ვიკიპედია xmfwiki https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%93%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%B7%E1%83%9A%E1%83%90 MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter მედია სპეციალური განხილვა მომხმარებელი მომხმარებლის განხილვა ვიკიპედია ვიკიპედია სხუნუა ფაილი ფაილის განხილვა მედიავიკი მედიავიკის განხილვა თარგი თარგის განხილვა დახმარება დახმარების განხილვა კატეგორია კატეგორიის განხილვა TimedText TimedText talk მოდული მოდულის განხილვა Event Event talk 0 211 254436 245468 2026-10-31T00:09:44Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254436 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Brockhaus Lexikon.jpg|right|thumb|300px|[[ბროკჰაუზი|ბროკჰაუზიშ ენციკლოპედია]], 1902]] '''ენციკლოპედია''' ({{lang-el|ἐγκύκλιος παιδεία}} enkyklios paideia — რჩქინაშ წირე), მენცარული გჷშაშქუმალა (რჩქვანელობური ლერსიკონიშ სახეთ), ნამუთ ეთმოსახუნს ადამიერიშ რჩქინაშ დო პრაქტიკული საქვარუაშ ირი ჯინჯიერი სფეროს (უნივერსალური ენციკლოპედია) ვარა ნამდგაინი ზოხოშიან დარგის (დარგობური ენციკლოპედია). ტერმინი „ენციკლოპედიაშ“ შანულობა ისტორიულო ითირუდჷ. ანტიკური ხანას „ენციკლოპედია“ ეთმოშანუნდჷ თ.გ. შქვითი დუდიშული ხელუანობას ([[გრამატიკა]], [[რიტორიკა]], დიალექტიკა ვარა [[ლოგიკა]], [[გეომეტრია]], [[არითმეტიკა]], [[მუსიკა]] დო [[ასტრონომია]]). XVI ოშწანურას ბჟადალ ევროპას „ენციკლოპედია“ მეხოლაფირო შანენდჷ „შხვადოშხვა დინორეშ კორობილც“. უკულნეშის ჭიი-ჭიეთ ქიმირსხუ რჩქინეფიშ კლასიფიკაციაშ შანულობა დო მოგვიანაფილო გეგშეარგამჷ თიში ამდღანერი სახექ. სტრუქტურაშ მეჯინათ ენციკლოპედია შილებე რდასჷნ სისტემური (მუჟმაც მოღე გონწკარილიე დარგობურო) დო ანბანური (მუჟამც მოღე გონწკარილიე ანბანშა). == ორდოშიანი ნახანდეფი == ენციკლოპედიური ხასიათიშ ნახანდეფი აფხვადუნა დიო ხოლო ჯვ. წ. II ვითოშწანურაშ II ნანთხალც [[ეგვიპტე]]ს, ჯვ. წ. XII–X ოშწანურეფც [[ჩინეთი|ჩინეთის]] მუშობური ტერმინოლოგიური ლერსიკონეფიშ სახეთ; [[ჯვეში საბერძნეთი|ჯვ. საბერძნეთის]] მუში მიარეჸურეიანობათ ენციკლოპედიური რდჷ [[დემოკრიტე]]შ (ჯვ. წ. 460 — ჯვ. წ. 370) დო [[არისტოტელე]]შ (ჯვ. წ. 384 — ჯვ. წ. 322) ნახანდეფი; [[ჯვეში რომი|ჯვ. რომც]] ართ-ართი მაართა ენციკლოპედია რდჷ მარკუს ტერენციუს ვარონიშ (ჯვ. წ. 116 — ჯვ. წ. 27) 9 წიგნიშე აკნადგინა აკნარსხი „დისციპლინეფი“. არძაშე ორდოშიანი არაბულნინამი ენციკლოპედია რე უზბეკური გოჭყაფაშ ფილოსოფოსიშ [[ფარაბი|ალ-ფარაბიშ]] (მეხოლაფირო 870-950) „მენცარობეფიშ ერკებული“; ტაჯიკი მენცარქ [[იბნ სინა]]ქ დოჭარჷ ენციკლოპედიური ტრაქტატი [[დონიშნომა|„დონიშნომა“]] („რჩქინაშ წიგნი“), XV ოშწანურაშ დოჭყაფუს ჩინეთის გჷშეშქჷ დიდი ენციკლოპედიური ლერსიკონქ „იუნ-ლე დო დიანიქ“; შქა ოშწანურეფიშ ბჟადალ ევროპაშე ჩქინდა მაჭირინუ ბრელი შხვადოშხვა სისტემური ენციკლოპედიაქ. უდიდაში რდჷ თ. გ. „დიდი სარკე“, აკნადგინა დომინიკარი ბერიშ ვინცენტო ბოველიშით (1190 — მეხოლაფირო 1264); XIV-XVI ოშწანურეფც აკიქიმინჷ სისტემური ენციკლოპედიეფქ მუჭოთ ლათინური, თეში შხვა ნინეფშათ. == თეხანური ენციკლოპედიეფი == XVII-XVIII ოშწანურეფც პოპულარული რდჷ პ. ბეილიშ „ისტორიული დო კრიტიკული ლერსიკონი“. 1704 წანას ჯ. ჰერისიქ გჷშაშქჷ „ტექნიკური ლერსიკონი ვარა ხელუანობაშ დო მენცარობაშ ოირკოჩე ინგლისური ლერსიკონი“. პოპულარობათ რგებაფულენდჷ XVIII ოშწანურაშ ფრანგ გჷმმანათლებერი-ფილოსოფოსეფიშ გოსოფური ძეგლი „ენციკლოპედია ვარა მენცარობაშ, ხელუანობაშ დო ხელობაშ ემანწყუმალი ლერსიკონი“, მუდგაშ აკოქიმინუას დიდი თია მეუჯღუნც [[დიდრო, დენი|დ. დიდროს]], ოკათუდეს თაშნეშე [[მონტესკიე, შარლ|შ. მონტესკიე]], [[ვოლტერი]], [[რუსო, ჟან ჟაკ|ჟ. ჟ. რუსო]] დო [[დ’ალამბერი, ლერონ|ლ. დ’ალამბერი]]. 1768 — 1771 წანეფც შოტლანდიარ მესტამბექ უ. სმელიქ გჷშაშქჷ ინგლისიშ უდიდაში ნაციონალურ ენციკლოპედიაშ [[ბრიტანიკა|„ბრიტანიკაშ“]] სუმტომამი. ფართას გიფაჩჷ ბროკჰაუზიშ „ოჩიებელი ლერსიკონქ“, ნამუქუთ გჷშართჷ გერმანიას XIX ოშწანურაშ დოჭყაფუს. პოპულარული რდჷ თაშნეშე [[მაიერიშ ენციკლოპედიური ლერსიკონი]]. საფრანგეთის მოწონათ რგებაფულენც „XIX ოშწნაურაშ დიდი ოირქიანე ლერსიკონი“, ნამუშ რედოქტორი-გჷშმაშქუმალარი რდჷ პ. ლარუსი; 1885 — 1901 წანეფც გჷშართჷ „დიდი ენციკლოპედიაქ“ (31 ტ. პარიზი). 1929 — 1939 წანეფც იტალიური ენციკლოპედია [[იტალიანა|„იტალიანაქ“]], 1905 — 1930 წანეფც — „ესპანური ენციკლოპედიაქ“ დო შხვა. XIX ოშწანურაშ II გვერდის ააშ-ის გჷშაშქვეს „ახალი ამერიკული ენციკლოპედია“; 1903 — 1904 წანეფც გჷშართჷ ენციკლოპედია [[ამერიკანა|„ამერიკანაქ“]]. საფრანგეთის 1933 წანაშე გჷშმურც სისტემური „ფრანგული ენციკლოპედია“ (21 ტომო) დო ართტომამი „ჭიჭე ლარუსი“. ენციკლოპედიეფი გჷშმურც ბულგარეთის, უნგრეთის, პოლონეთის დო რუმინეთის. რუსეთის XIII ოშწანურაშე რდჷ „უგუგებუ“ ზიტყვეფიშ ლერსიკონეფი. XVIII ოშწანურას გჷშმეშჷ თ. გ. რეალური, გეოგრაფიული, ისტორიული დო შხვა ლერსიკონეფი. 1835 — 1841 წანეფც გჷშართჷ „ენციკლოპედიური ლერსიკონქ“ (17 ტ., გჷშაშქუმალაქ ვა გათებეს). 1847 — 1855 წანეფც გჷშეშქჷ „ჩინებეფიშ ენციკლოპედიური ლერსიკონქ“ (12 ტომო), 1899 — ფ. პავლენკოვიშ ართტომამი „ენციკლოპედიური ლერსიკონქ“. 1890 — 1907 წანეფც პეტერბურგის გჷშართჷ [[ბროკჰაუზიშ დო ეფრონიშ ენციკლოპედიური ლერსიკონი|ბროკჰაუზიშ დო ეფრონიშ ენციკლოპედიური ლერსიკონქ]]. ოთოჸუჯე რე თაშნეშე [[გრანატიშ ენციკლოპედიური ლერსიკონი]]. 1926 — 1947 წანეფც [[სსრრ]]-ს გჷშეშქჷ [[დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია|„დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედიაქ“]] (I გჷშაშქუმალა, 66 ტომო), ოდო 1969 — 1978 წანეფც თიში III გჷშაშქუმალაქ (30 ტომო). 1953 — 1955 წანეფც გჷშეშქჷ „ენციკლოპედიური ლერსიკონქ“ 3 ტომო, II გჷშაშქუმალაქ 2 ტომო — 1963 — 1964 წანეფც. სუმშა — [[მორჩილი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია|„მორჩილი სხუნუეფიშ ენციკლოპედიაქ“]]; გჷშართჷ დარგობურ ენციკლოპედიეფქ: „ტექნიკურ ენციკლოპედიაქ“ (26 ტომო, გეძინელი ტომით, 1927 — 1936), „ალმახანური ტექნიკაშ ენციკლოპედიაქ“ (კიდანჯუა (1964 — 1965, 3 ტომო), „წარმებაშ ავტომატიზაცია დო ორეწუალე ელექტრონიკაქ“ (1962 — 1965, 4 ტომო), „ფიზიკაშ ენციკლოპედიური ლერსიკონქ“ (5 ტომო, 1960 — 1966), „კუნტა ქომიური ენციკლოპედიაქ“ (5 ტომო, 1961 — 1967), „ოოფუტუ-ომეურნულ ენციკლოპედიაქ“ (IV გჷშაშქუმალა, 6 ტომო, 1969 — 1975), „დიდი ომედიცინე ენციკლოპედიაქ“ (35 ტომო, 1928 — 1936, II გჷშაშქუმალა 36 ტომო, 1956 — 1964), „ლიტერატურული ენციკლოპედიაქ“ (10 ტომო, 1929 — 1939,უთებუ), „კუნტა ლიტერატურული ენციკლოპედიაქ“ 1 – 9 ტ. (1962 — 1978), „ფილოსოფიური ენციკლოპედიაქ“ (5 ტომო, 1960 — 1970), „სხუნუეფიშ ისტორიული ენციკლოპედიაქ“ (16 ტომო, 1961 — 1976), „პედოგოგიური ენციკლოპედიაქ“ (4 ტომო, 1964 — 1968), „თეატრალური ენციკლოპედიაქ“ (5 ტომო, 1961 — 1967), „მუსიკალური ენციკლოპედიაქ“ (4 ტომო, 1973 — 1978), „ობაღანე ენციკლოპედიაქ“ (III გჷშაშქუმალა, 12 ტომო, 1971 — 1978; რე თიში II გჷშაშქუმალაშ ქორთული ნოთანგი ქორთული მოღეშ გერთელო) დო შხვა. XX ოშწანურაშ 60 — 70-ამი წანეფც სსრრ-შ ზოხოშიან რესლპუბლიკეფქ გჷშაშქვეს ენციკლოპედიეფი: „[[უკრაინული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია]]“ (1959-1965, 17 ტომო), „[[ბელორუსული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია]]“ (1969 — 1975, 12 ტომო), „ლიტვური მორჩილი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია“ (1966 — 1975, 2 ტომო), ლატვიაშ მორჩილი ენციკლოპედია (1967 — 1972, 3 ტომო), „[[ესტონური სხუნუეფიშ ენციკლოპედია]]“ (1968 — 1976, 8 ტომო), „[[სომხური სხუნუეფიშ ენციკლოპედია]]“ , „[[მოლდოვური სხუნუეფიშ ენციკლოპედია]]“, „[[ყაზახური სხუნუეფიშ ენციკლოპედია]]“, „[[ლიტვური სხუნუეფიშ ენციკლოპედია]]“, „[[აზერბაიჯანული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია]]“ დო შხვა. == ქორთულნინამი ენციკლოპედიეფი == 1975 წანაშე გჷშულა დიჭყჷ [[ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია|„ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედიაშ“]] 12–ტომამქ. გჷშაშქუმალირი რე თაშნეშე ენციკლოპედიეფი: [[საქორთუო (ენციკლოპედია)|„საქორთუო“]] (1997 წანას გჷშართჷ 1 ტომქ), [[ქართი (ენციკლოპედია)|„თბილისი“]], „ობაღანე ენციკლოპედია“, 8–ტომამი, ნამუთ წჷმარინუანც კინ თე ჯოხოდვალაშ მაღვენჯი რუსულნინამი ენციკლოპედიაშ ქორთული ნოთანგის. ეკონია წანეფც საქორთუოს ბრელი ენციკლოპედიური ნახანდიქ აკიქიმინჷ, ნამუეფუთ ჯინჯიერო ურცხო ნინეფშე რე თანგილი. ქორთულნინამი ელექტრონული ენციკლოპედიეფც არძაშე მასშტაბური რე [[ქორთული ვიკიპედია]], ნამუთ ამუდღარშო 62,549 სტატიას იკათუანს. == ინტერნეტ-ენციკლოპედიეფი == ინტერნეტიშ ფართას გოფაჩუაქ სტიმული ქიმეჩჷ ენციკლოპედიური ნახანდეფიშ ვირტუალური ვერსიეფიშ დორსხუაფას, თინფ შქას რე მუჭოთ ფასამი, თაშნეშე უფასე ენციკლოპედიეფი. ეკონია წანეფიშ უშანულამაშ პროექტიე '''ვიკიპედია''', დუდიშული ენციკლოპედია, ნამუსუთ მუსხირენი ვითოში მოხალისე აკმოქიმინუნც მუსხირენი ვითური ნინაშა. ჭიი-ჭიეთ უმოსო დო უმოსო პოპულარულო გჷნმირთუ „ქორთული ელექტრონული ომედიცინე ენციკლოპედია“ ([http://gps.iatp.org.ge/encyclopedia/encyclopedia.htm ლალი დოთეშიძეშ პროექტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080908023807/http://gps.iatp.org.ge/encyclopedia/encyclopedia.htm |date=2008-09-08 }}). თინა იკათუანს 30 000 ხასჷლას დო 6 000 სურათის, დო ოწაწჷ მედიცინაშ დახე არძა სფეროს. == პოპულარული ენციკლოპედიური გჷშაშქუმალეფი == * Neues Weltlexikon – [[ავსტრია]] * Grand Larousse encyclopedique – [[საფრანგეთი]] * Dictionnaire encyclopedique Quillet – [[საფრანგეთი]] * Meyers Neues Lexikon – [[გერმანია]] * Der Gross Brockhaus – [[გერმანია]] * Wielka Encyklopedia Powszechna – [[პოლონეთი]] * The Columbia Encyclopedia – [[ააშ]] * Collier’s Encyclopedia - [[ააშ]] * Chamber’s Encyclopedia – [[დიდი ბრიტანეთი]] * Encyclopedia Britannica ([[ენციკლოპედია ბრიტანიკა]])– [[დიდი ბრიტანეთი]] * Enciclopedia Italiana – [[იტალია]] * Большая Советская Энциклопедия ([[დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია]]) – [[რუსეთი]] * Малая Советская Энциклопедия – [[რუსეთი]] * Энциклопедический Словарь Эфронна и Брокгауза – [[რუსეთი]] == ქოძირით თაშნეშე == * [[ენციკლოპედიეფი ნინეფიშ მეჯინათ]] * [[ლერსიკონი]] * [[ლერსიკოგრაფია]] * [[ლიტერატურა]] * [[ენციკლოპედისტეფი]] * [[ენციკლოპედიური ლერსიკონი]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[http://www.hindupedia.com/ Hindupedia], encyclopedia of Hindu Dharma *[http://www.search.com/search?channel=19&cat=63 CNET's encyclopedia meta-search] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050206110525/http://www.search.com/search?channel=19&cat=63 |date=2005-02-06 }} (includes Wikipedia) *[http://www.educ.fc.ul.pt/hyper/eng/index.html Encyclopaedia and Hypertext] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060114061155/http://www.educ.fc.ul.pt/hyper/eng/index.html |date=2006-01-14 }} <!-- Is this important enough to include in this article? --> *[https://web.archive.org/web/20110514041509/http://www.accuracyproject.org/cbe-errors-books.html Internet Accuracy Project] – Biographical errors in encyclopedias and almanacs *[http://www.hti.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=did;cc=did;idno=did2222.0000.004;rgn=main;view=text Encyclopedia]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – Diderot's article on the Encyclopedia from the original [[Encyclopédie]]. *[http://www.lib.duke.edu/lilly/artsearch/guides/discussion%20guides/scholarlyencycl.htm What makes a scholarly encyclopedia?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701053000/http://www.lib.duke.edu/lilly/artsearch/guides/discussion%20guides/scholarlyencycl.htm |date=2007-07-01 }} *[http://www.dm.unipi.it/~tucci/index.html De expetendis et fugiendis rebus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080615051823/http://www.dm.unipi.it/~tucci/index.html |date=2008-06-15 }} – First Renaissance encyclopedia *[http://www.onlinesciencedictionary.net/ Science Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130105010819/http://www.onlinesciencedictionary.net/ |date=2013-01-05 }} – Online Comprehensive Science Encyclopedia *[http://kennedy.byu.edu/staff/peterson/multivol/multibooks.html Errors and inconsistencies in several printed reference books and encyclopedias] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010718235527/http://kennedy.byu.edu/staff/peterson/Multivol/Multibooks.html |date=2001-07-18 }} *[http://reviews.cnet.com/4520-3118_7-6378998.html Digital encyclopedias put the world at your fingertips] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080708234815/http://reviews.cnet.com/4520-3118_7-6378998.html |date=2008-07-08 }} – [[CNET]] article *[https://web.archive.org/web/20080112134535/http://www.uwstout.edu/lib/reference/encycl.htm Encyclopedias online] University of Wisconsin – Stout listing by category * [http://digicoll.library.wisc.edu/HistSciTech/subcollections/CyclopaediaAbout.shtml Chambers' ''Cyclopaedia''], 1728, with the 1753 supplement * [http://www.hti.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=moa&cc=moa&key=title&page=browse&value=encyclop%C3%A6dia+americana&Submit=Quick+Browse ''Encyclopædia Americana''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218152306/https://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=moa&cc=moa&key=title&page=browse&value=encyclop%C3%A6dia%2Bamericana&Submit=Quick%2BBrowse |date=2020-02-18 }}, 1851, [[Francis Lieber]] ed. (Boston: Mussey & Co.) at the University of Michigan Making of America site * [http://www.1902encyclopedia.com/ ''Encyclopædia Britannica''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181122212107/https://www.1902encyclopedia.com/ |date=2018-11-22 }}, articles and illustrations from 9th ed., 1875–89, and 10th ed., 1902–03. * [http://www.1911encyclopedia.org/ ''Encyclopædia Britannica''], 11th ed., 1911, at the LoveToKnow site. * [http://siteslist.vkhoria.co.in/search/label/Encyclopedia/ ''Encyclopedia Sites list''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104051929/http://siteslist.vkhoria.co.in/search/label/Encyclopedia/ |date=2015-11-04 }} [[კატეგორია:ენციკლოპედიეფი]] syieqrw7q9ww07d2nt7lp3zixq7xg3x 0 370 254429 253998 2026-10-30T16:58:00Z Narazeni 826 /* ტოპოგრაფია */ 254429 wikitext text/x-wiki {{Short description|ტრანსკონტინენტურ სახენწჷფო ბჟაეიოლ ევროპას დო ბჟადალ აზიას}} {{Pp-semi-protected|small=yes}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = საქართველო |ედომუშამი_ჯოხო = |ოართე_ჯოხო =საქორთუო |შილა = Flag of Georgia.svg |გერბი = Greater coat of arms of Georgia.svg |რუკა = Georgia (orthographic--projection).svg |ჰიმნი = [[საქორთუოშ სახენწჷფო ჰიმნი]]<br/>'''„თავისუფლება“'''<br/><br/><center>[[ფაილი:Tavisupleba vocal.ogg]]</center> |დევიზი =„ძალა ერთობაშია“<br/>„ჭყანა ართობას რე” |ზოხორინალაშ თარიღი =26 მესი 1918 |ოფიციალური_ნინეფი =[[ქორთული ნინა|ქორთულ]]<br />[[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]] ^'''1''' <ref>[http://parliament.ge/ge/kanonmdebloba/constitution-of-georgia-68 საქართველოს კონსტიტუცია, მუხლი 8]</ref> |რელიგია= |ნანანოღა= [[ფაილი:Tbilisi City Seal.svg|15px]] [[ქართი]] |latd=41 |latm=43 |latNS=N |longd=44 |longm=47 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[მიხეილ ყაველაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[საქორთუოშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = [[ირაკლი კობახიძე]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[საქორთუოშ პარლამენტიშ დუდმახვენჯი|პარლამენტიშ დუდმახვენჯი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 =[[შალვა პაპუაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 121-ა |ფართობი =69 700 |წყარი_% = |ოეგებიე_მახორობა =3 716 900 კოჩი ^'''2'''<ref>{{cite web|url=https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/41/mosakhleoba |title=მახორობაშ მუდანობა 1 ღურთუთაშ დგომარობათ|publisher= [[საქორთუოშ სტატისტიკაშ ერუანული ნინალა]]|format=|accessdate=2021-02-05|date=1 იანვარი, 2020}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 131-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2020 |მახორობაშ_ცენზი =3 713 804 ^'''3''' |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2014 |მახორობაშ_მეჭედალა = 53.5 კოჩი/კმ² |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 137-ა |ედპ_ppp_წანა = 2016 |ედპ_ppp = {{nowrap|$35.6 მილიარდი<ref>{{cite web |title=World GDP Ranking 2015 |url=https://knoema.com/nwnfkne/world-gdp-ranking-2015-data-and-charts |access-date=13 May 2016}}</ref>}} |ედპ_ppp_რანგი = 117-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$9500 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = |აგი =0.754 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =76-ა |აგი_წანა =2020 |ვალუტა= [[ფაილი:Sign of Georgian Lari.svg|link=ლ|15px]] [[ლარი]] ^'''4''' |ვალუტაშ_კოდი =GEL |ქიანაშ_კოდი = |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+04:00]]<ref>საქორთუოქ გეგნორთჷ UTC+4 ზონაშე UTC+3 ზონაშა [[2004]] წანაშ 27 მანგის, მარა დართჷ UTC+4 ზონას [[2005]] წანაშ 27 მელახს^{[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3843511.stm]}^{[http://www.timeanddate.com/worldclock/timezone.html?n=371]}.</ref> |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.ge]] |ოტელეფონე_კოდი =+995 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= ^'''1'''აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას ოფიციალურ ნინა ქორთულ ნინაწკჷმა ართო რე [[აფხაზური ნინა]].<br> ^'''2'''მახორობაშ მუდანობაშა დო მეჭედალაშა ვენშმურს აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ ნორთი, ნამუეფჷთ ოკუპირებულჷ რე რუსეთიშით დო საქორთუოშ ხეშულობა ვაკონტროლენს.<br> ^'''3'''მეხოლებურ მუნაჩემეფ აფხაზეთიშო დო სამაჩაბლოშამო.<br> ^'''4'''რუსეთიშით ოკუპირებულჷ აფხაზეთის დო სამაჩაბლოს თაშნეშე ხვარებას რე [[რუსული რუბლი|რუსულ რუბლი]].<br> {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q230|text=<center>საქორთუოშ ინტერაქტიულ რუკა</center>}} }} '''საქორთუო''' ({{Lang-ka|{{აუდიო|Sakartvelo.ogg|საქართველო}}}}) — [[სახენწჷფო]] [[ბჟაეიოლი ევროპა|ბჟაეიოლ ევროპას]] დო [[ბჟადალი აზია|ბჟადალ აზიას]].<ref>Encyclopedic World Atlas, George Philip & Son, [[Oxford University Press]]: 2002, p.104</ref><ref>''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' 4.38. C.f. James Rennell, ''The geographical system of Herodotus examined and explained'', Volume 1, Rivington 1830, [[iarchive:bub gb enQ-AAAAcAAJ/page/n274|p. 244]]</ref><ref>[[Encyclopedia Britannica]]", [https://www.britannica.com/place/Caucasus Caucasus], June 2021: "One widely accepted scheme draws the dividing line along the crest of the Greater Caucasus range, putting the portion of the region north of the line in Europe and the portion south of it in Asia. Another puts the western portion of the Caucasus region in Europe and the eastern part (the bulk of Azerbaijan and small portions of Armenia, Georgia, and Russia's Caspian Sea coast) in Asia..."</ref> [[კავკაცია]]შ რეგიონიშ ნორთი, ნამუსჷთ ბჟადალშე ომძღჷ [[უჩა ზუღა]], ოორუე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს [[რუსეთი|რუსეთიშ ფედერაცია]], ობჟათე-ბჟადალშე — [[თურქეთი]], ობჟათეშე — [[სომხეთი]] დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე — [[აზერბაიჯანი]]. საქორთუოშ ფართობ რე 69700 კმ²,<ref>[[Nana Bolashvili]], Andreas Dittmann, Lorenz King, Vazha Neidze (eds.): ``National Atlas of Georgia``, 138 pages, Steiner Verlag, 2018, {{ISBN|978-3-515-12057-9}}</ref> [[საქორთუოშ დემოგრაფია|მახორობა]] — 3.7 მილიონ ადამიერი,{{efn|აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ მოხ, თე ჟირ [[ვაღიარაფილი სახენწჷფო|სეპარატისტულ რეგიონ]] [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|რუსეთიშ ოკუპაციაშ]] გიმე რე. [[საქორთუოშ თარობა]] თე ჟირ სეპარატისტულ რეგიონს ქიანაშ უგურთუ ნორთო მითმირჩქინანს, ერეფოშქაშე ხუჯიშ დოკინათ.}}<ref name="statspopulation">{{cite web|title=Population and Demography |publisher=National Statistics Office of Georgia, Geostat |url=https://www.geostat.ge/en/modules/categories/316/population-and-demography |access-date=29 December 2021}}</ref> ნამუშ ნასუმორ ოხორანს ქიანაშ ნანანოღა დო [[საქორთუოშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაშ ნოღა]] [[ქართი]]ს. [[ქორთუეფი]], რეგიონიშ ჯინჯიერ მახორუეფი, აკმადგინანა ქიანაშ მახორობაშ უმენტაშობას, ნამუეფსჷთ ეთნოლინგვისტურო გინორთ უღჷნა არძა მეძობელ ქიანაწკჷმა და უმენტაშო რაგადანა [[ქორთული ნინა|ქორთულო]], ართ-ართ [[ქართველური ნინეფი|ქორთულურ ნინაშა]], ნამუთ მოსოფელიშ შხვა ნინეფიშ აკა ფანიას ვარსხუაფუ.{{sfn|Dalby|2002|ხს=38}} საქორთუოშ ასეიან ტერიტორია დოხორელ რე [[მაართაჸოფილი ჯარალუა|პრეისტორიულ]] ბორჯიშე, სოდე იდვალუაფუ მოსოფელიშ არძაშე ორდოიან [[მეღვინალა|ღვინიშ]], ორქოშ მოპალუაშ დო ტექსტილიშ წარმებაშ აბანეფი.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-41977709 'World's oldest wine' found in 8,000-year-old jars in Georgia]. BBC News: 13 November 2017</ref><ref name="archeologyMethodTheory2014322">{{cite journal|last=Doce|first=Elisa Guerra|year=2004|title=The Origins of Inebriation: Archaeological Evidence of the Consumption of Fermented Beverages and Drugs in Prehistoric Eurasia|journal=[[Journal of Archaeological Method and Theory]]|volume=22|issue=3| pages=751–782 | doi=10.1007/s10816-014-9205-z | s2cid=143750976 |issn=1072-5369}}</ref> [[ანტიკური ხანი|კლასიკურ ხანს]] გიჭყჷ მუსხირენ ომაფექ, მუჭომით რდჷ [[კოლხეთი]] დო [[იბერიაშ ომაფე|იბერია]], ნამუეფქჷთ ოსხირ გუჭყეს თეხანურ ქორთულ სახენწჷფოშ გვირზილს. [[IV ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს, ქორთუეფქ ოფიციალურო მიღეს [[ქირსიანობა]], ნამუქჷთ ხე ქეშუნწყჷ [[საქორთუოშ ომაფე]]შ აკოკათუას. საქორთუოქ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი|ორქოშ ხანს]] მიოჭირინჷ [[მაღალი შქა ოშწანურეფი|მაღალ შქა ოშწანურეფს]], მუჟანსჷთ ქიანას უნჯღვერდეს დავით IV გაფუ დო მაფა [[თამარ მაფა|თამარი]]. [[XV ოშწანურა]]შე დოჭყაფილი ომაფექ ქუდანთხჷ დო აკოცჷ შხვადოშხვა რეგიონალურ ჟისახენწჷფოეფიშ გაულათ, თინეფს შქას [[მონღოლეთიშ იმპერია|მონღოლეფიშ]], [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალეთიშ]] დო [[სპარსეთიშ იმპერია|სპარსეთი]]შით. თეშ უკული, [[1801]] წანაშე დოჭყაფილი, [[საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას|მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულჷ]] რდჷ [[რუსეთიშ იმპერია]]შა. [[1917]] წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუო კუნტა ხანით რდჷ [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|ზოხორინელ რესპუბლიკა]] [[ფუთიშ აპიჯალა|გერმანიაშ თხილუათ]],<ref name="Soviet power">{{Cite journal |last=Jones |first=Stephen |date=27 October 2020|title=The establishment of Soviet power in Transcaucasia: The case of Georgia 1921–1928|journal=Soviet Studies|volume=40|issue=4|page=627 |doi=10.1080/09668138808411783}}</ref> მარა [[1921]] წანას, [[ჭითა არმია]]შით [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|ეჭოფილქ დო ანექსირებულქ]] იჸუ დო [[სხუნუეფიშ რსხუ]]შ [[საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ართ-ართ]] რესპუბლიკათ გჷნირთუ. 1980-იან წანეფს, ზოხორინალაშო ყარაფ უწაიათ იძინანდჷ, ნამუქჷთ 1991 წანაშ პირელს, საქორთუოშ [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სხუნუეფიშ რსხუშე გიშულა]] გჷმიჭანუ. [[პოსტსხუნუური სახენწჷფოეფი|გეჸვენჯ ვითწანურაშ]] უმენტაშობაშ განწეხანს ქიანას რდჷ ეკონომიკურ კრიზისი, [[პოსტსხუნუური კონფლიქტეფი|პოლიტიკურ ვასტაბილურობა]] დო სეპარატისტულ ლჷმეფ [[აფხაზეთი]]ს დო [[ცხინვალიშ რეგიონი|სამაჩაბლო]]ს. [[2003]] წანაშ თინჩალ [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუოქ ჸონიერო მანჯჷ [[ბჟადალური ოქიანუ|პრობჟადალურ]] გალენურ პოლიტიკა, გენშეღჷ რანწკ [[ევროპაშ რსხუ]]შა დო [[ნატო (ოორუე ატლანტიკური აპიჯაფაშ ორგანიზაცია)|ნატოშა]] მიშაულარ [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|დემოკრატიულ დო ეკონომიკურ რეფორმეფი]]. ბჟადალჸურე გინულაქ გჷმიჭანუ [[რუსეთ-საქორთუოშ ურთიართობეფი|რუსეთწკჷმა ურთიართობეფიშ გაუფრაშება]] დო [[2008]] წანას [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუთ ასეთ იგჷნძორებუ რუსეთიშით [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|საქორთუოშ რეგიონეფიშ ოკუპაციათ]]. საქორთუო რე [[წჷმმარინაფონი დემოკრატია]], [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]].<ref>{{cite web |title=Constitution of Georgia |at=Article 1.1, 7.2, 45, 52 and 54 |url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |publisher=The Legislative Herald of Georgia |date=29 June 2020 |access-date=2022-03-25 |archive-date=27 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |url-status=dead }}</ref><ref name=undp>{{cite web |url=https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html |title=Consolidating Parliamentary Democracy in Georgia |publisher=UNDP Georgia |access-date=2022-03-25 |archive-date=19 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210619184258/https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html }}</ref> [[წუმმაძინე ქიანა]] ძალამ მაღალ [[ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი]]თ დო წუმმაძინე ეკონომიკათ. [[2003]] წანაშე მანჯებულ მასშტაბურ ეკონომიკურ რეფორმეფქ გაჭყჷ მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე დუდიშულ ბიზნეს ორენი, უმოს ეკონომიკურ დუდიშულა დო ქანთელუა, თაშნეშე [[ედპ]]-შ ძინაშ ართ-ართ არძაშე მაღალ ტემპეფი.<ref>{{Cite web |title=Georgia |url=https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> [[2018]] წანას, საქორთუოქ მაჟირა ქიანათ გჷნირთუ [[მარიხუანა საქორთუოს|მარიხუანაშ ლეგალიზაციათ]] დო პირველ რე ჸოფირ სოციალისტური სახენწჷფოეფს შქას. საქორთუო ანდა ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ მაკათურ რე, თინეფს შქას: [[გოერო]], [[ევროპაშ სხუნუ]], [[ევროკონტროლი]], [[უჩა ზუღაშ ეკონომიკური წოროხანდაშ ორგანიზაცია|BSEC]], [[სუამი]], [[ენერგეტიკული ჯარალუა]]. [[ასოციაცირებული ტრიო]]შ აკოდგინალუას საქორთუო [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|ევროპაშ რსხუშა კათაფა]]შ ოფიციალურ კანდიდატ რე.<ref>{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/european-council/2023/12/14-15/|title=European Council|website=Consilium}}</ref> [[2024]] წანაშ გჷმათუთაშე, საქორთუოქ [[საქორთუოშ პოლიტიკური კრიზისი (2014-ასეშა)|ტომბა პოლიტიკურ კრიზისშა]] ქენშანთხუ. == ეტიმოლოგია == {{anchor|ეტიმოლოგია}} === საქორთუოშ ეტიმოლოგია === {{Main|საქორთუოშ ეტიმოლოგია}} [[ფაილი:World map by Pietro Vesconte - Georgia.jpg|thumb|left|150px|'''საქორთუო''' შქა ოშწანურეეფიშ რუკას ''mappa mundi'', ახ. წ. 1320]] [[ჯვეში საბერძნეთი|ჯვეშ ბერძენეფს]] ([[სტრაბონი]], [[ჰეროდოტე]], [[პლუტარქე]], [[ჰომეროსი]] დო შხვ.) დო [[ჯვეში რომი|რომაალეფს]] ([[ტიტუს ლივიუსი]], [[პუბლიუს კორნელიუს ტაციტუსი|ტაციტუსი]] დო შხვ.) ორდოიან ბჟადალ ქორთუეფშა უჯოხოდეს [[კოლხეფი]] დო ბჟაეიოლ ქორთუეფშა — [[იბერიაშ ომაფე|იბერიალეფი]] ({{lang|grc-Latn|Iberoi}}, {{lang|grc|Ἰβηροι}} კანკალე ბერძენულ წყუეფს).<ref>{{cite book |author=David Braund |title=A History of Colchis and Transcaucasian Iberia, 550 BC-AD 562 |publisher=[[Oxford University Press]] |pages=[https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau/page/17 17–18] |year=1994 |isbn=978-0-19-814473-1 |url=https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau}}</ref> ჯოხოდვალა ''Georgia-შ'' მაართა შინუა იტალიურ ნინაშა ითარიღებუ 1320 წანათ, [[პიეტრო ვესკონტე]]შ მოსოფელიშ რუკას {{lang-la|[[mappa mundi]]}}.<ref>[[Rouben Galichian]] (2007) Countries South of the Caucasus in Medieval Maps: Armenia, Georgia and Azerbaijan. pp. 188–189</ref> ქიანაშ მოსოფელიშ რუკას მუკორჩქინაშ ორდოიან ბორჯიშე, ლათინურ ოქიანუს საქორთუოშ ჯოხოდვალა შხირას იჭარუდჷ მუჭოთ ''Jorgia''.<ref>Boeder; et al. (2002). Philology, typology and language structure. Peter Lang. p. 65. {{ISBN|978-0820459912}}</ref> გინნაჩემუს გერსხილ თეორიეფით, წჷმარინუ მოშარე [[ჟაკ დე ვიტრი]]ქ, ნამუთ ქიანაშ ჯოხოდვალაშ გოჭყაფას ეთმენწყუნდჷ ქორთუეფს [[ჯეგე გერგი]]შ პოპულარობათ,<ref>[[გრიგოლ ფერაძე]]. "The Pilgrims' derivation of the name Georgia". ''Georgica'', Autumn, 1937, nos. 4 & 5, 208–209</ref> მორო [[ჟან შარდენი]] კოროცხუნდჷ, ნამჷ-და ჯოხოდვალა ''Georgia'' მოურს ბერძენულ ზიტყვაშე γεωργός ('დიხაშმოხანდე'). ზიტყვა ''საქორთუო/ქორთუეფიშ'' თე ანდაოშწანურამ გოსხუნუეფ ასეშო უმენტაშო ვარებულ რე ომენცარე ჯარალუაშით, ნამუთ მიოწურუანს [[სპარსული ნინა|სპარსულ]] ზიტყვაშა {{lang|fa-Latn|gurğ}}/{{lang|fa-Latn|gurğān}} ({{lang|fa|گرگ}}, '[[გერი]]'<ref>{{cite book|last1=Hock|first1=Hans Henrich|last2=Zgusta|first2=Ladislav|title=Historical, Indo-European, and Lexicographical Studies|url=https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse|date=1997|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-012884-0|page=[https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse/page/211 211]}}</ref>) მუჭოთ საეგებიო ჯინჯიერ ზიტყვა.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}} თე ჰიპოთეზაშ მეჯინათ, მოგვიანეთ თე სპარსულ ზიტყვაშ ჯინჯ რდჷ გჷმორინაფილ ანდა შხვა ნინას, თინეფს შქას სლავურ დო ბჟადალევროპულ ნინეფს.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}}{{sfnp|Rapp|2014|p=21}} მასქერულ ჯოხო რე {{lang|ka|საქართველო}}; '[[ქორთუეფი]]შ დიხა', მოურს [[IX ოშწანურა]]ს შინელი, ქიანაშ ცენტრალურ რეგიონ [[ქართლი]]შ ჯოხოდვალაშე, ფართო გჷმორინაფაშის მიარზებუ შქა ოშწანურეეფიშ [[საქორთუოშ ომაფე]] [[XIII ოშწანურა]]შა. შქა ოშწანურეეფიშ ''[[ქართლის ცხოვრება]]ს'' მოშინაფილჷ რე თე ჯოხოდვალაშ ქორთუეფიშ წიმოხონ [[ქართლოსი]], [[იაფეტი]]შ მოთაშმოთა, ნამუშ ჯოხოქ შქა ოშწანურეეფიშ მემეატიანეეფიშ მეჯინათ, გაჭყჷ ომაფეშ ჯოხოდვალა. მენცარეფ ფირქენა, ნამჷ-და ქიანაშ ჯოხო „საქორთუო“ მოურს „ქართ“ ქოქიშე, ნამუთ მერსხილ რე უჯვეშაში სათურო ჯოხოშა - „ქართუ“, „კარდუ“, === სახენწჷფო ჯოხოდვალა === [[1995]] წანას მეღებულჷ [[საქორთუოშ კონსტიტუცია]]შ 2-ა ბირგულიშ მეჯინათ, სახენწჷფოშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რე ''საქართველო'',<ref>{{citation|chapter=Article 2.1|title=Constitution of Georgia|publisher=Legislative Herald of Georgia|chapter-url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|quote=‘Georgia’ is the name of the state of Georgia.|access-date=25 March 2022|archive-date=27 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|url-status=dead}}</ref>. საქორთუოშ ჟირ ოფიციალური ნინაშა ([[ქორთული ნინა|ქორთულ]] დო [[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]]) ქიანაშ ჯოხოდვალა რე საქართველო დო Қырҭтәыла (''Kərttʷʼəla''). 1995 წანაშ კონსტიტუციაშ მეღებაშახ დო [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სსრრ-შ აკოცჷმაშ]] უკულ ქიანაშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რდჷ „საქორთუოშ რესპუბლიკა“.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Tbilisi |title=Tbilisi |date=11 July 2023 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |quote=Tbilisi, formerly Tiflis, capital of the republic of Georgia}}</ref><ref>{{Cite news |date=2012-03-14 |title=Georgia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17301647 |access-date=2025-03-13 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> ნამთინე ნინეფ აგჷნძორენა ქიანაშ ჯოხოდვალაშ რუსულ ვარიანტიშ გჷმორინაფას, ''Gruzia'', ნამუშ თირუას საქორთუოშ ხეშუულება დიპლომატიურ კამპანიეფით ოცადუდჷ. [[2006]] წანაშე, ისრაელქ,<ref>{{Cite web |url=https://www.jpost.com/international/by-georgia-dont-call-us-gruzia |title='By Georgia! Don't call us Gruzia' |date=17 May 2006 |access-date=2023-11-19 |website=The Jerusalem Post |last=Horovitz |first=David}}</ref> იაპონიაქ,<ref>{{Cite web |url=https://en.trend.az/scaucasus/georgia/2324328.html |title=Japan intends to officially use 'Georgia' instead of 'Gruzia' |date=21 October 2014 |access-date=2023-11-19 |website=Trend News Agency}}</ref> ობჟათე კორეაქ<ref>{{Cite web |url=https://eurasianet.org/georgia-stop-calling-me-gruzia |title=Georgia: Stop Calling Me "Gruzia" |date=28 June 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Eurasianet |last=Lomsadze |first=Giorgi}}</ref> დო უნგრეთიქ<ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-georgiaban-targyal/ |title=Orbán Viktor Georgiában tárgyal|date=2024-10-27|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-sajtonyilatkozata-magyarorszag-es-georgia-kormanyanak-kozos-munkauleset-kovetoen/|title=Orbán Viktor sajtónyilatkozata Magyarország és Georgia kormányának közös munkaülését követően|date=2023-10-12|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref> ოფიციალურო გოთირუეს ქიანაშ ჯოხოდვალა ინგლისურ ვარიანტიშა ''Georgia''.<ref>{{Cite web |url=https://rferl.org/a/georgia_asks_friends_to_stop_calling_it_gruzia/24264848.html |title=Georgia Asks Friends To Stop Calling It 'Gruzia' |date=13 July 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |last=Rekhviashvili |first=Jimsher}}</ref> [[2020]] წანას, ლიეტუვაქ მოსოფელს პირველ ქიანათ გჷნირთუ, ნამუქჷთ მიშეღჷ ჯოხოდვალა ''Sakartvelas'' ოფიციალურ ურთიართობეფშან.<ref>{{Cite web |url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1317371/lithuania-approves-sakartvelo-as-official-name-for-georgia |title=Lithuania approves Sakartvelo as official name for Georgia |date=11 January 2021 |access-date=2023-11-19 |website=LRT}}</ref> == ისტორია == {{საქორთუოშ სახენწჷფობურობა}} {{Main|საქორთუოშ ისტორია}} === პრეისტორია === {{ქოძირით თაშნეშე|პრეისტორიულ საქორთუო}} {{multiple image | total_width = 400 | align = right | image1 = State Museum of History of Georgia (Tbilisi Archaeological Museum) 3.jpg | image2 = Bronze Lamp from Vani, of Ariadne, Heracles and Elephants - 1st century BCE 6.jpg | footer = ''კვარჩხშე მორძგვშა:'' ''[[პეტერა]]'', ნამუსჷთ გჷმოხანტილ რე რომიშ იმპერატორ [[მარკუს ავრელიუსი]], მეგორაფილ რე საქორთუოს, ახ. წ. II ოშწანურა. ბრონზეშ ლამპა [[ჰერაკლე]]შ დო [[არიადნე]]შ ფიგურეფით, ჯვ. წ. I ოშწანურა, [[საქორთუოშ ერუანულ მუზეუმი]]. }} [[ადამიერეფი (გვარობა)|არქაულ ადამიერეფიშ]] უჯვეშაშ ნოქურ დოხოლაფირო 1,8 მილიონ წანაშ კინოხით ითარიღებუ დო წჷმორინაფილ რე [[დმანისარ ჰომინინი|დმანისარ ჰომინინეფით]] — [[ჰომო ერექტუსი]]შ გიმეგვარობათ, ნამუთ [[ევრაზია]]ს ჰომინინეფიშ არძაშე უჯვეშაშ ჩინებულ ნასაფულუეფს წჷმარინუანს.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/oddly-enough/georgian-archaeologists-find-18-million-year-old-human-tooth-2022-09-09/ |title=Georgian archaeologists find 1.8-million-year-old human tooth |date=9 September 2022 |access-date=2023-11-26 |website=Reuters}}</ref> [[კავკაცია|კავკაციაშით]] თხილერ დო [[უჩა ზუღა]]შ ეკოსისტემათ უნარღელჸვენი, რეგიონი, მუჭოთ ჩქჷ, ედომუშამ [[პლეისტოცენი]]შ განწეხანს [[რეფუგიუმი|ოჩუაშეშ]] როლს არსულენდჷ,<ref>{{Cite book |title=The Earliest Occupation of Europe |last=Roebroeks |first=Wil |publisher=Modderman Stichting / Faculty of Archaeology – Leiden University |year=1993 |isbn=9789073368071 |location=Leiden |pages=207–209}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და პირველ უმუხარცქუ პრიმიტიულ ხორუეფ [[შქა პალეოლითი]]ს, დოხოლაფირო 200 000 წანაშ კინოხის ორხველჷნან.<ref>{{Cite book |title=საქართველოს ისტორია |last=Tsotskolauri |first=Avtandil |publisher=Saunje |year=2017 |isbn=978-9941-451-79-9 |location=Tbilisi |pages=12–17}}</ref> [[ჟიმოლენ პალეოლითი]]შ ბორჯის, ხორუეფქ თარო ბჟადალ საქორთუოს, წყარმალუეფ [[რიონი]]შ დო [[ყვირილა]]შ ლეხერეფს გიჭყჷ.<ref>{{Cite journal |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1040618220304328 |title=Filling the gaps: Late Upper Palaeolithic settlement in Gvardjilas Klde, Georgia |date=20 June 2021 |access-date=2023-11-27 |journal=Quaternary International |last=Kot |first=Małgorzata|volume=587-588 |pages=384–399 |doi=10.1016/j.quaint.2020.07.034 |bibcode=2021QuInt.587..384K }}</ref> ოფუტეშ მეურნობაშ შანეფი, არძაშ უკულაშ, [[ჯვ. წ. VI ვითოშწანურა]]ს არსხუაფუ, გიშაკერზაფილო ბჟადალ საქორთუოს, თინწკჷმა მუჟანსჷთ [[მტკვარი]]შ ღანჩო [[ჯვ. წ. V ვითოშწანურა]]ს სტაბილურო იხორუდჷნ, ნამუსჷთ მოწმენს შხვადოშხვა კულტურაშ ეჸონუა, ნამუეფჷთ მეჭედელო რდჷ მერსხილ ოჸოფარე გვერდთუთაწკჷმა, თინეფს შქას [[თრიალეთიშ მეზოლითურ კულტურა|თრიალეთიშ მეზოლითური]], [[შულავერ-შომუთეფეშ კულტურა|შულავერ-შომუთეფე]]შ დო [[ლეილათეფეშ კულტურა|ლეილათეფეშ]] კულტურეფი.<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/paleorient/602 |title=Rethinking architectural techniques of the Southern Caucasus in the 6th millennium BC: A re-examination of former data and new insights |access-date=2023-11-27 |journal=Paléorient |last=Baudouin |first=Emmanuel|date=2019 |issue=45–1 |pages=115–150 |doi=10.4000/paleorient.602 }}</ref> არქეოლოგიურ მეგორაფეფ ოძირანა, ნამჷ-და თეხანურ საქორთუოშ ხორუეფ 34 000 წანაშე უმოს ხანიშ კინოხ პირველაშე გჷმირინუანდეს ნოჭკეფს (ბუჟუჟეფს) ორჩანიეთ, მუკაქუნალშო,<ref>{{Cite web |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2009/09/oldest-known-fibers-discovered/ |title=Oldest-known fibers to be used by humans discovered |date=10 September 2009 |access-date=2023-11-27 |website=The Harvard Gazette |last=Lavole |first=Amy}}</ref> თაქ თაშნეშე აფხვადჷნა [[ქორთულ ღვინი|პირველ ღვინიშ დოდგინაშ]] უჯვეშაშ ჩინებულ აბანეფი (დოხოლ. ჯვ. წ. 6000 წ.)<ref>{{Cite web |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |title=Discover the Secret Birthplace of Wine |date=21 May 2018 |access-date=2023-11-27 |website=National Geographic |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202151005/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |archive-date=2 December 2023 |url-status=dead}}</ref> დო [[საყდრისი|ორქოშ მოპალუაშ პირველურ შანეფი]] (ჯვ. წ. III ვითვითოშწანურა).<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/archeosciences/2037?lang=en |title=Bronze Age gold in Southern Georgia |access-date=2023-11-27 |journal=ArcheoSciences |last=Hauotmann |first=Andreas|date=2009 |volume=33 |issue=33 |pages=75–82 |doi=10.4000/archeosciences.2037 }}</ref> [[მტკვარ არაქსიშ კულტურა|მტკვარ-არაქსიშ]], [[თრიალეთიშ კულტურა|თრიალეთ-ვანაძორიშ]] დო [[კოლხური კულტურა|კოლხურ კულტურეფ]]ქ მოუხვადეს პროტო-ქორთულურ თურეფიშ წჷმოძინას, ნამუეფქჷთ, შილებე, [[ხეთეფი|ხეთეფიშ იმპერია]]შ ექსპანსიაშ ბორჯის ვარ-და [[ანატოლია]]შე გინიხორესკონ, თინეფს შქას [[მუშქეფი]], [[ლაზეფი|ლაზეფ]] დო [[ბიძერეფი]]. მინ ისტორიკოსიშ არზით, გვიან ბრონზეშ ხანს ხეთეფიშ ოქიანუშ კოლაფსიქ ხე შეუნწყჷ თე თურეფიშ გაულაშ გოძინას [[სქირონაშქა ზუღა|სქირონაშქა ზუღაშჸურე]], გიშაკერზაფილო [[თაბალი|თაბალიშ ომაფეშ]] მეშქაშობათ.<ref>{{Cite book |title=Historical-Ethnological problems of Georgia, the Caucasus and the Near East |last=Javakhishvili |first=Ivane |publisher=Tbilisi State University |year=1950 |location=Tbilisi |pages=130–135}}</ref> === ანტიკურ ხანი === [[ფაილი:King Mirian III.jpg|thumb|მაფა [[მირიან III]]-ქ IV ოშწანურას ქიანა ქირსიანობაშა მართინჷ.]] კლასიკურ ბორჯის, მუსხირენ ქორთულ სახენწჷფოქ გორჩქინდჷ, თინეფს შქას [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]]ქ ბჟადალ საქორთუოს, სოდე [[ბერძენული მითოლოგია|ბერძენულ მითოლოგია]]შ მეჯინათ, [[არგონავტეფი|არგონავტეფიშით]] გორუაფონ ორქოშ ოწმაფუ იდვალუაფუდჷნ. არქეოლოგიურ ტკიცებეფ მიოწურუანა, ნამჷ-და კოლხეთ ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშო უკვე რდჷ დინდარ ომაფე<ref>{{Cite web |url=https://agenda.ge/en/news/2022/1715 |title=Archaeologists discover 14th–12th centuries BCE Colchis artefacts in western Georgia |date=13 May 2022 |access-date=2023-12-02 |website=Agenda.ge}}</ref> დო ფართო ოვაჭრე ნოსქვ უჩა ზუღაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის მადვალუ [[ბერძენულ კოლონიზაცია|ბერძენულ კოლონიეფით]] (მუჭომით რდჷ [[დიოსკურია]] დო [[ფაზისი]])<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/mediterranee/8317 |title=Geoarchaeology of Phasis (Georgia) |access-date=2023-12-02 |journal=Méditerranée |last=Lichell |first=Vakhtang|date=2016 |issue=126 |pages=119–128 |doi=10.4000/mediterranee.8317 }}</ref> რეგიონქ ანექსირებულქ იჸუ დიო [[პონტოშ ომაფე|პონტოშ ომაფეშით]], უკული — [[რომიშ რესპუბლიკა|რომიშ რესპუბლიკაშით]]. ბჟაეიოლ საქორთუო შხვადოშხვა კლანიშ დეცენტრალიზებულ მოზაიკათ სქიდუდჷ (ნამუეფსჷთ ზოხოიან [[მამასახლისი|მამასახლისეფ]] გამაგენდეს) ჯვ. წ. IV ოშწანურაშახ, მუჟანსჷთ თინა [[ალექსანდრე მაკედონარი|ალექსანდრე კაბეტიქ]] ქიდიჸუნუ, ნამუქჷთ საბოლათ [[სელევკიდეფიშ იმპერია]]შ პროტექტორატიშ გიმე [[იბერიაშ ომაფე]]შ გოჭყაფა გიმიჭანჷ — ართ მაფაშ დო არისტოკრატიულ იერარქიაშ ხეშთუდო აკოკათელ სახენწჷფო ორგანიზაციაშ ორდოაინ სამანგა.<ref>{{cite book|title=Lives and Legends of the Georgian Saints|url=https://archive.org/details/liveslegendsofge0000lang_n9a9|publisher=[[Saint Vladimir's Orthodox Theological Seminary|St. Vladimir's Seminary Press]]|edition=2nd|year=1997|author=David Marshall Lang|isbn=978-0-913836-29-3|author-link=David Marshall Lang}}</ref>[[რომიშ იმპერია]], [[პართიაშ იმპერია|პართა]] დო [[დიდი სომხეთი|კაბეტ სომხეთწკჷმა]] მანჯებულჷ შხვადოშხვა ლჷმეფიშ გეშა იბერია რეგულარულო ითირანდჷ ართგურალას, მარა ისტორიაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს თინა რომიშ კლიენტ-სახენწჷფოთ სქიდუდჷ. 319 წანას მაფა [[მირიან III]]-ქ იბერიაშ სახენწჷფო რელიგიათ ქრისიანობა გეგმაცხადჷ, ნამუშით ბჟადალ კავკაციაშ რეგიონიშ ქირსიანულ გონათუაქ დიჭყჷ დო ჸონიერო გამანგარ თინა რომიშ გაულაშ სფეროს, [[ზოროასტრიზმი]]შ ჸონიერ გაულაშ მოღვენ უჯვეშაშ [[ქორთულ მითოლოგია|ქორთულ პოლითეისტურ რელიგიაშ]] ვარებაშით.<ref>{{cite book|title=Studies in Christian Caucasian History|author=Cyril Toumanoff|publisher=[[Georgetown University Press]].|year=1967|pages=83–84, 377|author-link=Cyril Toumanoff}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 384 წანას დოდვალირ [[აკილისენეშ ზე]]ქ ფორმალურო დანტკიცჷ [[სასანიანეფიშ იმპერია|სასანიანეფიშ]] კონტროლ ედომუშამ კავკაციაშან, იბერიაშ ქირსიან გამაგეფ კანკალეშა ახიაჩებას ოცადუდეს, ნამუქჷთ V-VI ოშწანურეფს აკმარცუაფალ ლჷმეფ გჷმიჭანუ, ნამუეფშე არძაშე ჩინებულ მაფა [[ვახტანგ I გორგასალი|ვახტანგ I-შ]] გამაგალას არსხუაფუ, ნამუქჷთ ბჟადალ საქორთუოშ დოჸუნაფათ იბერიას ისტორიულო არძაშე კაბეტ ტერიტორიაშახ გოუძინჷ დო ნანანოღა [[ქართი|ქართ]] დარსხჷ. === საქორთუოშ აკოკათუა შქა ოშწანურეეფს === [[ფაილი:Near Mestia, Svan towers (35252565354).jpg|thumb|საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალშე [[უშგული]]შ დო [[მესტია]]შ შქა ოშწანურეეფიშ ყორშეფ იდვალუაფუ.]] 580 წანას, სასანიანეფიშ იმპერიაქ გაუქვუ იბერიაშ ომაფე, ნამუქჷთ ორდოიან [[შქა ოშანურეეფი|შქა ოშწანურეეფშო]] თიშ აკმადგინალ ტერიტორიეფიშ შხვადოშხვა ფეოდალურ რეგიონო აკოცჷმა გჷმიჭანუ. [[რომაულ-სპარსულ ლჷმეფი|რომაულ-სპარსულ ლჷმეფქ]] რეგიონს არულობა გჷმიჭანუ, ანდანე მუჭოთ სპარსეთი, თეშ კონსტანტინოპოლი, კავკაციას შხვადოშხვა მალიმორ დჷნორთის ხუჯის უხუჯანდეს. მარა, ბიზანტიაშ იმპერიაქ VI ოშწანურაშ დალიას ქორთულ ტერიტორიეფიშ გაკონტროლება შილებუ დო იბერიას ორცათ, აბანობურ ''კურუპალატეფიშ'' მეშქაშობათ გამაგენდჷ'.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=48–50}}</ref> 645 წანას არაბეფქ გემნაკათეს ობჟათე-ბჟაეიოლ საქორთუოს, ნამუშით რეგიონს [[არაბეფიშ დოჸუნაფონ ლჷმეფი|მუსლიმურ პატჷნალაშ განწეხან ბორჯიქ]] დიჭყჷ; თეს თაშნეშე მაჸუნუ მუსხირენ ფეოდალურ სახენწჷფოშ გჷმოქიმინუაქ, ნამუეფჷთ ართიანშე ზოხორინალაშო ინჭაფჷდეს, მუჭომით რდჷ [[ქართიშ საამირო]] და [[კახეთ-ჰერეთიშ ომაფე]].<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=54–61}}</ref> ბჟადალ საქორთუო უმენტაშიო ბიზანტიაშ პროტექტორატო სქიდუდჷ, გიშაკერზაფილო [[ეგრისიშ კაბეტი ლჷმა|ეგრისიშ კაბეტ ლჷმაშ]] უკული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=47–48}}</ref> [[ფაილი:გელათის მონასტერი Gelati Monastery (48743471618).jpg|მინი|მარცხნივ|220პქ|[[გელათიშ მონასტერი]], [[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტი]] ცენტრალურ თარობაშ უჸოფარობაქ მა-9 ოშწანურაშ დაჭყაფუს [[ბაგრატიონეფი]]შ დინასტიაშ ეჸონუას შეუნწყუ ხე. [[ტაო-კლარჯეთი]]შ ობჟათე-ბჟადალშე დიხეფიშ კონსოლიდაციაშის, კათაშდუდ [[აშოტ I კაბეტი|აშოტ I-ქ]] (813–830) არაბ გამაგეფიშ დინოხიან აწორინალაშ გჷმირინუ იბერიას მუშ გაულაშ გაძინალო დო [[აბასიანეფიშ სახალიფო|აბასიანეფიშ სახალიფო]] დო ბიზანტიაშ იმპერიაშით იბერიაშ გამაგეთ იჸუ აღიარაფილქ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და აშოტიშ გამნარყეფ კონკურენტ ომაფასქირე ღოზეფო გეგმიქიმინეს, [[ადარნასე II]]-ქ შილებუ ქორთულ დიხეფიშ უმენტაშობაშ (კახეთიშ დო აფხაზეთიშ მოხ) აკოკათუა დო 888 წანას [[ქორთუეფიშ ომაფე|იბერეფიშ მაფათ]] აკურთხეს, ნამუშით აკადგინჷ ომაფე, ნამუთ სუმ ოშწანურაშ კინოხ რდჷ გაუქვებული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=67–70}}</ref> ბჟადალ საქორთუოს, [[აფხაზეთიშ ომაფე]]ქ რეგიონს ბიზანტიაშ ძაბუნით ირგებუ, ანდანე აკუკათოდკონ შხვადოშხვა თურ დო VIII ოშწანურას კავკაციაშ ართ-ართ უჸონიერაშ სახენწჷფოთ გჷნორთედუკონ.<ref>{{cite book|title=Nation-building in the post-Soviet borderlands|last=Smith|first=Graham|author2=Vivien Law|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-59968-9|page=[https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56 56]|url=https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56}}</ref> IX-X ოშწანურეფს, აფხაზეთიქ მუზმარენ ოურდუმე კამპანიაშ მეშქაშობათ გიძინჷ გაულა დო დიჭყჷ იბერიაშ კაბეტ ნორთიშ გამაგალა, ბაგრატიონეფიშ დინასტიაწკჷმა ნირზი. დინასტიურ კონფლიქტეფქ აფხაზეთ დარამაკჷ მა-10 ოშწანურაშ მაჟირა ნორთის, თინწკჷმა მუჟანსჷთ ტაო-კლარჯეთიშ მაფა [[დავით III]]-ქ ბაგრატიონეფიშ გაჸონიერებელო [[ბიზანტიაშ ანატოლია]]ს მუშ გაულა გჷმირინუნ. [[ბაგრატ III]], ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ მონძე, წოროგეჸვენჯობათ გჷნირთუ აფხაზეთიშ მაფათ (978), ტაო-კლარჯეთიშ ერიშდუდო (1000) დო იბერიალეფიშ მაფათ (1008), ნამუქჷთ აკოკათჷ ქორთულ ფეოდალურ სახენწჷფობურობაშ უმენტაშობა დო 1010 წანას [[საქორთუოშ მამართვალეფი|საქორთუოშ მაფათ]] იკურთხჷ. {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 250 | header = მა-14 ოშწანურაშ ქორთულ ფრესკეფი | image1 = Fresco of Ubisi (3).jpg | class1 = bg-transparent | caption1 = საქორთუოშ შქა ოშწანურეფიშ მონარქეფი | image2 = Fresco of Ubisi (7).jpg | caption2 =ჯეგე სუმელაშ ემნახანტი, [[დამიანე]]შ ნახანტი. }} === ორქოშ ხან დო დორთუალა === XI ოშწანურაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს, ახალას გჷმოქიმინელ ქორთულ ომაფე გეოპოლიტიკურ და დინოხოლენ ჭირხალეფს გინმიშჷ, ანდანე შხვადოშხვა ჟინოსქუა ქორთულ სახენწჷფოშ ცენტრალიზაციაშ მეხჷ რდჷ. თინეფს შხირას ბიზანტიაშ იმპერია უკინენდჷ ხუჯის, ნამუსჷთ ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშით კავკაციაშ რეგიონიშ ეჭოფუაშა ოშქურუდჷნ, კანკალე შვანს, დინოხოლენ კონფლიქტის ხეს უნწყუნდჷ ხოლო უმოს ხემანჭუაფაშ მოპალუაშ მაკორჷნე არისტოკრატიულ ფანიეფიშ მეშქაშობათ. მარა, ბიზანტია დო საქორთუოშ შქას ურთიართობეფქ დოტიბჷ, მუჟანსჷთ 1060-იან წანეფს ჟირხოლო ქიანას ახალ ართამ ნტერ — მაძინუ [[სელჩუკეფიშ იმპერია]]ქ — აწუდირთჷნ. 1071 წანას, [[მანასკერტიშ ბურჯაფი]]ს ბიზანტიალეფიშ გინმაჭყვიდირე მარცხებაშ უკული, კონსტანტინოპოლქ ქიდიჭყჷ ბჟაეიოლ ანატოლიაშე კინორთინა დო თიშ გამაგალა საქორთუოს ქუდავალჷ, ნამუშით 1080-იან წანეფს თურქეფწკჷმა [[ქორთულ-სექლჩუკურ ლჷმეფი|ლჷმაშ წჷმი ღოზშა]] გეგშეჸონუ. საქორთუოშ ომაფექ მუშ კონკის მა-12 ოშწანურაშე მა-13 ოშწანურაშ დაჭყაფუშახ მიოჭირინჷ. თე ბორჯი, [[დავით IV გაფუ]]შ (მაფ. 1089–1125) დო თიშ მოთაშმოთა, [[თამარ მაფა|თამარიშ]] (მაფ. 1184–1213) გამაგალაშის, ფართოთ ჩინებული, მუჭოთ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი]].<ref>{{cite book|title=Modern History of Soviet Georgia |author=David Marshall Lang|publisher=Greenwood Press|location=London |year=1976|page=29|isbn=978-0-8371-8183-7|author-link=David Marshall Lang}}</ref> თე ორდოიან ქორთულ რენესანსი, ნამუთ მუშ ბჟადალ ევროპულ ანალოგის უწორუანდჷნ, იხასიათებუდჷ გასაჩემე ოურდუმე გომორძგუეფით, ტერიტორიულ გოძინეფით დო კულტურულ ეჸონუათ არქიტექტურას, ლიტერატურას, ფილოსოფიას დო მენცარობეფს.<ref>{{cite book|title=Trust and Conflict: Representation, Culture and Dialogue|editor1= Ivana Marková |editor2=Alex Gillespie|page=43 |series=Cultural Dynamics of Social Representation|year=2011|isbn=978-0-415-59346-5}}</ref> საქორთუოშ ორქოშ ხანქ მონძალობათ დიტუ დიდებუან საკათედრო ოხიდეფი, რომანტიკულ პოეზია დო ლიტერატურა, დო ეპიკურ პოემა „[[ჸილოშტყებამი]]“, ნამუთ ერუანულ ეპოსო იკოროცხუ.<ref>{{cite book |title=Georgian Literature and Culture|author1=Howard Aronson|author2=Dodona Kiziria|publisher=Slavica |year=1999|page=119|isbn= 978-0-89357-278-5}}</ref><ref>{{cite book|last1=Suny|first1=Ronald Grigor |title=Armenia, Azerbaijan, and Georgia|date=1996|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-0-7881-2813-4 |page=184|url=https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|quote=The Knight in the Panther Skin occupies a unique position as the Georgian national epic.|access-date=1 December 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221175149/https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|archive-date=21 December 2016}}</ref> დავით IV-ქ მოჩალჷ ფეოდალ ჟინოსქუეფიშ აწორინაფა დო ხემანჭუაფა ხეშა ქეშეჸოთჷ, ანდანე შხვაშ თურ ოშქურანჯეეფშა ეფექტურო გეურჯგინუდკონ. [[1121]] წანას, თიქ [[დიდგორიშ ბურჯაფი]]ს გინმატახალო გიორჯგინჷ ანდათ უმოს კაბეტ თურქულ არმიეფს დო გაუქვუ [[ქართიშ საამირო]].<ref name="javaxisvili">{{cite book |language=ka |author-link=Ivane Javakhishvili |last=Javakhishvili |first=Ivane |year=1982 |title=k'art'veli eris istoria |trans-title=The History of the Georgian Nation |volume=2 |pages=184–187 |publisher=[[Tbilisi State University]] Press}}</ref> [[ფაილი:Tamar (Vardzia fresco detail).jpg|thumb|upright|[[თამარ მაფა]], პირველ ოსური, ნამუთ საქორთუოს გამაგენდჷნ{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}}]] საქორთუოშ პირველ ოსურ გამაგე, თამარიშ, 29-წანიან მაფობა საქორთუოშ ისტორიას არძაშე წუმოძინელო იკოროცხუ.{{sfnp|Eastmond|2010|p=93}} თამარს მიაჩჷ ტიტულქ „მაფეფიშ მაფა“.{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}} დო შილებუ მუშ ოპოზიციაშ ნეიტრალიზება, ნამუშ შედეგო, სელჩუკეფიშ დო ბიზანტიაშ მონირზე ნძალეფიშ დონთხაფაშ მეშქაშობათ, ენერგიულ გალენურ პოლიტიკა წჷმიჭყუ. ჸონიერ ოურდუმე ელიტაშ აზარათ, თამარქ შილებუ წიმოხონეფიშ წუმოძინაშა გეპონუა, ანდანე აკუკათუდკონ იმპერია, ნამუთ დომინირენდჷ კავკაციას, იაკთუანდჷ თეხანურ აზერბაიჯანიშ, სომხეთიშ, ბჟაეიოლ თურქეთიშ დო ოორუე ირანიშ კაბეტ ნორთებს დო მაანთხა ჯვაროსანულ ლესქერუაშით დჷნატებუ ხემანჭუაფაშ ვაკუუმიშ გჷმორინაფათ ქუდარსხჷ [[ტრაპიზონიშ იმპერია]], ნამუთ საქორთუოშ ვასალურ სახენწჷფო რდჷ.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=PeEeAQAAMAAJ| title=Imagining history at the crossroads: Persia, Byzantium, and the architects of the written Georgian past, Volume 2 p 652 | publisher=University of Michigan 1997 |access-date= 25 September 2016| year=1997 | isbn=978-0-591-30828-0 }}</ref> საქორთუოშ ომაფეშ ეჸონუაშ დონთხაფაქ დიჭყჷ თიშ უკული, მუთ 1226 წანას ქართ ხვარაზმალ ლიდერ [[ჯალალ ედ-დინი|ჯალალ ედ-დინქ]] გეჭოფჷ დო მოჯალაგჷნ,<ref>{{cite book|author=René Grousset, Rene|title='The Empire of the Steppes|publisher=[[Rutgers University Press]]|year=1991|page=260}}</ref> ნამუსჷთ მაჸუნუ მონღოლ გამაგე, [[ჩინგიზ-ხანი]]შ, მუმაჯალიკარ მინოკათუეფქ. მონღოლეფ გეგნორაჸჷ [[გიორგი V ბარჩხალა]]ქ (მაფ. 1299–1302), ნამუთ ჩინებულ რე ბჟაეიოლ დო ბჟადალ საქორთუოშ აკოკათუათ დო ქიანაშ უწოხიან სიჸონიერაშ დო ქირსიანულ კულტურაშ ეკონწყუალათ. თიშ ღურაშ უკული, აბანობურ გამაგეეფ იბურჯუჷდეს საქორთუოშ ომაფეშ ცენტრალურ გამაგალაშე ზოხორინალაშო, XV ოშწანურას, ომაფეშ ედომუშამ აკოცჷმაშახ. საქორთუოქ ხოლო უმოსო დედაღარჷ [[თემურლენგი]]შ ხემანძღვერობათ მონღოლეფიშით ნაქიმინა მუსხირენ კატასტროფულ მინოკათუაშ გეშა. მინოკათუეფ იგჷნძორებუდუ, ნამუთ ომაფეშ აკონწყუალაშ მეშქაშობას ვერზენდჷ, ანდანე [[ყარა-ყოიუნლუ]]შ და [[აყ-ყოიუნლუ]]შ თურქმენეფ ირო დითმიჸუნუანდეს თიშ ობჯათე პროვინციეფს. === სუმჸურენ დორთუალა=== [[ფაილი:King George II of Imereti Gelati fresco.jpg|right|thumb|upright|მაფა [[გიორგი II (იმერეთის მეფე)|გიორგი II-ს]] [[ფეოდალიზმი|ფეოდალურ]] ლჷმეფქ დო ოსმალურ მინოკათუეფქ ეიაზადეს.]] 1466 წანაშო საქორთუოშ ომაფეს ანარქიაქ გეპატჷნ დო [[საქორთუოშ ომაფეშ აკოცჷმა|აკოცჷ]] სუმ ზოხორინელ ომაფეთ დო ხუთ გვერდო ზოხორინელ სათაროთ. მეძობელ კაბეტ იმპერიეფქ უკულ ირგებუეს დოდაღარელ ქიანაშ დინოხიან დორთუალათ დო მა-16 ოშწანურაშე მოჸუნაფილი, ოსმალეთიშ დო ირანიშ შხვადოშხვა ნძალეფქ, ქიდიჸუნუეს საქორთუოშ ბჟადალ დო ბჟაეიოლ რეგიონეფი.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=xxxi}} თექ აბანობურ ქორთუ გამაგეეფ რუსეთწკჷმა უმოს მეჭედელ რსხუეფშა მერგებაშო მიანჭჷ. 1649 წანას, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ რუსეთიშ ომაფე კარშა ჸენჯეფ გოუტუ, ნამუსჷთ რუსეთიქ 1651 წანას უგამჷ. თე ჸენჯეფიშ ორებათ, იმერეთიშ მაფა [[ალექსანდრე III (იმერეთიშ მაფა)|ალექსანდრე III]]-ქ იმერეთიშ ჯოხოთ დიფუჩჷ რუსეთიშ ცარ [[ალექსი I (რუსეთი)|ალექსიშოთ]] ართგურალა.<ref>" ნ. ტოლჩანოვის იმერეთში ელჩობის მუხლობრივი აღწერილობა, 1650–1652", გამოსცა ი. ცინცაძემ, თბ., 1970, გვ. 37–38</ref> მუმალ გამაგეეფით ოხადუდეს დახმარებაშ მეღებას პაპ [[ინოკენტი XII]]-შე, მარა მუთუნქ ვეგშართჷ.<ref>გურამ შარაძე, [http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/293835 ბედნიერებისა და სათნოების საუნჯე], თბილისი, გამომცემლობა საბჭოთა საქართველო, 1984: pp. 436–437.</ref> რეგიონეფიშ გამაგეეფქ, ნამუეფჷთ ნორთობურ [[ავტონომია|ავტონომიურო]] სქიდუდესჷნ, შხვადოშხვა ბორჯის ხიაჩეფ მანწყის. იროიან [[ირან-ოსმალეთიშ ლჷმეფი]]შ დო დეპორტაციეფიშ შედეგო, XVIII ოშწანურაშ დალიაშო საქორთუოშ მახორობაქ 784,700 ადამიერშახ დერკჷ.<ref>{{cite book|last1=ჯაოშვილი|first1=ვახტანგ |title=საქართველოს მოსახლეობა XVIII-XX საუკუნეებში: დემოგრაფიულ-გეოგრაფიული გამოკვლევა|date=1984 |publisher=მეცნიერება|page=72|edition=1st}}</ref> [[ბჟაეიოლი საქორთუო|ბჟაეიოლ საქორთუო]], ნამუთ [[კახეთი]]შ დო [[ქართლი]]შ რეგიონეფს იკათუანდჷნ, სპარსეთიშ [[სუზერენიტეტი]]შ გიმე რდჷ მეძობელ, მოცილე ოსმალურ თურქეთწკჷმა (სეფიანეფიშ საქორთუო) დოდოვალირ [[ამასიაშ ზე]]შ უკული. 1747 წანას, [[ნადირ-შაჰი]]შ ღურაშ უკული, ჟირხოლო ომაფექ გედუდიშულჷ დო ენერგიულ მაფაშ, [[ერეკლე II]]-შ, ხემანჯღვერობათ კჷნე აკიკათჷ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე|პიჯულ უნიათ]], ნამუქჷთ მუდგაზჷმათ შილებუ ბჟაეიოლ საქორთუოშ სტაბილიზება.{{sfnp|Fisher|Avery|Hambly|Melville|1991|p=328}} [[ფაილი:Erekle II (crop).jpg|thumb|upright|მაფა [[ერეკლე II]]-ქ მალიმორ რეგიონულ ნძალეფს შქას მოხვადჷ.]] 1783 წანას, რუსეთიქ დო ბჟაეიოლ საქორთუოშ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე]]ქ, გაფორმეს [[გეორგიევსკიშ ტრაქტატი]], ნამუშ მეჯინათ ბჟაეიოლ საქორთუოქ რუსეთიშ პროტექტორატო გჷნირთუ, რუსეთიქ გარანტია მეჩჷ თიშ ტერიტორიულ ნთელუანობას დო გამაგე ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ გაგჷნძორებაშენ, მარა მანგიორო მიღჷ საქორთუოშ გალენურ საქვარეფიშ წარმებაშ პრივილეგიეფი.<ref>{{cite web |url=http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm|script-title=ru:Георгиевский трактат|trans-title=Treaty of Georgievsk|date=24 July 1783|publisher=[[მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი]]|access-date=1 February 2015|language=ru |archive-date=1 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150501155836/http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, გამამინჯე რდჷნ საქორთუოშ თხილუაშენ, რუსეთის მუთუნნერო ვემუხვარებუ, მუჟანსჷთ 1795 წანას, [[ყაჯარეფი|ირანალეფქ]] გემნაკათეს ქართ-კახეთიშ ომაფესჷნ, [[კრწანისიშ ბურჯაფი|გეჭოფეს დო გოხირეს ქართ]] დო გეშაჭყვიდეს თიშ მახორობან.<ref>{{cite book|url=https://www.academia.edu/9137125|title=Relations between Tehran and Moscow, 1797–2014|access-date=17 May 2015}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და რუსეთიქ 1796 წანას სპარსეთიშ მეხჷ დუმასაჯებელ კამპანია წჷმიჭყუნ, რუსეთიშ იმპერიულ ხეშუულებაქ უკულ აკორცჷ გეორგიევსკიშ ტრაქტატიშ თარ პრინციპეფჷნ დო 1801 წანას ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსირა იქჷნ, თეწკჷმა ართო გაუქვუ საქორთუოშ ომაფე ბაგრატიონეფიშ დინასტია დო [[საქორთუოშ მართმადიდებელურ ოხვამე]]შ [[ავტოკეფალია]]. [[პეტრე ბაგრატიონი|პეტრე ბაგრატიონქ]], ბაგრატიონეფიშ გაუქვებულ დინასტიაშ ართ-ართ გამნარყი, მოგვიანეთ რუსეთიშ არმიას ქაკათჷ დო ნაპოლეონიშ ლჷმეფიშ ბორჯის გიშარჩქინელ გენერალო გჷნირთუ.<ref>{{citation |last=Mikaberidze |first=Alexander |author-link=Alexander Mikaberidze |title=Peter Bagration: The Best Georgian General of the Napoleonic Wars |date=2009 |url=http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html |series=The Napoleon Series |editor-last=Burnham |editor-first=Robert |access-date=19 February 2019 |url-status=live |archive-date=16 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816052429/http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html}}</ref> === რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას === [[ფაილი:George XII of Georgia.jpg|thumb|upright|left|[[გიორგი XII]]-შ გამაგალა ვასტაბილურობათ იხასიათებუდჷ.]] {{Main|საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას}} 1800 წანაშ 22 ქირსეთუთას, რუსეთიშ [[ცარი|ცარ]] [[პავლე I (რუსეთი)|პავლე I]]-ქ, ორჩანიეთ, საქორთიშ მაფა, [[გიორგი XII]]-აშ მოთხირით, ხე მაჭარჷ პროკლამაციას რუსეთიშ იმპერიაშა საქორთუოშ (ქართლ-კახეთიშ) მერსხუაფაშ გეშა, ნამუქჷთ საბოლათ 1801 წანაშ 8 ქირსეთუთაშ მანიფესტით გეთჷ{{sfnp|Gvosdev|2000|p=85}}{{sfnp|Avalov|1906|p=186}} დო დედასურჷ ცარ [[ალექსანდრე I (რუსეთი)|ალექსანდრე I]]-შით 1801 წანაშ 12 ეკენიას.{{sfnp|Gvosdev|2000|p=86}}{{sfnp|Lang|1957|p=249}} [[ბაგრატიონეფი]]შ ომაფე ფანია ომაფეშე გეგნახორეს. [[სანქტ-პეტერბურგი]]ს მარენჯ ქორთუ ჸენჯიქ პროტესტიშ ნოტა გინოჩჷ რუსეთიშ ვიცე-კანცლერს, მაფასქირ კურაკინს.{{sfnp|Lang|1957|p=251}} 1801 წანაშ მესის, გენერალ კარლ ჰაინრიხ ფონ კნორინგიშ ჟიგინოჯინათ, იმპერიულ რუსეთიქ ბჟაეიოლ საქორთუოს ხემანჭუაფა გენერალ ივან პეტროვიჩ ლაზარევიშ ხემანჯღვერობათ მოქიმინჯე თარობას გეგნოჩჷ.{{sfnp|Lang|1957|p=247}} ქორთუ ჟინოთა დეკრეტის 1802 წანაშ 12 პირელშახ ვადოჸუნაფჷ, სოიშახ კნორინგიქ თინეფ სიონიშ საკათედრო ოხიდას ვაკოშაყარჷ დო ვაძვილჷ, რუსეთიშ საიმპერატორო გურგინშა დოფუჩაფან. აწმარინუეფ ობორჯეთ ოჭოფეს.{{sfnp|Lang|1957|p=252}} 1805 წანაშ ზარხულს, 1804-1813 წანეფიშ [[რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა (1804-1813)|რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, ზაგამიშ გოხოლუას, წყარმალუ ასკერანიშ წყარპიჯის რუს ჯარეფქ ირანიშ არმიას გიორჯგინეს დო ქართ ახაშე ეჭოფუაშე ირსხუეს, ანდანე თინა ოფიციალურო იმპერიაშ ტერიტორიეფიშ ნორთ რდჷ. რუსეთიშ სუზერენიტეტიქ ბჟაეიოლ საქორთუოშა ოფიციალურო საბოლათ გიჭყჷ ირანწკჷმა 1813 წანას, [[გულისტანიშ საზე ხეკულუა]]შ უკული.<ref>Timothy C. Dowling [https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 ''Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208103437/https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 |date=8 February 2017 }} pp 728 ABC-CLIO, 2 December 2014 {{ISBN|1598849484}}</ref> ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსიაშ უკული, ბჟადალ საქორთუოწ, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ ანექსირებულქ იჸუ ცარ ალექსანდრე I-შით. იმერეთიშ ეკონია მაფა დო ბაგრატიონეფიშ ეკონია ქორთუ გამაგექ, [[სოლომონ II]]-ქ 1815 წანას გინოხორინობას დოღურჷ, თიშ უკული, მუთ რუსეთიშ მეხჷ კათაშ ახიაჩებაშ დო თე ქიანაშ მეხჷ შხვაშ თურ მოხვარაშ მოპალუაშ ცადებეფქ პოტიკიქ იჸუნ.{{sfnp|Suny|1994|p=64}} [[რუსეთ-თურქეთიშ ლჷმეფი]]შ ბორჯის, ანდა ქორთუ დუდენდჷ რუსეთიშ არმიეფს თურქეფიშ მეხჷ, თინეფს შქას რდეს [[ივანე ანდრონიკაშვილი]], [[ივანე ჯამბაკურიან-ორბელიანი]] დო მუხრანპატჷნ [[ივანე ბაგრატიონი]]. 1803-1878 წლანეფს, [[ოსმალეთიშ იმპერია]]შ მეხჷ მანჯებულჷ ოურდუმე კამპანიეფიშ შედეგო, რუსეთიშ იმპერიას დართჷ დო ქემიარსხჷ მუზმარენ ისტორიულ ქორთულ ტერიტორიაქ, ნამუეფჷთ თეიშახ თურქეფიშით რდჷ დაკებულჷნ, სამანგათ, [[აჭარა]]. [[გურია]]შ სათაროქ 1829 წანას გეუქვუ დო რუსეთის ქაკათჷ, [[შონე]]ქ 1858 წანას — მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულქ იჸუ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 1803 წანაშე რუსეთიშ პროტექტორატ რდჷნ, [[სამარგალო]] 1867 წანაშახ ვაკათაფე რუსეთის.<ref>Allen F. Chew: ''An Atlas of Russian History: Eleven Centuries of Changing Borders''. [[Yale University Press]], 1970, p. 74.</ref> რუსეთიშ პატჷნალა ქორთუეფს გალენურ ოშქურანჯეეფშე თხილუას მეთიარზიენდჷ, მარა თინა შხირას უგურე დო უდუნდებუ რდჷ. მა-19 ოშწანურაშ დალიაშო [[შონეშ ახიაჩება|რუსეთიშ ხეშუულებაშოთ უხილოობაქ]] ერუანულ ეპინუაშ ყარაფშა გეგნიქიმინჷ, ნამუსჷთ [[ილია ჭავჭავაძე]] ხემანჯღვერენდჷ. თე ბორჯიქ საქორთუოს სოციალურ დო ეკონომიკურ თირუეფჷთ მოუღჷ, გეგმაქიმინჷ ახალ სოციალურ კლასეფი: გლეხეფიშ გადუდიშულებაქ თინეფშე ანდა გადუდიშულ, მარა თინეფიშ გაჭირებაშ გალექინებაშა ვეშუნწყუ ხე; კაპიტალიზმიშ ძინაქ საქორთუოს ურბანულ მოხანდეეფიშ კლას გაჭყჷ. მუჭოთ გლეხეფჷნ, თეშ მოხანდეეფი, მუნეფიშ უხილოობას ახიაჩებეფით დო დუდიშ ეჭოფუეფით გჷმოხანტუნდეს, ნამუქჷთ 1905 წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია (1905)|რევოლუციათ]] გეთჷ. გეჸვენჯ წანეფ იხასიათებუდჷ ვასტაბილურობაშ ეპიზოდეფით, მუჭომეფით რდჷ: 1906 წანას, ქორთუ ნაციონალისტეფიშით მანჯებულ დუშეთიშ საგანძიშ გორჩაფა დო 1907 წანას, ბოლშევიკეფიშით ორგანიზებულ [[ქართიშ ბანკიშ გორჩაფა (1907)|ქართიშ ბანკის გორჩაფა]]. === ზოხორინალაშ გჷმოცხადება === {{თარი|საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა}} [[ფაილი:Noe Schordania.jpg|thumb|upright|[[ნოე ჟორდანია]]]] [[ფაილი:British troops in Batumi, Georgia, 1920.jpg|left|thumb|[[ბრიტანეთიშ იმპერია|ბრიტანულ]] ჯარეფიშ მარში ბათუმს, საქორთუო, 1920 წანა. [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ უკული, ბრიტანეთიქ [[გერმანიაშ იმპერია|გერმანულ]] ჯარეფ საქორთუოს დოთირჷ.]] 1917 წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკულ გიჭყჷ [[მოლენკავკაციაშ დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა|მოლენკავკაციაშ დემოკრატიულ ფედერაციულ რესპუბლიკაქ]], ნამუშ პრეზიდენტიშ პოსტისჷთ [[ნიკოლოზ ჩხეიძე]] იკენდჷ. თე უფონდიკე დო კუნტახანიშ ფედერაციაშა თაშნეშე მიშმეშეს მეძობელ სომხეთ დო აზერბაიჯანი.<ref name="Soviet power" />მუჟანსჷთ ოსმალეფ რუსეთიშ იმპერიაშ კავკაციურ ტერიტორიეფს წიმი მინჭაფუდესჷნ, საქორთუოქ 1918 წანაშ 26 მესის ზოხორინალა გეგმაცხადჷ.</ref> მარა, ქორთუეფ გურალაჭვილ რდეს თე წორორინათ დო გალენურ პოლიტიკაშ ოკითხირეეფს აკორთაშ გეშა, 1918 წანაშ 26 მესის [[გერმანიაშ იმპერია]]შ მორსხუეთ გჷნორთელ საქორთუოქ ზოხორინალა გეგმაცხადჷ.<ref name=":0">{{Cite web|title=Georgia Celebrates Independence Day|url=http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-|access-date=2021-01-05|website=Georgia Today on the Web|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705123407/http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-}}</ref> ქორთუეფიშ უმენტაშობა ბოლშევიკეფს ვალურედჷ თინეფიშ ნძალებაშოთ ნჭაფაშა დო ადამიერიშ თელარაშ მუთუნო ვაკოროცხუაშ გეშა..<ref name="Rayfield2012humanlife">{{cite book |last=Rayfield |first=Donald |title=Edge of Empires: A History of Georgia |url=https://archive.org/details/edgeofempireshis0000rayf |date=2012 |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-78023-030-6 |page=[https://archive.org/details/edgeofempireshis0000rayf/page/316 316] |quote= Bolshevik disregard for human life, hitherto typical of Cossacks, alienated most Georgians, and reinforced support for the Menshevik social democrats as humane, if disorganized, revolutionaries.}}</ref> თეშნერო, პარლამენტიშ გიშაგორუეფს გიმორძგჷ [[საქორთუოშ სოციალ-დემოკრატიულ პარტია|საქორთუოშ მენშევიკურ სოციალ-დემოკრატიულ პარტიაქ]], თიშ ლიდერ [[ნოე ჟორდანია]]ქ პრემიერ-მინისტრო გჷნირთუ, პარლამენტიშ დუდმახვენჯო ნიკოლოზ ჩხეიძე ქუდარჷნეს. სხუნუურ ოკუპაციაშ უმკუჯინალო, 1930-იან წანეფიშ განწეხანს საფრანგეთი, კაბეტ ბრიტანეთი, ბელგია დო პოლონეთ ჯორდანიას [[საქორთუოშ დემოკრატიულ რესპუბლიკაშ თარობა ემიგრაციას|საქორთუოშ თარობაშ]] ლეგიტიმურ მადუდეთ კოროცხუნდეს.<ref>Stefan Talmon (1998), ''Recognition of Governments in International Law'', p. 289–290. [[Oxford University Press]], {{ISBN|0-19-826573-5}}.</ref> [[ფაილი:Dadiani S.P.jpg|thumb|upright|[[სამსონ დადიანი]], პირველდაჭყა საქორთუოშ კონსტიტუციაშ ართ-ართ ავტორი, ნამუთ თი ბორჯიშო მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე პროგრესულ რდჷ]] 1918 წანაშ [[სომხეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუქჷთ სომხეთ დო საქორთუოს შქას ონირზე პროვინციეფიშ თი ნორთის გორჩქინდჷ, სოდე მახორობაშ უმენტაშობას სომეხეფ აკმადგინანდეს, ბრიტანეთიშ ინტერვენციაშ გეშა ეგთჷ. 1918–1919 წანეფს, გენერალ [[გიორგი მაზნიაშვილი|გიორგი მაზნიაშვილქ]] ქეგიანთხჷ მოისეევიშ დო დენიკინიშ ნადუდა მოქიმინჯე [[ჩე არმია]]ს, ანდანე ზოხორინელ საქორთუოშო ქუმუპალჷდკონ უჩა ზუღაშ წყარპიჯი [[ტუაფსე]]შე [[სოჭი|სოჭშა]] დო [[ადლერი|ადლერშა]].<ref name="shirokov">{{cite book|last1=Широков|first1=И. В.|last2=Тарасов|first2=А. А.|title=Наша маленькая Хоста – Исторический очерк|url=http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|year=2010|location=Sochi|language=ru|access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220124843/http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|archive-date=20 February 2014}}</ref> 1920 წანას, [[რუსეთიშ სხუნუეფიშ ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა|სხუნუურ რუსეთიქ]] [[მოსკოვიშ ხეკულუა]]თ აღიარჷ საქორთუოშ ზოხორინალა, მარა რუსეფქ თე ხეკულუა ფაქტობურო არძაშ უკულაშ ართ წანაშ უკულ გინივარეს, მუჟანსჷთ 1921 წანას [[ჭითა არმია]]ქ [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|გემნაკათჷ საქორთუს]] დო 1922 წანას ფორმალურო ქემკურსხუ სხუნუეფიშ რსხუს.<ref name=":0" /> === სხუნუეფიშ სოციალისტურ რესპუბლიკა === {{Main|საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ქორთულ საქმე}} [[ფაილი:Red Army in Tiflis Feb 25 1921.jpg|thumb|მარცხნივ|ბოლშევიკურ [[ჭითა არმია]] ქართის, [[სხუნუეფიშ ოკუპაციაშ დღა]] 1921 წანას. ჯეგე დავითიშ ოხვამე დო [[მთაწმინდაშ პანთეონი|მთაწმინდაშ პანთეონ]] უკახალენ ფონს.]] 1921 წანაშ ფურთუთას, [[რუსეთიშ ომენოღალე ლჷმა]]შ ბორჯის, [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|ჭითა არმიაქ გემნაკათჷ საქორთუოს]] დო ხეშუულობაშა აბანობურ ბოლშევიკეფ ქიმიჸუნჷ. ქორთულ არმიაქ დემარცხჷ დო სოციალ-დემოკრატიულ თარობაქ ქიანაშე ინტჷ. [[სხუნუეფიშ ოკუპაციაშ დღა|1921 წანაშ 25 ფურთუთას]], ჭითა არმიაქ ქართშა გემშართჷ დო გემშეღჷ მუშეფიშ დო გლეხეფიშ სხუნუეფიშ თარობა, ნამუშ სახენწჷფოშ მადუდეშ მოღალობას არსულენდჷ [[ფილიპე მახარაძე]]. საქორთუქ გემშართჷ თი სახენწჷფოშ აკოდგინალუაშა, ნამუქჷთ მალას [[სხუნუეფიშ რსხუ]]თ გჷნირთუნ. სხუნუურ გამაგალაქ ხვალე აბანობურ ახიაჩებეფიშ მოლასუაშ უკულ იჸუ ჸონიერას გოჭყაფილქ.<ref>Knight, Amy. ''Beria: Stalin's First Lieutenant'', [[Princeton University Press]], [[Princeton, New Jersey]], p. 237, {{ISBN|978-0-691-01093-9}}.</ref> საქორთუო სხუნუეფიშ რსხუშ ვაინდუსტრიულ პერიფერიათ სქიდუდჷ პირველ ხუთწანამ გეგმაშახ (1928–1932), მაუჟანსჷთ ტექსტილიშ პროდუქციაშ შხუ ცენტრო გჷნირთუნ. ეთნიკურ ქორთუ [[იოსებ სტალინი|იოსებ სტალინქ]], ბოლშევიკეფს შქას გიშარჩქინელ რდჷ,<ref>"[http://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html Ethnic tensions: War in the Caucasus is Stalin's legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180620180716/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html |date=20 June 2018 }}". ''The Independent''. 17 August 2008.</ref> საბოლოათ, 1924 წანაშე ღურაშახ, 1953 წანაშ 5 მელახშახ, სხუნუეფიშ რსხუშ ''[[დე ფაქტო]]'' ლიდერო გჷნირთუ. შხვა ქორთუეფი, მუჭომეფით რდეს [[ლავრენტი ბერია]] დო [[ვსევოლოდ მერკულოვი]], თაშნეშე იკენდეს გაულამ პოსტეფს სხუნუეფიშ თარობას. 1936-1938 წანეფს, სტალინიშით მანჯებულ [[კაბეტ ტერორი|კაბეტ ტერორქ]] გჷმიჭანუ ვითოშობათ ქორთუ დისიდენტიშ, ინტელექტუალიშ დო სხუნუეფიშ ხეშუულებაშო შხვა საეგებიო ოშქურანჯეეფიშ გჷმმაჭანალეფიშ ჸვილუა ვარ-და [[გულაგი|გულაგიშ ხანდათ-გიშათინალ კარეეფშა]] ჸონაფა, ნამუქჷთ ართგამა გეურკუ ერიშ კულტურულ დო ინტელექტუალურ რინას.<ref>{{Cite web |title=Soviet Georgia: A Detailed Historical Analysis of the 20th Century Georgia |url=https://georgia.to/soviet-georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=georgia.to |language=en}}</ref> [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, 1941 წანაშ მანგის, [[ნაცისტური გერმანია|გერმანიაქ]] [[ურალიშ გვალეფი|ურალიშ გვალეფშახ]] ედომუშამ ტერიტორიაშ დოჸუნაფაშ ხამანჯელით წჷმიჭყუ [[ოპერაცია ბარბაროსა|ურთიართმოხვარაშ პაქტიშ ქიანეფიშ მიშაკთუა სხუნუეფიშ რსხუშა]]. მუჟანსჷთ ოპერაციაშ დოჭყაფაქ აკიბორკჷნ, 1942 წანას ლირეშ ქიაეფქ წჷმიჭყეს "[[ოპერაცია „ბლაუ“]]-შ" მენტება სტრატეგიულ კავკაციურ ნაფთობობადეშეფიშ დო ოლჷმორე მასალეფიშ ქარხანეფიშ ეიოჭოფალო; საბოლათ, ლირეშ ქიანეფიშ ჯარეფქ საქორთუოშ ხურგშახ შეაკეს. 700 000-შე უმოს ქორთუ — მოახორობაშ დოხოლაფირო 20% — იბურჯუდჷ ჭითა არმიას მინმაკათუეფიშ გიშარაჸალო დო ბერლინიშჸურე ულას; თინეშე დოხოლაფირო 350 000 შურ ქორთუქ გოჭყორდჷ.<ref>{{cite news |title=Georgian World War II hero's remains return home |url=https://agenda.ge/en/news/2015/2165 |work=Agenda.ge |date=30 September 2015}}</ref> [[ფაილი:Georgian revolutionary and military figure Leo Kereselidze.jpg|thumb|right|ქორთუ ნაციონალისტ დო ანტისხუნუურ აქტივისტ [[ლეო კერესელიძე]] თი ადამიერეფიშ რიცხუს ოკათუდჷ, ნამუთ ბოლშევიკეფიშით ხემანჭუაფაშ ხეშა ეშაჸოთამაშ უკულ ემიგრაციაშა რდჷ გინორაჸილინ]] [[სტალინიშ ონგარუ|სტალინიშ ღურაშ]] უკული, [[ნიკიტა ხრუშჩოვი|ნიკიტა ხრუშჩოვქ]] სხუნუეფიშ რსხუშ ლიდერო გჷნირთუ დო [[დესტალინიზაცია]]შ პოლიტიკას მანჯენდჷ. ხრუშჩოვიშ რეპრესიეფს [[საპროტესტო გიშულეფ ქართის (1956)|ქართის ახიაჩებეფქ ]]მაჸუნუ, ნამუეფჷთ ოურდუმე ნძალეფით ქეგიორცუეს. თე მოლინეფიშ ნძალობურ მუკორთაქ, ნამუქჷთ სხუნუეფიშ რსხუშოთ ქორთულ ართგურობას ოშქურანჯობა გჷმუჭანუ, ხე ქეშუნწყუ ერიშ კონსოლიდაციას.<ref name="a&c">[[Svante Cornell|Cornell, Svante E.]] (2002), ''Autonomy and Conflict: Ethnoterritoriality and Separatism in the South Caucasus: Cases in Georgia'', pp. 146–149. [[Uppsala University]], Department of Peace and Conflict Research, {{ISBN|91-506-1600-5}}</ref> [[ქართიშ დემონსტრაციეფი (1978)|1978 წანაშ ქართიშ დემონსტრაციეფქ]] მასობურ ანტისხუნუურ პროტესტეფიშ მორთას შანენდჷ, მარა ათეხანს თარობაქ უკახალე კჷნიკინუ. სხუნუეფიშ გამაგალაშ გიმე დოსქილადირ ბორჯის, საქორთუოშ ეკონომიკა აგჷნორენდუ ძინას დო შანულამო იუჯგუშებუდჷ, მარა ირო უმოსო არგამათ მიშჷ კორუფცია დო თარობაშ კათაშე ჩათხია. 1986 წანას, [[პერესტროიკა]]შ დოჭყაფაშე, სხუნუურ საქორთუოშ ხემანჯღვერობა თიჯგურა უგაღექ იჸუ თირუეფიშ მორიაშოთ, ნამჷ-და ქორთუეფიშ უმენტაშობაქ, თინეფს შქას მორანწკე კომუნისტეფქჷთ, დოსხუნეს, ნამჷ-და წიმი ულაშ აკა რზა რინელ სხუნუურ სისტემაშე გიშულა რდჷ. === ზოხორინალაშ დორთინაფა, ომენოღალე ლჷმეფი === {{ქოძირით თაშნეშე|საქორთუოშ ისტორია{{!}}საქორთუოშ რესპუბლიკა (1990–1992)}} [[ფაილი:1993 Georgia war1.svg|thumb|[[საქორთუოშ ომენოღალე ლჷმა]] დო [[აფხაზეთიშ ლჷმა (1992-93)|აფხაზეთიშ ლჷმა]] 1993 წანაშ მარაშინათუთა-გჷმათუთას]] 1988 წანაშე საქორთუოს ზოხორინალაშ მოხუჯეეფიშ მასობურ საპროტესტო აქციეფქ დიჭყჷ, ნამუეფსჷთ ხემანჯღვერენდეს თიჯგურა [[ქორთულ ნაციონალიზმი|ქორთუ ნაციონალისტეფი]], მუჭომეფით რდეს [[მერაბ კოსტავა]] დო [[ზვიად გამსახურდია]]. გეჸვენჯ წანას, [[9 პირელიშ ტრაგედია|1989 წანაშ 4-9 პირელს, ქართის მანჯებულ კაბეტ თინჩალ დემონსტრაციაშ სხუნუეფიშ ნძალეფიშით კონწარო ინონანგერუაქ]], ქიანას სხუნუურ გამაგალაშ გაგჷნძორაფაშ დისკრედიტაციაშ თოლწონუათ გინმატახალ მოლინათ გჷნირთუ.<ref>{{cite book|author=Darrell Slider|url=https://books.google.com/books?id=4NCxG8YCScYC|title=Problems of Communism: November—December 1991|volume=15|publisher=Documentary Studies Section, International Information Administration|year=1991|pages=66|language=en|chapter=Georgia's independence|quote=The April 9 "Tragedy", as it came to be called, had a searing effect on Georgian public. The republic leadership lost what authority it had enjoyed in the eyes of Georgians, and support for independence became overwhelming— developments confirmed by polls initiated by the Communist leadership itself.}}</ref> 1990 წანაშ გჷმათუთას, სხუნუურ საქორთუოს პირველ ანდაპარტიულ [[საქორთუოშ უჟინაშ სხუნუშ გიშაგორუეფი|გიშაგორუეფქ]] იმანჯჷ, ნამუთ ედომუშამ სხუნუეფიშ რსხუს პირველ ანდაპარტიულ გიშაგორუეფ რდჷ, სოდე ოპოზიციურ ბუნეფ ოფიციალურ პოლიტიკურ პარტიეფო რდეს რეგისტრირებულეფჷნ.<ref>{{Cite web|url=https://www.tampabay.com/archive/1990/10/30/georgia-votes-for-change/|title=Georgia Votes for Change|website=[[Tampa Bay Times]]|date=30 October 1990}}</ref> ზვიად გამსახურდია ნადუდა აკოკათელ კოალიციაქ „[[კუკუმი ტაბაკი - დუდიშული საქორთუო]]ქ“ თე გიშაგორუეფს გომორძგუა მიპალჷ დო ახალ თარობა გაჭყჷ. 1991 წანაშ 9 პირელს, სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმაშახ ჭიჭე ხანით კინოხ, 31 მელახის მანჯებულჷ [[საქორთუოშ ზოხორინალაშ დორთინაფაშ რეფერენდუმი (1991)|რეფერენდუმიშ]] უკული, [[საქორთუოშ რესპუბლოიკაშ უჟინაშ სხუნუ|საქორთუოშ უჟინაშ სხუნუქ ]] {{ill|საქორთუოშ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ დორთინაფაშ აქტი|lt=გეგმაცხადჷ ზოხორინალა|ka|საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი}}.<ref name="GovtofGeorgia">{{cite web |url=http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |title=Government of Georgia:About Georgia |publisher=gov.ge |access-date=9 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821030240/http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |archive-date=21 August 2016 }}</ref> საქორთუო სხნუეფიშ რსხუშ პირველ ვა[[ბალტიაშოპიჯეთი|ბალტიურ]] რესპუბლიკა რდჷ, ნამუქჷთ ოფიციალურო გჷმაცხადუ ზოხორინალან,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=alTeCwAAQBAJ&pg=PA333|title=New Tribalisms: The Resurgence of Race and Ethnicity|first=Michael W.|last=Hughey|date=29 March 2016|publisher=Springer|isbn=978-1-349-26403-2 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> დო რუმინეთიქ პირველ ქიანათ გჷნირთუ, ნამუქჷთ 1991 წანაშ მარაშინათუთას აღიარჷ ზოხორინელ საქორთუონ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=G4LiAAAAMAAJ&q=%22was+Romania%22|title=Coming Together Or Falling Apart?: Regionalism in the Former Soviet Union|first1=S. Neil|last1=MacFarlane|first2=Queen's University (Kingston, Ont ) Centre for International|last2=Relations|date=28 August 1997|publisher=Centre for International Relations, Queen's University|isbn=978-0-88911-745-7 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> 26 მესის, გამსახურდია [[საქორთუოშ საპრეხიდენტო გიშაგორუეფი (1991)|პირველ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს]] 86,5% ხონარით გეგშაგორეს პრეზიდენტო, გიშმაგორალეფიშ აქტივობაშ 83%-შე უმოს მაძირაფალით.<ref>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p. 401 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> საქორთუოშ რესპუბლიკაშ რესპუბლიკაშ სხუნუშ 1991 წანაშ 9 პირელიშ ზოხორინალაშ გჷმოცხადებას ხეთეშე მაჸუნუ შედეგიქ აღიარებეფიშ სახეთ. საქორთუოშ ზოხორინალა იჩინეს: 1991 წანაშ 27 მარაშინათუთას — [[რუმინეთი]] დო [[მოლდოვა]], 30 მარაშინათუთას — [[აზერბაიჯანი]], 13 ეკენიას — [[სომხეთი]], 12 ქირსეთუთას — [[უკრაინა]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N244, 13 დეკემბერი, 1991</ref> 16 ქირსეთუთას — [[თურქეთი]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N247, 18 დეკემბერი, 1991</ref> 20 ქირსეთუთას — [[ლიეტუვა]] დო [[მონღოლეთი]], 25 ქირსეთუთას — [[ააშ]], [[კანადა]] დო [[ირანი]], 26 ქირსეთუთას — [[ინდოეთი]], [[ბრაზილია]], [[კუბა]], [[ტაილანდი]], 27 ქირსეთუთას — [[ჩინეთი]], [[ბელარუსი]], [[სლოვენია]], [[ვიეტნამი]], [[ეგვიპტე]], [[ალჟირი]], 28 ქირსეთუთას — [[ხორვატია]], [[იორდანია]], 30 ქირსეთუთას — [[ლიბანი]], 31 ქირსეთუთას — [[პაკისტანი]], 1992 წანაშ 2 ღურთუთას — [[ერაყი]], [[ეთიოპია]], [[ლაოსი]] და თ.უ., თაშნეშე 1992 წანაშ 31 კვირკვეს გოართოიანაფილ ერეფიშ მორანწკე ხუნას საქორთუოშ რესპუბლიკაქ მეღებულქ იჸუ ორგანიზაციაშ 179-ა მაკათურო.<ref>{{cite web |url=https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/10073/1/SakartvelosRespublika_1992_N144.pdf |title=გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“, №144 (423), 1 აგვისტო, 1992 |publisher=dspace.nplg.gov.ge |access-date=2026-02-09}}</ref> გამსახურდია მალასნო, 1991 წანაშ 22 ქირსეთუთაშე 1992 წანაშ 6 ღურთუთაშა, [[საქორთუოშ სახენწჷფო მინორთა (1992-1993)|ზისხირამ ''სახენწჷფო მინორთაშ'']] შეგეგო გექთახუეს. სახენწჷფო მინორთა ხე ქეშუნწყჷ ერუანულ გვარდიაშ ნროთიქ დო გვეროოურდუმე ორგანიზაციაქ, ჯოხოთ „[[მხედრიონი]]“ („ცხენენჯ კოჩი“). უკულ ქიანაქ კონწარ [[საქორთუოშ ომენოღალე ლჷმა|ომენოღალე ლჷმას]] ქინიფულჷ, ნამუთ 1993 წანაშ ქირსეთუთაშა იგინძორებუდჷ. საქორთუოშ ჟირ რეგიონს, [[აფხაზეთი]]ს დო [[ცხინვალიშ რეგიონი|ცხინვალიშ რეგიონს]], აბანობურ სეპარატისტეფ დო უმენტაშობას მარენჯ ქორთუ მახორობაშ შქას რინელ ინოფულირ აწორინაფეფქ ფართომასშტურ ეთნიკურ ნძალობუაშა დო ლჷმებშა გეგნორთჷ.<ref name="princeton">{{cite web |title=Georgia: Abkhazia and South Ossetia |url=https://pesd.princeton.edu/?q=node/274 |website=www.pesd.princeton.edu |publisher=Encyclopedia Princetoniensis |access-date=16 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804112845/https://pesd.princeton.edu/?q=node%2F274 |archive-date=4 August 2018 }}</ref> რუსეთიშ ხუჯიშ დოკინათ, აფხაზეთიქ დო ობჟათე ოსეთიქ ფაქტობურ ზოხორინალა მიპალუეს საქორთუოშე, საქორთუქ — კონტროლ ხვალე ონირზე ტერიტორიეფიშ მორჩილ ნორთშა ქეისილიდჷ.<ref name="princeton" /> [[ედუარდ შევარდნაძე]] ([[გალენურ საქვარეფიშ სამინისტრო (სსრრ)|სსრრ-შ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრ]] 1985-1991 წანეფს) 1992 წანაშ მელახის ქჷდარინეს<ref>{{cite web|title=Shevardnadze Named Head of New Government|url=https://greensboro.com/shevardnadze-named-head-of-new-government/article_d02d70f0-9c07-52b2-83c2-3625238a52d7.html|date=10 March 1992|publisher=[[News & Record]]}}</ref> საქორთუოშ ახალ თარობაშ მადუდეთ დო [[საქორთუოშ კანონმადვალუ ორგანოშ გიშაგორუეფი 1992|თიმ წანას გიშაგორილქ]] იჸუ სახენწჷფოშ მადუდეთ, მოგვიანეთ, 1995 წანას, [[საქორთუოშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი 1995|პრეზიდენტო]].<ref>{{Cite news|date=7 July 2014|title=Obituary: Eduard Shevardnadze|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26327394|access-date=2021-07-06}}</ref> [[აფხაზეთიშ ლჷმა (1992-93)|აფხაზეთიშ ლჷმაშ]] ბორჯის, აფხაზ სეპარატისტეფქ დო ოორუე კავკაციარ მალიმორეფქ (ჩეჩენეფიშამო) აფხაზეშე დოხოლაფირო 230 000-შე 250 000-შა ქოქრთუ[112] გეგნორაჸეს.<ref name="hrwreport">{{cite web |url=https://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |title=Georgia/Abchasia: Violations of the laws of war and Russia's role in the conflict |date=March 1995 |publisher=Human Rights Watch |access-date=4 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010220133323/http://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |archive-date=20 February 2001 |url-status=live }}</ref> მეხოლაფირო 23 000 ქორთუქ ცხინვალშ რეგიონშე ირტჷ.<ref>{{cite web|date=May 1996|title=Russia – The Ingush–Ossetian conflict in the Prigorodnyi region|url=http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070513003516/http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|archive-date=13 May 2007|access-date=18 July 2007|publisher=Human Rights Watch/Helsinki}}</ref> 1994 წანას, საქორთუო ეკონომიკურ კრიზისის რდჷ, ნამუსჷთ წორო ალაჸუნდჷ თიჯგურა თარ პროდუქტეფიშ კონწარ დეფიციტი, მუჭომით რე ქობალი, წყარი, ელექტროენერგია დო გოტიბაფა.<ref>{{cite web|title=Bread, water, fuel shortages in Georgia|url=https://www.upi.com/Archives/1994/11/22/Bread-water-fuel-shortages-in-Georgia/5860785480400/|date=22 November 1994|publisher=[[United Press International]]}}</ref> === ვარდეფიშ რევოლუცია, პრობჟადალურ მუკორთა === {{თარი|ვარდეფიშ რევოლუცია}} [[ფაილი:Georgia, Tbilisi - Rose Revolution (2003).jpg|thumb|2003 წანაშ [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]]] 2003 წანას, შევარდნაძე (ნამუქჷთ 2000 წანას ხეახალშო გიმორძგჷ გიშაგორუეფს) გექთახუეს [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]თ, თიშ უკული, მუთ ქორთულ ოპოზიცია დო ერეფოშქაშე დჷმაკვირეეფი ანტკიცენდეს, ნამჷ-და [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2003|2003 წანაშ 2 გერგობათუთაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფ]] გატყურებულ რდჷნ.<ref>{{cite web |url=http://eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml |title=EurasiaNet Eurasia Insight – Georgia's Rose Revolution: Momentum and Consolidation |publisher=Eurasianet.org |access-date=5 May 2009 |archive-date=5 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090805074544/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml}}</ref> რევოლუციას ხემანჯღვერებდეს [[მიხეილ სააკაშვილი]], [[ზურაბ ჟვანია]] დო [[ნინო ბურჯანაძე]], შევარდნაძეშ გამაგე პარტიაშ ჸოფირ მაკათურეფ დო ლიდერეფი. მიხეილ სააკაშვილი, 2004 წანას, გეგშაგორეს საქორთუოშ პრეზიდენტო.<ref>{{cite web|url=http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history |title=არჩევნების ისტორია|work=ტაბულა |publisher=Tabula|date=17 August 2016|access-date=2 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107013905/http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history|archive-date=7 November 2017|url-status=live|language=ka}}</ref> ვარდეფიშ რევოლუციაშ უკული, ქიანაშ ოურდუმე დო ეკონომიკურ შილაბუანობეფიშ გაჸონიერებელო დო თიშ გალენურ პოლიტიკაშ ბჟადალჸურე მუკართაფალო დიჭყჷ რეფორმეფიშ სერიაქ. [[ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტი|ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტიშ]] მეხ, ''2003 წანას დახე მორცხილ სახენწჷფოშე, 2014 წანას საქორთუო ელაზჷმაფათ ჯგირო ფუნქციონირებაფონ საბაზარო ეკონომიკაშა გეგნორთჷ... [დო] დრამატულ პოლიციურ დო ინსტიტუციურ რეფორმეფიშ მეშქაშობათ, თარობაქ გეშაჸათჷ დაბალ დონეშ კორუფცია''.<ref>[[ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტი]], [https://2009-2017.state.gov/documents/organization/229020.pdf ''Georgia: Executive Summary''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218073119/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/229020.pdf |date=18 February 2020 }}, Retrieved: 5 May 2016</ref> ახალ თარობაშ ცადებაქ, მოურთინუდუკო საქორთუოშ ხეშუულებაშ ავტორიტეტ ქიანაშ ობჟათე-ბჟადალშე მადვალუ ავტონომიურ რესპუბლიკა [[აჭარა]]სჷნ, 2004 წანას კაბეტ [[აჭარაშ კრიზისი|კრიზის]] გჷმიჭანუ.<ref>{{cite web |title=Georgia moves to rein in Ajaria |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3685117.stm |publisher=[[BBC News]] |date=5 May 2004}}</ref> ქიანაშ ახალ პრობჟადალურ კურსიქ, [[ჩეჩნეთიშ მაჟირა ლჷმა]]ს ქორთულ კუნთხუშ კათაფაშ გებრალებაწკჷმა ართო,<ref>{{Cite news | last= Gorshkov | first= Nikolai | url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | title= Duma prepares for Georgia strike | work= BBC News | date= 19 September 2002 | access-date= 24 July 2009 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090929222413/http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | archive-date= 29 September 2009 | url-status=live}}</ref> გჷმიჭანუ [[რუსეთ-საქორთუოშ ურთიართობეფი|რუსეთწკჷმა ურთიართობეფიშ]] კონწარ გაუფრაშება, ნამუსჷთ თაშნეშე ხეს უნწყუნდჷ რუსეთიშ ღილე მოხვარა დო ალარჷნა ჟირ სეპარატისტულ ტერიტორიეფშოთ. ურთიართობეფიშ მოძინე მოღუნჭაფაშ უმკუჯინალო, 2005 წანაშ მესის საქორთუოქ დო რუსეთიქ ქემიოჭირინუეს ჟირჸურენ აპიჯაფას,<ref>{{cite web |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080813052136/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |url-status=live|archive-date=13 August 2008 |title=Russia, Georgia strike deal on bases |publisher=Civil Georgia, Tbilisi |date=30 May 2005 | access-date=29 December 2021}}</ref> ნამუშ მეჯინათ [[ბათუმი|ბათუმს]] დო [[ახალქალაქი|ახალქალაქის]] მადვალუ რუსულ ოურდუმე ბაზეფ (ნამუეფჷთ სხუნუეფიშ ბორჯიშე თექ დრესჷნ) გეგშეჸონეს. რუსეთიქ 2007 წანაშ ქირსეთუთაშო ედომუშამ ოურდუმე პერსონალ დო ტექნიკა გეგშეჸონუ თე ობიექტეფშე,<ref>{{cite web|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=16321|title=Russia Hands Over Batumi Military Base to Georgia|publisher=Civil Georgia, Tbilisi|date=13 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514043306/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=16321|archive-date=14 May 2011|url-status=live | access-date=29 December 2021}}</ref> მარა ვეგშუჸონაფჷ აფხაზეთის მადვალუ [[გუდაუთა]]შ ბაზაშე, ნამუშე გიშულა თის მათხუაფუდჷ [[სტამბოლიშ სამიტი 1999|1999 წანაშ სტამბოლის სამიტის ]] ევროპას [[აპიჯაფა ევროპას რჩქვანელობურ აკონაჯარაფილ ნძალეფიშ გეშა ხეკულუაშ ადაპტაციაშენ|რჩქვანელობურ აკონაჯარაფილ ნძალეფიშ გეშა ხეკულუაშ ადაპტაციაშ]] მეღებაშ უკული.<ref>[http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 Russia's retention of Gudauta base – An unfulfilled CFE treaty commitment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170205180219/http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 |date=5 February 2017 }} Socor, Vladirmir. The Jamestown Foundation. 22 May 2006</ref> === რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა === [[ფაილი:South Ossetia war russian tank.jpg|thumb|რუსულ ტანკეფ საქორთუოშა მინოკათუაშ ბორჯის, ცხინვალიშ რეგიონს.]] {{თარი|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)}} {{ქოძირით თაშნეშე|ერეფოშქაშე რეაქცია აფხაზეთიშ დო ობჟათე ოსეთიშ ზოხორინალაშენ}} 1991 წანას, [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა]]შ უკული, საქორთუოშ დო აფხაზეთიშ დო ცხინვალშ რეგიონიშ სეპარატისტეფს შქას ურთიართობა მოღუნჭულ რე. რუსეთ დო საქორთუოშ შქას ურთიართობეფქ [[ქორთუეფიშ დეპორტაცია რუსეთშე 2006|კვათირო გეუფრაშ]] 2008 წანაშ პირელიშ [[რუსეთ-საქორთუოშ დიპლომატიურ კრიზისი 2008|რუსეთ-საქორთუოშ დიპლომატიურ კრიზისიშ დონეშახ]].<ref name="shelling">{{cite web|last=Whitmore|first=Brian|date=12 September 2008|title=Is The Clock Ticking For Saakashvili?'|url=https://www.rferl.org/a/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102314/http://www.rferl.org/content/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|archive-date=3 September 2014|access-date=3 September 2014|website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]}}</ref><ref name="tall_order">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |title=Russia criticised over Abkhazia |work=BBC News |date=24 April 2008 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080815002113/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |archive-date=15 August 2008 |url-status=live }}</ref> 2008 წანაშ [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმაშ]] უკულ აფხაზეთიშ დო ცხინვალიშ რეგიონიშ ნორთიქ რუსეთიშით ხუჯდოკინელ სეპარატისტეფიშ კონტროლიშ გიმე ქეშალჷ დო [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|თე რეგიონეფს]] რუსულ ოურდუმე ბაზეფ გაჭყეს. 2008 წანაშ 1 მარაშინათუთას, ბომბიშ გობუთქაფაშ ოღანკეთ გჷნირთუ მანქანაქ, ნამუსჷთ ქორთუ მთინჩმოღალეეფ გინმოჸუნდჷნ. თე ინციდენტიშ პროვოცირება ცხინვალიშ რეგიონიშ სეპარატისტ ოსეფს მიაჭარაფუ, ნამუქჷთ ოლჷმარ ქიმინუეფიშ დოჭყაფაშ ოსხირო გჷნირთუ. შედეგო დეღამაკჷ ხუთ ქორთუ ოურდუმე მაინალექ, მოგვიანეთ — სნაიპერეფქ მუსხირენ სეპარატისტ ოს მალიმორ დოჸვილეს.<ref>{{cite news|url=http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c,dwp_uuid=f2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|title=Countdown in the Caucasus: Seven days that brought Russia and Georgia to war|newspaper=[[Financial Times]]|date=26 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920023223/http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c%2Cdwp_uuid%3Df2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|archive-date=20 September 2008}}</ref><ref name="feud">{{cite news |url=http://online.wsj.com/articles/SB121884450978145997 |title=Smoldering Feud, Then War |author1=Marc Champion |author2=Andrew Osborn |newspaper=The Wall Street Journal |date=16 August 2008}}</ref> 1 მარაშინათუთას, ცხინვალიშ რეგიონიშ სეპარატისტეფქ ქორთულ ოფუტეეფიშ ბომბუა დიჭყეს. თე არტილერიულ ბომბუეფიშ გეშა ქორთუ ოურდუმე მაინალეეფ პერიოდულო ტყიაჸოთამათ უგამუდეს.<ref name="shelling" /><ref name="feud" /><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|title=Georgia calls on EU for independent inquiry into war|author=Luke Harding|newspaper=The Guardian|date=19 November 2008|access-date=4 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913101015/https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|archive-date=13 September 2017|url-status=live}}</ref><ref name="Allison">{{cite journal|author=Roy Allison|url=http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|title=Russia resurgent? Moscow's campaign to 'coerce Georgia to peace'|journal=[[International Affairs (journal)|International Affairs]]|volume=84|issue=6|year=2008|pages=1145–1171|doi=10.1111/j.1468-2346.2008.00762.x|access-date=19 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423221417/http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|archive-date=23 April 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |title=The Conflict Between Russia and Georgia |author=Jean-Rodrigue Paré |publisher=Parliament of Canada |date=13 February 2009 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |archive-date=2 January 2016 }}</ref> 2008 წანაშ 7 მარაშინათუთას, საქორთუოშ პრეზიდენტ მიხეილ სააკაშვილქ ცანდჸურენ ჸოთამაშ მეტება გეგმაცხადჷ დო თინჩალურ მორაგადეეფშახ მოუჭანჷ.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |title=Saakashvili Appeals for Peace in Televised Address |publisher=Civil.Ge |date=7 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019155639/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |archive-date=19 October 2014 |url-status=live }}</ref> ცხინვალიშ რეგიონიშ კონფლიქტიშ ზონას მადვალუ ქორთულ ოფუტეეფშა მანჯებულ გეჸვენჯ გენთხაფეფს მალასნო ოგამურ ტყვიაჸიოთამაქ მაჸუნუ ქორთულ ჯარეფიშჸურე, ნამუეფქჷთ 7 მარაშინათუთას, სერით, ობჟათე ოსეთიშ დუდგჷმოცხადებულ რესპუბლიკაშ ნანანოღაშ, [[ცხინვალი]]შ მალობთ ეყარეს დო 8 მარაშინათუტაშ ოჭმარეს ნოღაშ ცენტრის ქემიოჭირინუეს.<ref name="Jamestown Goals">{{cite web |url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |title=The Goals Behind Moscow's Proxy Offensive in South Ossetia |publisher=[[The Jamestown Foundation]] |date=8 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026162658/http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |archive-date=26 October 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.chicagotribune.com/2008/08/09/georgian-conflict-puts-us-in-middle/|title=Georgian conflict puts U.S. in middle|website=Chicago Tribune|date=9 August 2008|access-date=3 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016124315/http://articles.chicagotribune.com/2008-08-09/news/0808080649_1_south-ossetia-russian-peacekeeping-troops-russian-president-dmitry-medvedev/2|archive-date=16 October 2014|url-status=live}}</ref><ref name="washingtonpost.com">{{cite news |author=Peter Finn |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |title=A Two-Sided Descent into Full-Scale War |newspaper=[[The Washington Post]] |date=17 August 2008 |access-date=28 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106085255/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |archive-date=6 November 2012 |url-status=live }}</ref> რუს ოურდუმე ექსპერტიშ, [[პაველ ფელგენჰაუერი]]შ რაგადუათ, ოსურ პროვოკაციაშ ღანკ რდჷ ქორთულ ოგამურ ქიმინუაშ პროვოცირება, ნამუთ რუსეთიშ ოურდუმე მინოკათუაშ ოხვილურ სამანჯელს წჷმარინუანდუ.<ref>{{cite web |url=http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |title=The Russian-Georgian War was Preplanned in Moscow |date=14 August 2008 |author=Pavel Felgenhauer |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820185319/http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |archive-date=20 August 2014 }}</ref> საქორთუოშ თოლორუაშ დო მუზმარენ რუსულ მედიაშ ჩინებათ, ქორთულ ოურდუმე ქიმინუაშ დოჭყაფაშახ რეგულარულ (დო ვა თინჩალური) რუსულ არმიაშ ნორთეფ უკვე გინოყარაფილ რდეს [[როკიშ სორილი]]შ აშო ცხინვალიშ რეგიონიშ ტერიტორიაშა.<ref name="NYTFreshev">{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | work=The New York Times | first=C.J. | last=Chivers | title=Georgia Offers Fresh Evidence on War's Start | date=15 September 2008 | access-date=28 August 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170616163055/http://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | archive-date=16 June 2017 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |script-title=ru:СМИ: российские войска вошли в Южную Осетию еще до начала боевых действий |publisher=NEWSru.com |date=11 September 2008 |language=ru |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |archive-date=2 January 2016 |url-status=live }}</ref> რუსეთიქ საქორთუოს "ობჟათე ოსეთიშ მეხჷ აგრესია" ქეგიაბრალჷ დო 2008 წანაშ 8 მარაშინათუთას, "თინჩალაშ მიშაღალაშ" ოპერაციაშ სამანჯელით, საქორთუოშ მეხ ფართომასშტაბურ ოსქირონე, ოჰეერე დო ოზურე მინოიკათუა დიჭყჷ.<ref name="roudik">{{cite web|publisher=Library of Congress |url=https://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |title=Russian Federation: Legal Aspects of War in Georgia | archive-url=https://web.archive.org/web/20140716042951/http://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |archive-date=16 July 2014 }}</ref><ref name="Allison" /> სეპარატისტულ აფხაზურ ნძალეფქ, 9 მარაშინათუთას, გონწყეს მაჟირა ფრონტ [[კოდორიშ ლეხერი]]შ კოდორიშ ბურჯაფი 2008|ბურჯაფით]] — ქეგიანთხეს კოდორიშ ლეხერს, ნამუსჷთ საქორთუო აკონტროლენდჷ.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |title=Abkhaz separatists strike disputed Georgia gorge |work=Reuters |date=9 August 2008 |access-date=1 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134849/http://www.reuters.com/article/2008/08/09/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |archive-date=24 September 2015 |url-status=live }}</ref> 10 მარაშინათუთაშო, ცხინვალ რუს ოურდუმეეფქ გეჭოფეს.<ref name="radar">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|title=I got my children out minutes before the bombs fell|work=The Guardian|date=11 August 2008|first=Luke|last=Harding|access-date=24 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305004656/https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|archive-date=5 March 2017|url-status=live}}</ref> რუსეთიშ ურდუმე ნძალეფქ გეჭოფეს ქორთულ ნოღეფ ონირზე ტერიტორიეფიშ გალე.<ref name="new_front_deeper">{{cite news |agency=Associated Press |title=Russia opens new front, drives deeper into Georgia |url=http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |date=11 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080814211308/http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |archive-date=14 August 2008}}</ref> კონფლიქტიშ ბორჯის, [[ქორთუეფიშ ეთნიკურ წიმინდუა ობჟათე ოსეთის|„ობჟათე ოსეთის“ ქორთუეფიშ მეხჷ მიშჷ ეთნიკურ წიმინდუაშ კამპანია]], ნამუთ ლჷმაშ თებაშ უკული, ქორთულ ხორუეფიშ მოჯალაგაუსჷთ იკათუანდჷ.<ref name="Fact-finding">{{cite web|url=http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20091007030130/http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-date=7 October 2009|title=Report. Volume I|date=September 2009|publisher=Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in Georgia |page=27}}</ref><ref name="Damage">{{cite news |title=Amnesty International Satellite Images Reveal Damage to South Ossetian Villages After... |url=https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979+09-Oct-2008+PRN20081009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222225015/https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979%2B09-Oct-2008%2BPRN20081009 |archive-date=22 February 2014 |work=Reuters |date=9 October 2008 }}</ref> ლჷმაქ 192,000 ადამიერ უკარელეთ დიტჷ, მარა ანდაქ ლჷმაშ უკული, ჸუდეშა დორთა შილებუ. ართ წანაშ უკული, დოხოლაფირო 30 000 ეთნიკურ ქორთუ კინე გინორაჸილო რე.<ref>{{cite web |url=http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |title=Civilians in the line of fire |publisher=Amnesty International |date=November 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222042133/http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |archive-date=22 February 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia Marks Anniversary of War |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |date=7 August 2009 |work=BBC News |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808040149/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |archive-date=8 August 2014 |url-status=live }}</ref> "[[კომერსანტი]]ს" გჷმობჟინაფილ ინტერვიუს სეპარატისტულ ობჟათე ოსეთიშ ლიდერ [[ედუარდ კოკოითი]]ქ გაცხადჷ, ნამჷ-და ქორთუეფს დორთაშ ნებას ვემეჩანდჷნ.<ref>{{cite web |script-title=ru:Эдуард Кокойты: мы там практически выровняли все |url=http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |date=15 August 2008 |publisher=Kommersant |language=ru |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916181813/http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |archive-date=16 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |title=Rights Groups Say South Ossetian Militias Burning Georgian Villages |url=http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |date=30 September 2008 |publisher=RFE/RL |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102226/http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |archive-date=3 September 2014 |url-status=live }}</ref> [[საფრანგეთიშ პრეზიდენტი|საფრანგეთიშ პრეზიდენტ]], [[ნიკოლა სარკოზი]]ქ, 2008 წანაშ 12 მარაშინათუთას, ტყვიაჸთამაშ მეტებაშ აპიჯაფას მორაგადაფათ მიოჭირინჷ.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19069 |title=Russia Endorses Six-Point Plan |publisher=Civil.Ge |date=12 August 2008 | access-date=29 December 2021 }}</ref> რუსეთიქ, 26 მარაშინათუთას, აფხაზეთ დო ობჟათე ოსეთ ზოხო რესპუბლიკეფო აღიარჷ.<ref name="kremlin">{{cite web|url=http://kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|title=Statement by President of Russia Dmitry Medvedev|publisher=The Kremlin|date=26 August 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080902001442/http://www.kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|archive-date=2 September 2008}}</ref> საქორთუოშ თარობაქ რუსეთწკჷმა დიპლომატიურ ურთიართობეფ მეჭყვიდჷ.<ref name="break">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |title=Georgia breaks ties with Russia |work=BBC News |date=29 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006073511/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |archive-date=6 October 2014 |url-status=live }}</ref> 8 გჷმათუთას, რუსულ ოურდუმე ნძალეფქ ქჷდიტუეს აფხაზეთიშ დო ობჟათე ოსეთიშ გოხოლუაშ ბუფერულ ზონეფი, ნამუშ შედეგო ევროპაშ რსხუშ დუმაკვირე მისია საქორთუოშ ბუფერულ ზონეფშა გენშაშქვეს.<ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117657 |title=Russia Completes 'Most of Withdrawal' – EU Monitors |publisher=Civil Georgia|date=8 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref><ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117667 |title=Moscow Says EU Monitors Fully Control 'Buffer Zones' |publisher=Civil Georgia|date=9 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref> ლჷმაშ უკული, საქორთუო ანტკიცენს, ნამჷ-და აფხაზეთ დო ობჟათე ოსეთ [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|დორხველ ოკუპირებულ ტერიტორიეფ]] რენ.<ref name="parliament.ge">{{cite web |url=http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |title=Resolution of the Parliament of Georgia on the Occupation of the Georgian Territories by the Russian Federation |date=29 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903224516/http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |archive-date=3 September 2008}}</ref><ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |title=Abkhazia, S.Ossetia Formally Declared Occupied Territory |publisher=Civil.Ge |date=28 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903230132/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |archive-date=3 September 2008 |url-status=live}}</ref> === ქორთულ ორცებაშ თარობა (2012–ასეშა) === [[ფაილი:Solvita Āboltiņa tiekas ar Gruzijas premjerministru (cropped).jpg|thumb|upright|[[ბიძინა ივანიშვილი]] — „[[ქორთული ორცება — დემოკრატიული საქორთუო|ქორთულ ორცებაშ]]“ დჷმარსხუაფალ დო პატჷცემულ დუდმახვენჯი.]] [[საქორთუოშ საპარლამენტოშ გიშაგორუეფი 2012|2012 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფშო]] ხაზირებაშის, საქორთუოქ მანჯჷ საკონსტიტუციო რეფორმეფ [[საპარლამენტო სისტემა|საპარლამენტო დემოკრატიაშა]] გინულაშ ღანკით, ნამუშით ემაჸონაფალ ხემანჭაუფეფ პრეზიდენტშე პრემიერ-მინისტრის გეგნაჩჷ.<ref>{{cite news |title=Georgia's Constitutional Changes |url=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/georgia/georgia-s-constitutional-changes |work=International Crisis Group |date=1 March 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> გინულა დოჭყაფედუკო-ოკო 2012 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფით დო გათებედუკო-ოკო [[საქორთუოშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი 2013|2013 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფით]]. [[საქორთუოშ საპარლამენტოშ გიშაგორუეფი 2012|2012 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფქ]] გიშეგორჷ [[ართოიანი ნაციონალური ყარაფი|ართოიან ნაციონალურ ყარაფიშ]] მარცხებათ დო პარტია „[[ქორთული ორცება — დემოკრატიული საქორთუო|ქორთულ ორცებაშ]]“ გომორძგუათ — ნამუთ რდჷ პირველ თინჩალგიშაგორუეფშ რზათ ხეშუულებაშ გინოჩამა საქორთუოს.<ref>{{Citation|title=Saakashvili Concedes Defeat in Parliamentary Election|newspaper=Civil.ge|date=2 October 2012|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=25299|access-date=29 December 2021|archive-date=29 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211229182211/https://old.civil.ge/eng/article.php?id=25299|url-status=live}}</ref> პირველ წანა ახალ „ქორთულ ორცებაშ“ თარობაშ დო პრეზიდენტ სააკაშვილიშ შქას აწორინაფაშ „კოჰაბიტაციაშ“ (წორორინაშ) ბორჯით ეიშანჷ.<ref>{{cite news |title=Georgian tycoon Ivanishvili confirmed as prime minister |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-parliament-idUSBRE89O0Z820121025 |work=Reuters |date=25 October 2012|access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia: Conflict Rather than Cohabitation |url=https://eurasianet.org/georgia-conflict-rather-than-cohabitation |work=Eurasianet |date=8 February 2013|access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia's Historic Transition Faces Crucial Tests In 2013 |url=https://www.rferl.org/a/georgias-historic-transition-faces-crucial-tests-in-2013/24799963.html |work=RFE/RL |date=16 December 2012 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171313/https://www.rferl.org/a/georgias-historic-transition-faces-crucial-tests-in-2013/24799963.html |url-status=live }}</ref> [[გიორგი მარგველაშვილი|გიორგი მარგველაშვილქ]], „ქორთულ ორცებაშით“ წჷმორინაფილ კანდიდატიქ, გიშაგორუეფს გიმორძგჷ დო სააკაშვილ დოთირჷ, ნამუქჷთ „ქორთულ ორცებაშ“ ხემანჭუაფა ხოლო უმოსო გაჸონიერჷ.<ref>{{cite news |title=Georgia PM ally Giorgi Margvelashvili 'wins presidency' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-24696261 |work=BBC News |date=27 October 2013 |archive-date=26 October 2022 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026225539/https://www.bbc.com/news/world-europe-24696261 |url-status=live }}</ref> [[ბიძინა ივანიშვილი]], ბიზნესმენი, ნამუქჷთ დარსხჷ „ქორთულ ორცება“, რდჷ თიშ პირველ პრემიერ-მინისტრი, სოიშახ 2013 წანას ვეგნოდირთჷნ. მარა, თინა იშენით პარტიაშ არძაშე გაულამ პერსონათ სქიდუდჷ, თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 2018 წანაშახ აკა პოსტ ვაუკებუდჷნ.<ref>{{cite news |title=Irakli Garibashvili Named as Georgia's Next Prime Minister |url=https://jamestown.org/program/irakli-garibashvili-named-as-georgias-next-prime-minister/ |work=Jamestown Foundation |date=4 November 2013 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171313/https://jamestown.org/program/irakli-garibashvili-named-as-georgias-next-prime-minister/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Did Georgia's 'Informal Leader' Pressure Prime Minister To Resign? |url=https://www.rferl.org/a/caucasus-report-georgia-garibashvili-resigns/27447558.html |work=RFE/RL |date=24 December 2015 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171312/https://www.rferl.org/a/caucasus-report-georgia-garibashvili-resigns/27447558.html |url-status=live }}</ref> დო სააკაშვილს მუთ ოხჷნ, თიქ საქორთუო 2013 წანაშ გიშაგორუეფშ უკულ მალასნო ქჷდიტუ დო 2018 წანას თის ბრალ წჷმურინეს კორუფციას დო ხემანჭუაფაშ უბადოთ გჷმორინაფას, ნამუსჷთ თინა გინმივარენდჷ. სააკაშვილ ხურგაშ გალეშე აგჷნძორენდუ „ართოიან ნაციონალურ ყარაფიშ“ დუდმახვენჯიშ პოსტის რინას, ნამუქჷთ ასე თარ ოპოზიციურ პარტიათ გჷნირთუ.<ref>{{cite news |title=Mikheil Saakashvili: Georgian ex-president arrested returning from exile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-58767420 |work=BBC News |date=1 October 2021 |archive-date=15 December 2021 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215195620/https://www.bbc.com/news/world-europe-58767420 |url-status=live }}</ref> „ქორთულ ორცებაქ“ [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2016|2016 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფს]] გიმორძგჷ დო 150-შე 115 მანდატით საკონსტიტუციო უმენტაშობა მიპალჷ.<ref>{{cite news |title=Constitutional Amendments Initiated |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=30072 |work=Civil.ge |date=3 May 2017 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171312/https://old.civil.ge/eng/article.php?id=30072 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Georgian government offers concessions to end crisis |url=https://eurasianet.org/georgian-government-offers-concessions-to-end-crisis |work=Eurasianet |date=24 June 2019 |access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Transparency International urges dialogue with civil society during political crisis in Georgia |url=https://www.transparency.org/en/press/georgia-political-crisis-dialogue-with-civil-society |work=Transparency International |date=30 November 2019 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171313/https://www.transparency.org/en/press/georgia-political-crisis-dialogue-with-civil-society |url-status=live }}</ref> [[საქორთუოშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი 2018|2018 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს]] პარტია „ქორთულ ორცებაქ“ ხუჯ დუკინჷ ზოხორინელ კანდიდატ [[სალომე ზურაბიშვილი|სალომე ზურაბიშვილს]], ნამუქჷთ მაჟირა ტურს გიმორძგჷ დო ქიანაშ ისტორიას პირველ ოსურ პრეზიდენტო გჷნირთუ.<ref>პარლამენტიშ სპიკერ [[ნინო ბურჯანაძე]]ს ჟირშა უკებუდჷ პრეზიდენტიშ მოღალობაშ პოსტი, 2003 დო 2007 წანეფს.</ref> თენა რდჷ საქორთუოშ პრეზიდენტიშ ეკონია ბონ გიშაგორუეფი, ანდანე გეჸვენჯ საკონსტიტუციო რეფორმეფქ არძაშოულ კალიშრღვაფა გაუქვეს .<ref name="Georgia elects Salome Zurabishvili">{{cite news |title=Georgia elects Salome Zurabishvili as first woman president |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-46376344 |work=BBC News |date=29 November 2018 |archive-date=26 October 2022 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026225543/https://www.bbc.com/news/world-europe-46376344 |url-status=live }}</ref> 2019 წანას, რუს დეპუტატი, [[სერგეი გავრილოვი (პოლიტიკოსი)|სერგეი გავრილოვიშ]], ვიზიტიშ დო თიშ „[[მართმადიდებელობაშ ინტერპარლამენტურ ასამბლეა]]ს“ კათაფაშ გეშა, [[საპროტესტო გიშულეფ საქორთუოს 2019-2020|პროტესტეფ გჷმიჭანუ]]. პროტესტანტეფ თხულენდეს ოგიშაგორუე რეფორმას რინელ ესვარილი, პროპორციულ-მაჟორიტარულ ოგიშაგორუე სისტემაშ ოთირალო, ნამუთ, თინეფიშ ტკიცებათ, 2016 ანას გიშაგორუეფს გამაგე პარტიას კაბეტ უმენტაშობას არზენდჷნ. გამაგე პარტიაქ კანკალე მოთხირს ქუდაჸუნჷ დო გავრილოვიშ ვიზიტ გადღანჷ. 2020 წანაშ [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2020|საპარლამენტო გიშაგორუეფ]]შახ, ტომბა პოლიტიკური კრიზისიშ გინაძალებერო მანჯებულ ერეფოშქაშე მედიაციაშ უკული, თე გიშაგორუეფშო სპეციალურო დენტკიცჷ თირელ ოგიშაგორუე სისტემაქ.<ref>{{cite news |title=Georgian Dream, Opposition Reach Consensus over Electoral Reform |url=https://civil.ge/archives/341385 |work=Civil.ge |date=8 March 2020 |access-date=29 December 2021 |archive-date=20 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211220002113/https://civil.ge/archives/341385 |url-status=live }}</ref> დოკინელ ოგიშაგორუე ბარიერიშ შედეგო, პარლამენტის ჩხორო პარტიაქ ქჷმოხვადუ. „ქორთულ ორცებაქ“ ხონარეფიშ 48 პროცენტ მიღჷ, დახე თიჯგურა მაძირაფალი, მუთ ოთხ წანაშ კინოხჷნ, ნამუთ, უმოს პროპორციულ ოგიშაგორუე სისტემაშ დო მაჟორიტარულ ოლქეფშ მუდანობაშ შანულამო დარკებაშ გეშა, 150-შე 90 მანდატშა გეგნიჸონჷ. მარა, ოპოზიციაქ ქვირთოსანობა ქეკადჷ ხეშუულებას, ნამუქჷთ გეგმიჭანჷ მუსხირენთუთამ [[საქორთუოშ პოლიტიკურ კრიზისი 2020-2021|პოლიტიკურ კრიზისი]]. ოპოზიცია დო მომიტინგე მენმოღალეეფ ხეახალ გიშაგორუეფს თხულენდს.<ref>{{cite news |title=Georgia protests: Tbilisi police fire water cannon at demonstrators |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54868053 |work=BBC News |date=8 November 2020 |archive-date=15 December 2021 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215193329/https://www.bbc.com/news/world-europe-54868053 |url-status=live }}</ref> პოლიტიკურ კრიზისიქ ობორჯეთ გემანჯჷ 2021 წანაშ პირელს, ევრორსხუშ აშაჸუნათ მეღებულჷ აპიჯაფათ,<ref>{{cite news |title=New EU Proposal: Amnesty for Rurua, Melia, 2022 Snap Polls if GD Gets Less than 43% in Locals |url=https://civil.ge/archives/413785 |work=Civil.ge |date=18 April 2021 |access-date=29 December 2021 |archive-date=26 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226180603/https://civil.ge/archives/413785 |url-status=live }}</ref> ნამუშეთ მუზმარენ თუთაშ უკულ გეგშართჷ მუჭოთ გამაგე პარტია „ქორთულ ორცებაქ“, თეშ ოპოზიციურ „ართოიან ნაციონალურ ყარაფიქ“.<ref>{{cite news |title=President Michel to Start Consultations after GD's EU-Brokered Deal Withdrawal |url=https://civil.ge/archives/434558 |work=Civil.ge |date=29 July 2021 |access-date=29 December 2021 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026082704/https://civil.ge/archives/434558 |url-status=live }}</ref> 2022 წანას, [[საქორთუო დო რუსეთ-უკრაინაშ ლჷმა|უკრაინაშა რუსეთიშ მინოკათუაშის]], საქორთუოქ უკრაინას დიპლომატიურო დო ჰუმანიტარულო ქალუდირთჷ, მარა ვაკათაფე შხვა ქიანეფს რუსეთიშო სანქციეფიშ მიშაღალაშ ოკითხირეს. ლჷმაშ დოჭყაფაშე, [[რუსეფიშ ემიგრაცია რუსეთ-უკრაინაშ ლჷმაშ ბორნჯის (2022–ასეშა)|რუს გინოყარაფილეფიშ]] გინაულარ ქიანეფს შქას, საქორთუო პირველ აბანს რე. რუსეფს, თეშ მუჭოთ ანდა შხვაშ თურსჷნ, ვიზაშ უმუშო ართ წანაშ განწეხანს დოსქილადაშ ნება უღჷდეს, მარა ანდა ქორთუქ საქორთუოს რუს მენმოღალეეფიშ მოძინელ მუდანობა უშქურანჯობაშ რისკო აჩამა დიჭყჷ.<ref>{{Cite news |last=Shota Kincha |date=22 May 2022 |title=Russian exiles get a chilly reception in Georgia – VoxEurop |language=en-US |work=Voxeurope |url=https://voxeurop.eu/en/russian-exiles-get-a-chilly-reception-in-georgia/ |access-date=2022-06-26}}</ref><ref>{{Cite news|date=20 May 2023 |title=90 დღე 366-ის წინააღმდეგ - საქართველო-რუსეთის უვიზო მიმოსვლის მოკლე ისტორია|language=en-US |work=Radio Freedom|url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/საქართველო-რუსეთის-უვიზო-მიმოსვლის-მოკლე-ისტორია/32419480.html}}</ref> ლჷმაშ დოჭყაფაშე მალასნო, საქორთუოქ ევრორსხუშა კათაფაშ გჷნაცხად უკრაინა დო მოლდოვაწკჷმა ართო გენშეღჷ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ეკონია ჟირ ქიანაქ კანდიდატიშ სტატუს მუზმარენ თუთაშ უკულ მიღჷ, საქორთუოს კანდიდატიშ სტატუსიშ დაინალებერო პიჯალეფ გენშუღეს, ნამუეფჷთ უმენტაშო სასამართო რეფორმეფს, კანონიშუჟინაშობას, დეოლიგარქიზაციას დო მაღალპოლარიზებულ პოლიტიკურ დო მედიაელმოლიშ გინოჭყვიდუას ოხუდჷ.<ref>{{Cite web |date=2022-06-17 |title=European Commission's Memo Detailing Recommendations for Georgia |url=https://civil.ge/archives/496656 |access-date=2025-04-08 |work=Civil Georgia |language=en |archive-date=7 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707183921/https://civil.ge/archives/496656 |url-status=live }}</ref> [[ფაილი:2024_Georgian_Protests,_May_2_a.jpg|thumb|[[გერგეზეფიშ მოედანი|გერგეზეფიშ მოედანს]] ოშობათ მომიტინგე ტრანსპორტიშ ყარაფის ოცილუ]] გეჸვენჯ თუთეფს ევრორსხუწკჷმა ურთიართობეფქ გეუფრაშუ, პარტია „ქორთულ ორცებაქ“ პროევროპულ სოციალ-დემოკრატიულშე ევროსკეპტიკურ დო სოციალურო კონსერვატიულ პარტით გჷნირთუ. 2023 წანაშ მელახის, „ქორთულ ორცებაქ“ ქეშეცადჷ მეუღებუდუკო კანონ შხვაშ თურ გაულაშ ქანთელუაშ გეშა, ნამუთ ვასათარობო ორგანიზაციეფს (ენჯეო) ავალდებულენს, დერეგისტრირან „შხვაშ თურ გაულაშ აგენტეფო“, დო თინეფს დაფინანსებაშ 20 პროცენტშე უმოს შხვაშ თურშე გენშალენა-და.<ref>{{Cite web |date=2023-03-07 |title=Law on "Transparency of Foreign Funding" Passes 76-13 in the First Reading |url=https://civil.ge/archives/529567 |access-date=2024-05-12 |website=Civil Georgia |language=en-US |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308124013/https://civil.ge/archives/529567 |url-status=live }}</ref> კანონპროექტშენ დისკუსიეფ ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტიშ, გოეროშ დო ევრორსხუშ პროტესტიშ დო გენჭირაშ ფონს იმანჯჷ.<ref>{{Cite web |last=Ritchie |first=Rhea Mogul, Sophie Tanno, Niamh Kennedy, Hannah |date=2023-03-09 |title=Georgia withdraws 'foreign influence' bill but opposition vows more protests |url=https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html |access-date=2024-05-12 |website=CNN |language=en |archive-date=9 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309090219/https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html |url-status=live }}</ref> მანგურ კანონპროექტ 2024 წანაშ პირელს წჷმარინუეს დო გეჸვენჯ თუთას მიღეს.<ref>{{Cite web |title=Ruling party to resubmit bill on transparency of foreign influence to Parliament {{!}} AGENDA.GE |url=https://agenda.ge/en/news/2024/38524 |access-date=2024-05-12 |website=agenda.ge |language=en}}</ref> 2023 წანაშ ქირსეთუთას, უმენტაშ პიჯალეფიშ ურთებუობაშ უმკუჯინალო, საქორთუოს ევრორსხუშ კანდიდატიშ სტატუსიქ მიაჩჷ. თეშ მანგიორო, თე კრიტერიუმეფ დო გენაძინეფი, მუჭომით რე 2024 წანაშ დუდიშულ დო თინუ საპარლამენტო გიშაგორუეფი, თი პიჯალათ გჷნირთუ, ნამჷ-და საქორთუოს გეგნურთუმუდუკო კათაფაშ გეშა რეალურ მორაგადეეფშან.<ref>{{Cite web |date=2023-11-08 |title=EC Spells Out Nine Steps for Georgia to Start Accession Negotiations |url=https://civil.ge/archives/568417 |access-date=2025-04-08 |work=Civil Georgia |language=en |archive-date=17 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240817002155/https://civil.ge/archives/568417 |url-status=live }}</ref> 2024 წანაშ 26 გჷმათუთას მანჯებულჷ [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2024|საპარლამენტო გიშაგორუეფს]] საეგებიო აკორცუაფეფქ დო ქვირთოსანობაქ გჷმიჭანუ [[საქორთუოშ პოლიტიკურ კრიზისი (2024-ასეშა)|პოლიტიკურ კრიზის]] დო [[საქორთუოშ საპროტესტო აქციეფი (2024-2026)|პროტესტეფი]]. კრიზისიქ გეუფრაშუ თიშ უკული, მუთ პრემიერ-მინისტრ [[ირაკლი კობახიძე]]ქ 2028 წანაშახ [[საქორთუოშ კათაფ ევროპაშ რსხუშა|ევრორსხუშა კათაფაშ პროცესიშ]] ობორჯეთ გაჩემებაშ გეშა გაცხადჷნ დო თეშ სამანჯელო შანტაჟ მიჸონუ.<ref>{{Cite web |title=PM Kobakhidze: No EU accession negotiations until 2028, rejecting grants to avoid blackmail |url=https://1tv.ge/lang/en/news/pm-kobakhidze-no-eu-accession-negotiations-until-2028-rejecting-grants-to-avoid-blackmail/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US |archive-date=3 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203101528/https://1tv.ge/lang/en/news/pm-kobakhidze-no-eu-accession-negotiations-until-2028-rejecting-grants-to-avoid-blackmail/ |url-status=live }}</ref> გამაგე პარტიაშ კანდიდატიშ, [[მიხეილ ყაველაშვილი]]შ, პარლამენტიშ ოგიშაგორუე კოლეგიაშით ახალ პრეზიდენტო ინაუგურაციაშ ფონს პოლიტიკურ კრიზისიშ მორანწკე რაუნდიქ დიჭყჷ. კინოხიან პრეზიდენტ [[სალომე ზურაბიშვილი|სალომე ზურაბიშვილქ]], ნამუთ 2020–2021 წანეფს საქორთუოშ პოლიტიკურ კრიზისიშ ბორჯის გამაგე პარტიას აწუდირთჷნ, თე პროცეს ვალეგიტიმურო მირჩქინჷ დო ხეშუულებაშ გინოჩამაშ აღიარებაშენ ვარ გაცხადჷ.<ref>{{Cite web |title=Joint Statement by High Representative Josep Borrell and European Commission on Parliamentary elections |url=https://1tv.ge/lang/en/news/joint-statement-by-high-representative-josep-borrell-and-european-commission-on-parliamentary-elections/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204050004/https://1tv.ge/lang/en/news/joint-statement-by-high-representative-josep-borrell-and-european-commission-on-parliamentary-elections/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Two Georgia opposition leaders arrested at anti-government protest |url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/02/georgia-opposition-leaders-arrested-anti-government-protest |date=2025-02-02 |access-date=2025-04-08 |website=The Guardian |language=en}}</ref> == გეოგრაფია == {{თარი|საქორთუოშ გეოგრაფია}} [[ფაილი:Georgia Topography.png|thumb|250px|მარჯვნივ|საქორთუოშ ფიზიკურ რუკა]] [[ფაილი:Koppen-Geiger Map GEO present.svg|thumb|upright=1.30|საქორთუოშ [[კიოპენიშ კლიმატიშ კლასიფიკაცია|კლიმატიშ კლასიფიკაცია]]შ რუკა კიოპენიშ სისტემაშ მეჯინათ]] საქორთუო გვალამ ქიანა რე, ნამუთ დახე ედომუშამო [[ობჟათე კავკაცია|ობჟათე კავკაციას]] იდვალუაფუ დო თიშ ტერიტორიაშ [[ბჟაეიოლი საქორთუო|მოჩილ ნორთ]] [[კავკაციონი|კავკაციაშ წყარგჷმართუშ]] ოორუეშე, [[ოორუე კავკაცია]]ს რე.<ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/100270/Caucasus 'Caucasus (region and mountains, Eurasia)'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100427041609/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/100270/Caucasus |date=27 April 2010 }}. ''[[Encyclopædia Britannica]]'', 2010: "Occupying roughly {{convert|170000|mi2|km2|abbr=on}}, it is divided among Russia, Georgia, Azerbaijan, and Armenia and forms part of the traditional dividing line between Europe and Asia. It is bisected by the Caucasus Mountains; the area north of the Greater Caucasus range is called Ciscaucasia and the region to the south Transcaucasia. Inhabited from ancient times, it was under nominal Persian and Turkish suzerainty until conquered by Russia in the 18th–19th centuries."</ref><ref>{{cite web|url=http://cesww.fas.harvard.edu/ces_definition.html|title=CESWW – Definition of Central Eurasia|publisher=Cesww.fas.harvard.edu|access-date=6 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100805052739/http://cesww.fas.harvard.edu/ces_definition.html|archive-date=5 August 2010}}</ref> ქიანა იდვალუაფუ ოორუე განედეფიშ 41°-შე 44°-შა დო ბჟაეიოლ გრძედეფიშ 40°-შე 47°-შა, ფართობი — 67,900 კმ². [[ლიხიშ ქჷნდჷრი|ლიხიშ ქჷნდჷრ]] ქიანას ბჟაეიოლ დო ბჟადალ ნორთეფო რთჷნს.<ref name="Cac">{{cite web|url=http://www.cac-biodiversity.org/geo/geo_geography.htm |title=Georgia:Geography |publisher=Cac-biodiversity.org |access-date=3 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511110424/http://www.cac-biodiversity.org/geo/geo_geography.htm |archive-date=11 May 2011 }}</ref> ისტორიულო, საქორთუოშ ბჟადალ ნორთ კოლხეთიშ ჯოხოთ რდჷ ჩინებული, ბჟაეიოლ პლატოს იბერია ჯოხოდჷ.<ref name="NAG">[[Nana Bolashvili]], Andreas Dittmann, Lorenz King, Vazha Neidze (eds.): '''''National Atlas of Georgia – Nationalatlas von Georgien''''', 138 pages, Steiner Verlag, 2018{{ISBN|978-3-515-12057-9}}</ref> [[კავკაციონი]]შ გვალამ ქჷნდჷრ გუთმაჭყანს საქორთუოშ ოორუე ხურგის.<ref name="Cac" /> ქვალაშ ქჷნდჷრს გიშმალ თარ შარეფ რუსეთიშ ტერიტორიაშა [[დინოხოლენი ქართლი]]შ დო ოორუე ოსეთიშ მემარსხუაფალ როკიშ სორილიშ დო (საქორთუოშ [[ხევი (აკანი)|ხევიშ]] აკანს) [[დარიალიშ ლეხერიშ]] გიშულათ მეურს. ქიანას ობჟათეშე უხურგანს [[მორჩილი კავკაციონი|მორჩილ კავკაციონიშ]] გვალეფი.<ref name="Cac" /> კავკაციონიშ ქჷნდჷრიშ სიმაღალა ბრელით უმოს რე მორჩილ კავკაციონშე, თიშ უმაღალაშ კონკეფ ზუღაშ დონეშე 5000 მეტრშე უმოს სიმაღალას. [[ფაილი:Kasbek from Tsminda Gergeti (10600419415).jpg|thumb|[[მყინვარწვერი]] საქორთუოშ ოორუე-ბჟაეიოლშე]] საქორთუშო უმაღალაშ გვალა რე [[შხარა]], 5,203 მეტრი, მაჟირა უმაღალაში — [[ჯანღა]], ზუღაშ დონეშე 5,059 მ. შხვა ჩინებულ კონკეფ რე: [[მყინვარწვერი]] — 5,047 მ., [[შოთა რუსთაველიშ კონკი]] — 4,960 მ., [[თეთნულდი]] — 4,858 მ., [[უშბა]] — 4,700 მ. დო [[აილამა]] — 4,547 მ.<ref name="Cac" /> ჟიმოშინელ კონკეფშე ხვალე მყინვარწვერ რე [[ვულკანი|ვულკანურ]] გოჭყაფაში. კავკაციონშ თარ ქჷნდჷრიშ მანგას, მყინვარწვერ დო შხარაშ შქას (დოხოლაფირო 200 კმ-შ მეძენას) რინელ რეგიონს ანდა [[ჯიშთი|ჯიშთ]] დომინირენს.<ref name="NAG"/> ტერმინ „მორჩილ კავკაციონიშ გვალეფი“ შხირას გჷმირინუაფუ ობჟათე საქორთუოშ გვალამ (სუბეეფიშ) ტერიტორიეფიშ ეიოჭარალო, ნამუეფჷთ ლიხიშ ქჷნდჷრით კაბეტ კავკაციონიშ ქჷნდჷრწკჷმა რე მერსხილი.<ref name="Cac" /> ედომუშამო რეგიონქ შილებე დიხასიათას, მუჭოთ შხვადოშხვა, ურთიართმერსხილ გვალაშ ქჷნჷრეფიშ (თარო ვულკანურ გოჭყაფაშ) დო პლატოეფშე აკონწყილი, ნამუეფიშ სიმაღალა 3,400 მეტრის ვეგნანჭჷნ. თე ტერიტორიაშ გიშარჩქინელ მახასიათებელეფ რე [[ჯავახეთიშ გაბარი]], ტობეფი, თინეფს შქას [[ტაბაწყური]] დო [[ფარავანი (ტობა)|ფარავანი]], თაშნეშე მინერალურ დო ჩხე წყარეფი. საქორთუოშ ჟირ თარ წყარმალუ რე [[რიონი]] დო [[მტკვარი]].<ref name="NAG"/> === ტოპოგრაფია === [[ფაილი:Zemo Svaneti, June, 2018-10.jpg|thumb|მარჯვნივვ|შონე — საქორთუო]] ქიანაშ ტერიტორიას ლანდშაფტ ძალამ ანდაკორობამ რე. ბჟადალ საქორთუოშ ლანდშაფტ იკათუანს რზენიშ ლენჭყერ ტყალეფშე, დღვებუეფშე დო [[ზჷმიერო ჭოროფამ ტყა|ზჷმიერო ლამე ტროპიკულ ტყალეფშე]] იროიან თირეფშა დო ჯიშთეფშა, ქიანაშ ბჟაეიოლ ნორთის — [[გვერდო ტიოზიშ ზონეფი|გვერდო არიდულ]] ველეფიშ მორჩილ მუნაკვათეფჷთ აფხვადჷნა.<ref name="NAG"/> [[ფაილი:სვანეთი,ქურულდის ტბები.jpg|thumb|მარჯვნივ|ქურულდიშ ტობეფი, შონე, საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალშე]] ბჟადალ საქორთუოშ რზენ რაიონეფს ორთაშობურ ჰაბიტატიშ კაბეტ ნორთიქ ეკონია 100 წანაშ განწეხანს [[ოფუტეშ მეურნობა]]შ წუმოძინაშ დო ურბანიზაციაშ გეშა ქეგედინჷ. კოლხეთიშ რზენიშ ტყალეფიშ უმენტაშ ნორთ ასეშო ფაქტობურო ვა რე, თი რეგიონეფიშ მოხ, ნამუეფჷთ ერუანულ პარკეფშა დო ტყაჩირეფშა მიშმურსჷნ (სამან., [[პალიასტომი]]შ ტობაშ ტერიტორია). ასეშო, ტყაშოფორუე, ზოგადო, რზენეფიშ უმუშო სქიდუ დო თარო ლაკადეფს დო გვალეფს იდვალუაფუ. ბჟადალ საქორთუოშ ტყალეფ, ზუღაშ დონეშე 600 მეტრიშ გიმე, თარო ფურცელამ ჯალეფშე აკმოდირთუ დო იკათუანს თიჯგუარ გვარობეფს, მუჭომეფით რე: [[ჭყონი]], [[ცჷ (ჩანარი)|ცჷ]], [[წიფური]], [[ჭანდარი]], [[ლანჯი|ლანჯ]] დო [[ჭუბური]]. ანდა აბანს თაშნეშე აფხვადჷნა იროწვანე გვარობეფი, მუჭომით რე [[ბზაკალი]]. საქორთუოშ 4000-შე უმოს მაღალ ჩანარშე დოხოლაფირო 1000 [[ენდემიზმი|ენდემურ]] რე.<ref>{{cite web |url=http://www.endemic-species-caucasus.info/ |title=Endemic Species of the Caucasus |publisher=Endemic-species-caucasus.info |date=7 January 2009 |access-date=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412080946/http://www.endemic-species-caucasus.info/ |archive-date=12 April 2009 |url-status=live }}</ref> [[ფაილი:2025-05-25 Vardzia 9.jpg|thumb|მარჯვნივ|ქვიბ ნოღა — [[ვარძია]], გიმე წყარმალუ [[მტკვარი]]შ ლეხერით]] [[აჭარა]]ს, [[მესხეთიშ ქჷნდჷრი]]შ ბჟადალ-ცენტრალურ ფერდეფს, თეშ მუჭოთ მუზმარენ ლოკაციას სამარგალოს დო აფხაზეთის, [[ზჷმიერო ჭოროფამ ტყა|ლამე ზჷმიერ კლიმატიშ ტყალეფ]] ჩანს. ზუღაშ დონეშე 600–1000 მეტრიშ სიმაღალას, ფურცემაცჷმე ტყა მიასვარუ ფართოფურცელამ დო წვიწვამ გვარობეფიშ მაკათურ ესვარილ ტყას. ზონა თარო აკმოდირთუ წიფურიშ, [[კავკაციურ შვაჭა|შვაჭა]]შ დო [[კედარი]]შ ტყალეფშე. 1,500–1,800 მეტრიშ სიმაღალაშე ტყა უმენტაშო წვიწვამ რე. ჯალეფიშ ღოზი, მუჭოთ წესი, დოხოლაფირო 1800 მეტრის ითებუ დო თის ალპურ ზონა თირანს, ნამუთ უმენტაშ ტერიტორიას ზუღაშ დონეშე 3000 მეტრაშ სიმაღალაშახ იაფჩჷ.<ref name="NAG"/> ბჟაეიოლ საქორთუოშ ართამ ლანდშაფტ ანდამუდანობაშ ველს დო ლეხერს იკათუანს, ნამუეფჷთ გვალეფით რე გიშართილი. ბჟადალ საქორთუოშე გინორთი, ბჟაეიოლ საქორთუოშ ტყალეფიშ დახე 85 პროცენტ ფურცელმაცჷმე რე. წვიწვამ ტყალეფ ხვალე [[ბორჯომიშ ლეხერი|ბორჯომიშ ლეხერს]] დო უძგალაშ ბჟადალ ტერიტორიას ჩანს. ფურცელმაცჷმე ჯალეფიშ გვარობეფს შქას ჩანს [[წიფური]], [[ჭყონი|ჭყონ]] დო [[ცხიმური]]. შხვა ფურცელმაცჷმე გვარობეფშა მიშმურს [[ლაკინჩხა]]შ მუზმარენ გვარობას, [[ფარფალიაჯა]]ს, [[ლანჯი]]ს დო [[თხირი|თხირს]].<ref name="NAG"/> ზურაშ დონეშე 1000 მეტრიშ სიმაღალას (გიშაკერზაფილო [[თუშეთი]]ს, [[ხევსურეთი]]ს დო [[ხევი (აკანი)|ხევს]]) ფართოთ ჩანს [[სოსნოვსკიშ ფიჭვი|ფიჭვიშ]] დო ლაკინჩხაშ ტყალეფი. ზოგადო, ბჟაეიოლ საქორთუოს ტყალეფ ზუღაშ დონეშე 500–2,000 მეტრიშ სიმაღალას აფხვადჷნა, ალპურ ზონა — 2,000–2,300-შე 3,000–3,500 მეტრაშა. აკა ასქილადირ კაბეტი, რზენიშ ტყალეფ კახეთიშ [[ალაზანი]]შ ვეს რე.<ref name="NAG"/> === კლიმატი === {{თარი|საქორთუოშ კლიმატი}} [[ფაილი:Waterfall in Mtirala National Park.JPG|thumb|right|ბჟადალ საქორთუოშ კანკალე ნორთის სუბტროპიკურ კლიმატ რე, შხირ ჭვემეფით დო დინდარ წვანე ჩანარობათ.]] [[ფაილი:Chaukhi Mountain & Tina Lake, Juta Valley, Mtskheta-Mtianeti, Georgia.jpg|thumb|right|მორჩილ [[ალპურ ტობა]] საქორთუოშ ოორუე-ბჟაეიოლშე]] საქორთუოშ კლიმატი, ქიანაშ მორჩილ ზჷმაშ გოთოლწონაფათ, ძალამ ანდაკორომაბ რე. ქიანას რე ჟირ კლიმატურ ზონა, ნამუეფჷთ დოხოლაფირო ქიანაშ ბჟაეიოლ დო ბჟადალ ნორთეფს უხუჯანა. კაბეტ კავკაციონიშ ქჷნდჷრს შანულამ როლ უღჷ საქორთუოშ კლიმატიშ ონებას დო თხილანს ქიანას ოორუეშე რგილ ჰეერიშ მასეფიშ მიშაკათინშე. მორჩილ კავკაციონიშ გვალეფ ნორთობურო თხილანა რეგიონს ობჟათეშე მალ სქირე დო ჩხე ჰეერიშ მასეფიშ გაულაშე.<ref name="Georgia">{{cite news |last1=Howe |first1=G. Melvyn |last2=Lang |first2=David Marshall |title=Georgia |newspaper=Encyclopedia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Georgia |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=17 December 2020 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007223026/https://www.britannica.com/place/Georgia |url-status=live }}</ref> ბჟადალ საქორთუოშ უმენტაშ ნორთის ლამე სუბტროპიკულ ზონაშ ოორუე პერიფერიას იდვალუაფუ, სოდე წანმოწანურ ნოლექ 1000-შე 2500 მმ-შა იძანძჷ დო დამორჩილის თუთეფს მაქსიმუმს მეთმიოჭირინუანს. რეგიონიშ კლიმატ შანულამო ითირუ სიმაღალაშ მეჯინათ დო თინწკჷმა, მუჟანსჷთ ბჟადალ საქორთუოს დო სამარგალოშ რზენიშ ტერიტორიეფიშ უმენტაშობას ედომუშამ წანმოწანაშ მეძენას ელაზჷმაფათ ბატა რე, ლაკადა დო გვალამ რეგიონეფს (თინეფს შქას, მუჭოთ კაბეტინ, თეშ მორჩილ კავკაციონს) დჷმახასიათებელ რე რგილი, ლამე ზარხულ დო თირამ ზოთონჯი (ანდა რეგიონს თირიშ ოფორუე შხირას 2 მეტრიშე უმოს რე).<ref name="Georgia" /> ბჟაეიოლ საქორთუოს რე გინმალ კლიმატ ლამე სუბტროპიკულშე კონტინენტურშა. რეგიონიშ ტაროსშა გაულას იღვენუანს მუჭოთ ბჟაეიოლშე მუმალ კასპიაშ სქირე ჰეერიშ მასეფს, თეშ ბჟადალშე მუმალ უცა ზუღაშ ლამე ჰეერიშ მასეფს. უჩა ზუღაშე ლამე ჰეერიშ მასეფიშ მიშულას ოცილუ გვალაშ ქჷნდჷრეფი ([[ლიხიშ ქჷნდჷრი|ლიხი]] დო [[მესხეთი]]), ნამუეფჷთ ქიანას ბჟაეიოლ დო ბჟადალ ნორთეფო რთჷნს.<ref name="NAG"/> არძაშე ნოლექამ ბორჯეფ რე, მუჭოთ წესი, აფუნს დო დამორჩილს, ზოთონჯიშ დო ზარხულიშ თუთეფს, მუჭოთ წესი, არძაშე სქირე რე. ბჟაეიოლ საქორთუოშ უმენტაშ ნორთის ზარხულ ჩხე რე (გიშაკერზაფილო რზენეფს), ზოთონჯი — ელაზჷმაფათ რგილი. მუჭოთ ქიანაშ ბჟადალ ნორთისჷნ, თეშ ბჟაეიოლ საქორთუოსჷთ სიმაღალა შანულამ როლს არსულენს, სოდე 1,500 მეტრაშე უმოსის კლიმატურ პოიჯალეფ ბრელით რგილ რე, ვინდარო რზენეფს.<ref name="NAG"/> <!-- === ბიოანდაკორობამობა === {{See also|List of fauna of Georgia (country){{!}}List of fauna of Georgia|List of fish of the Black Sea}} [[File:Female Georgian Shepherd - Khevi, Georgia (3).jpg|thumb|[[Georgian Shepherd]] Dog]] [[File:Ჯიხვი ლაგოდეხის ნაკრძალში.jpg|thumb|[[East Caucasian tur]] on the cliffs of [[Lagodekhi Protected Areas]]]] Because of its high landscape diversity and low latitude, Georgia is home to about 5,601 species of animals, including 648 species of [[vertebrate]]s (more than 1% of the species found worldwide) and many of these species are endemics.<ref>{{cite web |url=http://www.biodiversity-georgia.net/index.php?taxon=Chordata |title=Eucariota, Animalia, Chordata |publisher=Institute of Ecology |date=2015 |website=Georgian Biodiversity Database |access-date=7 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625014140/http://www.biodiversity-georgia.net/index.php?taxon=Chordata |archive-date=25 June 2016 }}</ref> A number of large [[carnivore]]s live in the forests, namely [[brown bear]]s, [[wolf|wolves]], [[lynx]]es and [[Panthera pardus tulliana|Caucasian leopards]]. The [[common pheasant]] (also known as the Colchian pheasant) is an endemic bird of Georgia which has been widely introduced throughout the rest of the world as a [[game bird]]. The number of [[invertebrate]] species is considered to be very high but data is distributed across a high number of publications. The spider checklist of Georgia, for example, includes 501 species.<ref name="Caucasus-spiders.info">{{cite web|url=http://caucasus-spiders.info/introduction/checklists/ |title=Caucasian Spiders " Checklists & Maps |publisher=Caucasus-spiders.info |access-date=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090328225817/http://caucasus-spiders.info/introduction/checklists/ |archive-date=28 March 2009 }}</ref> The [[Rioni|Rioni River]] may contain a breeding population of the critically endangered [[bastard sturgeon]].<ref>{{cite web |url=https://wwf.panda.org/wwf_news/?364051/ship-sturgeon-georgia |title=Dramatic Double Sturgeon Discovery in Georgia |publisher=WWF |date=15 June 2020 |access-date=26 June 2020 |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629124703/https://wwf.panda.org/wwf_news/?364051/ship-sturgeon-georgia |url-status=live }}</ref> Slightly more than 6,500 species of [[Fungus|fungi]], including lichen-forming species, have been recorded from Georgia,<ref>Nakhutsrishvili, I.G. ["Flora of Spore Producing Plants of Georgia (Summary)"]. 888 pp., Tbilisi, Academy of Science of the Georgian SSR, 1986</ref><ref name="cybertruffle1">{{cite web |url=http://www.cybertruffle.org.uk/robigalia/eng/index.htm |title=Cybertruffle's Robigalia – Observations of fungi and their associated organisms |publisher=cybertruffle.org.uk |access-date=27 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920032737/http://www.cybertruffle.org.uk/robigalia/eng/index.htm |archive-date=20 September 2011 |url-status=live }}</ref> but this number is far from complete. The true total number of fungal species occurring in Georgia, including species not yet recorded, is likely to be far higher, given the generally accepted estimate that only about seven per cent of all fungi worldwide have so far been discovered.<ref>Kirk, P.M., Cannon, P.F., Minter, D.W. and Stalpers, J. "Dictionary of the Fungi". Edn 10. CABI, 2008</ref> Although the amount of available information is still very small, a first effort has been made to estimate the number of fungal species endemic to Georgia, and 2,595 species have been tentatively identified as possible endemics of the country.<ref>{{cite web |url=http://www.cybertruffle.org.uk/gruzfung/eng/endelist.htm |title=Fungi of Georgia – potential endemics |publisher=cybertruffle.org.uk |access-date=27 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927173031/http://www.cybertruffle.org.uk/gruzfung/eng/endelist.htm |archive-date=27 September 2011 |url-status=live }}</ref> 1,729 species of plants have been recorded from Georgia in association with fungi.<ref name="cybertruffle1" /> According to the [[International Union for Conservation of Nature]], there are 4,300 species of vascular plants in Georgia.<ref>{{Cite web|url=https://www.iucn.org/content/georgia-%E2%80%93-haven-biodiversity|title=Georgia – a haven for biodiversity|date=7 December 2012|website=IUCN, International Union for Conservation of Nature|access-date=29 June 2019}}{{dead link|date=July 2022|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> Georgia is home to four ecoregions: [[Caucasus mixed forests]], [[Euxine-Colchic deciduous forests]], [[Eastern Anatolian montane steppe]], and [[Azerbaijan shrub desert and steppe]].<ref name="DinersteinOlson2017">{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|last11=Hansen|first11=Matt|last12=Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|journal=BioScience|volume=67|issue=6|year=2017|pages=534–545|issn=0006-3568|doi=10.1093/biosci/bix014|pmid=28608869|pmc=5451287|doi-access=free}}</ref> It had a 2018 [[Forest Landscape Integrity Index]] mean score of 7.79/10, ranking it 31st globally out of 172 countries.<ref name="FLII-Supplementary">{{cite journal|last1=Grantham|first1=H. S.|last2=Duncan|first2=A.|last3=Evans|first3=T. D.|last4=Jones|first4=K. R.|last5=Beyer|first5=H. L.|last6=Schuster|first6=R.|last7=Walston|first7=J.|last8=Ray|first8=J. C.|last9=Robinson|first9=J. G.|last10=Callow|first10=M.|last11=Clements|first11=T.|last12=Costa|first12=H. M.|last13=DeGemmis|first13=A.|last14=Elsen|first14=P. R.|last15=Ervin|first15=J.|last16=Franco|first16=P.|last17=Goldman|first17=E.|last18=Goetz|first18=S.|last19=Hansen|first19=A.|last20=Hofsvang|first20=E.|last21=Jantz|first21=P.|last22=Jupiter|first22=S.|last23=Kang|first23=A.|last24=Langhammer|first24=P.|last25=Laurance|first25=W. F.|last26=Lieberman|first26=S.|last27=Linkie|first27=M.|last28=Malhi|first28=Y.|last29=Maxwell|first29=S.|last30=Mendez|first30=M.|last31=Mittermeier|first31=R.|last32=Murray|first32=N. J.|last33=Possingham|first33=H.|last34=Radachowsky|first34=J.|last35=Saatchi|first35=S.|last36=Samper|first36=C.|last37=Silverman|first37=J.|last38=Shapiro|first38=A.|last39=Strassburg|first39=B.|last40=Stevens|first40=T.|last41=Stokes|first41=E.|last42=Taylor|first42=R.|last43=Tear|first43=T.|last44=Tizard|first44=R.|last45=Venter|first45=O.|last46=Visconti|first46=P.|last47=Wang|first47=S.|last48=Watson|first48=J. E. M.|title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity – Supplementary Material|journal=Nature Communications|volume=11|issue=1|year=2020|page=5978|issn=2041-1723|doi=10.1038/s41467-020-19493-3|pmid=33293507|pmc=7723057|bibcode=2020NatCo..11.5978G |doi-access=free}}</ref> {{clear}} [[ფაილი:Georgia Topography.png|thumb|250px|მარჯვნივ|საქორთუოშ ფიზიკურ რუკა]] საქორთუო ევროპაშ დო აზიაშ ოკართაფუს, [[კავკაცია]]ს იდვალჷ. ბჟადალშე უხურგანს [[უჩა ზუღა]], ოორუეშე - [[რუსეთი]], ბჟაეიოლშე - [[აზერბაიჯანი]] დო ობჟათეშე [[თურქეთი]] დო [[სომხეთი]]. საქორთუო თი უჯვეშაშ ოტრანსპორტე ოთხშარააკართუს იდვალჷ, ნამუთ მიორსხუანდჷ დო მიორსხუანს ოორუეშ დო ობჟათეშ, ბჟადალუშ დო ბჟაეიოლიშ ქიანეფს. თე შარას გინმიშჷ ევროპა-აზიაშ მიმარსხუაფალი ოტრანსპორტე მაგისტრალი - ჯვეში აბრეშუმიშ შარა. * '''ტერიტორია''' - ქიანაშ ფართობი რე 69 700 კვ.კმ. თანჯეფიშ სიგჷნძა - 1771 კმ. * '''ორთა''' - საქორთუო, მუჭოთ ედომუშამი [[კავკაცია]] ანდა გვალათ რე გიშაგორილი დო უმოსო ლაკადა დიხა რე. * '''ორთაშობური რესურსეფი''': ტყალეფი, ჰიდროენერგია, მანგანუმი, რკინაში მადენი, ლინჯი, მორჩილი მუდანობათ ქუანოშქერი დო ნაფთობი, გვალაში დო ზუღაში კლიმატური კურორტეფი. * '''ქიანაში უდიდაში ნოღეფი''' * [[ქართი]] -ოხორანს 1 108 717 კოჩი *[[ბათუმი]] -ოხორანს 152 839 კოჩი * [[ქუთეში]] -ოხორანს 147 635 კოჩი * [[რუსთავი]] -ოხორანს 125 103 კოჩი * [[სოხუმი]] -ოხორანს ''62 914'' კოჩი შხვა დიდი ნოღეფი: * [[გორი]] -ოხორანს 48 143 კოჩი * [[ზუგდიდი]] -ოხორანს 42 998 კოჩი * [[ფუთი]] -ოხორანს 41 465 კოჩი * [[თელავი]] -ოხორანს 19 629 კოჩი დო შხვა... საქორთუო ო.გ. 41o071 დო 43o351 დო ბ.გ. 40o041 დო 46o441-ს იდვალუაფუ. --> == სახენწჷფო == საქორთუო ოპარლამენტე რესპუბლიკა რე. სახენწჷფოში მადუდე რე [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]], ნამუთ სხუნუშ ხეშუულაფაშ მანჯღვერჷთ რე. თარობაშ მადუდე - [[პრემიერ-მინისტრი]]. ქიანაშ უმაღალაშ კანონმადვალუ ორგანო რე ართპალატამი პარლამენტი (235 მაკათური), ნამუთ ოთხ წანამოწანას ართიშახ ითირუ პროპორციული დო მაჟორიტარული სისტემათ. * '''ნანანოღა''' - [[ქართი]] * '''ოფიციალური ნინა''' - [[ქორთული ნინა|ქორთული]], [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას]] [[აფხაზური ნინა|აფხაზური]] ქორთულწკჷმა ართო. * '''ერუანული დღახუ''' - [[26 მესი]] (1918), სახენწჷფობური დუდიშულაშ დღა. == საქორთუოშ თანჯეფი == ოსქჷრონე თანჯა საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალუ ნოწილს, დაბა ლესელიძეწკჷმა იჭყაფუ. უკული თინა მეჸუნს [[ფსოუ]]ს, ნამუთ ოდუდეს გვალა აგეფსთაწკჷმა ეჭოფუნს. საქორთუოშ ოორუე თანჯა უმოსო მეჸუნს კავკასიონიშ თარ წყარგმართალ ქჷნდჷრს. გვალა ვაციკფარსიშე გვალა შავიკლდეშა საქორთუოშ თანჯა გეჸუნს წყარგმართალი ქჷნდჷრიშ ოორუეშე გვალა [[მყინვარწვერი|მყინვარწვერს]] დო [[გვერდით ქჷნდჷრი|გვერდით ქჷნდჷრს]]. ბჟაეიოლი თანჯა იჭყაფუ გვალა [[ტინოვროსო]]შე, გიმურს [[ალაზანიშ ვე]]შა, მეუნს წყარმალ [[ალაზანი|ალაზანს]], სოიშახ 1 კმ ვადოსქიდუ [[მინგეჩაურიშ წყაროთხილუ]]წკჷმა წყარმალიშ კათაფაშა. საქორთუოშ ობჟათე თანჯა იჭყაფუ [[უჩა ზუღა]]წკჷმა, ოფუტე [[სარფი]]ს. თანჯა დიო მეჸუნს, უკული კვათჷნს ლაზისტანიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე ნორთის, მეჸუნს [[შავშეთი]]ს დო კჷნ კვათუნს [[არსიანიშ ქჷნდჷრი|არსიანიშ ქჷნდჷრს]], ჯავახეთიშ რეგიონიშ დო სომხეთიშ ვულკანურ გვალონას, ლოქიშ ქჷნდჷრს, წყარმალ [[მტკვარი|მტკვარს]] დო [[იორიშ გაბარი|იორიშ გაბარს]]. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. {| class="wikitable" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10" |----- ! colspan="3" background: #8B864E | საქორთუოშ რეგიონეფი |----- | colspan="3" align="center" | <div class="float-none"> |----- | ''№'' || ''რეგიონი'' || ''ნანანოღა'' |----- | 1 || [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[სოხუმი]] |----- | 2 || [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი]] || [[ზუგდიდი]] |----- | 3 || [[გურიაშ აკანი]] || [[ოზურგეთი]] |----- | 4 || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[ბათუმი]] |----- | 5 || [[რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანი|რაჭა-ლეჩხუმიშ<br />დო თუდოლენი შონეშ აკანი]] || [[ამბროლაური]] |----- | 6 || [[იმერეთიშ აკანი]] || [[ქუთეში]] |----- | 7 || [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი]] || [[ახალციხე]] |----- | 8 || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[გორი]] |----- | 9 || [[მცხეთა-მთიანეთიშ აკანი]] || [[მცხეთა]] |----- | 10 || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[რუსთავი]] |----- | 11 || [[კახეთიშ აკანი]] || [[თელავი]] |----- | 12 || [[ქართი]] || [[ქართი]] |----- |} == დემოგრაფია == {{თარი|საქორთუოშ დემოგრაფია}} ისტორიოგრაფიას მეღებული მუნაჩემეფით [[XIII ოშწანურა]]ს ქორთუეფიშ მუდანობა 5 მილიონს ოჭირინუანდჷ. უჩინებუ რე XIV-XVII ოშწანურეფიშ მუნაჩემეფი. XVIII ოშწანურაშ შქა წანეფშე საქორთუოშ მახორობას (ასეიან ხურგეფს) 761 ვითოშით ანგარიშენდეს, თინეფშე 5% ოხორანდჷ ნოღეფს. 1800 წანაშო საქორთუოშ (ასეიან ხურგეფს) მახორობა 675 ვითიოშშე უმოსი რდჷ, თაურეშე ბჟაეიოლ საქორთუოშა მიშჷ მახორობაშ 45,6%, ბჟადალაშა – 54,4%. 1832 წანა 840 ვითოშშა მიძინჷ, 1865 წანას — 1 289 200-ს გეგნაჩირთჷ. 1897 წანას, საქორთუოშ მახორობა რდჷ 1 919 400 ადამიერი, 1914 წანას — 2 600 400. ართი ოშწანურაშ გოძვენას საქორთუოშ მახორობაქ 3,4-სხით მიძინჷ. [[პავლე ინგოროყვა]]სშ ჩინებათ, 1916 წანას საქორთუოშ მახორობა აკმადგინანდჷ 3 365 000 ადამიერს, თინეფშე 2 349 000 ადამიერი რდჷ ქორთუ.<ref>''ინგოროყვა პ.'' „საქართველოს ტერიტორიის საზღვრების შესახებ გვ. 16-17 – თბილისი, 1990</ref> საქორთუოშ მახორობაქ მეხოლაფირო 200 ვითოშით დირკჷ [[პირველი მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის დო [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|პირველი რესპუბლიკაშ]] წანეფს, ნამუთ ირიათოიანი ლჷმეფით დო ტერიტორიეფიშ დინაფათ რდჷ გოპიჯაფილი. 1921 წანას საქორთუოშ მახორობაქ 2 410 ვითოშშახ ქუმორთჷ. XX ოშწანურაშე, მახორობაშ მუდანობაშ დოდგინა მახორობაშ არძაშოული მეშქაშობათ მუთმოხვადჷ. პირველი ეჭარუაქ სხუნუური საქორთუოს [[1926]] წანას იმანჯჷ, ეკონიაქ — [[1989]] წანას. ზოხორინელი საქორთუოს მახორობაშ ეჭარუაქ იმანჷ 2002 დო 2014 წანეფს. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! ეჭარუაშ წანა !! მახორობა !! ქომოლკოჩი !! ოსური |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1926|1926]]|| 2 677 200 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1939|1939]]|| {{ძინა}} 3 540 000 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1959|1959]] || {{ძინა}} 4 044 045 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1970|1970]] || {{ძინა}} 4 686 358|| || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1979|1979]] || {{ძინა}} 5 014 800 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1989|1989]]|| {{ძინა}} 5 400 800 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2002|2002]] || {{რკება}} 4 601 500 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2014|2014]] || {{რკება}} 3 787 000|| || |- |2020 || {{რკება}} 3 716 900 || || |} 1989 წანაშ ეჭარუათ საქორთუოშ მახორობა 5 443 000 კოჩი რდჷ, 2002 წანაშო - 4 601 500. მუჭოთ რჩქჷნი, საქორთუოშ მახორობაქ 13 წანაშ დინოხოლე ართი ნოხუთალით მირკჷ. ეკონია პერიოდეფს საქორთუოს მოხვალამირ რთულ პოლიტიკურ მოლინეფქ დო მონკა სოციალურ-ეკონომიკურ კრიზისიქ გჷმიჭანუ საქორთუოშ მახორობაშ ოგჷნაფალი ნორთიშ გუშულა თანჯეფსგალე. თეწკჷმა, მირკჷ დაბადებაქ დო ქჷმიძინჷ ღურუამობაქ დო ქიანაქ მონკა დემოგრაფიულ სიტუაციას ქინოლჷ. მუთ ოწაწჷ [[ქორთუეფი|ქორთუეფს]], 1989 წანას რდჷ 3 787 000 კოჩი, მუთ საქორთუოშ მახორობაშ 70,1 %-ს აკმადგინანდჷ. 2002 წანას ქორთუეფიშ მუდანობა აკმადგინანდჷ 3 661 000 კოჩის, მუთ ქიანაშ მახორობაშ 83,8 % რდჷ. 2006 წანაშ ოფიციალური მუნაჩემეფიშ მეჯინათ, საქორთუოშ ცენტრალურ ხეშუულობაშ კონტროლირებად ტერიტორიას დოხოლაფირო 4 661 473 კოჩი, ოხორანს. მახორობაშ ძინაშ ტემპი აკმადგინანს 0,74 %-ს. * '''ეთნიკური აკოდგინალა''' (საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[ქორთუეფი]] — 86,8 %, [[აზერბაიჯანარეფი]] — 6,3 %, [[სომეხეფი]] — 4,5 %, [[რუსეფი]] — 0,7 %, [[ოსეფი]] — 0.4 %, [[იეზიდეფი]] — 0,3 %, [[უკრაინალეფი]] — 0,2 %, [[ქისტეფი]] — 0,2 %, [[ბერძენეფი]] — 0,2 % დო შხვეფი; * '''რელიგიური აკოდგინალუა''' (უმოსო საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელი ქირსიანეფი]] — 83,4 %, [[ისლამი|მუსლიმანეფი]] — 10,7 %, [[სომხური სამოციქულო ეკლესია|სომეხი გრიგორიანალეფი]] — 2,9 %, [[კათოლიციზმი|კათოლიკეეფი]] — 0,5 %, [[იეზიდიზმი|იეზიდეფი]] – 0,2 % დო შხვეფი. * '''დიდი ნოღეფი''': [[ქართი]] — 1 108 717, [[ბათუმი]] — 152 839, [[ქუთეში]] — 147 635, [[რუსთავი]] — 125 103, [[სოხუმი]] — 62 914, [[გორი]] — 48 143, [[ზუგდიდი]] — 42 998, [[ფუთი]] — 41 465, [[ცხინვალი]] — 30 432. {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" |+ align=center style="font-weight:bold" | ნოღეფიშ მახორობა ! rowspan=23 width:150|<br /> [[ფაილი:Tiflis.jpg|border|135px|ქართი]]<br />[[ქართი]]<br /> [[ფაილი:Catholic Church in Kutaisi.jpg|border|135px|ქუთეში]]<br />[[ქუთეში]]<br /> [[ფაილი:Streets of Batumii.jpg|border|135px|ბათუმი]]<br />[[ბათუმი]]<br /> |- ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! rowspan=11 | {{navbar|საქორთუოშ ნოღეფიშ მახორობა|plain=1}} [[ფაილი:Rustavi Square.JPG|135px|რუსთავი]]<br />[[რუსთავი]]<br /> [[ფაილი:Gori cathedral (view from the Gori Fortress) (A).jpg|135px|border|გორი]]<br />[[გორი]]<br /> [[ფაილი:Dadiani Palace.jpg|135px|ზუგდიდი]]<br />[[ზუგდიდი]]<br /> |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 1 ||align=left | '''[[ქართი]]''' || [[ქართი]] || 1 108 717 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 10 ||align=left | '''[[სამტრედია]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 25 318 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 2 ||align=left | '''[[ბათუმი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]]|| 152 839|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 11 ||align=left | '''[[ხაშური]]'''|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]||26 135 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 3 ||align=left | '''[[ქუთეში]]'''||[[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 147 635 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 12 || align=left | '''[[სანაკი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 21 596 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 4 ||align=left | '''[[რუსთავი]]''' || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 125 103 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 13 ||align=left | '''[[ზესტაფონი]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 20 814 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 5 ||align=left | [[სოხუმი|'''სოხუმი''']]|| [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]|| ''62 914''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 14 ||align=left | [[მარნეული|'''მარნეული''']]|| [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 20 211 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 6 ||align=left | '''[[გორი]]''' || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]] || 48 143 || align=center style="background:#f0f0f0;" | 15 ||align=left | '''[[თელავი]]'''|| [[კახეთიშ აკანი|კახეთი]]|| 19 629 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 7 ||align=left | [[ზუგდიდი|'''ზუგდიდი''']]|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 42 998 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 16 ||align=left | [[ახალციხე|'''ახალციხე''']]|| [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი|სამცხე-ჯავახეთი]]|| 17 903 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 8 ||align=left | '''[[ფუთი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 41 465 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 17 ||align=left | '''[[ქობულეთი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]] || 16 546 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 9 ||align=left | [[ცხინვალი|'''ცხინვალი''']]|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]|| ''30 432''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 18 ||align=left | [[ოზურგეთი|'''ოზურგეთი''']]|| [[გურიაშ აკანი|გურია]]|| 14 785 |- |} == ეკონომიკა == ზოხორინელობაშ გუმოცხადებაშე ამდღარშახ იგინძორებუ საბაზარო რეფორმეფი. ეკონომიკაშ თარი დარგეფი რე ოფუტეშ მეურნება (ჩაი, ციტრუსი, ხილი, თამბაქო, ღვინი, მანქანაშკიდანჯალა, მეტალურგია, ჰიდრორესურსეფი. === საბანკო-საფინანსო დო დაზღვიებაშ სისტემეფი === დიდი ქორთუ, [[ილია ჭავჭავაძე]] „საადგილმამულო სათავადაზნაურო ბანკიშ“ ხემანჯღვერობაშ პერიოდის, დიო ხოლო 1883 წანაშე გაზეთ ''ივერიას'' ობჟინუანს მოშინაფილი ორგანიზაციაშ მუშობაშ შედეგეფს. თენა რდჷ მაართა ქორთული საბანკო-საფინანსო ინსტიტუტიშ მაართა საჯარო წჷმორინაფა. ამდღა საქორთუოშ ეკონომიკაშ სექტორს მუშენს მუდგაზმარენი ძალიერი კომერციული ბანკი დო ბანკეფიშ ასოციაცია. * [[საქორთუოშ ბანკეფიშ ასოციაცია]] ([[ქორთული ნინა|ქორთ]]. [[:ka:საქართველოს ბანკების ასოციაცია|საქართველოს ბანკების ასოციაცია]]) * [[ბაზის ბანკი]] * [[ბანკი რესპუბლიკა]] (ბუნა სოსიეტე ჟენერალი) * [[ვითიბი]] * [[თიბისი ბანკი]] * [[პროკრედიტბანკი]] * [[საქართველოს ბანკი]] * [[სახალხო ბანკი]] * [[სილქ როუდ ბანკი]] * [[სტანდარტ ბანკი]] * [[ტაოპრივატბანკი]] ვასაბანკო საკრედიტო-სადეპოზიტო ორგანიზაციეფი დო საფინანსო-საკრედიტო ხუჯიშდაკინებაშ (მხარდაჭერა) პროგრამეფი: * „[[განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირი]]“ დაზღვიებაშ სისტემა: * [[დაზღვევის ასოციაცია]] * [[ალდაგი-ბი-სი-აი]] * [[ჯი-პი-აი ჰოლდინგი]] სახენწჷფო ინსტიტუტეფი: * [[საქორთუოშ ფინანსეფიშ სამინისტრო]] * [[საქორთუოშ ცენტრალური ბანკი]] </small> საქორთუოშ ისტორია ართ-ართი არძაში უმოს დიდარი რე ჯვეში ქიანეფშე. საქორთუოშ ტერიტორიას მაართა ქორთული ქიანეფი არსებენდ 3000 წანაშ ოწოხლე. თე ქიანეფი რე [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]] (ჯვეშ ქორთული წყუეფს ''ეგრისი'') დო [[დიაოხი]] (ტაო-კლარჯეთი). 1918-1921 წანეფს საქორთუო რდჷ დემოკრატიული რესპუბლიკა. 1921-1990 წანეფს საქორთუო რდჷ სხუნუშ აკოშქუმალაშ ართ-ართი მაკათური ქიანა. 1990 წანაშ უკული საქორთუო რე დუდიშული სახენწჷფო. დღას ათენა [[სუამი]]შ ართ-ართი მაკათური რე [[უკრაინა]]წკჷმა, აზერბაიჯანწკჷმა დო [[მოლდოვა]]წკჷმა ართო. საქორთუო რე [[უჩა ზუღა]]შ ეკონომიკური ალმახანდეობაშ ორგანიზაციაშ მაკათურით. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. == ქორთული რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.president.gov.ge/ საქორთუოშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-გვერდი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316105336/http://www.president.gov.ge/ |date=2011-03-16 }} * [http://www.parliament.ge საქორთუოშ პარლამენტი] * [http://www.mfa.gov.ge/ საგალეო საქვარეფიშ სამინისტროშ ვებ-გვერდი] * [http://civil.ge/geo/ Civil.ge — საქორთუოშ პოლიტიკური სიახალეეფიშ მაჩინე (მაცნე)] * [http://internet.ge Internet.ge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017123847/http://internet.ge/ |date=2011-10-17 }} * [http://weather.ge/ ტაროსი საქორთუოს]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.apsny.ge Грузия online — ახალი ამბეფი დო ანალიტიკური მასალეფი] {{ru}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016075816/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html |date=2015-10-16 }}{{en icon}} * [http://www.caucaz.com/home_uk Caucaz.com — ირმარული სტატიეფი დო რეპორტაჟეფი საქორთუოშე დო ობჟათე კავკასიაშე] * [https://www.allgeo.org/index.php/ka/ საქორთუეშე ოთხ ნინაშა: ისტორია, კულტურა, აუდიო-ვიდეოთეკა დო შხვა] ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} {{ევროპაშ ქიანეფი}} {{ფეისბუქი}} [[კატეგორია:საქორთუო| ]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ სხუნუშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:კავკაცია]] [[კატეგორია:მოლენკავკაცია]] [[კატეგორია:რესპუბლიკეფი]] [[კატეგორია:საქორთუოშ თეხანური ისტორია]] [[კატეგორია:ქირსიანული სახენწჷფოეფი] t31it3rh0klpd4bcuc85tbskrabygyx 254430 254429 2026-10-30T19:32:38Z Narazeni 826 /* კლიმატი */ 254430 wikitext text/x-wiki {{Short description|ტრანსკონტინენტურ სახენწჷფო ბჟაეიოლ ევროპას დო ბჟადალ აზიას}} {{Pp-semi-protected|small=yes}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = საქართველო |ედომუშამი_ჯოხო = |ოართე_ჯოხო =საქორთუო |შილა = Flag of Georgia.svg |გერბი = Greater coat of arms of Georgia.svg |რუკა = Georgia (orthographic--projection).svg |ჰიმნი = [[საქორთუოშ სახენწჷფო ჰიმნი]]<br/>'''„თავისუფლება“'''<br/><br/><center>[[ფაილი:Tavisupleba vocal.ogg]]</center> |დევიზი =„ძალა ერთობაშია“<br/>„ჭყანა ართობას რე” |ზოხორინალაშ თარიღი =26 მესი 1918 |ოფიციალური_ნინეფი =[[ქორთული ნინა|ქორთულ]]<br />[[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]] ^'''1''' <ref>[http://parliament.ge/ge/kanonmdebloba/constitution-of-georgia-68 საქართველოს კონსტიტუცია, მუხლი 8]</ref> |რელიგია= |ნანანოღა= [[ფაილი:Tbilisi City Seal.svg|15px]] [[ქართი]] |latd=41 |latm=43 |latNS=N |longd=44 |longm=47 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[მიხეილ ყაველაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[საქორთუოშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = [[ირაკლი კობახიძე]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[საქორთუოშ პარლამენტიშ დუდმახვენჯი|პარლამენტიშ დუდმახვენჯი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 =[[შალვა პაპუაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 121-ა |ფართობი =69 700 |წყარი_% = |ოეგებიე_მახორობა =3 716 900 კოჩი ^'''2'''<ref>{{cite web|url=https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/41/mosakhleoba |title=მახორობაშ მუდანობა 1 ღურთუთაშ დგომარობათ|publisher= [[საქორთუოშ სტატისტიკაშ ერუანული ნინალა]]|format=|accessdate=2021-02-05|date=1 იანვარი, 2020}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 131-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2020 |მახორობაშ_ცენზი =3 713 804 ^'''3''' |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2014 |მახორობაშ_მეჭედალა = 53.5 კოჩი/კმ² |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 137-ა |ედპ_ppp_წანა = 2016 |ედპ_ppp = {{nowrap|$35.6 მილიარდი<ref>{{cite web |title=World GDP Ranking 2015 |url=https://knoema.com/nwnfkne/world-gdp-ranking-2015-data-and-charts |access-date=13 May 2016}}</ref>}} |ედპ_ppp_რანგი = 117-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$9500 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = |აგი =0.754 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =76-ა |აგი_წანა =2020 |ვალუტა= [[ფაილი:Sign of Georgian Lari.svg|link=ლ|15px]] [[ლარი]] ^'''4''' |ვალუტაშ_კოდი =GEL |ქიანაშ_კოდი = |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+04:00]]<ref>საქორთუოქ გეგნორთჷ UTC+4 ზონაშე UTC+3 ზონაშა [[2004]] წანაშ 27 მანგის, მარა დართჷ UTC+4 ზონას [[2005]] წანაშ 27 მელახს^{[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3843511.stm]}^{[http://www.timeanddate.com/worldclock/timezone.html?n=371]}.</ref> |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.ge]] |ოტელეფონე_კოდი =+995 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= ^'''1'''აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას ოფიციალურ ნინა ქორთულ ნინაწკჷმა ართო რე [[აფხაზური ნინა]].<br> ^'''2'''მახორობაშ მუდანობაშა დო მეჭედალაშა ვენშმურს აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ ნორთი, ნამუეფჷთ ოკუპირებულჷ რე რუსეთიშით დო საქორთუოშ ხეშულობა ვაკონტროლენს.<br> ^'''3'''მეხოლებურ მუნაჩემეფ აფხაზეთიშო დო სამაჩაბლოშამო.<br> ^'''4'''რუსეთიშით ოკუპირებულჷ აფხაზეთის დო სამაჩაბლოს თაშნეშე ხვარებას რე [[რუსული რუბლი|რუსულ რუბლი]].<br> {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q230|text=<center>საქორთუოშ ინტერაქტიულ რუკა</center>}} }} '''საქორთუო''' ({{Lang-ka|{{აუდიო|Sakartvelo.ogg|საქართველო}}}}) — [[სახენწჷფო]] [[ბჟაეიოლი ევროპა|ბჟაეიოლ ევროპას]] დო [[ბჟადალი აზია|ბჟადალ აზიას]].<ref>Encyclopedic World Atlas, George Philip & Son, [[Oxford University Press]]: 2002, p.104</ref><ref>''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' 4.38. C.f. James Rennell, ''The geographical system of Herodotus examined and explained'', Volume 1, Rivington 1830, [[iarchive:bub gb enQ-AAAAcAAJ/page/n274|p. 244]]</ref><ref>[[Encyclopedia Britannica]]", [https://www.britannica.com/place/Caucasus Caucasus], June 2021: "One widely accepted scheme draws the dividing line along the crest of the Greater Caucasus range, putting the portion of the region north of the line in Europe and the portion south of it in Asia. Another puts the western portion of the Caucasus region in Europe and the eastern part (the bulk of Azerbaijan and small portions of Armenia, Georgia, and Russia's Caspian Sea coast) in Asia..."</ref> [[კავკაცია]]შ რეგიონიშ ნორთი, ნამუსჷთ ბჟადალშე ომძღჷ [[უჩა ზუღა]], ოორუე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს [[რუსეთი|რუსეთიშ ფედერაცია]], ობჟათე-ბჟადალშე — [[თურქეთი]], ობჟათეშე — [[სომხეთი]] დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე — [[აზერბაიჯანი]]. საქორთუოშ ფართობ რე 69700 კმ²,<ref>[[Nana Bolashvili]], Andreas Dittmann, Lorenz King, Vazha Neidze (eds.): ``National Atlas of Georgia``, 138 pages, Steiner Verlag, 2018, {{ISBN|978-3-515-12057-9}}</ref> [[საქორთუოშ დემოგრაფია|მახორობა]] — 3.7 მილიონ ადამიერი,{{efn|აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ მოხ, თე ჟირ [[ვაღიარაფილი სახენწჷფო|სეპარატისტულ რეგიონ]] [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|რუსეთიშ ოკუპაციაშ]] გიმე რე. [[საქორთუოშ თარობა]] თე ჟირ სეპარატისტულ რეგიონს ქიანაშ უგურთუ ნორთო მითმირჩქინანს, ერეფოშქაშე ხუჯიშ დოკინათ.}}<ref name="statspopulation">{{cite web|title=Population and Demography |publisher=National Statistics Office of Georgia, Geostat |url=https://www.geostat.ge/en/modules/categories/316/population-and-demography |access-date=29 December 2021}}</ref> ნამუშ ნასუმორ ოხორანს ქიანაშ ნანანოღა დო [[საქორთუოშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაშ ნოღა]] [[ქართი]]ს. [[ქორთუეფი]], რეგიონიშ ჯინჯიერ მახორუეფი, აკმადგინანა ქიანაშ მახორობაშ უმენტაშობას, ნამუეფსჷთ ეთნოლინგვისტურო გინორთ უღჷნა არძა მეძობელ ქიანაწკჷმა და უმენტაშო რაგადანა [[ქორთული ნინა|ქორთულო]], ართ-ართ [[ქართველური ნინეფი|ქორთულურ ნინაშა]], ნამუთ მოსოფელიშ შხვა ნინეფიშ აკა ფანიას ვარსხუაფუ.{{sfn|Dalby|2002|ხს=38}} საქორთუოშ ასეიან ტერიტორია დოხორელ რე [[მაართაჸოფილი ჯარალუა|პრეისტორიულ]] ბორჯიშე, სოდე იდვალუაფუ მოსოფელიშ არძაშე ორდოიან [[მეღვინალა|ღვინიშ]], ორქოშ მოპალუაშ დო ტექსტილიშ წარმებაშ აბანეფი.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-41977709 'World's oldest wine' found in 8,000-year-old jars in Georgia]. BBC News: 13 November 2017</ref><ref name="archeologyMethodTheory2014322">{{cite journal|last=Doce|first=Elisa Guerra|year=2004|title=The Origins of Inebriation: Archaeological Evidence of the Consumption of Fermented Beverages and Drugs in Prehistoric Eurasia|journal=[[Journal of Archaeological Method and Theory]]|volume=22|issue=3| pages=751–782 | doi=10.1007/s10816-014-9205-z | s2cid=143750976 |issn=1072-5369}}</ref> [[ანტიკური ხანი|კლასიკურ ხანს]] გიჭყჷ მუსხირენ ომაფექ, მუჭომით რდჷ [[კოლხეთი]] დო [[იბერიაშ ომაფე|იბერია]], ნამუეფქჷთ ოსხირ გუჭყეს თეხანურ ქორთულ სახენწჷფოშ გვირზილს. [[IV ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს, ქორთუეფქ ოფიციალურო მიღეს [[ქირსიანობა]], ნამუქჷთ ხე ქეშუნწყჷ [[საქორთუოშ ომაფე]]შ აკოკათუას. საქორთუოქ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი|ორქოშ ხანს]] მიოჭირინჷ [[მაღალი შქა ოშწანურეფი|მაღალ შქა ოშწანურეფს]], მუჟანსჷთ ქიანას უნჯღვერდეს დავით IV გაფუ დო მაფა [[თამარ მაფა|თამარი]]. [[XV ოშწანურა]]შე დოჭყაფილი ომაფექ ქუდანთხჷ დო აკოცჷ შხვადოშხვა რეგიონალურ ჟისახენწჷფოეფიშ გაულათ, თინეფს შქას [[მონღოლეთიშ იმპერია|მონღოლეფიშ]], [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალეთიშ]] დო [[სპარსეთიშ იმპერია|სპარსეთი]]შით. თეშ უკული, [[1801]] წანაშე დოჭყაფილი, [[საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას|მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულჷ]] რდჷ [[რუსეთიშ იმპერია]]შა. [[1917]] წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუო კუნტა ხანით რდჷ [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|ზოხორინელ რესპუბლიკა]] [[ფუთიშ აპიჯალა|გერმანიაშ თხილუათ]],<ref name="Soviet power">{{Cite journal |last=Jones |first=Stephen |date=27 October 2020|title=The establishment of Soviet power in Transcaucasia: The case of Georgia 1921–1928|journal=Soviet Studies|volume=40|issue=4|page=627 |doi=10.1080/09668138808411783}}</ref> მარა [[1921]] წანას, [[ჭითა არმია]]შით [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|ეჭოფილქ დო ანექსირებულქ]] იჸუ დო [[სხუნუეფიშ რსხუ]]შ [[საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ართ-ართ]] რესპუბლიკათ გჷნირთუ. 1980-იან წანეფს, ზოხორინალაშო ყარაფ უწაიათ იძინანდჷ, ნამუქჷთ 1991 წანაშ პირელს, საქორთუოშ [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სხუნუეფიშ რსხუშე გიშულა]] გჷმიჭანუ. [[პოსტსხუნუური სახენწჷფოეფი|გეჸვენჯ ვითწანურაშ]] უმენტაშობაშ განწეხანს ქიანას რდჷ ეკონომიკურ კრიზისი, [[პოსტსხუნუური კონფლიქტეფი|პოლიტიკურ ვასტაბილურობა]] დო სეპარატისტულ ლჷმეფ [[აფხაზეთი]]ს დო [[ცხინვალიშ რეგიონი|სამაჩაბლო]]ს. [[2003]] წანაშ თინჩალ [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუოქ ჸონიერო მანჯჷ [[ბჟადალური ოქიანუ|პრობჟადალურ]] გალენურ პოლიტიკა, გენშეღჷ რანწკ [[ევროპაშ რსხუ]]შა დო [[ნატო (ოორუე ატლანტიკური აპიჯაფაშ ორგანიზაცია)|ნატოშა]] მიშაულარ [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|დემოკრატიულ დო ეკონომიკურ რეფორმეფი]]. ბჟადალჸურე გინულაქ გჷმიჭანუ [[რუსეთ-საქორთუოშ ურთიართობეფი|რუსეთწკჷმა ურთიართობეფიშ გაუფრაშება]] დო [[2008]] წანას [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუთ ასეთ იგჷნძორებუ რუსეთიშით [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|საქორთუოშ რეგიონეფიშ ოკუპაციათ]]. საქორთუო რე [[წჷმმარინაფონი დემოკრატია]], [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]].<ref>{{cite web |title=Constitution of Georgia |at=Article 1.1, 7.2, 45, 52 and 54 |url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |publisher=The Legislative Herald of Georgia |date=29 June 2020 |access-date=2022-03-25 |archive-date=27 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |url-status=dead }}</ref><ref name=undp>{{cite web |url=https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html |title=Consolidating Parliamentary Democracy in Georgia |publisher=UNDP Georgia |access-date=2022-03-25 |archive-date=19 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210619184258/https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html }}</ref> [[წუმმაძინე ქიანა]] ძალამ მაღალ [[ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი]]თ დო წუმმაძინე ეკონომიკათ. [[2003]] წანაშე მანჯებულ მასშტაბურ ეკონომიკურ რეფორმეფქ გაჭყჷ მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე დუდიშულ ბიზნეს ორენი, უმოს ეკონომიკურ დუდიშულა დო ქანთელუა, თაშნეშე [[ედპ]]-შ ძინაშ ართ-ართ არძაშე მაღალ ტემპეფი.<ref>{{Cite web |title=Georgia |url=https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> [[2018]] წანას, საქორთუოქ მაჟირა ქიანათ გჷნირთუ [[მარიხუანა საქორთუოს|მარიხუანაშ ლეგალიზაციათ]] დო პირველ რე ჸოფირ სოციალისტური სახენწჷფოეფს შქას. საქორთუო ანდა ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ მაკათურ რე, თინეფს შქას: [[გოერო]], [[ევროპაშ სხუნუ]], [[ევროკონტროლი]], [[უჩა ზუღაშ ეკონომიკური წოროხანდაშ ორგანიზაცია|BSEC]], [[სუამი]], [[ენერგეტიკული ჯარალუა]]. [[ასოციაცირებული ტრიო]]შ აკოდგინალუას საქორთუო [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|ევროპაშ რსხუშა კათაფა]]შ ოფიციალურ კანდიდატ რე.<ref>{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/european-council/2023/12/14-15/|title=European Council|website=Consilium}}</ref> [[2024]] წანაშ გჷმათუთაშე, საქორთუოქ [[საქორთუოშ პოლიტიკური კრიზისი (2014-ასეშა)|ტომბა პოლიტიკურ კრიზისშა]] ქენშანთხუ. == ეტიმოლოგია == {{anchor|ეტიმოლოგია}} === საქორთუოშ ეტიმოლოგია === {{Main|საქორთუოშ ეტიმოლოგია}} [[ფაილი:World map by Pietro Vesconte - Georgia.jpg|thumb|left|150px|'''საქორთუო''' შქა ოშწანურეეფიშ რუკას ''mappa mundi'', ახ. წ. 1320]] [[ჯვეში საბერძნეთი|ჯვეშ ბერძენეფს]] ([[სტრაბონი]], [[ჰეროდოტე]], [[პლუტარქე]], [[ჰომეროსი]] დო შხვ.) დო [[ჯვეში რომი|რომაალეფს]] ([[ტიტუს ლივიუსი]], [[პუბლიუს კორნელიუს ტაციტუსი|ტაციტუსი]] დო შხვ.) ორდოიან ბჟადალ ქორთუეფშა უჯოხოდეს [[კოლხეფი]] დო ბჟაეიოლ ქორთუეფშა — [[იბერიაშ ომაფე|იბერიალეფი]] ({{lang|grc-Latn|Iberoi}}, {{lang|grc|Ἰβηροι}} კანკალე ბერძენულ წყუეფს).<ref>{{cite book |author=David Braund |title=A History of Colchis and Transcaucasian Iberia, 550 BC-AD 562 |publisher=[[Oxford University Press]] |pages=[https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau/page/17 17–18] |year=1994 |isbn=978-0-19-814473-1 |url=https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau}}</ref> ჯოხოდვალა ''Georgia-შ'' მაართა შინუა იტალიურ ნინაშა ითარიღებუ 1320 წანათ, [[პიეტრო ვესკონტე]]შ მოსოფელიშ რუკას {{lang-la|[[mappa mundi]]}}.<ref>[[Rouben Galichian]] (2007) Countries South of the Caucasus in Medieval Maps: Armenia, Georgia and Azerbaijan. pp. 188–189</ref> ქიანაშ მოსოფელიშ რუკას მუკორჩქინაშ ორდოიან ბორჯიშე, ლათინურ ოქიანუს საქორთუოშ ჯოხოდვალა შხირას იჭარუდჷ მუჭოთ ''Jorgia''.<ref>Boeder; et al. (2002). Philology, typology and language structure. Peter Lang. p. 65. {{ISBN|978-0820459912}}</ref> გინნაჩემუს გერსხილ თეორიეფით, წჷმარინუ მოშარე [[ჟაკ დე ვიტრი]]ქ, ნამუთ ქიანაშ ჯოხოდვალაშ გოჭყაფას ეთმენწყუნდჷ ქორთუეფს [[ჯეგე გერგი]]შ პოპულარობათ,<ref>[[გრიგოლ ფერაძე]]. "The Pilgrims' derivation of the name Georgia". ''Georgica'', Autumn, 1937, nos. 4 & 5, 208–209</ref> მორო [[ჟან შარდენი]] კოროცხუნდჷ, ნამჷ-და ჯოხოდვალა ''Georgia'' მოურს ბერძენულ ზიტყვაშე γεωργός ('დიხაშმოხანდე'). ზიტყვა ''საქორთუო/ქორთუეფიშ'' თე ანდაოშწანურამ გოსხუნუეფ ასეშო უმენტაშო ვარებულ რე ომენცარე ჯარალუაშით, ნამუთ მიოწურუანს [[სპარსული ნინა|სპარსულ]] ზიტყვაშა {{lang|fa-Latn|gurğ}}/{{lang|fa-Latn|gurğān}} ({{lang|fa|گرگ}}, '[[გერი]]'<ref>{{cite book|last1=Hock|first1=Hans Henrich|last2=Zgusta|first2=Ladislav|title=Historical, Indo-European, and Lexicographical Studies|url=https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse|date=1997|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-012884-0|page=[https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse/page/211 211]}}</ref>) მუჭოთ საეგებიო ჯინჯიერ ზიტყვა.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}} თე ჰიპოთეზაშ მეჯინათ, მოგვიანეთ თე სპარსულ ზიტყვაშ ჯინჯ რდჷ გჷმორინაფილ ანდა შხვა ნინას, თინეფს შქას სლავურ დო ბჟადალევროპულ ნინეფს.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}}{{sfnp|Rapp|2014|p=21}} მასქერულ ჯოხო რე {{lang|ka|საქართველო}}; '[[ქორთუეფი]]შ დიხა', მოურს [[IX ოშწანურა]]ს შინელი, ქიანაშ ცენტრალურ რეგიონ [[ქართლი]]შ ჯოხოდვალაშე, ფართო გჷმორინაფაშის მიარზებუ შქა ოშწანურეეფიშ [[საქორთუოშ ომაფე]] [[XIII ოშწანურა]]შა. შქა ოშწანურეეფიშ ''[[ქართლის ცხოვრება]]ს'' მოშინაფილჷ რე თე ჯოხოდვალაშ ქორთუეფიშ წიმოხონ [[ქართლოსი]], [[იაფეტი]]შ მოთაშმოთა, ნამუშ ჯოხოქ შქა ოშწანურეეფიშ მემეატიანეეფიშ მეჯინათ, გაჭყჷ ომაფეშ ჯოხოდვალა. მენცარეფ ფირქენა, ნამჷ-და ქიანაშ ჯოხო „საქორთუო“ მოურს „ქართ“ ქოქიშე, ნამუთ მერსხილ რე უჯვეშაში სათურო ჯოხოშა - „ქართუ“, „კარდუ“, === სახენწჷფო ჯოხოდვალა === [[1995]] წანას მეღებულჷ [[საქორთუოშ კონსტიტუცია]]შ 2-ა ბირგულიშ მეჯინათ, სახენწჷფოშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რე ''საქართველო'',<ref>{{citation|chapter=Article 2.1|title=Constitution of Georgia|publisher=Legislative Herald of Georgia|chapter-url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|quote=‘Georgia’ is the name of the state of Georgia.|access-date=25 March 2022|archive-date=27 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|url-status=dead}}</ref>. საქორთუოშ ჟირ ოფიციალური ნინაშა ([[ქორთული ნინა|ქორთულ]] დო [[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]]) ქიანაშ ჯოხოდვალა რე საქართველო დო Қырҭтәыла (''Kərttʷʼəla''). 1995 წანაშ კონსტიტუციაშ მეღებაშახ დო [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სსრრ-შ აკოცჷმაშ]] უკულ ქიანაშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რდჷ „საქორთუოშ რესპუბლიკა“.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Tbilisi |title=Tbilisi |date=11 July 2023 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |quote=Tbilisi, formerly Tiflis, capital of the republic of Georgia}}</ref><ref>{{Cite news |date=2012-03-14 |title=Georgia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17301647 |access-date=2025-03-13 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> ნამთინე ნინეფ აგჷნძორენა ქიანაშ ჯოხოდვალაშ რუსულ ვარიანტიშ გჷმორინაფას, ''Gruzia'', ნამუშ თირუას საქორთუოშ ხეშუულება დიპლომატიურ კამპანიეფით ოცადუდჷ. [[2006]] წანაშე, ისრაელქ,<ref>{{Cite web |url=https://www.jpost.com/international/by-georgia-dont-call-us-gruzia |title='By Georgia! Don't call us Gruzia' |date=17 May 2006 |access-date=2023-11-19 |website=The Jerusalem Post |last=Horovitz |first=David}}</ref> იაპონიაქ,<ref>{{Cite web |url=https://en.trend.az/scaucasus/georgia/2324328.html |title=Japan intends to officially use 'Georgia' instead of 'Gruzia' |date=21 October 2014 |access-date=2023-11-19 |website=Trend News Agency}}</ref> ობჟათე კორეაქ<ref>{{Cite web |url=https://eurasianet.org/georgia-stop-calling-me-gruzia |title=Georgia: Stop Calling Me "Gruzia" |date=28 June 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Eurasianet |last=Lomsadze |first=Giorgi}}</ref> დო უნგრეთიქ<ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-georgiaban-targyal/ |title=Orbán Viktor Georgiában tárgyal|date=2024-10-27|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-sajtonyilatkozata-magyarorszag-es-georgia-kormanyanak-kozos-munkauleset-kovetoen/|title=Orbán Viktor sajtónyilatkozata Magyarország és Georgia kormányának közös munkaülését követően|date=2023-10-12|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref> ოფიციალურო გოთირუეს ქიანაშ ჯოხოდვალა ინგლისურ ვარიანტიშა ''Georgia''.<ref>{{Cite web |url=https://rferl.org/a/georgia_asks_friends_to_stop_calling_it_gruzia/24264848.html |title=Georgia Asks Friends To Stop Calling It 'Gruzia' |date=13 July 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |last=Rekhviashvili |first=Jimsher}}</ref> [[2020]] წანას, ლიეტუვაქ მოსოფელს პირველ ქიანათ გჷნირთუ, ნამუქჷთ მიშეღჷ ჯოხოდვალა ''Sakartvelas'' ოფიციალურ ურთიართობეფშან.<ref>{{Cite web |url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1317371/lithuania-approves-sakartvelo-as-official-name-for-georgia |title=Lithuania approves Sakartvelo as official name for Georgia |date=11 January 2021 |access-date=2023-11-19 |website=LRT}}</ref> == ისტორია == {{საქორთუოშ სახენწჷფობურობა}} {{Main|საქორთუოშ ისტორია}} === პრეისტორია === {{ქოძირით თაშნეშე|პრეისტორიულ საქორთუო}} {{multiple image | total_width = 400 | align = right | image1 = State Museum of History of Georgia (Tbilisi Archaeological Museum) 3.jpg | image2 = Bronze Lamp from Vani, of Ariadne, Heracles and Elephants - 1st century BCE 6.jpg | footer = ''კვარჩხშე მორძგვშა:'' ''[[პეტერა]]'', ნამუსჷთ გჷმოხანტილ რე რომიშ იმპერატორ [[მარკუს ავრელიუსი]], მეგორაფილ რე საქორთუოს, ახ. წ. II ოშწანურა. ბრონზეშ ლამპა [[ჰერაკლე]]შ დო [[არიადნე]]შ ფიგურეფით, ჯვ. წ. I ოშწანურა, [[საქორთუოშ ერუანულ მუზეუმი]]. }} [[ადამიერეფი (გვარობა)|არქაულ ადამიერეფიშ]] უჯვეშაშ ნოქურ დოხოლაფირო 1,8 მილიონ წანაშ კინოხით ითარიღებუ დო წჷმორინაფილ რე [[დმანისარ ჰომინინი|დმანისარ ჰომინინეფით]] — [[ჰომო ერექტუსი]]შ გიმეგვარობათ, ნამუთ [[ევრაზია]]ს ჰომინინეფიშ არძაშე უჯვეშაშ ჩინებულ ნასაფულუეფს წჷმარინუანს.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/oddly-enough/georgian-archaeologists-find-18-million-year-old-human-tooth-2022-09-09/ |title=Georgian archaeologists find 1.8-million-year-old human tooth |date=9 September 2022 |access-date=2023-11-26 |website=Reuters}}</ref> [[კავკაცია|კავკაციაშით]] თხილერ დო [[უჩა ზუღა]]შ ეკოსისტემათ უნარღელჸვენი, რეგიონი, მუჭოთ ჩქჷ, ედომუშამ [[პლეისტოცენი]]შ განწეხანს [[რეფუგიუმი|ოჩუაშეშ]] როლს არსულენდჷ,<ref>{{Cite book |title=The Earliest Occupation of Europe |last=Roebroeks |first=Wil |publisher=Modderman Stichting / Faculty of Archaeology – Leiden University |year=1993 |isbn=9789073368071 |location=Leiden |pages=207–209}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და პირველ უმუხარცქუ პრიმიტიულ ხორუეფ [[შქა პალეოლითი]]ს, დოხოლაფირო 200 000 წანაშ კინოხის ორხველჷნან.<ref>{{Cite book |title=საქართველოს ისტორია |last=Tsotskolauri |first=Avtandil |publisher=Saunje |year=2017 |isbn=978-9941-451-79-9 |location=Tbilisi |pages=12–17}}</ref> [[ჟიმოლენ პალეოლითი]]შ ბორჯის, ხორუეფქ თარო ბჟადალ საქორთუოს, წყარმალუეფ [[რიონი]]შ დო [[ყვირილა]]შ ლეხერეფს გიჭყჷ.<ref>{{Cite journal |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1040618220304328 |title=Filling the gaps: Late Upper Palaeolithic settlement in Gvardjilas Klde, Georgia |date=20 June 2021 |access-date=2023-11-27 |journal=Quaternary International |last=Kot |first=Małgorzata|volume=587-588 |pages=384–399 |doi=10.1016/j.quaint.2020.07.034 |bibcode=2021QuInt.587..384K }}</ref> ოფუტეშ მეურნობაშ შანეფი, არძაშ უკულაშ, [[ჯვ. წ. VI ვითოშწანურა]]ს არსხუაფუ, გიშაკერზაფილო ბჟადალ საქორთუოს, თინწკჷმა მუჟანსჷთ [[მტკვარი]]შ ღანჩო [[ჯვ. წ. V ვითოშწანურა]]ს სტაბილურო იხორუდჷნ, ნამუსჷთ მოწმენს შხვადოშხვა კულტურაშ ეჸონუა, ნამუეფჷთ მეჭედელო რდჷ მერსხილ ოჸოფარე გვერდთუთაწკჷმა, თინეფს შქას [[თრიალეთიშ მეზოლითურ კულტურა|თრიალეთიშ მეზოლითური]], [[შულავერ-შომუთეფეშ კულტურა|შულავერ-შომუთეფე]]შ დო [[ლეილათეფეშ კულტურა|ლეილათეფეშ]] კულტურეფი.<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/paleorient/602 |title=Rethinking architectural techniques of the Southern Caucasus in the 6th millennium BC: A re-examination of former data and new insights |access-date=2023-11-27 |journal=Paléorient |last=Baudouin |first=Emmanuel|date=2019 |issue=45–1 |pages=115–150 |doi=10.4000/paleorient.602 }}</ref> არქეოლოგიურ მეგორაფეფ ოძირანა, ნამჷ-და თეხანურ საქორთუოშ ხორუეფ 34 000 წანაშე უმოს ხანიშ კინოხ პირველაშე გჷმირინუანდეს ნოჭკეფს (ბუჟუჟეფს) ორჩანიეთ, მუკაქუნალშო,<ref>{{Cite web |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2009/09/oldest-known-fibers-discovered/ |title=Oldest-known fibers to be used by humans discovered |date=10 September 2009 |access-date=2023-11-27 |website=The Harvard Gazette |last=Lavole |first=Amy}}</ref> თაქ თაშნეშე აფხვადჷნა [[ქორთულ ღვინი|პირველ ღვინიშ დოდგინაშ]] უჯვეშაშ ჩინებულ აბანეფი (დოხოლ. ჯვ. წ. 6000 წ.)<ref>{{Cite web |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |title=Discover the Secret Birthplace of Wine |date=21 May 2018 |access-date=2023-11-27 |website=National Geographic |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202151005/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |archive-date=2 December 2023 |url-status=dead}}</ref> დო [[საყდრისი|ორქოშ მოპალუაშ პირველურ შანეფი]] (ჯვ. წ. III ვითვითოშწანურა).<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/archeosciences/2037?lang=en |title=Bronze Age gold in Southern Georgia |access-date=2023-11-27 |journal=ArcheoSciences |last=Hauotmann |first=Andreas|date=2009 |volume=33 |issue=33 |pages=75–82 |doi=10.4000/archeosciences.2037 }}</ref> [[მტკვარ არაქსიშ კულტურა|მტკვარ-არაქსიშ]], [[თრიალეთიშ კულტურა|თრიალეთ-ვანაძორიშ]] დო [[კოლხური კულტურა|კოლხურ კულტურეფ]]ქ მოუხვადეს პროტო-ქორთულურ თურეფიშ წჷმოძინას, ნამუეფქჷთ, შილებე, [[ხეთეფი|ხეთეფიშ იმპერია]]შ ექსპანსიაშ ბორჯის ვარ-და [[ანატოლია]]შე გინიხორესკონ, თინეფს შქას [[მუშქეფი]], [[ლაზეფი|ლაზეფ]] დო [[ბიძერეფი]]. მინ ისტორიკოსიშ არზით, გვიან ბრონზეშ ხანს ხეთეფიშ ოქიანუშ კოლაფსიქ ხე შეუნწყჷ თე თურეფიშ გაულაშ გოძინას [[სქირონაშქა ზუღა|სქირონაშქა ზუღაშჸურე]], გიშაკერზაფილო [[თაბალი|თაბალიშ ომაფეშ]] მეშქაშობათ.<ref>{{Cite book |title=Historical-Ethnological problems of Georgia, the Caucasus and the Near East |last=Javakhishvili |first=Ivane |publisher=Tbilisi State University |year=1950 |location=Tbilisi |pages=130–135}}</ref> === ანტიკურ ხანი === [[ფაილი:King Mirian III.jpg|thumb|მაფა [[მირიან III]]-ქ IV ოშწანურას ქიანა ქირსიანობაშა მართინჷ.]] კლასიკურ ბორჯის, მუსხირენ ქორთულ სახენწჷფოქ გორჩქინდჷ, თინეფს შქას [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]]ქ ბჟადალ საქორთუოს, სოდე [[ბერძენული მითოლოგია|ბერძენულ მითოლოგია]]შ მეჯინათ, [[არგონავტეფი|არგონავტეფიშით]] გორუაფონ ორქოშ ოწმაფუ იდვალუაფუდჷნ. არქეოლოგიურ ტკიცებეფ მიოწურუანა, ნამჷ-და კოლხეთ ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშო უკვე რდჷ დინდარ ომაფე<ref>{{Cite web |url=https://agenda.ge/en/news/2022/1715 |title=Archaeologists discover 14th–12th centuries BCE Colchis artefacts in western Georgia |date=13 May 2022 |access-date=2023-12-02 |website=Agenda.ge}}</ref> დო ფართო ოვაჭრე ნოსქვ უჩა ზუღაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის მადვალუ [[ბერძენულ კოლონიზაცია|ბერძენულ კოლონიეფით]] (მუჭომით რდჷ [[დიოსკურია]] დო [[ფაზისი]])<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/mediterranee/8317 |title=Geoarchaeology of Phasis (Georgia) |access-date=2023-12-02 |journal=Méditerranée |last=Lichell |first=Vakhtang|date=2016 |issue=126 |pages=119–128 |doi=10.4000/mediterranee.8317 }}</ref> რეგიონქ ანექსირებულქ იჸუ დიო [[პონტოშ ომაფე|პონტოშ ომაფეშით]], უკული — [[რომიშ რესპუბლიკა|რომიშ რესპუბლიკაშით]]. ბჟაეიოლ საქორთუო შხვადოშხვა კლანიშ დეცენტრალიზებულ მოზაიკათ სქიდუდჷ (ნამუეფსჷთ ზოხოიან [[მამასახლისი|მამასახლისეფ]] გამაგენდეს) ჯვ. წ. IV ოშწანურაშახ, მუჟანსჷთ თინა [[ალექსანდრე მაკედონარი|ალექსანდრე კაბეტიქ]] ქიდიჸუნუ, ნამუქჷთ საბოლათ [[სელევკიდეფიშ იმპერია]]შ პროტექტორატიშ გიმე [[იბერიაშ ომაფე]]შ გოჭყაფა გიმიჭანჷ — ართ მაფაშ დო არისტოკრატიულ იერარქიაშ ხეშთუდო აკოკათელ სახენწჷფო ორგანიზაციაშ ორდოაინ სამანგა.<ref>{{cite book|title=Lives and Legends of the Georgian Saints|url=https://archive.org/details/liveslegendsofge0000lang_n9a9|publisher=[[Saint Vladimir's Orthodox Theological Seminary|St. Vladimir's Seminary Press]]|edition=2nd|year=1997|author=David Marshall Lang|isbn=978-0-913836-29-3|author-link=David Marshall Lang}}</ref>[[რომიშ იმპერია]], [[პართიაშ იმპერია|პართა]] დო [[დიდი სომხეთი|კაბეტ სომხეთწკჷმა]] მანჯებულჷ შხვადოშხვა ლჷმეფიშ გეშა იბერია რეგულარულო ითირანდჷ ართგურალას, მარა ისტორიაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს თინა რომიშ კლიენტ-სახენწჷფოთ სქიდუდჷ. 319 წანას მაფა [[მირიან III]]-ქ იბერიაშ სახენწჷფო რელიგიათ ქრისიანობა გეგმაცხადჷ, ნამუშით ბჟადალ კავკაციაშ რეგიონიშ ქირსიანულ გონათუაქ დიჭყჷ დო ჸონიერო გამანგარ თინა რომიშ გაულაშ სფეროს, [[ზოროასტრიზმი]]შ ჸონიერ გაულაშ მოღვენ უჯვეშაშ [[ქორთულ მითოლოგია|ქორთულ პოლითეისტურ რელიგიაშ]] ვარებაშით.<ref>{{cite book|title=Studies in Christian Caucasian History|author=Cyril Toumanoff|publisher=[[Georgetown University Press]].|year=1967|pages=83–84, 377|author-link=Cyril Toumanoff}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 384 წანას დოდვალირ [[აკილისენეშ ზე]]ქ ფორმალურო დანტკიცჷ [[სასანიანეფიშ იმპერია|სასანიანეფიშ]] კონტროლ ედომუშამ კავკაციაშან, იბერიაშ ქირსიან გამაგეფ კანკალეშა ახიაჩებას ოცადუდეს, ნამუქჷთ V-VI ოშწანურეფს აკმარცუაფალ ლჷმეფ გჷმიჭანუ, ნამუეფშე არძაშე ჩინებულ მაფა [[ვახტანგ I გორგასალი|ვახტანგ I-შ]] გამაგალას არსხუაფუ, ნამუქჷთ ბჟადალ საქორთუოშ დოჸუნაფათ იბერიას ისტორიულო არძაშე კაბეტ ტერიტორიაშახ გოუძინჷ დო ნანანოღა [[ქართი|ქართ]] დარსხჷ. === საქორთუოშ აკოკათუა შქა ოშწანურეეფს === [[ფაილი:Near Mestia, Svan towers (35252565354).jpg|thumb|საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალშე [[უშგული]]შ დო [[მესტია]]შ შქა ოშწანურეეფიშ ყორშეფ იდვალუაფუ.]] 580 წანას, სასანიანეფიშ იმპერიაქ გაუქვუ იბერიაშ ომაფე, ნამუქჷთ ორდოიან [[შქა ოშანურეეფი|შქა ოშწანურეეფშო]] თიშ აკმადგინალ ტერიტორიეფიშ შხვადოშხვა ფეოდალურ რეგიონო აკოცჷმა გჷმიჭანუ. [[რომაულ-სპარსულ ლჷმეფი|რომაულ-სპარსულ ლჷმეფქ]] რეგიონს არულობა გჷმიჭანუ, ანდანე მუჭოთ სპარსეთი, თეშ კონსტანტინოპოლი, კავკაციას შხვადოშხვა მალიმორ დჷნორთის ხუჯის უხუჯანდეს. მარა, ბიზანტიაშ იმპერიაქ VI ოშწანურაშ დალიას ქორთულ ტერიტორიეფიშ გაკონტროლება შილებუ დო იბერიას ორცათ, აბანობურ ''კურუპალატეფიშ'' მეშქაშობათ გამაგენდჷ'.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=48–50}}</ref> 645 წანას არაბეფქ გემნაკათეს ობჟათე-ბჟაეიოლ საქორთუოს, ნამუშით რეგიონს [[არაბეფიშ დოჸუნაფონ ლჷმეფი|მუსლიმურ პატჷნალაშ განწეხან ბორჯიქ]] დიჭყჷ; თეს თაშნეშე მაჸუნუ მუსხირენ ფეოდალურ სახენწჷფოშ გჷმოქიმინუაქ, ნამუეფჷთ ართიანშე ზოხორინალაშო ინჭაფჷდეს, მუჭომით რდჷ [[ქართიშ საამირო]] და [[კახეთ-ჰერეთიშ ომაფე]].<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=54–61}}</ref> ბჟადალ საქორთუო უმენტაშიო ბიზანტიაშ პროტექტორატო სქიდუდჷ, გიშაკერზაფილო [[ეგრისიშ კაბეტი ლჷმა|ეგრისიშ კაბეტ ლჷმაშ]] უკული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=47–48}}</ref> [[ფაილი:გელათის მონასტერი Gelati Monastery (48743471618).jpg|მინი|მარცხნივ|220პქ|[[გელათიშ მონასტერი]], [[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტი]] ცენტრალურ თარობაშ უჸოფარობაქ მა-9 ოშწანურაშ დაჭყაფუს [[ბაგრატიონეფი]]შ დინასტიაშ ეჸონუას შეუნწყუ ხე. [[ტაო-კლარჯეთი]]შ ობჟათე-ბჟადალშე დიხეფიშ კონსოლიდაციაშის, კათაშდუდ [[აშოტ I კაბეტი|აშოტ I-ქ]] (813–830) არაბ გამაგეფიშ დინოხიან აწორინალაშ გჷმირინუ იბერიას მუშ გაულაშ გაძინალო დო [[აბასიანეფიშ სახალიფო|აბასიანეფიშ სახალიფო]] დო ბიზანტიაშ იმპერიაშით იბერიაშ გამაგეთ იჸუ აღიარაფილქ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და აშოტიშ გამნარყეფ კონკურენტ ომაფასქირე ღოზეფო გეგმიქიმინეს, [[ადარნასე II]]-ქ შილებუ ქორთულ დიხეფიშ უმენტაშობაშ (კახეთიშ დო აფხაზეთიშ მოხ) აკოკათუა დო 888 წანას [[ქორთუეფიშ ომაფე|იბერეფიშ მაფათ]] აკურთხეს, ნამუშით აკადგინჷ ომაფე, ნამუთ სუმ ოშწანურაშ კინოხ რდჷ გაუქვებული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=67–70}}</ref> ბჟადალ საქორთუოს, [[აფხაზეთიშ ომაფე]]ქ რეგიონს ბიზანტიაშ ძაბუნით ირგებუ, ანდანე აკუკათოდკონ შხვადოშხვა თურ დო VIII ოშწანურას კავკაციაშ ართ-ართ უჸონიერაშ სახენწჷფოთ გჷნორთედუკონ.<ref>{{cite book|title=Nation-building in the post-Soviet borderlands|last=Smith|first=Graham|author2=Vivien Law|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-59968-9|page=[https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56 56]|url=https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56}}</ref> IX-X ოშწანურეფს, აფხაზეთიქ მუზმარენ ოურდუმე კამპანიაშ მეშქაშობათ გიძინჷ გაულა დო დიჭყჷ იბერიაშ კაბეტ ნორთიშ გამაგალა, ბაგრატიონეფიშ დინასტიაწკჷმა ნირზი. დინასტიურ კონფლიქტეფქ აფხაზეთ დარამაკჷ მა-10 ოშწანურაშ მაჟირა ნორთის, თინწკჷმა მუჟანსჷთ ტაო-კლარჯეთიშ მაფა [[დავით III]]-ქ ბაგრატიონეფიშ გაჸონიერებელო [[ბიზანტიაშ ანატოლია]]ს მუშ გაულა გჷმირინუნ. [[ბაგრატ III]], ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ მონძე, წოროგეჸვენჯობათ გჷნირთუ აფხაზეთიშ მაფათ (978), ტაო-კლარჯეთიშ ერიშდუდო (1000) დო იბერიალეფიშ მაფათ (1008), ნამუქჷთ აკოკათჷ ქორთულ ფეოდალურ სახენწჷფობურობაშ უმენტაშობა დო 1010 წანას [[საქორთუოშ მამართვალეფი|საქორთუოშ მაფათ]] იკურთხჷ. {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 250 | header = მა-14 ოშწანურაშ ქორთულ ფრესკეფი | image1 = Fresco of Ubisi (3).jpg | class1 = bg-transparent | caption1 = საქორთუოშ შქა ოშწანურეფიშ მონარქეფი | image2 = Fresco of Ubisi (7).jpg | caption2 =ჯეგე სუმელაშ ემნახანტი, [[დამიანე]]შ ნახანტი. }} === ორქოშ ხან დო დორთუალა === XI ოშწანურაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს, ახალას გჷმოქიმინელ ქორთულ ომაფე გეოპოლიტიკურ და დინოხოლენ ჭირხალეფს გინმიშჷ, ანდანე შხვადოშხვა ჟინოსქუა ქორთულ სახენწჷფოშ ცენტრალიზაციაშ მეხჷ რდჷ. თინეფს შხირას ბიზანტიაშ იმპერია უკინენდჷ ხუჯის, ნამუსჷთ ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშით კავკაციაშ რეგიონიშ ეჭოფუაშა ოშქურუდჷნ, კანკალე შვანს, დინოხოლენ კონფლიქტის ხეს უნწყუნდჷ ხოლო უმოს ხემანჭუაფაშ მოპალუაშ მაკორჷნე არისტოკრატიულ ფანიეფიშ მეშქაშობათ. მარა, ბიზანტია დო საქორთუოშ შქას ურთიართობეფქ დოტიბჷ, მუჟანსჷთ 1060-იან წანეფს ჟირხოლო ქიანას ახალ ართამ ნტერ — მაძინუ [[სელჩუკეფიშ იმპერია]]ქ — აწუდირთჷნ. 1071 წანას, [[მანასკერტიშ ბურჯაფი]]ს ბიზანტიალეფიშ გინმაჭყვიდირე მარცხებაშ უკული, კონსტანტინოპოლქ ქიდიჭყჷ ბჟაეიოლ ანატოლიაშე კინორთინა დო თიშ გამაგალა საქორთუოს ქუდავალჷ, ნამუშით 1080-იან წანეფს თურქეფწკჷმა [[ქორთულ-სექლჩუკურ ლჷმეფი|ლჷმაშ წჷმი ღოზშა]] გეგშეჸონუ. საქორთუოშ ომაფექ მუშ კონკის მა-12 ოშწანურაშე მა-13 ოშწანურაშ დაჭყაფუშახ მიოჭირინჷ. თე ბორჯი, [[დავით IV გაფუ]]შ (მაფ. 1089–1125) დო თიშ მოთაშმოთა, [[თამარ მაფა|თამარიშ]] (მაფ. 1184–1213) გამაგალაშის, ფართოთ ჩინებული, მუჭოთ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი]].<ref>{{cite book|title=Modern History of Soviet Georgia |author=David Marshall Lang|publisher=Greenwood Press|location=London |year=1976|page=29|isbn=978-0-8371-8183-7|author-link=David Marshall Lang}}</ref> თე ორდოიან ქორთულ რენესანსი, ნამუთ მუშ ბჟადალ ევროპულ ანალოგის უწორუანდჷნ, იხასიათებუდჷ გასაჩემე ოურდუმე გომორძგუეფით, ტერიტორიულ გოძინეფით დო კულტურულ ეჸონუათ არქიტექტურას, ლიტერატურას, ფილოსოფიას დო მენცარობეფს.<ref>{{cite book|title=Trust and Conflict: Representation, Culture and Dialogue|editor1= Ivana Marková |editor2=Alex Gillespie|page=43 |series=Cultural Dynamics of Social Representation|year=2011|isbn=978-0-415-59346-5}}</ref> საქორთუოშ ორქოშ ხანქ მონძალობათ დიტუ დიდებუან საკათედრო ოხიდეფი, რომანტიკულ პოეზია დო ლიტერატურა, დო ეპიკურ პოემა „[[ჸილოშტყებამი]]“, ნამუთ ერუანულ ეპოსო იკოროცხუ.<ref>{{cite book |title=Georgian Literature and Culture|author1=Howard Aronson|author2=Dodona Kiziria|publisher=Slavica |year=1999|page=119|isbn= 978-0-89357-278-5}}</ref><ref>{{cite book|last1=Suny|first1=Ronald Grigor |title=Armenia, Azerbaijan, and Georgia|date=1996|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-0-7881-2813-4 |page=184|url=https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|quote=The Knight in the Panther Skin occupies a unique position as the Georgian national epic.|access-date=1 December 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221175149/https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|archive-date=21 December 2016}}</ref> დავით IV-ქ მოჩალჷ ფეოდალ ჟინოსქუეფიშ აწორინაფა დო ხემანჭუაფა ხეშა ქეშეჸოთჷ, ანდანე შხვაშ თურ ოშქურანჯეეფშა ეფექტურო გეურჯგინუდკონ. [[1121]] წანას, თიქ [[დიდგორიშ ბურჯაფი]]ს გინმატახალო გიორჯგინჷ ანდათ უმოს კაბეტ თურქულ არმიეფს დო გაუქვუ [[ქართიშ საამირო]].<ref name="javaxisvili">{{cite book |language=ka |author-link=Ivane Javakhishvili |last=Javakhishvili |first=Ivane |year=1982 |title=k'art'veli eris istoria |trans-title=The History of the Georgian Nation |volume=2 |pages=184–187 |publisher=[[Tbilisi State University]] Press}}</ref> [[ფაილი:Tamar (Vardzia fresco detail).jpg|thumb|upright|[[თამარ მაფა]], პირველ ოსური, ნამუთ საქორთუოს გამაგენდჷნ{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}}]] საქორთუოშ პირველ ოსურ გამაგე, თამარიშ, 29-წანიან მაფობა საქორთუოშ ისტორიას არძაშე წუმოძინელო იკოროცხუ.{{sfnp|Eastmond|2010|p=93}} თამარს მიაჩჷ ტიტულქ „მაფეფიშ მაფა“.{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}} დო შილებუ მუშ ოპოზიციაშ ნეიტრალიზება, ნამუშ შედეგო, სელჩუკეფიშ დო ბიზანტიაშ მონირზე ნძალეფიშ დონთხაფაშ მეშქაშობათ, ენერგიულ გალენურ პოლიტიკა წჷმიჭყუ. ჸონიერ ოურდუმე ელიტაშ აზარათ, თამარქ შილებუ წიმოხონეფიშ წუმოძინაშა გეპონუა, ანდანე აკუკათუდკონ იმპერია, ნამუთ დომინირენდჷ კავკაციას, იაკთუანდჷ თეხანურ აზერბაიჯანიშ, სომხეთიშ, ბჟაეიოლ თურქეთიშ დო ოორუე ირანიშ კაბეტ ნორთებს დო მაანთხა ჯვაროსანულ ლესქერუაშით დჷნატებუ ხემანჭუაფაშ ვაკუუმიშ გჷმორინაფათ ქუდარსხჷ [[ტრაპიზონიშ იმპერია]], ნამუთ საქორთუოშ ვასალურ სახენწჷფო რდჷ.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=PeEeAQAAMAAJ| title=Imagining history at the crossroads: Persia, Byzantium, and the architects of the written Georgian past, Volume 2 p 652 | publisher=University of Michigan 1997 |access-date= 25 September 2016| year=1997 | isbn=978-0-591-30828-0 }}</ref> საქორთუოშ ომაფეშ ეჸონუაშ დონთხაფაქ დიჭყჷ თიშ უკული, მუთ 1226 წანას ქართ ხვარაზმალ ლიდერ [[ჯალალ ედ-დინი|ჯალალ ედ-დინქ]] გეჭოფჷ დო მოჯალაგჷნ,<ref>{{cite book|author=René Grousset, Rene|title='The Empire of the Steppes|publisher=[[Rutgers University Press]]|year=1991|page=260}}</ref> ნამუსჷთ მაჸუნუ მონღოლ გამაგე, [[ჩინგიზ-ხანი]]შ, მუმაჯალიკარ მინოკათუეფქ. მონღოლეფ გეგნორაჸჷ [[გიორგი V ბარჩხალა]]ქ (მაფ. 1299–1302), ნამუთ ჩინებულ რე ბჟაეიოლ დო ბჟადალ საქორთუოშ აკოკათუათ დო ქიანაშ უწოხიან სიჸონიერაშ დო ქირსიანულ კულტურაშ ეკონწყუალათ. თიშ ღურაშ უკული, აბანობურ გამაგეეფ იბურჯუჷდეს საქორთუოშ ომაფეშ ცენტრალურ გამაგალაშე ზოხორინალაშო, XV ოშწანურას, ომაფეშ ედომუშამ აკოცჷმაშახ. საქორთუოქ ხოლო უმოსო დედაღარჷ [[თემურლენგი]]შ ხემანძღვერობათ მონღოლეფიშით ნაქიმინა მუსხირენ კატასტროფულ მინოკათუაშ გეშა. მინოკათუეფ იგჷნძორებუდუ, ნამუთ ომაფეშ აკონწყუალაშ მეშქაშობას ვერზენდჷ, ანდანე [[ყარა-ყოიუნლუ]]შ და [[აყ-ყოიუნლუ]]შ თურქმენეფ ირო დითმიჸუნუანდეს თიშ ობჯათე პროვინციეფს. === სუმჸურენ დორთუალა=== [[ფაილი:King George II of Imereti Gelati fresco.jpg|right|thumb|upright|მაფა [[გიორგი II (იმერეთის მეფე)|გიორგი II-ს]] [[ფეოდალიზმი|ფეოდალურ]] ლჷმეფქ დო ოსმალურ მინოკათუეფქ ეიაზადეს.]] 1466 წანაშო საქორთუოშ ომაფეს ანარქიაქ გეპატჷნ დო [[საქორთუოშ ომაფეშ აკოცჷმა|აკოცჷ]] სუმ ზოხორინელ ომაფეთ დო ხუთ გვერდო ზოხორინელ სათაროთ. მეძობელ კაბეტ იმპერიეფქ უკულ ირგებუეს დოდაღარელ ქიანაშ დინოხიან დორთუალათ დო მა-16 ოშწანურაშე მოჸუნაფილი, ოსმალეთიშ დო ირანიშ შხვადოშხვა ნძალეფქ, ქიდიჸუნუეს საქორთუოშ ბჟადალ დო ბჟაეიოლ რეგიონეფი.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=xxxi}} თექ აბანობურ ქორთუ გამაგეეფ რუსეთწკჷმა უმოს მეჭედელ რსხუეფშა მერგებაშო მიანჭჷ. 1649 წანას, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ რუსეთიშ ომაფე კარშა ჸენჯეფ გოუტუ, ნამუსჷთ რუსეთიქ 1651 წანას უგამჷ. თე ჸენჯეფიშ ორებათ, იმერეთიშ მაფა [[ალექსანდრე III (იმერეთიშ მაფა)|ალექსანდრე III]]-ქ იმერეთიშ ჯოხოთ დიფუჩჷ რუსეთიშ ცარ [[ალექსი I (რუსეთი)|ალექსიშოთ]] ართგურალა.<ref>" ნ. ტოლჩანოვის იმერეთში ელჩობის მუხლობრივი აღწერილობა, 1650–1652", გამოსცა ი. ცინცაძემ, თბ., 1970, გვ. 37–38</ref> მუმალ გამაგეეფით ოხადუდეს დახმარებაშ მეღებას პაპ [[ინოკენტი XII]]-შე, მარა მუთუნქ ვეგშართჷ.<ref>გურამ შარაძე, [http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/293835 ბედნიერებისა და სათნოების საუნჯე], თბილისი, გამომცემლობა საბჭოთა საქართველო, 1984: pp. 436–437.</ref> რეგიონეფიშ გამაგეეფქ, ნამუეფჷთ ნორთობურ [[ავტონომია|ავტონომიურო]] სქიდუდესჷნ, შხვადოშხვა ბორჯის ხიაჩეფ მანწყის. იროიან [[ირან-ოსმალეთიშ ლჷმეფი]]შ დო დეპორტაციეფიშ შედეგო, XVIII ოშწანურაშ დალიაშო საქორთუოშ მახორობაქ 784,700 ადამიერშახ დერკჷ.<ref>{{cite book|last1=ჯაოშვილი|first1=ვახტანგ |title=საქართველოს მოსახლეობა XVIII-XX საუკუნეებში: დემოგრაფიულ-გეოგრაფიული გამოკვლევა|date=1984 |publisher=მეცნიერება|page=72|edition=1st}}</ref> [[ბჟაეიოლი საქორთუო|ბჟაეიოლ საქორთუო]], ნამუთ [[კახეთი]]შ დო [[ქართლი]]შ რეგიონეფს იკათუანდჷნ, სპარსეთიშ [[სუზერენიტეტი]]შ გიმე რდჷ მეძობელ, მოცილე ოსმალურ თურქეთწკჷმა (სეფიანეფიშ საქორთუო) დოდოვალირ [[ამასიაშ ზე]]შ უკული. 1747 წანას, [[ნადირ-შაჰი]]შ ღურაშ უკული, ჟირხოლო ომაფექ გედუდიშულჷ დო ენერგიულ მაფაშ, [[ერეკლე II]]-შ, ხემანჯღვერობათ კჷნე აკიკათჷ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე|პიჯულ უნიათ]], ნამუქჷთ მუდგაზჷმათ შილებუ ბჟაეიოლ საქორთუოშ სტაბილიზება.{{sfnp|Fisher|Avery|Hambly|Melville|1991|p=328}} [[ფაილი:Erekle II (crop).jpg|thumb|upright|მაფა [[ერეკლე II]]-ქ მალიმორ რეგიონულ ნძალეფს შქას მოხვადჷ.]] 1783 წანას, რუსეთიქ დო ბჟაეიოლ საქორთუოშ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე]]ქ, გაფორმეს [[გეორგიევსკიშ ტრაქტატი]], ნამუშ მეჯინათ ბჟაეიოლ საქორთუოქ რუსეთიშ პროტექტორატო გჷნირთუ, რუსეთიქ გარანტია მეჩჷ თიშ ტერიტორიულ ნთელუანობას დო გამაგე ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ გაგჷნძორებაშენ, მარა მანგიორო მიღჷ საქორთუოშ გალენურ საქვარეფიშ წარმებაშ პრივილეგიეფი.<ref>{{cite web |url=http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm|script-title=ru:Георгиевский трактат|trans-title=Treaty of Georgievsk|date=24 July 1783|publisher=[[მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი]]|access-date=1 February 2015|language=ru |archive-date=1 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150501155836/http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, გამამინჯე რდჷნ საქორთუოშ თხილუაშენ, რუსეთის მუთუნნერო ვემუხვარებუ, მუჟანსჷთ 1795 წანას, [[ყაჯარეფი|ირანალეფქ]] გემნაკათეს ქართ-კახეთიშ ომაფესჷნ, [[კრწანისიშ ბურჯაფი|გეჭოფეს დო გოხირეს ქართ]] დო გეშაჭყვიდეს თიშ მახორობან.<ref>{{cite book|url=https://www.academia.edu/9137125|title=Relations between Tehran and Moscow, 1797–2014|access-date=17 May 2015}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და რუსეთიქ 1796 წანას სპარსეთიშ მეხჷ დუმასაჯებელ კამპანია წჷმიჭყუნ, რუსეთიშ იმპერიულ ხეშუულებაქ უკულ აკორცჷ გეორგიევსკიშ ტრაქტატიშ თარ პრინციპეფჷნ დო 1801 წანას ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსირა იქჷნ, თეწკჷმა ართო გაუქვუ საქორთუოშ ომაფე ბაგრატიონეფიშ დინასტია დო [[საქორთუოშ მართმადიდებელურ ოხვამე]]შ [[ავტოკეფალია]]. [[პეტრე ბაგრატიონი|პეტრე ბაგრატიონქ]], ბაგრატიონეფიშ გაუქვებულ დინასტიაშ ართ-ართ გამნარყი, მოგვიანეთ რუსეთიშ არმიას ქაკათჷ დო ნაპოლეონიშ ლჷმეფიშ ბორჯის გიშარჩქინელ გენერალო გჷნირთუ.<ref>{{citation |last=Mikaberidze |first=Alexander |author-link=Alexander Mikaberidze |title=Peter Bagration: The Best Georgian General of the Napoleonic Wars |date=2009 |url=http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html |series=The Napoleon Series |editor-last=Burnham |editor-first=Robert |access-date=19 February 2019 |url-status=live |archive-date=16 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816052429/http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html}}</ref> === რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას === [[ფაილი:George XII of Georgia.jpg|thumb|upright|left|[[გიორგი XII]]-შ გამაგალა ვასტაბილურობათ იხასიათებუდჷ.]] {{Main|საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას}} 1800 წანაშ 22 ქირსეთუთას, რუსეთიშ [[ცარი|ცარ]] [[პავლე I (რუსეთი)|პავლე I]]-ქ, ორჩანიეთ, საქორთიშ მაფა, [[გიორგი XII]]-აშ მოთხირით, ხე მაჭარჷ პროკლამაციას რუსეთიშ იმპერიაშა საქორთუოშ (ქართლ-კახეთიშ) მერსხუაფაშ გეშა, ნამუქჷთ საბოლათ 1801 წანაშ 8 ქირსეთუთაშ მანიფესტით გეთჷ{{sfnp|Gvosdev|2000|p=85}}{{sfnp|Avalov|1906|p=186}} დო დედასურჷ ცარ [[ალექსანდრე I (რუსეთი)|ალექსანდრე I]]-შით 1801 წანაშ 12 ეკენიას.{{sfnp|Gvosdev|2000|p=86}}{{sfnp|Lang|1957|p=249}} [[ბაგრატიონეფი]]შ ომაფე ფანია ომაფეშე გეგნახორეს. [[სანქტ-პეტერბურგი]]ს მარენჯ ქორთუ ჸენჯიქ პროტესტიშ ნოტა გინოჩჷ რუსეთიშ ვიცე-კანცლერს, მაფასქირ კურაკინს.{{sfnp|Lang|1957|p=251}} 1801 წანაშ მესის, გენერალ კარლ ჰაინრიხ ფონ კნორინგიშ ჟიგინოჯინათ, იმპერიულ რუსეთიქ ბჟაეიოლ საქორთუოს ხემანჭუაფა გენერალ ივან პეტროვიჩ ლაზარევიშ ხემანჯღვერობათ მოქიმინჯე თარობას გეგნოჩჷ.{{sfnp|Lang|1957|p=247}} ქორთუ ჟინოთა დეკრეტის 1802 წანაშ 12 პირელშახ ვადოჸუნაფჷ, სოიშახ კნორინგიქ თინეფ სიონიშ საკათედრო ოხიდას ვაკოშაყარჷ დო ვაძვილჷ, რუსეთიშ საიმპერატორო გურგინშა დოფუჩაფან. აწმარინუეფ ობორჯეთ ოჭოფეს.{{sfnp|Lang|1957|p=252}} 1805 წანაშ ზარხულს, 1804-1813 წანეფიშ [[რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა (1804-1813)|რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, ზაგამიშ გოხოლუას, წყარმალუ ასკერანიშ წყარპიჯის რუს ჯარეფქ ირანიშ არმიას გიორჯგინეს დო ქართ ახაშე ეჭოფუაშე ირსხუეს, ანდანე თინა ოფიციალურო იმპერიაშ ტერიტორიეფიშ ნორთ რდჷ. რუსეთიშ სუზერენიტეტიქ ბჟაეიოლ საქორთუოშა ოფიციალურო საბოლათ გიჭყჷ ირანწკჷმა 1813 წანას, [[გულისტანიშ საზე ხეკულუა]]შ უკული.<ref>Timothy C. Dowling [https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 ''Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208103437/https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 |date=8 February 2017 }} pp 728 ABC-CLIO, 2 December 2014 {{ISBN|1598849484}}</ref> ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსიაშ უკული, ბჟადალ საქორთუოწ, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ ანექსირებულქ იჸუ ცარ ალექსანდრე I-შით. იმერეთიშ ეკონია მაფა დო ბაგრატიონეფიშ ეკონია ქორთუ გამაგექ, [[სოლომონ II]]-ქ 1815 წანას გინოხორინობას დოღურჷ, თიშ უკული, მუთ რუსეთიშ მეხჷ კათაშ ახიაჩებაშ დო თე ქიანაშ მეხჷ შხვაშ თურ მოხვარაშ მოპალუაშ ცადებეფქ პოტიკიქ იჸუნ.{{sfnp|Suny|1994|p=64}} [[რუსეთ-თურქეთიშ ლჷმეფი]]შ ბორჯის, ანდა ქორთუ დუდენდჷ რუსეთიშ არმიეფს თურქეფიშ მეხჷ, თინეფს შქას რდეს [[ივანე ანდრონიკაშვილი]], [[ივანე ჯამბაკურიან-ორბელიანი]] დო მუხრანპატჷნ [[ივანე ბაგრატიონი]]. 1803-1878 წლანეფს, [[ოსმალეთიშ იმპერია]]შ მეხჷ მანჯებულჷ ოურდუმე კამპანიეფიშ შედეგო, რუსეთიშ იმპერიას დართჷ დო ქემიარსხჷ მუზმარენ ისტორიულ ქორთულ ტერიტორიაქ, ნამუეფჷთ თეიშახ თურქეფიშით რდჷ დაკებულჷნ, სამანგათ, [[აჭარა]]. [[გურია]]შ სათაროქ 1829 წანას გეუქვუ დო რუსეთის ქაკათჷ, [[შონე]]ქ 1858 წანას — მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულქ იჸუ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 1803 წანაშე რუსეთიშ პროტექტორატ რდჷნ, [[სამარგალო]] 1867 წანაშახ ვაკათაფე რუსეთის.<ref>Allen F. Chew: ''An Atlas of Russian History: Eleven Centuries of Changing Borders''. [[Yale University Press]], 1970, p. 74.</ref> რუსეთიშ პატჷნალა ქორთუეფს გალენურ ოშქურანჯეეფშე თხილუას მეთიარზიენდჷ, მარა თინა შხირას უგურე დო უდუნდებუ რდჷ. მა-19 ოშწანურაშ დალიაშო [[შონეშ ახიაჩება|რუსეთიშ ხეშუულებაშოთ უხილოობაქ]] ერუანულ ეპინუაშ ყარაფშა გეგნიქიმინჷ, ნამუსჷთ [[ილია ჭავჭავაძე]] ხემანჯღვერენდჷ. თე ბორჯიქ საქორთუოს სოციალურ დო ეკონომიკურ თირუეფჷთ მოუღჷ, გეგმაქიმინჷ ახალ სოციალურ კლასეფი: გლეხეფიშ გადუდიშულებაქ თინეფშე ანდა გადუდიშულ, მარა თინეფიშ გაჭირებაშ გალექინებაშა ვეშუნწყუ ხე; კაპიტალიზმიშ ძინაქ საქორთუოს ურბანულ მოხანდეეფიშ კლას გაჭყჷ. მუჭოთ გლეხეფჷნ, თეშ მოხანდეეფი, მუნეფიშ უხილოობას ახიაჩებეფით დო დუდიშ ეჭოფუეფით გჷმოხანტუნდეს, ნამუქჷთ 1905 წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია (1905)|რევოლუციათ]] გეთჷ. გეჸვენჯ წანეფ იხასიათებუდჷ ვასტაბილურობაშ ეპიზოდეფით, მუჭომეფით რდჷ: 1906 წანას, ქორთუ ნაციონალისტეფიშით მანჯებულ დუშეთიშ საგანძიშ გორჩაფა დო 1907 წანას, ბოლშევიკეფიშით ორგანიზებულ [[ქართიშ ბანკიშ გორჩაფა (1907)|ქართიშ ბანკის გორჩაფა]]. === ზოხორინალაშ გჷმოცხადება === {{თარი|საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა}} [[ფაილი:Noe Schordania.jpg|thumb|upright|[[ნოე ჟორდანია]]]] [[ფაილი:British troops in Batumi, Georgia, 1920.jpg|left|thumb|[[ბრიტანეთიშ იმპერია|ბრიტანულ]] ჯარეფიშ მარში ბათუმს, საქორთუო, 1920 წანა. [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ უკული, ბრიტანეთიქ [[გერმანიაშ იმპერია|გერმანულ]] ჯარეფ საქორთუოს დოთირჷ.]] 1917 წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკულ გიჭყჷ [[მოლენკავკაციაშ დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა|მოლენკავკაციაშ დემოკრატიულ ფედერაციულ რესპუბლიკაქ]], ნამუშ პრეზიდენტიშ პოსტისჷთ [[ნიკოლოზ ჩხეიძე]] იკენდჷ. თე უფონდიკე დო კუნტახანიშ ფედერაციაშა თაშნეშე მიშმეშეს მეძობელ სომხეთ დო აზერბაიჯანი.<ref name="Soviet power" />მუჟანსჷთ ოსმალეფ რუსეთიშ იმპერიაშ კავკაციურ ტერიტორიეფს წიმი მინჭაფუდესჷნ, საქორთუოქ 1918 წანაშ 26 მესის ზოხორინალა გეგმაცხადჷ.</ref> მარა, ქორთუეფ გურალაჭვილ რდეს თე წორორინათ დო გალენურ პოლიტიკაშ ოკითხირეეფს აკორთაშ გეშა, 1918 წანაშ 26 მესის [[გერმანიაშ იმპერია]]შ მორსხუეთ გჷნორთელ საქორთუოქ ზოხორინალა გეგმაცხადჷ.<ref name=":0">{{Cite web|title=Georgia Celebrates Independence Day|url=http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-|access-date=2021-01-05|website=Georgia Today on the Web|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705123407/http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-}}</ref> ქორთუეფიშ უმენტაშობა ბოლშევიკეფს ვალურედჷ თინეფიშ ნძალებაშოთ ნჭაფაშა დო ადამიერიშ თელარაშ მუთუნო ვაკოროცხუაშ გეშა..<ref name="Rayfield2012humanlife">{{cite book |last=Rayfield |first=Donald |title=Edge of Empires: A History of Georgia |url=https://archive.org/details/edgeofempireshis0000rayf |date=2012 |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-78023-030-6 |page=[https://archive.org/details/edgeofempireshis0000rayf/page/316 316] |quote= Bolshevik disregard for human life, hitherto typical of Cossacks, alienated most Georgians, and reinforced support for the Menshevik social democrats as humane, if disorganized, revolutionaries.}}</ref> თეშნერო, პარლამენტიშ გიშაგორუეფს გიმორძგჷ [[საქორთუოშ სოციალ-დემოკრატიულ პარტია|საქორთუოშ მენშევიკურ სოციალ-დემოკრატიულ პარტიაქ]], თიშ ლიდერ [[ნოე ჟორდანია]]ქ პრემიერ-მინისტრო გჷნირთუ, პარლამენტიშ დუდმახვენჯო ნიკოლოზ ჩხეიძე ქუდარჷნეს. სხუნუურ ოკუპაციაშ უმკუჯინალო, 1930-იან წანეფიშ განწეხანს საფრანგეთი, კაბეტ ბრიტანეთი, ბელგია დო პოლონეთ ჯორდანიას [[საქორთუოშ დემოკრატიულ რესპუბლიკაშ თარობა ემიგრაციას|საქორთუოშ თარობაშ]] ლეგიტიმურ მადუდეთ კოროცხუნდეს.<ref>Stefan Talmon (1998), ''Recognition of Governments in International Law'', p. 289–290. [[Oxford University Press]], {{ISBN|0-19-826573-5}}.</ref> [[ფაილი:Dadiani S.P.jpg|thumb|upright|[[სამსონ დადიანი]], პირველდაჭყა საქორთუოშ კონსტიტუციაშ ართ-ართ ავტორი, ნამუთ თი ბორჯიშო მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე პროგრესულ რდჷ]] 1918 წანაშ [[სომხეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუქჷთ სომხეთ დო საქორთუოს შქას ონირზე პროვინციეფიშ თი ნორთის გორჩქინდჷ, სოდე მახორობაშ უმენტაშობას სომეხეფ აკმადგინანდეს, ბრიტანეთიშ ინტერვენციაშ გეშა ეგთჷ. 1918–1919 წანეფს, გენერალ [[გიორგი მაზნიაშვილი|გიორგი მაზნიაშვილქ]] ქეგიანთხჷ მოისეევიშ დო დენიკინიშ ნადუდა მოქიმინჯე [[ჩე არმია]]ს, ანდანე ზოხორინელ საქორთუოშო ქუმუპალჷდკონ უჩა ზუღაშ წყარპიჯი [[ტუაფსე]]შე [[სოჭი|სოჭშა]] დო [[ადლერი|ადლერშა]].<ref name="shirokov">{{cite book|last1=Широков|first1=И. В.|last2=Тарасов|first2=А. А.|title=Наша маленькая Хоста – Исторический очерк|url=http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|year=2010|location=Sochi|language=ru|access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220124843/http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|archive-date=20 February 2014}}</ref> 1920 წანას, [[რუსეთიშ სხუნუეფიშ ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა|სხუნუურ რუსეთიქ]] [[მოსკოვიშ ხეკულუა]]თ აღიარჷ საქორთუოშ ზოხორინალა, მარა რუსეფქ თე ხეკულუა ფაქტობურო არძაშ უკულაშ ართ წანაშ უკულ გინივარეს, მუჟანსჷთ 1921 წანას [[ჭითა არმია]]ქ [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|გემნაკათჷ საქორთუს]] დო 1922 წანას ფორმალურო ქემკურსხუ სხუნუეფიშ რსხუს.<ref name=":0" /> === სხუნუეფიშ სოციალისტურ რესპუბლიკა === {{Main|საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ქორთულ საქმე}} [[ფაილი:Red Army in Tiflis Feb 25 1921.jpg|thumb|მარცხნივ|ბოლშევიკურ [[ჭითა არმია]] ქართის, [[სხუნუეფიშ ოკუპაციაშ დღა]] 1921 წანას. ჯეგე დავითიშ ოხვამე დო [[მთაწმინდაშ პანთეონი|მთაწმინდაშ პანთეონ]] უკახალენ ფონს.]] 1921 წანაშ ფურთუთას, [[რუსეთიშ ომენოღალე ლჷმა]]შ ბორჯის, [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|ჭითა არმიაქ გემნაკათჷ საქორთუოს]] დო ხეშუულობაშა აბანობურ ბოლშევიკეფ ქიმიჸუნჷ. ქორთულ არმიაქ დემარცხჷ დო სოციალ-დემოკრატიულ თარობაქ ქიანაშე ინტჷ. [[სხუნუეფიშ ოკუპაციაშ დღა|1921 წანაშ 25 ფურთუთას]], ჭითა არმიაქ ქართშა გემშართჷ დო გემშეღჷ მუშეფიშ დო გლეხეფიშ სხუნუეფიშ თარობა, ნამუშ სახენწჷფოშ მადუდეშ მოღალობას არსულენდჷ [[ფილიპე მახარაძე]]. საქორთუქ გემშართჷ თი სახენწჷფოშ აკოდგინალუაშა, ნამუქჷთ მალას [[სხუნუეფიშ რსხუ]]თ გჷნირთუნ. სხუნუურ გამაგალაქ ხვალე აბანობურ ახიაჩებეფიშ მოლასუაშ უკულ იჸუ ჸონიერას გოჭყაფილქ.<ref>Knight, Amy. ''Beria: Stalin's First Lieutenant'', [[Princeton University Press]], [[Princeton, New Jersey]], p. 237, {{ISBN|978-0-691-01093-9}}.</ref> საქორთუო სხუნუეფიშ რსხუშ ვაინდუსტრიულ პერიფერიათ სქიდუდჷ პირველ ხუთწანამ გეგმაშახ (1928–1932), მაუჟანსჷთ ტექსტილიშ პროდუქციაშ შხუ ცენტრო გჷნირთუნ. ეთნიკურ ქორთუ [[იოსებ სტალინი|იოსებ სტალინქ]], ბოლშევიკეფს შქას გიშარჩქინელ რდჷ,<ref>"[http://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html Ethnic tensions: War in the Caucasus is Stalin's legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180620180716/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html |date=20 June 2018 }}". ''The Independent''. 17 August 2008.</ref> საბოლოათ, 1924 წანაშე ღურაშახ, 1953 წანაშ 5 მელახშახ, სხუნუეფიშ რსხუშ ''[[დე ფაქტო]]'' ლიდერო გჷნირთუ. შხვა ქორთუეფი, მუჭომეფით რდეს [[ლავრენტი ბერია]] დო [[ვსევოლოდ მერკულოვი]], თაშნეშე იკენდეს გაულამ პოსტეფს სხუნუეფიშ თარობას. 1936-1938 წანეფს, სტალინიშით მანჯებულ [[კაბეტ ტერორი|კაბეტ ტერორქ]] გჷმიჭანუ ვითოშობათ ქორთუ დისიდენტიშ, ინტელექტუალიშ დო სხუნუეფიშ ხეშუულებაშო შხვა საეგებიო ოშქურანჯეეფიშ გჷმმაჭანალეფიშ ჸვილუა ვარ-და [[გულაგი|გულაგიშ ხანდათ-გიშათინალ კარეეფშა]] ჸონაფა, ნამუქჷთ ართგამა გეურკუ ერიშ კულტურულ დო ინტელექტუალურ რინას.<ref>{{Cite web |title=Soviet Georgia: A Detailed Historical Analysis of the 20th Century Georgia |url=https://georgia.to/soviet-georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=georgia.to |language=en}}</ref> [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, 1941 წანაშ მანგის, [[ნაცისტური გერმანია|გერმანიაქ]] [[ურალიშ გვალეფი|ურალიშ გვალეფშახ]] ედომუშამ ტერიტორიაშ დოჸუნაფაშ ხამანჯელით წჷმიჭყუ [[ოპერაცია ბარბაროსა|ურთიართმოხვარაშ პაქტიშ ქიანეფიშ მიშაკთუა სხუნუეფიშ რსხუშა]]. მუჟანსჷთ ოპერაციაშ დოჭყაფაქ აკიბორკჷნ, 1942 წანას ლირეშ ქიაეფქ წჷმიჭყეს "[[ოპერაცია „ბლაუ“]]-შ" მენტება სტრატეგიულ კავკაციურ ნაფთობობადეშეფიშ დო ოლჷმორე მასალეფიშ ქარხანეფიშ ეიოჭოფალო; საბოლათ, ლირეშ ქიანეფიშ ჯარეფქ საქორთუოშ ხურგშახ შეაკეს. 700 000-შე უმოს ქორთუ — მოახორობაშ დოხოლაფირო 20% — იბურჯუდჷ ჭითა არმიას მინმაკათუეფიშ გიშარაჸალო დო ბერლინიშჸურე ულას; თინეშე დოხოლაფირო 350 000 შურ ქორთუქ გოჭყორდჷ.<ref>{{cite news |title=Georgian World War II hero's remains return home |url=https://agenda.ge/en/news/2015/2165 |work=Agenda.ge |date=30 September 2015}}</ref> [[ფაილი:Georgian revolutionary and military figure Leo Kereselidze.jpg|thumb|right|ქორთუ ნაციონალისტ დო ანტისხუნუურ აქტივისტ [[ლეო კერესელიძე]] თი ადამიერეფიშ რიცხუს ოკათუდჷ, ნამუთ ბოლშევიკეფიშით ხემანჭუაფაშ ხეშა ეშაჸოთამაშ უკულ ემიგრაციაშა რდჷ გინორაჸილინ]] [[სტალინიშ ონგარუ|სტალინიშ ღურაშ]] უკული, [[ნიკიტა ხრუშჩოვი|ნიკიტა ხრუშჩოვქ]] სხუნუეფიშ რსხუშ ლიდერო გჷნირთუ დო [[დესტალინიზაცია]]შ პოლიტიკას მანჯენდჷ. ხრუშჩოვიშ რეპრესიეფს [[საპროტესტო გიშულეფ ქართის (1956)|ქართის ახიაჩებეფქ ]]მაჸუნუ, ნამუეფჷთ ოურდუმე ნძალეფით ქეგიორცუეს. თე მოლინეფიშ ნძალობურ მუკორთაქ, ნამუქჷთ სხუნუეფიშ რსხუშოთ ქორთულ ართგურობას ოშქურანჯობა გჷმუჭანუ, ხე ქეშუნწყუ ერიშ კონსოლიდაციას.<ref name="a&c">[[Svante Cornell|Cornell, Svante E.]] (2002), ''Autonomy and Conflict: Ethnoterritoriality and Separatism in the South Caucasus: Cases in Georgia'', pp. 146–149. [[Uppsala University]], Department of Peace and Conflict Research, {{ISBN|91-506-1600-5}}</ref> [[ქართიშ დემონსტრაციეფი (1978)|1978 წანაშ ქართიშ დემონსტრაციეფქ]] მასობურ ანტისხუნუურ პროტესტეფიშ მორთას შანენდჷ, მარა ათეხანს თარობაქ უკახალე კჷნიკინუ. სხუნუეფიშ გამაგალაშ გიმე დოსქილადირ ბორჯის, საქორთუოშ ეკონომიკა აგჷნორენდუ ძინას დო შანულამო იუჯგუშებუდჷ, მარა ირო უმოსო არგამათ მიშჷ კორუფცია დო თარობაშ კათაშე ჩათხია. 1986 წანას, [[პერესტროიკა]]შ დოჭყაფაშე, სხუნუურ საქორთუოშ ხემანჯღვერობა თიჯგურა უგაღექ იჸუ თირუეფიშ მორიაშოთ, ნამჷ-და ქორთუეფიშ უმენტაშობაქ, თინეფს შქას მორანწკე კომუნისტეფქჷთ, დოსხუნეს, ნამჷ-და წიმი ულაშ აკა რზა რინელ სხუნუურ სისტემაშე გიშულა რდჷ. === ზოხორინალაშ დორთინაფა, ომენოღალე ლჷმეფი === {{ქოძირით თაშნეშე|საქორთუოშ ისტორია{{!}}საქორთუოშ რესპუბლიკა (1990–1992)}} [[ფაილი:1993 Georgia war1.svg|thumb|[[საქორთუოშ ომენოღალე ლჷმა]] დო [[აფხაზეთიშ ლჷმა (1992-93)|აფხაზეთიშ ლჷმა]] 1993 წანაშ მარაშინათუთა-გჷმათუთას]] 1988 წანაშე საქორთუოს ზოხორინალაშ მოხუჯეეფიშ მასობურ საპროტესტო აქციეფქ დიჭყჷ, ნამუეფსჷთ ხემანჯღვერენდეს თიჯგურა [[ქორთულ ნაციონალიზმი|ქორთუ ნაციონალისტეფი]], მუჭომეფით რდეს [[მერაბ კოსტავა]] დო [[ზვიად გამსახურდია]]. გეჸვენჯ წანას, [[9 პირელიშ ტრაგედია|1989 წანაშ 4-9 პირელს, ქართის მანჯებულ კაბეტ თინჩალ დემონსტრაციაშ სხუნუეფიშ ნძალეფიშით კონწარო ინონანგერუაქ]], ქიანას სხუნუურ გამაგალაშ გაგჷნძორაფაშ დისკრედიტაციაშ თოლწონუათ გინმატახალ მოლინათ გჷნირთუ.<ref>{{cite book|author=Darrell Slider|url=https://books.google.com/books?id=4NCxG8YCScYC|title=Problems of Communism: November—December 1991|volume=15|publisher=Documentary Studies Section, International Information Administration|year=1991|pages=66|language=en|chapter=Georgia's independence|quote=The April 9 "Tragedy", as it came to be called, had a searing effect on Georgian public. The republic leadership lost what authority it had enjoyed in the eyes of Georgians, and support for independence became overwhelming— developments confirmed by polls initiated by the Communist leadership itself.}}</ref> 1990 წანაშ გჷმათუთას, სხუნუურ საქორთუოს პირველ ანდაპარტიულ [[საქორთუოშ უჟინაშ სხუნუშ გიშაგორუეფი|გიშაგორუეფქ]] იმანჯჷ, ნამუთ ედომუშამ სხუნუეფიშ რსხუს პირველ ანდაპარტიულ გიშაგორუეფ რდჷ, სოდე ოპოზიციურ ბუნეფ ოფიციალურ პოლიტიკურ პარტიეფო რდეს რეგისტრირებულეფჷნ.<ref>{{Cite web|url=https://www.tampabay.com/archive/1990/10/30/georgia-votes-for-change/|title=Georgia Votes for Change|website=[[Tampa Bay Times]]|date=30 October 1990}}</ref> ზვიად გამსახურდია ნადუდა აკოკათელ კოალიციაქ „[[კუკუმი ტაბაკი - დუდიშული საქორთუო]]ქ“ თე გიშაგორუეფს გომორძგუა მიპალჷ დო ახალ თარობა გაჭყჷ. 1991 წანაშ 9 პირელს, სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმაშახ ჭიჭე ხანით კინოხ, 31 მელახის მანჯებულჷ [[საქორთუოშ ზოხორინალაშ დორთინაფაშ რეფერენდუმი (1991)|რეფერენდუმიშ]] უკული, [[საქორთუოშ რესპუბლოიკაშ უჟინაშ სხუნუ|საქორთუოშ უჟინაშ სხუნუქ ]] {{ill|საქორთუოშ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ დორთინაფაშ აქტი|lt=გეგმაცხადჷ ზოხორინალა|ka|საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი}}.<ref name="GovtofGeorgia">{{cite web |url=http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |title=Government of Georgia:About Georgia |publisher=gov.ge |access-date=9 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821030240/http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |archive-date=21 August 2016 }}</ref> საქორთუო სხნუეფიშ რსხუშ პირველ ვა[[ბალტიაშოპიჯეთი|ბალტიურ]] რესპუბლიკა რდჷ, ნამუქჷთ ოფიციალურო გჷმაცხადუ ზოხორინალან,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=alTeCwAAQBAJ&pg=PA333|title=New Tribalisms: The Resurgence of Race and Ethnicity|first=Michael W.|last=Hughey|date=29 March 2016|publisher=Springer|isbn=978-1-349-26403-2 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> დო რუმინეთიქ პირველ ქიანათ გჷნირთუ, ნამუქჷთ 1991 წანაშ მარაშინათუთას აღიარჷ ზოხორინელ საქორთუონ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=G4LiAAAAMAAJ&q=%22was+Romania%22|title=Coming Together Or Falling Apart?: Regionalism in the Former Soviet Union|first1=S. Neil|last1=MacFarlane|first2=Queen's University (Kingston, Ont ) Centre for International|last2=Relations|date=28 August 1997|publisher=Centre for International Relations, Queen's University|isbn=978-0-88911-745-7 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> 26 მესის, გამსახურდია [[საქორთუოშ საპრეხიდენტო გიშაგორუეფი (1991)|პირველ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს]] 86,5% ხონარით გეგშაგორეს პრეზიდენტო, გიშმაგორალეფიშ აქტივობაშ 83%-შე უმოს მაძირაფალით.<ref>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p. 401 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> საქორთუოშ რესპუბლიკაშ რესპუბლიკაშ სხუნუშ 1991 წანაშ 9 პირელიშ ზოხორინალაშ გჷმოცხადებას ხეთეშე მაჸუნუ შედეგიქ აღიარებეფიშ სახეთ. საქორთუოშ ზოხორინალა იჩინეს: 1991 წანაშ 27 მარაშინათუთას — [[რუმინეთი]] დო [[მოლდოვა]], 30 მარაშინათუთას — [[აზერბაიჯანი]], 13 ეკენიას — [[სომხეთი]], 12 ქირსეთუთას — [[უკრაინა]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N244, 13 დეკემბერი, 1991</ref> 16 ქირსეთუთას — [[თურქეთი]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N247, 18 დეკემბერი, 1991</ref> 20 ქირსეთუთას — [[ლიეტუვა]] დო [[მონღოლეთი]], 25 ქირსეთუთას — [[ააშ]], [[კანადა]] დო [[ირანი]], 26 ქირსეთუთას — [[ინდოეთი]], [[ბრაზილია]], [[კუბა]], [[ტაილანდი]], 27 ქირსეთუთას — [[ჩინეთი]], [[ბელარუსი]], [[სლოვენია]], [[ვიეტნამი]], [[ეგვიპტე]], [[ალჟირი]], 28 ქირსეთუთას — [[ხორვატია]], [[იორდანია]], 30 ქირსეთუთას — [[ლიბანი]], 31 ქირსეთუთას — [[პაკისტანი]], 1992 წანაშ 2 ღურთუთას — [[ერაყი]], [[ეთიოპია]], [[ლაოსი]] და თ.უ., თაშნეშე 1992 წანაშ 31 კვირკვეს გოართოიანაფილ ერეფიშ მორანწკე ხუნას საქორთუოშ რესპუბლიკაქ მეღებულქ იჸუ ორგანიზაციაშ 179-ა მაკათურო.<ref>{{cite web |url=https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/10073/1/SakartvelosRespublika_1992_N144.pdf |title=გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“, №144 (423), 1 აგვისტო, 1992 |publisher=dspace.nplg.gov.ge |access-date=2026-02-09}}</ref> გამსახურდია მალასნო, 1991 წანაშ 22 ქირსეთუთაშე 1992 წანაშ 6 ღურთუთაშა, [[საქორთუოშ სახენწჷფო მინორთა (1992-1993)|ზისხირამ ''სახენწჷფო მინორთაშ'']] შეგეგო გექთახუეს. სახენწჷფო მინორთა ხე ქეშუნწყჷ ერუანულ გვარდიაშ ნროთიქ დო გვეროოურდუმე ორგანიზაციაქ, ჯოხოთ „[[მხედრიონი]]“ („ცხენენჯ კოჩი“). უკულ ქიანაქ კონწარ [[საქორთუოშ ომენოღალე ლჷმა|ომენოღალე ლჷმას]] ქინიფულჷ, ნამუთ 1993 წანაშ ქირსეთუთაშა იგინძორებუდჷ. საქორთუოშ ჟირ რეგიონს, [[აფხაზეთი]]ს დო [[ცხინვალიშ რეგიონი|ცხინვალიშ რეგიონს]], აბანობურ სეპარატისტეფ დო უმენტაშობას მარენჯ ქორთუ მახორობაშ შქას რინელ ინოფულირ აწორინაფეფქ ფართომასშტურ ეთნიკურ ნძალობუაშა დო ლჷმებშა გეგნორთჷ.<ref name="princeton">{{cite web |title=Georgia: Abkhazia and South Ossetia |url=https://pesd.princeton.edu/?q=node/274 |website=www.pesd.princeton.edu |publisher=Encyclopedia Princetoniensis |access-date=16 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804112845/https://pesd.princeton.edu/?q=node%2F274 |archive-date=4 August 2018 }}</ref> რუსეთიშ ხუჯიშ დოკინათ, აფხაზეთიქ დო ობჟათე ოსეთიქ ფაქტობურ ზოხორინალა მიპალუეს საქორთუოშე, საქორთუქ — კონტროლ ხვალე ონირზე ტერიტორიეფიშ მორჩილ ნორთშა ქეისილიდჷ.<ref name="princeton" /> [[ედუარდ შევარდნაძე]] ([[გალენურ საქვარეფიშ სამინისტრო (სსრრ)|სსრრ-შ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრ]] 1985-1991 წანეფს) 1992 წანაშ მელახის ქჷდარინეს<ref>{{cite web|title=Shevardnadze Named Head of New Government|url=https://greensboro.com/shevardnadze-named-head-of-new-government/article_d02d70f0-9c07-52b2-83c2-3625238a52d7.html|date=10 March 1992|publisher=[[News & Record]]}}</ref> საქორთუოშ ახალ თარობაშ მადუდეთ დო [[საქორთუოშ კანონმადვალუ ორგანოშ გიშაგორუეფი 1992|თიმ წანას გიშაგორილქ]] იჸუ სახენწჷფოშ მადუდეთ, მოგვიანეთ, 1995 წანას, [[საქორთუოშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი 1995|პრეზიდენტო]].<ref>{{Cite news|date=7 July 2014|title=Obituary: Eduard Shevardnadze|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26327394|access-date=2021-07-06}}</ref> [[აფხაზეთიშ ლჷმა (1992-93)|აფხაზეთიშ ლჷმაშ]] ბორჯის, აფხაზ სეპარატისტეფქ დო ოორუე კავკაციარ მალიმორეფქ (ჩეჩენეფიშამო) აფხაზეშე დოხოლაფირო 230 000-შე 250 000-შა ქოქრთუ[112] გეგნორაჸეს.<ref name="hrwreport">{{cite web |url=https://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |title=Georgia/Abchasia: Violations of the laws of war and Russia's role in the conflict |date=March 1995 |publisher=Human Rights Watch |access-date=4 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010220133323/http://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |archive-date=20 February 2001 |url-status=live }}</ref> მეხოლაფირო 23 000 ქორთუქ ცხინვალშ რეგიონშე ირტჷ.<ref>{{cite web|date=May 1996|title=Russia – The Ingush–Ossetian conflict in the Prigorodnyi region|url=http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070513003516/http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|archive-date=13 May 2007|access-date=18 July 2007|publisher=Human Rights Watch/Helsinki}}</ref> 1994 წანას, საქორთუო ეკონომიკურ კრიზისის რდჷ, ნამუსჷთ წორო ალაჸუნდჷ თიჯგურა თარ პროდუქტეფიშ კონწარ დეფიციტი, მუჭომით რე ქობალი, წყარი, ელექტროენერგია დო გოტიბაფა.<ref>{{cite web|title=Bread, water, fuel shortages in Georgia|url=https://www.upi.com/Archives/1994/11/22/Bread-water-fuel-shortages-in-Georgia/5860785480400/|date=22 November 1994|publisher=[[United Press International]]}}</ref> === ვარდეფიშ რევოლუცია, პრობჟადალურ მუკორთა === {{თარი|ვარდეფიშ რევოლუცია}} [[ფაილი:Georgia, Tbilisi - Rose Revolution (2003).jpg|thumb|2003 წანაშ [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]]] 2003 წანას, შევარდნაძე (ნამუქჷთ 2000 წანას ხეახალშო გიმორძგჷ გიშაგორუეფს) გექთახუეს [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]თ, თიშ უკული, მუთ ქორთულ ოპოზიცია დო ერეფოშქაშე დჷმაკვირეეფი ანტკიცენდეს, ნამჷ-და [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2003|2003 წანაშ 2 გერგობათუთაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფ]] გატყურებულ რდჷნ.<ref>{{cite web |url=http://eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml |title=EurasiaNet Eurasia Insight – Georgia's Rose Revolution: Momentum and Consolidation |publisher=Eurasianet.org |access-date=5 May 2009 |archive-date=5 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090805074544/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml}}</ref> რევოლუციას ხემანჯღვერებდეს [[მიხეილ სააკაშვილი]], [[ზურაბ ჟვანია]] დო [[ნინო ბურჯანაძე]], შევარდნაძეშ გამაგე პარტიაშ ჸოფირ მაკათურეფ დო ლიდერეფი. მიხეილ სააკაშვილი, 2004 წანას, გეგშაგორეს საქორთუოშ პრეზიდენტო.<ref>{{cite web|url=http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history |title=არჩევნების ისტორია|work=ტაბულა |publisher=Tabula|date=17 August 2016|access-date=2 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107013905/http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history|archive-date=7 November 2017|url-status=live|language=ka}}</ref> ვარდეფიშ რევოლუციაშ უკული, ქიანაშ ოურდუმე დო ეკონომიკურ შილაბუანობეფიშ გაჸონიერებელო დო თიშ გალენურ პოლიტიკაშ ბჟადალჸურე მუკართაფალო დიჭყჷ რეფორმეფიშ სერიაქ. [[ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტი|ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტიშ]] მეხ, ''2003 წანას დახე მორცხილ სახენწჷფოშე, 2014 წანას საქორთუო ელაზჷმაფათ ჯგირო ფუნქციონირებაფონ საბაზარო ეკონომიკაშა გეგნორთჷ... [დო] დრამატულ პოლიციურ დო ინსტიტუციურ რეფორმეფიშ მეშქაშობათ, თარობაქ გეშაჸათჷ დაბალ დონეშ კორუფცია''.<ref>[[ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტი]], [https://2009-2017.state.gov/documents/organization/229020.pdf ''Georgia: Executive Summary''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218073119/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/229020.pdf |date=18 February 2020 }}, Retrieved: 5 May 2016</ref> ახალ თარობაშ ცადებაქ, მოურთინუდუკო საქორთუოშ ხეშუულებაშ ავტორიტეტ ქიანაშ ობჟათე-ბჟადალშე მადვალუ ავტონომიურ რესპუბლიკა [[აჭარა]]სჷნ, 2004 წანას კაბეტ [[აჭარაშ კრიზისი|კრიზის]] გჷმიჭანუ.<ref>{{cite web |title=Georgia moves to rein in Ajaria |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3685117.stm |publisher=[[BBC News]] |date=5 May 2004}}</ref> ქიანაშ ახალ პრობჟადალურ კურსიქ, [[ჩეჩნეთიშ მაჟირა ლჷმა]]ს ქორთულ კუნთხუშ კათაფაშ გებრალებაწკჷმა ართო,<ref>{{Cite news | last= Gorshkov | first= Nikolai | url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | title= Duma prepares for Georgia strike | work= BBC News | date= 19 September 2002 | access-date= 24 July 2009 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090929222413/http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | archive-date= 29 September 2009 | url-status=live}}</ref> გჷმიჭანუ [[რუსეთ-საქორთუოშ ურთიართობეფი|რუსეთწკჷმა ურთიართობეფიშ]] კონწარ გაუფრაშება, ნამუსჷთ თაშნეშე ხეს უნწყუნდჷ რუსეთიშ ღილე მოხვარა დო ალარჷნა ჟირ სეპარატისტულ ტერიტორიეფშოთ. ურთიართობეფიშ მოძინე მოღუნჭაფაშ უმკუჯინალო, 2005 წანაშ მესის საქორთუოქ დო რუსეთიქ ქემიოჭირინუეს ჟირჸურენ აპიჯაფას,<ref>{{cite web |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080813052136/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |url-status=live|archive-date=13 August 2008 |title=Russia, Georgia strike deal on bases |publisher=Civil Georgia, Tbilisi |date=30 May 2005 | access-date=29 December 2021}}</ref> ნამუშ მეჯინათ [[ბათუმი|ბათუმს]] დო [[ახალქალაქი|ახალქალაქის]] მადვალუ რუსულ ოურდუმე ბაზეფ (ნამუეფჷთ სხუნუეფიშ ბორჯიშე თექ დრესჷნ) გეგშეჸონეს. რუსეთიქ 2007 წანაშ ქირსეთუთაშო ედომუშამ ოურდუმე პერსონალ დო ტექნიკა გეგშეჸონუ თე ობიექტეფშე,<ref>{{cite web|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=16321|title=Russia Hands Over Batumi Military Base to Georgia|publisher=Civil Georgia, Tbilisi|date=13 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514043306/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=16321|archive-date=14 May 2011|url-status=live | access-date=29 December 2021}}</ref> მარა ვეგშუჸონაფჷ აფხაზეთის მადვალუ [[გუდაუთა]]შ ბაზაშე, ნამუშე გიშულა თის მათხუაფუდჷ [[სტამბოლიშ სამიტი 1999|1999 წანაშ სტამბოლის სამიტის ]] ევროპას [[აპიჯაფა ევროპას რჩქვანელობურ აკონაჯარაფილ ნძალეფიშ გეშა ხეკულუაშ ადაპტაციაშენ|რჩქვანელობურ აკონაჯარაფილ ნძალეფიშ გეშა ხეკულუაშ ადაპტაციაშ]] მეღებაშ უკული.<ref>[http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 Russia's retention of Gudauta base – An unfulfilled CFE treaty commitment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170205180219/http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 |date=5 February 2017 }} Socor, Vladirmir. The Jamestown Foundation. 22 May 2006</ref> === რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა === [[ფაილი:South Ossetia war russian tank.jpg|thumb|რუსულ ტანკეფ საქორთუოშა მინოკათუაშ ბორჯის, ცხინვალიშ რეგიონს.]] {{თარი|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)}} {{ქოძირით თაშნეშე|ერეფოშქაშე რეაქცია აფხაზეთიშ დო ობჟათე ოსეთიშ ზოხორინალაშენ}} 1991 წანას, [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა]]შ უკული, საქორთუოშ დო აფხაზეთიშ დო ცხინვალშ რეგიონიშ სეპარატისტეფს შქას ურთიართობა მოღუნჭულ რე. რუსეთ დო საქორთუოშ შქას ურთიართობეფქ [[ქორთუეფიშ დეპორტაცია რუსეთშე 2006|კვათირო გეუფრაშ]] 2008 წანაშ პირელიშ [[რუსეთ-საქორთუოშ დიპლომატიურ კრიზისი 2008|რუსეთ-საქორთუოშ დიპლომატიურ კრიზისიშ დონეშახ]].<ref name="shelling">{{cite web|last=Whitmore|first=Brian|date=12 September 2008|title=Is The Clock Ticking For Saakashvili?'|url=https://www.rferl.org/a/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102314/http://www.rferl.org/content/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|archive-date=3 September 2014|access-date=3 September 2014|website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]}}</ref><ref name="tall_order">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |title=Russia criticised over Abkhazia |work=BBC News |date=24 April 2008 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080815002113/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |archive-date=15 August 2008 |url-status=live }}</ref> 2008 წანაშ [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმაშ]] უკულ აფხაზეთიშ დო ცხინვალიშ რეგიონიშ ნორთიქ რუსეთიშით ხუჯდოკინელ სეპარატისტეფიშ კონტროლიშ გიმე ქეშალჷ დო [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|თე რეგიონეფს]] რუსულ ოურდუმე ბაზეფ გაჭყეს. 2008 წანაშ 1 მარაშინათუთას, ბომბიშ გობუთქაფაშ ოღანკეთ გჷნირთუ მანქანაქ, ნამუსჷთ ქორთუ მთინჩმოღალეეფ გინმოჸუნდჷნ. თე ინციდენტიშ პროვოცირება ცხინვალიშ რეგიონიშ სეპარატისტ ოსეფს მიაჭარაფუ, ნამუქჷთ ოლჷმარ ქიმინუეფიშ დოჭყაფაშ ოსხირო გჷნირთუ. შედეგო დეღამაკჷ ხუთ ქორთუ ოურდუმე მაინალექ, მოგვიანეთ — სნაიპერეფქ მუსხირენ სეპარატისტ ოს მალიმორ დოჸვილეს.<ref>{{cite news|url=http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c,dwp_uuid=f2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|title=Countdown in the Caucasus: Seven days that brought Russia and Georgia to war|newspaper=[[Financial Times]]|date=26 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920023223/http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c%2Cdwp_uuid%3Df2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|archive-date=20 September 2008}}</ref><ref name="feud">{{cite news |url=http://online.wsj.com/articles/SB121884450978145997 |title=Smoldering Feud, Then War |author1=Marc Champion |author2=Andrew Osborn |newspaper=The Wall Street Journal |date=16 August 2008}}</ref> 1 მარაშინათუთას, ცხინვალიშ რეგიონიშ სეპარატისტეფქ ქორთულ ოფუტეეფიშ ბომბუა დიჭყეს. თე არტილერიულ ბომბუეფიშ გეშა ქორთუ ოურდუმე მაინალეეფ პერიოდულო ტყიაჸოთამათ უგამუდეს.<ref name="shelling" /><ref name="feud" /><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|title=Georgia calls on EU for independent inquiry into war|author=Luke Harding|newspaper=The Guardian|date=19 November 2008|access-date=4 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913101015/https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|archive-date=13 September 2017|url-status=live}}</ref><ref name="Allison">{{cite journal|author=Roy Allison|url=http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|title=Russia resurgent? Moscow's campaign to 'coerce Georgia to peace'|journal=[[International Affairs (journal)|International Affairs]]|volume=84|issue=6|year=2008|pages=1145–1171|doi=10.1111/j.1468-2346.2008.00762.x|access-date=19 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423221417/http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|archive-date=23 April 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |title=The Conflict Between Russia and Georgia |author=Jean-Rodrigue Paré |publisher=Parliament of Canada |date=13 February 2009 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |archive-date=2 January 2016 }}</ref> 2008 წანაშ 7 მარაშინათუთას, საქორთუოშ პრეზიდენტ მიხეილ სააკაშვილქ ცანდჸურენ ჸოთამაშ მეტება გეგმაცხადჷ დო თინჩალურ მორაგადეეფშახ მოუჭანჷ.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |title=Saakashvili Appeals for Peace in Televised Address |publisher=Civil.Ge |date=7 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019155639/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |archive-date=19 October 2014 |url-status=live }}</ref> ცხინვალიშ რეგიონიშ კონფლიქტიშ ზონას მადვალუ ქორთულ ოფუტეეფშა მანჯებულ გეჸვენჯ გენთხაფეფს მალასნო ოგამურ ტყვიაჸიოთამაქ მაჸუნუ ქორთულ ჯარეფიშჸურე, ნამუეფქჷთ 7 მარაშინათუთას, სერით, ობჟათე ოსეთიშ დუდგჷმოცხადებულ რესპუბლიკაშ ნანანოღაშ, [[ცხინვალი]]შ მალობთ ეყარეს დო 8 მარაშინათუტაშ ოჭმარეს ნოღაშ ცენტრის ქემიოჭირინუეს.<ref name="Jamestown Goals">{{cite web |url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |title=The Goals Behind Moscow's Proxy Offensive in South Ossetia |publisher=[[The Jamestown Foundation]] |date=8 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026162658/http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |archive-date=26 October 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.chicagotribune.com/2008/08/09/georgian-conflict-puts-us-in-middle/|title=Georgian conflict puts U.S. in middle|website=Chicago Tribune|date=9 August 2008|access-date=3 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016124315/http://articles.chicagotribune.com/2008-08-09/news/0808080649_1_south-ossetia-russian-peacekeeping-troops-russian-president-dmitry-medvedev/2|archive-date=16 October 2014|url-status=live}}</ref><ref name="washingtonpost.com">{{cite news |author=Peter Finn |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |title=A Two-Sided Descent into Full-Scale War |newspaper=[[The Washington Post]] |date=17 August 2008 |access-date=28 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106085255/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |archive-date=6 November 2012 |url-status=live }}</ref> რუს ოურდუმე ექსპერტიშ, [[პაველ ფელგენჰაუერი]]შ რაგადუათ, ოსურ პროვოკაციაშ ღანკ რდჷ ქორთულ ოგამურ ქიმინუაშ პროვოცირება, ნამუთ რუსეთიშ ოურდუმე მინოკათუაშ ოხვილურ სამანჯელს წჷმარინუანდუ.<ref>{{cite web |url=http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |title=The Russian-Georgian War was Preplanned in Moscow |date=14 August 2008 |author=Pavel Felgenhauer |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820185319/http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |archive-date=20 August 2014 }}</ref> საქორთუოშ თოლორუაშ დო მუზმარენ რუსულ მედიაშ ჩინებათ, ქორთულ ოურდუმე ქიმინუაშ დოჭყაფაშახ რეგულარულ (დო ვა თინჩალური) რუსულ არმიაშ ნორთეფ უკვე გინოყარაფილ რდეს [[როკიშ სორილი]]შ აშო ცხინვალიშ რეგიონიშ ტერიტორიაშა.<ref name="NYTFreshev">{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | work=The New York Times | first=C.J. | last=Chivers | title=Georgia Offers Fresh Evidence on War's Start | date=15 September 2008 | access-date=28 August 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170616163055/http://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | archive-date=16 June 2017 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |script-title=ru:СМИ: российские войска вошли в Южную Осетию еще до начала боевых действий |publisher=NEWSru.com |date=11 September 2008 |language=ru |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |archive-date=2 January 2016 |url-status=live }}</ref> რუსეთიქ საქორთუოს "ობჟათე ოსეთიშ მეხჷ აგრესია" ქეგიაბრალჷ დო 2008 წანაშ 8 მარაშინათუთას, "თინჩალაშ მიშაღალაშ" ოპერაციაშ სამანჯელით, საქორთუოშ მეხ ფართომასშტაბურ ოსქირონე, ოჰეერე დო ოზურე მინოიკათუა დიჭყჷ.<ref name="roudik">{{cite web|publisher=Library of Congress |url=https://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |title=Russian Federation: Legal Aspects of War in Georgia | archive-url=https://web.archive.org/web/20140716042951/http://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |archive-date=16 July 2014 }}</ref><ref name="Allison" /> სეპარატისტულ აფხაზურ ნძალეფქ, 9 მარაშინათუთას, გონწყეს მაჟირა ფრონტ [[კოდორიშ ლეხერი]]შ კოდორიშ ბურჯაფი 2008|ბურჯაფით]] — ქეგიანთხეს კოდორიშ ლეხერს, ნამუსჷთ საქორთუო აკონტროლენდჷ.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |title=Abkhaz separatists strike disputed Georgia gorge |work=Reuters |date=9 August 2008 |access-date=1 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134849/http://www.reuters.com/article/2008/08/09/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |archive-date=24 September 2015 |url-status=live }}</ref> 10 მარაშინათუთაშო, ცხინვალ რუს ოურდუმეეფქ გეჭოფეს.<ref name="radar">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|title=I got my children out minutes before the bombs fell|work=The Guardian|date=11 August 2008|first=Luke|last=Harding|access-date=24 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305004656/https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|archive-date=5 March 2017|url-status=live}}</ref> რუსეთიშ ურდუმე ნძალეფქ გეჭოფეს ქორთულ ნოღეფ ონირზე ტერიტორიეფიშ გალე.<ref name="new_front_deeper">{{cite news |agency=Associated Press |title=Russia opens new front, drives deeper into Georgia |url=http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |date=11 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080814211308/http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |archive-date=14 August 2008}}</ref> კონფლიქტიშ ბორჯის, [[ქორთუეფიშ ეთნიკურ წიმინდუა ობჟათე ოსეთის|„ობჟათე ოსეთის“ ქორთუეფიშ მეხჷ მიშჷ ეთნიკურ წიმინდუაშ კამპანია]], ნამუთ ლჷმაშ თებაშ უკული, ქორთულ ხორუეფიშ მოჯალაგაუსჷთ იკათუანდჷ.<ref name="Fact-finding">{{cite web|url=http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20091007030130/http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-date=7 October 2009|title=Report. Volume I|date=September 2009|publisher=Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in Georgia |page=27}}</ref><ref name="Damage">{{cite news |title=Amnesty International Satellite Images Reveal Damage to South Ossetian Villages After... |url=https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979+09-Oct-2008+PRN20081009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222225015/https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979%2B09-Oct-2008%2BPRN20081009 |archive-date=22 February 2014 |work=Reuters |date=9 October 2008 }}</ref> ლჷმაქ 192,000 ადამიერ უკარელეთ დიტჷ, მარა ანდაქ ლჷმაშ უკული, ჸუდეშა დორთა შილებუ. ართ წანაშ უკული, დოხოლაფირო 30 000 ეთნიკურ ქორთუ კინე გინორაჸილო რე.<ref>{{cite web |url=http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |title=Civilians in the line of fire |publisher=Amnesty International |date=November 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222042133/http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |archive-date=22 February 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia Marks Anniversary of War |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |date=7 August 2009 |work=BBC News |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808040149/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |archive-date=8 August 2014 |url-status=live }}</ref> "[[კომერსანტი]]ს" გჷმობჟინაფილ ინტერვიუს სეპარატისტულ ობჟათე ოსეთიშ ლიდერ [[ედუარდ კოკოითი]]ქ გაცხადჷ, ნამჷ-და ქორთუეფს დორთაშ ნებას ვემეჩანდჷნ.<ref>{{cite web |script-title=ru:Эдуард Кокойты: мы там практически выровняли все |url=http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |date=15 August 2008 |publisher=Kommersant |language=ru |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916181813/http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |archive-date=16 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |title=Rights Groups Say South Ossetian Militias Burning Georgian Villages |url=http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |date=30 September 2008 |publisher=RFE/RL |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102226/http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |archive-date=3 September 2014 |url-status=live }}</ref> [[საფრანგეთიშ პრეზიდენტი|საფრანგეთიშ პრეზიდენტ]], [[ნიკოლა სარკოზი]]ქ, 2008 წანაშ 12 მარაშინათუთას, ტყვიაჸთამაშ მეტებაშ აპიჯაფას მორაგადაფათ მიოჭირინჷ.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19069 |title=Russia Endorses Six-Point Plan |publisher=Civil.Ge |date=12 August 2008 | access-date=29 December 2021 }}</ref> რუსეთიქ, 26 მარაშინათუთას, აფხაზეთ დო ობჟათე ოსეთ ზოხო რესპუბლიკეფო აღიარჷ.<ref name="kremlin">{{cite web|url=http://kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|title=Statement by President of Russia Dmitry Medvedev|publisher=The Kremlin|date=26 August 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080902001442/http://www.kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|archive-date=2 September 2008}}</ref> საქორთუოშ თარობაქ რუსეთწკჷმა დიპლომატიურ ურთიართობეფ მეჭყვიდჷ.<ref name="break">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |title=Georgia breaks ties with Russia |work=BBC News |date=29 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006073511/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |archive-date=6 October 2014 |url-status=live }}</ref> 8 გჷმათუთას, რუსულ ოურდუმე ნძალეფქ ქჷდიტუეს აფხაზეთიშ დო ობჟათე ოსეთიშ გოხოლუაშ ბუფერულ ზონეფი, ნამუშ შედეგო ევროპაშ რსხუშ დუმაკვირე მისია საქორთუოშ ბუფერულ ზონეფშა გენშაშქვეს.<ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117657 |title=Russia Completes 'Most of Withdrawal' – EU Monitors |publisher=Civil Georgia|date=8 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref><ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117667 |title=Moscow Says EU Monitors Fully Control 'Buffer Zones' |publisher=Civil Georgia|date=9 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref> ლჷმაშ უკული, საქორთუო ანტკიცენს, ნამჷ-და აფხაზეთ დო ობჟათე ოსეთ [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|დორხველ ოკუპირებულ ტერიტორიეფ]] რენ.<ref name="parliament.ge">{{cite web |url=http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |title=Resolution of the Parliament of Georgia on the Occupation of the Georgian Territories by the Russian Federation |date=29 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903224516/http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |archive-date=3 September 2008}}</ref><ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |title=Abkhazia, S.Ossetia Formally Declared Occupied Territory |publisher=Civil.Ge |date=28 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903230132/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |archive-date=3 September 2008 |url-status=live}}</ref> === ქორთულ ორცებაშ თარობა (2012–ასეშა) === [[ფაილი:Solvita Āboltiņa tiekas ar Gruzijas premjerministru (cropped).jpg|thumb|upright|[[ბიძინა ივანიშვილი]] — „[[ქორთული ორცება — დემოკრატიული საქორთუო|ქორთულ ორცებაშ]]“ დჷმარსხუაფალ დო პატჷცემულ დუდმახვენჯი.]] [[საქორთუოშ საპარლამენტოშ გიშაგორუეფი 2012|2012 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფშო]] ხაზირებაშის, საქორთუოქ მანჯჷ საკონსტიტუციო რეფორმეფ [[საპარლამენტო სისტემა|საპარლამენტო დემოკრატიაშა]] გინულაშ ღანკით, ნამუშით ემაჸონაფალ ხემანჭაუფეფ პრეზიდენტშე პრემიერ-მინისტრის გეგნაჩჷ.<ref>{{cite news |title=Georgia's Constitutional Changes |url=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/georgia/georgia-s-constitutional-changes |work=International Crisis Group |date=1 March 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> გინულა დოჭყაფედუკო-ოკო 2012 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფით დო გათებედუკო-ოკო [[საქორთუოშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი 2013|2013 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფით]]. [[საქორთუოშ საპარლამენტოშ გიშაგორუეფი 2012|2012 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფქ]] გიშეგორჷ [[ართოიანი ნაციონალური ყარაფი|ართოიან ნაციონალურ ყარაფიშ]] მარცხებათ დო პარტია „[[ქორთული ორცება — დემოკრატიული საქორთუო|ქორთულ ორცებაშ]]“ გომორძგუათ — ნამუთ რდჷ პირველ თინჩალგიშაგორუეფშ რზათ ხეშუულებაშ გინოჩამა საქორთუოს.<ref>{{Citation|title=Saakashvili Concedes Defeat in Parliamentary Election|newspaper=Civil.ge|date=2 October 2012|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=25299|access-date=29 December 2021|archive-date=29 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211229182211/https://old.civil.ge/eng/article.php?id=25299|url-status=live}}</ref> პირველ წანა ახალ „ქორთულ ორცებაშ“ თარობაშ დო პრეზიდენტ სააკაშვილიშ შქას აწორინაფაშ „კოჰაბიტაციაშ“ (წორორინაშ) ბორჯით ეიშანჷ.<ref>{{cite news |title=Georgian tycoon Ivanishvili confirmed as prime minister |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-parliament-idUSBRE89O0Z820121025 |work=Reuters |date=25 October 2012|access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia: Conflict Rather than Cohabitation |url=https://eurasianet.org/georgia-conflict-rather-than-cohabitation |work=Eurasianet |date=8 February 2013|access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia's Historic Transition Faces Crucial Tests In 2013 |url=https://www.rferl.org/a/georgias-historic-transition-faces-crucial-tests-in-2013/24799963.html |work=RFE/RL |date=16 December 2012 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171313/https://www.rferl.org/a/georgias-historic-transition-faces-crucial-tests-in-2013/24799963.html |url-status=live }}</ref> [[გიორგი მარგველაშვილი|გიორგი მარგველაშვილქ]], „ქორთულ ორცებაშით“ წჷმორინაფილ კანდიდატიქ, გიშაგორუეფს გიმორძგჷ დო სააკაშვილ დოთირჷ, ნამუქჷთ „ქორთულ ორცებაშ“ ხემანჭუაფა ხოლო უმოსო გაჸონიერჷ.<ref>{{cite news |title=Georgia PM ally Giorgi Margvelashvili 'wins presidency' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-24696261 |work=BBC News |date=27 October 2013 |archive-date=26 October 2022 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026225539/https://www.bbc.com/news/world-europe-24696261 |url-status=live }}</ref> [[ბიძინა ივანიშვილი]], ბიზნესმენი, ნამუქჷთ დარსხჷ „ქორთულ ორცება“, რდჷ თიშ პირველ პრემიერ-მინისტრი, სოიშახ 2013 წანას ვეგნოდირთჷნ. მარა, თინა იშენით პარტიაშ არძაშე გაულამ პერსონათ სქიდუდჷ, თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 2018 წანაშახ აკა პოსტ ვაუკებუდჷნ.<ref>{{cite news |title=Irakli Garibashvili Named as Georgia's Next Prime Minister |url=https://jamestown.org/program/irakli-garibashvili-named-as-georgias-next-prime-minister/ |work=Jamestown Foundation |date=4 November 2013 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171313/https://jamestown.org/program/irakli-garibashvili-named-as-georgias-next-prime-minister/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Did Georgia's 'Informal Leader' Pressure Prime Minister To Resign? |url=https://www.rferl.org/a/caucasus-report-georgia-garibashvili-resigns/27447558.html |work=RFE/RL |date=24 December 2015 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171312/https://www.rferl.org/a/caucasus-report-georgia-garibashvili-resigns/27447558.html |url-status=live }}</ref> დო სააკაშვილს მუთ ოხჷნ, თიქ საქორთუო 2013 წანაშ გიშაგორუეფშ უკულ მალასნო ქჷდიტუ დო 2018 წანას თის ბრალ წჷმურინეს კორუფციას დო ხემანჭუაფაშ უბადოთ გჷმორინაფას, ნამუსჷთ თინა გინმივარენდჷ. სააკაშვილ ხურგაშ გალეშე აგჷნძორენდუ „ართოიან ნაციონალურ ყარაფიშ“ დუდმახვენჯიშ პოსტის რინას, ნამუქჷთ ასე თარ ოპოზიციურ პარტიათ გჷნირთუ.<ref>{{cite news |title=Mikheil Saakashvili: Georgian ex-president arrested returning from exile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-58767420 |work=BBC News |date=1 October 2021 |archive-date=15 December 2021 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215195620/https://www.bbc.com/news/world-europe-58767420 |url-status=live }}</ref> „ქორთულ ორცებაქ“ [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2016|2016 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფს]] გიმორძგჷ დო 150-შე 115 მანდატით საკონსტიტუციო უმენტაშობა მიპალჷ.<ref>{{cite news |title=Constitutional Amendments Initiated |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=30072 |work=Civil.ge |date=3 May 2017 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171312/https://old.civil.ge/eng/article.php?id=30072 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Georgian government offers concessions to end crisis |url=https://eurasianet.org/georgian-government-offers-concessions-to-end-crisis |work=Eurasianet |date=24 June 2019 |access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Transparency International urges dialogue with civil society during political crisis in Georgia |url=https://www.transparency.org/en/press/georgia-political-crisis-dialogue-with-civil-society |work=Transparency International |date=30 November 2019 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171313/https://www.transparency.org/en/press/georgia-political-crisis-dialogue-with-civil-society |url-status=live }}</ref> [[საქორთუოშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი 2018|2018 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს]] პარტია „ქორთულ ორცებაქ“ ხუჯ დუკინჷ ზოხორინელ კანდიდატ [[სალომე ზურაბიშვილი|სალომე ზურაბიშვილს]], ნამუქჷთ მაჟირა ტურს გიმორძგჷ დო ქიანაშ ისტორიას პირველ ოსურ პრეზიდენტო გჷნირთუ.<ref>პარლამენტიშ სპიკერ [[ნინო ბურჯანაძე]]ს ჟირშა უკებუდჷ პრეზიდენტიშ მოღალობაშ პოსტი, 2003 დო 2007 წანეფს.</ref> თენა რდჷ საქორთუოშ პრეზიდენტიშ ეკონია ბონ გიშაგორუეფი, ანდანე გეჸვენჯ საკონსტიტუციო რეფორმეფქ არძაშოულ კალიშრღვაფა გაუქვეს .<ref name="Georgia elects Salome Zurabishvili">{{cite news |title=Georgia elects Salome Zurabishvili as first woman president |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-46376344 |work=BBC News |date=29 November 2018 |archive-date=26 October 2022 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026225543/https://www.bbc.com/news/world-europe-46376344 |url-status=live }}</ref> 2019 წანას, რუს დეპუტატი, [[სერგეი გავრილოვი (პოლიტიკოსი)|სერგეი გავრილოვიშ]], ვიზიტიშ დო თიშ „[[მართმადიდებელობაშ ინტერპარლამენტურ ასამბლეა]]ს“ კათაფაშ გეშა, [[საპროტესტო გიშულეფ საქორთუოს 2019-2020|პროტესტეფ გჷმიჭანუ]]. პროტესტანტეფ თხულენდეს ოგიშაგორუე რეფორმას რინელ ესვარილი, პროპორციულ-მაჟორიტარულ ოგიშაგორუე სისტემაშ ოთირალო, ნამუთ, თინეფიშ ტკიცებათ, 2016 ანას გიშაგორუეფს გამაგე პარტიას კაბეტ უმენტაშობას არზენდჷნ. გამაგე პარტიაქ კანკალე მოთხირს ქუდაჸუნჷ დო გავრილოვიშ ვიზიტ გადღანჷ. 2020 წანაშ [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2020|საპარლამენტო გიშაგორუეფ]]შახ, ტომბა პოლიტიკური კრიზისიშ გინაძალებერო მანჯებულ ერეფოშქაშე მედიაციაშ უკული, თე გიშაგორუეფშო სპეციალურო დენტკიცჷ თირელ ოგიშაგორუე სისტემაქ.<ref>{{cite news |title=Georgian Dream, Opposition Reach Consensus over Electoral Reform |url=https://civil.ge/archives/341385 |work=Civil.ge |date=8 March 2020 |access-date=29 December 2021 |archive-date=20 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211220002113/https://civil.ge/archives/341385 |url-status=live }}</ref> დოკინელ ოგიშაგორუე ბარიერიშ შედეგო, პარლამენტის ჩხორო პარტიაქ ქჷმოხვადუ. „ქორთულ ორცებაქ“ ხონარეფიშ 48 პროცენტ მიღჷ, დახე თიჯგურა მაძირაფალი, მუთ ოთხ წანაშ კინოხჷნ, ნამუთ, უმოს პროპორციულ ოგიშაგორუე სისტემაშ დო მაჟორიტარულ ოლქეფშ მუდანობაშ შანულამო დარკებაშ გეშა, 150-შე 90 მანდატშა გეგნიჸონჷ. მარა, ოპოზიციაქ ქვირთოსანობა ქეკადჷ ხეშუულებას, ნამუქჷთ გეგმიჭანჷ მუსხირენთუთამ [[საქორთუოშ პოლიტიკურ კრიზისი 2020-2021|პოლიტიკურ კრიზისი]]. ოპოზიცია დო მომიტინგე მენმოღალეეფ ხეახალ გიშაგორუეფს თხულენდს.<ref>{{cite news |title=Georgia protests: Tbilisi police fire water cannon at demonstrators |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54868053 |work=BBC News |date=8 November 2020 |archive-date=15 December 2021 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215193329/https://www.bbc.com/news/world-europe-54868053 |url-status=live }}</ref> პოლიტიკურ კრიზისიქ ობორჯეთ გემანჯჷ 2021 წანაშ პირელს, ევრორსხუშ აშაჸუნათ მეღებულჷ აპიჯაფათ,<ref>{{cite news |title=New EU Proposal: Amnesty for Rurua, Melia, 2022 Snap Polls if GD Gets Less than 43% in Locals |url=https://civil.ge/archives/413785 |work=Civil.ge |date=18 April 2021 |access-date=29 December 2021 |archive-date=26 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226180603/https://civil.ge/archives/413785 |url-status=live }}</ref> ნამუშეთ მუზმარენ თუთაშ უკულ გეგშართჷ მუჭოთ გამაგე პარტია „ქორთულ ორცებაქ“, თეშ ოპოზიციურ „ართოიან ნაციონალურ ყარაფიქ“.<ref>{{cite news |title=President Michel to Start Consultations after GD's EU-Brokered Deal Withdrawal |url=https://civil.ge/archives/434558 |work=Civil.ge |date=29 July 2021 |access-date=29 December 2021 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026082704/https://civil.ge/archives/434558 |url-status=live }}</ref> 2022 წანას, [[საქორთუო დო რუსეთ-უკრაინაშ ლჷმა|უკრაინაშა რუსეთიშ მინოკათუაშის]], საქორთუოქ უკრაინას დიპლომატიურო დო ჰუმანიტარულო ქალუდირთჷ, მარა ვაკათაფე შხვა ქიანეფს რუსეთიშო სანქციეფიშ მიშაღალაშ ოკითხირეს. ლჷმაშ დოჭყაფაშე, [[რუსეფიშ ემიგრაცია რუსეთ-უკრაინაშ ლჷმაშ ბორნჯის (2022–ასეშა)|რუს გინოყარაფილეფიშ]] გინაულარ ქიანეფს შქას, საქორთუო პირველ აბანს რე. რუსეფს, თეშ მუჭოთ ანდა შხვაშ თურსჷნ, ვიზაშ უმუშო ართ წანაშ განწეხანს დოსქილადაშ ნება უღჷდეს, მარა ანდა ქორთუქ საქორთუოს რუს მენმოღალეეფიშ მოძინელ მუდანობა უშქურანჯობაშ რისკო აჩამა დიჭყჷ.<ref>{{Cite news |last=Shota Kincha |date=22 May 2022 |title=Russian exiles get a chilly reception in Georgia – VoxEurop |language=en-US |work=Voxeurope |url=https://voxeurop.eu/en/russian-exiles-get-a-chilly-reception-in-georgia/ |access-date=2022-06-26}}</ref><ref>{{Cite news|date=20 May 2023 |title=90 დღე 366-ის წინააღმდეგ - საქართველო-რუსეთის უვიზო მიმოსვლის მოკლე ისტორია|language=en-US |work=Radio Freedom|url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/საქართველო-რუსეთის-უვიზო-მიმოსვლის-მოკლე-ისტორია/32419480.html}}</ref> ლჷმაშ დოჭყაფაშე მალასნო, საქორთუოქ ევრორსხუშა კათაფაშ გჷნაცხად უკრაინა დო მოლდოვაწკჷმა ართო გენშეღჷ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ეკონია ჟირ ქიანაქ კანდიდატიშ სტატუს მუზმარენ თუთაშ უკულ მიღჷ, საქორთუოს კანდიდატიშ სტატუსიშ დაინალებერო პიჯალეფ გენშუღეს, ნამუეფჷთ უმენტაშო სასამართო რეფორმეფს, კანონიშუჟინაშობას, დეოლიგარქიზაციას დო მაღალპოლარიზებულ პოლიტიკურ დო მედიაელმოლიშ გინოჭყვიდუას ოხუდჷ.<ref>{{Cite web |date=2022-06-17 |title=European Commission's Memo Detailing Recommendations for Georgia |url=https://civil.ge/archives/496656 |access-date=2025-04-08 |work=Civil Georgia |language=en |archive-date=7 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707183921/https://civil.ge/archives/496656 |url-status=live }}</ref> [[ფაილი:2024_Georgian_Protests,_May_2_a.jpg|thumb|[[გერგეზეფიშ მოედანი|გერგეზეფიშ მოედანს]] ოშობათ მომიტინგე ტრანსპორტიშ ყარაფის ოცილუ]] გეჸვენჯ თუთეფს ევრორსხუწკჷმა ურთიართობეფქ გეუფრაშუ, პარტია „ქორთულ ორცებაქ“ პროევროპულ სოციალ-დემოკრატიულშე ევროსკეპტიკურ დო სოციალურო კონსერვატიულ პარტით გჷნირთუ. 2023 წანაშ მელახის, „ქორთულ ორცებაქ“ ქეშეცადჷ მეუღებუდუკო კანონ შხვაშ თურ გაულაშ ქანთელუაშ გეშა, ნამუთ ვასათარობო ორგანიზაციეფს (ენჯეო) ავალდებულენს, დერეგისტრირან „შხვაშ თურ გაულაშ აგენტეფო“, დო თინეფს დაფინანსებაშ 20 პროცენტშე უმოს შხვაშ თურშე გენშალენა-და.<ref>{{Cite web |date=2023-03-07 |title=Law on "Transparency of Foreign Funding" Passes 76-13 in the First Reading |url=https://civil.ge/archives/529567 |access-date=2024-05-12 |website=Civil Georgia |language=en-US |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308124013/https://civil.ge/archives/529567 |url-status=live }}</ref> კანონპროექტშენ დისკუსიეფ ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტიშ, გოეროშ დო ევრორსხუშ პროტესტიშ დო გენჭირაშ ფონს იმანჯჷ.<ref>{{Cite web |last=Ritchie |first=Rhea Mogul, Sophie Tanno, Niamh Kennedy, Hannah |date=2023-03-09 |title=Georgia withdraws 'foreign influence' bill but opposition vows more protests |url=https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html |access-date=2024-05-12 |website=CNN |language=en |archive-date=9 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309090219/https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html |url-status=live }}</ref> მანგურ კანონპროექტ 2024 წანაშ პირელს წჷმარინუეს დო გეჸვენჯ თუთას მიღეს.<ref>{{Cite web |title=Ruling party to resubmit bill on transparency of foreign influence to Parliament {{!}} AGENDA.GE |url=https://agenda.ge/en/news/2024/38524 |access-date=2024-05-12 |website=agenda.ge |language=en}}</ref> 2023 წანაშ ქირსეთუთას, უმენტაშ პიჯალეფიშ ურთებუობაშ უმკუჯინალო, საქორთუოს ევრორსხუშ კანდიდატიშ სტატუსიქ მიაჩჷ. თეშ მანგიორო, თე კრიტერიუმეფ დო გენაძინეფი, მუჭომით რე 2024 წანაშ დუდიშულ დო თინუ საპარლამენტო გიშაგორუეფი, თი პიჯალათ გჷნირთუ, ნამჷ-და საქორთუოს გეგნურთუმუდუკო კათაფაშ გეშა რეალურ მორაგადეეფშან.<ref>{{Cite web |date=2023-11-08 |title=EC Spells Out Nine Steps for Georgia to Start Accession Negotiations |url=https://civil.ge/archives/568417 |access-date=2025-04-08 |work=Civil Georgia |language=en |archive-date=17 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240817002155/https://civil.ge/archives/568417 |url-status=live }}</ref> 2024 წანაშ 26 გჷმათუთას მანჯებულჷ [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2024|საპარლამენტო გიშაგორუეფს]] საეგებიო აკორცუაფეფქ დო ქვირთოსანობაქ გჷმიჭანუ [[საქორთუოშ პოლიტიკურ კრიზისი (2024-ასეშა)|პოლიტიკურ კრიზის]] დო [[საქორთუოშ საპროტესტო აქციეფი (2024-2026)|პროტესტეფი]]. კრიზისიქ გეუფრაშუ თიშ უკული, მუთ პრემიერ-მინისტრ [[ირაკლი კობახიძე]]ქ 2028 წანაშახ [[საქორთუოშ კათაფ ევროპაშ რსხუშა|ევრორსხუშა კათაფაშ პროცესიშ]] ობორჯეთ გაჩემებაშ გეშა გაცხადჷნ დო თეშ სამანჯელო შანტაჟ მიჸონუ.<ref>{{Cite web |title=PM Kobakhidze: No EU accession negotiations until 2028, rejecting grants to avoid blackmail |url=https://1tv.ge/lang/en/news/pm-kobakhidze-no-eu-accession-negotiations-until-2028-rejecting-grants-to-avoid-blackmail/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US |archive-date=3 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203101528/https://1tv.ge/lang/en/news/pm-kobakhidze-no-eu-accession-negotiations-until-2028-rejecting-grants-to-avoid-blackmail/ |url-status=live }}</ref> გამაგე პარტიაშ კანდიდატიშ, [[მიხეილ ყაველაშვილი]]შ, პარლამენტიშ ოგიშაგორუე კოლეგიაშით ახალ პრეზიდენტო ინაუგურაციაშ ფონს პოლიტიკურ კრიზისიშ მორანწკე რაუნდიქ დიჭყჷ. კინოხიან პრეზიდენტ [[სალომე ზურაბიშვილი|სალომე ზურაბიშვილქ]], ნამუთ 2020–2021 წანეფს საქორთუოშ პოლიტიკურ კრიზისიშ ბორჯის გამაგე პარტიას აწუდირთჷნ, თე პროცეს ვალეგიტიმურო მირჩქინჷ დო ხეშუულებაშ გინოჩამაშ აღიარებაშენ ვარ გაცხადჷ.<ref>{{Cite web |title=Joint Statement by High Representative Josep Borrell and European Commission on Parliamentary elections |url=https://1tv.ge/lang/en/news/joint-statement-by-high-representative-josep-borrell-and-european-commission-on-parliamentary-elections/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204050004/https://1tv.ge/lang/en/news/joint-statement-by-high-representative-josep-borrell-and-european-commission-on-parliamentary-elections/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Two Georgia opposition leaders arrested at anti-government protest |url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/02/georgia-opposition-leaders-arrested-anti-government-protest |date=2025-02-02 |access-date=2025-04-08 |website=The Guardian |language=en}}</ref> == გეოგრაფია == {{თარი|საქორთუოშ გეოგრაფია}} [[ფაილი:Georgia Topography.png|thumb|250px|მარჯვნივ|საქორთუოშ ფიზიკურ რუკა]] [[ფაილი:Koppen-Geiger Map GEO present.svg|thumb|upright=1.30|საქორთუოშ [[კიოპენიშ კლიმატიშ კლასიფიკაცია|კლიმატიშ კლასიფიკაცია]]შ რუკა კიოპენიშ სისტემაშ მეჯინათ]] საქორთუო გვალამ ქიანა რე, ნამუთ დახე ედომუშამო [[ობჟათე კავკაცია|ობჟათე კავკაციას]] იდვალუაფუ დო თიშ ტერიტორიაშ [[ბჟაეიოლი საქორთუო|მოჩილ ნორთ]] [[კავკაციონი|კავკაციაშ წყარგჷმართუშ]] ოორუეშე, [[ოორუე კავკაცია]]ს რე.<ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/100270/Caucasus 'Caucasus (region and mountains, Eurasia)'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100427041609/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/100270/Caucasus |date=27 April 2010 }}. ''[[Encyclopædia Britannica]]'', 2010: "Occupying roughly {{convert|170000|mi2|km2|abbr=on}}, it is divided among Russia, Georgia, Azerbaijan, and Armenia and forms part of the traditional dividing line between Europe and Asia. It is bisected by the Caucasus Mountains; the area north of the Greater Caucasus range is called Ciscaucasia and the region to the south Transcaucasia. Inhabited from ancient times, it was under nominal Persian and Turkish suzerainty until conquered by Russia in the 18th–19th centuries."</ref><ref>{{cite web|url=http://cesww.fas.harvard.edu/ces_definition.html|title=CESWW – Definition of Central Eurasia|publisher=Cesww.fas.harvard.edu|access-date=6 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100805052739/http://cesww.fas.harvard.edu/ces_definition.html|archive-date=5 August 2010}}</ref> ქიანა იდვალუაფუ ოორუე განედეფიშ 41°-შე 44°-შა დო ბჟაეიოლ გრძედეფიშ 40°-შე 47°-შა, ფართობი — 67,900 კმ². [[ლიხიშ ქჷნდჷრი|ლიხიშ ქჷნდჷრ]] ქიანას ბჟაეიოლ დო ბჟადალ ნორთეფო რთჷნს.<ref name="Cac">{{cite web|url=http://www.cac-biodiversity.org/geo/geo_geography.htm |title=Georgia:Geography |publisher=Cac-biodiversity.org |access-date=3 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511110424/http://www.cac-biodiversity.org/geo/geo_geography.htm |archive-date=11 May 2011 }}</ref> ისტორიულო, საქორთუოშ ბჟადალ ნორთ კოლხეთიშ ჯოხოთ რდჷ ჩინებული, ბჟაეიოლ პლატოს იბერია ჯოხოდჷ.<ref name="NAG">[[Nana Bolashvili]], Andreas Dittmann, Lorenz King, Vazha Neidze (eds.): '''''National Atlas of Georgia – Nationalatlas von Georgien''''', 138 pages, Steiner Verlag, 2018{{ISBN|978-3-515-12057-9}}</ref> [[კავკაციონი]]შ გვალამ ქჷნდჷრ გუთმაჭყანს საქორთუოშ ოორუე ხურგის.<ref name="Cac" /> ქვალაშ ქჷნდჷრს გიშმალ თარ შარეფ რუსეთიშ ტერიტორიაშა [[დინოხოლენი ქართლი]]შ დო ოორუე ოსეთიშ მემარსხუაფალ როკიშ სორილიშ დო (საქორთუოშ [[ხევი (აკანი)|ხევიშ]] აკანს) [[დარიალიშ ლეხერიშ]] გიშულათ მეურს. ქიანას ობჟათეშე უხურგანს [[მორჩილი კავკაციონი|მორჩილ კავკაციონიშ]] გვალეფი.<ref name="Cac" /> კავკაციონიშ ქჷნდჷრიშ სიმაღალა ბრელით უმოს რე მორჩილ კავკაციონშე, თიშ უმაღალაშ კონკეფ ზუღაშ დონეშე 5000 მეტრშე უმოს სიმაღალას. [[ფაილი:Kasbek from Tsminda Gergeti (10600419415).jpg|thumb|[[მყინვარწვერი]] საქორთუოშ ოორუე-ბჟაეიოლშე]] საქორთუშო უმაღალაშ გვალა რე [[შხარა]], 5,203 მეტრი, მაჟირა უმაღალაში — [[ჯანღა]], ზუღაშ დონეშე 5,059 მ. შხვა ჩინებულ კონკეფ რე: [[მყინვარწვერი]] — 5,047 მ., [[შოთა რუსთაველიშ კონკი]] — 4,960 მ., [[თეთნულდი]] — 4,858 მ., [[უშბა]] — 4,700 მ. დო [[აილამა]] — 4,547 მ.<ref name="Cac" /> ჟიმოშინელ კონკეფშე ხვალე მყინვარწვერ რე [[ვულკანი|ვულკანურ]] გოჭყაფაში. კავკაციონშ თარ ქჷნდჷრიშ მანგას, მყინვარწვერ დო შხარაშ შქას (დოხოლაფირო 200 კმ-შ მეძენას) რინელ რეგიონს ანდა [[ჯიშთი|ჯიშთ]] დომინირენს.<ref name="NAG"/> ტერმინ „მორჩილ კავკაციონიშ გვალეფი“ შხირას გჷმირინუაფუ ობჟათე საქორთუოშ გვალამ (სუბეეფიშ) ტერიტორიეფიშ ეიოჭარალო, ნამუეფჷთ ლიხიშ ქჷნდჷრით კაბეტ კავკაციონიშ ქჷნდჷრწკჷმა რე მერსხილი.<ref name="Cac" /> ედომუშამო რეგიონქ შილებე დიხასიათას, მუჭოთ შხვადოშხვა, ურთიართმერსხილ გვალაშ ქჷნჷრეფიშ (თარო ვულკანურ გოჭყაფაშ) დო პლატოეფშე აკონწყილი, ნამუეფიშ სიმაღალა 3,400 მეტრის ვეგნანჭჷნ. თე ტერიტორიაშ გიშარჩქინელ მახასიათებელეფ რე [[ჯავახეთიშ გაბარი]], ტობეფი, თინეფს შქას [[ტაბაწყური]] დო [[ფარავანი (ტობა)|ფარავანი]], თაშნეშე მინერალურ დო ჩხე წყარეფი. საქორთუოშ ჟირ თარ წყარმალუ რე [[რიონი]] დო [[მტკვარი]].<ref name="NAG"/> === ტოპოგრაფია === [[ფაილი:Zemo Svaneti, June, 2018-10.jpg|thumb|მარჯვნივვ|შონე — საქორთუო]] ქიანაშ ტერიტორიას ლანდშაფტ ძალამ ანდაკორობამ რე. ბჟადალ საქორთუოშ ლანდშაფტ იკათუანს რზენიშ ლენჭყერ ტყალეფშე, დღვებუეფშე დო [[ზჷმიერო ჭოროფამ ტყა|ზჷმიერო ლამე ტროპიკულ ტყალეფშე]] იროიან თირეფშა დო ჯიშთეფშა, ქიანაშ ბჟაეიოლ ნორთის — [[გვერდო ტიოზიშ ზონეფი|გვერდო არიდულ]] ველეფიშ მორჩილ მუნაკვათეფჷთ აფხვადჷნა.<ref name="NAG"/> [[ფაილი:სვანეთი,ქურულდის ტბები.jpg|thumb|მარჯვნივ|ქურულდიშ ტობეფი, შონე, საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალშე]] ბჟადალ საქორთუოშ რზენ რაიონეფს ორთაშობურ ჰაბიტატიშ კაბეტ ნორთიქ ეკონია 100 წანაშ განწეხანს [[ოფუტეშ მეურნობა]]შ წუმოძინაშ დო ურბანიზაციაშ გეშა ქეგედინჷ. კოლხეთიშ რზენიშ ტყალეფიშ უმენტაშ ნორთ ასეშო ფაქტობურო ვა რე, თი რეგიონეფიშ მოხ, ნამუეფჷთ ერუანულ პარკეფშა დო ტყაჩირეფშა მიშმურსჷნ (სამან., [[პალიასტომი]]შ ტობაშ ტერიტორია). ასეშო, ტყაშოფორუე, ზოგადო, რზენეფიშ უმუშო სქიდუ დო თარო ლაკადეფს დო გვალეფს იდვალუაფუ. ბჟადალ საქორთუოშ ტყალეფ, ზუღაშ დონეშე 600 მეტრიშ გიმე, თარო ფურცელამ ჯალეფშე აკმოდირთუ დო იკათუანს თიჯგუარ გვარობეფს, მუჭომეფით რე: [[ჭყონი]], [[ცჷ (ჩანარი)|ცჷ]], [[წიფური]], [[ჭანდარი]], [[ლანჯი|ლანჯ]] დო [[ჭუბური]]. ანდა აბანს თაშნეშე აფხვადჷნა იროწვანე გვარობეფი, მუჭომით რე [[ბზაკალი]]. საქორთუოშ 4000-შე უმოს მაღალ ჩანარშე დოხოლაფირო 1000 [[ენდემიზმი|ენდემურ]] რე.<ref>{{cite web |url=http://www.endemic-species-caucasus.info/ |title=Endemic Species of the Caucasus |publisher=Endemic-species-caucasus.info |date=7 January 2009 |access-date=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412080946/http://www.endemic-species-caucasus.info/ |archive-date=12 April 2009 |url-status=live }}</ref> [[ფაილი:2025-05-25 Vardzia 9.jpg|thumb|მარჯვნივ|ქვიბ ნოღა — [[ვარძია]], გიმე წყარმალუ [[მტკვარი]]შ ლეხერით]] [[აჭარა]]ს, [[მესხეთიშ ქჷნდჷრი]]შ ბჟადალ-ცენტრალურ ფერდეფს, თეშ მუჭოთ მუზმარენ ლოკაციას სამარგალოს დო აფხაზეთის, [[ზჷმიერო ჭოროფამ ტყა|ლამე ზჷმიერ კლიმატიშ ტყალეფ]] ჩანს. ზუღაშ დონეშე 600–1000 მეტრიშ სიმაღალას, ფურცემაცჷმე ტყა მიასვარუ ფართოფურცელამ დო წვიწვამ გვარობეფიშ მაკათურ ესვარილ ტყას. ზონა თარო აკმოდირთუ წიფურიშ, [[კავკაციურ შვაჭა|შვაჭა]]შ დო [[კედარი]]შ ტყალეფშე. 1,500–1,800 მეტრიშ სიმაღალაშე ტყა უმენტაშო წვიწვამ რე. ჯალეფიშ ღოზი, მუჭოთ წესი, დოხოლაფირო 1800 მეტრის ითებუ დო თის ალპურ ზონა თირანს, ნამუთ უმენტაშ ტერიტორიას ზუღაშ დონეშე 3000 მეტრაშ სიმაღალაშახ იაფჩჷ.<ref name="NAG"/> ბჟაეიოლ საქორთუოშ ართამ ლანდშაფტ ანდამუდანობაშ ველს დო ლეხერს იკათუანს, ნამუეფჷთ გვალეფით რე გიშართილი. ბჟადალ საქორთუოშე გინორთი, ბჟაეიოლ საქორთუოშ ტყალეფიშ დახე 85 პროცენტ ფურცელმაცჷმე რე. წვიწვამ ტყალეფ ხვალე [[ბორჯომიშ ლეხერი|ბორჯომიშ ლეხერს]] დო უძგალაშ ბჟადალ ტერიტორიას ჩანს. ფურცელმაცჷმე ჯალეფიშ გვარობეფს შქას ჩანს [[წიფური]], [[ჭყონი|ჭყონ]] დო [[ცხიმური]]. შხვა ფურცელმაცჷმე გვარობეფშა მიშმურს [[ლაკინჩხა]]შ მუზმარენ გვარობას, [[ფარფალიაჯა]]ს, [[ლანჯი]]ს დო [[თხირი|თხირს]].<ref name="NAG"/> ზურაშ დონეშე 1000 მეტრიშ სიმაღალას (გიშაკერზაფილო [[თუშეთი]]ს, [[ხევსურეთი]]ს დო [[ხევი (აკანი)|ხევს]]) ფართოთ ჩანს [[სოსნოვსკიშ ფიჭვი|ფიჭვიშ]] დო ლაკინჩხაშ ტყალეფი. ზოგადო, ბჟაეიოლ საქორთუოს ტყალეფ ზუღაშ დონეშე 500–2,000 მეტრიშ სიმაღალას აფხვადჷნა, ალპურ ზონა — 2,000–2,300-შე 3,000–3,500 მეტრაშა. აკა ასქილადირ კაბეტი, რზენიშ ტყალეფ კახეთიშ [[ალაზანი]]შ ვეს რე.<ref name="NAG"/> === კლიმატი === {{თარი|საქორთუოშ კლიმატი}} [[ფაილი:Waterfall in Mtirala National Park.JPG|thumb|right|ბჟადალ საქორთუოშ კანკალე ნორთის სუბტროპიკურ კლიმატ რე, შხირ ჭვემეფით დო დინდარ წვანე ჩანარობათ.]] [[ფაილი:Chaukhi Mountain & Tina Lake, Juta Valley, Mtskheta-Mtianeti, Georgia.jpg|thumb|right|მორჩილ [[ალპურ ტობა]] საქორთუოშ ოორუე-ბჟაეიოლშე]] საქორთუოშ კლიმატი, ქიანაშ მორჩილ ზჷმაშ გოთოლწონაფათ, ძალამ ანდაკორომაბ რე. ქიანას რე ჟირ კლიმატურ ზონა, ნამუეფჷთ დოხოლაფირო ქიანაშ ბჟაეიოლ დო ბჟადალ ნორთეფს უხუჯანა. კაბეტ კავკაციონიშ ქჷნდჷრს შანულამ როლ უღჷ საქორთუოშ კლიმატიშ ონებას დო თხილანს ქიანას ოორუეშე რგილ ჰეერიშ მასეფიშ მიშაკათინშე. მორჩილ კავკაციონიშ გვალეფ ნორთობურო თხილანა რეგიონს ობჟათეშე მალ სქირე დო ჩხე ჰეერიშ მასეფიშ გაულაშე.<ref name="Georgia">{{cite news |last1=Howe |first1=G. Melvyn |last2=Lang |first2=David Marshall |title=Georgia |newspaper=Encyclopedia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Georgia |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=17 December 2020 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007223026/https://www.britannica.com/place/Georgia |url-status=live }}</ref> ბჟადალ საქორთუოშ უმენტაშ ნორთის ლამე სუბტროპიკულ ზონაშ ოორუე პერიფერიას იდვალუაფუ, სოდე წანმოწანურ ნოლექ 1000-შე 2500 მმ-შა იძანძჷ დო დამორჩილის თუთეფს მაქსიმუმს მეთმიოჭირინუანს. რეგიონიშ კლიმატ შანულამო ითირუ სიმაღალაშ მეჯინათ დო თინწკჷმა, მუჟანსჷთ ბჟადალ საქორთუოს დო სამარგალოშ რზენიშ ტერიტორიეფიშ უმენტაშობას ედომუშამ წანმოწანაშ მეძენას ელაზჷმაფათ ბატა რე, ლაკადა დო გვალამ რეგიონეფს (თინეფს შქას, მუჭოთ კაბეტინ, თეშ მორჩილ კავკაციონს) დჷმახასიათებელ რე რგილი, ლამე ზარხულ დო თირამ ზოთონჯი (ანდა რეგიონს თირიშ ოფორუე შხირას 2 მეტრიშე უმოს რე).<ref name="Georgia" /> ბჟაეიოლ საქორთუოს რე გინმალ კლიმატ ლამე სუბტროპიკულშე კონტინენტურშა. რეგიონიშ ტაროსშა გაულას იღვენუანს მუჭოთ ბჟაეიოლშე მუმალ კასპიაშ სქირე ჰეერიშ მასეფს, თეშ ბჟადალშე მუმალ უცა ზუღაშ ლამე ჰეერიშ მასეფს. უჩა ზუღაშე ლამე ჰეერიშ მასეფიშ მიშულას ოცილუ გვალაშ ქჷნდჷრეფი ([[ლიხიშ ქჷნდჷრი|ლიხი]] დო [[მესხეთი]]), ნამუეფჷთ ქიანას ბჟაეიოლ დო ბჟადალ ნორთეფო რთჷნს.<ref name="NAG"/> არძაშე ნოლექამ ბორჯეფ რე, მუჭოთ წესი, აფუნს დო დამორჩილს, ზოთონჯიშ დო ზარხულიშ თუთეფს, მუჭოთ წესი, არძაშე სქირე რე. ბჟაეიოლ საქორთუოშ უმენტაშ ნორთის ზარხულ ჩხე რე (გიშაკერზაფილო რზენეფს), ზოთონჯი — ელაზჷმაფათ რგილი. მუჭოთ ქიანაშ ბჟადალ ნორთისჷნ, თეშ ბჟაეიოლ საქორთუოსჷთ სიმაღალა შანულამ როლს არსულენს, სოდე 1,500 მეტრაშე უმოსის კლიმატურ პოიჯალეფ ბრელით რგილ რე, ვინდარო რზენეფს.<ref name="NAG"/> === ბიოანდაკორობამობა === {{ქოძირით თაშნეშე|ევროპაშ ფაუნაშ ერკებულეფი{{!}}საქორთუოშ ფაუნაშ ერკებული|უჩა ზუღაშ ჩხომეფში ერკებული}} [[ფაილი:Female Georgian Shepherd - Khevi, Georgia (3).jpg|thumb|[[ქორთულ ნაგაზი]]]] [[ფაილი:Ჯიხვი ლაგოდეხის ნაკრძალში.jpg|thumb|[[ბჟაეიოლკავკაიურ ჯიხვი|ბჟაეიოლკავკაციურ ჯიხვ]] [[Lლაგოდეხიშ თხილერ ტერიტორიეფი]]შ კირდეეფს]] ქიანაშ მაღალ ლანდშაფტურ ანდაკორობამობაშ დო დაბალ გეოგრაფიულ განედიშ გეშა, საქორთუოს დოხოლაფირო 5,601 ჩხოლარეფიშ გვარობა ხე, თინეფს შქას 648 [[გაგაჩამეფი|გაგაჩამი]] (მოსოფელს რინელ გვარობეფიშ 1%-შე უმოსი), დო თე გვარობეფშე ანდა ენდემურ რე.<ref>{{cite web |url=http://www.biodiversity-georgia.net/index.php?taxon=Chordata |title=Eucariota, Animalia, Chordata |publisher=Institute of Ecology |date=2015 |website=Georgian Biodiversity Database |access-date=7 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625014140/http://www.biodiversity-georgia.net/index.php?taxon=Chordata |archive-date=25 June 2016 }}</ref> ტყალეფს ხე მუზმარენ კაბეტ [[ხორციშმაჭკომალეფი|ხორციშმაჭკომალი]], კერზოთ, [[ფაფალა თუნთი|ფაფალა თუნთეფი]], [[ნგერი|ნგერეფი]], [[ფორცხოლი|ფორცხოლეფ]] დო [[კავკაციურ ჯიჯაღი|კავკაციურ ჯიჯაღეფი]]. [[კოლხური ქილორი|კოლხურ ქილორ]] (კჷნე რჩქვანელობურ ქილორი) რე საქორთუოშ ენდემურ მაფურინჯე, ნამუთ ედომუშამ მოსოფელს ფართოთ რე რჩქინელ, მუჭოთ ოჯინორე მაფურინჯე. [[უგაგაჩეეფი|უგაგაჩე]] გვარობეფიშ მუდანობა ძალამ ბრელ რე, მარა მუნაჩემეფ ანდა გჷმობჟინაფილ ნახანდის რე მოფაჩილი. საქორთუოშ ბორბოლიეფიშ ერკებული, სამანგათ, 501 გვარობას იკათუანს.<ref name="Caucasus-spiders.info">{{cite web|url=http://caucasus-spiders.info/introduction/checklists/ |title=Caucasian Spiders " Checklists & Maps |publisher=Caucasus-spiders.info |access-date=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090328225817/http://caucasus-spiders.info/introduction/checklists/ |archive-date=28 March 2009 }}</ref> [[რიონი|წყარმალუ რიონს]] შილებე ხედას კრიტიკულ ოშქურანჯობაშ გიმე მარენჯ [[ფორონჯი (ჩხომი)|ფორონჯიშ]] ტოფობაშო ოხვილურ პოპულაცია.<ref>{{cite web |url=https://wwf.panda.org/wwf_news/?364051/ship-sturgeon-georgia |title=Dramatic Double Sturgeon Discovery in Georgia |publisher=WWF |date=15 June 2020 |access-date=26 June 2020 |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629124703/https://wwf.panda.org/wwf_news/?364051/ship-sturgeon-georgia |url-status=live }}</ref> საქორთუოს ფიქსირებულ რე [[სოკოეფი]]შ 6500-შე უმოს გვარობა, ლიქენეფიშ წჷმმაქიმინალ გვარობეფიშამო,<ref>Nakhutsrishvili, I.G. ["Flora of Spore Producing Plants of Georgia (Summary)"]. 888 pp., Tbilisi, Academy of Science of the Georgian SSR, 1986</ref><ref name="cybertruffle1">{{cite web |url=http://www.cybertruffle.org.uk/robigalia/eng/index.htm |title=Cybertruffle's Robigalia – Observations of fungi and their associated organisms |publisher=cybertruffle.org.uk |access-date=27 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920032737/http://www.cybertruffle.org.uk/robigalia/eng/index.htm |archive-date=20 September 2011 |url-status=live }}</ref> მარა თე რიცხუ რსულჸოფურობაშე შორს რე. საქორთუოს რინელ სოკოვამ გვარობეფშ ემეთ ართამ მუდანობა, თინეფს შქას დიო უდურეგისტრებუ გვარობეფი, ორჩანიეთ, ბრელით უმოს მაღალ რე, თი ართამო მეღებულ ფასებაშ გოთოლწოინებათ, ნამჷ-და ასეშა მოსოფელიშ არძა სოკოამიშ დოხოლაფირო შკვით პროცენტშა რე მეგორაფილი.<ref>Kirk, P.M., Cannon, P.F., Minter, D.W. and Stalpers, J. "Dictionary of the Fungi". Edn 10. CABI, 2008</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ხემიოლუ ინფორმაციაშ მუდანობა დიო ხოლო ძალამ მერკე რენ, იკეთინ პირველურ ცადფებაქ, შეფასებედკონ საქორთუოშ ენდემურ სოკოვამ გვარობეფიშ მუდანობა დო 2,595 გვარობაქ წიმიწორეთ იჸუ რეგისტრირებულქ, მუჭოთ ქიანაშ შეილებუან ენდემეფი.<ref>{{cite web |url=http://www.cybertruffle.org.uk/gruzfung/eng/endelist.htm |title=Fungi of Georgia – potential endemics |publisher=cybertruffle.org.uk |access-date=27 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927173031/http://www.cybertruffle.org.uk/gruzfung/eng/endelist.htm |archive-date=27 September 2011 |url-status=live }}</ref> საქორთუოს სოკოეფწკჷმა ასოცირებულ ჩანარეფიშ 1,729 გვარობა რე ფიქსირებული.<ref name="cybertruffle1" /> [[ორთაშ თხილუაშ ერეფოშქაშე რსხუ]]შ მუნაჩემეფით, საქორთუოს 4,300 გვარობაშ [[ჭკუდურია ჩანაფრეფი|ჭკუდურია ჩანარ]] ჩანს.<ref>{{Cite web|url=https://www.iucn.org/content/georgia-%E2%80%93-haven-biodiversity|title=Georgia – a haven for biodiversity|date=7 December 2012|website=IUCN, International Union for Conservation of Nature|access-date=29 June 2019}}{{dead link|date=July 2022|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> საქორთუოს ოთხ ეკორეგიონ რე: [[კავკაციაშ ჯაკათეფი]], [[უჩა ზუღა-კოლხურ ფურცელამ ტყალეფი]], [[ბჟაეიოლ ანატოლიაშ გვალაშ სტეპი|ბჟაეიოლ ანატოლიაშ გვალაშ სტეპ]] დო [[აზერბაიჯანიშ ბართვამ ტიოზ დო სტეპი]].<ref name="DinersteinOlson2017">{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|last11=Hansen|first11=Matt|last12=Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|journal=BioScience|volume=67|issue=6|year=2017|pages=534–545|issn=0006-3568|doi=10.1093/biosci/bix014|pmid=28608869|pmc=5451287|doi-access=free}}</ref> 2018 წანაშ ტყაშ ლანდშაფტიშ ედომუშამობაშ ინდექსიშ მეჯინათ, ქიანაშ ოშქაშე ქულა 10-შე 7.79 რდჷ, ნამუშით საქორთუო მოსოფელიშ რეიტინგის 172 ქიანაშე 31-ა აბანს რე.<ref name="FLII-Supplementary">{{cite journal|last1=Grantham|first1=H. S.|last2=Duncan|first2=A.|last3=Evans|first3=T. D.|last4=Jones|first4=K. R.|last5=Beyer|first5=H. L.|last6=Schuster|first6=R.|last7=Walston|first7=J.|last8=Ray|first8=J. C.|last9=Robinson|first9=J. G.|last10=Callow|first10=M.|last11=Clements|first11=T.|last12=Costa|first12=H. M.|last13=DeGemmis|first13=A.|last14=Elsen|first14=P. R.|last15=Ervin|first15=J.|last16=Franco|first16=P.|last17=Goldman|first17=E.|last18=Goetz|first18=S.|last19=Hansen|first19=A.|last20=Hofsvang|first20=E.|last21=Jantz|first21=P.|last22=Jupiter|first22=S.|last23=Kang|first23=A.|last24=Langhammer|first24=P.|last25=Laurance|first25=W. F.|last26=Lieberman|first26=S.|last27=Linkie|first27=M.|last28=Malhi|first28=Y.|last29=Maxwell|first29=S.|last30=Mendez|first30=M.|last31=Mittermeier|first31=R.|last32=Murray|first32=N. J.|last33=Possingham|first33=H.|last34=Radachowsky|first34=J.|last35=Saatchi|first35=S.|last36=Samper|first36=C.|last37=Silverman|first37=J.|last38=Shapiro|first38=A.|last39=Strassburg|first39=B.|last40=Stevens|first40=T.|last41=Stokes|first41=E.|last42=Taylor|first42=R.|last43=Tear|first43=T.|last44=Tizard|first44=R.|last45=Venter|first45=O.|last46=Visconti|first46=P.|last47=Wang|first47=S.|last48=Watson|first48=J. E. M.|title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity – Supplementary Material|journal=Nature Communications|volume=11|issue=1|year=2020|page=5978|issn=2041-1723|doi=10.1038/s41467-020-19493-3|pmid=33293507|pmc=7723057|bibcode=2020NatCo..11.5978G |doi-access=free}}</ref> {{clear}} == სახენწჷფო == საქორთუო ოპარლამენტე რესპუბლიკა რე. სახენწჷფოში მადუდე რე [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]], ნამუთ სხუნუშ ხეშუულაფაშ მანჯღვერჷთ რე. თარობაშ მადუდე - [[პრემიერ-მინისტრი]]. ქიანაშ უმაღალაშ კანონმადვალუ ორგანო რე ართპალატამი პარლამენტი (235 მაკათური), ნამუთ ოთხ წანამოწანას ართიშახ ითირუ პროპორციული დო მაჟორიტარული სისტემათ. * '''ნანანოღა''' - [[ქართი]] * '''ოფიციალური ნინა''' - [[ქორთული ნინა|ქორთული]], [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას]] [[აფხაზური ნინა|აფხაზური]] ქორთულწკჷმა ართო. * '''ერუანული დღახუ''' - [[26 მესი]] (1918), სახენწჷფობური დუდიშულაშ დღა. == საქორთუოშ თანჯეფი == ოსქჷრონე თანჯა საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალუ ნოწილს, დაბა ლესელიძეწკჷმა იჭყაფუ. უკული თინა მეჸუნს [[ფსოუ]]ს, ნამუთ ოდუდეს გვალა აგეფსთაწკჷმა ეჭოფუნს. საქორთუოშ ოორუე თანჯა უმოსო მეჸუნს კავკასიონიშ თარ წყარგმართალ ქჷნდჷრს. გვალა ვაციკფარსიშე გვალა შავიკლდეშა საქორთუოშ თანჯა გეჸუნს წყარგმართალი ქჷნდჷრიშ ოორუეშე გვალა [[მყინვარწვერი|მყინვარწვერს]] დო [[გვერდით ქჷნდჷრი|გვერდით ქჷნდჷრს]]. ბჟაეიოლი თანჯა იჭყაფუ გვალა [[ტინოვროსო]]შე, გიმურს [[ალაზანიშ ვე]]შა, მეუნს წყარმალ [[ალაზანი|ალაზანს]], სოიშახ 1 კმ ვადოსქიდუ [[მინგეჩაურიშ წყაროთხილუ]]წკჷმა წყარმალიშ კათაფაშა. საქორთუოშ ობჟათე თანჯა იჭყაფუ [[უჩა ზუღა]]წკჷმა, ოფუტე [[სარფი]]ს. თანჯა დიო მეჸუნს, უკული კვათჷნს ლაზისტანიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე ნორთის, მეჸუნს [[შავშეთი]]ს დო კჷნ კვათუნს [[არსიანიშ ქჷნდჷრი|არსიანიშ ქჷნდჷრს]], ჯავახეთიშ რეგიონიშ დო სომხეთიშ ვულკანურ გვალონას, ლოქიშ ქჷნდჷრს, წყარმალ [[მტკვარი|მტკვარს]] დო [[იორიშ გაბარი|იორიშ გაბარს]]. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. {| class="wikitable" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10" |----- ! colspan="3" background: #8B864E | საქორთუოშ რეგიონეფი |----- | colspan="3" align="center" | <div class="float-none"> |----- | ''№'' || ''რეგიონი'' || ''ნანანოღა'' |----- | 1 || [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[სოხუმი]] |----- | 2 || [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი]] || [[ზუგდიდი]] |----- | 3 || [[გურიაშ აკანი]] || [[ოზურგეთი]] |----- | 4 || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[ბათუმი]] |----- | 5 || [[რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანი|რაჭა-ლეჩხუმიშ<br />დო თუდოლენი შონეშ აკანი]] || [[ამბროლაური]] |----- | 6 || [[იმერეთიშ აკანი]] || [[ქუთეში]] |----- | 7 || [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი]] || [[ახალციხე]] |----- | 8 || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[გორი]] |----- | 9 || [[მცხეთა-მთიანეთიშ აკანი]] || [[მცხეთა]] |----- | 10 || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[რუსთავი]] |----- | 11 || [[კახეთიშ აკანი]] || [[თელავი]] |----- | 12 || [[ქართი]] || [[ქართი]] |----- |} == დემოგრაფია == {{თარი|საქორთუოშ დემოგრაფია}} ისტორიოგრაფიას მეღებული მუნაჩემეფით [[XIII ოშწანურა]]ს ქორთუეფიშ მუდანობა 5 მილიონს ოჭირინუანდჷ. უჩინებუ რე XIV-XVII ოშწანურეფიშ მუნაჩემეფი. XVIII ოშწანურაშ შქა წანეფშე საქორთუოშ მახორობას (ასეიან ხურგეფს) 761 ვითოშით ანგარიშენდეს, თინეფშე 5% ოხორანდჷ ნოღეფს. 1800 წანაშო საქორთუოშ (ასეიან ხურგეფს) მახორობა 675 ვითიოშშე უმოსი რდჷ, თაურეშე ბჟაეიოლ საქორთუოშა მიშჷ მახორობაშ 45,6%, ბჟადალაშა – 54,4%. 1832 წანა 840 ვითოშშა მიძინჷ, 1865 წანას — 1 289 200-ს გეგნაჩირთჷ. 1897 წანას, საქორთუოშ მახორობა რდჷ 1 919 400 ადამიერი, 1914 წანას — 2 600 400. ართი ოშწანურაშ გოძვენას საქორთუოშ მახორობაქ 3,4-სხით მიძინჷ. [[პავლე ინგოროყვა]]სშ ჩინებათ, 1916 წანას საქორთუოშ მახორობა აკმადგინანდჷ 3 365 000 ადამიერს, თინეფშე 2 349 000 ადამიერი რდჷ ქორთუ.<ref>''ინგოროყვა პ.'' „საქართველოს ტერიტორიის საზღვრების შესახებ გვ. 16-17 – თბილისი, 1990</ref> საქორთუოშ მახორობაქ მეხოლაფირო 200 ვითოშით დირკჷ [[პირველი მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის დო [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|პირველი რესპუბლიკაშ]] წანეფს, ნამუთ ირიათოიანი ლჷმეფით დო ტერიტორიეფიშ დინაფათ რდჷ გოპიჯაფილი. 1921 წანას საქორთუოშ მახორობაქ 2 410 ვითოშშახ ქუმორთჷ. XX ოშწანურაშე, მახორობაშ მუდანობაშ დოდგინა მახორობაშ არძაშოული მეშქაშობათ მუთმოხვადჷ. პირველი ეჭარუაქ სხუნუური საქორთუოს [[1926]] წანას იმანჯჷ, ეკონიაქ — [[1989]] წანას. ზოხორინელი საქორთუოს მახორობაშ ეჭარუაქ იმანჷ 2002 დო 2014 წანეფს. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! ეჭარუაშ წანა !! მახორობა !! ქომოლკოჩი !! ოსური |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1926|1926]]|| 2 677 200 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1939|1939]]|| {{ძინა}} 3 540 000 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1959|1959]] || {{ძინა}} 4 044 045 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1970|1970]] || {{ძინა}} 4 686 358|| || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1979|1979]] || {{ძინა}} 5 014 800 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1989|1989]]|| {{ძინა}} 5 400 800 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2002|2002]] || {{რკება}} 4 601 500 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2014|2014]] || {{რკება}} 3 787 000|| || |- |2020 || {{რკება}} 3 716 900 || || |} 1989 წანაშ ეჭარუათ საქორთუოშ მახორობა 5 443 000 კოჩი რდჷ, 2002 წანაშო - 4 601 500. მუჭოთ რჩქჷნი, საქორთუოშ მახორობაქ 13 წანაშ დინოხოლე ართი ნოხუთალით მირკჷ. ეკონია პერიოდეფს საქორთუოს მოხვალამირ რთულ პოლიტიკურ მოლინეფქ დო მონკა სოციალურ-ეკონომიკურ კრიზისიქ გჷმიჭანუ საქორთუოშ მახორობაშ ოგჷნაფალი ნორთიშ გუშულა თანჯეფსგალე. თეწკჷმა, მირკჷ დაბადებაქ დო ქჷმიძინჷ ღურუამობაქ დო ქიანაქ მონკა დემოგრაფიულ სიტუაციას ქინოლჷ. მუთ ოწაწჷ [[ქორთუეფი|ქორთუეფს]], 1989 წანას რდჷ 3 787 000 კოჩი, მუთ საქორთუოშ მახორობაშ 70,1 %-ს აკმადგინანდჷ. 2002 წანას ქორთუეფიშ მუდანობა აკმადგინანდჷ 3 661 000 კოჩის, მუთ ქიანაშ მახორობაშ 83,8 % რდჷ. 2006 წანაშ ოფიციალური მუნაჩემეფიშ მეჯინათ, საქორთუოშ ცენტრალურ ხეშუულობაშ კონტროლირებად ტერიტორიას დოხოლაფირო 4 661 473 კოჩი, ოხორანს. მახორობაშ ძინაშ ტემპი აკმადგინანს 0,74 %-ს. * '''ეთნიკური აკოდგინალა''' (საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[ქორთუეფი]] — 86,8 %, [[აზერბაიჯანარეფი]] — 6,3 %, [[სომეხეფი]] — 4,5 %, [[რუსეფი]] — 0,7 %, [[ოსეფი]] — 0.4 %, [[იეზიდეფი]] — 0,3 %, [[უკრაინალეფი]] — 0,2 %, [[ქისტეფი]] — 0,2 %, [[ბერძენეფი]] — 0,2 % დო შხვეფი; * '''რელიგიური აკოდგინალუა''' (უმოსო საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელი ქირსიანეფი]] — 83,4 %, [[ისლამი|მუსლიმანეფი]] — 10,7 %, [[სომხური სამოციქულო ეკლესია|სომეხი გრიგორიანალეფი]] — 2,9 %, [[კათოლიციზმი|კათოლიკეეფი]] — 0,5 %, [[იეზიდიზმი|იეზიდეფი]] – 0,2 % დო შხვეფი. * '''დიდი ნოღეფი''': [[ქართი]] — 1 108 717, [[ბათუმი]] — 152 839, [[ქუთეში]] — 147 635, [[რუსთავი]] — 125 103, [[სოხუმი]] — 62 914, [[გორი]] — 48 143, [[ზუგდიდი]] — 42 998, [[ფუთი]] — 41 465, [[ცხინვალი]] — 30 432. {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" |+ align=center style="font-weight:bold" | ნოღეფიშ მახორობა ! rowspan=23 width:150|<br /> [[ფაილი:Tiflis.jpg|border|135px|ქართი]]<br />[[ქართი]]<br /> [[ფაილი:Catholic Church in Kutaisi.jpg|border|135px|ქუთეში]]<br />[[ქუთეში]]<br /> [[ფაილი:Streets of Batumii.jpg|border|135px|ბათუმი]]<br />[[ბათუმი]]<br /> |- ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! rowspan=11 | {{navbar|საქორთუოშ ნოღეფიშ მახორობა|plain=1}} [[ფაილი:Rustavi Square.JPG|135px|რუსთავი]]<br />[[რუსთავი]]<br /> [[ფაილი:Gori cathedral (view from the Gori Fortress) (A).jpg|135px|border|გორი]]<br />[[გორი]]<br /> [[ფაილი:Dadiani Palace.jpg|135px|ზუგდიდი]]<br />[[ზუგდიდი]]<br /> |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 1 ||align=left | '''[[ქართი]]''' || [[ქართი]] || 1 108 717 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 10 ||align=left | '''[[სამტრედია]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 25 318 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 2 ||align=left | '''[[ბათუმი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]]|| 152 839|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 11 ||align=left | '''[[ხაშური]]'''|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]||26 135 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 3 ||align=left | '''[[ქუთეში]]'''||[[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 147 635 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 12 || align=left | '''[[სანაკი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 21 596 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 4 ||align=left | '''[[რუსთავი]]''' || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 125 103 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 13 ||align=left | '''[[ზესტაფონი]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 20 814 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 5 ||align=left | [[სოხუმი|'''სოხუმი''']]|| [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]|| ''62 914''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 14 ||align=left | [[მარნეული|'''მარნეული''']]|| [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 20 211 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 6 ||align=left | '''[[გორი]]''' || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]] || 48 143 || align=center style="background:#f0f0f0;" | 15 ||align=left | '''[[თელავი]]'''|| [[კახეთიშ აკანი|კახეთი]]|| 19 629 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 7 ||align=left | [[ზუგდიდი|'''ზუგდიდი''']]|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 42 998 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 16 ||align=left | [[ახალციხე|'''ახალციხე''']]|| [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი|სამცხე-ჯავახეთი]]|| 17 903 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 8 ||align=left | '''[[ფუთი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 41 465 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 17 ||align=left | '''[[ქობულეთი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]] || 16 546 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 9 ||align=left | [[ცხინვალი|'''ცხინვალი''']]|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]|| ''30 432''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 18 ||align=left | [[ოზურგეთი|'''ოზურგეთი''']]|| [[გურიაშ აკანი|გურია]]|| 14 785 |- |} == ეკონომიკა == ზოხორინელობაშ გუმოცხადებაშე ამდღარშახ იგინძორებუ საბაზარო რეფორმეფი. ეკონომიკაშ თარი დარგეფი რე ოფუტეშ მეურნება (ჩაი, ციტრუსი, ხილი, თამბაქო, ღვინი, მანქანაშკიდანჯალა, მეტალურგია, ჰიდრორესურსეფი. === საბანკო-საფინანსო დო დაზღვიებაშ სისტემეფი === დიდი ქორთუ, [[ილია ჭავჭავაძე]] „საადგილმამულო სათავადაზნაურო ბანკიშ“ ხემანჯღვერობაშ პერიოდის, დიო ხოლო 1883 წანაშე გაზეთ ''ივერიას'' ობჟინუანს მოშინაფილი ორგანიზაციაშ მუშობაშ შედეგეფს. თენა რდჷ მაართა ქორთული საბანკო-საფინანსო ინსტიტუტიშ მაართა საჯარო წჷმორინაფა. ამდღა საქორთუოშ ეკონომიკაშ სექტორს მუშენს მუდგაზმარენი ძალიერი კომერციული ბანკი დო ბანკეფიშ ასოციაცია. * [[საქორთუოშ ბანკეფიშ ასოციაცია]] ([[ქორთული ნინა|ქორთ]]. [[:ka:საქართველოს ბანკების ასოციაცია|საქართველოს ბანკების ასოციაცია]]) * [[ბაზის ბანკი]] * [[ბანკი რესპუბლიკა]] (ბუნა სოსიეტე ჟენერალი) * [[ვითიბი]] * [[თიბისი ბანკი]] * [[პროკრედიტბანკი]] * [[საქართველოს ბანკი]] * [[სახალხო ბანკი]] * [[სილქ როუდ ბანკი]] * [[სტანდარტ ბანკი]] * [[ტაოპრივატბანკი]] ვასაბანკო საკრედიტო-სადეპოზიტო ორგანიზაციეფი დო საფინანსო-საკრედიტო ხუჯიშდაკინებაშ (მხარდაჭერა) პროგრამეფი: * „[[განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირი]]“ დაზღვიებაშ სისტემა: * [[დაზღვევის ასოციაცია]] * [[ალდაგი-ბი-სი-აი]] * [[ჯი-პი-აი ჰოლდინგი]] სახენწჷფო ინსტიტუტეფი: * [[საქორთუოშ ფინანსეფიშ სამინისტრო]] * [[საქორთუოშ ცენტრალური ბანკი]] </small> საქორთუოშ ისტორია ართ-ართი არძაში უმოს დიდარი რე ჯვეში ქიანეფშე. საქორთუოშ ტერიტორიას მაართა ქორთული ქიანეფი არსებენდ 3000 წანაშ ოწოხლე. თე ქიანეფი რე [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]] (ჯვეშ ქორთული წყუეფს ''ეგრისი'') დო [[დიაოხი]] (ტაო-კლარჯეთი). 1918-1921 წანეფს საქორთუო რდჷ დემოკრატიული რესპუბლიკა. 1921-1990 წანეფს საქორთუო რდჷ სხუნუშ აკოშქუმალაშ ართ-ართი მაკათური ქიანა. 1990 წანაშ უკული საქორთუო რე დუდიშული სახენწჷფო. დღას ათენა [[სუამი]]შ ართ-ართი მაკათური რე [[უკრაინა]]წკჷმა, აზერბაიჯანწკჷმა დო [[მოლდოვა]]წკჷმა ართო. საქორთუო რე [[უჩა ზუღა]]შ ეკონომიკური ალმახანდეობაშ ორგანიზაციაშ მაკათურით. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. == ქორთული რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.president.gov.ge/ საქორთუოშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-გვერდი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316105336/http://www.president.gov.ge/ |date=2011-03-16 }} * [http://www.parliament.ge საქორთუოშ პარლამენტი] * [http://www.mfa.gov.ge/ საგალეო საქვარეფიშ სამინისტროშ ვებ-გვერდი] * [http://civil.ge/geo/ Civil.ge — საქორთუოშ პოლიტიკური სიახალეეფიშ მაჩინე (მაცნე)] * [http://internet.ge Internet.ge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017123847/http://internet.ge/ |date=2011-10-17 }} * [http://weather.ge/ ტაროსი საქორთუოს]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.apsny.ge Грузия online — ახალი ამბეფი დო ანალიტიკური მასალეფი] {{ru}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016075816/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html |date=2015-10-16 }}{{en icon}} * [http://www.caucaz.com/home_uk Caucaz.com — ირმარული სტატიეფი დო რეპორტაჟეფი საქორთუოშე დო ობჟათე კავკასიაშე] * [https://www.allgeo.org/index.php/ka/ საქორთუეშე ოთხ ნინაშა: ისტორია, კულტურა, აუდიო-ვიდეოთეკა დო შხვა] ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} {{ევროპაშ ქიანეფი}} {{ფეისბუქი}} [[კატეგორია:საქორთუო| ]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ სხუნუშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:კავკაცია]] [[კატეგორია:მოლენკავკაცია]] [[კატეგორია:რესპუბლიკეფი]] [[კატეგორია:საქორთუოშ თეხანური ისტორია]] [[კატეგორია:ქირსიანული სახენწჷფოეფი] nlyh32c659esmxunsv60o9nw30eizeo 254431 254430 2026-10-30T19:33:09Z Narazeni 826 /* ბიოანდაკორობამობა */ 254431 wikitext text/x-wiki {{Short description|ტრანსკონტინენტურ სახენწჷფო ბჟაეიოლ ევროპას დო ბჟადალ აზიას}} {{Pp-semi-protected|small=yes}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = საქართველო |ედომუშამი_ჯოხო = |ოართე_ჯოხო =საქორთუო |შილა = Flag of Georgia.svg |გერბი = Greater coat of arms of Georgia.svg |რუკა = Georgia (orthographic--projection).svg |ჰიმნი = [[საქორთუოშ სახენწჷფო ჰიმნი]]<br/>'''„თავისუფლება“'''<br/><br/><center>[[ფაილი:Tavisupleba vocal.ogg]]</center> |დევიზი =„ძალა ერთობაშია“<br/>„ჭყანა ართობას რე” |ზოხორინალაშ თარიღი =26 მესი 1918 |ოფიციალური_ნინეფი =[[ქორთული ნინა|ქორთულ]]<br />[[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]] ^'''1''' <ref>[http://parliament.ge/ge/kanonmdebloba/constitution-of-georgia-68 საქართველოს კონსტიტუცია, მუხლი 8]</ref> |რელიგია= |ნანანოღა= [[ფაილი:Tbilisi City Seal.svg|15px]] [[ქართი]] |latd=41 |latm=43 |latNS=N |longd=44 |longm=47 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[მიხეილ ყაველაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[საქორთუოშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = [[ირაკლი კობახიძე]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[საქორთუოშ პარლამენტიშ დუდმახვენჯი|პარლამენტიშ დუდმახვენჯი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 =[[შალვა პაპუაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 121-ა |ფართობი =69 700 |წყარი_% = |ოეგებიე_მახორობა =3 716 900 კოჩი ^'''2'''<ref>{{cite web|url=https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/41/mosakhleoba |title=მახორობაშ მუდანობა 1 ღურთუთაშ დგომარობათ|publisher= [[საქორთუოშ სტატისტიკაშ ერუანული ნინალა]]|format=|accessdate=2021-02-05|date=1 იანვარი, 2020}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 131-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2020 |მახორობაშ_ცენზი =3 713 804 ^'''3''' |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2014 |მახორობაშ_მეჭედალა = 53.5 კოჩი/კმ² |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 137-ა |ედპ_ppp_წანა = 2016 |ედპ_ppp = {{nowrap|$35.6 მილიარდი<ref>{{cite web |title=World GDP Ranking 2015 |url=https://knoema.com/nwnfkne/world-gdp-ranking-2015-data-and-charts |access-date=13 May 2016}}</ref>}} |ედპ_ppp_რანგი = 117-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$9500 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = |აგი =0.754 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =76-ა |აგი_წანა =2020 |ვალუტა= [[ფაილი:Sign of Georgian Lari.svg|link=ლ|15px]] [[ლარი]] ^'''4''' |ვალუტაშ_კოდი =GEL |ქიანაშ_კოდი = |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+04:00]]<ref>საქორთუოქ გეგნორთჷ UTC+4 ზონაშე UTC+3 ზონაშა [[2004]] წანაშ 27 მანგის, მარა დართჷ UTC+4 ზონას [[2005]] წანაშ 27 მელახს^{[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3843511.stm]}^{[http://www.timeanddate.com/worldclock/timezone.html?n=371]}.</ref> |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.ge]] |ოტელეფონე_კოდი =+995 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= ^'''1'''აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას ოფიციალურ ნინა ქორთულ ნინაწკჷმა ართო რე [[აფხაზური ნინა]].<br> ^'''2'''მახორობაშ მუდანობაშა დო მეჭედალაშა ვენშმურს აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ ნორთი, ნამუეფჷთ ოკუპირებულჷ რე რუსეთიშით დო საქორთუოშ ხეშულობა ვაკონტროლენს.<br> ^'''3'''მეხოლებურ მუნაჩემეფ აფხაზეთიშო დო სამაჩაბლოშამო.<br> ^'''4'''რუსეთიშით ოკუპირებულჷ აფხაზეთის დო სამაჩაბლოს თაშნეშე ხვარებას რე [[რუსული რუბლი|რუსულ რუბლი]].<br> {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q230|text=<center>საქორთუოშ ინტერაქტიულ რუკა</center>}} }} '''საქორთუო''' ({{Lang-ka|{{აუდიო|Sakartvelo.ogg|საქართველო}}}}) — [[სახენწჷფო]] [[ბჟაეიოლი ევროპა|ბჟაეიოლ ევროპას]] დო [[ბჟადალი აზია|ბჟადალ აზიას]].<ref>Encyclopedic World Atlas, George Philip & Son, [[Oxford University Press]]: 2002, p.104</ref><ref>''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' 4.38. C.f. James Rennell, ''The geographical system of Herodotus examined and explained'', Volume 1, Rivington 1830, [[iarchive:bub gb enQ-AAAAcAAJ/page/n274|p. 244]]</ref><ref>[[Encyclopedia Britannica]]", [https://www.britannica.com/place/Caucasus Caucasus], June 2021: "One widely accepted scheme draws the dividing line along the crest of the Greater Caucasus range, putting the portion of the region north of the line in Europe and the portion south of it in Asia. Another puts the western portion of the Caucasus region in Europe and the eastern part (the bulk of Azerbaijan and small portions of Armenia, Georgia, and Russia's Caspian Sea coast) in Asia..."</ref> [[კავკაცია]]შ რეგიონიშ ნორთი, ნამუსჷთ ბჟადალშე ომძღჷ [[უჩა ზუღა]], ოორუე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს [[რუსეთი|რუსეთიშ ფედერაცია]], ობჟათე-ბჟადალშე — [[თურქეთი]], ობჟათეშე — [[სომხეთი]] დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე — [[აზერბაიჯანი]]. საქორთუოშ ფართობ რე 69700 კმ²,<ref>[[Nana Bolashvili]], Andreas Dittmann, Lorenz King, Vazha Neidze (eds.): ``National Atlas of Georgia``, 138 pages, Steiner Verlag, 2018, {{ISBN|978-3-515-12057-9}}</ref> [[საქორთუოშ დემოგრაფია|მახორობა]] — 3.7 მილიონ ადამიერი,{{efn|აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ მოხ, თე ჟირ [[ვაღიარაფილი სახენწჷფო|სეპარატისტულ რეგიონ]] [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|რუსეთიშ ოკუპაციაშ]] გიმე რე. [[საქორთუოშ თარობა]] თე ჟირ სეპარატისტულ რეგიონს ქიანაშ უგურთუ ნორთო მითმირჩქინანს, ერეფოშქაშე ხუჯიშ დოკინათ.}}<ref name="statspopulation">{{cite web|title=Population and Demography |publisher=National Statistics Office of Georgia, Geostat |url=https://www.geostat.ge/en/modules/categories/316/population-and-demography |access-date=29 December 2021}}</ref> ნამუშ ნასუმორ ოხორანს ქიანაშ ნანანოღა დო [[საქორთუოშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაშ ნოღა]] [[ქართი]]ს. [[ქორთუეფი]], რეგიონიშ ჯინჯიერ მახორუეფი, აკმადგინანა ქიანაშ მახორობაშ უმენტაშობას, ნამუეფსჷთ ეთნოლინგვისტურო გინორთ უღჷნა არძა მეძობელ ქიანაწკჷმა და უმენტაშო რაგადანა [[ქორთული ნინა|ქორთულო]], ართ-ართ [[ქართველური ნინეფი|ქორთულურ ნინაშა]], ნამუთ მოსოფელიშ შხვა ნინეფიშ აკა ფანიას ვარსხუაფუ.{{sfn|Dalby|2002|ხს=38}} საქორთუოშ ასეიან ტერიტორია დოხორელ რე [[მაართაჸოფილი ჯარალუა|პრეისტორიულ]] ბორჯიშე, სოდე იდვალუაფუ მოსოფელიშ არძაშე ორდოიან [[მეღვინალა|ღვინიშ]], ორქოშ მოპალუაშ დო ტექსტილიშ წარმებაშ აბანეფი.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-41977709 'World's oldest wine' found in 8,000-year-old jars in Georgia]. BBC News: 13 November 2017</ref><ref name="archeologyMethodTheory2014322">{{cite journal|last=Doce|first=Elisa Guerra|year=2004|title=The Origins of Inebriation: Archaeological Evidence of the Consumption of Fermented Beverages and Drugs in Prehistoric Eurasia|journal=[[Journal of Archaeological Method and Theory]]|volume=22|issue=3| pages=751–782 | doi=10.1007/s10816-014-9205-z | s2cid=143750976 |issn=1072-5369}}</ref> [[ანტიკური ხანი|კლასიკურ ხანს]] გიჭყჷ მუსხირენ ომაფექ, მუჭომით რდჷ [[კოლხეთი]] დო [[იბერიაშ ომაფე|იბერია]], ნამუეფქჷთ ოსხირ გუჭყეს თეხანურ ქორთულ სახენწჷფოშ გვირზილს. [[IV ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს, ქორთუეფქ ოფიციალურო მიღეს [[ქირსიანობა]], ნამუქჷთ ხე ქეშუნწყჷ [[საქორთუოშ ომაფე]]შ აკოკათუას. საქორთუოქ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი|ორქოშ ხანს]] მიოჭირინჷ [[მაღალი შქა ოშწანურეფი|მაღალ შქა ოშწანურეფს]], მუჟანსჷთ ქიანას უნჯღვერდეს დავით IV გაფუ დო მაფა [[თამარ მაფა|თამარი]]. [[XV ოშწანურა]]შე დოჭყაფილი ომაფექ ქუდანთხჷ დო აკოცჷ შხვადოშხვა რეგიონალურ ჟისახენწჷფოეფიშ გაულათ, თინეფს შქას [[მონღოლეთიშ იმპერია|მონღოლეფიშ]], [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალეთიშ]] დო [[სპარსეთიშ იმპერია|სპარსეთი]]შით. თეშ უკული, [[1801]] წანაშე დოჭყაფილი, [[საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას|მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულჷ]] რდჷ [[რუსეთიშ იმპერია]]შა. [[1917]] წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუო კუნტა ხანით რდჷ [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|ზოხორინელ რესპუბლიკა]] [[ფუთიშ აპიჯალა|გერმანიაშ თხილუათ]],<ref name="Soviet power">{{Cite journal |last=Jones |first=Stephen |date=27 October 2020|title=The establishment of Soviet power in Transcaucasia: The case of Georgia 1921–1928|journal=Soviet Studies|volume=40|issue=4|page=627 |doi=10.1080/09668138808411783}}</ref> მარა [[1921]] წანას, [[ჭითა არმია]]შით [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|ეჭოფილქ დო ანექსირებულქ]] იჸუ დო [[სხუნუეფიშ რსხუ]]შ [[საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ართ-ართ]] რესპუბლიკათ გჷნირთუ. 1980-იან წანეფს, ზოხორინალაშო ყარაფ უწაიათ იძინანდჷ, ნამუქჷთ 1991 წანაშ პირელს, საქორთუოშ [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სხუნუეფიშ რსხუშე გიშულა]] გჷმიჭანუ. [[პოსტსხუნუური სახენწჷფოეფი|გეჸვენჯ ვითწანურაშ]] უმენტაშობაშ განწეხანს ქიანას რდჷ ეკონომიკურ კრიზისი, [[პოსტსხუნუური კონფლიქტეფი|პოლიტიკურ ვასტაბილურობა]] დო სეპარატისტულ ლჷმეფ [[აფხაზეთი]]ს დო [[ცხინვალიშ რეგიონი|სამაჩაბლო]]ს. [[2003]] წანაშ თინჩალ [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუოქ ჸონიერო მანჯჷ [[ბჟადალური ოქიანუ|პრობჟადალურ]] გალენურ პოლიტიკა, გენშეღჷ რანწკ [[ევროპაშ რსხუ]]შა დო [[ნატო (ოორუე ატლანტიკური აპიჯაფაშ ორგანიზაცია)|ნატოშა]] მიშაულარ [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|დემოკრატიულ დო ეკონომიკურ რეფორმეფი]]. ბჟადალჸურე გინულაქ გჷმიჭანუ [[რუსეთ-საქორთუოშ ურთიართობეფი|რუსეთწკჷმა ურთიართობეფიშ გაუფრაშება]] დო [[2008]] წანას [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუთ ასეთ იგჷნძორებუ რუსეთიშით [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|საქორთუოშ რეგიონეფიშ ოკუპაციათ]]. საქორთუო რე [[წჷმმარინაფონი დემოკრატია]], [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]].<ref>{{cite web |title=Constitution of Georgia |at=Article 1.1, 7.2, 45, 52 and 54 |url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |publisher=The Legislative Herald of Georgia |date=29 June 2020 |access-date=2022-03-25 |archive-date=27 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |url-status=dead }}</ref><ref name=undp>{{cite web |url=https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html |title=Consolidating Parliamentary Democracy in Georgia |publisher=UNDP Georgia |access-date=2022-03-25 |archive-date=19 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210619184258/https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html }}</ref> [[წუმმაძინე ქიანა]] ძალამ მაღალ [[ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი]]თ დო წუმმაძინე ეკონომიკათ. [[2003]] წანაშე მანჯებულ მასშტაბურ ეკონომიკურ რეფორმეფქ გაჭყჷ მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე დუდიშულ ბიზნეს ორენი, უმოს ეკონომიკურ დუდიშულა დო ქანთელუა, თაშნეშე [[ედპ]]-შ ძინაშ ართ-ართ არძაშე მაღალ ტემპეფი.<ref>{{Cite web |title=Georgia |url=https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> [[2018]] წანას, საქორთუოქ მაჟირა ქიანათ გჷნირთუ [[მარიხუანა საქორთუოს|მარიხუანაშ ლეგალიზაციათ]] დო პირველ რე ჸოფირ სოციალისტური სახენწჷფოეფს შქას. საქორთუო ანდა ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ მაკათურ რე, თინეფს შქას: [[გოერო]], [[ევროპაშ სხუნუ]], [[ევროკონტროლი]], [[უჩა ზუღაშ ეკონომიკური წოროხანდაშ ორგანიზაცია|BSEC]], [[სუამი]], [[ენერგეტიკული ჯარალუა]]. [[ასოციაცირებული ტრიო]]შ აკოდგინალუას საქორთუო [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|ევროპაშ რსხუშა კათაფა]]შ ოფიციალურ კანდიდატ რე.<ref>{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/european-council/2023/12/14-15/|title=European Council|website=Consilium}}</ref> [[2024]] წანაშ გჷმათუთაშე, საქორთუოქ [[საქორთუოშ პოლიტიკური კრიზისი (2014-ასეშა)|ტომბა პოლიტიკურ კრიზისშა]] ქენშანთხუ. == ეტიმოლოგია == {{anchor|ეტიმოლოგია}} === საქორთუოშ ეტიმოლოგია === {{Main|საქორთუოშ ეტიმოლოგია}} [[ფაილი:World map by Pietro Vesconte - Georgia.jpg|thumb|left|150px|'''საქორთუო''' შქა ოშწანურეეფიშ რუკას ''mappa mundi'', ახ. წ. 1320]] [[ჯვეში საბერძნეთი|ჯვეშ ბერძენეფს]] ([[სტრაბონი]], [[ჰეროდოტე]], [[პლუტარქე]], [[ჰომეროსი]] დო შხვ.) დო [[ჯვეში რომი|რომაალეფს]] ([[ტიტუს ლივიუსი]], [[პუბლიუს კორნელიუს ტაციტუსი|ტაციტუსი]] დო შხვ.) ორდოიან ბჟადალ ქორთუეფშა უჯოხოდეს [[კოლხეფი]] დო ბჟაეიოლ ქორთუეფშა — [[იბერიაშ ომაფე|იბერიალეფი]] ({{lang|grc-Latn|Iberoi}}, {{lang|grc|Ἰβηροι}} კანკალე ბერძენულ წყუეფს).<ref>{{cite book |author=David Braund |title=A History of Colchis and Transcaucasian Iberia, 550 BC-AD 562 |publisher=[[Oxford University Press]] |pages=[https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau/page/17 17–18] |year=1994 |isbn=978-0-19-814473-1 |url=https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau}}</ref> ჯოხოდვალა ''Georgia-შ'' მაართა შინუა იტალიურ ნინაშა ითარიღებუ 1320 წანათ, [[პიეტრო ვესკონტე]]შ მოსოფელიშ რუკას {{lang-la|[[mappa mundi]]}}.<ref>[[Rouben Galichian]] (2007) Countries South of the Caucasus in Medieval Maps: Armenia, Georgia and Azerbaijan. pp. 188–189</ref> ქიანაშ მოსოფელიშ რუკას მუკორჩქინაშ ორდოიან ბორჯიშე, ლათინურ ოქიანუს საქორთუოშ ჯოხოდვალა შხირას იჭარუდჷ მუჭოთ ''Jorgia''.<ref>Boeder; et al. (2002). Philology, typology and language structure. Peter Lang. p. 65. {{ISBN|978-0820459912}}</ref> გინნაჩემუს გერსხილ თეორიეფით, წჷმარინუ მოშარე [[ჟაკ დე ვიტრი]]ქ, ნამუთ ქიანაშ ჯოხოდვალაშ გოჭყაფას ეთმენწყუნდჷ ქორთუეფს [[ჯეგე გერგი]]შ პოპულარობათ,<ref>[[გრიგოლ ფერაძე]]. "The Pilgrims' derivation of the name Georgia". ''Georgica'', Autumn, 1937, nos. 4 & 5, 208–209</ref> მორო [[ჟან შარდენი]] კოროცხუნდჷ, ნამჷ-და ჯოხოდვალა ''Georgia'' მოურს ბერძენულ ზიტყვაშე γεωργός ('დიხაშმოხანდე'). ზიტყვა ''საქორთუო/ქორთუეფიშ'' თე ანდაოშწანურამ გოსხუნუეფ ასეშო უმენტაშო ვარებულ რე ომენცარე ჯარალუაშით, ნამუთ მიოწურუანს [[სპარსული ნინა|სპარსულ]] ზიტყვაშა {{lang|fa-Latn|gurğ}}/{{lang|fa-Latn|gurğān}} ({{lang|fa|گرگ}}, '[[გერი]]'<ref>{{cite book|last1=Hock|first1=Hans Henrich|last2=Zgusta|first2=Ladislav|title=Historical, Indo-European, and Lexicographical Studies|url=https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse|date=1997|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-012884-0|page=[https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse/page/211 211]}}</ref>) მუჭოთ საეგებიო ჯინჯიერ ზიტყვა.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}} თე ჰიპოთეზაშ მეჯინათ, მოგვიანეთ თე სპარსულ ზიტყვაშ ჯინჯ რდჷ გჷმორინაფილ ანდა შხვა ნინას, თინეფს შქას სლავურ დო ბჟადალევროპულ ნინეფს.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}}{{sfnp|Rapp|2014|p=21}} მასქერულ ჯოხო რე {{lang|ka|საქართველო}}; '[[ქორთუეფი]]შ დიხა', მოურს [[IX ოშწანურა]]ს შინელი, ქიანაშ ცენტრალურ რეგიონ [[ქართლი]]შ ჯოხოდვალაშე, ფართო გჷმორინაფაშის მიარზებუ შქა ოშწანურეეფიშ [[საქორთუოშ ომაფე]] [[XIII ოშწანურა]]შა. შქა ოშწანურეეფიშ ''[[ქართლის ცხოვრება]]ს'' მოშინაფილჷ რე თე ჯოხოდვალაშ ქორთუეფიშ წიმოხონ [[ქართლოსი]], [[იაფეტი]]შ მოთაშმოთა, ნამუშ ჯოხოქ შქა ოშწანურეეფიშ მემეატიანეეფიშ მეჯინათ, გაჭყჷ ომაფეშ ჯოხოდვალა. მენცარეფ ფირქენა, ნამჷ-და ქიანაშ ჯოხო „საქორთუო“ მოურს „ქართ“ ქოქიშე, ნამუთ მერსხილ რე უჯვეშაში სათურო ჯოხოშა - „ქართუ“, „კარდუ“, === სახენწჷფო ჯოხოდვალა === [[1995]] წანას მეღებულჷ [[საქორთუოშ კონსტიტუცია]]შ 2-ა ბირგულიშ მეჯინათ, სახენწჷფოშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რე ''საქართველო'',<ref>{{citation|chapter=Article 2.1|title=Constitution of Georgia|publisher=Legislative Herald of Georgia|chapter-url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|quote=‘Georgia’ is the name of the state of Georgia.|access-date=25 March 2022|archive-date=27 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|url-status=dead}}</ref>. საქორთუოშ ჟირ ოფიციალური ნინაშა ([[ქორთული ნინა|ქორთულ]] დო [[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]]) ქიანაშ ჯოხოდვალა რე საქართველო დო Қырҭтәыла (''Kərttʷʼəla''). 1995 წანაშ კონსტიტუციაშ მეღებაშახ დო [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სსრრ-შ აკოცჷმაშ]] უკულ ქიანაშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რდჷ „საქორთუოშ რესპუბლიკა“.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Tbilisi |title=Tbilisi |date=11 July 2023 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |quote=Tbilisi, formerly Tiflis, capital of the republic of Georgia}}</ref><ref>{{Cite news |date=2012-03-14 |title=Georgia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17301647 |access-date=2025-03-13 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> ნამთინე ნინეფ აგჷნძორენა ქიანაშ ჯოხოდვალაშ რუსულ ვარიანტიშ გჷმორინაფას, ''Gruzia'', ნამუშ თირუას საქორთუოშ ხეშუულება დიპლომატიურ კამპანიეფით ოცადუდჷ. [[2006]] წანაშე, ისრაელქ,<ref>{{Cite web |url=https://www.jpost.com/international/by-georgia-dont-call-us-gruzia |title='By Georgia! Don't call us Gruzia' |date=17 May 2006 |access-date=2023-11-19 |website=The Jerusalem Post |last=Horovitz |first=David}}</ref> იაპონიაქ,<ref>{{Cite web |url=https://en.trend.az/scaucasus/georgia/2324328.html |title=Japan intends to officially use 'Georgia' instead of 'Gruzia' |date=21 October 2014 |access-date=2023-11-19 |website=Trend News Agency}}</ref> ობჟათე კორეაქ<ref>{{Cite web |url=https://eurasianet.org/georgia-stop-calling-me-gruzia |title=Georgia: Stop Calling Me "Gruzia" |date=28 June 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Eurasianet |last=Lomsadze |first=Giorgi}}</ref> დო უნგრეთიქ<ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-georgiaban-targyal/ |title=Orbán Viktor Georgiában tárgyal|date=2024-10-27|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-sajtonyilatkozata-magyarorszag-es-georgia-kormanyanak-kozos-munkauleset-kovetoen/|title=Orbán Viktor sajtónyilatkozata Magyarország és Georgia kormányának közös munkaülését követően|date=2023-10-12|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref> ოფიციალურო გოთირუეს ქიანაშ ჯოხოდვალა ინგლისურ ვარიანტიშა ''Georgia''.<ref>{{Cite web |url=https://rferl.org/a/georgia_asks_friends_to_stop_calling_it_gruzia/24264848.html |title=Georgia Asks Friends To Stop Calling It 'Gruzia' |date=13 July 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |last=Rekhviashvili |first=Jimsher}}</ref> [[2020]] წანას, ლიეტუვაქ მოსოფელს პირველ ქიანათ გჷნირთუ, ნამუქჷთ მიშეღჷ ჯოხოდვალა ''Sakartvelas'' ოფიციალურ ურთიართობეფშან.<ref>{{Cite web |url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1317371/lithuania-approves-sakartvelo-as-official-name-for-georgia |title=Lithuania approves Sakartvelo as official name for Georgia |date=11 January 2021 |access-date=2023-11-19 |website=LRT}}</ref> == ისტორია == {{საქორთუოშ სახენწჷფობურობა}} {{Main|საქორთუოშ ისტორია}} === პრეისტორია === {{ქოძირით თაშნეშე|პრეისტორიულ საქორთუო}} {{multiple image | total_width = 400 | align = right | image1 = State Museum of History of Georgia (Tbilisi Archaeological Museum) 3.jpg | image2 = Bronze Lamp from Vani, of Ariadne, Heracles and Elephants - 1st century BCE 6.jpg | footer = ''კვარჩხშე მორძგვშა:'' ''[[პეტერა]]'', ნამუსჷთ გჷმოხანტილ რე რომიშ იმპერატორ [[მარკუს ავრელიუსი]], მეგორაფილ რე საქორთუოს, ახ. წ. II ოშწანურა. ბრონზეშ ლამპა [[ჰერაკლე]]შ დო [[არიადნე]]შ ფიგურეფით, ჯვ. წ. I ოშწანურა, [[საქორთუოშ ერუანულ მუზეუმი]]. }} [[ადამიერეფი (გვარობა)|არქაულ ადამიერეფიშ]] უჯვეშაშ ნოქურ დოხოლაფირო 1,8 მილიონ წანაშ კინოხით ითარიღებუ დო წჷმორინაფილ რე [[დმანისარ ჰომინინი|დმანისარ ჰომინინეფით]] — [[ჰომო ერექტუსი]]შ გიმეგვარობათ, ნამუთ [[ევრაზია]]ს ჰომინინეფიშ არძაშე უჯვეშაშ ჩინებულ ნასაფულუეფს წჷმარინუანს.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/oddly-enough/georgian-archaeologists-find-18-million-year-old-human-tooth-2022-09-09/ |title=Georgian archaeologists find 1.8-million-year-old human tooth |date=9 September 2022 |access-date=2023-11-26 |website=Reuters}}</ref> [[კავკაცია|კავკაციაშით]] თხილერ დო [[უჩა ზუღა]]შ ეკოსისტემათ უნარღელჸვენი, რეგიონი, მუჭოთ ჩქჷ, ედომუშამ [[პლეისტოცენი]]შ განწეხანს [[რეფუგიუმი|ოჩუაშეშ]] როლს არსულენდჷ,<ref>{{Cite book |title=The Earliest Occupation of Europe |last=Roebroeks |first=Wil |publisher=Modderman Stichting / Faculty of Archaeology – Leiden University |year=1993 |isbn=9789073368071 |location=Leiden |pages=207–209}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და პირველ უმუხარცქუ პრიმიტიულ ხორუეფ [[შქა პალეოლითი]]ს, დოხოლაფირო 200 000 წანაშ კინოხის ორხველჷნან.<ref>{{Cite book |title=საქართველოს ისტორია |last=Tsotskolauri |first=Avtandil |publisher=Saunje |year=2017 |isbn=978-9941-451-79-9 |location=Tbilisi |pages=12–17}}</ref> [[ჟიმოლენ პალეოლითი]]შ ბორჯის, ხორუეფქ თარო ბჟადალ საქორთუოს, წყარმალუეფ [[რიონი]]შ დო [[ყვირილა]]შ ლეხერეფს გიჭყჷ.<ref>{{Cite journal |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1040618220304328 |title=Filling the gaps: Late Upper Palaeolithic settlement in Gvardjilas Klde, Georgia |date=20 June 2021 |access-date=2023-11-27 |journal=Quaternary International |last=Kot |first=Małgorzata|volume=587-588 |pages=384–399 |doi=10.1016/j.quaint.2020.07.034 |bibcode=2021QuInt.587..384K }}</ref> ოფუტეშ მეურნობაშ შანეფი, არძაშ უკულაშ, [[ჯვ. წ. VI ვითოშწანურა]]ს არსხუაფუ, გიშაკერზაფილო ბჟადალ საქორთუოს, თინწკჷმა მუჟანსჷთ [[მტკვარი]]შ ღანჩო [[ჯვ. წ. V ვითოშწანურა]]ს სტაბილურო იხორუდჷნ, ნამუსჷთ მოწმენს შხვადოშხვა კულტურაშ ეჸონუა, ნამუეფჷთ მეჭედელო რდჷ მერსხილ ოჸოფარე გვერდთუთაწკჷმა, თინეფს შქას [[თრიალეთიშ მეზოლითურ კულტურა|თრიალეთიშ მეზოლითური]], [[შულავერ-შომუთეფეშ კულტურა|შულავერ-შომუთეფე]]შ დო [[ლეილათეფეშ კულტურა|ლეილათეფეშ]] კულტურეფი.<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/paleorient/602 |title=Rethinking architectural techniques of the Southern Caucasus in the 6th millennium BC: A re-examination of former data and new insights |access-date=2023-11-27 |journal=Paléorient |last=Baudouin |first=Emmanuel|date=2019 |issue=45–1 |pages=115–150 |doi=10.4000/paleorient.602 }}</ref> არქეოლოგიურ მეგორაფეფ ოძირანა, ნამჷ-და თეხანურ საქორთუოშ ხორუეფ 34 000 წანაშე უმოს ხანიშ კინოხ პირველაშე გჷმირინუანდეს ნოჭკეფს (ბუჟუჟეფს) ორჩანიეთ, მუკაქუნალშო,<ref>{{Cite web |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2009/09/oldest-known-fibers-discovered/ |title=Oldest-known fibers to be used by humans discovered |date=10 September 2009 |access-date=2023-11-27 |website=The Harvard Gazette |last=Lavole |first=Amy}}</ref> თაქ თაშნეშე აფხვადჷნა [[ქორთულ ღვინი|პირველ ღვინიშ დოდგინაშ]] უჯვეშაშ ჩინებულ აბანეფი (დოხოლ. ჯვ. წ. 6000 წ.)<ref>{{Cite web |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |title=Discover the Secret Birthplace of Wine |date=21 May 2018 |access-date=2023-11-27 |website=National Geographic |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202151005/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |archive-date=2 December 2023 |url-status=dead}}</ref> დო [[საყდრისი|ორქოშ მოპალუაშ პირველურ შანეფი]] (ჯვ. წ. III ვითვითოშწანურა).<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/archeosciences/2037?lang=en |title=Bronze Age gold in Southern Georgia |access-date=2023-11-27 |journal=ArcheoSciences |last=Hauotmann |first=Andreas|date=2009 |volume=33 |issue=33 |pages=75–82 |doi=10.4000/archeosciences.2037 }}</ref> [[მტკვარ არაქსიშ კულტურა|მტკვარ-არაქსიშ]], [[თრიალეთიშ კულტურა|თრიალეთ-ვანაძორიშ]] დო [[კოლხური კულტურა|კოლხურ კულტურეფ]]ქ მოუხვადეს პროტო-ქორთულურ თურეფიშ წჷმოძინას, ნამუეფქჷთ, შილებე, [[ხეთეფი|ხეთეფიშ იმპერია]]შ ექსპანსიაშ ბორჯის ვარ-და [[ანატოლია]]შე გინიხორესკონ, თინეფს შქას [[მუშქეფი]], [[ლაზეფი|ლაზეფ]] დო [[ბიძერეფი]]. მინ ისტორიკოსიშ არზით, გვიან ბრონზეშ ხანს ხეთეფიშ ოქიანუშ კოლაფსიქ ხე შეუნწყჷ თე თურეფიშ გაულაშ გოძინას [[სქირონაშქა ზუღა|სქირონაშქა ზუღაშჸურე]], გიშაკერზაფილო [[თაბალი|თაბალიშ ომაფეშ]] მეშქაშობათ.<ref>{{Cite book |title=Historical-Ethnological problems of Georgia, the Caucasus and the Near East |last=Javakhishvili |first=Ivane |publisher=Tbilisi State University |year=1950 |location=Tbilisi |pages=130–135}}</ref> === ანტიკურ ხანი === [[ფაილი:King Mirian III.jpg|thumb|მაფა [[მირიან III]]-ქ IV ოშწანურას ქიანა ქირსიანობაშა მართინჷ.]] კლასიკურ ბორჯის, მუსხირენ ქორთულ სახენწჷფოქ გორჩქინდჷ, თინეფს შქას [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]]ქ ბჟადალ საქორთუოს, სოდე [[ბერძენული მითოლოგია|ბერძენულ მითოლოგია]]შ მეჯინათ, [[არგონავტეფი|არგონავტეფიშით]] გორუაფონ ორქოშ ოწმაფუ იდვალუაფუდჷნ. არქეოლოგიურ ტკიცებეფ მიოწურუანა, ნამჷ-და კოლხეთ ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშო უკვე რდჷ დინდარ ომაფე<ref>{{Cite web |url=https://agenda.ge/en/news/2022/1715 |title=Archaeologists discover 14th–12th centuries BCE Colchis artefacts in western Georgia |date=13 May 2022 |access-date=2023-12-02 |website=Agenda.ge}}</ref> დო ფართო ოვაჭრე ნოსქვ უჩა ზუღაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის მადვალუ [[ბერძენულ კოლონიზაცია|ბერძენულ კოლონიეფით]] (მუჭომით რდჷ [[დიოსკურია]] დო [[ფაზისი]])<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/mediterranee/8317 |title=Geoarchaeology of Phasis (Georgia) |access-date=2023-12-02 |journal=Méditerranée |last=Lichell |first=Vakhtang|date=2016 |issue=126 |pages=119–128 |doi=10.4000/mediterranee.8317 }}</ref> რეგიონქ ანექსირებულქ იჸუ დიო [[პონტოშ ომაფე|პონტოშ ომაფეშით]], უკული — [[რომიშ რესპუბლიკა|რომიშ რესპუბლიკაშით]]. ბჟაეიოლ საქორთუო შხვადოშხვა კლანიშ დეცენტრალიზებულ მოზაიკათ სქიდუდჷ (ნამუეფსჷთ ზოხოიან [[მამასახლისი|მამასახლისეფ]] გამაგენდეს) ჯვ. წ. IV ოშწანურაშახ, მუჟანსჷთ თინა [[ალექსანდრე მაკედონარი|ალექსანდრე კაბეტიქ]] ქიდიჸუნუ, ნამუქჷთ საბოლათ [[სელევკიდეფიშ იმპერია]]შ პროტექტორატიშ გიმე [[იბერიაშ ომაფე]]შ გოჭყაფა გიმიჭანჷ — ართ მაფაშ დო არისტოკრატიულ იერარქიაშ ხეშთუდო აკოკათელ სახენწჷფო ორგანიზაციაშ ორდოაინ სამანგა.<ref>{{cite book|title=Lives and Legends of the Georgian Saints|url=https://archive.org/details/liveslegendsofge0000lang_n9a9|publisher=[[Saint Vladimir's Orthodox Theological Seminary|St. Vladimir's Seminary Press]]|edition=2nd|year=1997|author=David Marshall Lang|isbn=978-0-913836-29-3|author-link=David Marshall Lang}}</ref>[[რომიშ იმპერია]], [[პართიაშ იმპერია|პართა]] დო [[დიდი სომხეთი|კაბეტ სომხეთწკჷმა]] მანჯებულჷ შხვადოშხვა ლჷმეფიშ გეშა იბერია რეგულარულო ითირანდჷ ართგურალას, მარა ისტორიაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს თინა რომიშ კლიენტ-სახენწჷფოთ სქიდუდჷ. 319 წანას მაფა [[მირიან III]]-ქ იბერიაშ სახენწჷფო რელიგიათ ქრისიანობა გეგმაცხადჷ, ნამუშით ბჟადალ კავკაციაშ რეგიონიშ ქირსიანულ გონათუაქ დიჭყჷ დო ჸონიერო გამანგარ თინა რომიშ გაულაშ სფეროს, [[ზოროასტრიზმი]]შ ჸონიერ გაულაშ მოღვენ უჯვეშაშ [[ქორთულ მითოლოგია|ქორთულ პოლითეისტურ რელიგიაშ]] ვარებაშით.<ref>{{cite book|title=Studies in Christian Caucasian History|author=Cyril Toumanoff|publisher=[[Georgetown University Press]].|year=1967|pages=83–84, 377|author-link=Cyril Toumanoff}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 384 წანას დოდვალირ [[აკილისენეშ ზე]]ქ ფორმალურო დანტკიცჷ [[სასანიანეფიშ იმპერია|სასანიანეფიშ]] კონტროლ ედომუშამ კავკაციაშან, იბერიაშ ქირსიან გამაგეფ კანკალეშა ახიაჩებას ოცადუდეს, ნამუქჷთ V-VI ოშწანურეფს აკმარცუაფალ ლჷმეფ გჷმიჭანუ, ნამუეფშე არძაშე ჩინებულ მაფა [[ვახტანგ I გორგასალი|ვახტანგ I-შ]] გამაგალას არსხუაფუ, ნამუქჷთ ბჟადალ საქორთუოშ დოჸუნაფათ იბერიას ისტორიულო არძაშე კაბეტ ტერიტორიაშახ გოუძინჷ დო ნანანოღა [[ქართი|ქართ]] დარსხჷ. === საქორთუოშ აკოკათუა შქა ოშწანურეეფს === [[ფაილი:Near Mestia, Svan towers (35252565354).jpg|thumb|საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალშე [[უშგული]]შ დო [[მესტია]]შ შქა ოშწანურეეფიშ ყორშეფ იდვალუაფუ.]] 580 წანას, სასანიანეფიშ იმპერიაქ გაუქვუ იბერიაშ ომაფე, ნამუქჷთ ორდოიან [[შქა ოშანურეეფი|შქა ოშწანურეეფშო]] თიშ აკმადგინალ ტერიტორიეფიშ შხვადოშხვა ფეოდალურ რეგიონო აკოცჷმა გჷმიჭანუ. [[რომაულ-სპარსულ ლჷმეფი|რომაულ-სპარსულ ლჷმეფქ]] რეგიონს არულობა გჷმიჭანუ, ანდანე მუჭოთ სპარსეთი, თეშ კონსტანტინოპოლი, კავკაციას შხვადოშხვა მალიმორ დჷნორთის ხუჯის უხუჯანდეს. მარა, ბიზანტიაშ იმპერიაქ VI ოშწანურაშ დალიას ქორთულ ტერიტორიეფიშ გაკონტროლება შილებუ დო იბერიას ორცათ, აბანობურ ''კურუპალატეფიშ'' მეშქაშობათ გამაგენდჷ'.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=48–50}}</ref> 645 წანას არაბეფქ გემნაკათეს ობჟათე-ბჟაეიოლ საქორთუოს, ნამუშით რეგიონს [[არაბეფიშ დოჸუნაფონ ლჷმეფი|მუსლიმურ პატჷნალაშ განწეხან ბორჯიქ]] დიჭყჷ; თეს თაშნეშე მაჸუნუ მუსხირენ ფეოდალურ სახენწჷფოშ გჷმოქიმინუაქ, ნამუეფჷთ ართიანშე ზოხორინალაშო ინჭაფჷდეს, მუჭომით რდჷ [[ქართიშ საამირო]] და [[კახეთ-ჰერეთიშ ომაფე]].<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=54–61}}</ref> ბჟადალ საქორთუო უმენტაშიო ბიზანტიაშ პროტექტორატო სქიდუდჷ, გიშაკერზაფილო [[ეგრისიშ კაბეტი ლჷმა|ეგრისიშ კაბეტ ლჷმაშ]] უკული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=47–48}}</ref> [[ფაილი:გელათის მონასტერი Gelati Monastery (48743471618).jpg|მინი|მარცხნივ|220პქ|[[გელათიშ მონასტერი]], [[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტი]] ცენტრალურ თარობაშ უჸოფარობაქ მა-9 ოშწანურაშ დაჭყაფუს [[ბაგრატიონეფი]]შ დინასტიაშ ეჸონუას შეუნწყუ ხე. [[ტაო-კლარჯეთი]]შ ობჟათე-ბჟადალშე დიხეფიშ კონსოლიდაციაშის, კათაშდუდ [[აშოტ I კაბეტი|აშოტ I-ქ]] (813–830) არაბ გამაგეფიშ დინოხიან აწორინალაშ გჷმირინუ იბერიას მუშ გაულაშ გაძინალო დო [[აბასიანეფიშ სახალიფო|აბასიანეფიშ სახალიფო]] დო ბიზანტიაშ იმპერიაშით იბერიაშ გამაგეთ იჸუ აღიარაფილქ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და აშოტიშ გამნარყეფ კონკურენტ ომაფასქირე ღოზეფო გეგმიქიმინეს, [[ადარნასე II]]-ქ შილებუ ქორთულ დიხეფიშ უმენტაშობაშ (კახეთიშ დო აფხაზეთიშ მოხ) აკოკათუა დო 888 წანას [[ქორთუეფიშ ომაფე|იბერეფიშ მაფათ]] აკურთხეს, ნამუშით აკადგინჷ ომაფე, ნამუთ სუმ ოშწანურაშ კინოხ რდჷ გაუქვებული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=67–70}}</ref> ბჟადალ საქორთუოს, [[აფხაზეთიშ ომაფე]]ქ რეგიონს ბიზანტიაშ ძაბუნით ირგებუ, ანდანე აკუკათოდკონ შხვადოშხვა თურ დო VIII ოშწანურას კავკაციაშ ართ-ართ უჸონიერაშ სახენწჷფოთ გჷნორთედუკონ.<ref>{{cite book|title=Nation-building in the post-Soviet borderlands|last=Smith|first=Graham|author2=Vivien Law|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-59968-9|page=[https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56 56]|url=https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56}}</ref> IX-X ოშწანურეფს, აფხაზეთიქ მუზმარენ ოურდუმე კამპანიაშ მეშქაშობათ გიძინჷ გაულა დო დიჭყჷ იბერიაშ კაბეტ ნორთიშ გამაგალა, ბაგრატიონეფიშ დინასტიაწკჷმა ნირზი. დინასტიურ კონფლიქტეფქ აფხაზეთ დარამაკჷ მა-10 ოშწანურაშ მაჟირა ნორთის, თინწკჷმა მუჟანსჷთ ტაო-კლარჯეთიშ მაფა [[დავით III]]-ქ ბაგრატიონეფიშ გაჸონიერებელო [[ბიზანტიაშ ანატოლია]]ს მუშ გაულა გჷმირინუნ. [[ბაგრატ III]], ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ მონძე, წოროგეჸვენჯობათ გჷნირთუ აფხაზეთიშ მაფათ (978), ტაო-კლარჯეთიშ ერიშდუდო (1000) დო იბერიალეფიშ მაფათ (1008), ნამუქჷთ აკოკათჷ ქორთულ ფეოდალურ სახენწჷფობურობაშ უმენტაშობა დო 1010 წანას [[საქორთუოშ მამართვალეფი|საქორთუოშ მაფათ]] იკურთხჷ. {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 250 | header = მა-14 ოშწანურაშ ქორთულ ფრესკეფი | image1 = Fresco of Ubisi (3).jpg | class1 = bg-transparent | caption1 = საქორთუოშ შქა ოშწანურეფიშ მონარქეფი | image2 = Fresco of Ubisi (7).jpg | caption2 =ჯეგე სუმელაშ ემნახანტი, [[დამიანე]]შ ნახანტი. }} === ორქოშ ხან დო დორთუალა === XI ოშწანურაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს, ახალას გჷმოქიმინელ ქორთულ ომაფე გეოპოლიტიკურ და დინოხოლენ ჭირხალეფს გინმიშჷ, ანდანე შხვადოშხვა ჟინოსქუა ქორთულ სახენწჷფოშ ცენტრალიზაციაშ მეხჷ რდჷ. თინეფს შხირას ბიზანტიაშ იმპერია უკინენდჷ ხუჯის, ნამუსჷთ ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშით კავკაციაშ რეგიონიშ ეჭოფუაშა ოშქურუდჷნ, კანკალე შვანს, დინოხოლენ კონფლიქტის ხეს უნწყუნდჷ ხოლო უმოს ხემანჭუაფაშ მოპალუაშ მაკორჷნე არისტოკრატიულ ფანიეფიშ მეშქაშობათ. მარა, ბიზანტია დო საქორთუოშ შქას ურთიართობეფქ დოტიბჷ, მუჟანსჷთ 1060-იან წანეფს ჟირხოლო ქიანას ახალ ართამ ნტერ — მაძინუ [[სელჩუკეფიშ იმპერია]]ქ — აწუდირთჷნ. 1071 წანას, [[მანასკერტიშ ბურჯაფი]]ს ბიზანტიალეფიშ გინმაჭყვიდირე მარცხებაშ უკული, კონსტანტინოპოლქ ქიდიჭყჷ ბჟაეიოლ ანატოლიაშე კინორთინა დო თიშ გამაგალა საქორთუოს ქუდავალჷ, ნამუშით 1080-იან წანეფს თურქეფწკჷმა [[ქორთულ-სექლჩუკურ ლჷმეფი|ლჷმაშ წჷმი ღოზშა]] გეგშეჸონუ. საქორთუოშ ომაფექ მუშ კონკის მა-12 ოშწანურაშე მა-13 ოშწანურაშ დაჭყაფუშახ მიოჭირინჷ. თე ბორჯი, [[დავით IV გაფუ]]შ (მაფ. 1089–1125) დო თიშ მოთაშმოთა, [[თამარ მაფა|თამარიშ]] (მაფ. 1184–1213) გამაგალაშის, ფართოთ ჩინებული, მუჭოთ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი]].<ref>{{cite book|title=Modern History of Soviet Georgia |author=David Marshall Lang|publisher=Greenwood Press|location=London |year=1976|page=29|isbn=978-0-8371-8183-7|author-link=David Marshall Lang}}</ref> თე ორდოიან ქორთულ რენესანსი, ნამუთ მუშ ბჟადალ ევროპულ ანალოგის უწორუანდჷნ, იხასიათებუდჷ გასაჩემე ოურდუმე გომორძგუეფით, ტერიტორიულ გოძინეფით დო კულტურულ ეჸონუათ არქიტექტურას, ლიტერატურას, ფილოსოფიას დო მენცარობეფს.<ref>{{cite book|title=Trust and Conflict: Representation, Culture and Dialogue|editor1= Ivana Marková |editor2=Alex Gillespie|page=43 |series=Cultural Dynamics of Social Representation|year=2011|isbn=978-0-415-59346-5}}</ref> საქორთუოშ ორქოშ ხანქ მონძალობათ დიტუ დიდებუან საკათედრო ოხიდეფი, რომანტიკულ პოეზია დო ლიტერატურა, დო ეპიკურ პოემა „[[ჸილოშტყებამი]]“, ნამუთ ერუანულ ეპოსო იკოროცხუ.<ref>{{cite book |title=Georgian Literature and Culture|author1=Howard Aronson|author2=Dodona Kiziria|publisher=Slavica |year=1999|page=119|isbn= 978-0-89357-278-5}}</ref><ref>{{cite book|last1=Suny|first1=Ronald Grigor |title=Armenia, Azerbaijan, and Georgia|date=1996|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-0-7881-2813-4 |page=184|url=https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|quote=The Knight in the Panther Skin occupies a unique position as the Georgian national epic.|access-date=1 December 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221175149/https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|archive-date=21 December 2016}}</ref> დავით IV-ქ მოჩალჷ ფეოდალ ჟინოსქუეფიშ აწორინაფა დო ხემანჭუაფა ხეშა ქეშეჸოთჷ, ანდანე შხვაშ თურ ოშქურანჯეეფშა ეფექტურო გეურჯგინუდკონ. [[1121]] წანას, თიქ [[დიდგორიშ ბურჯაფი]]ს გინმატახალო გიორჯგინჷ ანდათ უმოს კაბეტ თურქულ არმიეფს დო გაუქვუ [[ქართიშ საამირო]].<ref name="javaxisvili">{{cite book |language=ka |author-link=Ivane Javakhishvili |last=Javakhishvili |first=Ivane |year=1982 |title=k'art'veli eris istoria |trans-title=The History of the Georgian Nation |volume=2 |pages=184–187 |publisher=[[Tbilisi State University]] Press}}</ref> [[ფაილი:Tamar (Vardzia fresco detail).jpg|thumb|upright|[[თამარ მაფა]], პირველ ოსური, ნამუთ საქორთუოს გამაგენდჷნ{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}}]] საქორთუოშ პირველ ოსურ გამაგე, თამარიშ, 29-წანიან მაფობა საქორთუოშ ისტორიას არძაშე წუმოძინელო იკოროცხუ.{{sfnp|Eastmond|2010|p=93}} თამარს მიაჩჷ ტიტულქ „მაფეფიშ მაფა“.{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}} დო შილებუ მუშ ოპოზიციაშ ნეიტრალიზება, ნამუშ შედეგო, სელჩუკეფიშ დო ბიზანტიაშ მონირზე ნძალეფიშ დონთხაფაშ მეშქაშობათ, ენერგიულ გალენურ პოლიტიკა წჷმიჭყუ. ჸონიერ ოურდუმე ელიტაშ აზარათ, თამარქ შილებუ წიმოხონეფიშ წუმოძინაშა გეპონუა, ანდანე აკუკათუდკონ იმპერია, ნამუთ დომინირენდჷ კავკაციას, იაკთუანდჷ თეხანურ აზერბაიჯანიშ, სომხეთიშ, ბჟაეიოლ თურქეთიშ დო ოორუე ირანიშ კაბეტ ნორთებს დო მაანთხა ჯვაროსანულ ლესქერუაშით დჷნატებუ ხემანჭუაფაშ ვაკუუმიშ გჷმორინაფათ ქუდარსხჷ [[ტრაპიზონიშ იმპერია]], ნამუთ საქორთუოშ ვასალურ სახენწჷფო რდჷ.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=PeEeAQAAMAAJ| title=Imagining history at the crossroads: Persia, Byzantium, and the architects of the written Georgian past, Volume 2 p 652 | publisher=University of Michigan 1997 |access-date= 25 September 2016| year=1997 | isbn=978-0-591-30828-0 }}</ref> საქორთუოშ ომაფეშ ეჸონუაშ დონთხაფაქ დიჭყჷ თიშ უკული, მუთ 1226 წანას ქართ ხვარაზმალ ლიდერ [[ჯალალ ედ-დინი|ჯალალ ედ-დინქ]] გეჭოფჷ დო მოჯალაგჷნ,<ref>{{cite book|author=René Grousset, Rene|title='The Empire of the Steppes|publisher=[[Rutgers University Press]]|year=1991|page=260}}</ref> ნამუსჷთ მაჸუნუ მონღოლ გამაგე, [[ჩინგიზ-ხანი]]შ, მუმაჯალიკარ მინოკათუეფქ. მონღოლეფ გეგნორაჸჷ [[გიორგი V ბარჩხალა]]ქ (მაფ. 1299–1302), ნამუთ ჩინებულ რე ბჟაეიოლ დო ბჟადალ საქორთუოშ აკოკათუათ დო ქიანაშ უწოხიან სიჸონიერაშ დო ქირსიანულ კულტურაშ ეკონწყუალათ. თიშ ღურაშ უკული, აბანობურ გამაგეეფ იბურჯუჷდეს საქორთუოშ ომაფეშ ცენტრალურ გამაგალაშე ზოხორინალაშო, XV ოშწანურას, ომაფეშ ედომუშამ აკოცჷმაშახ. საქორთუოქ ხოლო უმოსო დედაღარჷ [[თემურლენგი]]შ ხემანძღვერობათ მონღოლეფიშით ნაქიმინა მუსხირენ კატასტროფულ მინოკათუაშ გეშა. მინოკათუეფ იგჷნძორებუდუ, ნამუთ ომაფეშ აკონწყუალაშ მეშქაშობას ვერზენდჷ, ანდანე [[ყარა-ყოიუნლუ]]შ და [[აყ-ყოიუნლუ]]შ თურქმენეფ ირო დითმიჸუნუანდეს თიშ ობჯათე პროვინციეფს. === სუმჸურენ დორთუალა=== [[ფაილი:King George II of Imereti Gelati fresco.jpg|right|thumb|upright|მაფა [[გიორგი II (იმერეთის მეფე)|გიორგი II-ს]] [[ფეოდალიზმი|ფეოდალურ]] ლჷმეფქ დო ოსმალურ მინოკათუეფქ ეიაზადეს.]] 1466 წანაშო საქორთუოშ ომაფეს ანარქიაქ გეპატჷნ დო [[საქორთუოშ ომაფეშ აკოცჷმა|აკოცჷ]] სუმ ზოხორინელ ომაფეთ დო ხუთ გვერდო ზოხორინელ სათაროთ. მეძობელ კაბეტ იმპერიეფქ უკულ ირგებუეს დოდაღარელ ქიანაშ დინოხიან დორთუალათ დო მა-16 ოშწანურაშე მოჸუნაფილი, ოსმალეთიშ დო ირანიშ შხვადოშხვა ნძალეფქ, ქიდიჸუნუეს საქორთუოშ ბჟადალ დო ბჟაეიოლ რეგიონეფი.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=xxxi}} თექ აბანობურ ქორთუ გამაგეეფ რუსეთწკჷმა უმოს მეჭედელ რსხუეფშა მერგებაშო მიანჭჷ. 1649 წანას, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ რუსეთიშ ომაფე კარშა ჸენჯეფ გოუტუ, ნამუსჷთ რუსეთიქ 1651 წანას უგამჷ. თე ჸენჯეფიშ ორებათ, იმერეთიშ მაფა [[ალექსანდრე III (იმერეთიშ მაფა)|ალექსანდრე III]]-ქ იმერეთიშ ჯოხოთ დიფუჩჷ რუსეთიშ ცარ [[ალექსი I (რუსეთი)|ალექსიშოთ]] ართგურალა.<ref>" ნ. ტოლჩანოვის იმერეთში ელჩობის მუხლობრივი აღწერილობა, 1650–1652", გამოსცა ი. ცინცაძემ, თბ., 1970, გვ. 37–38</ref> მუმალ გამაგეეფით ოხადუდეს დახმარებაშ მეღებას პაპ [[ინოკენტი XII]]-შე, მარა მუთუნქ ვეგშართჷ.<ref>გურამ შარაძე, [http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/293835 ბედნიერებისა და სათნოების საუნჯე], თბილისი, გამომცემლობა საბჭოთა საქართველო, 1984: pp. 436–437.</ref> რეგიონეფიშ გამაგეეფქ, ნამუეფჷთ ნორთობურ [[ავტონომია|ავტონომიურო]] სქიდუდესჷნ, შხვადოშხვა ბორჯის ხიაჩეფ მანწყის. იროიან [[ირან-ოსმალეთიშ ლჷმეფი]]შ დო დეპორტაციეფიშ შედეგო, XVIII ოშწანურაშ დალიაშო საქორთუოშ მახორობაქ 784,700 ადამიერშახ დერკჷ.<ref>{{cite book|last1=ჯაოშვილი|first1=ვახტანგ |title=საქართველოს მოსახლეობა XVIII-XX საუკუნეებში: დემოგრაფიულ-გეოგრაფიული გამოკვლევა|date=1984 |publisher=მეცნიერება|page=72|edition=1st}}</ref> [[ბჟაეიოლი საქორთუო|ბჟაეიოლ საქორთუო]], ნამუთ [[კახეთი]]შ დო [[ქართლი]]შ რეგიონეფს იკათუანდჷნ, სპარსეთიშ [[სუზერენიტეტი]]შ გიმე რდჷ მეძობელ, მოცილე ოსმალურ თურქეთწკჷმა (სეფიანეფიშ საქორთუო) დოდოვალირ [[ამასიაშ ზე]]შ უკული. 1747 წანას, [[ნადირ-შაჰი]]შ ღურაშ უკული, ჟირხოლო ომაფექ გედუდიშულჷ დო ენერგიულ მაფაშ, [[ერეკლე II]]-შ, ხემანჯღვერობათ კჷნე აკიკათჷ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე|პიჯულ უნიათ]], ნამუქჷთ მუდგაზჷმათ შილებუ ბჟაეიოლ საქორთუოშ სტაბილიზება.{{sfnp|Fisher|Avery|Hambly|Melville|1991|p=328}} [[ფაილი:Erekle II (crop).jpg|thumb|upright|მაფა [[ერეკლე II]]-ქ მალიმორ რეგიონულ ნძალეფს შქას მოხვადჷ.]] 1783 წანას, რუსეთიქ დო ბჟაეიოლ საქორთუოშ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე]]ქ, გაფორმეს [[გეორგიევსკიშ ტრაქტატი]], ნამუშ მეჯინათ ბჟაეიოლ საქორთუოქ რუსეთიშ პროტექტორატო გჷნირთუ, რუსეთიქ გარანტია მეჩჷ თიშ ტერიტორიულ ნთელუანობას დო გამაგე ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ გაგჷნძორებაშენ, მარა მანგიორო მიღჷ საქორთუოშ გალენურ საქვარეფიშ წარმებაშ პრივილეგიეფი.<ref>{{cite web |url=http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm|script-title=ru:Георгиевский трактат|trans-title=Treaty of Georgievsk|date=24 July 1783|publisher=[[მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი]]|access-date=1 February 2015|language=ru |archive-date=1 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150501155836/http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, გამამინჯე რდჷნ საქორთუოშ თხილუაშენ, რუსეთის მუთუნნერო ვემუხვარებუ, მუჟანსჷთ 1795 წანას, [[ყაჯარეფი|ირანალეფქ]] გემნაკათეს ქართ-კახეთიშ ომაფესჷნ, [[კრწანისიშ ბურჯაფი|გეჭოფეს დო გოხირეს ქართ]] დო გეშაჭყვიდეს თიშ მახორობან.<ref>{{cite book|url=https://www.academia.edu/9137125|title=Relations between Tehran and Moscow, 1797–2014|access-date=17 May 2015}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და რუსეთიქ 1796 წანას სპარსეთიშ მეხჷ დუმასაჯებელ კამპანია წჷმიჭყუნ, რუსეთიშ იმპერიულ ხეშუულებაქ უკულ აკორცჷ გეორგიევსკიშ ტრაქტატიშ თარ პრინციპეფჷნ დო 1801 წანას ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსირა იქჷნ, თეწკჷმა ართო გაუქვუ საქორთუოშ ომაფე ბაგრატიონეფიშ დინასტია დო [[საქორთუოშ მართმადიდებელურ ოხვამე]]შ [[ავტოკეფალია]]. [[პეტრე ბაგრატიონი|პეტრე ბაგრატიონქ]], ბაგრატიონეფიშ გაუქვებულ დინასტიაშ ართ-ართ გამნარყი, მოგვიანეთ რუსეთიშ არმიას ქაკათჷ დო ნაპოლეონიშ ლჷმეფიშ ბორჯის გიშარჩქინელ გენერალო გჷნირთუ.<ref>{{citation |last=Mikaberidze |first=Alexander |author-link=Alexander Mikaberidze |title=Peter Bagration: The Best Georgian General of the Napoleonic Wars |date=2009 |url=http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html |series=The Napoleon Series |editor-last=Burnham |editor-first=Robert |access-date=19 February 2019 |url-status=live |archive-date=16 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816052429/http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html}}</ref> === რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას === [[ფაილი:George XII of Georgia.jpg|thumb|upright|left|[[გიორგი XII]]-შ გამაგალა ვასტაბილურობათ იხასიათებუდჷ.]] {{Main|საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას}} 1800 წანაშ 22 ქირსეთუთას, რუსეთიშ [[ცარი|ცარ]] [[პავლე I (რუსეთი)|პავლე I]]-ქ, ორჩანიეთ, საქორთიშ მაფა, [[გიორგი XII]]-აშ მოთხირით, ხე მაჭარჷ პროკლამაციას რუსეთიშ იმპერიაშა საქორთუოშ (ქართლ-კახეთიშ) მერსხუაფაშ გეშა, ნამუქჷთ საბოლათ 1801 წანაშ 8 ქირსეთუთაშ მანიფესტით გეთჷ{{sfnp|Gvosdev|2000|p=85}}{{sfnp|Avalov|1906|p=186}} დო დედასურჷ ცარ [[ალექსანდრე I (რუსეთი)|ალექსანდრე I]]-შით 1801 წანაშ 12 ეკენიას.{{sfnp|Gvosdev|2000|p=86}}{{sfnp|Lang|1957|p=249}} [[ბაგრატიონეფი]]შ ომაფე ფანია ომაფეშე გეგნახორეს. [[სანქტ-პეტერბურგი]]ს მარენჯ ქორთუ ჸენჯიქ პროტესტიშ ნოტა გინოჩჷ რუსეთიშ ვიცე-კანცლერს, მაფასქირ კურაკინს.{{sfnp|Lang|1957|p=251}} 1801 წანაშ მესის, გენერალ კარლ ჰაინრიხ ფონ კნორინგიშ ჟიგინოჯინათ, იმპერიულ რუსეთიქ ბჟაეიოლ საქორთუოს ხემანჭუაფა გენერალ ივან პეტროვიჩ ლაზარევიშ ხემანჯღვერობათ მოქიმინჯე თარობას გეგნოჩჷ.{{sfnp|Lang|1957|p=247}} ქორთუ ჟინოთა დეკრეტის 1802 წანაშ 12 პირელშახ ვადოჸუნაფჷ, სოიშახ კნორინგიქ თინეფ სიონიშ საკათედრო ოხიდას ვაკოშაყარჷ დო ვაძვილჷ, რუსეთიშ საიმპერატორო გურგინშა დოფუჩაფან. აწმარინუეფ ობორჯეთ ოჭოფეს.{{sfnp|Lang|1957|p=252}} 1805 წანაშ ზარხულს, 1804-1813 წანეფიშ [[რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა (1804-1813)|რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, ზაგამიშ გოხოლუას, წყარმალუ ასკერანიშ წყარპიჯის რუს ჯარეფქ ირანიშ არმიას გიორჯგინეს დო ქართ ახაშე ეჭოფუაშე ირსხუეს, ანდანე თინა ოფიციალურო იმპერიაშ ტერიტორიეფიშ ნორთ რდჷ. რუსეთიშ სუზერენიტეტიქ ბჟაეიოლ საქორთუოშა ოფიციალურო საბოლათ გიჭყჷ ირანწკჷმა 1813 წანას, [[გულისტანიშ საზე ხეკულუა]]შ უკული.<ref>Timothy C. Dowling [https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 ''Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208103437/https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 |date=8 February 2017 }} pp 728 ABC-CLIO, 2 December 2014 {{ISBN|1598849484}}</ref> ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსიაშ უკული, ბჟადალ საქორთუოწ, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ ანექსირებულქ იჸუ ცარ ალექსანდრე I-შით. იმერეთიშ ეკონია მაფა დო ბაგრატიონეფიშ ეკონია ქორთუ გამაგექ, [[სოლომონ II]]-ქ 1815 წანას გინოხორინობას დოღურჷ, თიშ უკული, მუთ რუსეთიშ მეხჷ კათაშ ახიაჩებაშ დო თე ქიანაშ მეხჷ შხვაშ თურ მოხვარაშ მოპალუაშ ცადებეფქ პოტიკიქ იჸუნ.{{sfnp|Suny|1994|p=64}} [[რუსეთ-თურქეთიშ ლჷმეფი]]შ ბორჯის, ანდა ქორთუ დუდენდჷ რუსეთიშ არმიეფს თურქეფიშ მეხჷ, თინეფს შქას რდეს [[ივანე ანდრონიკაშვილი]], [[ივანე ჯამბაკურიან-ორბელიანი]] დო მუხრანპატჷნ [[ივანე ბაგრატიონი]]. 1803-1878 წლანეფს, [[ოსმალეთიშ იმპერია]]შ მეხჷ მანჯებულჷ ოურდუმე კამპანიეფიშ შედეგო, რუსეთიშ იმპერიას დართჷ დო ქემიარსხჷ მუზმარენ ისტორიულ ქორთულ ტერიტორიაქ, ნამუეფჷთ თეიშახ თურქეფიშით რდჷ დაკებულჷნ, სამანგათ, [[აჭარა]]. [[გურია]]შ სათაროქ 1829 წანას გეუქვუ დო რუსეთის ქაკათჷ, [[შონე]]ქ 1858 წანას — მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულქ იჸუ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 1803 წანაშე რუსეთიშ პროტექტორატ რდჷნ, [[სამარგალო]] 1867 წანაშახ ვაკათაფე რუსეთის.<ref>Allen F. Chew: ''An Atlas of Russian History: Eleven Centuries of Changing Borders''. [[Yale University Press]], 1970, p. 74.</ref> რუსეთიშ პატჷნალა ქორთუეფს გალენურ ოშქურანჯეეფშე თხილუას მეთიარზიენდჷ, მარა თინა შხირას უგურე დო უდუნდებუ რდჷ. მა-19 ოშწანურაშ დალიაშო [[შონეშ ახიაჩება|რუსეთიშ ხეშუულებაშოთ უხილოობაქ]] ერუანულ ეპინუაშ ყარაფშა გეგნიქიმინჷ, ნამუსჷთ [[ილია ჭავჭავაძე]] ხემანჯღვერენდჷ. თე ბორჯიქ საქორთუოს სოციალურ დო ეკონომიკურ თირუეფჷთ მოუღჷ, გეგმაქიმინჷ ახალ სოციალურ კლასეფი: გლეხეფიშ გადუდიშულებაქ თინეფშე ანდა გადუდიშულ, მარა თინეფიშ გაჭირებაშ გალექინებაშა ვეშუნწყუ ხე; კაპიტალიზმიშ ძინაქ საქორთუოს ურბანულ მოხანდეეფიშ კლას გაჭყჷ. მუჭოთ გლეხეფჷნ, თეშ მოხანდეეფი, მუნეფიშ უხილოობას ახიაჩებეფით დო დუდიშ ეჭოფუეფით გჷმოხანტუნდეს, ნამუქჷთ 1905 წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია (1905)|რევოლუციათ]] გეთჷ. გეჸვენჯ წანეფ იხასიათებუდჷ ვასტაბილურობაშ ეპიზოდეფით, მუჭომეფით რდჷ: 1906 წანას, ქორთუ ნაციონალისტეფიშით მანჯებულ დუშეთიშ საგანძიშ გორჩაფა დო 1907 წანას, ბოლშევიკეფიშით ორგანიზებულ [[ქართიშ ბანკიშ გორჩაფა (1907)|ქართიშ ბანკის გორჩაფა]]. === ზოხორინალაშ გჷმოცხადება === {{თარი|საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა}} [[ფაილი:Noe Schordania.jpg|thumb|upright|[[ნოე ჟორდანია]]]] [[ფაილი:British troops in Batumi, Georgia, 1920.jpg|left|thumb|[[ბრიტანეთიშ იმპერია|ბრიტანულ]] ჯარეფიშ მარში ბათუმს, საქორთუო, 1920 წანა. [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ უკული, ბრიტანეთიქ [[გერმანიაშ იმპერია|გერმანულ]] ჯარეფ საქორთუოს დოთირჷ.]] 1917 წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკულ გიჭყჷ [[მოლენკავკაციაშ დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა|მოლენკავკაციაშ დემოკრატიულ ფედერაციულ რესპუბლიკაქ]], ნამუშ პრეზიდენტიშ პოსტისჷთ [[ნიკოლოზ ჩხეიძე]] იკენდჷ. თე უფონდიკე დო კუნტახანიშ ფედერაციაშა თაშნეშე მიშმეშეს მეძობელ სომხეთ დო აზერბაიჯანი.<ref name="Soviet power" />მუჟანსჷთ ოსმალეფ რუსეთიშ იმპერიაშ კავკაციურ ტერიტორიეფს წიმი მინჭაფუდესჷნ, საქორთუოქ 1918 წანაშ 26 მესის ზოხორინალა გეგმაცხადჷ.</ref> მარა, ქორთუეფ გურალაჭვილ რდეს თე წორორინათ დო გალენურ პოლიტიკაშ ოკითხირეეფს აკორთაშ გეშა, 1918 წანაშ 26 მესის [[გერმანიაშ იმპერია]]შ მორსხუეთ გჷნორთელ საქორთუოქ ზოხორინალა გეგმაცხადჷ.<ref name=":0">{{Cite web|title=Georgia Celebrates Independence Day|url=http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-|access-date=2021-01-05|website=Georgia Today on the Web|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705123407/http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-}}</ref> ქორთუეფიშ უმენტაშობა ბოლშევიკეფს ვალურედჷ თინეფიშ ნძალებაშოთ ნჭაფაშა დო ადამიერიშ თელარაშ მუთუნო ვაკოროცხუაშ გეშა..<ref name="Rayfield2012humanlife">{{cite book |last=Rayfield |first=Donald |title=Edge of Empires: A History of Georgia |url=https://archive.org/details/edgeofempireshis0000rayf |date=2012 |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-78023-030-6 |page=[https://archive.org/details/edgeofempireshis0000rayf/page/316 316] |quote= Bolshevik disregard for human life, hitherto typical of Cossacks, alienated most Georgians, and reinforced support for the Menshevik social democrats as humane, if disorganized, revolutionaries.}}</ref> თეშნერო, პარლამენტიშ გიშაგორუეფს გიმორძგჷ [[საქორთუოშ სოციალ-დემოკრატიულ პარტია|საქორთუოშ მენშევიკურ სოციალ-დემოკრატიულ პარტიაქ]], თიშ ლიდერ [[ნოე ჟორდანია]]ქ პრემიერ-მინისტრო გჷნირთუ, პარლამენტიშ დუდმახვენჯო ნიკოლოზ ჩხეიძე ქუდარჷნეს. სხუნუურ ოკუპაციაშ უმკუჯინალო, 1930-იან წანეფიშ განწეხანს საფრანგეთი, კაბეტ ბრიტანეთი, ბელგია დო პოლონეთ ჯორდანიას [[საქორთუოშ დემოკრატიულ რესპუბლიკაშ თარობა ემიგრაციას|საქორთუოშ თარობაშ]] ლეგიტიმურ მადუდეთ კოროცხუნდეს.<ref>Stefan Talmon (1998), ''Recognition of Governments in International Law'', p. 289–290. [[Oxford University Press]], {{ISBN|0-19-826573-5}}.</ref> [[ფაილი:Dadiani S.P.jpg|thumb|upright|[[სამსონ დადიანი]], პირველდაჭყა საქორთუოშ კონსტიტუციაშ ართ-ართ ავტორი, ნამუთ თი ბორჯიშო მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე პროგრესულ რდჷ]] 1918 წანაშ [[სომხეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუქჷთ სომხეთ დო საქორთუოს შქას ონირზე პროვინციეფიშ თი ნორთის გორჩქინდჷ, სოდე მახორობაშ უმენტაშობას სომეხეფ აკმადგინანდეს, ბრიტანეთიშ ინტერვენციაშ გეშა ეგთჷ. 1918–1919 წანეფს, გენერალ [[გიორგი მაზნიაშვილი|გიორგი მაზნიაშვილქ]] ქეგიანთხჷ მოისეევიშ დო დენიკინიშ ნადუდა მოქიმინჯე [[ჩე არმია]]ს, ანდანე ზოხორინელ საქორთუოშო ქუმუპალჷდკონ უჩა ზუღაშ წყარპიჯი [[ტუაფსე]]შე [[სოჭი|სოჭშა]] დო [[ადლერი|ადლერშა]].<ref name="shirokov">{{cite book|last1=Широков|first1=И. В.|last2=Тарасов|first2=А. А.|title=Наша маленькая Хоста – Исторический очерк|url=http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|year=2010|location=Sochi|language=ru|access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220124843/http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|archive-date=20 February 2014}}</ref> 1920 წანას, [[რუსეთიშ სხუნუეფიშ ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა|სხუნუურ რუსეთიქ]] [[მოსკოვიშ ხეკულუა]]თ აღიარჷ საქორთუოშ ზოხორინალა, მარა რუსეფქ თე ხეკულუა ფაქტობურო არძაშ უკულაშ ართ წანაშ უკულ გინივარეს, მუჟანსჷთ 1921 წანას [[ჭითა არმია]]ქ [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|გემნაკათჷ საქორთუს]] დო 1922 წანას ფორმალურო ქემკურსხუ სხუნუეფიშ რსხუს.<ref name=":0" /> === სხუნუეფიშ სოციალისტურ რესპუბლიკა === {{Main|საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ქორთულ საქმე}} [[ფაილი:Red Army in Tiflis Feb 25 1921.jpg|thumb|მარცხნივ|ბოლშევიკურ [[ჭითა არმია]] ქართის, [[სხუნუეფიშ ოკუპაციაშ დღა]] 1921 წანას. ჯეგე დავითიშ ოხვამე დო [[მთაწმინდაშ პანთეონი|მთაწმინდაშ პანთეონ]] უკახალენ ფონს.]] 1921 წანაშ ფურთუთას, [[რუსეთიშ ომენოღალე ლჷმა]]შ ბორჯის, [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|ჭითა არმიაქ გემნაკათჷ საქორთუოს]] დო ხეშუულობაშა აბანობურ ბოლშევიკეფ ქიმიჸუნჷ. ქორთულ არმიაქ დემარცხჷ დო სოციალ-დემოკრატიულ თარობაქ ქიანაშე ინტჷ. [[სხუნუეფიშ ოკუპაციაშ დღა|1921 წანაშ 25 ფურთუთას]], ჭითა არმიაქ ქართშა გემშართჷ დო გემშეღჷ მუშეფიშ დო გლეხეფიშ სხუნუეფიშ თარობა, ნამუშ სახენწჷფოშ მადუდეშ მოღალობას არსულენდჷ [[ფილიპე მახარაძე]]. საქორთუქ გემშართჷ თი სახენწჷფოშ აკოდგინალუაშა, ნამუქჷთ მალას [[სხუნუეფიშ რსხუ]]თ გჷნირთუნ. სხუნუურ გამაგალაქ ხვალე აბანობურ ახიაჩებეფიშ მოლასუაშ უკულ იჸუ ჸონიერას გოჭყაფილქ.<ref>Knight, Amy. ''Beria: Stalin's First Lieutenant'', [[Princeton University Press]], [[Princeton, New Jersey]], p. 237, {{ISBN|978-0-691-01093-9}}.</ref> საქორთუო სხუნუეფიშ რსხუშ ვაინდუსტრიულ პერიფერიათ სქიდუდჷ პირველ ხუთწანამ გეგმაშახ (1928–1932), მაუჟანსჷთ ტექსტილიშ პროდუქციაშ შხუ ცენტრო გჷნირთუნ. ეთნიკურ ქორთუ [[იოსებ სტალინი|იოსებ სტალინქ]], ბოლშევიკეფს შქას გიშარჩქინელ რდჷ,<ref>"[http://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html Ethnic tensions: War in the Caucasus is Stalin's legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180620180716/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html |date=20 June 2018 }}". ''The Independent''. 17 August 2008.</ref> საბოლოათ, 1924 წანაშე ღურაშახ, 1953 წანაშ 5 მელახშახ, სხუნუეფიშ რსხუშ ''[[დე ფაქტო]]'' ლიდერო გჷნირთუ. შხვა ქორთუეფი, მუჭომეფით რდეს [[ლავრენტი ბერია]] დო [[ვსევოლოდ მერკულოვი]], თაშნეშე იკენდეს გაულამ პოსტეფს სხუნუეფიშ თარობას. 1936-1938 წანეფს, სტალინიშით მანჯებულ [[კაბეტ ტერორი|კაბეტ ტერორქ]] გჷმიჭანუ ვითოშობათ ქორთუ დისიდენტიშ, ინტელექტუალიშ დო სხუნუეფიშ ხეშუულებაშო შხვა საეგებიო ოშქურანჯეეფიშ გჷმმაჭანალეფიშ ჸვილუა ვარ-და [[გულაგი|გულაგიშ ხანდათ-გიშათინალ კარეეფშა]] ჸონაფა, ნამუქჷთ ართგამა გეურკუ ერიშ კულტურულ დო ინტელექტუალურ რინას.<ref>{{Cite web |title=Soviet Georgia: A Detailed Historical Analysis of the 20th Century Georgia |url=https://georgia.to/soviet-georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=georgia.to |language=en}}</ref> [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, 1941 წანაშ მანგის, [[ნაცისტური გერმანია|გერმანიაქ]] [[ურალიშ გვალეფი|ურალიშ გვალეფშახ]] ედომუშამ ტერიტორიაშ დოჸუნაფაშ ხამანჯელით წჷმიჭყუ [[ოპერაცია ბარბაროსა|ურთიართმოხვარაშ პაქტიშ ქიანეფიშ მიშაკთუა სხუნუეფიშ რსხუშა]]. მუჟანსჷთ ოპერაციაშ დოჭყაფაქ აკიბორკჷნ, 1942 წანას ლირეშ ქიაეფქ წჷმიჭყეს "[[ოპერაცია „ბლაუ“]]-შ" მენტება სტრატეგიულ კავკაციურ ნაფთობობადეშეფიშ დო ოლჷმორე მასალეფიშ ქარხანეფიშ ეიოჭოფალო; საბოლათ, ლირეშ ქიანეფიშ ჯარეფქ საქორთუოშ ხურგშახ შეაკეს. 700 000-შე უმოს ქორთუ — მოახორობაშ დოხოლაფირო 20% — იბურჯუდჷ ჭითა არმიას მინმაკათუეფიშ გიშარაჸალო დო ბერლინიშჸურე ულას; თინეშე დოხოლაფირო 350 000 შურ ქორთუქ გოჭყორდჷ.<ref>{{cite news |title=Georgian World War II hero's remains return home |url=https://agenda.ge/en/news/2015/2165 |work=Agenda.ge |date=30 September 2015}}</ref> [[ფაილი:Georgian revolutionary and military figure Leo Kereselidze.jpg|thumb|right|ქორთუ ნაციონალისტ დო ანტისხუნუურ აქტივისტ [[ლეო კერესელიძე]] თი ადამიერეფიშ რიცხუს ოკათუდჷ, ნამუთ ბოლშევიკეფიშით ხემანჭუაფაშ ხეშა ეშაჸოთამაშ უკულ ემიგრაციაშა რდჷ გინორაჸილინ]] [[სტალინიშ ონგარუ|სტალინიშ ღურაშ]] უკული, [[ნიკიტა ხრუშჩოვი|ნიკიტა ხრუშჩოვქ]] სხუნუეფიშ რსხუშ ლიდერო გჷნირთუ დო [[დესტალინიზაცია]]შ პოლიტიკას მანჯენდჷ. ხრუშჩოვიშ რეპრესიეფს [[საპროტესტო გიშულეფ ქართის (1956)|ქართის ახიაჩებეფქ ]]მაჸუნუ, ნამუეფჷთ ოურდუმე ნძალეფით ქეგიორცუეს. თე მოლინეფიშ ნძალობურ მუკორთაქ, ნამუქჷთ სხუნუეფიშ რსხუშოთ ქორთულ ართგურობას ოშქურანჯობა გჷმუჭანუ, ხე ქეშუნწყუ ერიშ კონსოლიდაციას.<ref name="a&c">[[Svante Cornell|Cornell, Svante E.]] (2002), ''Autonomy and Conflict: Ethnoterritoriality and Separatism in the South Caucasus: Cases in Georgia'', pp. 146–149. [[Uppsala University]], Department of Peace and Conflict Research, {{ISBN|91-506-1600-5}}</ref> [[ქართიშ დემონსტრაციეფი (1978)|1978 წანაშ ქართიშ დემონსტრაციეფქ]] მასობურ ანტისხუნუურ პროტესტეფიშ მორთას შანენდჷ, მარა ათეხანს თარობაქ უკახალე კჷნიკინუ. სხუნუეფიშ გამაგალაშ გიმე დოსქილადირ ბორჯის, საქორთუოშ ეკონომიკა აგჷნორენდუ ძინას დო შანულამო იუჯგუშებუდჷ, მარა ირო უმოსო არგამათ მიშჷ კორუფცია დო თარობაშ კათაშე ჩათხია. 1986 წანას, [[პერესტროიკა]]შ დოჭყაფაშე, სხუნუურ საქორთუოშ ხემანჯღვერობა თიჯგურა უგაღექ იჸუ თირუეფიშ მორიაშოთ, ნამჷ-და ქორთუეფიშ უმენტაშობაქ, თინეფს შქას მორანწკე კომუნისტეფქჷთ, დოსხუნეს, ნამჷ-და წიმი ულაშ აკა რზა რინელ სხუნუურ სისტემაშე გიშულა რდჷ. === ზოხორინალაშ დორთინაფა, ომენოღალე ლჷმეფი === {{ქოძირით თაშნეშე|საქორთუოშ ისტორია{{!}}საქორთუოშ რესპუბლიკა (1990–1992)}} [[ფაილი:1993 Georgia war1.svg|thumb|[[საქორთუოშ ომენოღალე ლჷმა]] დო [[აფხაზეთიშ ლჷმა (1992-93)|აფხაზეთიშ ლჷმა]] 1993 წანაშ მარაშინათუთა-გჷმათუთას]] 1988 წანაშე საქორთუოს ზოხორინალაშ მოხუჯეეფიშ მასობურ საპროტესტო აქციეფქ დიჭყჷ, ნამუეფსჷთ ხემანჯღვერენდეს თიჯგურა [[ქორთულ ნაციონალიზმი|ქორთუ ნაციონალისტეფი]], მუჭომეფით რდეს [[მერაბ კოსტავა]] დო [[ზვიად გამსახურდია]]. გეჸვენჯ წანას, [[9 პირელიშ ტრაგედია|1989 წანაშ 4-9 პირელს, ქართის მანჯებულ კაბეტ თინჩალ დემონსტრაციაშ სხუნუეფიშ ნძალეფიშით კონწარო ინონანგერუაქ]], ქიანას სხუნუურ გამაგალაშ გაგჷნძორაფაშ დისკრედიტაციაშ თოლწონუათ გინმატახალ მოლინათ გჷნირთუ.<ref>{{cite book|author=Darrell Slider|url=https://books.google.com/books?id=4NCxG8YCScYC|title=Problems of Communism: November—December 1991|volume=15|publisher=Documentary Studies Section, International Information Administration|year=1991|pages=66|language=en|chapter=Georgia's independence|quote=The April 9 "Tragedy", as it came to be called, had a searing effect on Georgian public. The republic leadership lost what authority it had enjoyed in the eyes of Georgians, and support for independence became overwhelming— developments confirmed by polls initiated by the Communist leadership itself.}}</ref> 1990 წანაშ გჷმათუთას, სხუნუურ საქორთუოს პირველ ანდაპარტიულ [[საქორთუოშ უჟინაშ სხუნუშ გიშაგორუეფი|გიშაგორუეფქ]] იმანჯჷ, ნამუთ ედომუშამ სხუნუეფიშ რსხუს პირველ ანდაპარტიულ გიშაგორუეფ რდჷ, სოდე ოპოზიციურ ბუნეფ ოფიციალურ პოლიტიკურ პარტიეფო რდეს რეგისტრირებულეფჷნ.<ref>{{Cite web|url=https://www.tampabay.com/archive/1990/10/30/georgia-votes-for-change/|title=Georgia Votes for Change|website=[[Tampa Bay Times]]|date=30 October 1990}}</ref> ზვიად გამსახურდია ნადუდა აკოკათელ კოალიციაქ „[[კუკუმი ტაბაკი - დუდიშული საქორთუო]]ქ“ თე გიშაგორუეფს გომორძგუა მიპალჷ დო ახალ თარობა გაჭყჷ. 1991 წანაშ 9 პირელს, სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმაშახ ჭიჭე ხანით კინოხ, 31 მელახის მანჯებულჷ [[საქორთუოშ ზოხორინალაშ დორთინაფაშ რეფერენდუმი (1991)|რეფერენდუმიშ]] უკული, [[საქორთუოშ რესპუბლოიკაშ უჟინაშ სხუნუ|საქორთუოშ უჟინაშ სხუნუქ ]] {{ill|საქორთუოშ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ დორთინაფაშ აქტი|lt=გეგმაცხადჷ ზოხორინალა|ka|საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი}}.<ref name="GovtofGeorgia">{{cite web |url=http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |title=Government of Georgia:About Georgia |publisher=gov.ge |access-date=9 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821030240/http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |archive-date=21 August 2016 }}</ref> საქორთუო სხნუეფიშ რსხუშ პირველ ვა[[ბალტიაშოპიჯეთი|ბალტიურ]] რესპუბლიკა რდჷ, ნამუქჷთ ოფიციალურო გჷმაცხადუ ზოხორინალან,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=alTeCwAAQBAJ&pg=PA333|title=New Tribalisms: The Resurgence of Race and Ethnicity|first=Michael W.|last=Hughey|date=29 March 2016|publisher=Springer|isbn=978-1-349-26403-2 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> დო რუმინეთიქ პირველ ქიანათ გჷნირთუ, ნამუქჷთ 1991 წანაშ მარაშინათუთას აღიარჷ ზოხორინელ საქორთუონ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=G4LiAAAAMAAJ&q=%22was+Romania%22|title=Coming Together Or Falling Apart?: Regionalism in the Former Soviet Union|first1=S. Neil|last1=MacFarlane|first2=Queen's University (Kingston, Ont ) Centre for International|last2=Relations|date=28 August 1997|publisher=Centre for International Relations, Queen's University|isbn=978-0-88911-745-7 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> 26 მესის, გამსახურდია [[საქორთუოშ საპრეხიდენტო გიშაგორუეფი (1991)|პირველ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს]] 86,5% ხონარით გეგშაგორეს პრეზიდენტო, გიშმაგორალეფიშ აქტივობაშ 83%-შე უმოს მაძირაფალით.<ref>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p. 401 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> საქორთუოშ რესპუბლიკაშ რესპუბლიკაშ სხუნუშ 1991 წანაშ 9 პირელიშ ზოხორინალაშ გჷმოცხადებას ხეთეშე მაჸუნუ შედეგიქ აღიარებეფიშ სახეთ. საქორთუოშ ზოხორინალა იჩინეს: 1991 წანაშ 27 მარაშინათუთას — [[რუმინეთი]] დო [[მოლდოვა]], 30 მარაშინათუთას — [[აზერბაიჯანი]], 13 ეკენიას — [[სომხეთი]], 12 ქირსეთუთას — [[უკრაინა]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N244, 13 დეკემბერი, 1991</ref> 16 ქირსეთუთას — [[თურქეთი]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N247, 18 დეკემბერი, 1991</ref> 20 ქირსეთუთას — [[ლიეტუვა]] დო [[მონღოლეთი]], 25 ქირსეთუთას — [[ააშ]], [[კანადა]] დო [[ირანი]], 26 ქირსეთუთას — [[ინდოეთი]], [[ბრაზილია]], [[კუბა]], [[ტაილანდი]], 27 ქირსეთუთას — [[ჩინეთი]], [[ბელარუსი]], [[სლოვენია]], [[ვიეტნამი]], [[ეგვიპტე]], [[ალჟირი]], 28 ქირსეთუთას — [[ხორვატია]], [[იორდანია]], 30 ქირსეთუთას — [[ლიბანი]], 31 ქირსეთუთას — [[პაკისტანი]], 1992 წანაშ 2 ღურთუთას — [[ერაყი]], [[ეთიოპია]], [[ლაოსი]] და თ.უ., თაშნეშე 1992 წანაშ 31 კვირკვეს გოართოიანაფილ ერეფიშ მორანწკე ხუნას საქორთუოშ რესპუბლიკაქ მეღებულქ იჸუ ორგანიზაციაშ 179-ა მაკათურო.<ref>{{cite web |url=https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/10073/1/SakartvelosRespublika_1992_N144.pdf |title=გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“, №144 (423), 1 აგვისტო, 1992 |publisher=dspace.nplg.gov.ge |access-date=2026-02-09}}</ref> გამსახურდია მალასნო, 1991 წანაშ 22 ქირსეთუთაშე 1992 წანაშ 6 ღურთუთაშა, [[საქორთუოშ სახენწჷფო მინორთა (1992-1993)|ზისხირამ ''სახენწჷფო მინორთაშ'']] შეგეგო გექთახუეს. სახენწჷფო მინორთა ხე ქეშუნწყჷ ერუანულ გვარდიაშ ნროთიქ დო გვეროოურდუმე ორგანიზაციაქ, ჯოხოთ „[[მხედრიონი]]“ („ცხენენჯ კოჩი“). უკულ ქიანაქ კონწარ [[საქორთუოშ ომენოღალე ლჷმა|ომენოღალე ლჷმას]] ქინიფულჷ, ნამუთ 1993 წანაშ ქირსეთუთაშა იგინძორებუდჷ. საქორთუოშ ჟირ რეგიონს, [[აფხაზეთი]]ს დო [[ცხინვალიშ რეგიონი|ცხინვალიშ რეგიონს]], აბანობურ სეპარატისტეფ დო უმენტაშობას მარენჯ ქორთუ მახორობაშ შქას რინელ ინოფულირ აწორინაფეფქ ფართომასშტურ ეთნიკურ ნძალობუაშა დო ლჷმებშა გეგნორთჷ.<ref name="princeton">{{cite web |title=Georgia: Abkhazia and South Ossetia |url=https://pesd.princeton.edu/?q=node/274 |website=www.pesd.princeton.edu |publisher=Encyclopedia Princetoniensis |access-date=16 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804112845/https://pesd.princeton.edu/?q=node%2F274 |archive-date=4 August 2018 }}</ref> რუსეთიშ ხუჯიშ დოკინათ, აფხაზეთიქ დო ობჟათე ოსეთიქ ფაქტობურ ზოხორინალა მიპალუეს საქორთუოშე, საქორთუქ — კონტროლ ხვალე ონირზე ტერიტორიეფიშ მორჩილ ნორთშა ქეისილიდჷ.<ref name="princeton" /> [[ედუარდ შევარდნაძე]] ([[გალენურ საქვარეფიშ სამინისტრო (სსრრ)|სსრრ-შ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრ]] 1985-1991 წანეფს) 1992 წანაშ მელახის ქჷდარინეს<ref>{{cite web|title=Shevardnadze Named Head of New Government|url=https://greensboro.com/shevardnadze-named-head-of-new-government/article_d02d70f0-9c07-52b2-83c2-3625238a52d7.html|date=10 March 1992|publisher=[[News & Record]]}}</ref> საქორთუოშ ახალ თარობაშ მადუდეთ დო [[საქორთუოშ კანონმადვალუ ორგანოშ გიშაგორუეფი 1992|თიმ წანას გიშაგორილქ]] იჸუ სახენწჷფოშ მადუდეთ, მოგვიანეთ, 1995 წანას, [[საქორთუოშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი 1995|პრეზიდენტო]].<ref>{{Cite news|date=7 July 2014|title=Obituary: Eduard Shevardnadze|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26327394|access-date=2021-07-06}}</ref> [[აფხაზეთიშ ლჷმა (1992-93)|აფხაზეთიშ ლჷმაშ]] ბორჯის, აფხაზ სეპარატისტეფქ დო ოორუე კავკაციარ მალიმორეფქ (ჩეჩენეფიშამო) აფხაზეშე დოხოლაფირო 230 000-შე 250 000-შა ქოქრთუ[112] გეგნორაჸეს.<ref name="hrwreport">{{cite web |url=https://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |title=Georgia/Abchasia: Violations of the laws of war and Russia's role in the conflict |date=March 1995 |publisher=Human Rights Watch |access-date=4 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010220133323/http://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |archive-date=20 February 2001 |url-status=live }}</ref> მეხოლაფირო 23 000 ქორთუქ ცხინვალშ რეგიონშე ირტჷ.<ref>{{cite web|date=May 1996|title=Russia – The Ingush–Ossetian conflict in the Prigorodnyi region|url=http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070513003516/http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|archive-date=13 May 2007|access-date=18 July 2007|publisher=Human Rights Watch/Helsinki}}</ref> 1994 წანას, საქორთუო ეკონომიკურ კრიზისის რდჷ, ნამუსჷთ წორო ალაჸუნდჷ თიჯგურა თარ პროდუქტეფიშ კონწარ დეფიციტი, მუჭომით რე ქობალი, წყარი, ელექტროენერგია დო გოტიბაფა.<ref>{{cite web|title=Bread, water, fuel shortages in Georgia|url=https://www.upi.com/Archives/1994/11/22/Bread-water-fuel-shortages-in-Georgia/5860785480400/|date=22 November 1994|publisher=[[United Press International]]}}</ref> === ვარდეფიშ რევოლუცია, პრობჟადალურ მუკორთა === {{თარი|ვარდეფიშ რევოლუცია}} [[ფაილი:Georgia, Tbilisi - Rose Revolution (2003).jpg|thumb|2003 წანაშ [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]]] 2003 წანას, შევარდნაძე (ნამუქჷთ 2000 წანას ხეახალშო გიმორძგჷ გიშაგორუეფს) გექთახუეს [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]თ, თიშ უკული, მუთ ქორთულ ოპოზიცია დო ერეფოშქაშე დჷმაკვირეეფი ანტკიცენდეს, ნამჷ-და [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2003|2003 წანაშ 2 გერგობათუთაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფ]] გატყურებულ რდჷნ.<ref>{{cite web |url=http://eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml |title=EurasiaNet Eurasia Insight – Georgia's Rose Revolution: Momentum and Consolidation |publisher=Eurasianet.org |access-date=5 May 2009 |archive-date=5 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090805074544/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml}}</ref> რევოლუციას ხემანჯღვერებდეს [[მიხეილ სააკაშვილი]], [[ზურაბ ჟვანია]] დო [[ნინო ბურჯანაძე]], შევარდნაძეშ გამაგე პარტიაშ ჸოფირ მაკათურეფ დო ლიდერეფი. მიხეილ სააკაშვილი, 2004 წანას, გეგშაგორეს საქორთუოშ პრეზიდენტო.<ref>{{cite web|url=http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history |title=არჩევნების ისტორია|work=ტაბულა |publisher=Tabula|date=17 August 2016|access-date=2 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107013905/http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history|archive-date=7 November 2017|url-status=live|language=ka}}</ref> ვარდეფიშ რევოლუციაშ უკული, ქიანაშ ოურდუმე დო ეკონომიკურ შილაბუანობეფიშ გაჸონიერებელო დო თიშ გალენურ პოლიტიკაშ ბჟადალჸურე მუკართაფალო დიჭყჷ რეფორმეფიშ სერიაქ. [[ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტი|ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტიშ]] მეხ, ''2003 წანას დახე მორცხილ სახენწჷფოშე, 2014 წანას საქორთუო ელაზჷმაფათ ჯგირო ფუნქციონირებაფონ საბაზარო ეკონომიკაშა გეგნორთჷ... [დო] დრამატულ პოლიციურ დო ინსტიტუციურ რეფორმეფიშ მეშქაშობათ, თარობაქ გეშაჸათჷ დაბალ დონეშ კორუფცია''.<ref>[[ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტი]], [https://2009-2017.state.gov/documents/organization/229020.pdf ''Georgia: Executive Summary''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218073119/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/229020.pdf |date=18 February 2020 }}, Retrieved: 5 May 2016</ref> ახალ თარობაშ ცადებაქ, მოურთინუდუკო საქორთუოშ ხეშუულებაშ ავტორიტეტ ქიანაშ ობჟათე-ბჟადალშე მადვალუ ავტონომიურ რესპუბლიკა [[აჭარა]]სჷნ, 2004 წანას კაბეტ [[აჭარაშ კრიზისი|კრიზის]] გჷმიჭანუ.<ref>{{cite web |title=Georgia moves to rein in Ajaria |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3685117.stm |publisher=[[BBC News]] |date=5 May 2004}}</ref> ქიანაშ ახალ პრობჟადალურ კურსიქ, [[ჩეჩნეთიშ მაჟირა ლჷმა]]ს ქორთულ კუნთხუშ კათაფაშ გებრალებაწკჷმა ართო,<ref>{{Cite news | last= Gorshkov | first= Nikolai | url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | title= Duma prepares for Georgia strike | work= BBC News | date= 19 September 2002 | access-date= 24 July 2009 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090929222413/http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | archive-date= 29 September 2009 | url-status=live}}</ref> გჷმიჭანუ [[რუსეთ-საქორთუოშ ურთიართობეფი|რუსეთწკჷმა ურთიართობეფიშ]] კონწარ გაუფრაშება, ნამუსჷთ თაშნეშე ხეს უნწყუნდჷ რუსეთიშ ღილე მოხვარა დო ალარჷნა ჟირ სეპარატისტულ ტერიტორიეფშოთ. ურთიართობეფიშ მოძინე მოღუნჭაფაშ უმკუჯინალო, 2005 წანაშ მესის საქორთუოქ დო რუსეთიქ ქემიოჭირინუეს ჟირჸურენ აპიჯაფას,<ref>{{cite web |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080813052136/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |url-status=live|archive-date=13 August 2008 |title=Russia, Georgia strike deal on bases |publisher=Civil Georgia, Tbilisi |date=30 May 2005 | access-date=29 December 2021}}</ref> ნამუშ მეჯინათ [[ბათუმი|ბათუმს]] დო [[ახალქალაქი|ახალქალაქის]] მადვალუ რუსულ ოურდუმე ბაზეფ (ნამუეფჷთ სხუნუეფიშ ბორჯიშე თექ დრესჷნ) გეგშეჸონეს. რუსეთიქ 2007 წანაშ ქირსეთუთაშო ედომუშამ ოურდუმე პერსონალ დო ტექნიკა გეგშეჸონუ თე ობიექტეფშე,<ref>{{cite web|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=16321|title=Russia Hands Over Batumi Military Base to Georgia|publisher=Civil Georgia, Tbilisi|date=13 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514043306/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=16321|archive-date=14 May 2011|url-status=live | access-date=29 December 2021}}</ref> მარა ვეგშუჸონაფჷ აფხაზეთის მადვალუ [[გუდაუთა]]შ ბაზაშე, ნამუშე გიშულა თის მათხუაფუდჷ [[სტამბოლიშ სამიტი 1999|1999 წანაშ სტამბოლის სამიტის ]] ევროპას [[აპიჯაფა ევროპას რჩქვანელობურ აკონაჯარაფილ ნძალეფიშ გეშა ხეკულუაშ ადაპტაციაშენ|რჩქვანელობურ აკონაჯარაფილ ნძალეფიშ გეშა ხეკულუაშ ადაპტაციაშ]] მეღებაშ უკული.<ref>[http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 Russia's retention of Gudauta base – An unfulfilled CFE treaty commitment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170205180219/http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 |date=5 February 2017 }} Socor, Vladirmir. The Jamestown Foundation. 22 May 2006</ref> === რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა === [[ფაილი:South Ossetia war russian tank.jpg|thumb|რუსულ ტანკეფ საქორთუოშა მინოკათუაშ ბორჯის, ცხინვალიშ რეგიონს.]] {{თარი|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)}} {{ქოძირით თაშნეშე|ერეფოშქაშე რეაქცია აფხაზეთიშ დო ობჟათე ოსეთიშ ზოხორინალაშენ}} 1991 წანას, [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა]]შ უკული, საქორთუოშ დო აფხაზეთიშ დო ცხინვალშ რეგიონიშ სეპარატისტეფს შქას ურთიართობა მოღუნჭულ რე. რუსეთ დო საქორთუოშ შქას ურთიართობეფქ [[ქორთუეფიშ დეპორტაცია რუსეთშე 2006|კვათირო გეუფრაშ]] 2008 წანაშ პირელიშ [[რუსეთ-საქორთუოშ დიპლომატიურ კრიზისი 2008|რუსეთ-საქორთუოშ დიპლომატიურ კრიზისიშ დონეშახ]].<ref name="shelling">{{cite web|last=Whitmore|first=Brian|date=12 September 2008|title=Is The Clock Ticking For Saakashvili?'|url=https://www.rferl.org/a/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102314/http://www.rferl.org/content/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|archive-date=3 September 2014|access-date=3 September 2014|website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]}}</ref><ref name="tall_order">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |title=Russia criticised over Abkhazia |work=BBC News |date=24 April 2008 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080815002113/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |archive-date=15 August 2008 |url-status=live }}</ref> 2008 წანაშ [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმაშ]] უკულ აფხაზეთიშ დო ცხინვალიშ რეგიონიშ ნორთიქ რუსეთიშით ხუჯდოკინელ სეპარატისტეფიშ კონტროლიშ გიმე ქეშალჷ დო [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|თე რეგიონეფს]] რუსულ ოურდუმე ბაზეფ გაჭყეს. 2008 წანაშ 1 მარაშინათუთას, ბომბიშ გობუთქაფაშ ოღანკეთ გჷნირთუ მანქანაქ, ნამუსჷთ ქორთუ მთინჩმოღალეეფ გინმოჸუნდჷნ. თე ინციდენტიშ პროვოცირება ცხინვალიშ რეგიონიშ სეპარატისტ ოსეფს მიაჭარაფუ, ნამუქჷთ ოლჷმარ ქიმინუეფიშ დოჭყაფაშ ოსხირო გჷნირთუ. შედეგო დეღამაკჷ ხუთ ქორთუ ოურდუმე მაინალექ, მოგვიანეთ — სნაიპერეფქ მუსხირენ სეპარატისტ ოს მალიმორ დოჸვილეს.<ref>{{cite news|url=http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c,dwp_uuid=f2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|title=Countdown in the Caucasus: Seven days that brought Russia and Georgia to war|newspaper=[[Financial Times]]|date=26 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920023223/http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c%2Cdwp_uuid%3Df2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|archive-date=20 September 2008}}</ref><ref name="feud">{{cite news |url=http://online.wsj.com/articles/SB121884450978145997 |title=Smoldering Feud, Then War |author1=Marc Champion |author2=Andrew Osborn |newspaper=The Wall Street Journal |date=16 August 2008}}</ref> 1 მარაშინათუთას, ცხინვალიშ რეგიონიშ სეპარატისტეფქ ქორთულ ოფუტეეფიშ ბომბუა დიჭყეს. თე არტილერიულ ბომბუეფიშ გეშა ქორთუ ოურდუმე მაინალეეფ პერიოდულო ტყიაჸოთამათ უგამუდეს.<ref name="shelling" /><ref name="feud" /><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|title=Georgia calls on EU for independent inquiry into war|author=Luke Harding|newspaper=The Guardian|date=19 November 2008|access-date=4 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913101015/https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|archive-date=13 September 2017|url-status=live}}</ref><ref name="Allison">{{cite journal|author=Roy Allison|url=http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|title=Russia resurgent? Moscow's campaign to 'coerce Georgia to peace'|journal=[[International Affairs (journal)|International Affairs]]|volume=84|issue=6|year=2008|pages=1145–1171|doi=10.1111/j.1468-2346.2008.00762.x|access-date=19 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423221417/http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|archive-date=23 April 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |title=The Conflict Between Russia and Georgia |author=Jean-Rodrigue Paré |publisher=Parliament of Canada |date=13 February 2009 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |archive-date=2 January 2016 }}</ref> 2008 წანაშ 7 მარაშინათუთას, საქორთუოშ პრეზიდენტ მიხეილ სააკაშვილქ ცანდჸურენ ჸოთამაშ მეტება გეგმაცხადჷ დო თინჩალურ მორაგადეეფშახ მოუჭანჷ.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |title=Saakashvili Appeals for Peace in Televised Address |publisher=Civil.Ge |date=7 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019155639/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |archive-date=19 October 2014 |url-status=live }}</ref> ცხინვალიშ რეგიონიშ კონფლიქტიშ ზონას მადვალუ ქორთულ ოფუტეეფშა მანჯებულ გეჸვენჯ გენთხაფეფს მალასნო ოგამურ ტყვიაჸიოთამაქ მაჸუნუ ქორთულ ჯარეფიშჸურე, ნამუეფქჷთ 7 მარაშინათუთას, სერით, ობჟათე ოსეთიშ დუდგჷმოცხადებულ რესპუბლიკაშ ნანანოღაშ, [[ცხინვალი]]შ მალობთ ეყარეს დო 8 მარაშინათუტაშ ოჭმარეს ნოღაშ ცენტრის ქემიოჭირინუეს.<ref name="Jamestown Goals">{{cite web |url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |title=The Goals Behind Moscow's Proxy Offensive in South Ossetia |publisher=[[The Jamestown Foundation]] |date=8 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026162658/http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |archive-date=26 October 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.chicagotribune.com/2008/08/09/georgian-conflict-puts-us-in-middle/|title=Georgian conflict puts U.S. in middle|website=Chicago Tribune|date=9 August 2008|access-date=3 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016124315/http://articles.chicagotribune.com/2008-08-09/news/0808080649_1_south-ossetia-russian-peacekeeping-troops-russian-president-dmitry-medvedev/2|archive-date=16 October 2014|url-status=live}}</ref><ref name="washingtonpost.com">{{cite news |author=Peter Finn |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |title=A Two-Sided Descent into Full-Scale War |newspaper=[[The Washington Post]] |date=17 August 2008 |access-date=28 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106085255/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |archive-date=6 November 2012 |url-status=live }}</ref> რუს ოურდუმე ექსპერტიშ, [[პაველ ფელგენჰაუერი]]შ რაგადუათ, ოსურ პროვოკაციაშ ღანკ რდჷ ქორთულ ოგამურ ქიმინუაშ პროვოცირება, ნამუთ რუსეთიშ ოურდუმე მინოკათუაშ ოხვილურ სამანჯელს წჷმარინუანდუ.<ref>{{cite web |url=http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |title=The Russian-Georgian War was Preplanned in Moscow |date=14 August 2008 |author=Pavel Felgenhauer |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820185319/http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |archive-date=20 August 2014 }}</ref> საქორთუოშ თოლორუაშ დო მუზმარენ რუსულ მედიაშ ჩინებათ, ქორთულ ოურდუმე ქიმინუაშ დოჭყაფაშახ რეგულარულ (დო ვა თინჩალური) რუსულ არმიაშ ნორთეფ უკვე გინოყარაფილ რდეს [[როკიშ სორილი]]შ აშო ცხინვალიშ რეგიონიშ ტერიტორიაშა.<ref name="NYTFreshev">{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | work=The New York Times | first=C.J. | last=Chivers | title=Georgia Offers Fresh Evidence on War's Start | date=15 September 2008 | access-date=28 August 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170616163055/http://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | archive-date=16 June 2017 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |script-title=ru:СМИ: российские войска вошли в Южную Осетию еще до начала боевых действий |publisher=NEWSru.com |date=11 September 2008 |language=ru |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |archive-date=2 January 2016 |url-status=live }}</ref> რუსეთიქ საქორთუოს "ობჟათე ოსეთიშ მეხჷ აგრესია" ქეგიაბრალჷ დო 2008 წანაშ 8 მარაშინათუთას, "თინჩალაშ მიშაღალაშ" ოპერაციაშ სამანჯელით, საქორთუოშ მეხ ფართომასშტაბურ ოსქირონე, ოჰეერე დო ოზურე მინოიკათუა დიჭყჷ.<ref name="roudik">{{cite web|publisher=Library of Congress |url=https://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |title=Russian Federation: Legal Aspects of War in Georgia | archive-url=https://web.archive.org/web/20140716042951/http://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |archive-date=16 July 2014 }}</ref><ref name="Allison" /> სეპარატისტულ აფხაზურ ნძალეფქ, 9 მარაშინათუთას, გონწყეს მაჟირა ფრონტ [[კოდორიშ ლეხერი]]შ კოდორიშ ბურჯაფი 2008|ბურჯაფით]] — ქეგიანთხეს კოდორიშ ლეხერს, ნამუსჷთ საქორთუო აკონტროლენდჷ.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |title=Abkhaz separatists strike disputed Georgia gorge |work=Reuters |date=9 August 2008 |access-date=1 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134849/http://www.reuters.com/article/2008/08/09/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |archive-date=24 September 2015 |url-status=live }}</ref> 10 მარაშინათუთაშო, ცხინვალ რუს ოურდუმეეფქ გეჭოფეს.<ref name="radar">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|title=I got my children out minutes before the bombs fell|work=The Guardian|date=11 August 2008|first=Luke|last=Harding|access-date=24 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305004656/https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|archive-date=5 March 2017|url-status=live}}</ref> რუსეთიშ ურდუმე ნძალეფქ გეჭოფეს ქორთულ ნოღეფ ონირზე ტერიტორიეფიშ გალე.<ref name="new_front_deeper">{{cite news |agency=Associated Press |title=Russia opens new front, drives deeper into Georgia |url=http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |date=11 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080814211308/http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |archive-date=14 August 2008}}</ref> კონფლიქტიშ ბორჯის, [[ქორთუეფიშ ეთნიკურ წიმინდუა ობჟათე ოსეთის|„ობჟათე ოსეთის“ ქორთუეფიშ მეხჷ მიშჷ ეთნიკურ წიმინდუაშ კამპანია]], ნამუთ ლჷმაშ თებაშ უკული, ქორთულ ხორუეფიშ მოჯალაგაუსჷთ იკათუანდჷ.<ref name="Fact-finding">{{cite web|url=http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20091007030130/http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-date=7 October 2009|title=Report. Volume I|date=September 2009|publisher=Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in Georgia |page=27}}</ref><ref name="Damage">{{cite news |title=Amnesty International Satellite Images Reveal Damage to South Ossetian Villages After... |url=https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979+09-Oct-2008+PRN20081009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222225015/https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979%2B09-Oct-2008%2BPRN20081009 |archive-date=22 February 2014 |work=Reuters |date=9 October 2008 }}</ref> ლჷმაქ 192,000 ადამიერ უკარელეთ დიტჷ, მარა ანდაქ ლჷმაშ უკული, ჸუდეშა დორთა შილებუ. ართ წანაშ უკული, დოხოლაფირო 30 000 ეთნიკურ ქორთუ კინე გინორაჸილო რე.<ref>{{cite web |url=http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |title=Civilians in the line of fire |publisher=Amnesty International |date=November 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222042133/http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |archive-date=22 February 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia Marks Anniversary of War |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |date=7 August 2009 |work=BBC News |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808040149/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |archive-date=8 August 2014 |url-status=live }}</ref> "[[კომერსანტი]]ს" გჷმობჟინაფილ ინტერვიუს სეპარატისტულ ობჟათე ოსეთიშ ლიდერ [[ედუარდ კოკოითი]]ქ გაცხადჷ, ნამჷ-და ქორთუეფს დორთაშ ნებას ვემეჩანდჷნ.<ref>{{cite web |script-title=ru:Эдуард Кокойты: мы там практически выровняли все |url=http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |date=15 August 2008 |publisher=Kommersant |language=ru |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916181813/http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |archive-date=16 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |title=Rights Groups Say South Ossetian Militias Burning Georgian Villages |url=http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |date=30 September 2008 |publisher=RFE/RL |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102226/http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |archive-date=3 September 2014 |url-status=live }}</ref> [[საფრანგეთიშ პრეზიდენტი|საფრანგეთიშ პრეზიდენტ]], [[ნიკოლა სარკოზი]]ქ, 2008 წანაშ 12 მარაშინათუთას, ტყვიაჸთამაშ მეტებაშ აპიჯაფას მორაგადაფათ მიოჭირინჷ.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19069 |title=Russia Endorses Six-Point Plan |publisher=Civil.Ge |date=12 August 2008 | access-date=29 December 2021 }}</ref> რუსეთიქ, 26 მარაშინათუთას, აფხაზეთ დო ობჟათე ოსეთ ზოხო რესპუბლიკეფო აღიარჷ.<ref name="kremlin">{{cite web|url=http://kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|title=Statement by President of Russia Dmitry Medvedev|publisher=The Kremlin|date=26 August 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080902001442/http://www.kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|archive-date=2 September 2008}}</ref> საქორთუოშ თარობაქ რუსეთწკჷმა დიპლომატიურ ურთიართობეფ მეჭყვიდჷ.<ref name="break">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |title=Georgia breaks ties with Russia |work=BBC News |date=29 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006073511/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |archive-date=6 October 2014 |url-status=live }}</ref> 8 გჷმათუთას, რუსულ ოურდუმე ნძალეფქ ქჷდიტუეს აფხაზეთიშ დო ობჟათე ოსეთიშ გოხოლუაშ ბუფერულ ზონეფი, ნამუშ შედეგო ევროპაშ რსხუშ დუმაკვირე მისია საქორთუოშ ბუფერულ ზონეფშა გენშაშქვეს.<ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117657 |title=Russia Completes 'Most of Withdrawal' – EU Monitors |publisher=Civil Georgia|date=8 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref><ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117667 |title=Moscow Says EU Monitors Fully Control 'Buffer Zones' |publisher=Civil Georgia|date=9 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref> ლჷმაშ უკული, საქორთუო ანტკიცენს, ნამჷ-და აფხაზეთ დო ობჟათე ოსეთ [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|დორხველ ოკუპირებულ ტერიტორიეფ]] რენ.<ref name="parliament.ge">{{cite web |url=http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |title=Resolution of the Parliament of Georgia on the Occupation of the Georgian Territories by the Russian Federation |date=29 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903224516/http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |archive-date=3 September 2008}}</ref><ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |title=Abkhazia, S.Ossetia Formally Declared Occupied Territory |publisher=Civil.Ge |date=28 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903230132/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |archive-date=3 September 2008 |url-status=live}}</ref> === ქორთულ ორცებაშ თარობა (2012–ასეშა) === [[ფაილი:Solvita Āboltiņa tiekas ar Gruzijas premjerministru (cropped).jpg|thumb|upright|[[ბიძინა ივანიშვილი]] — „[[ქორთული ორცება — დემოკრატიული საქორთუო|ქორთულ ორცებაშ]]“ დჷმარსხუაფალ დო პატჷცემულ დუდმახვენჯი.]] [[საქორთუოშ საპარლამენტოშ გიშაგორუეფი 2012|2012 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფშო]] ხაზირებაშის, საქორთუოქ მანჯჷ საკონსტიტუციო რეფორმეფ [[საპარლამენტო სისტემა|საპარლამენტო დემოკრატიაშა]] გინულაშ ღანკით, ნამუშით ემაჸონაფალ ხემანჭაუფეფ პრეზიდენტშე პრემიერ-მინისტრის გეგნაჩჷ.<ref>{{cite news |title=Georgia's Constitutional Changes |url=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/georgia/georgia-s-constitutional-changes |work=International Crisis Group |date=1 March 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> გინულა დოჭყაფედუკო-ოკო 2012 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფით დო გათებედუკო-ოკო [[საქორთუოშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი 2013|2013 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფით]]. [[საქორთუოშ საპარლამენტოშ გიშაგორუეფი 2012|2012 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფქ]] გიშეგორჷ [[ართოიანი ნაციონალური ყარაფი|ართოიან ნაციონალურ ყარაფიშ]] მარცხებათ დო პარტია „[[ქორთული ორცება — დემოკრატიული საქორთუო|ქორთულ ორცებაშ]]“ გომორძგუათ — ნამუთ რდჷ პირველ თინჩალგიშაგორუეფშ რზათ ხეშუულებაშ გინოჩამა საქორთუოს.<ref>{{Citation|title=Saakashvili Concedes Defeat in Parliamentary Election|newspaper=Civil.ge|date=2 October 2012|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=25299|access-date=29 December 2021|archive-date=29 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211229182211/https://old.civil.ge/eng/article.php?id=25299|url-status=live}}</ref> პირველ წანა ახალ „ქორთულ ორცებაშ“ თარობაშ დო პრეზიდენტ სააკაშვილიშ შქას აწორინაფაშ „კოჰაბიტაციაშ“ (წორორინაშ) ბორჯით ეიშანჷ.<ref>{{cite news |title=Georgian tycoon Ivanishvili confirmed as prime minister |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-parliament-idUSBRE89O0Z820121025 |work=Reuters |date=25 October 2012|access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia: Conflict Rather than Cohabitation |url=https://eurasianet.org/georgia-conflict-rather-than-cohabitation |work=Eurasianet |date=8 February 2013|access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia's Historic Transition Faces Crucial Tests In 2013 |url=https://www.rferl.org/a/georgias-historic-transition-faces-crucial-tests-in-2013/24799963.html |work=RFE/RL |date=16 December 2012 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171313/https://www.rferl.org/a/georgias-historic-transition-faces-crucial-tests-in-2013/24799963.html |url-status=live }}</ref> [[გიორგი მარგველაშვილი|გიორგი მარგველაშვილქ]], „ქორთულ ორცებაშით“ წჷმორინაფილ კანდიდატიქ, გიშაგორუეფს გიმორძგჷ დო სააკაშვილ დოთირჷ, ნამუქჷთ „ქორთულ ორცებაშ“ ხემანჭუაფა ხოლო უმოსო გაჸონიერჷ.<ref>{{cite news |title=Georgia PM ally Giorgi Margvelashvili 'wins presidency' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-24696261 |work=BBC News |date=27 October 2013 |archive-date=26 October 2022 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026225539/https://www.bbc.com/news/world-europe-24696261 |url-status=live }}</ref> [[ბიძინა ივანიშვილი]], ბიზნესმენი, ნამუქჷთ დარსხჷ „ქორთულ ორცება“, რდჷ თიშ პირველ პრემიერ-მინისტრი, სოიშახ 2013 წანას ვეგნოდირთჷნ. მარა, თინა იშენით პარტიაშ არძაშე გაულამ პერსონათ სქიდუდჷ, თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 2018 წანაშახ აკა პოსტ ვაუკებუდჷნ.<ref>{{cite news |title=Irakli Garibashvili Named as Georgia's Next Prime Minister |url=https://jamestown.org/program/irakli-garibashvili-named-as-georgias-next-prime-minister/ |work=Jamestown Foundation |date=4 November 2013 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171313/https://jamestown.org/program/irakli-garibashvili-named-as-georgias-next-prime-minister/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Did Georgia's 'Informal Leader' Pressure Prime Minister To Resign? |url=https://www.rferl.org/a/caucasus-report-georgia-garibashvili-resigns/27447558.html |work=RFE/RL |date=24 December 2015 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171312/https://www.rferl.org/a/caucasus-report-georgia-garibashvili-resigns/27447558.html |url-status=live }}</ref> დო სააკაშვილს მუთ ოხჷნ, თიქ საქორთუო 2013 წანაშ გიშაგორუეფშ უკულ მალასნო ქჷდიტუ დო 2018 წანას თის ბრალ წჷმურინეს კორუფციას დო ხემანჭუაფაშ უბადოთ გჷმორინაფას, ნამუსჷთ თინა გინმივარენდჷ. სააკაშვილ ხურგაშ გალეშე აგჷნძორენდუ „ართოიან ნაციონალურ ყარაფიშ“ დუდმახვენჯიშ პოსტის რინას, ნამუქჷთ ასე თარ ოპოზიციურ პარტიათ გჷნირთუ.<ref>{{cite news |title=Mikheil Saakashvili: Georgian ex-president arrested returning from exile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-58767420 |work=BBC News |date=1 October 2021 |archive-date=15 December 2021 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215195620/https://www.bbc.com/news/world-europe-58767420 |url-status=live }}</ref> „ქორთულ ორცებაქ“ [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2016|2016 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფს]] გიმორძგჷ დო 150-შე 115 მანდატით საკონსტიტუციო უმენტაშობა მიპალჷ.<ref>{{cite news |title=Constitutional Amendments Initiated |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=30072 |work=Civil.ge |date=3 May 2017 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171312/https://old.civil.ge/eng/article.php?id=30072 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Georgian government offers concessions to end crisis |url=https://eurasianet.org/georgian-government-offers-concessions-to-end-crisis |work=Eurasianet |date=24 June 2019 |access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Transparency International urges dialogue with civil society during political crisis in Georgia |url=https://www.transparency.org/en/press/georgia-political-crisis-dialogue-with-civil-society |work=Transparency International |date=30 November 2019 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171313/https://www.transparency.org/en/press/georgia-political-crisis-dialogue-with-civil-society |url-status=live }}</ref> [[საქორთუოშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი 2018|2018 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს]] პარტია „ქორთულ ორცებაქ“ ხუჯ დუკინჷ ზოხორინელ კანდიდატ [[სალომე ზურაბიშვილი|სალომე ზურაბიშვილს]], ნამუქჷთ მაჟირა ტურს გიმორძგჷ დო ქიანაშ ისტორიას პირველ ოსურ პრეზიდენტო გჷნირთუ.<ref>პარლამენტიშ სპიკერ [[ნინო ბურჯანაძე]]ს ჟირშა უკებუდჷ პრეზიდენტიშ მოღალობაშ პოსტი, 2003 დო 2007 წანეფს.</ref> თენა რდჷ საქორთუოშ პრეზიდენტიშ ეკონია ბონ გიშაგორუეფი, ანდანე გეჸვენჯ საკონსტიტუციო რეფორმეფქ არძაშოულ კალიშრღვაფა გაუქვეს .<ref name="Georgia elects Salome Zurabishvili">{{cite news |title=Georgia elects Salome Zurabishvili as first woman president |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-46376344 |work=BBC News |date=29 November 2018 |archive-date=26 October 2022 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026225543/https://www.bbc.com/news/world-europe-46376344 |url-status=live }}</ref> 2019 წანას, რუს დეპუტატი, [[სერგეი გავრილოვი (პოლიტიკოსი)|სერგეი გავრილოვიშ]], ვიზიტიშ დო თიშ „[[მართმადიდებელობაშ ინტერპარლამენტურ ასამბლეა]]ს“ კათაფაშ გეშა, [[საპროტესტო გიშულეფ საქორთუოს 2019-2020|პროტესტეფ გჷმიჭანუ]]. პროტესტანტეფ თხულენდეს ოგიშაგორუე რეფორმას რინელ ესვარილი, პროპორციულ-მაჟორიტარულ ოგიშაგორუე სისტემაშ ოთირალო, ნამუთ, თინეფიშ ტკიცებათ, 2016 ანას გიშაგორუეფს გამაგე პარტიას კაბეტ უმენტაშობას არზენდჷნ. გამაგე პარტიაქ კანკალე მოთხირს ქუდაჸუნჷ დო გავრილოვიშ ვიზიტ გადღანჷ. 2020 წანაშ [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2020|საპარლამენტო გიშაგორუეფ]]შახ, ტომბა პოლიტიკური კრიზისიშ გინაძალებერო მანჯებულ ერეფოშქაშე მედიაციაშ უკული, თე გიშაგორუეფშო სპეციალურო დენტკიცჷ თირელ ოგიშაგორუე სისტემაქ.<ref>{{cite news |title=Georgian Dream, Opposition Reach Consensus over Electoral Reform |url=https://civil.ge/archives/341385 |work=Civil.ge |date=8 March 2020 |access-date=29 December 2021 |archive-date=20 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211220002113/https://civil.ge/archives/341385 |url-status=live }}</ref> დოკინელ ოგიშაგორუე ბარიერიშ შედეგო, პარლამენტის ჩხორო პარტიაქ ქჷმოხვადუ. „ქორთულ ორცებაქ“ ხონარეფიშ 48 პროცენტ მიღჷ, დახე თიჯგურა მაძირაფალი, მუთ ოთხ წანაშ კინოხჷნ, ნამუთ, უმოს პროპორციულ ოგიშაგორუე სისტემაშ დო მაჟორიტარულ ოლქეფშ მუდანობაშ შანულამო დარკებაშ გეშა, 150-შე 90 მანდატშა გეგნიჸონჷ. მარა, ოპოზიციაქ ქვირთოსანობა ქეკადჷ ხეშუულებას, ნამუქჷთ გეგმიჭანჷ მუსხირენთუთამ [[საქორთუოშ პოლიტიკურ კრიზისი 2020-2021|პოლიტიკურ კრიზისი]]. ოპოზიცია დო მომიტინგე მენმოღალეეფ ხეახალ გიშაგორუეფს თხულენდს.<ref>{{cite news |title=Georgia protests: Tbilisi police fire water cannon at demonstrators |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54868053 |work=BBC News |date=8 November 2020 |archive-date=15 December 2021 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215193329/https://www.bbc.com/news/world-europe-54868053 |url-status=live }}</ref> პოლიტიკურ კრიზისიქ ობორჯეთ გემანჯჷ 2021 წანაშ პირელს, ევრორსხუშ აშაჸუნათ მეღებულჷ აპიჯაფათ,<ref>{{cite news |title=New EU Proposal: Amnesty for Rurua, Melia, 2022 Snap Polls if GD Gets Less than 43% in Locals |url=https://civil.ge/archives/413785 |work=Civil.ge |date=18 April 2021 |access-date=29 December 2021 |archive-date=26 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226180603/https://civil.ge/archives/413785 |url-status=live }}</ref> ნამუშეთ მუზმარენ თუთაშ უკულ გეგშართჷ მუჭოთ გამაგე პარტია „ქორთულ ორცებაქ“, თეშ ოპოზიციურ „ართოიან ნაციონალურ ყარაფიქ“.<ref>{{cite news |title=President Michel to Start Consultations after GD's EU-Brokered Deal Withdrawal |url=https://civil.ge/archives/434558 |work=Civil.ge |date=29 July 2021 |access-date=29 December 2021 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026082704/https://civil.ge/archives/434558 |url-status=live }}</ref> 2022 წანას, [[საქორთუო დო რუსეთ-უკრაინაშ ლჷმა|უკრაინაშა რუსეთიშ მინოკათუაშის]], საქორთუოქ უკრაინას დიპლომატიურო დო ჰუმანიტარულო ქალუდირთჷ, მარა ვაკათაფე შხვა ქიანეფს რუსეთიშო სანქციეფიშ მიშაღალაშ ოკითხირეს. ლჷმაშ დოჭყაფაშე, [[რუსეფიშ ემიგრაცია რუსეთ-უკრაინაშ ლჷმაშ ბორნჯის (2022–ასეშა)|რუს გინოყარაფილეფიშ]] გინაულარ ქიანეფს შქას, საქორთუო პირველ აბანს რე. რუსეფს, თეშ მუჭოთ ანდა შხვაშ თურსჷნ, ვიზაშ უმუშო ართ წანაშ განწეხანს დოსქილადაშ ნება უღჷდეს, მარა ანდა ქორთუქ საქორთუოს რუს მენმოღალეეფიშ მოძინელ მუდანობა უშქურანჯობაშ რისკო აჩამა დიჭყჷ.<ref>{{Cite news |last=Shota Kincha |date=22 May 2022 |title=Russian exiles get a chilly reception in Georgia – VoxEurop |language=en-US |work=Voxeurope |url=https://voxeurop.eu/en/russian-exiles-get-a-chilly-reception-in-georgia/ |access-date=2022-06-26}}</ref><ref>{{Cite news|date=20 May 2023 |title=90 დღე 366-ის წინააღმდეგ - საქართველო-რუსეთის უვიზო მიმოსვლის მოკლე ისტორია|language=en-US |work=Radio Freedom|url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/საქართველო-რუსეთის-უვიზო-მიმოსვლის-მოკლე-ისტორია/32419480.html}}</ref> ლჷმაშ დოჭყაფაშე მალასნო, საქორთუოქ ევრორსხუშა კათაფაშ გჷნაცხად უკრაინა დო მოლდოვაწკჷმა ართო გენშეღჷ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ეკონია ჟირ ქიანაქ კანდიდატიშ სტატუს მუზმარენ თუთაშ უკულ მიღჷ, საქორთუოს კანდიდატიშ სტატუსიშ დაინალებერო პიჯალეფ გენშუღეს, ნამუეფჷთ უმენტაშო სასამართო რეფორმეფს, კანონიშუჟინაშობას, დეოლიგარქიზაციას დო მაღალპოლარიზებულ პოლიტიკურ დო მედიაელმოლიშ გინოჭყვიდუას ოხუდჷ.<ref>{{Cite web |date=2022-06-17 |title=European Commission's Memo Detailing Recommendations for Georgia |url=https://civil.ge/archives/496656 |access-date=2025-04-08 |work=Civil Georgia |language=en |archive-date=7 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707183921/https://civil.ge/archives/496656 |url-status=live }}</ref> [[ფაილი:2024_Georgian_Protests,_May_2_a.jpg|thumb|[[გერგეზეფიშ მოედანი|გერგეზეფიშ მოედანს]] ოშობათ მომიტინგე ტრანსპორტიშ ყარაფის ოცილუ]] გეჸვენჯ თუთეფს ევრორსხუწკჷმა ურთიართობეფქ გეუფრაშუ, პარტია „ქორთულ ორცებაქ“ პროევროპულ სოციალ-დემოკრატიულშე ევროსკეპტიკურ დო სოციალურო კონსერვატიულ პარტით გჷნირთუ. 2023 წანაშ მელახის, „ქორთულ ორცებაქ“ ქეშეცადჷ მეუღებუდუკო კანონ შხვაშ თურ გაულაშ ქანთელუაშ გეშა, ნამუთ ვასათარობო ორგანიზაციეფს (ენჯეო) ავალდებულენს, დერეგისტრირან „შხვაშ თურ გაულაშ აგენტეფო“, დო თინეფს დაფინანსებაშ 20 პროცენტშე უმოს შხვაშ თურშე გენშალენა-და.<ref>{{Cite web |date=2023-03-07 |title=Law on "Transparency of Foreign Funding" Passes 76-13 in the First Reading |url=https://civil.ge/archives/529567 |access-date=2024-05-12 |website=Civil Georgia |language=en-US |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308124013/https://civil.ge/archives/529567 |url-status=live }}</ref> კანონპროექტშენ დისკუსიეფ ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტიშ, გოეროშ დო ევრორსხუშ პროტესტიშ დო გენჭირაშ ფონს იმანჯჷ.<ref>{{Cite web |last=Ritchie |first=Rhea Mogul, Sophie Tanno, Niamh Kennedy, Hannah |date=2023-03-09 |title=Georgia withdraws 'foreign influence' bill but opposition vows more protests |url=https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html |access-date=2024-05-12 |website=CNN |language=en |archive-date=9 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309090219/https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html |url-status=live }}</ref> მანგურ კანონპროექტ 2024 წანაშ პირელს წჷმარინუეს დო გეჸვენჯ თუთას მიღეს.<ref>{{Cite web |title=Ruling party to resubmit bill on transparency of foreign influence to Parliament {{!}} AGENDA.GE |url=https://agenda.ge/en/news/2024/38524 |access-date=2024-05-12 |website=agenda.ge |language=en}}</ref> 2023 წანაშ ქირსეთუთას, უმენტაშ პიჯალეფიშ ურთებუობაშ უმკუჯინალო, საქორთუოს ევრორსხუშ კანდიდატიშ სტატუსიქ მიაჩჷ. თეშ მანგიორო, თე კრიტერიუმეფ დო გენაძინეფი, მუჭომით რე 2024 წანაშ დუდიშულ დო თინუ საპარლამენტო გიშაგორუეფი, თი პიჯალათ გჷნირთუ, ნამჷ-და საქორთუოს გეგნურთუმუდუკო კათაფაშ გეშა რეალურ მორაგადეეფშან.<ref>{{Cite web |date=2023-11-08 |title=EC Spells Out Nine Steps for Georgia to Start Accession Negotiations |url=https://civil.ge/archives/568417 |access-date=2025-04-08 |work=Civil Georgia |language=en |archive-date=17 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240817002155/https://civil.ge/archives/568417 |url-status=live }}</ref> 2024 წანაშ 26 გჷმათუთას მანჯებულჷ [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2024|საპარლამენტო გიშაგორუეფს]] საეგებიო აკორცუაფეფქ დო ქვირთოსანობაქ გჷმიჭანუ [[საქორთუოშ პოლიტიკურ კრიზისი (2024-ასეშა)|პოლიტიკურ კრიზის]] დო [[საქორთუოშ საპროტესტო აქციეფი (2024-2026)|პროტესტეფი]]. კრიზისიქ გეუფრაშუ თიშ უკული, მუთ პრემიერ-მინისტრ [[ირაკლი კობახიძე]]ქ 2028 წანაშახ [[საქორთუოშ კათაფ ევროპაშ რსხუშა|ევრორსხუშა კათაფაშ პროცესიშ]] ობორჯეთ გაჩემებაშ გეშა გაცხადჷნ დო თეშ სამანჯელო შანტაჟ მიჸონუ.<ref>{{Cite web |title=PM Kobakhidze: No EU accession negotiations until 2028, rejecting grants to avoid blackmail |url=https://1tv.ge/lang/en/news/pm-kobakhidze-no-eu-accession-negotiations-until-2028-rejecting-grants-to-avoid-blackmail/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US |archive-date=3 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203101528/https://1tv.ge/lang/en/news/pm-kobakhidze-no-eu-accession-negotiations-until-2028-rejecting-grants-to-avoid-blackmail/ |url-status=live }}</ref> გამაგე პარტიაშ კანდიდატიშ, [[მიხეილ ყაველაშვილი]]შ, პარლამენტიშ ოგიშაგორუე კოლეგიაშით ახალ პრეზიდენტო ინაუგურაციაშ ფონს პოლიტიკურ კრიზისიშ მორანწკე რაუნდიქ დიჭყჷ. კინოხიან პრეზიდენტ [[სალომე ზურაბიშვილი|სალომე ზურაბიშვილქ]], ნამუთ 2020–2021 წანეფს საქორთუოშ პოლიტიკურ კრიზისიშ ბორჯის გამაგე პარტიას აწუდირთჷნ, თე პროცეს ვალეგიტიმურო მირჩქინჷ დო ხეშუულებაშ გინოჩამაშ აღიარებაშენ ვარ გაცხადჷ.<ref>{{Cite web |title=Joint Statement by High Representative Josep Borrell and European Commission on Parliamentary elections |url=https://1tv.ge/lang/en/news/joint-statement-by-high-representative-josep-borrell-and-european-commission-on-parliamentary-elections/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204050004/https://1tv.ge/lang/en/news/joint-statement-by-high-representative-josep-borrell-and-european-commission-on-parliamentary-elections/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Two Georgia opposition leaders arrested at anti-government protest |url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/02/georgia-opposition-leaders-arrested-anti-government-protest |date=2025-02-02 |access-date=2025-04-08 |website=The Guardian |language=en}}</ref> == გეოგრაფია == {{თარი|საქორთუოშ გეოგრაფია}} [[ფაილი:Georgia Topography.png|thumb|250px|მარჯვნივ|საქორთუოშ ფიზიკურ რუკა]] [[ფაილი:Koppen-Geiger Map GEO present.svg|thumb|upright=1.30|საქორთუოშ [[კიოპენიშ კლიმატიშ კლასიფიკაცია|კლიმატიშ კლასიფიკაცია]]შ რუკა კიოპენიშ სისტემაშ მეჯინათ]] საქორთუო გვალამ ქიანა რე, ნამუთ დახე ედომუშამო [[ობჟათე კავკაცია|ობჟათე კავკაციას]] იდვალუაფუ დო თიშ ტერიტორიაშ [[ბჟაეიოლი საქორთუო|მოჩილ ნორთ]] [[კავკაციონი|კავკაციაშ წყარგჷმართუშ]] ოორუეშე, [[ოორუე კავკაცია]]ს რე.<ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/100270/Caucasus 'Caucasus (region and mountains, Eurasia)'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100427041609/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/100270/Caucasus |date=27 April 2010 }}. ''[[Encyclopædia Britannica]]'', 2010: "Occupying roughly {{convert|170000|mi2|km2|abbr=on}}, it is divided among Russia, Georgia, Azerbaijan, and Armenia and forms part of the traditional dividing line between Europe and Asia. It is bisected by the Caucasus Mountains; the area north of the Greater Caucasus range is called Ciscaucasia and the region to the south Transcaucasia. Inhabited from ancient times, it was under nominal Persian and Turkish suzerainty until conquered by Russia in the 18th–19th centuries."</ref><ref>{{cite web|url=http://cesww.fas.harvard.edu/ces_definition.html|title=CESWW – Definition of Central Eurasia|publisher=Cesww.fas.harvard.edu|access-date=6 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100805052739/http://cesww.fas.harvard.edu/ces_definition.html|archive-date=5 August 2010}}</ref> ქიანა იდვალუაფუ ოორუე განედეფიშ 41°-შე 44°-შა დო ბჟაეიოლ გრძედეფიშ 40°-შე 47°-შა, ფართობი — 67,900 კმ². [[ლიხიშ ქჷნდჷრი|ლიხიშ ქჷნდჷრ]] ქიანას ბჟაეიოლ დო ბჟადალ ნორთეფო რთჷნს.<ref name="Cac">{{cite web|url=http://www.cac-biodiversity.org/geo/geo_geography.htm |title=Georgia:Geography |publisher=Cac-biodiversity.org |access-date=3 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511110424/http://www.cac-biodiversity.org/geo/geo_geography.htm |archive-date=11 May 2011 }}</ref> ისტორიულო, საქორთუოშ ბჟადალ ნორთ კოლხეთიშ ჯოხოთ რდჷ ჩინებული, ბჟაეიოლ პლატოს იბერია ჯოხოდჷ.<ref name="NAG">[[Nana Bolashvili]], Andreas Dittmann, Lorenz King, Vazha Neidze (eds.): '''''National Atlas of Georgia – Nationalatlas von Georgien''''', 138 pages, Steiner Verlag, 2018{{ISBN|978-3-515-12057-9}}</ref> [[კავკაციონი]]შ გვალამ ქჷნდჷრ გუთმაჭყანს საქორთუოშ ოორუე ხურგის.<ref name="Cac" /> ქვალაშ ქჷნდჷრს გიშმალ თარ შარეფ რუსეთიშ ტერიტორიაშა [[დინოხოლენი ქართლი]]შ დო ოორუე ოსეთიშ მემარსხუაფალ როკიშ სორილიშ დო (საქორთუოშ [[ხევი (აკანი)|ხევიშ]] აკანს) [[დარიალიშ ლეხერიშ]] გიშულათ მეურს. ქიანას ობჟათეშე უხურგანს [[მორჩილი კავკაციონი|მორჩილ კავკაციონიშ]] გვალეფი.<ref name="Cac" /> კავკაციონიშ ქჷნდჷრიშ სიმაღალა ბრელით უმოს რე მორჩილ კავკაციონშე, თიშ უმაღალაშ კონკეფ ზუღაშ დონეშე 5000 მეტრშე უმოს სიმაღალას. [[ფაილი:Kasbek from Tsminda Gergeti (10600419415).jpg|thumb|[[მყინვარწვერი]] საქორთუოშ ოორუე-ბჟაეიოლშე]] საქორთუშო უმაღალაშ გვალა რე [[შხარა]], 5,203 მეტრი, მაჟირა უმაღალაში — [[ჯანღა]], ზუღაშ დონეშე 5,059 მ. შხვა ჩინებულ კონკეფ რე: [[მყინვარწვერი]] — 5,047 მ., [[შოთა რუსთაველიშ კონკი]] — 4,960 მ., [[თეთნულდი]] — 4,858 მ., [[უშბა]] — 4,700 მ. დო [[აილამა]] — 4,547 მ.<ref name="Cac" /> ჟიმოშინელ კონკეფშე ხვალე მყინვარწვერ რე [[ვულკანი|ვულკანურ]] გოჭყაფაში. კავკაციონშ თარ ქჷნდჷრიშ მანგას, მყინვარწვერ დო შხარაშ შქას (დოხოლაფირო 200 კმ-შ მეძენას) რინელ რეგიონს ანდა [[ჯიშთი|ჯიშთ]] დომინირენს.<ref name="NAG"/> ტერმინ „მორჩილ კავკაციონიშ გვალეფი“ შხირას გჷმირინუაფუ ობჟათე საქორთუოშ გვალამ (სუბეეფიშ) ტერიტორიეფიშ ეიოჭარალო, ნამუეფჷთ ლიხიშ ქჷნდჷრით კაბეტ კავკაციონიშ ქჷნდჷრწკჷმა რე მერსხილი.<ref name="Cac" /> ედომუშამო რეგიონქ შილებე დიხასიათას, მუჭოთ შხვადოშხვა, ურთიართმერსხილ გვალაშ ქჷნჷრეფიშ (თარო ვულკანურ გოჭყაფაშ) დო პლატოეფშე აკონწყილი, ნამუეფიშ სიმაღალა 3,400 მეტრის ვეგნანჭჷნ. თე ტერიტორიაშ გიშარჩქინელ მახასიათებელეფ რე [[ჯავახეთიშ გაბარი]], ტობეფი, თინეფს შქას [[ტაბაწყური]] დო [[ფარავანი (ტობა)|ფარავანი]], თაშნეშე მინერალურ დო ჩხე წყარეფი. საქორთუოშ ჟირ თარ წყარმალუ რე [[რიონი]] დო [[მტკვარი]].<ref name="NAG"/> === ტოპოგრაფია === [[ფაილი:Zemo Svaneti, June, 2018-10.jpg|thumb|მარჯვნივვ|შონე — საქორთუო]] ქიანაშ ტერიტორიას ლანდშაფტ ძალამ ანდაკორობამ რე. ბჟადალ საქორთუოშ ლანდშაფტ იკათუანს რზენიშ ლენჭყერ ტყალეფშე, დღვებუეფშე დო [[ზჷმიერო ჭოროფამ ტყა|ზჷმიერო ლამე ტროპიკულ ტყალეფშე]] იროიან თირეფშა დო ჯიშთეფშა, ქიანაშ ბჟაეიოლ ნორთის — [[გვერდო ტიოზიშ ზონეფი|გვერდო არიდულ]] ველეფიშ მორჩილ მუნაკვათეფჷთ აფხვადჷნა.<ref name="NAG"/> [[ფაილი:სვანეთი,ქურულდის ტბები.jpg|thumb|მარჯვნივ|ქურულდიშ ტობეფი, შონე, საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალშე]] ბჟადალ საქორთუოშ რზენ რაიონეფს ორთაშობურ ჰაბიტატიშ კაბეტ ნორთიქ ეკონია 100 წანაშ განწეხანს [[ოფუტეშ მეურნობა]]შ წუმოძინაშ დო ურბანიზაციაშ გეშა ქეგედინჷ. კოლხეთიშ რზენიშ ტყალეფიშ უმენტაშ ნორთ ასეშო ფაქტობურო ვა რე, თი რეგიონეფიშ მოხ, ნამუეფჷთ ერუანულ პარკეფშა დო ტყაჩირეფშა მიშმურსჷნ (სამან., [[პალიასტომი]]შ ტობაშ ტერიტორია). ასეშო, ტყაშოფორუე, ზოგადო, რზენეფიშ უმუშო სქიდუ დო თარო ლაკადეფს დო გვალეფს იდვალუაფუ. ბჟადალ საქორთუოშ ტყალეფ, ზუღაშ დონეშე 600 მეტრიშ გიმე, თარო ფურცელამ ჯალეფშე აკმოდირთუ დო იკათუანს თიჯგუარ გვარობეფს, მუჭომეფით რე: [[ჭყონი]], [[ცჷ (ჩანარი)|ცჷ]], [[წიფური]], [[ჭანდარი]], [[ლანჯი|ლანჯ]] დო [[ჭუბური]]. ანდა აბანს თაშნეშე აფხვადჷნა იროწვანე გვარობეფი, მუჭომით რე [[ბზაკალი]]. საქორთუოშ 4000-შე უმოს მაღალ ჩანარშე დოხოლაფირო 1000 [[ენდემიზმი|ენდემურ]] რე.<ref>{{cite web |url=http://www.endemic-species-caucasus.info/ |title=Endemic Species of the Caucasus |publisher=Endemic-species-caucasus.info |date=7 January 2009 |access-date=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412080946/http://www.endemic-species-caucasus.info/ |archive-date=12 April 2009 |url-status=live }}</ref> [[ფაილი:2025-05-25 Vardzia 9.jpg|thumb|მარჯვნივ|ქვიბ ნოღა — [[ვარძია]], გიმე წყარმალუ [[მტკვარი]]შ ლეხერით]] [[აჭარა]]ს, [[მესხეთიშ ქჷნდჷრი]]შ ბჟადალ-ცენტრალურ ფერდეფს, თეშ მუჭოთ მუზმარენ ლოკაციას სამარგალოს დო აფხაზეთის, [[ზჷმიერო ჭოროფამ ტყა|ლამე ზჷმიერ კლიმატიშ ტყალეფ]] ჩანს. ზუღაშ დონეშე 600–1000 მეტრიშ სიმაღალას, ფურცემაცჷმე ტყა მიასვარუ ფართოფურცელამ დო წვიწვამ გვარობეფიშ მაკათურ ესვარილ ტყას. ზონა თარო აკმოდირთუ წიფურიშ, [[კავკაციურ შვაჭა|შვაჭა]]შ დო [[კედარი]]შ ტყალეფშე. 1,500–1,800 მეტრიშ სიმაღალაშე ტყა უმენტაშო წვიწვამ რე. ჯალეფიშ ღოზი, მუჭოთ წესი, დოხოლაფირო 1800 მეტრის ითებუ დო თის ალპურ ზონა თირანს, ნამუთ უმენტაშ ტერიტორიას ზუღაშ დონეშე 3000 მეტრაშ სიმაღალაშახ იაფჩჷ.<ref name="NAG"/> ბჟაეიოლ საქორთუოშ ართამ ლანდშაფტ ანდამუდანობაშ ველს დო ლეხერს იკათუანს, ნამუეფჷთ გვალეფით რე გიშართილი. ბჟადალ საქორთუოშე გინორთი, ბჟაეიოლ საქორთუოშ ტყალეფიშ დახე 85 პროცენტ ფურცელმაცჷმე რე. წვიწვამ ტყალეფ ხვალე [[ბორჯომიშ ლეხერი|ბორჯომიშ ლეხერს]] დო უძგალაშ ბჟადალ ტერიტორიას ჩანს. ფურცელმაცჷმე ჯალეფიშ გვარობეფს შქას ჩანს [[წიფური]], [[ჭყონი|ჭყონ]] დო [[ცხიმური]]. შხვა ფურცელმაცჷმე გვარობეფშა მიშმურს [[ლაკინჩხა]]შ მუზმარენ გვარობას, [[ფარფალიაჯა]]ს, [[ლანჯი]]ს დო [[თხირი|თხირს]].<ref name="NAG"/> ზურაშ დონეშე 1000 მეტრიშ სიმაღალას (გიშაკერზაფილო [[თუშეთი]]ს, [[ხევსურეთი]]ს დო [[ხევი (აკანი)|ხევს]]) ფართოთ ჩანს [[სოსნოვსკიშ ფიჭვი|ფიჭვიშ]] დო ლაკინჩხაშ ტყალეფი. ზოგადო, ბჟაეიოლ საქორთუოს ტყალეფ ზუღაშ დონეშე 500–2,000 მეტრიშ სიმაღალას აფხვადჷნა, ალპურ ზონა — 2,000–2,300-შე 3,000–3,500 მეტრაშა. აკა ასქილადირ კაბეტი, რზენიშ ტყალეფ კახეთიშ [[ალაზანი]]შ ვეს რე.<ref name="NAG"/> === კლიმატი === {{თარი|საქორთუოშ კლიმატი}} [[ფაილი:Waterfall in Mtirala National Park.JPG|thumb|right|ბჟადალ საქორთუოშ კანკალე ნორთის სუბტროპიკურ კლიმატ რე, შხირ ჭვემეფით დო დინდარ წვანე ჩანარობათ.]] [[ფაილი:Chaukhi Mountain & Tina Lake, Juta Valley, Mtskheta-Mtianeti, Georgia.jpg|thumb|right|მორჩილ [[ალპურ ტობა]] საქორთუოშ ოორუე-ბჟაეიოლშე]] საქორთუოშ კლიმატი, ქიანაშ მორჩილ ზჷმაშ გოთოლწონაფათ, ძალამ ანდაკორომაბ რე. ქიანას რე ჟირ კლიმატურ ზონა, ნამუეფჷთ დოხოლაფირო ქიანაშ ბჟაეიოლ დო ბჟადალ ნორთეფს უხუჯანა. კაბეტ კავკაციონიშ ქჷნდჷრს შანულამ როლ უღჷ საქორთუოშ კლიმატიშ ონებას დო თხილანს ქიანას ოორუეშე რგილ ჰეერიშ მასეფიშ მიშაკათინშე. მორჩილ კავკაციონიშ გვალეფ ნორთობურო თხილანა რეგიონს ობჟათეშე მალ სქირე დო ჩხე ჰეერიშ მასეფიშ გაულაშე.<ref name="Georgia">{{cite news |last1=Howe |first1=G. Melvyn |last2=Lang |first2=David Marshall |title=Georgia |newspaper=Encyclopedia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Georgia |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=17 December 2020 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007223026/https://www.britannica.com/place/Georgia |url-status=live }}</ref> ბჟადალ საქორთუოშ უმენტაშ ნორთის ლამე სუბტროპიკულ ზონაშ ოორუე პერიფერიას იდვალუაფუ, სოდე წანმოწანურ ნოლექ 1000-შე 2500 მმ-შა იძანძჷ დო დამორჩილის თუთეფს მაქსიმუმს მეთმიოჭირინუანს. რეგიონიშ კლიმატ შანულამო ითირუ სიმაღალაშ მეჯინათ დო თინწკჷმა, მუჟანსჷთ ბჟადალ საქორთუოს დო სამარგალოშ რზენიშ ტერიტორიეფიშ უმენტაშობას ედომუშამ წანმოწანაშ მეძენას ელაზჷმაფათ ბატა რე, ლაკადა დო გვალამ რეგიონეფს (თინეფს შქას, მუჭოთ კაბეტინ, თეშ მორჩილ კავკაციონს) დჷმახასიათებელ რე რგილი, ლამე ზარხულ დო თირამ ზოთონჯი (ანდა რეგიონს თირიშ ოფორუე შხირას 2 მეტრიშე უმოს რე).<ref name="Georgia" /> ბჟაეიოლ საქორთუოს რე გინმალ კლიმატ ლამე სუბტროპიკულშე კონტინენტურშა. რეგიონიშ ტაროსშა გაულას იღვენუანს მუჭოთ ბჟაეიოლშე მუმალ კასპიაშ სქირე ჰეერიშ მასეფს, თეშ ბჟადალშე მუმალ უცა ზუღაშ ლამე ჰეერიშ მასეფს. უჩა ზუღაშე ლამე ჰეერიშ მასეფიშ მიშულას ოცილუ გვალაშ ქჷნდჷრეფი ([[ლიხიშ ქჷნდჷრი|ლიხი]] დო [[მესხეთი]]), ნამუეფჷთ ქიანას ბჟაეიოლ დო ბჟადალ ნორთეფო რთჷნს.<ref name="NAG"/> არძაშე ნოლექამ ბორჯეფ რე, მუჭოთ წესი, აფუნს დო დამორჩილს, ზოთონჯიშ დო ზარხულიშ თუთეფს, მუჭოთ წესი, არძაშე სქირე რე. ბჟაეიოლ საქორთუოშ უმენტაშ ნორთის ზარხულ ჩხე რე (გიშაკერზაფილო რზენეფს), ზოთონჯი — ელაზჷმაფათ რგილი. მუჭოთ ქიანაშ ბჟადალ ნორთისჷნ, თეშ ბჟაეიოლ საქორთუოსჷთ სიმაღალა შანულამ როლს არსულენს, სოდე 1,500 მეტრაშე უმოსის კლიმატურ პოიჯალეფ ბრელით რგილ რე, ვინდარო რზენეფს.<ref name="NAG"/> === ბიოანდაკორობამობა === {{ქოძირით თაშნეშე|ევროპაშ ფაუნაშ ერკებულეფი{{!}}საქორთუოშ ფაუნაშ ერკებული|უჩა ზუღაშ ჩხომეფში ერკებული}} [[ფაილი:Female Georgian Shepherd - Khevi, Georgia (3).jpg|thumb|[[ქორთულ ნაგაზი]]]] [[ფაილი:Ჯიხვი ლაგოდეხის ნაკრძალში.jpg|thumb|[[ბჟაეიოლკავკაიურ ჯიხვი|ბჟაეიოლკავკაციურ ჯიხვ]] [[ლაგოდეხიშ თხილერ ტერიტორიეფი]]შ კირდეეფს]] ქიანაშ მაღალ ლანდშაფტურ ანდაკორობამობაშ დო დაბალ გეოგრაფიულ განედიშ გეშა, საქორთუოს დოხოლაფირო 5,601 ჩხოლარეფიშ გვარობა ხე, თინეფს შქას 648 [[გაგაჩამეფი|გაგაჩამი]] (მოსოფელს რინელ გვარობეფიშ 1%-შე უმოსი), დო თე გვარობეფშე ანდა ენდემურ რე.<ref>{{cite web |url=http://www.biodiversity-georgia.net/index.php?taxon=Chordata |title=Eucariota, Animalia, Chordata |publisher=Institute of Ecology |date=2015 |website=Georgian Biodiversity Database |access-date=7 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625014140/http://www.biodiversity-georgia.net/index.php?taxon=Chordata |archive-date=25 June 2016 }}</ref> ტყალეფს ხე მუზმარენ კაბეტ [[ხორციშმაჭკომალეფი|ხორციშმაჭკომალი]], კერზოთ, [[ფაფალა თუნთი|ფაფალა თუნთეფი]], [[ნგერი|ნგერეფი]], [[ფორცხოლი|ფორცხოლეფ]] დო [[კავკაციურ ჯიჯაღი|კავკაციურ ჯიჯაღეფი]]. [[კოლხური ქილორი|კოლხურ ქილორ]] (კჷნე რჩქვანელობურ ქილორი) რე საქორთუოშ ენდემურ მაფურინჯე, ნამუთ ედომუშამ მოსოფელს ფართოთ რე რჩქინელ, მუჭოთ ოჯინორე მაფურინჯე. [[უგაგაჩეეფი|უგაგაჩე]] გვარობეფიშ მუდანობა ძალამ ბრელ რე, მარა მუნაჩემეფ ანდა გჷმობჟინაფილ ნახანდის რე მოფაჩილი. საქორთუოშ ბორბოლიეფიშ ერკებული, სამანგათ, 501 გვარობას იკათუანს.<ref name="Caucasus-spiders.info">{{cite web|url=http://caucasus-spiders.info/introduction/checklists/ |title=Caucasian Spiders " Checklists & Maps |publisher=Caucasus-spiders.info |access-date=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090328225817/http://caucasus-spiders.info/introduction/checklists/ |archive-date=28 March 2009 }}</ref> [[რიონი|წყარმალუ რიონს]] შილებე ხედას კრიტიკულ ოშქურანჯობაშ გიმე მარენჯ [[ფორონჯი (ჩხომი)|ფორონჯიშ]] ტოფობაშო ოხვილურ პოპულაცია.<ref>{{cite web |url=https://wwf.panda.org/wwf_news/?364051/ship-sturgeon-georgia |title=Dramatic Double Sturgeon Discovery in Georgia |publisher=WWF |date=15 June 2020 |access-date=26 June 2020 |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629124703/https://wwf.panda.org/wwf_news/?364051/ship-sturgeon-georgia |url-status=live }}</ref> საქორთუოს ფიქსირებულ რე [[სოკოეფი]]შ 6500-შე უმოს გვარობა, ლიქენეფიშ წჷმმაქიმინალ გვარობეფიშამო,<ref>Nakhutsrishvili, I.G. ["Flora of Spore Producing Plants of Georgia (Summary)"]. 888 pp., Tbilisi, Academy of Science of the Georgian SSR, 1986</ref><ref name="cybertruffle1">{{cite web |url=http://www.cybertruffle.org.uk/robigalia/eng/index.htm |title=Cybertruffle's Robigalia – Observations of fungi and their associated organisms |publisher=cybertruffle.org.uk |access-date=27 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920032737/http://www.cybertruffle.org.uk/robigalia/eng/index.htm |archive-date=20 September 2011 |url-status=live }}</ref> მარა თე რიცხუ რსულჸოფურობაშე შორს რე. საქორთუოს რინელ სოკოვამ გვარობეფშ ემეთ ართამ მუდანობა, თინეფს შქას დიო უდურეგისტრებუ გვარობეფი, ორჩანიეთ, ბრელით უმოს მაღალ რე, თი ართამო მეღებულ ფასებაშ გოთოლწოინებათ, ნამჷ-და ასეშა მოსოფელიშ არძა სოკოამიშ დოხოლაფირო შკვით პროცენტშა რე მეგორაფილი.<ref>Kirk, P.M., Cannon, P.F., Minter, D.W. and Stalpers, J. "Dictionary of the Fungi". Edn 10. CABI, 2008</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ხემიოლუ ინფორმაციაშ მუდანობა დიო ხოლო ძალამ მერკე რენ, იკეთინ პირველურ ცადფებაქ, შეფასებედკონ საქორთუოშ ენდემურ სოკოვამ გვარობეფიშ მუდანობა დო 2,595 გვარობაქ წიმიწორეთ იჸუ რეგისტრირებულქ, მუჭოთ ქიანაშ შეილებუან ენდემეფი.<ref>{{cite web |url=http://www.cybertruffle.org.uk/gruzfung/eng/endelist.htm |title=Fungi of Georgia – potential endemics |publisher=cybertruffle.org.uk |access-date=27 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927173031/http://www.cybertruffle.org.uk/gruzfung/eng/endelist.htm |archive-date=27 September 2011 |url-status=live }}</ref> საქორთუოს სოკოეფწკჷმა ასოცირებულ ჩანარეფიშ 1,729 გვარობა რე ფიქსირებული.<ref name="cybertruffle1" /> [[ორთაშ თხილუაშ ერეფოშქაშე რსხუ]]შ მუნაჩემეფით, საქორთუოს 4,300 გვარობაშ [[ჭკუდურია ჩანაფრეფი|ჭკუდურია ჩანარ]] ჩანს.<ref>{{Cite web|url=https://www.iucn.org/content/georgia-%E2%80%93-haven-biodiversity|title=Georgia – a haven for biodiversity|date=7 December 2012|website=IUCN, International Union for Conservation of Nature|access-date=29 June 2019}}{{dead link|date=July 2022|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> საქორთუოს ოთხ ეკორეგიონ რე: [[კავკაციაშ ჯაკათეფი]], [[უჩა ზუღა-კოლხურ ფურცელამ ტყალეფი]], [[ბჟაეიოლ ანატოლიაშ გვალაშ სტეპი|ბჟაეიოლ ანატოლიაშ გვალაშ სტეპ]] დო [[აზერბაიჯანიშ ბართვამ ტიოზ დო სტეპი]].<ref name="DinersteinOlson2017">{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|last11=Hansen|first11=Matt|last12=Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|journal=BioScience|volume=67|issue=6|year=2017|pages=534–545|issn=0006-3568|doi=10.1093/biosci/bix014|pmid=28608869|pmc=5451287|doi-access=free}}</ref> 2018 წანაშ ტყაშ ლანდშაფტიშ ედომუშამობაშ ინდექსიშ მეჯინათ, ქიანაშ ოშქაშე ქულა 10-შე 7.79 რდჷ, ნამუშით საქორთუო მოსოფელიშ რეიტინგის 172 ქიანაშე 31-ა აბანს რე.<ref name="FLII-Supplementary">{{cite journal|last1=Grantham|first1=H. S.|last2=Duncan|first2=A.|last3=Evans|first3=T. D.|last4=Jones|first4=K. R.|last5=Beyer|first5=H. L.|last6=Schuster|first6=R.|last7=Walston|first7=J.|last8=Ray|first8=J. C.|last9=Robinson|first9=J. G.|last10=Callow|first10=M.|last11=Clements|first11=T.|last12=Costa|first12=H. M.|last13=DeGemmis|first13=A.|last14=Elsen|first14=P. R.|last15=Ervin|first15=J.|last16=Franco|first16=P.|last17=Goldman|first17=E.|last18=Goetz|first18=S.|last19=Hansen|first19=A.|last20=Hofsvang|first20=E.|last21=Jantz|first21=P.|last22=Jupiter|first22=S.|last23=Kang|first23=A.|last24=Langhammer|first24=P.|last25=Laurance|first25=W. F.|last26=Lieberman|first26=S.|last27=Linkie|first27=M.|last28=Malhi|first28=Y.|last29=Maxwell|first29=S.|last30=Mendez|first30=M.|last31=Mittermeier|first31=R.|last32=Murray|first32=N. J.|last33=Possingham|first33=H.|last34=Radachowsky|first34=J.|last35=Saatchi|first35=S.|last36=Samper|first36=C.|last37=Silverman|first37=J.|last38=Shapiro|first38=A.|last39=Strassburg|first39=B.|last40=Stevens|first40=T.|last41=Stokes|first41=E.|last42=Taylor|first42=R.|last43=Tear|first43=T.|last44=Tizard|first44=R.|last45=Venter|first45=O.|last46=Visconti|first46=P.|last47=Wang|first47=S.|last48=Watson|first48=J. E. M.|title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity – Supplementary Material|journal=Nature Communications|volume=11|issue=1|year=2020|page=5978|issn=2041-1723|doi=10.1038/s41467-020-19493-3|pmid=33293507|pmc=7723057|bibcode=2020NatCo..11.5978G |doi-access=free}}</ref> {{clear}} == სახენწჷფო == საქორთუო ოპარლამენტე რესპუბლიკა რე. სახენწჷფოში მადუდე რე [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]], ნამუთ სხუნუშ ხეშუულაფაშ მანჯღვერჷთ რე. თარობაშ მადუდე - [[პრემიერ-მინისტრი]]. ქიანაშ უმაღალაშ კანონმადვალუ ორგანო რე ართპალატამი პარლამენტი (235 მაკათური), ნამუთ ოთხ წანამოწანას ართიშახ ითირუ პროპორციული დო მაჟორიტარული სისტემათ. * '''ნანანოღა''' - [[ქართი]] * '''ოფიციალური ნინა''' - [[ქორთული ნინა|ქორთული]], [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას]] [[აფხაზური ნინა|აფხაზური]] ქორთულწკჷმა ართო. * '''ერუანული დღახუ''' - [[26 მესი]] (1918), სახენწჷფობური დუდიშულაშ დღა. == საქორთუოშ თანჯეფი == ოსქჷრონე თანჯა საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალუ ნოწილს, დაბა ლესელიძეწკჷმა იჭყაფუ. უკული თინა მეჸუნს [[ფსოუ]]ს, ნამუთ ოდუდეს გვალა აგეფსთაწკჷმა ეჭოფუნს. საქორთუოშ ოორუე თანჯა უმოსო მეჸუნს კავკასიონიშ თარ წყარგმართალ ქჷნდჷრს. გვალა ვაციკფარსიშე გვალა შავიკლდეშა საქორთუოშ თანჯა გეჸუნს წყარგმართალი ქჷნდჷრიშ ოორუეშე გვალა [[მყინვარწვერი|მყინვარწვერს]] დო [[გვერდით ქჷნდჷრი|გვერდით ქჷნდჷრს]]. ბჟაეიოლი თანჯა იჭყაფუ გვალა [[ტინოვროსო]]შე, გიმურს [[ალაზანიშ ვე]]შა, მეუნს წყარმალ [[ალაზანი|ალაზანს]], სოიშახ 1 კმ ვადოსქიდუ [[მინგეჩაურიშ წყაროთხილუ]]წკჷმა წყარმალიშ კათაფაშა. საქორთუოშ ობჟათე თანჯა იჭყაფუ [[უჩა ზუღა]]წკჷმა, ოფუტე [[სარფი]]ს. თანჯა დიო მეჸუნს, უკული კვათჷნს ლაზისტანიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე ნორთის, მეჸუნს [[შავშეთი]]ს დო კჷნ კვათუნს [[არსიანიშ ქჷნდჷრი|არსიანიშ ქჷნდჷრს]], ჯავახეთიშ რეგიონიშ დო სომხეთიშ ვულკანურ გვალონას, ლოქიშ ქჷნდჷრს, წყარმალ [[მტკვარი|მტკვარს]] დო [[იორიშ გაბარი|იორიშ გაბარს]]. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. {| class="wikitable" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10" |----- ! colspan="3" background: #8B864E | საქორთუოშ რეგიონეფი |----- | colspan="3" align="center" | <div class="float-none"> |----- | ''№'' || ''რეგიონი'' || ''ნანანოღა'' |----- | 1 || [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[სოხუმი]] |----- | 2 || [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი]] || [[ზუგდიდი]] |----- | 3 || [[გურიაშ აკანი]] || [[ოზურგეთი]] |----- | 4 || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[ბათუმი]] |----- | 5 || [[რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანი|რაჭა-ლეჩხუმიშ<br />დო თუდოლენი შონეშ აკანი]] || [[ამბროლაური]] |----- | 6 || [[იმერეთიშ აკანი]] || [[ქუთეში]] |----- | 7 || [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი]] || [[ახალციხე]] |----- | 8 || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[გორი]] |----- | 9 || [[მცხეთა-მთიანეთიშ აკანი]] || [[მცხეთა]] |----- | 10 || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[რუსთავი]] |----- | 11 || [[კახეთიშ აკანი]] || [[თელავი]] |----- | 12 || [[ქართი]] || [[ქართი]] |----- |} == დემოგრაფია == {{თარი|საქორთუოშ დემოგრაფია}} ისტორიოგრაფიას მეღებული მუნაჩემეფით [[XIII ოშწანურა]]ს ქორთუეფიშ მუდანობა 5 მილიონს ოჭირინუანდჷ. უჩინებუ რე XIV-XVII ოშწანურეფიშ მუნაჩემეფი. XVIII ოშწანურაშ შქა წანეფშე საქორთუოშ მახორობას (ასეიან ხურგეფს) 761 ვითოშით ანგარიშენდეს, თინეფშე 5% ოხორანდჷ ნოღეფს. 1800 წანაშო საქორთუოშ (ასეიან ხურგეფს) მახორობა 675 ვითიოშშე უმოსი რდჷ, თაურეშე ბჟაეიოლ საქორთუოშა მიშჷ მახორობაშ 45,6%, ბჟადალაშა – 54,4%. 1832 წანა 840 ვითოშშა მიძინჷ, 1865 წანას — 1 289 200-ს გეგნაჩირთჷ. 1897 წანას, საქორთუოშ მახორობა რდჷ 1 919 400 ადამიერი, 1914 წანას — 2 600 400. ართი ოშწანურაშ გოძვენას საქორთუოშ მახორობაქ 3,4-სხით მიძინჷ. [[პავლე ინგოროყვა]]სშ ჩინებათ, 1916 წანას საქორთუოშ მახორობა აკმადგინანდჷ 3 365 000 ადამიერს, თინეფშე 2 349 000 ადამიერი რდჷ ქორთუ.<ref>''ინგოროყვა პ.'' „საქართველოს ტერიტორიის საზღვრების შესახებ გვ. 16-17 – თბილისი, 1990</ref> საქორთუოშ მახორობაქ მეხოლაფირო 200 ვითოშით დირკჷ [[პირველი მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის დო [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|პირველი რესპუბლიკაშ]] წანეფს, ნამუთ ირიათოიანი ლჷმეფით დო ტერიტორიეფიშ დინაფათ რდჷ გოპიჯაფილი. 1921 წანას საქორთუოშ მახორობაქ 2 410 ვითოშშახ ქუმორთჷ. XX ოშწანურაშე, მახორობაშ მუდანობაშ დოდგინა მახორობაშ არძაშოული მეშქაშობათ მუთმოხვადჷ. პირველი ეჭარუაქ სხუნუური საქორთუოს [[1926]] წანას იმანჯჷ, ეკონიაქ — [[1989]] წანას. ზოხორინელი საქორთუოს მახორობაშ ეჭარუაქ იმანჷ 2002 დო 2014 წანეფს. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! ეჭარუაშ წანა !! მახორობა !! ქომოლკოჩი !! ოსური |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1926|1926]]|| 2 677 200 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1939|1939]]|| {{ძინა}} 3 540 000 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1959|1959]] || {{ძინა}} 4 044 045 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1970|1970]] || {{ძინა}} 4 686 358|| || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1979|1979]] || {{ძინა}} 5 014 800 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1989|1989]]|| {{ძინა}} 5 400 800 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2002|2002]] || {{რკება}} 4 601 500 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2014|2014]] || {{რკება}} 3 787 000|| || |- |2020 || {{რკება}} 3 716 900 || || |} 1989 წანაშ ეჭარუათ საქორთუოშ მახორობა 5 443 000 კოჩი რდჷ, 2002 წანაშო - 4 601 500. მუჭოთ რჩქჷნი, საქორთუოშ მახორობაქ 13 წანაშ დინოხოლე ართი ნოხუთალით მირკჷ. ეკონია პერიოდეფს საქორთუოს მოხვალამირ რთულ პოლიტიკურ მოლინეფქ დო მონკა სოციალურ-ეკონომიკურ კრიზისიქ გჷმიჭანუ საქორთუოშ მახორობაშ ოგჷნაფალი ნორთიშ გუშულა თანჯეფსგალე. თეწკჷმა, მირკჷ დაბადებაქ დო ქჷმიძინჷ ღურუამობაქ დო ქიანაქ მონკა დემოგრაფიულ სიტუაციას ქინოლჷ. მუთ ოწაწჷ [[ქორთუეფი|ქორთუეფს]], 1989 წანას რდჷ 3 787 000 კოჩი, მუთ საქორთუოშ მახორობაშ 70,1 %-ს აკმადგინანდჷ. 2002 წანას ქორთუეფიშ მუდანობა აკმადგინანდჷ 3 661 000 კოჩის, მუთ ქიანაშ მახორობაშ 83,8 % რდჷ. 2006 წანაშ ოფიციალური მუნაჩემეფიშ მეჯინათ, საქორთუოშ ცენტრალურ ხეშუულობაშ კონტროლირებად ტერიტორიას დოხოლაფირო 4 661 473 კოჩი, ოხორანს. მახორობაშ ძინაშ ტემპი აკმადგინანს 0,74 %-ს. * '''ეთნიკური აკოდგინალა''' (საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[ქორთუეფი]] — 86,8 %, [[აზერბაიჯანარეფი]] — 6,3 %, [[სომეხეფი]] — 4,5 %, [[რუსეფი]] — 0,7 %, [[ოსეფი]] — 0.4 %, [[იეზიდეფი]] — 0,3 %, [[უკრაინალეფი]] — 0,2 %, [[ქისტეფი]] — 0,2 %, [[ბერძენეფი]] — 0,2 % დო შხვეფი; * '''რელიგიური აკოდგინალუა''' (უმოსო საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელი ქირსიანეფი]] — 83,4 %, [[ისლამი|მუსლიმანეფი]] — 10,7 %, [[სომხური სამოციქულო ეკლესია|სომეხი გრიგორიანალეფი]] — 2,9 %, [[კათოლიციზმი|კათოლიკეეფი]] — 0,5 %, [[იეზიდიზმი|იეზიდეფი]] – 0,2 % დო შხვეფი. * '''დიდი ნოღეფი''': [[ქართი]] — 1 108 717, [[ბათუმი]] — 152 839, [[ქუთეში]] — 147 635, [[რუსთავი]] — 125 103, [[სოხუმი]] — 62 914, [[გორი]] — 48 143, [[ზუგდიდი]] — 42 998, [[ფუთი]] — 41 465, [[ცხინვალი]] — 30 432. {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" |+ align=center style="font-weight:bold" | ნოღეფიშ მახორობა ! rowspan=23 width:150|<br /> [[ფაილი:Tiflis.jpg|border|135px|ქართი]]<br />[[ქართი]]<br /> [[ფაილი:Catholic Church in Kutaisi.jpg|border|135px|ქუთეში]]<br />[[ქუთეში]]<br /> [[ფაილი:Streets of Batumii.jpg|border|135px|ბათუმი]]<br />[[ბათუმი]]<br /> |- ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! rowspan=11 | {{navbar|საქორთუოშ ნოღეფიშ მახორობა|plain=1}} [[ფაილი:Rustavi Square.JPG|135px|რუსთავი]]<br />[[რუსთავი]]<br /> [[ფაილი:Gori cathedral (view from the Gori Fortress) (A).jpg|135px|border|გორი]]<br />[[გორი]]<br /> [[ფაილი:Dadiani Palace.jpg|135px|ზუგდიდი]]<br />[[ზუგდიდი]]<br /> |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 1 ||align=left | '''[[ქართი]]''' || [[ქართი]] || 1 108 717 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 10 ||align=left | '''[[სამტრედია]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 25 318 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 2 ||align=left | '''[[ბათუმი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]]|| 152 839|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 11 ||align=left | '''[[ხაშური]]'''|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]||26 135 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 3 ||align=left | '''[[ქუთეში]]'''||[[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 147 635 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 12 || align=left | '''[[სანაკი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 21 596 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 4 ||align=left | '''[[რუსთავი]]''' || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 125 103 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 13 ||align=left | '''[[ზესტაფონი]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 20 814 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 5 ||align=left | [[სოხუმი|'''სოხუმი''']]|| [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]|| ''62 914''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 14 ||align=left | [[მარნეული|'''მარნეული''']]|| [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 20 211 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 6 ||align=left | '''[[გორი]]''' || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]] || 48 143 || align=center style="background:#f0f0f0;" | 15 ||align=left | '''[[თელავი]]'''|| [[კახეთიშ აკანი|კახეთი]]|| 19 629 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 7 ||align=left | [[ზუგდიდი|'''ზუგდიდი''']]|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 42 998 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 16 ||align=left | [[ახალციხე|'''ახალციხე''']]|| [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი|სამცხე-ჯავახეთი]]|| 17 903 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 8 ||align=left | '''[[ფუთი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 41 465 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 17 ||align=left | '''[[ქობულეთი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]] || 16 546 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 9 ||align=left | [[ცხინვალი|'''ცხინვალი''']]|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]|| ''30 432''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 18 ||align=left | [[ოზურგეთი|'''ოზურგეთი''']]|| [[გურიაშ აკანი|გურია]]|| 14 785 |- |} == ეკონომიკა == ზოხორინელობაშ გუმოცხადებაშე ამდღარშახ იგინძორებუ საბაზარო რეფორმეფი. ეკონომიკაშ თარი დარგეფი რე ოფუტეშ მეურნება (ჩაი, ციტრუსი, ხილი, თამბაქო, ღვინი, მანქანაშკიდანჯალა, მეტალურგია, ჰიდრორესურსეფი. === საბანკო-საფინანსო დო დაზღვიებაშ სისტემეფი === დიდი ქორთუ, [[ილია ჭავჭავაძე]] „საადგილმამულო სათავადაზნაურო ბანკიშ“ ხემანჯღვერობაშ პერიოდის, დიო ხოლო 1883 წანაშე გაზეთ ''ივერიას'' ობჟინუანს მოშინაფილი ორგანიზაციაშ მუშობაშ შედეგეფს. თენა რდჷ მაართა ქორთული საბანკო-საფინანსო ინსტიტუტიშ მაართა საჯარო წჷმორინაფა. ამდღა საქორთუოშ ეკონომიკაშ სექტორს მუშენს მუდგაზმარენი ძალიერი კომერციული ბანკი დო ბანკეფიშ ასოციაცია. * [[საქორთუოშ ბანკეფიშ ასოციაცია]] ([[ქორთული ნინა|ქორთ]]. [[:ka:საქართველოს ბანკების ასოციაცია|საქართველოს ბანკების ასოციაცია]]) * [[ბაზის ბანკი]] * [[ბანკი რესპუბლიკა]] (ბუნა სოსიეტე ჟენერალი) * [[ვითიბი]] * [[თიბისი ბანკი]] * [[პროკრედიტბანკი]] * [[საქართველოს ბანკი]] * [[სახალხო ბანკი]] * [[სილქ როუდ ბანკი]] * [[სტანდარტ ბანკი]] * [[ტაოპრივატბანკი]] ვასაბანკო საკრედიტო-სადეპოზიტო ორგანიზაციეფი დო საფინანსო-საკრედიტო ხუჯიშდაკინებაშ (მხარდაჭერა) პროგრამეფი: * „[[განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირი]]“ დაზღვიებაშ სისტემა: * [[დაზღვევის ასოციაცია]] * [[ალდაგი-ბი-სი-აი]] * [[ჯი-პი-აი ჰოლდინგი]] სახენწჷფო ინსტიტუტეფი: * [[საქორთუოშ ფინანსეფიშ სამინისტრო]] * [[საქორთუოშ ცენტრალური ბანკი]] </small> საქორთუოშ ისტორია ართ-ართი არძაში უმოს დიდარი რე ჯვეში ქიანეფშე. საქორთუოშ ტერიტორიას მაართა ქორთული ქიანეფი არსებენდ 3000 წანაშ ოწოხლე. თე ქიანეფი რე [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]] (ჯვეშ ქორთული წყუეფს ''ეგრისი'') დო [[დიაოხი]] (ტაო-კლარჯეთი). 1918-1921 წანეფს საქორთუო რდჷ დემოკრატიული რესპუბლიკა. 1921-1990 წანეფს საქორთუო რდჷ სხუნუშ აკოშქუმალაშ ართ-ართი მაკათური ქიანა. 1990 წანაშ უკული საქორთუო რე დუდიშული სახენწჷფო. დღას ათენა [[სუამი]]შ ართ-ართი მაკათური რე [[უკრაინა]]წკჷმა, აზერბაიჯანწკჷმა დო [[მოლდოვა]]წკჷმა ართო. საქორთუო რე [[უჩა ზუღა]]შ ეკონომიკური ალმახანდეობაშ ორგანიზაციაშ მაკათურით. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. == ქორთული რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.president.gov.ge/ საქორთუოშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-გვერდი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316105336/http://www.president.gov.ge/ |date=2011-03-16 }} * [http://www.parliament.ge საქორთუოშ პარლამენტი] * [http://www.mfa.gov.ge/ საგალეო საქვარეფიშ სამინისტროშ ვებ-გვერდი] * [http://civil.ge/geo/ Civil.ge — საქორთუოშ პოლიტიკური სიახალეეფიშ მაჩინე (მაცნე)] * [http://internet.ge Internet.ge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017123847/http://internet.ge/ |date=2011-10-17 }} * [http://weather.ge/ ტაროსი საქორთუოს]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.apsny.ge Грузия online — ახალი ამბეფი დო ანალიტიკური მასალეფი] {{ru}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016075816/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html |date=2015-10-16 }}{{en icon}} * [http://www.caucaz.com/home_uk Caucaz.com — ირმარული სტატიეფი დო რეპორტაჟეფი საქორთუოშე დო ობჟათე კავკასიაშე] * [https://www.allgeo.org/index.php/ka/ საქორთუეშე ოთხ ნინაშა: ისტორია, კულტურა, აუდიო-ვიდეოთეკა დო შხვა] ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} {{ევროპაშ ქიანეფი}} {{ფეისბუქი}} [[კატეგორია:საქორთუო| ]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ სხუნუშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:კავკაცია]] [[კატეგორია:მოლენკავკაცია]] [[კატეგორია:რესპუბლიკეფი]] [[კატეგორია:საქორთუოშ თეხანური ისტორია]] [[კატეგორია:ქირსიანული სახენწჷფოეფი] kita01po637iwizh43jwrh7cuuzhe6s 0 3479 254443 105214 2026-10-31T01:15:47Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254443 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''კონსეფსიონი'''</big></big><br />''[http://tools.wikimedia.de/~magnus/geo/geohack.php?language=en&params=36_46_22_S_73_03_47_W 36° 46' 22" S 73° 03' 47" W]'' |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[ფაილი:Escudo_de_Concepción_(Chile).svg|100px]] | align="center" width="140px" | [[ფაილი:Comuna de Concepción.svg|right|100px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[ფაილი:Concepcion-Chile(001).jpg|center|250px]] |} '''კონსეპსიონი''' – ნოღა დო კომუნა [[ჩილე]]ს. <!-- '''Concepción''' is a city & commune of Chile. --> == გალერეა == <gallery perrow=4> File:Arco de Medicina UdeC.jpg| File:Moderno Edificio en Concepción.jpg| File:Desembocadura del Biobío.jpg| File:Ex Catedral de Concepción.jpg| File:Biobus01.jpg| File:Hotel El Araucano.JPG| File:Plaza de Armas Concepción.jpg| </gallery> == ლიტერატურა == * Ida Stevenson Weldon Vernon ([[1969]]) ''Pedro de Valdivia, Conquistador of Chile'', Greenwood Press * John Milton Nickles, Marie Siegrist ([[1965]]) ''Bibliography and Index of Geology Exclusive of North America'', Geological Society of America, v.28 == რესურსეფი ინტერნეტის == * [https://web.archive.org/web/20100211124604/http://www.concepcion.cl/ Concepcion.cl] (ესპანური) {{commons|Concepcion, Chile|{{PAGENAME}}}} {{მერკე}} [[კატეგორია:ჩილეშ ნოღეფი]] 8sjgjxj359hunjzglohqmhl6g5i3p4u 0 3823 254455 251718 2026-10-31T02:53:13Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254455 wikitext text/x-wiki '''პორტუგალიაშ ნოღეფიშ ერკებული''' – თაქ წჷმორინაფილი რე [[პორტუგალია]]შ ნოღეფიშ ერკებული([[პორტუგალიური ნინა|პორტ]]. cidade). პორტუგალიას ნოღაშ სტატუსიშ გიოდვალარო დოხორალა ოკო გამენდას მუდგაზმარენ კრიტერიუმს, მუჭომეფით რე მახორუეფიშ მუდანობა დო ჯგირი ინფრასტრუქტურა (სკოლა, სამედიცინო მოინალეობაშ, კულტურული დო სპორტული ნოგაფუეფი), ვარა ოკო უღუდას ისტორიული შანულობა. 1980-იან წანეფს პორტუგალიაშ დემოგრაფიულ გოფართოაფაშ გეშა მუდგაზმარენი დოხორალაშა იჸუ ნოღაშ სტატუსიქ მოიჩამალქ. 2006 წანას 151 დოხორალაქ მიღჷ თე სტატუსი. გვალო ბოლოს ნოღეფი გჷმაცხადეს [[2009]] წანაშ [[12 მანგი|12 მანგის]]: [[ვალენსა (პორტუგალია)|ვალენსა]], [[სენორა-დე-ორა]], [[სან-პედრუ-დუ-სული]], [[სამორა-კორეია]] დო [[ბორბა]]. უდიდაში ნოღეფი რე: [[ლისაბონი]], [[პორტუ]], [[ვილა-ნოვა-დე-გაია]], [[ბრაგა]], [[ამადორა]], [[კოიმბრა]], [[აგუალვა-კასემი]], [[სეტუბალი]], [[კელუში]], [[ალმადა]]... ==ერკებული== {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan=1 width="13%" |გერბი ! rowspan=1 width="30%" |ნოღა ! rowspan=1 width="25%" |მახორობა<ref name="pop"> მახორობაშ ეჭარუაშ თარიღი რე 2004 წანა, გუმორინაფილი საიტი [http://www.anmp.pt/ National Association of Portuguese Municipalities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060610142817/http://anmp.pt/ |date=2006-06-10 }}</ref> ! rowspan=1 width="27%" |სტატუსი |- | [[File:PRT Abrantes CoA.svg|80px]] || <center>'''[[აბრანტეში]] ||align=center|18,600 ||<center>[[14 მანგი]], 1916 |- | [[File:Agualva-Cacem.png|80px]] || <center>'''[[აგუალვა-კასემი]]'''||<center>121,000 || <center>[[12 კვირკვე]], 2001 |- | [[File:Brasão de município de Águeda.png|80px]] ||<center> '''[[აგუედა]]''' ||<center>11,357 ||<center>[[14 მარაშინათუთა]], 1985 |- | [[File:COA of Albufeira municipality (Portugal).png|80px]] ||<center> '''[[ალბუფერია]]''' ||<center>16,237 ||<center> [[20 მარაშინათუთა]], 1986 |- | [[File:ASL1.png|80px]] ||<center> '''[[ალკასერ-დუ-სალი]]'''||<center>9,118 ||<center>[[12 კვირკვე]], 1997 |- | [[File:ACB1.png|80px]] || <center>'''[[ალკობასა]]'''||<center>9,775 ||<center>[[30 მარაშინათუთა]], 1995 |- | [[File:Brasão de Almada.png|80px]] || <center>'''[[ალმადა]]'''||<center>101,500 ||<center>[[16 მანგი]], 1973 |- |- | <!-- No image? -->||<center> '''[[ალმეირიმი]]'''||<center>11,607 || <center>[[16 მარაშინათუთა]], 1991 |- | [[File:VFX-alverca1.png|80px]] ||<center> '''[[ალვერკა-დუ-რიბატეჟუ]]'''||<center>29,086 ||<center> [[9 მარაშინათუთა]],1990 |- | [[File:Cidade_da_Amadora.png|80px]] ||<center> '''[[ამადორა]]''' ||<center>151,500 ||<center> [[17 ეკენია]], 1979 |- | [[File:AMT1.png|80px]] ||<center> '''[[ამარანტე (პორტუგალია)|ამარანტე]]'''||<center>11,000 ||<center> [[14 მარაშინათუთა]], 1985 |- | [[File:SXL-amora.png|80px]] ||<center> '''[[ამორა (პორტუგალია)|ამორა]]''' ||<center>53,638 ||<center> [[2 კვირკვე]], 1993 |- |||<center> '''[[ანადია]]''' ||<center>3,533 ||<center>[[9 ქირსეთუთა]], 2004 |- | [[File:AGH.png|80px]] ||<center> '''[[ანგრა-დუ-ეროიჟმუ]]''' ||<center>21,200 ||<center> [[21 მარაშინათუთა]], 1534 |- | [[File:AVR.png|80px]] ||<center> '''[[ავეირუ (პორტუგალია)|ავეირუ]]''' ||<center>67,003 ||<center> [[11 პირელი]], 1759 |- | [[File:BCL.png|80px]] ||<center> '''[[ბარსელოსი (პორტუგალია)|ბარსელოსი]]''' ||<center>20,000 ||<center> [[6 ეკენია]], 1928 |- | [[File:BRR1.png|80px]] ||<center> '''[[ბარეირო]]''' ||<center>50,232 ||<center> [[28 მანგი]], 1984 |- | [[File:BJA.png|80px]] ||<center> '''[[ბეჟა (პორტუგალია)|ბეჟა]]''' ||<center>23,475 ||<center> [[10 პირელი]], 1521 |- | [[File:Brasão de Braga.png|80px]] ||<center> '''[[ბრაგა]]''' ||<center>170,250 ||<center>გოჭყაფაშ დღაშე |- | [[File:Brasão de Bragança.png|80px]] ||<center> '''[[ბრაგანსა]]''' ||<center>19,998 ||<center> [[23 ფურთუთა]], 1464 |- | [[File:CLD.png|80px]] ||<center> '''[[კალდაშ-და-რაინია]]''' ||<center>30,006 ||<center> [[26 მარაშინათუთა]], 1927 |- | [[File:CMT1.png|80px]] ||<center> '''[[კამარა-დე-ლობუში]]''' ||<center>16,842 ||<center> [[2 მარაშინათუთა]], 1996 |- | [[File:Blank pt CoA city.png|80px]] ||<center> '''[[კანისუ (მადეირა)|კანისუ]]''' ||<center>11,586 ||<center> [[9 მანგი]], 2005 |- | [[File:CNT1.png|80px]] ||<center> '''[[კანტანედე]]''' || <center>7,066 ||<center> [[16 მარაშინათუთა]], 1991 |- | [[File:CTX1.png|80px]] ||<center> '''[[კარტაშუ]]''' ||<center>10,115 ||<center> [[30 მარაშინათუთა]], 1995 |- | [[File:CTB.png|80px]] ||<center> '''[[კაშტელუ-ბრანკუ (პორტუგალია)|კაშტელუ-ბრანკუ]]''' ||<center>34,525 ||<center> [[20 მელახი]], 1771 |- | [[File:CHV.png|80px]] ||<center> '''[[შავეში]]''' ||<center>19,307 ||<center> [[18 მელახი]], 1929 |- | [[File:CBR.png|80px]]||<center> '''[[კოიმბრა]]''' ||<center>138,540 ||<center>გოჭყაფაშ დღაშე |- | [[File:Blank pt CoA city.png|80px]] ||<center> '''[[კოშტა-და-კაპარიკა]]''' ||<center>14,100 ||<center>[[9 ქირსეთუთა]], 2004 |- | [[File:CVL.png|80px]] ||<center> '''[[კოვილიანი]]''' ||<center>36,147 ||<center> [[20 გჷმათუთა]], 1870 |- | [[File:ELV.png|80px]] ||<center> '''[[ელვაში]]''' ||<center>28,106 ||<center> [[3 პირელი]], 1513 |- | [[File:ENT1.png|80px]] ||<center> '''[[ენტრონკამენტუ]]''' ||<center>20,065 ||<center> [[16 მარაშინათუთა]], 1991 |- | [[File:Blank pt CoA city.png|80px]] ||<center> '''[[ერმეზინდე]]''' ||<center>40,139 ||<center> [[10 მარაშინათუთა]], 1990 |- | [[File:Blank pt CoA city.png|80px]] ||<center> '''[[ეჟმორეში]]'''||<center>11,200 ||<center> [[2 კვირკვე]] 1993 |- | [[File:ESP1.png|80px]] ||<center> '''[[ეშპინიუ]]''' ||<center>10,500 ||<center>16 , 1973 |- | [[File:EPS1.png|80px]] ||<center> '''[[ესპოზენდე]]''' ||<center>9,148 ||<center>[[2 კვირკვე]], 1993 |- | [[File:ETR.png|80px]] ||<center> '''[[ეშტარეჟა]]''' ||<center>7,000 ||<center>[[9 ქირსეთუთა]], 2004 |- | [[File:ETZ.png|80px]] || <center>'''[[ეშტრემუში]]''' ||<center>9,011 ||<center> [[31 მარაშინათუთა]], 1926 |- | [[File:EVR.png|80px]] ||<center> '''[[ევორა]]''' ||<center>46,417 ||<center>გოჭყაფაშ დღაშე |- | [[File:FAF1.png|80px]] ||<center> '''[[ფაფე]]''' ||<center>15,323 ||<center> [[23 მარაშინათუთა]], 1986 |- | [[File:Faroarms.svg|80px]] ||<center> '''[[ფარუ]]''' ||<center>43,757 ||<center> [[7 ეკენია]], 1540 |- | [[File:Coat of Arms Fatima.svg|80px]] ||<center> '''[[ფატიმა (ნოღა)|ფატიმა]]'''||<center>10,302 ||<center> [[12 კვირკვე]], 1997 |- | [[File:FLG1.png|80px]] ||<center> '''[[ფელგუეირაში]]''' ||<center>15,100||<center>[[10 მარაშინათუთა]], 1990 |- | [[File:FIG.png|80px]] ||<center> '''[[ფიგუეირა-და-ფოში]]''' ||<center>36,500 ||<center>[[20 ეკენია]], 1882 |- | [[File:Blank pt CoA city.png|80px]] ||<center> '''[[ფიანეში]]''' ||<center>13,100 ||<center>[[12 კვირკვე]], 2001 |- | [[File:Blank pt CoA city.png|80px]] ||<center> '''[[ფრეამუნდე]]''' ||<center>7,452 ||<center>[[12 კვირკვე]], 2001 |- | [[File:FNC.png|80px]] ||<center> '''[[ფუნშალი]]''' ||<center>100,526 ||<center>[[21 მარაშინათუთა]], 1508 |- | [[File:FND1.png|80px]] ||<center> '''[[ფუნდანი]]''' ||<center>8,957 ||<center>[[19 პირელი]], 1988 |- | [[File:ILH-gafanhanazare1.png|80px]] ||<center> '''[[გაფანია-და-ნაზარე]]''' ||<center>14,021 ||<center>[[21 კვირკვე]], 2001 |- | [[File:Blank pt CoA city.png|80px]] ||<center> '''[[განდრა]]''' ||<center>5,200 ||<center>[[26 მარაშინათუთა]], 2003 |- | [[File:GDM1.png|80px]] ||<center> '''[[გონდომარი (პორტუგალია)|გონდომარი]]''' ||<center>25,000 ||<center>[[16 მარაშინათუთა]], 1991 |- | [[File:GVA1.png|80px]] ||<center> '''[[გოვეია]]''' ||<center>3,500 ||<center>[[1 ფურთუთა]], 1988 |- | [[File:GRD.png|80px]] ||<center> '''[[გუარდა]]'''||<center>32,274 ||<center> [[27 გერგობათუთა]], 1199 |- | [[File:GMR.png|80px]] ||<center> '''[[გიმარაინში]]''' ||<center>52,181 ||<center>[[23 მანგი]], 1853 |- | [[File:HRT.png|60px]] ||<center> '''[[ორტა]]''' ||<center>9,000 ||<center>[[4 კვირკვე]], 1833 |- | [[File:ILH1.png|80px]] ||<center> '''[[ილიავუ]]''' || <center>17,200 ||<center>[[9 მარაშინათუთა]], 1990 |- | [[File:LGA1.png|80px]] ||<center> '''[[ლაგოა]]''' || <center>5,000 ||<center>[[12 კვირკვე]], 2001 |- | [[File:LGS.png|80px]] ||<center> '''[[ლაგუში]]''' || <center>20,000|| <center>[[27 ღურთუთა]], 1573 |- | [[File:LMG.png|80px]] ||<center> '''[[ლამეგუ]]''' ||<center>12,000 ||<center>გოჭყაფაშ დღაშე |- | [[File:Escudo de Leiria.svg|80px]] ||<center> '''[[ლეირია]]''' ||<center>50,264 ||<center>[[13 მანგი]], 1545 |- | [[File:LSB.png|80px]] ||<center> '''[[ლისაბონი]]''' ||<center>508,209 ||<center>გოჭყაფაშ დღაშე |- | [[File:Blank pt CoA city.png|80px]] ||<center> '''[[ლიშა]]''' ||<center>5,500 ||<center> [[30 მარაშინათუთა]], 1995 |- | [[File:LLE1.png|80px]] ||<center> '''[[ლოულე]]''' ||<center>24,000||<center> [[1 ფურთუთა]], 1988 |- | [[File:LRS.png|80px]] ||<center> '''[[ლორეში]]''' ||<center>26,000||<center> <center>[[9 მარაშინათუთა]], 1990 |- | [[File:Blank pt CoA city.png|80px]] ||<center> '''[[ლოროზა]]''' ||<center>11,300 ||<center> [[12 კვირკვე]], 2001 |- | [[File:MCD1.png|80px]] ||<center> '''[[მასედუ-დე-კავალეირუში]]''' ||<center>7,800 ||<center> [[24 მანგი]], 1999 |- | [[File:MCH1.png|80px]] ||<center> '''[[მაშიკუ]]''' || <center>13,700||<center> [[2 მარაშინათუთა]]1996 |- | [[File:MAI1.png|80px]] ||<center> '''[[მაია (პორტუგალია)|მაია]]''' ||<center>40,000||<center> [[23 მარაშინათუთა]], 1986 |- | [[File:MGL1.png|80px]] ||<center> '''[[მანგუალდე]]''' ||<center>8,107 ||<center> [[12 კვირკვე]], 2001 |- | [[File:MCN2.png|80px]] ||<center> '''[[მარკუ-დე-კანავეზეში]]''' ||<center>9,000 ||<center> [[2 კვირკვე]], 1993 |- | [[File:MGR1.png|80px]] ||<center> '''[[მარინია-გრანდე]]''' || <center>29,100 ||<center> [[19 პირელი]] 1988 |- | [[File:MTS1.png|80px]] ||<center> '''[[მატუზინიუში]]''' ||<center>47,703 ||<center> [[28 მანგი]], 1984 |- | [[File:MLD.png|80px]] ||<center> '''[[მეალადა]]''' ||<center>5,500 ||<center> [[26 მარაშინათუთა]], 2003 |- | [[File:MDA-mêda.JPG|80px]] ||<center> '''[[მედა]]''' ||<center>2,004 ||<center> [[9 ქირსეთუთა]], 2004 |- | [[File:Coat of arms of Miranda do Douro.svg|80px]] ||<center>'''[[მირანდა-დუ-დორუ]]''' ||<center>2,000 ||<center> [[10 კვირკვე]], 1545 |- | [[File:MDL1.png|80px]] ||<center> '''[[მირანდელა]]''' ||<center>11,000 ||<center> [[28 მანგი]], 1984 |- | [[File:MMN1.png|80px]] ||<center> '''[[მონტემურ-უ-ნოვუ]]''' ||<center>14,000 ||<center> [[18 პირელი]], 1988 |- | [[File:MMV.png|80px]] ||<center> '''[[მონტემურ-უ-ველუ]]''' ||<center>30,000 ||<center> 1212 |- | [[File:MTJ.png|80px]] ||<center> '''[[მონტიჟუ]]''' ||<center>30,486 ||<center> [[14 მარაშინათუთა]], 1985 |- | [[File:MRA1.png|80px]] ||<center> '''[[მორა]]''' ||<center>10,000 ||<center> [[1 ფურთუთა]], 1988 |- | [[File:ODV-odivelas.png|80px]] ||<center> '''[[ოდიველაში]]''' ||<center>54,500 ||<center> [[10 მარაშინათუთა]], 1990 |- | [[File:OLH2.png|80px]] ||<center> '''[[ოლანუ]]''' ||<center>31,100 ||<center> [[14 მარაშინათუთა]], 1985 |- | [[File:OAZ.png|80px]] ||<center> '''[[ოლივიერა-დუ-აზემეიში]]''' ||<center>15,000 ||<center> [[16 მესი]], 1984 |- | [[File:OBR1.png|80px]] ||<center> '''[[ოლივიერა-დუ-ბაირუ]]''' ||<center>5,005||<center> [[26 მარაშინათუთა]], 2003 |- | [[File:OHP1.png|80px]] ||<center> '''[[ოლივიერა-დუ-ოსპიტალი]]'''||<center>4,400 ||<center> [[2 კვირკვე]], 1993 |- | [[File:VNO1.png|80px]] ||<center> '''[[ოურენი]]''' || <center>11,100 ||<center> [[16 მარაშინათუთა]], 1991 |- | [[File:Brasão de município de Ovar.png|80px]] ||<center> '''[[ოვარი]]''' || <center>18,900 ||<center> [[28 მანგი]], 1984 |- | [[File:PFR1.png|80px]] ||<center> '''[[პასუშ-დე-ფერეირა]]''' || <center>9,000 ||<center> [[2 კვირკვე]], 1993 |- | [[File:PRD1.png|80px]] ||<center> '''[[პარადესი]]''' ||<center>12,500 ||<center> [[16 მარაშინათუთა]], 1991 |- | [[File:Brasão de Penafiel.png|80px]] ||<center> '''[[პენაფიელი]]''' ||<center>10,000 ||<center> [[3 მელახი]], 1770 |- |||<center> '''[[პენიშე]]''' ||<center>17,500 ||<center> [[1 ფურთუთა]], 1988 |- | [[File:PRG.png|80px]] ||<center> '''[[პეზუ-და-რეგუა]]''' ||<center>10,000 ||<center> [[14 მარაშინათუთა]], 1985 |- | [[File:PNH.png|80px]] ||<center> '''[[პინელი]]''' ||<center>3,500 ||<center> [[25 მარაშინათუთა]], 1770 |- | [[File:PBL1.png|80px]] ||<center> '''[[პომბალი]]''' ||<center>18,500 ||<center> [[16 მარაშინათუთა]], 1991 |- | [[File:PDL.png|80px]] ||<center> '''[[პონტა-დელგადა]]''' ||<center>46,102||<center> [[2 პირელი]], 1546 |- | [[File:Ponte de Sor, Portugal (coat of arms).png|80px]] ||<center> '''[[პონტე-დე-სორი]]''' ||<center>11,000||<center> [[14 მარაშინათუთა]], 1985 |- | [[File:PTG.png|80px]] ||<center> '''[[პორტალეგრე]]''' ||<center>15,700||<center> [[23 მესი]], 1550 |- | [[File:PTM.png|80px]] ||<center> '''[[პორტიმაუ]]''' ||<center>40,700||<center> [[11 ქირსეთუთა]], 1924 |- | [[File:PRT.png|80px]] ||<center> '''[[პორტუ]]''' ||<center>240,227||<center>გოჭყაფაშ დღაშე |- | [[File:PST1.png|80px]] ||<center> '''[[ვილა-ვალეირა]]''' ||<center>4,475 ||<center> [[2 მარაშინათუთა]], 1996 |- | [[File:VFX-povoasiria1.png|80px]] ||<center> '''[[პოვუა-დე-სანტა-ირია]]''' ||<center>28,000 ||<center> [[24 მანგი]], 1999 |- | [[File:PVZ2.png|80px]] ||<center> '''[[პოვუა-დე-ვარშინი]]''' ||<center>38,257 ||<center> [[16 მანგი]], 1973 |- | [[File:VPV1.png|80px]] ||<center> '''[[პრაია-და-ვიტორია]]'''||<center>6,500 ||<center> [[20 მანგი]], 1981 |- | [[File:LLE-quarteira1.png|80px]] ||<center> '''[[კარტეირა]]''' ||<center>21,000 ||<center> [[24 მანგი]], 1999 |- | [[File:SNT-queluz.png|80px]] ||<center> '''[[კელუში]]''' ||<center>116,124||<center> [[24 კვირკვე]], 1997 |- | [[File:Blank pt CoA city.png|80px]] ||<center> '''[[რებორდოსა]]''' ||<center>12,100 ||<center> [[26 მარაშინათუთა]], 2003 |- | [[File:RMZ.png|80px]] ||<center> '''[[რეგენგუშ-დე-მონსარაში]]'''||<center>7,900 ||<center> [[9 ქირსეთუთა]], 2004 |- | [[File:RGR1.png|80px]] ||<center> '''[[რიბეირა-გრანდე]]''' ||<center>6,350 ||<center> [[29 მანგი]], 1981 |- | [[File:RMR1.png|80px]] ||<center> '''[[რიო-მაიორი]]''' ||<center>11,102 ||<center> [[14 მარაშინათუთა]], 1985 |- | [[File:Blank pt CoA city.png|80px]] ||<center> '''[[რიო-ტინტო]]''' ||<center>61,227 ||<center> [[30 მარაშინათუთა]], 1995 |- | [[File:SBG.png|80px]] ||<center> '''[[საბუგალი]]''' ||<center>2,300 ||<center> [[9 ქირსეთუთა]], 2004 |- | [[File:LRS-sacavem.png|80px]] ||<center> '''[[საკავენი]]''' ||<center>17,000 ||<center> [[4 მანგი]], 1997 |- | [[File:SCD1.png|80px]] ||<center> '''[[სანტა-კომბა-დანი]]''' ||<center>3,200 ||<center> [[24 მანგი]], 1999 |- | [[File:SCR1.png|80px]]||<center> '''[[სანტა-კრუში (მადეირა)|სანტა-კრუში]]''' ||<center>6,500 ||<center> [[2 მარაშინათუთა]], 1996 |- | [[File:VFR1.png|80px]] ||<center> '''[[სანტა-მარია-და-ფეირა]]''' ||<center>16,900 ||<center> [[14 მარაშინათუთა]], 1985 |- | [[File:STN1.png|80px]] ||<center> '''[[სანტანა (მადეირა)|სანტანა]]''' ||<center>3,300 ||<center> [[1 ღურთუთა]], 2001 |- | [[File:STR.png|80px]] ||<center> '''[[სანტარენი (პორტუგალია)|სანტარენი]]''' ||<center>30,100 ||<center> [[24 ქირსეთუთა]], 1868 |- | [[File:STC1.png|80px]] ||<center> '''[[სანტიაგუ-დუ-კასენი]]''' ||<center>7,753 ||<center> [[16 მარაშინათუთა]], 1991 |- | [[File:STS1.png|80px]] ||<center> '''[[სანტუ-ტირსუ]]''' ||<center>14,100 ||<center> , [[14 მარაშინათუთა]] 1985 |- | [[File:Brasão de São João da Madeira.png|80px]] ||<center> '''[[სან-ჟუან-და-მადეირა]]''' ||<center>21,102 ||<center> [[28 მანგი]], 1984 |- | [[File:MTS-smamedeinfesta1.png|80px]] ||<center> '''[[სანმამედე-დე-ინფეშტა]]''' ||<center>27,000 ||<center> [[12 კვირკვე]], 2001 |- | [[File:Blank pt CoA city.png|80px]] ||<center> '''[[სან-სალვადორ-დე-ლორდელუ]]''' ||<center>11,000 ||<center> [[26 მარაშინათუთა]], 2003 |- | [[File:SEI1.png|80px]] ||<center> '''[[სეია]]''' ||<center>7,000 ||<center> [[23 მარაშინათუთა]], 1986 |- | [[File:Brasão de Seixal.png|80px]] ||<center> '''[[სეიშალი]]''' ||<center>31,101 ||<center> [[2 კვირკვე]], 1993 |- | [[File:SRP.png|80px]] ||<center> '''[[სერპა]]''' ||<center>9,990||<center> [[26 მარაშინათუთა]], 2003 |- | [[File:Coat of arms of Setúbal.svg|80px]] ||<center> '''[[სეტუბალი]]'''||<center>120,636||<center> [[19 პირელი]], 1860 |- | [[File:SLV.png|80px]] ||<center> '''[[სილვეში]]''' ||<center>11,000 ||<center>გოჭყაფაშ დღაშე |- | [[File:SNS1.png|80px]] ||<center> '''[[სინესი (პორტუგალია)|სინესი]]''' ||<center>15,555 ||<center> [[12 კვირკვე]], 1997 |- | [[File:TRC.png|80px]] ||<center> '''[[ტაროკა]]''' || <center>3,200 ||<center> [[9 ქირსეთუთა]], 2004 |- | [[File:TVR.png|80px]] ||<center> '''[[ტავირა]]''' ||<center>13,300 ||<center> [[16 მელახი]], 1520 |- | [[File:TMR.png|80px]] ||<center> '''[[ტომარი]]''' ||<center>20,000 ||<center> [[12 ფურთუთა]], 1844 |- | [[File:TND1.png|80px]] ||<center> '''[[ტონდელა]]''' ||<center>10,120 ||<center> [[1 ფურთუთა]], 1988 |- | [[File:TNV1.png|80px]] ||<center> '''[[ტორეშ-ნოვაში]]''' ||<center>14,900 ||<center> [[14 მარაშინათუთა]], 1985 |- | [[File:TVD1.png|80px]] ||<center> '''[[ტორეშ-ვედრაში]]''' || <center>27,200 ||<center> [[3 ფურთუთა]], 1979 |- | [[File:TCS.png|80px]] ||<center> '''[[ტრანკოზუ]]''' ||<center>3,350 ||<center> [[9 ქირსეთუთა]], 2004 |- | [[File:TRF.png|80px]] ||<center> '''[[ტროფა]]''' || <center>22,000 ||<center> [[2 კვირკვე]], 1993 |- | [[File:Blank pt CoA city.png|80px]] ||<center> '''[[ვალბონი]]''' ||<center>14,100 ||<center> [[9 ქირსეთუთა]], 2004 |- | [[File:VAC1.png|80px]] ||<center> '''[[ვალე-დე-კამბრა]]''' ||<center>4,200 ||<center> [[2 კვირკვე]], 1993 |- | [[File:VLG1.png|80px]] ||<center> '''[[ვალონგუ]]''' ||<center>27,900 ||<center> [[10 მარაშინათუთა]], 1990 |- | [[File:VPC1.png|80px]] ||<center> '''[[ვალპასოსი]]''' ||<center>4,102 ||<center> [[24 მანგი]], 1999 |- | [[File:VND1.png|80px]] ||<center> '''[[ვენდაშ-ნოვაში]]''' ||<center>10,103 ||<center> [[2 კვირკვე]], 1993 |- | [[File:COA of Viana do Castelo.svg|80px]] ||<center> '''[[ვიანა-დუ-კაშტელუ]]''' ||<center>36,750 ||<center> [[20 ღურთუთა]], 1848 |- | [[File:VCD1.png|80px]] ||<center> '''[[ვილა-დუ-კონდე]]''' ||<center>32,257 ||<center> [[1 ფურთუთა]], 1988 |- | [[File:VFX1.png|80px]] ||<center> '''[[ვილა-ფრანკა-დე-შირა]]'''||<center>19,000 ||<center> [[28 მანგი]], 1984 |- | [[File:VNF1.png|80px]] ||<center> '''[[ვილა-ნოვა-დე-ფამალიკანუ]]''' ||<center>30,100 ||<center> [[14 მარაშინათუთა]], 1985 |- | [[File:VLF1.png|80px]] ||<center> '''[[ვილა-ნოვა-დე-ფოშ-კოა]]''' ||<center>3,303 ||<center> [[12 კვირკვე]], 1997 |- | [[File:Vila Nova de Gaia COA.svg|80px]] ||<center> '''[[ვილა-ნოვა-დე-გაია]]''' ||<center>178,526 ||<center> [[28 მანგი]], 1984 |- | [[File:STC-sandre.png|80px]] ||<center> '''[[ვილა-ნოვა-დე-სანტუ-ანდრე]]''' ||<center>12,123 ||<center> [[26 მარაშინათუთა]], 2003 |- | [[File:VRL.png|80px]] ||<center> '''[[ვილა-რეალი]]''' ||<center>27,250 ||<center> [[20 კვირკვე]], 1925 |- | [[File:VRS1.png|80px]] ||<center> '''[[ვილა-რეალ-დე-სანტუ-ანტონიუ]]''' ||<center>11,000 ||<center> [[19 პირელი]], 1988 |- | [[File:VIS.png|80px]] ||<center> '''[[ვიზეუ]]''' ||<center>50,583 ||<center> გოჭყაფაშ დღაშე |- | [[File:VIZ.png|80px]] ||<center> '''[[ვიზელა]]''' ||<center>10,100 ||<center> [[1 ეკენია]] 1998 |} == პორტუგალიაშ საართო რუკა == რუკაშ ლეგენდა: {| |- |align=center|[[ფაილი:Capital city marker.svg|25px]] || '''ნანანოღა''' |- |align=center|[[ფაილი:Lightgreen pog.svg|15px]] || '''ადმინისტრაციული ცენტრეფი''' |} {{პოზრუკა+|პორტუგალია|width=800|float=center|caption=<center>'''[[პორტუგალიაშ ნოღეფიშ ერკებული]]'''</center> |places= {{პოზრუკა~|პორტუგალია|lat=38.725267|lon=-9.150019|background=|mark=Capital city marker.svg|marksize=15|label=<big>'''[[ლისაბონი]]'''</big>|position=top}} {{პოზრუკა~|პორტუგალია|lat=39.75|lon=-8.8|background=|mark=Lightgreen pog.svg|marksize=10|label=[[ლეირია]]|position=top}} {{პოზრუკა~|პორტუგალია|lat=39.233889|lon=-8.686111|background=|mark=Lightgreen pog.svg|marksize=10|label=[[სანტარენი (პორტუგალია)|სანტარენი]]|position=right}} {{პოზრუკა~|პორტუგალია|lat=41.162142|lon=-8.621953|background=|mark=Lightgreen pog.svg|marksize=10|label=[[პორტუ]]|position=right}} {{პოზრუკა~|პორტუგალია|lat=38.524306|lon=-8.892611|background=|mark=Lightgreen pog.svg|marksize=10|label=[[სეტუბალი]]|position=top}} {{პოზრუკა~|პორტუგალია|lat=38.033333|lon=-7.883333|background=|mark=Lightgreen pog.svg|marksize=10|label=[[ბეჟა (პორტუგალია)|ბეჟა]]|position=left}} {{პოზრუკა~|პორტუგალია|lat=41.551111|lon=-8.428333|background=|mark=Lightgreen pog.svg|marksize=10|label=[[ბრაგა]]|position=top}} {{პოზრუკა~|პორტუგალია|lat=37.016111|lon=-7.935|background=|mark=Lightgreen pog.svg|marksize=10|label=[[ფარუ]]|position=top}} {{პოზრუკა~|პორტუგალია|lat=38.566667|lon=-7.9|background=|mark=Lightgreen pog.svg|marksize=10|label=[[ევორა]]|position=right}} {{პოზრუკა~|პორტუგალია|lat=39.316667|lon=-7.416667|background=|mark=Lightgreen pog.svg|marksize=10|label=[[პორტალეგრი]]|position=left}} {{პოზრუკა~|პორტუგალია|lat=39.816667|lon=-7.5|background=|mark=Lightgreen pog.svg|marksize=10|label= [[პაშტელუ-ბრანკუ]]|position=top}} {{პოზრუკა~|პორტუგალია|lat=40.533333|lon=-7.333333|background=|mark=Lightgreen pog.svg|marksize=10|label=[[გუარდა]]|position=top}} {{პოზრუკა~|პორტუგალია|lat=40.211111|lon=-8.429167|background=|mark=Lightgreen pog.svg|marksize=10|label=[[კოიმბრა]]|position=right}} {{პოზრუკა~|პორტუგალია|lat=40.633333|lon=-8.65|background=|mark=Lightgreen pog.svg|marksize=10|label=[[ავეირუ]]|position=right}} {{პოზრუკა~|პორტუგალია|lat=40.666667|lon=-7.916667|background=|mark=Lightgreen pog.svg|marksize=10|label=[[ვიზეუ]]|position=right}} {{პოზრუკა~|პორტუგალია|lat=41.806667|lon=-6.758889|background=|mark=Lightgreen pog.svg|marksize=10|label=[[ბრაგანსა]]|position=top}} {{პოზრუკა~|პორტუგალია|lat=41.295833|lon=-7.746111|background=|mark=Lightgreen pog.svg|marksize=10|label=[[ვილა-რეალი]]|position=right}} {{პოზრუკა~|პორტუგალია|lat=41.7|lon=-8.833333|background=|mark=Lightgreen pog.svg|marksize=10|label=[[ვიანა-დუ-კაშტელუ]]|position=right}} }} ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [https://web.archive.org/web/20060610142817/http://anmp.pt/ National Association of Portuguese Municipalities] ==სქოლიო== <references/> {{მერკე}} {{ევროპაშ ქიანეფიშ ნოღეფიშ ერკებული}} [[კატეგორია:პორტუგალიაშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:ნოღეფიშ ერკებული ქიანეფიშ მეჯინათ|პორტუგალია]] 2zsiokwhl31yl7tn952htxj0tg56a73 0 3921 254433 102392 2026-10-30T23:08:15Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254433 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Localización provincia de Badajoz.png|thumb|250px|ბადახოსიშ აბანდვალა ესპანეთის]] '''ბადახოსი''' ({{lang-es|Badajoz}}) რე [[ესპანეთიშ პროვინცია|პროვინცია]] ბჟადალ [[ესპანეთი]]ს, [[ესტრემადურა]]შ ავტონომიურ გოართოიანაფას. პროვინციაქ დირსხუ [[1833]] წანას. მუს ომძღჷ ესპანეთიშ გეჸვენჯი პროვინციეფი: [[კასერესიშ პროვინცია|კასერესი]], [[ტოლედოშ პროვინცია|ტოლედო]], [[სიუდად რეალიშ პროვინცია|სიუდად რეალი]], [[კორდობაშ პროვინცია|კორდობა]], [[სევილიაშ პროვინცია|სევილია]] დო [[უელვაშ პროვინცია|უელვა]]. ბჟადალშე ომძღჷ [[პორტუგალია]]. 21 766 კმ.კვ. ფართობით, თინა რე არძაშე დიდი პროვინცია ესპანეთის. ეხტრემადურაშ მაჟირა პროვინცია კასერასი სიდიდათ მაჟირა რე. ბადახოსიშ მახორობა აკმადგინანს 662,808 კოჩის (2002 წანაშ მუნაჩემეფით). მუში ნანანოღა რე [[ბადახოსი]]. პროვინციას რე 163-შახ მუნიციპალიტეტი. ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [https://web.archive.org/web/20120221082303/http://www.dip-badajoz.es/ Diputación de Badajoz] [[კატეგორია:ესპანეთიშ პროვინციეფი]] ki6qaijk71dwxv6fn9hidnvpzfnhcse 0 4008 254434 102452 2026-10-30T23:31:25Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254434 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Map Province of Genova.svg|320პქ|მინი|მარჯვნივ|გენუაშ პროვინციაშ აბანდვალა იტალიას]] '''გენუაშ პროვინცია''' ({{lang-it|Provincia di Genova}}) — პროვინცია [[იტალია]]ს, [[ლიგურია|ლიგურიაშ რეგიონს]]. ნანანოღა რე [[გენუა]]. პროვინციაშ ფართობი 1 838 კმ² რე, მახორობა — 900 000 (2009). აკმოდირთუ 67 კომუნაშე. პროვინციას ჯოხოქ გიადუ მითიური, ჟირდუდამი ბერძენული ღორონთიშ — გემეფიშ მათხილე იანუსიშე, ნამუქუთ ლიგურიულშა მიშელ მუჭოთ ''"knee"'' (გენუ). პროვინცის ანდა კონკა რე, ნამუეფ შქას უმაღალაში რე [[მაჯორასკა]] (1804 მ). 67-შე 16 კომუნას გჷშაულარი უღუ ზუღაშა. გენუაშ პროვინციაქ [[1860]] წანაშ [[1 მელახი]]ს გიჭყჷ. ==კომუნეფი== ცხირეს მოჩამილი რე კომუნეფი მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ: {| class="prettytable" ! კომუნა ! მახორობა<ref>ISTAT - Stand: 31. Mai 2005</ref> |- | [[გენუა]] | align="right" |613 309 |- | [[რაპალო]] | align="right" |30 111 |- | [[კიავარი]] | align="right" |27 827 |- | [[სასტრი-ლევანტე]] | align="right" |18 682 |- | [[ლევანია]] | align="right" |13 059 |- | [[არენცანო]] | align="right" |11 584 |- | [[რეკო]] | align="right" |10 354 |- | [[სანტა-მარგერიტა-ლიგურე]] | align="right" |10 219 |- | [[კოგოლეტო]] | align="right" |9 077 |- | [[სერა-რიკო]] | align="right" |7 855 |- |} ==ქოძირით თაშნეშე== *[[იტალიაშ პროვინციეფი]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[https://web.archive.org/web/20060825034601/http://www.provincia.genova.it/ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] ==სქოლიო== <references/> [[კატეგორია:იტალიაშ პროვინციეფი]] esh7e3eb1ft7h4uujjgfn0yfxb2xobr 0 4311 254441 207384 2026-10-31T01:00:59Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254441 wikitext text/x-wiki [[კანადა]] მოსოფელს სიდიდათ მაჟირა ქიანა რე. კანადაშ ტერიტორია ირთუ პროვინციეფო დო ტერიტორიეფო. თეხანო ქიანაშ აკოდგინალუას რეა 10 პროვინცია დო 3 ტერიტორია. [[1867]] წანაშო კანადა აკმოდირთუდუ ჟირი პროვინციაშე, [[ონტარიო]]შე დო [[კვებეკი]]შე, მოგვიანაფათ ქიანაშ აკოდგინალუაშა შხვა ტერიტორიეფქ ხოლო მიშელჷ. [[1870]] წანას ქიანაშ აკოდგინალუაშა მიშელჷ დიდი ბრიტანეთიშ კოლონიაქ, რესპურიტიშ დიხაქ, ასეიანი [[ოორუე-ბჟადალი ტერიტორიეფი]]. მოგვიანაფილო კანადაშ აკოდგინალუაშა შხვა ტერიტორიეფქ ხოლო მიშელჷ, თენეფ შქას ოორუე კანადაშ არქიპელაგიშ კოკეფქ ხოლო. კანადაშ ადმინისტრაციულ დორთუალაქ აკიმუშუ [[1867]] წანაშ კონსტიტუციას, თიწკჷმა, მუჟამს ქიანაქ დიდი ბრიტანეთიშე დომინიონიშ სტატუსი ქიმიღჷ. ფართობიშ მეჯინათ არძაშე დიდი ტერიტორიეფიშ უკინებუნა [[ნუნავუტი]]ს დო [[ოორუე-ბჟადალი ტერიტორიეფი|ოორუე-ბჟადალი ტერიტორიეფს]]. == პროვინციეფი დო ტერიტორიეფი == <imagemap> Image:Map Canada political ru.png|750px|center|thumb|კანადაშ პოლიტიკური რუკა, ნამუსუთ წმორინაფილი რე ქიანაშ პროვინციეფი დო ტერიტორიეფი მუში ადმნისტრაციული ცენტრეფით. poly 937 848 947 857 933 870 883 870 882 858 926 859 [[კვებეკი (ნოღა)]] poly 837 961 828 969 836 980 903 980 902 969 850 969 [[ტორონტო]] poly 878 912 863 922 819 920 819 938 866 935 885 928 [[ოტავა]] poly 1182 698 1191 711 1199 701 1201 689 1263 689 1266 676 1186 672 [[სენტ-ჯონზი (კანადა)|]] poly 1021 855 1029 848 1029 839 1043 843 1047 836 1009 822 961 816 963 823 1014 835 1016 851 [[ფრედერიკტონი]] poly 1032 791 1110 793 1110 805 1075 805 1075 817 1070 823 1064 815 1062 806 1033 801 [[შარლოთთაუნი]] poly 1061 832 1124 834 1124 840 1082 845 1087 853 1077 861 1072 852 1072 842 1063 842 [[ჰალიფაქსი]] poly 479 837 536 839 545 861 538 867 529 861 529 850 477 849 [[ვინიპეგი]] poly 771 468 823 472 835 486 827 495 822 487 773 479 [[იკალუიტი]] poly 357 541 374 522 455 524 457 534 379 539 367 549 [[იელოუნაიფი]] poly 137 470 154 454 214 456 214 465 160 469 146 480 [[უაითჰორსი]] poly 138 786 128 799 70 796 68 812 129 810 139 804 149 794 [[ვიქტორია (ბრიტანეთიშ კოლუმბია)]] poly 341 755 277 755 276 742 307 742 309 728 315 720 326 730 326 740 342 744 [[ედმონტონი]] poly 429 824 417 836 357 840 358 849 422 851 431 844 438 833 [[რეჯაინა]] poly 502 191 453 386 398 373 401 380 372 370 357 404 408 482 424 486 432 504 500 530 488 624 400 608 294 574 251 556 256 533 231 525 236 510 231 490 226 488 235 446 232 409 240 406 244 396 237 387 245 367 232 357 254 322 432 214 [[ოორუე-ბჟადალი ტერიტორიეფი]] poly 236 284 95 440 112 457 107 462 179 514 251 555 254 534 231 524 235 511 227 489 222 486 230 459 233 431 227 428 229 408 241 397 233 390 243 370 229 358 254 321 [[იუკონი (ტერიტორია)|იუკონი]] poly 108 462 77 636 129 794 148 787 282 839 274 821 282 804 239 708 292 574 203 529 [[ბრიტანეთიშ კოლუმბია]] poly 293 574 400 609 341 855 281 838 276 823 282 804 237 708 [[ალბერტა]] poly 401 609 489 625 479 726 473 877 401 867 342 854 [[სასკაჩევანი]] poly 622 87 679 73 666 296 860 397 895 537 863 566 790 531 751 539 738 562 777 683 769 708 772 775 748 773 732 717 570 629 489 624 500 529 432 503 423 486 407 481 359 403 369 371 453 388 501 190 [[ნუნავუტი]] poly 490 624 571 628 592 657 643 697 566 792 568 881 473 876 [[მანიტობა]] poly 640 696 733 723 792 797 814 893 833 909 865 914 881 921 905 906 906 918 794 1026 779 1026 747 932 568 882 568 789 [[ონტარიო]] poly 895 538 939 541 1081 592 1173 656 1201 722 1108 759 1097 752 1081 666 1076 655 986 706 988 718 959 716 940 705 922 678 929 656 968 651 937 588 923 585 [[ნიუფაუნდლენდი დო ლაბრადორი]] poly 896 539 888 599 842 555 788 536 744 552 759 629 770 726 791 793 815 892 833 910 877 918 904 906 908 917 956 904 966 877 971 836 977 828 976 814 988 814 1059 748 1082 665 1077 657 977 719 923 685 927 656 969 649 [[კვებეკი]] poly 972 837 978 815 1003 804 1027 798 1036 815 1047 826 1062 826 1056 837 1021 875 1007 877 1008 902 1029 904 1033 946 944 941 944 926 980 925 983 901 998 899 999 859 990 836 973 841 [[ნიუ-ბრანსუიკი]] poly 1096 779 1121 793 1079 864 1098 865 1098 888 1143 889 1146 907 1043 903 1041 863 1050 858 1054 838 1061 826 1085 824 1092 812 [[ახალი შოტლანდია]] poly 1045 808 1082 804 1082 822 1045 824 [[პრინც-ედუარდიშ კოკი]] poly 1154 783 1133 852 1216 849 1217 788 [[პრინც-ედუარდიშ კოკი]] desc bottom-left </imagemap> თაქ თაშნეშე მოჩამილი რე კანადაშ ადმინისტრაციული ართურეფიშ ერკებული, ნამუეფქჷთ მიშართეს [[კანადაშ კონფედერაცია|კანადაშ კონფედერაციაშა]]. {| class="wikitable" width=800px style="font-size:95%;" align=center |+ კანადაშ პროვინციეფი ! rowspan="2" | შილა ! rowspan="2" | პროვინცია ! rowspan="2" | ოფოსტე კოდი/<br />[[ISO 3166-2:CA|ИСО]] ! rowspan="2" | ნანანოღა ! rowspan="2" | უდიდაში ნოღა ! rowspan="2" | <small>კონფედერაციაშა<br />მიშულა</small> ! rowspan="2" | მახორობა<br />(2008) ! colspan="3" | ფართობი (კმ²) ! rowspan="2" | ოფიც. <br /> ნინა(ფი) ! colspan="3" | კანადაშ პარლამენტი |- ! დიხა !! წყარი !! გვალო ! პალატა !! სენატი |- ! style="text-align: center;" | [[ფაილი:Flag of Ontario.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[ონტარიო]] | style="text-align: center;" | ON | [[ტორონტო]] | [[ტორონტო]] | rowspan="4" | [[1 მანგი]] [[1867]] | colpos="6" rowpos="4" style="text-align: right;" | {{formatnum:12891787}} | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: right;" | {{formatnum:917741}} | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: right;" | {{formatnum:158654}} | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: right;" | {{formatnum:1076395}} | style="text-align: center;" | ინგლ.¹,<br />ფრა.² | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 107 | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 24 |- ! style="text-align: center;" | [[ფაილი:Flag of Quebec.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[კვებეკი]] | style="text-align: center;" | QC | [[კვებეკი (ნოღა)|კვებეკი]] | [[მონრეალი]] | colpos="6" rowpos="3" style="text-align: right;" | {{formatnum:7744530}} | colpos="7" rowpos="3" style="text-align: right;" | {{formatnum:1356128}} | colpos="7" rowpos="3" style="text-align: right;" | {{formatnum:185928}} | colpos="7" rowpos="3" style="text-align: right;" | {{formatnum:1542056}} | style="text-align: center;" | ფრა. | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 75 | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 24 |- ! style="text-align: center;" | [[ფაილი:Flag of Nova Scotia.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[ახალი შოტლანდია]] | style="text-align: center;" | NS | [[ჰალიფაქსი]] | [[ჰალიფაქსი]] | colpos="6" style="text-align: right;" | {{formatnum:935962}} | colpos="6" style="text-align: right;" | {{formatnum:53338}} | colpos="6" style="text-align: right;" | 1 946 | colpos="6" style="text-align: right;" | {{formatnum:55284}} | style="text-align: center;" | ინგლ. | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 11 | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 10 |- ! style="text-align: center;" | [[ფაილი:Flag of New Brunswick.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[ნიუ-ბრანსუიკი]] | style="text-align: center;" | NB | [[ფრედერიკტონი]] | [[სენტ-ჯონი (ნიუ-ბრანსუიკი)|სენტ-ჯონი]] | colpos="6" rowpos="2" style="text-align: right;" | {{formatnum:751527}} | colpos="7" rowpos="2" style="text-align: right;" | {{formatnum:71450}} | colpos="7" rowpos="2" style="text-align: right;" | 1 458 | colpos="7" rowpos="2" style="text-align: right;" | {{formatnum:72908}} | style="text-align: center;" | ინგლ., ფრა. | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 10 | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 10 |- ! style="text-align: center;" | [[ფაილი:Flag of Manitoba.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[მანიტობა]] | style="text-align: center;" | MB | [[უინიპეგი]] | [[უინიპეგი]] | [[15 კვირკვე]] [[1870]] | style="text-align: right;" | {{formatnum:1196291}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:553556}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:94241}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:647797}} | style="text-align: center;" | ინგლ.¹,<br />ფრა.² | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 14 | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 6 |- ! style="text-align: center;" | [[ფაილი:Flag of British Columbia.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[ბრიტანეთიშ კოლუმბია]] | style="text-align: center;" | BC | [[ვიქტორია (ბრიტანეთიშ კოლუმბია)|ვიქტორია]] | [[ვანკუვერი]] | [[20 კვირკვე]] [[1871]] | style="text-align: right;" | {{formatnum:4428356}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:925186}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:19549}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:944735}} | style="text-align: center;" | ინგლ. | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 36 | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 6 |- ! style="text-align: center;" | [[ფაილი:Flag_of_Prince_Edward_Island.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[პრინც-ედუარდიშ კოკი]] | style="text-align: center;" | PE | [[შარლოთთაუნი]] | [[შარლოთთაუნი]] | [[1 კვირკვე]] [[1873]] | style="text-align: right;" | {{formatnum:139407}} | style="text-align: right;" | 5 660 | style="text-align: center;" | — | style="text-align: right;" | 5 660 | style="text-align: center;" | ინგლ. | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 4 | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 4 |- ! style="text-align: center;" | [[ფაილი:Flag of Saskatchewan.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[სასკაჩევანი]] | style="text-align: center;" | SK | [[რეჯაინა]] | [[სასკატუნი]] | rowspan="2" | [[1 ეკენია]] [[1905]] | style="text-align: right;" | {{formatnum:1010146}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:591670}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:59366}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:651036}} | style="text-align: center;" | ინგლ. | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 14 | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 6 |- ! style="text-align: center;" | [[ფაილი:Flag of Alberta.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[ალბერტა]] | style="text-align: center;" | AB | [[ედმონტონი]] | [[კალგარი]] | colpos="6" style="text-align: right;" | {{formatnum:3512368}} | colpos="6" style="text-align: right;" | {{formatnum:642317}} | colpos="6" style="text-align: right;" | {{formatnum:19531}} | colpos="6" style="text-align: right;" | {{formatnum:661848}} | style="text-align: center;" | ინგლ. | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 28 | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 6 |- ! style="text-align: center;" | [[ფაილი:Flag of Newfoundland and Labrador.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[ნიუფაუნდლენდი დო ლაბრადორი]] | style="text-align: center;" | NL | [[სენტ-ჯონზი (კანადა)|სენტ-ჯონზი]] | [[სენტ-ჯონზი (კანადა)|სენტ-ჯონზი]] | [[31 მელახი]] [[1949]] | style="text-align: right;" | {{formatnum:508270}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:373872}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:31340}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:405212}} | style="text-align: center;" | ინგლ. | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 7 | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 6 |} ინნაჭარეფი: <div class="references-small"> # [[დე-ფაქტო]] # [[დე იურე]] </div> {| class="wikitable" width=800px style="font-size:95%;" align=center |+ კანადაშ პროვინციეფი ! rowspan="2" | შილა ! rowspan="2" | პროვინცია ! rowspan="2" | ოფოსტე კოდი/<br />[[ISO 3166-2:CA|ИСО]] ! rowspan="2" | ნანანოღა ! rowspan="2" | უდიდაში ნოღა ! rowspan="2" | <small>კონფედერაციაშა<br />მიშულა</small> ! rowspan="2" | მახორობა<br />(2008) ! colspan="3" | ფართობი (კმ²) ! rowspan="2" | ოფიც. <br /> ნინა(ფი) ! colspan="3" | კანადაშ პარლამენტი |- ! დიხა !! წყარი !! გვალო ! პალატა !! სენატი |- ! style="text-align: center;" | [[ფაილი:Flag of the Northwest Territories.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[ოორუე-ბჟადალი ტერიტორიეფი]] | style="text-align: center;" | NT | [[იელოუნაიფი]] | [[15 კვირკვე]] [[1870]] | style="text-align: right;" | {{formatnum:42514}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:1183085}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:163021}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:1346106}} | style="text-align: center;" | ინგლ., ფრა., [[ინუკტიტუტი]], [[ჩიპევიანი]], [[კრი (ნინა)|კრი]], [[გვიჩინი]], [[იუინაკტუნი]], [[ინუვიალუკტუნი]], ოორუეშე [[სლეივი (ნინა)|სლეივი]], ობჟათეშე [[სლეივი (ნინა)|სლეივი]] | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 1 | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 1 |- ! style="text-align: center;" | [[ფაილი:Flag of Yukon.svg|30px]] ! style="text-align: left;" | [[იუკონი (ტერიტორია)|იუკონი]] | style="text-align: center;" | YT | [[უაითჰორსი]] | [[13 მანგი]] [[1898]] | style="text-align: right;" | {{formatnum:31530}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:474391}} | style="text-align: right;" | 8 052 | style="text-align: right;" | {{formatnum:482443}} | style="text-align: center;" | ინგლ., ფრა. | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 1 | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 1 |- ! style="text-align: center;" |[[ფაილი:Flag of Nunavut.svg|30px]] ! style="text-align: left;" |[[ნუნავუტი]] | style="text-align: center;" | NU | [[იკალუიტი]] | [[1 პირელი]] [[1999]] | style="text-align: right;" | {{formatnum:31152}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:1936113}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:157077}} | style="text-align: right;" | {{formatnum:2093190}} | style="text-align: center;" | ინუკტიტუტი, ინგლ., ფრა., ინუინნაკტუნი | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 1 | colpos="7" rowpos="4" style="text-align: center;" | 1 |} == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://canada.gc.ca/othergov-autregouv/prov-eng.html Provinces and Territories] - კანადაშ თარობა * [http://www.goingtocanada.gc.ca/CIC/display-afficher.do?id=0000000000100&lang=eng Going to Canada: Canada's provinces and territories] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100814185901/http://www.goingtocanada.gc.ca/CIC/display-afficher.do?id=0000000000100&lang=eng |date=2010-08-14 }} - კანადაშ თარობა * [https://web.archive.org/web/20170220093020/http://etatscanadiens-canadiangovernments.enap.ca/en/nav.aspx?sortcode=2.0.0 Canadian Governments Compared] [[კატეგორია:კანადაშ პროვინციეფი დო ტერიტორიეფი]] e52oahdj2csfmpn9fp03hdh6ezbi8g9 0 4528 254445 240727 2026-10-31T01:29:40Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254445 wikitext text/x-wiki {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" style="margin-left:1em; background:#f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" ! colspan="2" bgcolor="#e3e3e3" | '''ლაგო-მაჯორე''' |---- ! colspan="2" bgcolor="#e3e3e3" | [[ფაილი:Lago Maggiore-Mappa.png|300px]] |---- |კოორდინატეფი|| [http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?language=ka&pagename=%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%92%E1%83%9D-%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%AF%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%94&params=45.95000001_N_8.6333333433333_E_type:waterbody_scale:100000 45°57′00″ ო. გ. 8°38′00″ ბ. გ.] |---- | სიგინძა|| 66 კმ |---- | სიგანა|| 10 კმ |---- |ფართობი|| 213 კმ² |---- |მაქსიმალური სიტომბა || 372 [[მეტრა|მ]] |---- |ოშქაშე სიტომბა|| 177,4 [[მეტრა|მ]] |---- |[[წყარმალუშ ღანჩო|ღანჩოშ]] ფართობი || 6 599 კმ² |---- |ინმალი წყარმალუეფი || [[ტიჩინო (წყარმალუ)|ტიჩინო]]<br /> [[მაჯია]]<br /> [[ტოჩე]]<br /> [[ტრეზა]] |---- |გჷშმალი წყარმალუ || [[ტიჩინო (წყარმალუ)|ტიჩინო]] |---- | align="center" style="background:#e3e3e3;" colspan="2" style="border-bottom:3px solid grey;" | |} '''ლაგო-მაჯორე''' ({{lang-it|Lago Maggiore ვარა Verbano}}; [[ლათინური ნინა|ლათინურო]] Lacus Verbanus) — დიდი [[ტობა]] [[ალპეფი]]შ ობჟათე ნორთის, [[შვეიცარია]]-[[იტალია|იტალიაშ]] [[სახენწჷფო თანჯა|თანჯას]]. თინა იტალიაშ სიდიდათ მაჟირა დო ობჟათე [[შვეიცარია]]შ მაართა ტობა რე. ლაგო-მაჯორე [[იტალია]]შ [[ალპეფი]]შ გვალაშწჷმოხონიშ სუმი დიდი ტობაშე არძაშე ბჟადალშე აშახვილჷ დო იფაჩუ 70 კმ-ს [[ლოკარნო]]ს დო [[არონა]]ს შქას. ზოთონჯისჷთ დო ზარხულსჷთ კლიმატი ლჷბუ რე, მუთ ხეს უნწყჷნს სქირონაშქაზუღური ჩანარეფიშ გოფაჩუას. უსქვამაშ ბაღეფს ირდუ ვანაფერი დო ეგზოტიკური ჩანარეფი. == გეოგრაფია == [[ფაილი:LagoMaggiore.jpg|მინი|მარცხნივ|250პქ|ლაგო-მაჯორეშ დო [[ალპეფი]]შ გინაჯინუ ლომბარდიაშ ლევანოშ კომუნაშე]] ტობაშ სიგინძა 68 კილომეტრი რე, სიგანა — 3-შე 5 კმ-შა ითირუ, თი ჸუჯიშ მოხ, ნამუთ ნოღა [[პალანცა]]ს დო [[სტრეზა]]ს შქას იფაჩუ, თაქ სიგანა 10 კმ-ს ოჭირინდუანს. სიგინძათ ლაგო-მაჯორე მაართა რე იტალიას, მარა ჟიდოხიშ ფართობით ხვალე [[გარდა (ტობა)|გარდაშ ტობას]] კჷნასქიდუ. ტობაშ სიტომბა ითირუ, მარა მუში ქვაბული დახე არძა მუნაკვათას ზუღაშ დონეშე არძაშე ნორკე 179 მეტრათ გიმე იდვალუაფუ. მუს გვარიანო გიროხილი ფორმა უღუ, თეშენი ხვალე მუდგაზმარენი ჭურჭულშე რე შელებუანი ტობაშ არძა შანულამი ნორთიშ ართი თოლიშ გინოჸუნაფათ ძირაფა. გვარიანო პეიზაჟური რე ტობაშ ელ-მოლეფი. ჟინი ნორთის იდვალუაფუ ალპეფი, შქა ნორთი სუკეფს შქას რე გოფაჩილი, თუდოლენ ნორთის დომინირენს [[ლომბარდიაშ რზენი]].<ref>[[John Ball (naturalist)|John Ball]], ''The Alpine Guide, Central Alps'', p. 306</ref> ტობაშ ქვაბული [[ტექტონიკა|ტექტონიკურ]]-[[ჯიშთი|ჯიშთური]] ბადებაშ რე დო მუში ფართობი 37კმ³ რე, ჟიპიჯიშ ფართობი რე 213 კმ². ინმალი თარი წყარმალუეფი რე [[ტიჩინო (წყარმალუ)|ტიჩინო]], [[მაჯია]], [[ტოჩე]] დო [[ტრეზა]]. გუშულათ კინე გუშმურს წყარმალუ ტიჩინო, ნამუთუ უკული აკმიწყორუ [[პო (წყარმალუ)|პოწკჷმა]]. ტობაშტბის წყარპიჯი მუკოთანჯილი რე [[ლეპოტინიშ ალპეფი]]თ. ბჟაეიოლ წყარპიჯი [[პიემონტი|პიემონტიშ რეგიონს]] ორხველჷ, ბჟადალი — [[ლომბარდია]]ს, ოძგაშეშ ოორუე — [[შვეიცარია|შვეიცარიაშ]] [[ტიჩინო (კანტონი)|ტიჩინოშ]] კანტონს, სოდეთ რე ტობაშ ზუღაშ დონეშე მაქსიმალური გიმე დვალირი მუნოკვეთი. == ქოძირით თაშნეშე == *[[იტალიაშ ტობეფიშ ერკებული]] *[[შვეიცარიაშ ტობეფიშ ერკებული]] == რესურსეფი ინტერნეტის == *[https://web.archive.org/web/20090414023750/http://www.cipais.org/ CIPAIS Commissione Internazionale per la Protezione delle Acque Italo-Svizzere] limnologic reports on the Lake Maggiore and Lake Lugano *[http://www.lagomaggioreonline.it/lake.maggiore.htm 360° information Lake Maggiore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605144348/http://www.lagomaggioreonline.it/lake.maggiore.htm |date=2011-06-05 }} *[http://www.lago-maggiore.info Informations over the lake] *[http://www.illagomaggiore.com/switchLanguage?set_language=en Official Tourism Gateway]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Lake Maggiore Official Tourism Gateway *[http://www.navigazionelaghi.it/eng/mag/nlm.html Ferry Services on Italian Lakes - Lake Maggiore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070519035753/http://www.navigazionelaghi.it/eng/mag/nlm.html |date=2007-05-19 }} *[http://www.sacrimonti.net/User/index.php?PAGE=Sito_en/sacro_monte_ghiffa&argo_id=4 Sacro Monte di Ghiffa] {{en icon}} * [http://www.verbanensia.org Magazzeno Storico Verbanese] Historical bibliography on the region * [http://www.hydrodaten.admin.ch/e/2074.htm Waterlevels at Brissago] from the Federal Office for the Environment * [http://www.hydrodaten.admin.ch/e/2022.htm Waterlevels at Locarno] from the Federal Office for the Environment * [http://www.verbanofun.com Verbanofun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406024600/http://www.verbanofun.com/ |date=2008-04-06 }} Luino Webcam Meteo News * [http://www.lepeschedimonate.com Monate's lake canned peaches] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128143016/http://www.lepeschedimonate.com/ |date=2020-11-28 }} Le pesche del lago di Monate == სქოლიო == <references/> [[კატეგორია:იტალიაშ ტობეფი]] [[კატეგორია:შვეიცარიაშ ტობეფი]] ci2j07v01pb7ne7pccujbsbhsxwh5w0 0 5328 254448 102694 2026-10-31T01:46:41Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254448 wikitext text/x-wiki {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" style="margin-left:1em; background:#f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |---- ! colspan="2" bgcolor=#79BAEC | <font size="+0" color=black>ლუგანოშ ტობა</font><br/>Lago di Lugano |---- ! colspan="2" align="center" |[[ფაილი:LagoDiLugano.jpg|250px]] |---- ! colspan="2" bgcolor=#FFFFFF | [[გეოგრაფიული კოორდინატეფი|კოორდინატეფი:]] <br/> [http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?language=ka&pagename=%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%9D%E1%83%A1_%E1%83%A2%E1%83%91%E1%83%90&params=45.983333343333_N_8.9666666766667_E_type:waterbody_scale:100000 45°59′00″ ოორ. გ. 8°58′00″ ელ. გ.] |---- |ფართობი || 48,7 კმ² |---- |ოშქაშე სიტომბა || 134 |---- |მაქსიმალური სიტომბა|| 288 [[მეტრა|მ]] |---- |აუზიშ ფართობი || 565,6 კკმ² |---- |გჷშმალი წყარმალუ || ტრეზა |---- | align="center" style="background:#e3e3e3;" colspan="2" style="border-bottom:3px solid gray;" | |} '''ლუგანოშ ტობა''' ({{lang-it|Lago di Lugano ვარა Ceresio}}) — [[ჯიშთი|ჯიშთური]] [[ტობა]] ობჟათე-ბჟაეიოლ [[შვეიცარია]]ს, [[იტალია]]-[[შვეიცარია|შვეიცარიაშ]] [[სახენწჷფო თანჯა|თანჯას]]. ჯოხოქ გიადუ ნოღა ლუგანოშე, ნამუთ [[კომო (ტობა)|კომოშ]] დო [[ლაგო-მაჯორე]]შ ტობეფს შქას იდვალუაფუ. ახ.წ. 590 წანას , [[გრიგოლ ტურელი|გრიგოლ ტურელქ]] თის ''კერეზიო'' ქიგიოდუ,<ref name="hls-dhs-dss.ch">{{cite web|url=http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/i/I8661.php |title=Historic Dictionary of Switzerland - Lake Lugano|accessdate=2008-11-23}} იტალიურო</ref> ჯოხო, ნამუთ მუჭოთ მიოჩქჷნა, ლათინური სიტყვა ''cerasus''-შე მოურს დო [[ბიბილო ბული|ბიბილო ბულს]] შანენს, მუთ მიოწურუანს ბიბილო ბულიშ ჯალეფიშ ხვეიანობაშე, ნამუეფით ართ ბორჯის უხვას ჸოფე გოფაჩილი ტობაშ წყარპიჯეფს.<ref>{{cite web|url=http://www.ilgommone.net/scripts/risposta.asp?Mese=Ottobre+2005 |title=Il Gommone: Itinerari - Il Lago dei Ciliegi|accessdate=2008-11-22}} (in Italian)</ref> [[804]] წანაშ დოკუმენტის ტობაქ ლაკო-ლუნასკოშ (Laco Luanasco) ჯოხოთ გამკორჩქინდჷ.<ref name="hls-dhs-dss.ch"/> ტობაშ ფართობი 48,7 კმ² რე, სოჸურეშეთ 63% შვეიცარიაშ ტერიტორიას გეხვილჷ, 37% — იტალიაშის. ოშქაშე სიგანა დოხოლაფირო 1 კილომეტრი რე, სიტომბა 288 მეტრა დო თინა ოორუე ნორთის იფიქსირებუ. 1848 წანას [[მიდლე]]შ დო [[ბისონე]]შ მუნიუციპალიტეტეფს შქას იჸუ დოკიდილქ მიდლეშ დამბაქ. თე მუნაკვათას გინმურს ავტომაგისტრალი დო გოტარდიშ რკინაშშარა, ნამუეფით ართიანწკჷმა ლუგანოს დო კიასოს მიორსხუანს. დამბა ართიანშე გჷშმართჷნს ოორუეშ დო ობჟათეშ აუზეფს. ტობაშ წყარპიჯეფს გინოზინდილი რე [[ტურიზმი|ტურისტეფს]] შქას პოპულარული გვალეფი — [[მონტე-ბრე]] (925 მ), [[მონტე-სან-სალვატორე]] (912 მ) დო [[მონტე-ჯენეროზო]] (1 701 მ). ტობაშე ობჟათეჸურე იდვალუაფუ [[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა|მოსოფელიშ მონძალაშ]] ობიექტი [[მონტე-სან-ჯორჯიო]]. ==ქოძირით თაშნეშე== *[[იტალიაშ ტობეფიშ ერკებული]] * [[შვეიცარიაშ ტობეფიშ ერკებული]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[http://www.lakelugano.ch Lake Lugano Navigation Company] იტალიურო -- Includes timetables *[http://translate.google.com/translate?hl=en&sl=it&u=http://www.legambiente.it/ Legambiente] *[https://web.archive.org/web/20090414023750/http://www.cipais.org/ CIPAIS Commissione Internazionale per la Protezione delle Acque Italo-Svizzere] იტალიურო limnologic reports *[http://www.admin.ch/ch/i/rs/c0_747_225_1.html Convenzione del 2 dicembre 1992 fra la Svizzera e l’Italia per la disciplina della navigazione sul lago Maggiore e sul lago di Lugano (con R e all.)] იტალიურო, გერმანულო, {{fr icon}} აპიჯაფა ნავიგაციაშე *[http://www.admin.ch/ch/i/rs/c0_923_51.html Convenzione del 19 marzo 1986 tra la Confederazione Svizzera e la Repubblica Italiana per la pesca nelle acque italo-svizzere] იტალიურო, გერმანულო {{fr icon}} აპიჯაფა ჩხომუაშე *[http://www.hydrodaten.admin.ch/e/2021.htm Waterlevels at Ponte Tresa] from the Federal Office for the Environment *[http://www.hydrodaten.admin.ch/e/2101.htm Waterlevels at Melide, Ferrera] from the Federal Office for the Environment ==სქოლიო== <references/> {{Wide image|Panorama vom Monte San Salvatore aus.jpg|1500px|<center>ტობაშ გინაჯინუ მონტე-სან-სალვარტორეშ გვალაშე</center>}} [[კატეგორია:შვეიცარიაშ ტობეფი]] [[კატეგორია:იტალიაშ ტობეფი]] qlh92agkarilu4hsj9ay7hvopbhyve9 0 8851 254450 92007 2026-10-31T02:21:27Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254450 wikitext text/x-wiki [[File:Montevideo Uruguay.jpg|thumb|მონტევიდეოშ პანორამა]] '''მონტევიდეო''' (''[[ესპანური ნინა|ესპანურო]] - Montevideo'') — [[ურუგვაი]]შ ნანანოღა. ქიანაშ არძოშ უდიდაში ნოღა მახორობათ დო არძოშ უდიდაში პორტი. [[2004]] წანაშ მუნაჩემეფით ნოღას ოხორანს 1,325,968 კოჩი. მონტევიდეო დარსხუ [[ბრუნო მაურისიო დე საბალა]]ქ, [[1726]] წანას. ნოღაშ ფართობი რე 530 კმ². მონტევიდეო რე ურუგვაიშ ეკონომიკური, ფინანსური დო კულტურული ცენტრი. == მონტევიდეოშ ფოტოეფი == <gallery> სურათი:Montevideo queer.jpg| File:Montevideo tower.jpg| File:WTC Montevideo.JPG| File:Kantoor Montevideo.jpg| File:Estatua Plaza Cagancha Montevideo.jpg| </gallery> ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [https://web.archive.org/web/20110421000932/http://www.montevideo.gub.uy/ Montevideo official website] * [http://uruguay360.com.uy/uruguay/montevideo 360° Virtuals Tours of Montevideo – Uruguay360.com.uy] * [http://sites.google.com/site/impressionsofmontevideo/ An exploration guide of Montevideo] {{მერკე}} [[კატეგორია:ურუგვაიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ ნანანოღეფი]] 6r9bx4apsmd5qqhk4kst5yb597ptbgc 0 9052 254446 223398 2026-10-31T01:31:51Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254446 wikitext text/x-wiki [[File:LocationLatinAmerica.png|thumb|ლათინური ამერიკა]] [[File:Latin America regions.svg|thumb|ლათინური ამერიკაშ რეგიონეფო დორთუალა]] '''ლათინური ამერიკა''' ([[ესპანური ნინა|ესპ]]. América Latina, Latinoamérica; [[პორტუგალიური ნინა|პორტ]]. América Latina; [[ფრანგული ნინა|ფრანგ]]. Amérique latine; [[ინგლისური ნინა|ინგლ]]. Latin America) — [[ამერიკა|ამერიკაშ კონტინენტი]]შ [[რეგიონი]], სოდეთ იჩიებუნა [[რომანული ნინეფი]]შა, [[ესპანური ნინა|ესპანურო]] დო [[პორტუგალიური ნინა|პორტუგალიურო]], კანკალე აბანს [[ფრანგული ნინა|ფრანგულო]]. უკინებუ [[დიხაუჩა]]შ ფართობიშ 3,9%. [[2010]] წანაშ მუნაჩემეფით ლათინურ ამერიკას ოხორანს 590 მილიონშე უმოსი კოჩი. ლათინურ ამერიკას რთუნა შხვადოშხვა რეგიონეფო: *[[ოორუე ამერიკა]] - ართი ქიანა [[მექსიკა]], *[[ცენტრალური ამერიკა]] - 7 ქიანა: [[ბელიზი]], [[გვატემალა]], [[სალვადორი]], [[ჰონდურასი]], [[ნიკარაგუა]], [[კოსტა-რიკა]], [[პანამა]]. *[[ობჟათე ამერიკა]] - 12 ქიანა დო 2 დამოკიდებული ტერიტორია: [[კოლუმბია]], [[ვენესუელა]], [[გაიანა]], [[სურინამი]], [[ბრაზილია]], [[ეკვადორი]], [[პერუ]], [[ბოლივია]], [[ჩილე]], [[პარაგვაი]], [[არგენტინა]], [[ურუგვაი]], [[საფრანგეთიშ გვიანა]], [[ფოლკლენდიშ კოკეფი]] *[[კარიბეფი]] - 14 სახენწჷფო დო 13 ტერიტორია: : [[ბაჰამიშ კოკეფი]], [[კუბა]], [[ჰაიტი]], [[დომინიკარეფიშ რესპუბლიკა]], [[იამაიკა]], [[სენტ-კრისტოფერი დო ნევისი]], [[ანტიგუა დო ბარბუდა]], [[დომინიკა]], [[სენტ-ლუსია]], [[ბარბადოსი]], [[სენტ-ვინსენტი დო გრენადინეფი]], [[გრენადა]], [[ტრინიდადი დო ტობაგო]], [[პუერტო-რიკო]], [[არუბა]], [[ჰოლანდიაშ ანტილეფი]] , [[სენ-მარტინი]], [[სენ-ბართელმი]], [[ტერქსიშ დო კაიკოსიშ კოკეფი]], [[კაიმანიშ კოკეფი]], [[ბრიტანეთიშ ვირჯინიაშ კოკეფი]], [[ვირჯინიაშ კოკეფი]], [[ანგილია]], [[მონსერატი]], [[გვადელუპა]], [[მარტინიკა]]. ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://www.latinnews.com Latin Intelligence Service] * [http://www1.lanic.utexas.edu/ Latin American Network Information Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071224222810/http://lanic.utexas.edu/ |date=2007-12-24 }} * [http://www.wola.org Washington Office on Latin America] * [https://web.archive.org/web/20091121074246/http://www.coha.org/ Council on Hemispheric Affairs] * [http://www.infolatam.com/ Infolatam. Information and analysis of Latin America] * [http://www.fao.org/farmingsystems/FarmingMaps/LAC/09/LC/index.html Map of Land Cover: Latin America and Caribbean (FAO)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001095642/http://www.fao.org/farmingsystems/FarmingMaps/LAC/09/LC/index.html |date=2008-10-01 }} * [http://www.thenation.com/doc/20090323/dangl Lessons From Latin America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090310163750/http://www.thenation.com/doc/20090323/dangl |date=2009-03-10 }} by Benjamin Dangl, ''The Nation'', March 4, 2009 * [http://knightcenter.utexas.edu/blog/?q=en/node/4318 Keeping Latin America on the World News Agenda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120512162233/http://knightcenter.utexas.edu/blog/?q=en/node/4318 |date=2012-05-12 }}&nbsp;– Interview with Michael Reid of ''The Economist'' *[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html?countryName=&countryCode=&regionCode=%C5%BE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304100115/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html?countryName=&countryCode=&regionCode=%C5%BE |date=2016-03-04 }} [[კატეგორია:ლათინური ამერიკა]] owxk67qah4s0ru7uk4bc5mk0pinyrh3 0 14896 254447 248380 2026-10-31T01:38:50Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254447 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Leonhard Euler 2.jpg|მინიატიურა|ლეონარდ ეილერი]] '''ლეონარდ ეილერი''' (დ. [[15 პირელი]], [[1707]], [[ბაზელი]], [[შვეიცარია]] — ღ. [[18 ეკენია]], [[1783]], [[სანქტ-პეტერბურგი|პეტერბურგი]], [[რუსეთი]]) — [[შვეიცარალეფი|შვეიცარალი]] მათემატიკოსი, მექანიკოსი დო [[ფიზიკა|ფიზიკოსი]]. ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://www.maa.org/news/howeulerdidit.html How Euler did it] contains columns explaining how Euler solved various problems * [http://www.eulerarchive.org/ Euler Archive] * [https://web.archive.org/web/20130513144319/http://portail.mathdoc.fr/cgi-bin/oetoc?id=OE_EULER_1_2 Leonhard Euler – Œuvres complètes] Gallica-Math * [http://www.leonhard-euler.ch/ Euler Committee of the Swiss Academy of Sciences] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110520092329/http://www.leonhard-euler.ch/ |date=2011-05-20 }} * [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/References/Euler.html References for Leonhard Euler] * [http://www.euler-2007.ch/en/index.htm Euler Tercentenary 2007] * [http://www.eulersociety.org/ The Euler Society] * [http://www.pdmi.ras.ru/EIMI/2007/AG/ Leonhard Euler Congress 2007]—St. Petersburg, Russia * [http://www.projecteuler.net Project Euler] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602232829/https://projecteuler.net/ |date=2021-06-02 }} * [http://www.math.dartmouth.edu/~euler/historica/family-tree.html Euler Family Tree] * [http://friedrich.uni-trier.de/oeuvres/20/219/ Euler's Correspondence with Frederick the Great, King of Prussia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110518054936/http://friedrich.uni-trier.de/oeuvres/20/219/ |date=2011-05-18 }} [[კატეგორია:შვეიცარალეფი]] [[კატეგორია:ფიზიკოსეფი]] [[კატეგორია:მათემათიკოსეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1707]] [[კატეგორია:ნაღურა 1783]] rptfd8770xx69267v622q1drn91e8ks 0 17146 254439 210399 2026-10-31T00:52:00Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254439 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა წიგნი | ჯოხო = ინწრო შარა ტომბა ოორუეყურე | ოდაბ_ჯოხო = The Narrow Road to the Deep North | მათანგალი = | სურათი = | მუკნაჭარა = | ავტორი = [[რიჩარდ ფლენგანი]] | ილუსტრატორი = | გალენკაბრაშ_ხანტუ = | ქიანა = [[ავსტრალია]] | ნინა = [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]] | სერია = | თემა = | ჟანრი = | გჷშმაშქუმალარი = | გჷშაშქ_თარიღი = 23 ეკენია 2013 | ქორთულო/მარგალურო_გჷშაშქ_თარიღი = | მედია = 2014 წანაშ [[ბუკერიშ პრემია]]შ გომორძგუაფილი | გვერდი = | isbn = 978-1-74166-670-0 | oclc = 864700580 | წიმოხონი = | გეჸვენჯი = }} '''''ინწრო შარა ტომბა ოორუეყურე''''' - [[რიჩარდ ფლენგანი]]შ კრიტიკოსეფშე აღიარაფილი<ref>cite news|last=Williamson|first=Geordie|title=Poetry without a shred of pity|url=http://www.theaustralian.com.au/arts/books/poetry-without-a-shred-of-pity/story-e6frg8nf-1226727746402|accessdate=31 {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} December 2013|newspaper=The Australian|date=28 September 2013</ref><ref name=smh151213>cite news|last=Herborn|first=Daniel|title=The Narrow Road to the Deep North|url=http://www.smh.com.au/entertainment/books/the-narrow-road-to-the-deep-north-20131214-2zdpt.html|accessdate=7{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} January 2014|newspaper=Sydney Morning Herald|date=15 December 2013</ref> დო 2014 წანაშ [[ბუკერიშ პრემია]]შ გომორძგვილი<ref>cite web|last1=Masters|first1=Tim|title=Man Booker Prize: Richard Flanagan wins for wartime love story|url=http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-29617292|website=[[BBC News]]|accessdate=13 November 2014|date=14 October 2014}}</ref> მაამშვა ნოველა. წინგის მოჩამილიე ისტორია ავსტრალიარ ექიმშე, დორიგო ევანსშე, ნამუსჷთ ლჷმაშ ბორჯის ეჸოროფებუ მუშ ბიძიშ ჩილი. ლჷმაშ უკულიანი პერიოდის, პოპულარული გერგენჯი ექიმი არკვიენს მუშ ჩილათეფს დო დუნაშებუს. ნოველაშ ჯოხოდვალა მოურს 17 ოშწანურაშ ჭარუშ [[მაცუო ბაშო]]შ რჩქინელი haibun-შე, ''[[Oku no Hosomichi]]'',<ref>{{cite news|last=Williams|first=MIchael|title=Dinner with Richard Flanagan, a child of the death railway|url=http://www.theguardian.com/culture/australia-culture-blog/2013/sep/26/australia-author-flanagan-war-interview|accessdate=31 December 2013|newspaper=The Guardian|date=26 September 2013}}</ref> ინგლისურო ჯგირო რე რჩქინელი მუჭოთ ''ინწრო შარა ტომბა ოორუეყურე''. ==რესურსეფი ინტერნეტის== * Flanagan Richard - The narrow road to the deep north - წანა 2013 -გიშმაშქუმალარი - Random House Australia - ორენი=North Sydney, N.S.W.|isbn=9781741666700 [[კატეგორია:2013 ნოველეფი]] [[კატეგორია:რიჩარდ ფლენგანიშ ნოველეფი]] [[კატეგორია:ბუკერიშ პრემიაშ გომორძგვილეფი]] tjut05zdhiad6ysnkhfysvo1vvfeh8b 0 19121 254452 243741 2026-10-31T02:40:59Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254452 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Location North America.svg|მინი|250px|ოორუე ამერიკა მოსოფელიშ რუკას]] '''ოორუე ამერიკა''' ({{lang-en|North America}}, {{lang-fr|Amérique du Nord}}, {{lang-es|América del Norte, Norteamérica}}, {{lang-nah|Ixachitlān Mictlāmpa}}) — [[კონტინენტი]] [[დიხაუჩა]]შ [[ოორუე გვერდოსფერო|ოორუე]] დო [[ბჟადალი გვერდოსფერო|ბჟადალი]] [[დიხაუჩაშ გვერდოსფეროეფი|გვერდოსფეროეფს]]. [[ობჟათე ამერიკა]]წკჷმა ართო აკმოქიმინუნს [[ამერიკა]]ს.ოორუე ამერიკაშ უდიდეში ქიანეფი რე: [[კანადა]], [[ააშ]] დო [[მექსიკა]]. კონტინენტიშ ფართობი კოკეფიშ უმუშო აკმადგინანს 20,36 მლნ კმ²-ს, კოკეფჭკჷმა ართო - 24,709 მლნ კმ²-ს. ოორუე ამერიკას ორხველჷ კოკი [[გრენლანდია]], [[კანადაშ არქტიკული არქიპელაგი]], [[კარიბეფი]], [[ალეუტიშ კოკეფი]] დო შხვა. [[2008]] წანაშ მუნაჩემეფით, ოორუე ამერიკაშ 23 [[სახენწჷფო]]ს 555 მილიონი ადამიერი ოხორანდჷ. [[კონტინენტი|კონტინენტეფს]] შქას ფართობიშ მეჯინათ მასუმა აბანს იკენს, [[აზია|აზიაშ]] დო [[აფრიკა|აფრიკაშ]] უკული, მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ - მაანთხა, [[აზია|აზიაშ]], [[აფრიკა|აფრიკაშ]] დო [[ევროპა|ევროპაშ]] უკული. == თაშნეშე ქოძირით == * [[ობჟათე ამერიკა]] * [[ნეარქტიკაშ ოლქი]] * [[ამერიკაშ სახენწჷფოეფიშ ორგანიზაცია]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commons category|North America}} * [http://geoman.ru/geography/item/f00/s04/e0004100/index.shtml ედომუშამი ინფორმაცია] * [http://www.geohive.com/earth/pop_region.aspx დემოგრაფიული ინფორმაცია] * [[commons:Category:Atlas of North America|ვიკიოწკარუე - ოორუე ამერიკაშ ატლასი]] * [http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm UN Statistics Division: კონტინენტიშ გეოგრაფიული რეგიონეფი, სუბ-რეგიონეფი, გიშართილი ეკონომიკური ბუნეფი] * [http://www.answers.com/topic/north-america Houghton Mifflin Company, "ოორუე ამერიკა"] * [https://web.archive.org/web/20091121074246/http://www.coha.org/ ინფორმაცია ბჟადალი გვერდოსფეროშ გეშა] * [http://www.conahec.org/ ოორუე ამერიკაშ ოგონათუე კონსორციუმეფი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119013933/https://www.conahec.org/ |date=2016-01-19 }} * [http://www.reference.com/browse/crystal/23124 Crystal Reference Encyclopedia, "ოორუე ამერიკა"] == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{მერკე}} [[კატეგორია:კონტინენტეფი]] [[კატეგორია:ოორუე ამერიკა]] [[კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2]] 4qioksm6vcor6g35zk88rccd2h65kgm 0 19834 254440 252523 2026-10-31T00:55:20Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254440 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო = ისლამ ქარიმოვი<br/>Ислом Каримов | სურათი=Islam Karimov (2009).jpg | სურათიშ ზჷმა =250პქ | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო= | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[უზბეკეთი]]შ 1-ა [[უზბეკეთიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = [[24 მელახი]], [[1990]] | პოსტი დიტუ = [[2 ეკენია]], [[2016]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[აბდულჰაშიმ მუტალოვი]] | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი= ''საპრეზიდენტო პოსტიშ მიშაღალა'' | მონძე = [[ნიგმატილა იულდაშევი]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|30|01|1938}} | დაბადებაშ აბანი= [[სამარყანდი]], [[უზბეკეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|უზბეკეთიშ სსრ]], {{შილა|სსრრ}}, (ასე [[უზბეკეთი]]) | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2016|09|02|1938|01|30}} | ღურაშ აბანი=[[ტაშკენტი]] | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა =აბდუღანი ქარიმოვი | ნანა =სანობარ ქარიმოვა | ალმასქუ =ტატიანა კარიმოვა | სქუალეფი=[[გულნარა ქარიმოვა|გულნარა]]<br />[[ლოლა ქარიმოვა|ლოლა]] | განათება =[[ოშქაშეაზიური პოლიტექნიკური ინსტიტუტი]]<br />[[ტაშკენტიშ სახენწჷფო ეკონომიკური უნივერსიტეტი]] | პროფესია = | საქვარუა =[[პოლიტიკა|პოლიტიკოსი]], [[ეკონომიკურ მენცარობეფიშ კანდიდატი]] | რელიგია =[[ისლამი]] | ჯილდოეფი =ინჟინერ-მექანიკოსი, ეკონომისტი | პარტია = [[უზბეკეთიშ კომუნისტური პარტია]] (1964–1991)<br />[[უზბეკეთიშ ოკათე-დემოკრატიული პარტია]] (1991–2007)<br />[[უზბეკეთიშ ლიბერალურ-დემოკრატიული პარტია]] (2007–ასე) | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ისლამ აბდუგანიშ სქი ქარიმოვი''' ({{lang-uz|Ислом Абдуғаниевич Каримов}}; {{lang-ru|Ислам Абдуганиевич Каримов}}; დ. [[30 ღურთუთა]], [[1938]], [[სამარყანდი]] - ღ. [[2 ეკენია]], [[2016]], [[ტაშკენტი]]) — [[უზბეკეთი]]შ [[უზბეკეთიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] [[1990]] წანაშე [[2016]] წანაშ 2 ეკენიაშახ, ღურაშახ. ქარიმოვი ირდუდჷ [[სამარყანდი]]შ ომბოლეფიშ დუდმიკაფორუს. [[1989]] წანას, თინა უზბეკეთიშ [[სხუნუეფიშ რსხუშ კომუნისტური პარტია|სხუნუეფიშ რსხუშ კომუნისტური პარტიაშ]] მაართა მელამოსეთ გჷნირთჷ. [[1990]] წანაშ 24 მელახის, [[უზბეკეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|უზბეკეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკაშ]] პრეზიდენტო გჷნირთჷ. [[1991]] წანაშ [[31 მარაშინათუთა]]ს თიქ გჷმაცხადჷ უზბეკეთიშ ზოხორინალა დო 29 ქირსეთუთას 86%–ით მიგჷ უზბეკეთიშ მაართა საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი. კარიმოვიშ ხეშუულება გიშეგორუაფუ ავტორიტარიზმით, ნამუთ ოპოზიციურ პარტიეფს ვარძენს საქვარუაშ კვარზალს.<ref>Gulsen Aydin, Orta Dogu Teknik Universitesi, [http://etd.lib.metu.edu.tr/upload/12604690/index.pdf "Authoritarianism versus democracy in Uzbekistan: domestic and international factors"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170801001052/http://etd.lib.metu.edu.tr/upload/12604690/index.pdf |date=2017-08-01 }}, (Ankara: METU, 2004), p. 41.</ref> == ლიტერატურა == * {{cite book |last=Bohr |first=Annette |title=Uzbekistan: Politics and Foreign Policy |location=London |publisher=Royal Institute of International Affairs |year=1998 |isbn=1-86203-081-2 }} * {{cite journal|author=Schatz, Edward |title=Access by Accident: Legitimacy Claims and Democracy Promotion in Authoritarian Central Asia|url=https://archive.org/details/sim_international-political-science-review_2006-07_27_3/page/263 |journal=International Political Science Review|volume=27 |issue=3 |year=2006|pages=263–284|jstor=20445055|doi=10.1177/0192512106064463 }} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{commons category|Islam Karimov}} *[http://www.press-service.uz/en/section.scm?sectionId=4711#en/content/glava_gosudarstva/biografiya/ Official biography] *[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4554997.stm Profile on BBC News] == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{ზსწ-შ ქიანეფიშ ლიდერეფი}} [[კატეგორია:დუნაბადი 1938]] [[კატეგორია:უზბეკეთიშ პრეზიდენტეფი]] 8s516tg21vg1xwtklw8swe4fjyx139i 0 20093 254451 116443 2026-10-31T02:24:49Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254451 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ნინა | ჯოხო = ნა'ვი | მუშითჯოხოდვალა = Na'vi | მუდანობა = 1 000 | კლასიფიკაცია = [[ხელუანური ნინეფი|ხელუანური ნინეფი]] :არტისტული ნინეფი ::ფიქტიური ნინეფი :::[[ნა'ვი (ნინა)|ნა'ვი]] | ჭარალუა = [[ლათინური ჭარალუა|ლათინური]] }} '''ნა'ვი ნინა''' — ხელუანური ნინა, ნამუქჷთ აკიქიმინჷ [[ჯეიმზ კამერონი]]შ ფილმ „[[ავატარი (ფილმი)|ავატარშო]]“. ნინაშ აკმაქიმინალი რე ჩინებული ლინგვისტი [[პოლ ფრომერი]], ნამუქჷთ ნინაშ აკომუშებას 4 წანას მაკორინუ. ნა'ვი დოხოლაფაღ 1500 ზიტყვას იკათუანს. ==კანკალე ზიტყვეფი== *kaltxi – გომორძგუა *rutxe – თხუალა *irayo – მარდი *oe omum – მა მიჩქჷ ;მაგალითი Kaltxì. Ngaru lu fpom srak? – გომორძგუა, მუჭო რექ? ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://naviteri.org Naviteri.org] - Paul Frommer's blog about the Na’vi language * [http://learnnavi.org Learnnavi.org] - Provides a dictionary, grammar guide, and more * [https://web.archive.org/web/20130914184705/http://dict-navi.com/en/ Dict-Na'vi.com] - Na'vi/English online dictionary (multilingual) * [http://news.bbc.co.uk/today/hi/today/newsid_8409000/8409319.stm BBC interview from December 2009] in which Frommer recites part of the ''Hunt Song'' (0818 broadcast: 3'30") [[კატეგორია:ხელუანური ნინეფი]] grm65if07qhcr11f6pljfxsm56gqn0b 0 23003 254456 218404 2026-10-31T03:24:12Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254456 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა არტისტი | ფერი = | ჯოხო = ტილდა სუინტონი | სურათი = Tilda Swinton Cannes 2013.JPG | სურათიშ ზჷმა = 220პქ | დუდჯოხო = | დაბადებაშ ჯოხო = კათრინ მატილდა სუინტონი | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი დო ხანი|1960|11|05}} | დაბადებაშ აბანი = [[ლონდონი]], [[ინგლისი]] | ღურაშ თარიღი = | ღურაშ აბანი = | საქვარუა = [[არტისტი]] | შხვა ჯოხოეფი= | აკოქიმინჯალაშ წანეფი = [[1986]]–ასეშა | ალმასქუ= | მასქერეფი = | ოხორინალი აბანი= | ვებხასჷლა= | აკადემიაშ ჯილდოეფი= [[ოსკარი]] | ემმიშ ჯილდოეფი= | შხვა ჯილდოეფი= | BAFTA ჯილდოეფი | ორქოშ გლობუსიშ ჯილდოეფი= [[ორქოშ გლობუსი]] | ტონიშ ჯილდოეფი }} '''ტილდა სუინტონი''' ({{lang-en|Tilda Swinton}}; დ. [[5 გერგობათუთა]], [[1960]]) — [[შოტლანდიარეფი|შოტლანდიარი]] არტისტი დო მოდელი. მოღალენს მუჭოთ მეინსტრიმულ კინოს, ხოლო არტჰაუსის. ==ფილმოგრაფია== {{ფილმისჟილე}} {{ფილმის|1986| [[კარავაჯო (ფილმი)|კარავაჯო]] | Caravaggio| ლენა }} {{ფილმის|1990| [[ბაღი (1990 წანაშ ფილმი)|ბაღი]] |The Garden| მადონა}} {{ფილმის|1991| [[ედვარდ II (ფილმი)|ედვარდ II]] |Edward II| იზაბელა}} {{ფილმის|1992| [[ორლანდო (ფილმი)|ორლანდო]] |Orlando| ოლრანდო}} {{ფილმის|2001| [[ვანილიშ ჟინცა]] |Vanilla Sky | რებეკა დერბორნი}} {{ფილმის|2002 |[[ადაპტაცია (ფილმი)|ადაპტაცია]] |Adaptation|ვალერი ტომასი}} {{ფილმის|2005| [[კონსტანტინე (ფილმი)|კონსტანტინე]] |Constantine| [[გაბრიელ თარიანგელოზი]]}} {{ფილმის|2005| [[ნარნიაშ ქრონიკეფი: ნჯოლე, კუდელამი დო კარადას]] |The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe | ჩე კუდელამი ჯადისი}} {{ფილმის|2007| [[მაიკლ კლეიტონი (ფილმი)|მაიკლ კლეიტონი]] |Michael Clayton| კარენ კროუდერი}} {{ფილმის|2008| [[ჯულია (2008 წანაშ ფილმი)|ჯულია]] |Julia| ჯულია}} {{ფილმის|2008| [[ნარნიაშ ქრონიკეფი: მაფასქირი კასპიანი]] |The Chronicles of Narnia: Prince Caspian| თეთრი კუდიანი ჯადისი}} {{ფილმის|2008| [[კითხირიშ უკული ხათეშე დოჭვით]] |Burn After Reading| კეტი ფოქსი}} {{ფილმის|2008| [[ბენჯამინ ბატონიშ ურცხი ისტორია]] | The Curious Case of Benjamin Button| ელიზაბეთ ებოტი}} {{ფილმის|2010| [[ნარნიაშ ქრონიკეფი: გოთანაშ ემაჭოფალიშ შარობუა]] |The Chronicles of Narnia: The Voyage of the Dawn Treader| თეთრი კუდიანი ჯადისი}} {{ფილმის|2011| [[იფჩიათ კევინიშ გეშა]] |We Need to Talk About Kevin| ევა ხაჩატურიანი }} {{ფილმის|2012| [[გოფშა თუთაშ ომაფე]] |Moonrise Kingdom| სოციალური მუშაკი }} {{ფილმის|2014| [[სასუმარო გრანდ ბუდაპეშტი]] |The Grand Budapest Hotel| მადამ დ. }} {{ფილმის|2016| [[დოქტორი სტრეინჯი (ფილმი)|დოქტორი სტრეინჯი]] | Doctor strange| უნჩაში}} {{ფილმისგიმე}} ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{commons|ტილდა სუინტონი}} * {{IMDb ჯოხო|842770|ტილდა სუინტონი}} * [https://web.archive.org/web/20110804101315/http://www.screenonline.org.uk/people/id/489957/index.html BFI: Tilda Swinton] * [http://tildaswinton.net/ TildaSwinton.Net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110804183507/http://tildaswinton.net/ |date=2011-08-04 }} {{DEFAULTSORT:სუინტონი, ტილდა}} [[კატეგორია:შოტლანდიარი არტისტეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1960]] [[კატეგორია:ოსკარიშ მაღვენჯი კინოარტისტეფი]] c8p7tyvpez9lofgq72lca4y5kc0kh0w 0 26255 254442 129031 2026-10-31T01:12:13Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254442 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Coyhaique10.jpg|მინი]] '''კოიაიკე''' ({{lang-es|Coihaique}}) — ნოღა დო კომუნა [[ჩილე]]ს. თე ჯოხოდვალაშ კომუნაშ, [[კოიაიკე (პროვინცია)|პროვინციაშ]] დო [[აისენი (რეგიონი)|აისენიშ რეგიონიშ]] ადმინისტრაციული ცენტრი. კომუნაშ ფართობი – 7290,2 კმ². მახორობა — 55381 კოჩი ([[2002]]). მეჭედალა — 6,86 ად/კმ². == რესურსეფი ინტერნეტის == * [https://web.archive.org/web/20100329072842/http://www.coyhaique.cl/ კომუნაშ ოფიციალური საიტი] [[კატეგორია:ჩილეშ ნოღეფი]] ojpqol6ptg4wssfdqavp096klei8flu 0 28505 254449 131914 2026-10-31T01:57:45Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254449 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = ნოღა |მარგალური ჯოხო = მალერკოტლა |ოდაბადური ჯოხო =[[პენჯაბური ნინა|პენჯ.]] ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ <br> {{Nastaliq|مالیر کوٹلہ}} |ქიანა = ინდოეთი |დუდალაშ თუდო = |პანორამა =NsmkInstMlk.jpg |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა =ნავაბ შერ მოჰამედ ხანიშ ჯოხოდვალაშ პერსპექტიულ რკუალეფიშ ინსტიტუტი, მალერკოტლა |შილა = |შილმუკნაჭ = |გერბი = |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir =N |lat_deg =30.3 |lat_min =31 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =75 |lon_min =55 |lon_sec = 59 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა = |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = ინდოეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა{{!}}შტატი |რეგიონი = პენჯაბიშ შტატი{{!}}პენჯაბი |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი =პენჯაბიშ ოლქეფიშ ერკებული (ინდოეთი){{!}}ოლქი |რაიონი = სანგრურიშ ოლქი{{!}}სანგრური |მადუდეშ ტიპი = |მადუდე = |დორსხუაფაშ თარიღი = [[1657]] |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = |სტატუსი-შე = |ფართობი = 122 |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა= |კლიმატი= |ოფიციალური ნინა= |მახორობა = 135,424 |ეჭარუაშ წანა = |მეჭედალა = 1,100 კმ2 |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ = +5:30 |DST = |ოტელეფონე კოდი = |ოფოსტე ინდექსი = 148023 |ოავტომობილე კოდი= |საიტი = www.malerkotla.co.in |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Malerkotla |add1n= |add1= }} '''მალერკოტლა''' ([[პენჯაბური ნინა|პენჯაბ.]]: ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ <small>([[გურმუხი]])</small>''';''' {{Nastaliq|مالیر کوٹلہ}} <small> ([[შაჰმუხი]])</small>) — [[ნოღა]] [[ინდოეთი]]შ [[პენჯაბიშ შტატი|პენჯაბიშ]] [[ინდოეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა|შტატიშ]] [[სანგრურიშ ოლქი]]ს. [[ბრიტანეთიშ ინდოეთი]]შ ბორჯის, თე დოხორელი პუნქტი კინ თე ჯოხოდვალაშ მაღვენი სათაროშ ორენი რდჷ. თე სათარო-სახენწჷფოქ ინდოეთის ქჷმიარსხუ [[1947]] წანას დო არხოს მადვალუ სათაროეფწკჷმა აკიართიანჷ პატიალაშ დო ბჟაეიოლი ბენჯაბიშ დარსხუაფალო ([[PEPSU]]). მუჟამსჷთ [[1956]] წანას, თე პოლიტიკურ ართულქ რეორგანიზაფილქ იჸუნ, ჸოფილი სახენწჷფო მალერკოტლაშ ტერიტორიაქ [[პენჯაბიშ შტატი|პენჯაბიშ]] ნორთო გჷნირთჷ.<ref>[http://www.india9.com/i9show/Malerkotla-76700.htm Malerkotla] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630042956/http://www.india9.com/i9show/Malerkotla-76700.htm |date=2017-06-30 }} Punjab at www.india9.com.</ref> ნოღა იდვალუაფუ სახენწჷფო ავტომაგისტრალი სანგრური-ლუდჰიანაშ ღოზის (ნომ. 11) დო ლუდჰიანა-დელიშ მაჟირაფონი რკინაშარაშ ღოზის. ნოღა [[ლუდჰიანა]]შე 50 კმ-ს დო [[სანგრური|სანგრურშე]] 35 კმ-ს იდვალუაფუ. ==ტრანსპორტი== ===რკინაშარა=== მალერკოტლა იდვალუაფუ დელი-ჯახალი-დჰური-ლუდჰიანაშ რკინაშარაშ ღოზის. უახოლაში რკინაშარაშ რშვილი იდვალუაფუ ნოღა დჰურის (18 კილომეტრი), ნოღა ლუდჰიანას (45 კილომეტრი). ===ჰეერი=== მალერკოტლაწკჷმა უხოლაში აეროპორტეფი რე: *[[ჩანდიგარჰიშ საირქიანო აეროპორტი]], საჰიბზადა აჯიტ სინგჰ ნაგარი, მოჰალი (დოხოლ. 120 კმ-შ გოძვენას) *[[რაჯა სანსიშ ჯოხოდვალაშ საირიანო აეროპორტი|შრი გურუ რამ დას ჯიშ საირქიანო აეროპორტი]], ამრიტსარი (დოხოლ. 250 კმ-შ გოძვენას) == ჩინებული ადამიერეფი == *[[ანას რაშიდი]] *[[ირშად კამილი]] *[[მოჰამედ ნაზიმი]] *[[რაზია სულტანა (პოლიტიკოსი)|რაზია სულტანა]] *[[საიდ ჯეფრი]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მერკე-ინდოეთი}} [[კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:პენჯაბიშ შტატიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:სანგრურიშ ოლქიშ ნოღეფი]] a2gw3kzqu6e0doe41abdzw8cje4ugod 0 28673 254444 251380 2026-10-31T01:15:54Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254444 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg|მინი|[[ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ კონსტიტუცია]]]] '''კონსტიტუცია''' ({{lang-la|constitutio}} — „დოდგინა“, „გოჭყაფა“) — გიშაკერზაფილი წესით მეღებული უმაღალაში [[იურისპრუდენცია|იურიდიული]] ჭყანაშ მაღვენი [[სახენწჷფო]]შ თარი კანონი. კონსტიტუცია არეგულირენს [[ჯარალუა]]ს პიჯიშ სამართალებურ დგომარობას, საჯარო ხეშეუულებაშ ორგანიზაცია დო ფუნქციონირაფაწკჷმა მერსხილ ურთიართობეფს. კონსტიტუცია რთული მიარეფუნქციური ჯარალობური ინსტიტუტი რე. შხირას მირჩქინანა, მუჭოთ [[სახენწჷფო]]შ უჟინაშ [[კანონი|კანონს]], წესეფიშ კატალოგის, ინდივიდიშ გარანტის [[სახენწჷფო]]წკჷმა ურთიართობას დო შხვა<ref>Maria Kruk-Larosz. La Constitition europeenne et le constitutionnalisme contemporain. VII-e Congres international de droit constitutionnel, Athenes, 2007.</ref>. ლიბერალურ-დემოკრატიული სკოლაშ გემაჸვენჯეეფი, კონსტიტუციას თარო მეკონეფიშ ორთათ გოპიჯაფილ ჯარალობური ხეკულუაშ არსის ([[ორთაში სამართალი|ორთაში სამართალიშ]] ომენცარე სკოლა), სამართალებური იდეაშ უმაღალაშ გჷმოხანტუალას ([[ნორმატივიზმი|ნორმატივისტეფი]]), [[სახენწჷფო]]შ დო ნაციაშ სტატუსიშ გჷმათანჯალი წესეფიშ ართობურობას ([[ინსტიტუციონალიზმი|ინსტიტუციონალისტეფი]]) ორწყენა<ref>Apostolos Papatolias. Conception mecaniste et conception normative de la Constitution. Edition Ant. N. Sakkoulas, 2000, p. 23-24</ref>. [[მარქსიზმი|მარქსისტულ-ლენინური]] მონძღვარუა კონსტიტუციას გჷთმოსხუნჷნს, მუჭოთ ინსტრუმენტის, ნამუშ მეშქაშობათ შხვადოშხვა სოციალური კლასი გამეკენჯენს დორხველურ [[პოლიტიკა|პოლიტიკურ]] პატჷნალას<ref>ვ. ი. ლენინი. თხზ. ტ. 15, გვ. 407</ref> კონსტიტუციაშ ონდეთ გინორთელ სოციალურ დოშანილობას ეშანჷნა თეხანური [[მენცარობა|მარკვიალეფი]], ნამუეფით [[მარქსიზმი|მარქსიზმშე]] შორს რენა. [[პროფესორი|პროფესორ]] [[ანდრაშ შაიო]]შ არზით, კონსტიტუციეფიშ უმენტაშობაქ თიშო აკიქიმინჷ, ნამჷ-და მუქუჩუჩუდუკო დო გუთებუდუკო სოციალური რევოლუცია; შხვა კონსტიტუციეფიშ აკოქიმინუაშ ღანკი, თიში არზით, [[რევოლუცია|რევოლუციაშ]] დუდშე ეჩილითაფაშ წჷმირევოლუციური დგომარობაშ აკოდგინუას წჷმარინუანს<ref>ანდრაშ შაიო, ხელისუფლების თვითშეზღუდვა, კონსტიტუციონალიზმის შესავალი, თბ., 2003, გვ. 19</ref>. დახე არძა თეხანური [[მენცარობა|მარკვიალი]] კონსტიტუციაშ საარზიშ გოთანჯუაშ გოჯინას ოხვილუანს თიშ დჷმარსხუაფალონ ხასიათის დო მარეგულირებელ ფუნქციას. კონსტიტუციაშ ნორმეფით მუთმოხვადუ საჯარო ინსტიტუტეფიშ ლეგიტიმაცია, თინეფიშ ნძალანებაშ ფარგალეფიშ დო მენოღალეეფიშ თარი ნებეფიშ გოთანჯუა, [[სახენწჷფო]]ს დო [[ადამიერი|ადამიერეფს]] შქას ურთიართობეფიშ კვანწუა. == თაშნეშე ქოძირით == * [[საქორთუოშ კონსტიტუცია]] *[[ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ კონსტიტუცია]] *[[იაპონიაშ კონსტიტუცია]] == ლიტერატურა == * {{cite book |last=დემეტრაშვილი ა. |first=კობახიძე დ. |year=2010 |title=კონსტიტუციური სამართალი | location=თბილისი |publisher= |ref=CITEREFდემეტრაშვილი, კობახიძე 2010}} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{commonscat|Constitution}} * [http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-61 კონტიტუციონალიზმიშ ისტორიაშ ლექსიკონი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060623044421/http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-61 |date=2006-06-23 }} * [https://web.archive.org/web/20060502181213/http://www.staff.amu.edu.pl/%7Ewroblew/html/en_pr_konst.html ''საკონსტიტუციე კანონო''] * [http://www.oefre.unibe.ch/law/icl ''საირქიანო საკონსტიტუციე კანონო''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050206201855/http://www.oefre.unibe.ch/law/icl/ |date=2005-02-06 }} * [http://www.constitution.eu ''ევროპაშ რსხუშ ქიანეფიშ კონსტიტუცია''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180503094037/http://www.constitution.eu/ |date=2018-05-03 }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{მერკე}} [[კატეგორია:სამართალი]] ci9ru4xseoe24w05ogr5mdvsirpcf0t 0 29076 254435 235919 2026-10-30T23:57:41Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254435 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Skull and brain normal human.svg|მინი]] [[ფაილი:Cerebral lobes.png|მინი]] '''დუდიშ ტვინი''' — [[ადამიერი]]შ [[ნერვული სისტემა|ნერვული სისტემაშ]] ცენტრი, ნამუთ იდვალუაფუ დუდიშ ხოკოს. ადამიერიშ დუდიშ ტვინი დო შხვა ბჟაშუმუეფიშ ტვინი ჯინჯიერო ართიანშე მუთუნით ვარე გჷნორთელი, მარა ადამიერიშ დუდიშ ტვინი სუმშა დიდი რე, ვინდარო რსხულით კინ თი ზჷმაშ შხვა ბჟაშუმუშე. == დუდიშ ტვინიშ ნაგი == [[ფაილი:Brain animated color nevit.gif|250პქ|right|ადამიერიშ დუდიშ ტვინიშ სუმგჷნზჷმა მოდელი]] დუდიშ ტვინი დუდიშ ხოკოშ ხვრელეს რე. თიშ გჷმნართეფი რე: [[მოგჷრძე ტვინი]], [[დუდიშ ტვინიშ ხინჯი|ხინჯი]], [[ნათხემი]], [[შქა ტვინი]], [[შქამადვალუ ტვინი]] დო [[დუდიშ ტვინიშ დიდი გვერდოსფეროეფი|დიდი გვერდოსფეროეფი]]. დუდიშ ტვინს, თეშ მუჭოთ [[გაგაჩიშ ტვინი|გაგაჩიშ ტვინს]] ინოდგჷ ჩე დო შქირუ ღვანდეფი. ჩე ღვანდი მიკმაშქვაფალ რეფს წჷმოქიმინუნს. თინეფი დუდიშ ტვინის გაგაჩიშ ტვინწკჷმა, თაშნეშე დუდიშ ტვინიშ ნორთეფს ართიან მეთმურსხუანს. შქირუ ღვანდი ზოხოთ იშაყარუ — გვირზილეფიშ სახეთ — ჩე ღვანდიშ დინოხოლე იშაყარუ. თეშ მოხ, შქირუ ღვანდი ტვინიშ გვერდოსფეროეფს დო ნათხემს მუკი-მუკი გოდგუ დო აკმოქიმინუნს დუდიშ ხოკოს. მოგჷრძე ტვინი დო ხინჯი გაგაჩიშ ტვინიშ გაგჷნძორება რე, რეფლექსურ დო მიკმაშქვაფალ მუშობურობეფს არსულენს. მოგჷრძე ტვინიშ დო ხინჯიშ გვირზილეფი ოჭკომალიშ დორცუაფას, [[გური]]შ ქიმინჯლას დო შხვა პროცესეფს არეგულირენა. ტვინიშ თე გჷმნართეფწკჷმა რე მერსხილი კანკუაშ, ყინტუაშ, წუალაშ რეგულირაფა, თაშნეშე [[დჷმათხილეფონი რეფლექსეფი]]: გურიშრია, გოჩიონუა, ხვალუა. === ნათხემი === უშქაშეთ მოგჷრძე ტვინიშ ჟილეშე იდვალუაფუ [[ნათხემი]]. თიშ ჟინპიჯი წჷმოქიმინელი რე შქირუ ღვანდით — ხოკოთ, ნამუშ დინოხოლე ჩე ღვანდის იდვალუაფუ გვირზილეფი. [[ნათხემი]] ცენტრალური ნერვული სისტემაშ მიარე გჷმნართის მითმიარსხუ. [[ნათხემი]] წკანიტილ ოყარაფე აქტეფს არეგულირენს. მუჟამსჷთ ნათხემიშ ნორმალურო მუშობა აკოცენსჷნ, ადამიერეფი ოდინუანა ზუსტი, აკონწყილი ყარაფეფიშ დო რსხულიშ წონაწორობაშ ასქილადაფაშ ხანთის. === შქა ტვინი (მეზენცეფალონი) === კუთეფს უჯღონანას ტონუსის, ოკათუ რსხულიშ პოზაშ ასქილადაფას, თის გინმურს ოჯინე დო ორჩქილე რეფლექსეფიშ რკალეფი. ახორციელენს უპიჯალე "მუ რე" რესფლექსის, დჷმთხილეფონი რეფლექსეფს: ოტოლიტეფიშ რზათ ნაღეზებუ რეცეპტორეფი ნერვულ იმპულსეფს გინმოჩანა ნერვული რზალეფით, ნამუთ გიშმურს შქა ტვინს, ნათხემს დო დიდი გვერდოსფეროეფიშ ხოკოს. შქა ტვინიშ თი ნეირონეფიშ მოჯალაგუა, ნამუეფით დოფამინს გჷმიღანს, პარკინსონიშ ლახარას იჭანუანს. დოფამინი ნეირომედიატორი რე, ნამუთ აკონტროლენს ჩნონჩხიშ კუთეფიშ ქიმინჯალას. === მოგჷრძე ტვინი === მოგჷრძე ტვინი, ხინჯი დო შქა ტვინი აკმოქიმინჷნს ტვინიშ ღერს. თაჸურეშე გიშმურს დუდიშ ტვინიშ 12 ჭკობა ნერვი. ნერვეფი ტვინს დუდს მადვალუ ოგინაფე ორგანოეფწკჷმა, კუთეფწკჷმა დო ჯარკვალეფწკჷმა მიორსხუანს. გაგაჩიშ ტვინიშ უშქაშე გაგჷნძორაფა რე. თაქ შქირუ ღვანდი გვერთათ იშაყარუ - გვირზილეფო. თაშ იდვალუაფუ შურიშღალაშ, გურიშ მუშობაშ, ოჭომალიშ მარცუაფალი სისტემაშ, ყინტუაშ, წუალაშ, კანკუაშ, ხვალუაშ, ჩიონიშ, შიკინუაშ, ეკოღალაფაშ, ჩელამურნტინაფაშ, ლეზვაშ გჷმაღალე ცენტრეფი. ;ფუნქციეფი: *რეფლექსური; *მიკმაშქუმალარი. === შქამადვალუ ტვინი === შქამადვალუ ტვინიშ მეშქაშალათ არძა რეცეპტორშე იმპულსეფი დიდი გვერდოსფეროეფიშ ხოკოს გინმაჩამუ, რთული მაჸარეფონი რეფლექსეფიშ უმენტაში ნორთი, მუჭომეფით რე გილულა, რულა, ნჩურუა მერსხილი რე შქამადვალუ ტვინწკჷმა. == დუდიშ ტვინიშ დიდი გვერდოსფეროეფი == ადამიერიშ ტვინიშ ჯგირო გოვითარაფილი დიდი გვერდოსფეროეფი [[შქა ტვინი|შქა]] დო [[შქამადვალუ ტვინი|შქამაფვალუ]] ტვინს ფორჷნს. დიდი გვერდოსფეროეფიშ ჟინპიჯი — ხოკო — შქირუ ღვანდიშე რე წჷმოქიმინელი. ხოკოშ გიმე იდვალუაფუ ჩე ღვანდი, ნამუშ სისქას იდვალუაფუ ხოკოშგიმენი გვირზილეფი. გვერდოსფეროეფიშ ჟინპიჯი გოპუჭკონილი რე. ღარეფი დო კარკატელეფი ოშქაშეთ 2000—2500 სმ² — შახ ხოკოშ ჟინპიჯიშ ფართობის იკენს. თე ფართობიშ 2/3-შე უმოსი ინოტყობინელი რე ღარეფს. ხოკოს 14 მილიარდშახ ნერონი რე. ირი გვერდოსფერო ღარეფით დორთილი რე ჸვაშ, ჭაშაშ, ფეთქაშ დო ჸვინფიშ წილეფო. არძაშე ტომბა რე ცენტრალური ღარი, ნამუთ ჸვაშ წილს ჭაშაშ წილშე გიშმართჷნს დო ელახიანი ღარი, ნამუთ ფეთქაშ წილს ეშმახურგუნს. == თაშნეშე ქოძირით == * [[ტვინი]] * [[გაგაჩიშ ტვინი]] == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commonscat-inline|Brain}} * [http://www.brainexplorer.org/ დუდიშ ტვინი, ეჭარუა, ნორთეფი, ლახარეფი] {{en}}, {{de}}, {{fr}}, {{es}} * [https://web.archive.org/web/20160118132843/http://www.med.harvard.edu/aanlib/home.html ედომუშამი ტვინიშ ატლასი] * [http://primate-brain.org High-Resolution Cytoarchitectural Primate Brain Atlases] * [http://faculty.washington.edu/chudler/facts.html ფაქტეფი დო ცირფეფი ტვინიშ გეშა] * [http://www.healthline.com/human-body-maps/brain ადამიერიშ ტვინიშ ინტერაქტიული სუმგჷნაზჷმა ხეჭკუდი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210124162828/http://www.healthline.com/human-body-maps/brain |date=2021-01-24 }} == ლიტერატურა == * ''ლ. ნათაძე,'' ქსე, ტ. 4, ხს. 565, ქართი 1979 [[კატეგორია:დუდიშ ტვინი]] [[კატეგორია:ნევროლოგია]] [[კატეგორია:ნეირობიოლოგია]] oxejojiklvvn6ob1877gugc31zryfkz 0 31307 254437 231209 2026-10-31T00:24:11Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254437 wikitext text/x-wiki {{მიარეშანულამობა*|ვლადიმირი (მიარეშანულამი)}} {{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ართული |ოდაბადური ჯოხო = {{lang-ru|Владимирская область}} |მარგალური ჯოხო = ვლადიმირიშ ოლქი |პანორამა = Russia-Vladimir-Vicinity.jpg |შილა =Flag of Vladimir Oblast.svg |გერბი = Coat of arms of Vladimiri Oblast.svg |ქიანა = რუსეთი |ჰიმნი = |სტატუსი =[[რუსეთიშ ფედერალური მონწყუალა|ფედერაციაშ სუბიექტი]] |მიშმურს = [[ცენტრალური ფედერალური ოკრუგი|ცენტრალურ ფედერალური ოკრუგშა]] |ფორჷნს = |ნანანოღა= [[ვლადმირი (ნოღა)|ვლადიმირი]] |შხუ ნოღა = ვლადიმირი |შხუ ნოღეფი= [[კოვროვი]], [[მურომი]] |თარიღი = [[1944]] წანაშ [[14 მარაშინათუთა]] |მადუდე =გუბერნატორი: ვლადიმირ სილიაგინი |მადუდე 2 = |ედპ =415,6 მლრდ. რუბ. |ედპ წანა= 2017 |ედპ აბანი =40-ა |ედპ აშმ = 300,3 ვთშ. რუბ. |ნინა =[[რუსული ნინა|რუსული]] |ნინეფი = |მახორობა ={{რკება}} 1 358 538 |ეჭარუაშ წანა =2020 |აბანი მახორობათ =32-ა |ერუანული აკოდგინალუა = |მეჭედალა =46,71 |კონფესია = |ფართობი =29 084 |აბანი ფართობით =64-ა |ფართობიშ პროცენტი = |მაქსიმალური სიმაღალა = |ოშქაშე სიმაღალა = |მინიმალური სიმაღალა = |განედი = |გრძედი = |რუკა= Map of Russia - Vladimir Oblast (2008-03).svg |ბორჯიშ ორტყაფუ= [[UTC+3]] |აბრევიატურა = RU-VLA |ISO = |FIPS= |ოტელეფონე კოდი = |ოფოსტე ინდექსეფი = |ინტერნეტ-დომენი = |ოავტომობილე ონომერე შანეფი = |საიტი =http://www.avo.ru/ |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Vladimir Oblast |პარამეტრი1 = ჯილდო: {{ლენინიშ ორდენი|ტიპი=ნოღა}} |მიკოღანკუა = }} '''ვლადიმირიშ ოლქი''' ([[რუსული ნინა|რუს]]. Влади́мирская о́бласть) — [[რუსეთი]]შ [[რუსეთიშ ფედერაციაშ ოლქეფი|ფედერაციაშ სუბიექტი]] (ოლქი), ნამუთ [[ცენტრალური ფედერალური ოკრუგი|ცენტრალურ ფედერალური ოკრუგიშ]] აკოდგინალუაშა მიშურს. * ვლადიმირიშ ოლქი [[მოსკოვიშ ოლქი|მოსკოვიშ]], [[იაროსლავლიშ ოლქი|იაროსლავლიშ]], [[რიაზანიშ ოლქი|რიაზანიშ]] დო [[ნიჟნი-ნოვგოროდიშ ოლქი|ნიჟნი-ნოვგოროდიშ]] ოლქეფს უხურგანს. * ფართობი — 29 084 კმ² * მახორობა — 1 358 538 ადამიერი (2020 წანაშ მუნაჩემეფით) * ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი — [[ნოღა]] [[ვლადიმირი (ნოღა)|ვლადიმირი]], [[მოსკოვი|მოსკოვშახ]] მეძჷ 190 კმ. * ოლქიქ გიჭყჷ 1944 წანაშ 14 მარაშინათუთას. == გეოგრაფია == ვლადიმირიშ ოლქი რუსეთიშ ევროპულ ნორთის იდვალუაფჷ, ვოლგა-ოკაშ შქაწყარმალონაშ ობჟათეშე იდვალუაფჷ. ოლქიშ სიგჷრძა ოორუეშე ბჟადალშა — 170 კმ, ბჟადალშე ბჟაეილშა — 280 კმ. == კლიმატი == ოლქიშ ჰეერი ზჷმიერო კონტინენტური რე, 0&nbsp;°C-იშ გიმე ტემერატურაშ დღა-სერიშ ხანგჷრძალა 137 დღა რე, ოშქაშე წანმოწანური ტემპერატურა 5&nbsp;°C რე (სტანდარტული ჩილათა 12&nbsp;°C), ღურთუთაშ ოშქაშე ტემპერატურა −13&nbsp;°C, კვირკვეში — +19&nbsp;°C, თირიშ ოშქაშე სისქა 40 მმ რე (მეხოლაფირო 144 დღას ძჷ). ნოლექეფიშ ოშქაშე წანმოწანური მუდანობა 420—740 მმ რე, ვეგეტაციური პერიოდიშ ხანგჷრძალა 160-180 დღა რე. == რეგიონიშ ისტორია == მეგორაფილი რე ადამიერიშ დგიმი - "სინგირი" - ჟილენი პალეოლითიშ ბორჯიშე (დოხოლ. 25 ვითოში წანაშ კინოხ ჩქინ ერაშახ). მურომიშ არქეოლოგიური გონთხორუეფით თე დიხეფიშ ფინო-უგორული ნოგორი იდასურებჷ. შქა ოშწანირეფშე თე ტერიტორიეფს უკვე [[რუსეფი]] იკენა. == მახორობა == * მახორობა — 1 358 538 ადამიერი (2020), (1 449 500 ადამიერი, ღურთუთა [[2008]]; 1472,6 — [[2006]]; 1487,2 — [[2005]]) * მახორობაშ მეჭედალა: 49,8 ადამ./კმ² (ღურთუთა 2008) * ნოღაშ მახორობაშ თია: 77,8 % (ღურთუთა 2008) (77,5 % — (2006) 78,5 % — (2005)) <!--დემოგრაფია, მამუშერი ჭყანაა--> {| class="standard" !ერუანობა ||მახორობა [[2002]] წანა, ვთშ. ([http://www.perepis2002.ru/index.html?id=17 *] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111010063451/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=17 |date=2011-10-10 }}) |- |[[რუსეფი]]|| 1443,9 |- |[[უკრაინალეფი]]|| 16,8 |- |[[თათარეფი]]|| 8,7 |- |[[ბელარუსეფი]]|| 5,7 |- |[[სომეხეფი]]|| 5,0 |- |[[მორდვალეფი]]|| 3,6 |- |[[აზერბაიჯანალეფი]]|| 3,1 |- |[[ჩუვაშეფი]]|| 2,3 |- |[[ჩაჩანეფი]]|| 2,3 |- |[[მოლდავარეფი]]|| 2,1 |- |[[გერმანალეფი]]|| 1,4 |- |[[ქორთუეფი]]|| 1,0 |- |[[მარიალეფი]]|| 1,0 |- |<small> მოჩამილი ერუანებეფიშ მუდანობა 1000 ადამიერშე უმოსი რე </small> |} ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://avo.ru/ ვლადიმირიშ ოლქიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211102608/http://vgv.avo.ru/14/01.HTM |date=2009-02-11 }} * [http://www.avo.ru/ Официальный сервер города Владимира и Владимирской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130071707/http://www.avo.ru/ |date=2009-01-30 }} * [https://web.archive.org/web/20120112125845/http://www.isles.ru/depository/region_33.html Памятники архитектуры Владимирской области] * [http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=33 Владимирская область в справочнике-каталоге «Вся Россия»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516071855/http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=33 |date=2008-05-16 }} * [http://www.zsvo.ru/ Законодательное Собрание Владимирской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120128144103/http://www.zsvo.ru/ |date=2012-01-28 }} * [http://sbchf.narod.ru/uzk33.html Узкоколейные железные дороги Владимирской области]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на [http://sbchf.narod.ru/ «Сайте о железной дороге»] Сергея Болашенко {{მერკე-რუსეთი}} {{რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფი}} [[კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ ოლქეფი]] n167eszc2o65n7qsf1zwtd3yjhrkr2q 0 31487 254454 164300 2026-10-31T02:48:48Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254454 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ართული |ოდაბადური ჯოხო = {{lang-it|Piedmont}} |მარგალური ჯოხო = პიემონტი |პანორამა = |შილა = Flag of Piedmont.svg |გერბი = Regione-Piemonte-Stemma.svg |ქიანა = იტალია |ჰიმნი = |სტატუსი =[[იტალიაშ ადმინისტრაციული დორთუალა|რეგიონი]] |მიშმურს = 7 მუნიციპალიტეტი |ფორჷნს = 1181 კომუნა |ნანანოღა= [[ტურინი]] |შხუ ნოღა = ტურინი |შხუ ნოღეფი= [[ალესანდრია]], [[ასტი]] |თარიღი = 1948 |მადუდე =[[ნოღაშ მერი|პრეზიდენტი]]:<br>ალბერტო ჩირიო |მადუდე 2 = |ედპ = |ედპ წანა= |ედპ აბანი = |ედპ აშმ = |ნინა = |ნინეფი = |მახორობა =4 356 406 |ეჭარუაშ წანა =2019 |აბანი მახორობათ = |ერუანული აკოდგინალუა = |მეჭედალა =171,6 |კონფესია = |ფართობი =25 387,07 |აბანი ფართობით = |ფართობიშ პროცენტი = |მაქსიმალური სიმაღალა =421 |ოშქაშე სიმაღალა = |მინიმალური სიმაღალა = |განედი = |გრძედი = |რუკა= Piedmont in Italy.svg |ბორჯიშ ორტყაფუ= [[UTC+1]] |აბრევიატურა = |ISO = IT-21 |FIPS= |ოტელეფონე კოდი = |ოფოსტე ინდექსეფი = |ინტერნეტ-დომენი = |ოავტომობილე ონომერე შანეფი = |საიტი =http://www.regione.piemonte.it/ |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Piedmont |პარამეტრი1 = |მიკოღანკუა = }} '''პიემონტი''' ({{lang-it|Piemonte}}) — [[იტალიაშ ადმინისტრაციული დორთუალა|რეგიონი]] [[იტალია|იტალიაშ]] ოორუეშე. რეგიონიშ ფართობი 25 402 კმ² რე, [[მახორობა]] — 2019 წანაშ მუნაჩემეფით 4 356 406 ადამიერს აკმადგინანს. რეგიონიშ ნანანოღა რე [[ტურინი]]. თარი აბანობური ნინა რე [[პიემონტური ნინა|პიემონტური]]. [[კუნეოშ პროვინცია|კუნეოშ]] დო [[ტურინიშ პროვინცია|ტურინიშ პროვინციეფს]] მადვალუ [[ოქსიტანიშ ლეხერი|ოქსიტანიშ ლეხერს]] თაშნეშე [[ოქსიტანური ნინა|ოქსიტანურ ნინაშა]] რაგადანა. პიემონტის სუმჸურეშე ომძღჷ [[ალპეფი]]. რეგიონი უხურგანს [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] დო [[შვეიცარია]]ს, თაშნეშე იტალიაშ გეჸვენჯი რეგიონეფს: [[ლომბარდია]]ს, [[ლიგურია]]ს, [[ვალე-დ’აოსტა]]ს დო ძალამ მორჩლი ხურგით [[ემილია-რომანია]]ს. რეგიონიშ ტერიტორიაშ 43,3% გვალამი რე, 30,3% ბექი-ზუგეფს უკებჷ, 26,4% — რზენეფს. პიემონტი იტალიაშ რეგიონეფს შქას სიდიდათ მაჟირა რე, [[სიცილია|სიცილიაშ]] უკული. პიემონტის იდვალუაფჷ [[პო (წყარმალუ)|პოშ]] ოჸოფარე ლეხერს, თაქ გოვითარაფილი რე მანქანეფიშაკოგაფაშ ინდუსტრია ([[ფიატი]]). ==ადმინისტრაციული დორთუალა== პიემონტიშ რეგიონი ადმინისტრაციულო 8 პროვინციათ ირთჷ: [[ფაილი:Map of region of Piedmont, Italy, with provinces-ka.svg|მინი|250პქ|მარცხნივ|პიემონტიშ პროვინციეფი]] {| class="wikitable centered" |- ! style="background:#ccf;"|პროვინცია ! style="background:#ccf;"|ფართობი (კმ²) ! style="background:#ccf;"|მახორობა ! style="background:#ccf;"|მეჭედალა (ადამ./კმ²) |- | [[ალესანდრიაშ პროვინცია]] | 3 560 | 438 062 | 123,1 |- | [[ასტიშ პროვინცია]] | 1 504 | 219 629 | 146 |- | [[ბიელიშ პროვინცია]] | 913 | 187 090 | 204,9 |- | [[კუნეოშ პროვინცია]] | 6 903 | 584 467 | 84,7 |- | [[ნოვარიშ პროვინცია]] | 1 339 | 365 156 | 272,7 |- | [[ტურინიშ პროვინცია]] | 6 821 | 2 288 614 | 335,5 |- | [[ვერბანო-კუზიო-ოსოლაშ პროვინცია]] | 2 255 | 162 618 | 72,1 |- | [[ვერჩელიშ პროვინცია]] | 2 088 | 179 164 | 85,8 |} ==თაშნეშე ქოძირით== *[[იტალიაშ ადმინისტრაციული დორთუალა]] == რესურსეფი ინტერნეტის == * [https://web.archive.org/web/20110225110327/http://www.regione.piemonte.it/ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] {{it icon}} {{მერკე-იტალია}} {{იტალიაშ რეგიონეფი}} [[კატეგორია:იტალიაშ რეგიონეფი]] 7mtl29mlh5ifesnybbiu1wm94gk0mcn 0 38253 254457 186608 2026-10-31T03:44:01Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254457 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მენცარი | ჯოხო = შარლ მესიე | ოდაბადური ჯოხო = [[ფრანგული ნინა|ფრანგ.]] Charles Messier | ფოტო =Charles Messier.jpg | სიგანა =250პქ | მუკნაჭარა = | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|26|6|1730}} | დაბადებაშ აბანი = [[ბადონვილერი]], საფრანგეთი | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1817|4|12|1730|6|26}} | ღურაშ აბანი = პარიზი, საფრანგეთი | მენოღალობა = {{შილა|საფრანგეთი}} | ომენცარე სფერო = [[ასტრონომია]] | მუშობაშ აბანი = | ალმა-მატერი = | ომენცარე ხემანჯღვერი = | ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი = | ჩინებული რე მუჭოთ = [[მესიეშ კატალოგი]]შ აკმადგინალი | ჯილდოეფი დო პრემიეფი =[[საფრანგეთიშ მენცარობეფიშ აკადემია|პარიზიშ მენცარობეფიშ აკადემია]]შ მაკათური (1770)<br>[[ომაფე ჯარალუაშ მაკათური]] (1764)<br>საპატიო ლეგიონიშ ორდენიშ კავალერი | ხეშმოჭარუა = Messier's Signature.png | სიგანა = | საიტი = }} '''შარლ მესიე''' ([[ფრანგული ნინა|ფრანგ.]] Charles Messier; დ. [[26 მანგი]], [[1730]], [[ბადონვილერი]], საფრანგეთი — ღ. [[12 პირელი]], [[1817]], [[პარიზი]], საფრანგეთი) — [[ფრანგეფი|ფრანგი]] [[ასტრონომია|ასტრონომი]]. რე ავტორი [[ასტრონომიული კატალოგი]]შ, ნამუთ შინელი მუჭოთ [[მესიეშ კატალოგი]] დო იკათუანს 110 ნირსეულს დო მურიცხბუნას. მესიექ ასტრონომიათ ორდოიანი წანეფიშე დეინტერესჷ. 1751 წანაშე რდჷ შინელი ფრანგი მენცარიშ, საფრანგეთიშ ოზუღე ნძალეფიშ ასტრონომიშ [[ჟოზეფ-ნიკოლა დელილი]]შ ასისტენტი. 1753 წანაშ 6 მესის მესიექ მენცარულო ეჭარუ დო გიმირკვიუ [[მერკურიშ ტრანზიტი]]. მუში კარიერაშ პერიოდის თიქ მიოგორუ 13 კომეტას. შარლ მესიე უმოსო შინელი რე ასტრონომიული ობიექტეფიშ კატალოგით, ნამუთ თიქ აკადგინჷ 1770-იან წანეფს. კატალოგიშა მიშაღალირი რე 39 გალაქტიკა, 4 პლანეტარული ნირსეული, 7 შხვა ტიპიშ ნირსეული დო 55 მურიცხბუნა. მესიე ჸათე ასტრონომიული ობიექტეფს ირკვიენდჷ 100 მმ.-იანი რეფრაქტორული ტელესკოპით. მესიეშ კატალოგიშ მაართა ვერსიაქ 1774 წანას გიშართჷ [[საფრანგეთიშ მენცარობეფიშ აკადემია]]შ ჟურნალს. თიხანური პერიოდიშ კატალოგი დუდშე ხვალე 45 ასტრონომიული ობიექტის იკათუანდჷ. 1780 წანას ობიექტეფიშ მუდანობაქ 80-შა ქიმერთჷ. კატალოგიშ ეკონია ვერსიაქ გჷმიბჟინუ 1781 წანას. მესიე რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. თინა რდჷ საფრანგეთიშ საპატიო ლეგიონიშ ორდენიშ კავალერი, ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ, საფრანგეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ დო შვედეთიშ მენცარობეფიშ ომაფე აკადემიაშ მაკათური. შარლ მესიექ ღურუ 1817 წანაშ 12 პირელს, 86 წანერქ. ნთხორილი რე პარიზიშ პერ-ლაშეზიშ სასაფლას. შარლ მესიეშ ჯოხონობაშ რე თუთაშ ართი კრატერი დო ართი ასტეროიდი. ==კომეტეფი ნამუეფსჷთ მესიექ მიოგორუ== * C/1760 B1 (მესიე) * C/1763 S1 (მესიე) * C/1764 A1 (მესიე) * C/1766 E1 (მესიე) * C/1769 P1 (მესიე *D/1770 L1 ([[ანდერს იოჰან ლექსელი|ლექსელი]]) * C/1771 G1 (მესიე) * C/1773 T1 (მესიე) * C/1780 U2 (მესიე) * C/1788 W1 (მესიე) * C/1793 S2 (მესიე) * C/1798 G1 (მესიე) * C/1785 A1 (მესიე-[[პიერ მეშენი|მეშენი]]) ==ქოძირით თაშნეშე== * [[მესიეშ კატალოგი]] ==ლიტერატურა== * O'Meara, Stephen James (1998). Deep Sky Companions: The Messier Objects. Cambridge University Press. ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [https://www.britannica.com/biography/Charles-Messier შარლ მესიე] ენციკლოპედია ბრიტანიკას * {{cite web |url=http://www.greenhawkobservatory.com/#!messier-download |title=Interactive Messier Catalog |website=Greenhawk Observatory}} * {{cite web |url=http://licha.de/astro_gallery_messier.php |title=Amateur Photos of Charles Messier Objects|archive-url=https://web.archive.org/web/20051028174006/http://licha.de/astro_gallery_messier.php|archive-date=28 October 2005}} * {{cite web |url=http://messier.seds.org/xtra/history/biograph.html |title=Messier biography |website=Messier.seds.org}} * {{cite web |url=http://www.space-and-telescope.com/MessierObjects.aspx |archive-date=20 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020085045/http://www.space-and-telescope.com/MessierObjects.aspx |title=Clickable table of Messier objects}} * {{YouTube |WLxYxTCTD68 |Charles Messier explains his catalog}} * {{cite web|url=https://bibnum.obspm.fr/exhibits/show/messier_english/messier_biographie_english|title=Charles Messier}} a virtual exhibition by the {{cite web |url=https://bibnum.obspm.fr/ |title=Paris Observatory digital library}} * [https://bibnum.obspm.fr/ark:/11287/3g4J5 Charles Messier's manuscripts] on [https://web.archive.org/web/20170830102606/https://bibnum.obspm.fr/ Paris Observatory digital library] [[კატეგორია:ფრანგეფი]] [[კატეგორია:ფრანგი ასტრონომეფი]] ordeeubygu5bkaosznhdzshwzepnu5o 0 38384 254453 188249 2026-10-31T02:46:53Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254453 wikitext text/x-wiki [[File:Parallelogram.svg|მინი|პარალელოგრამი]] '''პარალელოგრამი''' — ოთხკუნთხური ნამუშ პირდაპირი ხასჷლეფი პარალელურიე. პარალელოგრამიშ რჯებეფი რე: * პარალელოგრამიშ პირდაპირი ხასჷლეფი დო კუნთხუეფი ართიანიშ ტოლი რე * პარალელოგრამს, დიაგონალი გუთმორთჷნს ჟირი, ტოლი სუმკუნთხურო * პარალელოგრამიშ დიაგონალეფი გინოკვათუაშ აბანით შქას ირთუნა პარალელოგრამს, ნამუშ არძა კუნთხუ მართიე, მართკუნთხურის უძახჷნა. პარალელოგრამს, ნამუშ ოთხი ხოლო ხასჷლა ტოლიე, [[რომბი]] ჯოხო. პარალელოგრამი ნამუთ ართდროულო რე რომბი დო მართკუნთხური, რე [[კვადრატი]]. ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commons category|Parallelograms}} *[https://web.archive.org/web/20081219144904/http://www.elsy.at/kurse/index.php?kurs=Parallelogram+and+Rhombus&status=public Parallelogram and Rhombus - Animated course (Construction, Circumference, Area)] *[http://www.mathwarehouse.com/geometry/quadrilaterals/parallelograms/index.php Interactive Parallelogram --sides, angles and slope] *[http://www.mathopenref.com/parallelogram.html Definition and properties of a parallelogram] with animated applet *[http://www.mathopenref.com/parallelogramarea.html Interactive applet showing parallelogram area calculation] interactive applet [[კატეგორია:პარალელოგრამი]] j4kshk1xfks7ne4cy98sf0r48cn0t3s 0 38488 254438 195098 2026-10-31T00:37:52Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254438 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მენცარი | ჯოხო = იბნ რუშდი | ოდაბადური ჯოხო = [[არაბული ნინა|არაბ.]] ابن رشد‎ | ფოტო =Estatua de Averroes 2.JPG | სიგანა =250პქ | მუკნაჭარა = იბნ რუშდიშ ნოჭახნაკუ კორდობას, ესპანეთი | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|14|4|1126}} | დაბადებაშ აბანი = [[კორდობა (ესპანეთი)|კორდობა]], [[ალ-ანდალუსია]], [[ალმორავიდეფი|ალმორავიდეფიშ იმპერია]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1198|12|11|1126|4|14}} | ღურაშ აბანი = [[მარაქეში]], [[ალმოჰადეფი|ალმოჰადეფიშ ხალიფატი]] | მენოღალობა = | ომენცარე სფერო =[[ფილოსოფია]]<br>[[თეოლოგია]]<br>[[მედიცინა]]<br>[[ასტრონომია]]<br>[[ფიზიკა]]<br>[[ფსიქოლოგია]]<br>[[მათემატიკა]]<br>[[ლინგვისტიკა]]<br>[[იურისპრუდენცია]] | მუშობაშ აბანი = | ალმა-მატერი = | ომენცარე ხემანჯღვერი = | ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი = | ჩინებული რე მუჭოთ = | ჯილდოეფი დო პრემიეფი = | ხეშმოჭარუა = | სიგანა = | საიტი = }} '''აბუ ლ-ვალიდ მუჰამად იბნ აჰმად იბნ რუშდი''', ლათინიზებული ჯოხოდვალა '''ავეროესი''' ([[არაბული ნინა|არაბ.]] أبو الوليد محمد ابن احمد ابن رشد, დ. [[14 პირელი]], [[1126]], [[კორდობა (ესპანეთი)|კორდობა]], [[ალ-ანდალუსია]], [[ალმორავიდეფი|ალმორავიდეფიშ იმპერია]] — ღ. [[11 ქირსეთუთა]], [[1198]], [[მარაქეში]], [[ალმოჰადეფი|ალმოჰადეფიშ ხალიფატი]]) — [[ალ-ანდალუსია|ანდალუსიარი]] [[არაბეფი|არაბი]] [[მენცარობა|მენცარი]], [[ფილოსოფია|ფილოსოფოსი]], [[თეოლოგია|თეოლოგი]]. იბნ რუშდი რე ავტორი დოხოლაფირო 100 წინგიშ დო ომენცარე ნახანდიშ. ბჟადალს, რუშდი შინელი რდჷ მუჭოთ რაციონალიზმიშ მუმა დო კომენტატორი. თიში ფილოსოფიური ნახანდეფი იკათუანს ნაჭარეფს [[არისტოტელე]]შ გეშა. იბნ რუშდი რდჷ [[არისტოტელიზმი]]შ ნძალიერი პროპონენტი დო ოპონირენდჷ მუსლიმი ფილოსოფოსეფიშ [[ალ-ფარაბი]]შ დო [[იბნ სინა]]შ [[ნეოპლატონიზმი|ნეოპლატონისტურ]] ტენდენციეფს. იბნ რუშდი მოღალენდჷ მენცარობაშ შხვადოშხვა დარგეფს: ასტრონომიას, მათემატიკას, ფიზიკას, ლინგვისტის დო მედიცინას ხოლო. მუშ ნაჭარეფს რუშდი ეთმოჭარუნს [[ინსულტი]]ს, [[პარკინსონიშ ლახარა]]ს დო თინეფიშ შანეფს დო სიმპტომეფს. იბნ რუშდიშ სამედიცინო წინგეფი გიმირინუაფუდჷ ევროპას ხოლო შქა ოშწანურეფიშ პერიოდის. იბნ რუშდი ბჟადალი ევროპაშ ქიანეფს შინელი რე ლათინიზებული ჯოხოთ ''ავეროესი''. ფილოსოფიური ჸარაფის ნამუთ იბნ რუშდის იდეეფს რე გერსხილი [[ავეროიზმი]]ს უძახჷნა. ალმოჰადეფიშ ხალიფატის იბნ რუშდის უკინებუდჷ [[ყადი]]შ პოსტი, თაშნეშე რდჷ ხალიფატიშ კარიშ ექიმი. ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [https://www.britannica.com/biography/Averroes იბნ რუშდი] [[ენციკლოპედია ბრიტანიკა]]ს * {{cite web|url=https://www.iep.utm.edu/ibnrushd/|title=Ibn Rushd (Averroes)|author=H. C. Hillier}} on the Internet Encyclopedia of Philosophy * [https://web.archive.org/web/20260727145837/https://dare.uni-koeln.de/works-inventory/ Bibliography], a comprehensive overview of the extant bibliography * [https://web.archive.org/web/20071230142029/http://www.thomasinst.uni-koeln.de/averroes/ Averroes Database], including a full bibliography of his works * [https://www.npr.org/2019/10/09/768651310/the-commentator Podcast on Averroes], at NPR's ''Throughline'' [[კატეგორია:არაბეფი]] [[კატეგორია:არაბი ფილოსოფოსეფი]] 74cz5tx8b6i0p2fvyjrarcmznps89hf 0 43985 254432 247585 2026-10-30T22:47:43Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 254432 wikitext text/x-wiki {{Short description|ინდონეზიაშ პრეზიდენტი (1999-2001)}} {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო = აბდურაჰმან ვაჰიდი | სურათი= President Abdurrahman Wahid - Indonesia.jpg | სურათიშ ზჷმა = 200px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო= ოფიციალური პორტრეტი, 1999 | ხეშმოჭარუა = Signature of Abdurrahman Wahid.svg | რანწკი = [[ინდონეზიაშ პრეზიდენტი|ინდონეზიაშ მა-4 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ = 1999, 20 გჷმათუთა | პოსტი დიტუ = 2001, 23 კვირკვე | ვიცე-პრეზიდენტი = [[მეგავატი სუკარნოპუტრი]] | წიმოხონი = [[ბაჰარუდინ იუსუფ ჰაბიბი|ბ. ი. ჰაბიბი]] | მონძე = [[მეგავატი სუკარნოპუტრი]] | რანწკი2 = ნაჰდატულ ულამაშ (Nahdlatul Ulama) დუდმახვენჯი | პოსტი დეკინჷ2 = 1984 | პოსტი დიტუ2 = 1999 | წიმოხონი2 = იდჰამ ჩალიდი | მონძე2 = ჰაშიმ მუზადი | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|7|9|1940}} | დაბადებაშ აბანი = [[ჯომბანგი]], [[ჰოლანდიაშ ბჟაეიოლ ინდოეთი]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2009|12|30|1940|9|7}} | ღურაშ აბანი = [[ჯაკარტა]], ინდონეზია | ნთხორუ აბანი = ჯომბანგი, ბჟაეიოლ იავა | მენოღალობა = ინდონეზია | მუმა = [[ვაჰიდ ჰაშიმი]] | ნანა = სიტი შოლეჰა | ალმასქუ = [[სინტა ნურია]] | სქუალეფი = 4 (თინეფს შქას [[იენი ვაჰიდი]]) | გონათაფა = [[ალ-აზჰარიშ უნივერსიტეტი]], [[ბაღდადიშ უნივერსიტეტი]] | პროფესია = პოლიტიკოსი, ჟურნალისტი | რელიგია = [[ისლამი]] | ჯილდოეფი = ინდონეზიაშ ერუანულ გერგეზი (2025) | პარტია = [[ერუანულ გოკურცხინაფაშ პარტია (ინდონეზია)|ერუანულ გოკურცხინაფაშ პარტია (PKB)]] | ვებ-საიტი = [http://gusdur.net gusdur.net] }} '''აბდურაჰმან ვაჰიდი''' ({{lang-id|Abdurrahman Wahid}}; [[დაბადებაშ ჯოხო]] — '''ად-დახილი''',<ref>{{cite web |date=31 December 2009 |title=Dari Abdurrahman Addakhil Menjadi Gus Dur |url=http://www.surya.co.id/2009/12/31/dari-abdurrahman-addakhil-menjadi-gus-dur.html |archive-url=https://archive.today/20100101205605/http://www.surya.co.id/2009/12/31/dari-abdurrahman-addakhil-menjadi-gus-dur.html |archive-date=1 January 2010 |access-date=31 December 2009 |publisher=Surya Online |language=id}}</ref><ref name="Handayani">{{cite web |last=Handayani |first=Primastuti |date=31 December 2009 |title=Obituary: Why fuss?! |url=http://www.thejakartapost.com/news/2009/12/31/obituary-why-fuss.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100412074121/https://web.archive.org/web/20100412074121/https://www.thejakartapost.com/news/2009/12/31/obituary-why-fuss.html |archive-date=12 April 2010 |access-date=31 December 2009 |work=The Jakarta Post}}</ref> დ. [[7 ეკენია]], [[1940]] – ღ. [[30 ქირსეთუთა]], [[2009]]), უმოსო ჩინებულ რდჷ მუჭოთ '''გუს დური''' ({{lang-id|{{audio|Id-Gusdur.ogg|Gus Dur}}}}) — ინდონეზიარ პოლიტიკოს დო [[ისლამი ინდონეზიას|ისლამურ]] [[კიაი|რელიგიურ ლიდერი]], ნამუთ [[ინდონეზიაშ პრეზიდენტი|ინდონეზიაშ მაანთხა პრეზიდენტიშ]] პოსტის იკენდჷ 1999-2001 წანეფს, სოიშახ [[აბდურაჰმან ვაჰიდიშ იმპიჩმენტი|პოსტშე ვეგნარინესჷნ]]. ორგანიზაცია „ნაჰდატულ ულამაშ“ განწეხანიშ ლიდერი, თინა რდჷ [[ერუანულ გოკურცხინაფაშ პარტია]]შ (PKB) დჷმარსხუაფალი. თაშნეშე რდჷ [[ინდონეზიაშ რელიგიურ საქვარეფიშ სამინისტრო|რელიგიურ საქვარეფიშ ჸოფირ მინისტრიშ]] [[ვაჰიდ ჰაშიმი]]შ სქუა დო ნაჰდატულ ულამაშ დჷმარსხუაფალიშ [[ჰაშიმ აშიარი]]შ მოთა. [[გლაუკომა]]თ გჷმოჭანაფილ თოლსინთეშ გაუფრაშებაშ გეშა, თინა კვარჩხანი თოლით ჸვერე რდჷ, მარძგვანით — ნორთობურო ჸვერე. თინა რდჷ ინდონეზიაშ პირველ (დო ამდღარშა აკა) პრეზიდენტი, ნამუსჷთ ფიზიკურ კილუანობა უღუდჷნ. ვაჰიდიქ გინმაჭყვიდირე თია მიშეღჷ [[ჩინურ ახალ წანა|ჩინურ ახალ წანაშ]] ({{lang-id|Imlekი}} ''იმლექი'') ეშანუაშ გოხურგუაშ მონწყუმაშ საქვარს. 1998 წანაშა, ჩინარ ფანიეფიშით ჩინურ ახალ წანაშ ეშანუაშ შურიელ პრაქტიკა სპეციფიკურო ხვალე ჩინურ ოჯარალე ცენტრეფს რდჷ შელებუანი. თე გოხურგუა ახალ წესრიგიშ თარობაქ სუჰარტოშით ხემოჭარილ 1967 წანაშ საპრეზიდენტო ინსტრუქციიაშ №14 მეშქაშობათ მიშეღჷ. 2000 წანაშ 17 ღურთუთას, ვაჰიდიქ გიშაშქვჷ №6 საპრეზიდენტო დეკრეტი, ნამუქჷთ გაუქმჷ ორდოიან ინსტრუქცია.<ref>{{cite web | url=https://id.wikisource.org/wiki/Keputusan_Presiden_Republik_Indonesia_Nomor_6_Tahun_2000 | title=Keputusan Presiden Republic Indonesia Nomor 6 Tahun 2000 - Wikisource bahasa Indonesia }}</ref> თიქ [[კონფუციანელობა ინდონეზიას|კონფუციანელობა]] ინდონეზიაშ მაამშვა ოფიციალურ რელიგიათ გეგმაცხადჷ 2000 წანას დო დოთხილჷ უჭიჭაშობეფიშ ნებეფ ინდონეზიას. თეშ შედეგო, ვაჰიდის ქიგიადჷ ტიტულქ — „პლურალიზმიშ მუმა“.<ref name="kompas.com">{{cite web | url=https://www.kompas.com/tren/read/2022/04/18/114946365/daftar-julukan-6-presiden-ri-apa-julukan-jokowi?page=all | title=Daftar Julukan 6 Presiden RI, Apa Julukan Jokowi? Halaman all | date=18 April 2022 }}</ref> თიშ პოპულარულ მეტჯოხო „გუს დური“ (Gus Dur) მოურს ზიტყვაშე „გუს“ (Gus), ნამუთ [[კიაი]]შ სქუალეფშო მოდვალირ პატჷცემულ ტიტულ რე დო წჷმურს [[იავური ნინა|იავურ]] ზიტყვა „ბაგუსიშ“ (bagus — „სქვამ ბოში“<ref>{{Cite book|last=Geertz|first=Clifford|author-link=Clifford Geertz|author2=Fred Inglis|title=Life Among the Anthros and Other Essays|publisher=Princeton University Press|year=2010|page=115|url=https://books.google.com/books?id=JvjaS4GXclQC|isbn=978-0-691-14358-3}}</ref>) კუნტა ფორმაშე; „დური“ (Dur) — მუშ ჯოხოშ, აბდურაჰმანიშ კუნტა ფორმაშე. ==რესურსეფ ინტერნეტის== {{Commons category|Abdurrahman Wahid}}{{Wikiquote}} * [http://gusdur.net/ Gus Dur's official website] * [http://www.gusdurian.net/id/ Jaringan Gusdurian] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191223130221/http://www.gusdurian.net/id/ |date=2019-12-23 }} * [http://www.wahidinstitute.org/ Abdurrahman Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117092402/http://www.wahidinstitute.org/ |date=17 January 2013 }} * [https://www.iha.com.tr/haber-avrupanin-bilim-odulu-adayi-bir-turk-864925/ Erdal Can Alkoçlar] * [http://www.libforall.org/ LibForAll Foundation] * [https://web.archive.org/web/20110402221025/http://www.theaustralian.com.au/news/opinion/australia-owes-a-debt-of-gratitude-to-indonesias-accidental-president/story-e6frg6zo-1225815349482 "Australia owes a debt of gratitude to Indonesia's accidental president"], Greg Barton, ''[[The Australian]]'', 2 January 2010 - necrology focusing on Abdurrahman Wahid's presidency, and on his relation with neighbouring country Australia * [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704842604574642353284811682 "Abdurrahman and the Voice of Moderate Islam"] by [[Paul Wolfowitz]] – [[Opinionjournal.com]] - 6 January 2010 (9:49&nbsp;pm ET) * [https://web.archive.org/web/20120118094357/http://www.rfi.fr/anglais/actu/articles/120/article_6354.asp Who was Gus Dur? Obituary Radio France Internationale in English] * https://web.archive.org/web/20160304072124/http://tebuireng.org/diskusi-novel-mata-penakluk-di-tebuireng/ * https://web.archive.org/web/20150702160646/http://www.mediaindonesia.com/mipagi/read/9041/Gus-Dur-Hidup-lewat-Novel/2015/03/08 * https://sea.lib.niu.edu/islandora/object/SEAImages%3AITvVideos, abolition of the Ministry of Information '''ინტერვიუ SBS Dateline-ს''' * [http://11syyskuu.net/video/terror.wmv SBS Dateline Documentary] * {{Cite web |url=http://www.adelaideinstitute.org/Australia/indonesia.htm |title=Transcript of the Interview |access-date=16 June 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080726235515/http://www.adelaideinstitute.org/Australia/indonesia.htm |archive-date=26 July 2008 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ვაჰიდი, აბდურაჰმან}} [[კატეგორია:ინდონეზიაშ პრეზიდენტეფი]] [[კატეგორია:ინდონეზიაშ მუსლიმეფი]] [[კატეგორია:ბაღდადიშ უნივერსიტეტნათებუეფი ]] [[კატეგორია:ალ-აზჰარიშ უნივერიტეტნათებუეფი]] [[კატეგორია:ჸვერე პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:იავალეფი]] [[კატეგორია:ერუანულ გოკურცხინაფაშ პარტიაშ პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ნაჰდატულ ულამაშ კათეფი]] [[კატეგორია:ვაჰიდიშ ფანია|აბდურაჰმან]] [[კატეგორია:ჩინარ გოჭყაფაშ ინდონეზიარ პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:XX ოშწანურაშ ინდონეზიარ ჟურნალისტეფი]] [[კატეგორია:იმპიჩმენტით გჷნორინაფილ პრეზიდენტეფი]] [[კატეგორია:ჭაჭაშ ლახარათ ნაღურეფი]] [[კატეგორია:შანქარიშ დიაბეტით ნაღურეფი]] [[კატეგორია:ინდონეზიაშ ერუანულ გერგეზეფი]] 3yuxvqka27tc8m4zqfk6115eb1tkw28 0 44777 254458 2026-10-31T07:16:29Z Zurabalomtadze 23586 გოჭყაფილი რე ხასჷლაშ „[[:ka:Special:Redirect/revision/5545021|გიორგი ჯინჯოლავა]]“ თანგუათ 254458 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მობურთეშ ბიოგრაფია|სურათი=[[File:Giorgi jinjolava.jpg|300 პქ]]|პოზიცია=[[მცველი (ფეხბურთი)|მცველი]]|კლუბი1={{flagicon|GEO}} [[საბურთალო (საფეხბურთო კლუბი)|„საბურთალო II“]]|მატჩი1=2|გოლი1=0|კლუბი2={{flagicon|ESP}} [[ბენიდორმი (საფეხბურთო კლუბი)|„ბენიდორმი“]] (იჯარით)|მატჩი2=9|გოლი2=1|კლუბი3={{flagicon|GEO}} [[ლოკომოტივი თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|„ლოკომოტივი თბილისი“]] (იჯარით)|მატჩი3=2|გოლი3=0|კლუბი4={{flagicon|GEO}} [[საბურთალო (საფეხბურთო კლუბი)|„საბურთალო“]]|მატჩი4=14|გოლი4=0|კლუბი5={{flagicon|ESP}} [[კადისი (საფეხბურთო კლუბი)|„კადისი B“]] (იჯარით)|მატჩი5=18|გოლი5=3|კლუბი6={{flagicon|GEO}} [[საბურთალო (საფეხბურთო კლუბი)|„საბურთალო“]]|მატჩი6=47|გოლი6=2|კლუბი7={{flagicon|SVK}} [[ვიონ ზლატე მორავცე|„ვიონ ზლატე მორავცე“]] (იჯარით)|მატჩი7=4|გოლი7=1|კლუბი8={{flagicon|GEO}} [[იბერია 1999 (საფეხბურთო კლუბი)|„იბერია 1999“]]|მატჩი8=62|გოლი8=10}}'''ჯემალ-გიორგი ჯინჯოლავა''' (ინგლ. Jemali-Giorgi Jinjolava; დ. 28 მანგის, 2000, ქართი) რე ქორთუ კუჩხბურთელი, ნამუთ თეჟამს „იბერია 1999-ს“ მათხილეშ პოზიციას ლაჸაფენს<ref>{{cite web|url=https://erovnuliliga.ge/ge/player/3797-giorgi-jinjolava|title=გიორგი ჯინჯოლავა|website=ეროვნული ლიგა|language=ka|access-date=2026-09-14}}</ref> === საკლუბო კარიერა === ჯინჯოლავა „საბურთალოშ“ აკადემიაშ ეზრდილი რე. დიდი კუჩხბურთის პირველად 2018 წანაშ 13 მანგის ილაჸაფჷ, საქორთუოშ თასის „ვიტ ჯორჯიაშ“ სააწარმდგოო. თე თამაში „საბურთალოქ“ პენალტეფით წაგჷ.<ref>{{cite web|url=https://www.lelo.ge/tags/%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%92%E1%83%98%20%E1%83%AF%E1%98%98%E1%9C%E1%AF%98%E1%9A%E1%90%98/|title=გიორგი ჯინჯოლავა — ბენიდორმში გადასვლა|website=Lelo|language=ka|access-date=2026-09-14}} {{Dead link|date=ოქტომბერი 2026|bot=InternetArchiveBot}}</ref> 2019 წანაშ 5 ეკენიას ჯინჯოლავაქ იჯარათ ესპანურ „ბენიდორმშა“ გინორთჷ, სოდეთ ექვსი თუთაშ განმავლობას ვალენსიაშ რეგიონულ ჩემპიონატის ლაჸაფენდჷ. 2020 წანაშ იანვარს თიქ იჯარათ ქართიშ „ლოკომოტივს“ ქაკათჷ. 2021 წანას ჯინჯოლავაქ „საბურთალოშა“ რთჷ დო სეზონიშ პირველი გვერდი ძირითად შემადგენლობას ირიათო ილაჸაფჷ. 1 ივლისის იჯარათ ესპანურ „კადისშა“ გინორთჷ, სოდეთ კლუბიშ მაჟირა ბუნას სეზონიშ ბოლოშა ილაჸაფჷ.<ref>{{cite web|url=https://www.lelo.ge/tags/%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%92%E1%83%98%20%E1%83%AF%E1%98%98%E1%9C%E1%AF%98%E1%9A%E1%90%98/|title=გიორგი ჯინჯოლავა — ბენიდორმში გადასვლა|website=Lelo|language=ka|access-date=2026-09-14}} {{Dead link|date=ოქტომბერი 2026|bot=InternetArchiveBot}}</ref> „საქორთუოშა დორთინაშ უკული, ჯინჯოლავაქ „საბურთალოშ“ მაისურით პირველი გოლი 2023 წანაშ 24 მაისის მითაღჷ „სამგურალიშ“ სააწარმდგოო, მუჟამსჷც თიში ბუნაქ მეტოქე 5:1 ქუგოორგუნჷ.<ref>{{cite web|url=https://erovnuliliga.ge/ge/player/3797-giorgi-jinjolava|title=გიორგი ჯინჯოლავა — სტატისტიკა|website=ეროვნული ლიგა|language=ka|access-date=2026-09-14}}</ref> 2024 წანაშ ფურთვინს ჯინჯოლავაქ იჯარათ სლოვაკურ „ვიონ ზლატე მორავცეშა“ გინორთჷ, სოდეთ სეზონიშ ბოლოშა ილაჸაფჷ. 2024 წანაშე თინა „იბერია 1999-იშ“ ფეხბურთელი რე.<ref>{{cite web|url=https://vion.sk/|title=სლოვაკური გუნდი „ვიონ ზლატე მორავცე“|website=ვიონ ზლატე მორავცე|language=sk|access-date=2026-09-14}}</ref><ref>{{cite web|url=https://erovnuliliga.ge/ge/player/3797-giorgi-jinjolava|title=გიორგი ჯინჯოლავა იბერიაში დაბრუნდა|website=ეროვნული ლიგა|language=ka|access-date=2026-09-14}}</ref> === ნაკორობაშ კარიერა === ჯინჯოლავას უთამაშებუნს საქართველოს 17-წლამდელთა, 18-წლამდელთა, 19-წლამდელთა, 20-წლამდელთა დო 21-წლამდელთა ეროვნულ ნაკრებეფს.<ref>{{cite web|url=https://gff.ge/|title=საქართველოს ფეხბურთის ფედერაცია|website=საქართველოს ფეხბურთის ფედერაცია|language=ka|access-date=2026-09-14}}</ref> 2023 წლის 15 ივნისის თინა საქართველოს 21-წლამდელეფიშ ნაკრებიშ შემადგენლობას ქიმიწვიეს 2023 წლის ევროპაშ 21-წლამდელეფიშ ჩემპიონატის ოლინშეთ.<ref>{{cite web|url=https://gff.ge/ge/media/news/20694|title=ახალგაზრდული ნაკრების შემადგენლობა ევროპის ჩემპიონატზე|website=საქართველოს ფეხბურთის ფედერაცია|language=ka|access-date=2026-09-14}}</ref> <references responsive="1"></references> [[კატეგორია:ქორთუ მობურთეეფი]] b15zbyvd4mzmypguv160legzjbcefap