ვიკიპედია xmfwiki https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%93%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%B7%E1%83%9A%E1%83%90 MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter მედია სპეციალური განხილვა მომხმარებელი მომხმარებლის განხილვა ვიკიპედია ვიკიპედია სხუნუა ფაილი ფაილის განხილვა მედიავიკი მედიავიკის განხილვა თარგი თარგის განხილვა დახმარება დახმარების განხილვა კატეგორია კატეგორიის განხილვა TimedText TimedText talk მოდული მოდულის განხილვა Event Event talk 0 210 254640 210353 2026-11-05T23:46:27Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254640 wikitext text/x-wiki '''ელენე ჭუბაბრია''' (დ. [[1905]] – ღ. [[1979]]<ref>[http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?sec_id=2186&lang_id=GEO Tbilisi.gov.ge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260109103908/https://www.tbilisi.gov.ge/index.php?sec_id=2186&lang_id=GEO |date=2026-01-09 }}.</ref>) — [[ქორთუეფი|ქორთუ]] ფოლკლორისტი დო ლოტბარი. == სქოლიო == {{reflist}} == გალენი რცხუეფი == * {{სფსც}} {{მერკე-ბიოგრაფია}} {{Lifetime|1905|1979|ჭუბაბრია, ელენე}} {{DEFAULTSORT:ჭუბაბრია, ელენე}} [[კატეგორია:ქორთუეფი]] [[კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი]] 9mb027z96yqlltwvrp5h94w582q11zd 0 326 254680 214335 2026-11-06T01:10:32Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254680 wikitext text/x-wiki '''ოთარ ფაცაცია''' — [[ქორთუეფი|ქორთუ]] ოჯარალუ მოღალე დო პოლიტიკოსი. დებადჷ 1929 წანაშ [[15 მესი]]ს [[ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტი|ზუგდიდიშ რაიონიშ]] ოფუტე [[ინგირი|ინგირს]]. [[სხუნუეფიშ რსხუ]]შ ბორჯის [[ზუგდიდი|ნოღა ზუგდიდიშ]] '''"ენგურქაღალდკომბინატიშ"''' დირექტორი რდჷ. 1993 წანაშ [[20 მარაშინათუთა]]ს ოთარ ფაცაციაქ დუდიშული [[საქორთუო|საქორთუოშ]] პრემიერ-მინისტრიშ აბანი გეგნიბარჷ [[თენგიზ სიგუა|თენგიზ სიგუაშე]] დო თე აბანს მუშენდჷ 1995 წანაშ [[5 გჷმათუთა]]შახ, მუდგაშ უკულით პარლამენტიშ გჷშაგორუეფც უპარტიო (მაჟორიტარი) დეპუტატიშ მანდატი გეჭოფუ. 1999 წანაშა ოთარ ფაცაცია პარლამენტიშ მაკათური რდჷ დო მიშმეშჷ ნაციონალურ აპიჯაფაშ დო საფინანსო-საბიუჯეტო კომიტეტეფშა.<Ref> http://www.parliament.ge/pages/archive_en/1995_99/mp/facaciao.htm ოთარ ფაცაციაშ პროფილი საქორთუოშ პარლამენტიშ ვებხასჷლას </Ref> 2008 წანაშ [[9 კვირკვე]]ს ოთარ ფაცაცია ჯარალუა "ზუგდიდელიშ" ეწმაჸვენჯო გჷშასხუნეს. <Ref> http://www.opentext.org.ge/08/sakartvelos-respublika/128/128-31.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250124220752/http://www.opentext.org.ge/08/sakartvelos-respublika/128/128-31.htm |date=2025-01-24 }} გაზეთ "საქართველოს რესპუბლიკა", # 128, 11 კვირკვე 2008 </Ref> ==წყუეფი== {{Reflist}} [[კატეგორია:ქორთუ პოლიტიკოსეფი]] sbffocrodsocwb7iuaz2c6lanf88rgf 0 344 254684 219855 2026-11-06T01:22:19Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254684 wikitext text/x-wiki '''პოლიკარპე ხუბულავა''' (დ. [[8 მარაშინათუთა]], 1924; ღ. [[1 ღურთუთა]], 2015) — [[ქორთუეფი|ქორთუ]] ფოლკლორისტი, ლოტბარი. დებადჷ ამდღანერი [[ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტი|ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ]] ოფუტე [[ჯიხაშკარი|ჯიხაშკარს]], რკინაშარაშ მოხანდე ერასტო ხუბულავაშ ფანიას. 1948-50 წანეფს ჯიხაშკარიშ ოფუტეს აკანწყუ 70-კოჩიანი ანსამბლი, სოდეთ ხვალე ჩონგურიშ მიმაგამალი 18 კოჩი რდჷ. პოლიკარპე ხუბულავაშ აკონწყილი ანსამბლი "ოდოია" გიშნაულა რე ჩქინ პლანეტაშ ბრელ ქიანას. ანსამბლიშ ობირუეფშე არძაშე ჯოხოშინელეფი რე: "თუთა ახალი", "ზესკვი უჩა", "სატრფიალო", "აი პირი გაშლილ ვარდი", "მაჸალეფი წიმე იბდათ", "ვახტანგური", "მაგნოლია" დო შხვეფი. [[ფაილი:ხუბულავა.JPG|მინი|პოლიკარპე ხუბულავა, 2008 წანა]] == ლიტერატურა == * [https://web.archive.org/web/20251003114915/https://www.tbilisi.gov.ge/index.php?sec_id=2242&lang_id=GEO პოლიკარპე ხუბულავა Tbilisi.gov.ge-ს] == გალენი რცხუეფი == * {{მარგალურ მედიაშ გალერეა}} * {{სფსც}} {{რინაშ ხანი|1924|2015|ხუბულავა, პოლიკარპე}} {{DEFAULTSORT:ხუბულავა, პოლიკარპე}} [[კატეგორია:ქორთუეფი]] [[კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი]] ntd1j1yvv98lz1ycr1g6nqsybhhtqbo 0 370 254696 254466 2026-11-06T01:49:11Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254696 wikitext text/x-wiki {{Short description|ტრანსკონტინენტურ სახენწჷფო ბჟაეიოლ ევროპას დო ბჟადალ აზიას}} {{Pp-semi-protected|small=yes}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = საქართველო |ედომუშამი_ჯოხო = |ოართე_ჯოხო =საქორთუო |შილა = Flag of Georgia.svg |გერბი = Greater coat of arms of Georgia.svg |რუკა = Georgia (orthographic--projection).svg |ჰიმნი = [[საქორთუოშ სახენწჷფო ჰიმნი]]<br/>'''„თავისუფლება“'''<br/><br/><center>[[ფაილი:Tavisupleba vocal.ogg]]</center> |დევიზი =„ძალა ერთობაშია“<br/>„ჭყანა ართობას რე” |ზოხორინალაშ თარიღი =26 მესი 1918 |ოფიციალური_ნინეფი =[[ქორთული ნინა|ქორთულ]]<br />[[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]] ^'''1''' <ref>[http://parliament.ge/ge/kanonmdebloba/constitution-of-georgia-68 საქართველოს კონსტიტუცია, მუხლი 8]</ref> |რელიგია= |ნანანოღა= [[ფაილი:Tbilisi City Seal.svg|15px]] [[ქართი]] |latd=41 |latm=43 |latNS=N |longd=44 |longm=47 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[მიხეილ ყაველაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[საქორთუოშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = [[ირაკლი კობახიძე]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[საქორთუოშ პარლამენტიშ დუდმახვენჯი|პარლამენტიშ დუდმახვენჯი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 =[[შალვა პაპუაშვილი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 121-ა |ფართობი =69 700 |წყარი_% = |ოეგებიე_მახორობა =3 716 900 კოჩი ^'''2'''<ref>{{cite web|url=https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/41/mosakhleoba |title=მახორობაშ მუდანობა 1 ღურთუთაშ დგომარობათ|publisher= [[საქორთუოშ სტატისტიკაშ ერუანული ნინალა]]|format=|accessdate=2021-02-05|date=1 იანვარი, 2020}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 131-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2020 |მახორობაშ_ცენზი =3 713 804 ^'''3''' |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2014 |მახორობაშ_მეჭედალა = 53.5 კოჩი/კმ² |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 137-ა |ედპ_ppp_წანა = 2016 |ედპ_ppp = {{nowrap|$35.6 მილიარდი<ref>{{cite web |title=World GDP Ranking 2015 |url=https://knoema.com/nwnfkne/world-gdp-ranking-2015-data-and-charts |access-date=13 May 2016}}</ref>}} |ედპ_ppp_რანგი = 117-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$9500 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = |აგი =0.754 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =76-ა |აგი_წანა =2020 |ვალუტა= [[ფაილი:Sign of Georgian Lari.svg|link=ლ|15px]] [[ლარი]] ^'''4''' |ვალუტაშ_კოდი =GEL |ქიანაშ_კოდი = |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+04:00]]<ref>საქორთუოქ გეგნორთჷ UTC+4 ზონაშე UTC+3 ზონაშა [[2004]] წანაშ 27 მანგის, მარა დართჷ UTC+4 ზონას [[2005]] წანაშ 27 მელახს^{[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3843511.stm]}^{[http://www.timeanddate.com/worldclock/timezone.html?n=371]}.</ref> |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.ge]] |ოტელეფონე_კოდი =+995 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= ^'''1'''აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას ოფიციალურ ნინა ქორთულ ნინაწკჷმა ართო რე [[აფხაზური ნინა]].<br> ^'''2'''მახორობაშ მუდანობაშა დო მეჭედალაშა ვენშმურს აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ ნორთი, ნამუეფჷთ ოკუპირებულჷ რე რუსეთიშით დო საქორთუოშ ხეშულობა ვაკონტროლენს.<br> ^'''3'''მეხოლებურ მუნაჩემეფ აფხაზეთიშო დო სამაჩაბლოშამო.<br> ^'''4'''რუსეთიშით ოკუპირებულჷ აფხაზეთის დო სამაჩაბლოს თაშნეშე ხვარებას რე [[რუსული რუბლი|რუსულ რუბლი]].<br> {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q230|text=<center>საქორთუოშ ინტერაქტიულ რუკა</center>}} }} '''საქორთუო''' ({{Lang-ka|{{აუდიო|Sakartvelo.ogg|საქართველო}}}}) — [[სახენწჷფო]] [[ბჟაეიოლი ევროპა|ბჟაეიოლ ევროპას]] დო [[ბჟადალი აზია|ბჟადალ აზიას]].<ref>Encyclopedic World Atlas, George Philip & Son, [[Oxford University Press]]: 2002, p.104</ref><ref>''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' 4.38. C.f. James Rennell, ''The geographical system of Herodotus examined and explained'', Volume 1, Rivington 1830, [[iarchive:bub gb enQ-AAAAcAAJ/page/n274|p. 244]]</ref><ref>[[Encyclopedia Britannica]]", [https://www.britannica.com/place/Caucasus Caucasus], June 2021: "One widely accepted scheme draws the dividing line along the crest of the Greater Caucasus range, putting the portion of the region north of the line in Europe and the portion south of it in Asia. Another puts the western portion of the Caucasus region in Europe and the eastern part (the bulk of Azerbaijan and small portions of Armenia, Georgia, and Russia's Caspian Sea coast) in Asia..."</ref> [[კავკაცია]]შ რეგიონიშ ნორთი, ნამუსჷთ ბჟადალშე ომძღჷ [[უჩა ზუღა]], ოორუე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს [[რუსეთი|რუსეთიშ ფედერაცია]], ობჟათე-ბჟადალშე — [[თურქეთი]], ობჟათეშე — [[სომხეთი]] დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე — [[აზერბაიჯანი]]. საქორთუოშ ფართობ რე 69700 კმ²,<ref>[[Nana Bolashvili]], Andreas Dittmann, Lorenz King, Vazha Neidze (eds.): ``National Atlas of Georgia``, 138 pages, Steiner Verlag, 2018, {{ISBN|978-3-515-12057-9}}</ref> [[საქორთუოშ დემოგრაფია|მახორობა]] — 3.7 მილიონ ადამიერი,{{efn|აფხაზეთიშ დო სამაჩაბლოშ მოხ, თე ჟირ [[ვაღიარაფილი სახენწჷფო|სეპარატისტულ რეგიონ]] [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|რუსეთიშ ოკუპაციაშ]] გიმე რე. [[საქორთუოშ თარობა]] თე ჟირ სეპარატისტულ რეგიონს ქიანაშ უგურთუ ნორთო მითმირჩქინანს, ერეფოშქაშე ხუჯიშ დოკინათ.}}<ref name="statspopulation">{{cite web|title=Population and Demography |publisher=National Statistics Office of Georgia, Geostat |url=https://www.geostat.ge/en/modules/categories/316/population-and-demography |access-date=29 December 2021}}</ref> ნამუშ ნასუმორ ოხორანს ქიანაშ ნანანოღა დო [[საქორთუოშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაშ ნოღა]] [[ქართი]]ს. [[ქორთუეფი]], რეგიონიშ ჯინჯიერ მახორუეფი, აკმადგინანა ქიანაშ მახორობაშ უმენტაშობას, ნამუეფსჷთ ეთნოლინგვისტურო გინორთ უღჷნა არძა მეძობელ ქიანაწკჷმა და უმენტაშო რაგადანა [[ქორთული ნინა|ქორთულო]], ართ-ართ [[ქართველური ნინეფი|ქორთულურ ნინაშა]], ნამუთ მოსოფელიშ შხვა ნინეფიშ აკა ფანიას ვარსხუაფუ.{{sfn|Dalby|2002|ხს=38}} საქორთუოშ ასეიან ტერიტორია დოხორელ რე [[მაართაჸოფილი ჯარალუა|პრეისტორიულ]] ბორჯიშე, სოდე იდვალუაფუ მოსოფელიშ არძაშე ორდოიან [[მეღვინალა|ღვინიშ]], ორქოშ მოპალუაშ დო ტექსტილიშ წარმებაშ აბანეფი.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-41977709 'World's oldest wine' found in 8,000-year-old jars in Georgia]. BBC News: 13 November 2017</ref><ref name="archeologyMethodTheory2014322">{{cite journal|last=Doce|first=Elisa Guerra|year=2004|title=The Origins of Inebriation: Archaeological Evidence of the Consumption of Fermented Beverages and Drugs in Prehistoric Eurasia|journal=[[Journal of Archaeological Method and Theory]]|volume=22|issue=3| pages=751–782 | doi=10.1007/s10816-014-9205-z | s2cid=143750976 |issn=1072-5369}}</ref> [[ანტიკური ხანი|კლასიკურ ხანს]] გიჭყჷ მუსხირენ ომაფექ, მუჭომით რდჷ [[კოლხეთი]] დო [[იბერიაშ ომაფე|იბერია]], ნამუეფქჷთ ოსხირ გუჭყეს თეხანურ ქორთულ სახენწჷფოშ გვირზილს. [[IV ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს, ქორთუეფქ ოფიციალურო მიღეს [[ქირსიანობა]], ნამუქჷთ ხე ქეშუნწყჷ [[საქორთუოშ ომაფე]]შ აკოკათუას. საქორთუოქ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი|ორქოშ ხანს]] მიოჭირინჷ [[მაღალი შქა ოშწანურეფი|მაღალ შქა ოშწანურეფს]], მუჟანსჷთ ქიანას უნჯღვერდეს დავით IV გაფუ დო მაფა [[თამარ მაფა|თამარი]]. [[XV ოშწანურა]]შე დოჭყაფილი ომაფექ ქუდანთხჷ დო აკოცჷ შხვადოშხვა რეგიონალურ ჟისახენწჷფოეფიშ გაულათ, თინეფს შქას [[მონღოლეთიშ იმპერია|მონღოლეფიშ]], [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალეთიშ]] დო [[სპარსეთიშ იმპერია|სპარსეთი]]შით. თეშ უკული, [[1801]] წანაშე დოჭყაფილი, [[საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას|მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულჷ]] რდჷ [[რუსეთიშ იმპერია]]შა. [[1917]] წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუო კუნტა ხანით რდჷ [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|ზოხორინელ რესპუბლიკა]] [[ფუთიშ აპიჯალა|გერმანიაშ თხილუათ]],<ref name="Soviet power">{{Cite journal |last=Jones |first=Stephen |date=27 October 2020|title=The establishment of Soviet power in Transcaucasia: The case of Georgia 1921–1928|journal=Soviet Studies|volume=40|issue=4|page=627 |doi=10.1080/09668138808411783}}</ref> მარა [[1921]] წანას, [[ჭითა არმია]]შით [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|ეჭოფილქ დო ანექსირებულქ]] იჸუ დო [[სხუნუეფიშ რსხუ]]შ [[საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ართ-ართ]] რესპუბლიკათ გჷნირთუ. 1980-იან წანეფს, ზოხორინალაშო ყარაფ უწაიათ იძინანდჷ, ნამუქჷთ 1991 წანაშ პირელს, საქორთუოშ [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სხუნუეფიშ რსხუშე გიშულა]] გჷმიჭანუ. [[პოსტსხუნუური სახენწჷფოეფი|გეჸვენჯ ვითწანურაშ]] უმენტაშობაშ განწეხანს ქიანას რდჷ ეკონომიკურ კრიზისი, [[პოსტსხუნუური კონფლიქტეფი|პოლიტიკურ ვასტაბილურობა]] დო სეპარატისტულ ლჷმეფ [[აფხაზეთი]]ს დო [[ცხინვალიშ რეგიონი|სამაჩაბლო]]ს. [[2003]] წანაშ თინჩალ [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]შ უკული, საქორთუოქ ჸონიერო მანჯჷ [[ბჟადალური ოქიანუ|პრობჟადალურ]] გალენურ პოლიტიკა, გენშეღჷ რანწკ [[ევროპაშ რსხუ]]შა დო [[ნატო (ოორუე ატლანტიკური აპიჯაფაშ ორგანიზაცია)|ნატოშა]] მიშაულარ [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|დემოკრატიულ დო ეკონომიკურ რეფორმეფი]]. ბჟადალჸურე გინულაქ გჷმიჭანუ [[რუსეთ-საქორთუოშ ურთიართობეფი|რუსეთწკჷმა ურთიართობეფიშ გაუფრაშება]] დო [[2008]] წანას [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუთ ასეთ იგჷნძორებუ რუსეთიშით [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|საქორთუოშ რეგიონეფიშ ოკუპაციათ]]. საქორთუო რე [[წჷმმარინაფონი დემოკრატია]], [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]].<ref>{{cite web |title=Constitution of Georgia |at=Article 1.1, 7.2, 45, 52 and 54 |url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |publisher=The Legislative Herald of Georgia |date=29 June 2020 |access-date=2022-03-25 |archive-date=27 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36 |url-status=dead }}</ref><ref name=undp>{{cite web |url=https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html |title=Consolidating Parliamentary Democracy in Georgia |publisher=UNDP Georgia |access-date=2022-03-25 |archive-date=19 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210619184258/https://www.ge.undp.org/content/georgia/en/home/projects/PARLIAMENT.html }}</ref> [[წუმმაძინე ქიანა]] ძალამ მაღალ [[ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი]]თ დო წუმმაძინე ეკონომიკათ. [[2003]] წანაშე მანჯებულ მასშტაბურ ეკონომიკურ რეფორმეფქ გაჭყჷ მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე დუდიშულ ბიზნეს ორენი, უმოს ეკონომიკურ დუდიშულა დო ქანთელუა, თაშნეშე [[ედპ]]-შ ძინაშ ართ-ართ არძაშე მაღალ ტემპეფი.<ref>{{Cite web |title=Georgia |url=https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> [[2018]] წანას, საქორთუოქ მაჟირა ქიანათ გჷნირთუ [[მარიხუანა საქორთუოს|მარიხუანაშ ლეგალიზაციათ]] დო პირველ რე ჸოფირ სოციალისტური სახენწჷფოეფს შქას. საქორთუო ანდა ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ მაკათურ რე, თინეფს შქას: [[გოერო]], [[ევროპაშ სხუნუ]], [[ევროკონტროლი]], [[უჩა ზუღაშ ეკონომიკური წოროხანდაშ ორგანიზაცია|BSEC]], [[სუამი]], [[ენერგეტიკული ჯარალუა]]. [[ასოციაცირებული ტრიო]]შ აკოდგინალუას საქორთუო [[ევროპაშ რსხუშ პოტენციური გოძინა|ევროპაშ რსხუშა კათაფა]]შ ოფიციალურ კანდიდატ რე.<ref>{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/european-council/2023/12/14-15/|title=European Council|website=Consilium}}</ref> [[2024]] წანაშ გჷმათუთაშე, საქორთუოქ [[საქორთუოშ პოლიტიკური კრიზისი (2014-ასეშა)|ტომბა პოლიტიკურ კრიზისშა]] ქენშანთხუ. == ეტიმოლოგია == {{anchor|ეტიმოლოგია}} === საქორთუოშ ეტიმოლოგია === {{Main|საქორთუოშ ეტიმოლოგია}} [[ფაილი:World map by Pietro Vesconte - Georgia.jpg|thumb|left|150px|'''საქორთუო''' შქა ოშწანურეეფიშ რუკას ''mappa mundi'', ახ. წ. 1320]] [[ჯვეში საბერძნეთი|ჯვეშ ბერძენეფს]] ([[სტრაბონი]], [[ჰეროდოტე]], [[პლუტარქე]], [[ჰომეროსი]] დო შხვ.) დო [[ჯვეში რომი|რომაალეფს]] ([[ტიტუს ლივიუსი]], [[პუბლიუს კორნელიუს ტაციტუსი|ტაციტუსი]] დო შხვ.) ორდოიან ბჟადალ ქორთუეფშა უჯოხოდეს [[კოლხეფი]] დო ბჟაეიოლ ქორთუეფშა — [[იბერიაშ ომაფე|იბერიალეფი]] ({{lang|grc-Latn|Iberoi}}, {{lang|grc|Ἰβηροι}} კანკალე ბერძენულ წყუეფს).<ref>{{cite book |author=David Braund |title=A History of Colchis and Transcaucasian Iberia, 550 BC-AD 562 |publisher=[[Oxford University Press]] |pages=[https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau/page/17 17–18] |year=1994 |isbn=978-0-19-814473-1 |url=https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau}}</ref> ჯოხოდვალა ''Georgia-შ'' მაართა შინუა იტალიურ ნინაშა ითარიღებუ 1320 წანათ, [[პიეტრო ვესკონტე]]შ მოსოფელიშ რუკას {{lang-la|[[mappa mundi]]}}.<ref>[[Rouben Galichian]] (2007) Countries South of the Caucasus in Medieval Maps: Armenia, Georgia and Azerbaijan. pp. 188–189</ref> ქიანაშ მოსოფელიშ რუკას მუკორჩქინაშ ორდოიან ბორჯიშე, ლათინურ ოქიანუს საქორთუოშ ჯოხოდვალა შხირას იჭარუდჷ მუჭოთ ''Jorgia''.<ref>Boeder; et al. (2002). Philology, typology and language structure. Peter Lang. p. 65. {{ISBN|978-0820459912}}</ref> გინნაჩემუს გერსხილ თეორიეფით, წჷმარინუ მოშარე [[ჟაკ დე ვიტრი]]ქ, ნამუთ ქიანაშ ჯოხოდვალაშ გოჭყაფას ეთმენწყუნდჷ ქორთუეფს [[ჯეგე გერგი]]შ პოპულარობათ,<ref>[[გრიგოლ ფერაძე]]. "The Pilgrims' derivation of the name Georgia". ''Georgica'', Autumn, 1937, nos. 4 & 5, 208–209</ref> მორო [[ჟან შარდენი]] კოროცხუნდჷ, ნამჷ-და ჯოხოდვალა ''Georgia'' მოურს ბერძენულ ზიტყვაშე γεωργός ('დიხაშმოხანდე'). ზიტყვა ''საქორთუო/ქორთუეფიშ'' თე ანდაოშწანურამ გოსხუნუეფ ასეშო უმენტაშო ვარებულ რე ომენცარე ჯარალუაშით, ნამუთ მიოწურუანს [[სპარსული ნინა|სპარსულ]] ზიტყვაშა {{lang|fa-Latn|gurğ}}/{{lang|fa-Latn|gurğān}} ({{lang|fa|گرگ}}, '[[გერი]]'<ref>{{cite book|last1=Hock|first1=Hans Henrich|last2=Zgusta|first2=Ladislav|title=Historical, Indo-European, and Lexicographical Studies|url=https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse|date=1997|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-012884-0|page=[https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse/page/211 211]}}</ref>) მუჭოთ საეგებიო ჯინჯიერ ზიტყვა.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}} თე ჰიპოთეზაშ მეჯინათ, მოგვიანეთ თე სპარსულ ზიტყვაშ ჯინჯ რდჷ გჷმორინაფილ ანდა შხვა ნინას, თინეფს შქას სლავურ დო ბჟადალევროპულ ნინეფს.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}}{{sfnp|Rapp|2014|p=21}} მასქერულ ჯოხო რე {{lang|ka|საქართველო}}; '[[ქორთუეფი]]შ დიხა', მოურს [[IX ოშწანურა]]ს შინელი, ქიანაშ ცენტრალურ რეგიონ [[ქართლი]]შ ჯოხოდვალაშე, ფართო გჷმორინაფაშის მიარზებუ შქა ოშწანურეეფიშ [[საქორთუოშ ომაფე]] [[XIII ოშწანურა]]შა. შქა ოშწანურეეფიშ ''[[ქართლის ცხოვრება]]ს'' მოშინაფილჷ რე თე ჯოხოდვალაშ ქორთუეფიშ წიმოხონ [[ქართლოსი]], [[იაფეტი]]შ მოთაშმოთა, ნამუშ ჯოხოქ შქა ოშწანურეეფიშ მემეატიანეეფიშ მეჯინათ, გაჭყჷ ომაფეშ ჯოხოდვალა. მენცარეფ ფირქენა, ნამჷ-და ქიანაშ ჯოხო „საქორთუო“ მოურს „ქართ“ ქოქიშე, ნამუთ მერსხილ რე უჯვეშაში სათურო ჯოხოშა - „ქართუ“, „კარდუ“, === სახენწჷფო ჯოხოდვალა === [[1995]] წანას მეღებულჷ [[საქორთუოშ კონსტიტუცია]]შ 2-ა ბირგულიშ მეჯინათ, სახენწჷფოშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რე ''საქართველო'',<ref>{{citation|chapter=Article 2.1|title=Constitution of Georgia|publisher=Legislative Herald of Georgia|chapter-url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|quote=‘Georgia’ is the name of the state of Georgia.|access-date=25 March 2022|archive-date=27 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|url-status=dead}}</ref>. საქორთუოშ ჟირ ოფიციალური ნინაშა ([[ქორთული ნინა|ქორთულ]] დო [[აფხაზური ნინა|აფხაზურ]]) ქიანაშ ჯოხოდვალა რე საქართველო დო Қырҭтәыла (''Kərttʷʼəla''). 1995 წანაშ კონსტიტუციაშ მეღებაშახ დო [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა|სსრრ-შ აკოცჷმაშ]] უკულ ქიანაშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რდჷ „საქორთუოშ რესპუბლიკა“.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Tbilisi |title=Tbilisi |date=11 July 2023 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |quote=Tbilisi, formerly Tiflis, capital of the republic of Georgia}}</ref><ref>{{Cite news |date=2012-03-14 |title=Georgia country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17301647 |access-date=2025-03-13 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> ნამთინე ნინეფ აგჷნძორენა ქიანაშ ჯოხოდვალაშ რუსულ ვარიანტიშ გჷმორინაფას, ''Gruzia'', ნამუშ თირუას საქორთუოშ ხეშუულება დიპლომატიურ კამპანიეფით ოცადუდჷ. [[2006]] წანაშე, ისრაელქ,<ref>{{Cite web |url=https://www.jpost.com/international/by-georgia-dont-call-us-gruzia |title='By Georgia! Don't call us Gruzia' |date=17 May 2006 |access-date=2023-11-19 |website=The Jerusalem Post |last=Horovitz |first=David}}</ref> იაპონიაქ,<ref>{{Cite web |url=https://en.trend.az/scaucasus/georgia/2324328.html |title=Japan intends to officially use 'Georgia' instead of 'Gruzia' |date=21 October 2014 |access-date=2023-11-19 |website=Trend News Agency}}</ref> ობჟათე კორეაქ<ref>{{Cite web |url=https://eurasianet.org/georgia-stop-calling-me-gruzia |title=Georgia: Stop Calling Me "Gruzia" |date=28 June 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Eurasianet |last=Lomsadze |first=Giorgi}}</ref> დო უნგრეთიქ<ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-georgiaban-targyal/ |title=Orbán Viktor Georgiában tárgyal|date=2024-10-27|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-sajtonyilatkozata-magyarorszag-es-georgia-kormanyanak-kozos-munkauleset-kovetoen/|title=Orbán Viktor sajtónyilatkozata Magyarország és Georgia kormányának közös munkaülését követően|date=2023-10-12|accessdate=2025-03-26|website=miniszterelnok.hu |lang=hu}}</ref> ოფიციალურო გოთირუეს ქიანაშ ჯოხოდვალა ინგლისურ ვარიანტიშა ''Georgia''.<ref>{{Cite web |url=https://rferl.org/a/georgia_asks_friends_to_stop_calling_it_gruzia/24264848.html |title=Georgia Asks Friends To Stop Calling It 'Gruzia' |date=13 July 2011 |access-date=2023-11-19 |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |last=Rekhviashvili |first=Jimsher}}</ref> [[2020]] წანას, ლიეტუვაქ მოსოფელს პირველ ქიანათ გჷნირთუ, ნამუქჷთ მიშეღჷ ჯოხოდვალა ''Sakartvelas'' ოფიციალურ ურთიართობეფშან.<ref>{{Cite web |url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1317371/lithuania-approves-sakartvelo-as-official-name-for-georgia |title=Lithuania approves Sakartvelo as official name for Georgia |date=11 January 2021 |access-date=2023-11-19 |website=LRT}}</ref> == ისტორია == {{საქორთუოშ სახენწჷფობურობა}} {{Main|საქორთუოშ ისტორია}} === პრეისტორია === {{ქოძირით თაშნეშე|პრეისტორიულ საქორთუო}} {{multiple image | total_width = 400 | align = right | image1 = State Museum of History of Georgia (Tbilisi Archaeological Museum) 3.jpg | image2 = Bronze Lamp from Vani, of Ariadne, Heracles and Elephants - 1st century BCE 6.jpg | footer = ''კვარჩხშე მორძგვშა:'' ''[[პეტერა]]'', ნამუსჷთ გჷმოხანტილ რე რომიშ იმპერატორ [[მარკუს ავრელიუსი]], მეგორაფილ რე საქორთუოს, ახ. წ. II ოშწანურა. ბრონზეშ ლამპა [[ჰერაკლე]]შ დო [[არიადნე]]შ ფიგურეფით, ჯვ. წ. I ოშწანურა, [[საქორთუოშ ერუანულ მუზეუმი]]. }} [[ადამიერეფი (გვარობა)|არქაულ ადამიერეფიშ]] უჯვეშაშ ნოქურ დოხოლაფირო 1,8 მილიონ წანაშ კინოხით ითარიღებუ დო წჷმორინაფილ რე [[დმანისარ ჰომინინი|დმანისარ ჰომინინეფით]] — [[ჰომო ერექტუსი]]შ გიმეგვარობათ, ნამუთ [[ევრაზია]]ს ჰომინინეფიშ არძაშე უჯვეშაშ ჩინებულ ნასაფულუეფს წჷმარინუანს.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/oddly-enough/georgian-archaeologists-find-18-million-year-old-human-tooth-2022-09-09/ |title=Georgian archaeologists find 1.8-million-year-old human tooth |date=9 September 2022 |access-date=2023-11-26 |website=Reuters}}</ref> [[კავკაცია|კავკაციაშით]] თხილერ დო [[უჩა ზუღა]]შ ეკოსისტემათ უნარღელჸვენი, რეგიონი, მუჭოთ ჩქჷ, ედომუშამ [[პლეისტოცენი]]შ განწეხანს [[რეფუგიუმი|ოჩუაშეშ]] როლს არსულენდჷ,<ref>{{Cite book |title=The Earliest Occupation of Europe |last=Roebroeks |first=Wil |publisher=Modderman Stichting / Faculty of Archaeology – Leiden University |year=1993 |isbn=9789073368071 |location=Leiden |pages=207–209}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და პირველ უმუხარცქუ პრიმიტიულ ხორუეფ [[შქა პალეოლითი]]ს, დოხოლაფირო 200 000 წანაშ კინოხის ორხველჷნან.<ref>{{Cite book |title=საქართველოს ისტორია |last=Tsotskolauri |first=Avtandil |publisher=Saunje |year=2017 |isbn=978-9941-451-79-9 |location=Tbilisi |pages=12–17}}</ref> [[ჟიმოლენ პალეოლითი]]შ ბორჯის, ხორუეფქ თარო ბჟადალ საქორთუოს, წყარმალუეფ [[რიონი]]შ დო [[ყვირილა]]შ ლეხერეფს გიჭყჷ.<ref>{{Cite journal |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1040618220304328 |title=Filling the gaps: Late Upper Palaeolithic settlement in Gvardjilas Klde, Georgia |date=20 June 2021 |access-date=2023-11-27 |journal=Quaternary International |last=Kot |first=Małgorzata|volume=587-588 |pages=384–399 |doi=10.1016/j.quaint.2020.07.034 |bibcode=2021QuInt.587..384K }}</ref> ოფუტეშ მეურნობაშ შანეფი, არძაშ უკულაშ, [[ჯვ. წ. VI ვითოშწანურა]]ს არსხუაფუ, გიშაკერზაფილო ბჟადალ საქორთუოს, თინწკჷმა მუჟანსჷთ [[მტკვარი]]შ ღანჩო [[ჯვ. წ. V ვითოშწანურა]]ს სტაბილურო იხორუდჷნ, ნამუსჷთ მოწმენს შხვადოშხვა კულტურაშ ეჸონუა, ნამუეფჷთ მეჭედელო რდჷ მერსხილ ოჸოფარე გვერდთუთაწკჷმა, თინეფს შქას [[თრიალეთიშ მეზოლითურ კულტურა|თრიალეთიშ მეზოლითური]], [[შულავერ-შომუთეფეშ კულტურა|შულავერ-შომუთეფე]]შ დო [[ლეილათეფეშ კულტურა|ლეილათეფეშ]] კულტურეფი.<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/paleorient/602 |title=Rethinking architectural techniques of the Southern Caucasus in the 6th millennium BC: A re-examination of former data and new insights |access-date=2023-11-27 |journal=Paléorient |last=Baudouin |first=Emmanuel|date=2019 |issue=45–1 |pages=115–150 |doi=10.4000/paleorient.602 }}</ref> არქეოლოგიურ მეგორაფეფ ოძირანა, ნამჷ-და თეხანურ საქორთუოშ ხორუეფ 34 000 წანაშე უმოს ხანიშ კინოხ პირველაშე გჷმირინუანდეს ნოჭკეფს (ბუჟუჟეფს) ორჩანიეთ, მუკაქუნალშო,<ref>{{Cite web |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2009/09/oldest-known-fibers-discovered/ |title=Oldest-known fibers to be used by humans discovered |date=10 September 2009 |access-date=2023-11-27 |website=The Harvard Gazette |last=Lavole |first=Amy}}</ref> თაქ თაშნეშე აფხვადჷნა [[ქორთულ ღვინი|პირველ ღვინიშ დოდგინაშ]] უჯვეშაშ ჩინებულ აბანეფი (დოხოლ. ჯვ. წ. 6000 წ.)<ref>{{Cite web |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |title=Discover the Secret Birthplace of Wine |date=21 May 2018 |access-date=2023-11-27 |website=National Geographic |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202151005/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/sponsor-content-secret-birthplace-of-wine |archive-date=2 December 2023 |url-status=dead}}</ref> დო [[საყდრისი|ორქოშ მოპალუაშ პირველურ შანეფი]] (ჯვ. წ. III ვითვითოშწანურა).<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/archeosciences/2037?lang=en |title=Bronze Age gold in Southern Georgia |access-date=2023-11-27 |journal=ArcheoSciences |last=Hauotmann |first=Andreas|date=2009 |volume=33 |issue=33 |pages=75–82 |doi=10.4000/archeosciences.2037 }}</ref> [[მტკვარ არაქსიშ კულტურა|მტკვარ-არაქსიშ]], [[თრიალეთიშ კულტურა|თრიალეთ-ვანაძორიშ]] დო [[კოლხური კულტურა|კოლხურ კულტურეფ]]ქ მოუხვადეს პროტო-ქორთულურ თურეფიშ წჷმოძინას, ნამუეფქჷთ, შილებე, [[ხეთეფი|ხეთეფიშ იმპერია]]შ ექსპანსიაშ ბორჯის ვარ-და [[ანატოლია]]შე გინიხორესკონ, თინეფს შქას [[მუშქეფი]], [[ლაზეფი|ლაზეფ]] დო [[ბიძერეფი]]. მინ ისტორიკოსიშ არზით, გვიან ბრონზეშ ხანს ხეთეფიშ ოქიანუშ კოლაფსიქ ხე შეუნწყჷ თე თურეფიშ გაულაშ გოძინას [[სქირონაშქა ზუღა|სქირონაშქა ზუღაშჸურე]], გიშაკერზაფილო [[თაბალი|თაბალიშ ომაფეშ]] მეშქაშობათ.<ref>{{Cite book |title=Historical-Ethnological problems of Georgia, the Caucasus and the Near East |last=Javakhishvili |first=Ivane |publisher=Tbilisi State University |year=1950 |location=Tbilisi |pages=130–135}}</ref> === ანტიკურ ხანი === [[ფაილი:King Mirian III.jpg|thumb|მაფა [[მირიან III]]-ქ IV ოშწანურას ქიანა ქირსიანობაშა მართინჷ.]] კლასიკურ ბორჯის, მუსხირენ ქორთულ სახენწჷფოქ გორჩქინდჷ, თინეფს შქას [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]]ქ ბჟადალ საქორთუოს, სოდე [[ბერძენული მითოლოგია|ბერძენულ მითოლოგია]]შ მეჯინათ, [[არგონავტეფი|არგონავტეფიშით]] გორუაფონ ორქოშ ოწმაფუ იდვალუაფუდჷნ. არქეოლოგიურ ტკიცებეფ მიოწურუანა, ნამჷ-და კოლხეთ ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშო უკვე რდჷ დინდარ ომაფე<ref>{{Cite web |url=https://agenda.ge/en/news/2022/1715 |title=Archaeologists discover 14th–12th centuries BCE Colchis artefacts in western Georgia |date=13 May 2022 |access-date=2023-12-02 |website=Agenda.ge}}</ref> დო ფართო ოვაჭრე ნოსქვ უჩა ზუღაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის მადვალუ [[ბერძენულ კოლონიზაცია|ბერძენულ კოლონიეფით]] (მუჭომით რდჷ [[დიოსკურია]] დო [[ფაზისი]])<ref>{{Cite journal |url=https://journals.openedition.org/mediterranee/8317 |title=Geoarchaeology of Phasis (Georgia) |access-date=2023-12-02 |journal=Méditerranée |last=Lichell |first=Vakhtang|date=2016 |issue=126 |pages=119–128 |doi=10.4000/mediterranee.8317 }}</ref> რეგიონქ ანექსირებულქ იჸუ დიო [[პონტოშ ომაფე|პონტოშ ომაფეშით]], უკული — [[რომიშ რესპუბლიკა|რომიშ რესპუბლიკაშით]]. ბჟაეიოლ საქორთუო შხვადოშხვა კლანიშ დეცენტრალიზებულ მოზაიკათ სქიდუდჷ (ნამუეფსჷთ ზოხოიან [[მამასახლისი|მამასახლისეფ]] გამაგენდეს) ჯვ. წ. IV ოშწანურაშახ, მუჟანსჷთ თინა [[ალექსანდრე მაკედონარი|ალექსანდრე კაბეტიქ]] ქიდიჸუნუ, ნამუქჷთ საბოლათ [[სელევკიდეფიშ იმპერია]]შ პროტექტორატიშ გიმე [[იბერიაშ ომაფე]]შ გოჭყაფა გიმიჭანჷ — ართ მაფაშ დო არისტოკრატიულ იერარქიაშ ხეშთუდო აკოკათელ სახენწჷფო ორგანიზაციაშ ორდოაინ სამანგა.<ref>{{cite book|title=Lives and Legends of the Georgian Saints|url=https://archive.org/details/liveslegendsofge0000lang_n9a9|publisher=[[Saint Vladimir's Orthodox Theological Seminary|St. Vladimir's Seminary Press]]|edition=2nd|year=1997|author=David Marshall Lang|isbn=978-0-913836-29-3|author-link=David Marshall Lang}}</ref>[[რომიშ იმპერია]], [[პართიაშ იმპერია|პართა]] დო [[დიდი სომხეთი|კაბეტ სომხეთწკჷმა]] მანჯებულჷ შხვადოშხვა ლჷმეფიშ გეშა იბერია რეგულარულო ითირანდჷ ართგურალას, მარა ისტორიაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს თინა რომიშ კლიენტ-სახენწჷფოთ სქიდუდჷ. 319 წანას მაფა [[მირიან III]]-ქ იბერიაშ სახენწჷფო რელიგიათ ქრისიანობა გეგმაცხადჷ, ნამუშით ბჟადალ კავკაციაშ რეგიონიშ ქირსიანულ გონათუაქ დიჭყჷ დო ჸონიერო გამანგარ თინა რომიშ გაულაშ სფეროს, [[ზოროასტრიზმი]]შ ჸონიერ გაულაშ მოღვენ უჯვეშაშ [[ქორთულ მითოლოგია|ქორთულ პოლითეისტურ რელიგიაშ]] ვარებაშით.<ref>{{cite book|title=Studies in Christian Caucasian History|author=Cyril Toumanoff|publisher=[[Georgetown University Press]].|year=1967|pages=83–84, 377|author-link=Cyril Toumanoff}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 384 წანას დოდვალირ [[აკილისენეშ ზე]]ქ ფორმალურო დანტკიცჷ [[სასანიანეფიშ იმპერია|სასანიანეფიშ]] კონტროლ ედომუშამ კავკაციაშან, იბერიაშ ქირსიან გამაგეფ კანკალეშა ახიაჩებას ოცადუდეს, ნამუქჷთ V-VI ოშწანურეფს აკმარცუაფალ ლჷმეფ გჷმიჭანუ, ნამუეფშე არძაშე ჩინებულ მაფა [[ვახტანგ I გორგასალი|ვახტანგ I-შ]] გამაგალას არსხუაფუ, ნამუქჷთ ბჟადალ საქორთუოშ დოჸუნაფათ იბერიას ისტორიულო არძაშე კაბეტ ტერიტორიაშახ გოუძინჷ დო ნანანოღა [[ქართი|ქართ]] დარსხჷ. === საქორთუოშ აკოკათუა შქა ოშწანურეეფს === [[ფაილი:Near Mestia, Svan towers (35252565354).jpg|thumb|საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალშე [[უშგული]]შ დო [[მესტია]]შ შქა ოშწანურეეფიშ ყორშეფ იდვალუაფუ.]] 580 წანას, სასანიანეფიშ იმპერიაქ გაუქვუ იბერიაშ ომაფე, ნამუქჷთ ორდოიან [[შქა ოშანურეეფი|შქა ოშწანურეეფშო]] თიშ აკმადგინალ ტერიტორიეფიშ შხვადოშხვა ფეოდალურ რეგიონო აკოცჷმა გჷმიჭანუ. [[რომაულ-სპარსულ ლჷმეფი|რომაულ-სპარსულ ლჷმეფქ]] რეგიონს არულობა გჷმიჭანუ, ანდანე მუჭოთ სპარსეთი, თეშ კონსტანტინოპოლი, კავკაციას შხვადოშხვა მალიმორ დჷნორთის ხუჯის უხუჯანდეს. მარა, ბიზანტიაშ იმპერიაქ VI ოშწანურაშ დალიას ქორთულ ტერიტორიეფიშ გაკონტროლება შილებუ დო იბერიას ორცათ, აბანობურ ''კურუპალატეფიშ'' მეშქაშობათ გამაგენდჷ'.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=48–50}}</ref> 645 წანას არაბეფქ გემნაკათეს ობჟათე-ბჟაეიოლ საქორთუოს, ნამუშით რეგიონს [[არაბეფიშ დოჸუნაფონ ლჷმეფი|მუსლიმურ პატჷნალაშ განწეხან ბორჯიქ]] დიჭყჷ; თეს თაშნეშე მაჸუნუ მუსხირენ ფეოდალურ სახენწჷფოშ გჷმოქიმინუაქ, ნამუეფჷთ ართიანშე ზოხორინალაშო ინჭაფჷდეს, მუჭომით რდჷ [[ქართიშ საამირო]] და [[კახეთ-ჰერეთიშ ომაფე]].<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=54–61}}</ref> ბჟადალ საქორთუო უმენტაშიო ბიზანტიაშ პროტექტორატო სქიდუდჷ, გიშაკერზაფილო [[ეგრისიშ კაბეტი ლჷმა|ეგრისიშ კაბეტ ლჷმაშ]] უკული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=47–48}}</ref> [[ფაილი:გელათის მონასტერი Gelati Monastery (48743471618).jpg|მინი|მარცხნივ|220პქ|[[გელათიშ მონასტერი]], [[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტი]] ცენტრალურ თარობაშ უჸოფარობაქ მა-9 ოშწანურაშ დაჭყაფუს [[ბაგრატიონეფი]]შ დინასტიაშ ეჸონუას შეუნწყუ ხე. [[ტაო-კლარჯეთი]]შ ობჟათე-ბჟადალშე დიხეფიშ კონსოლიდაციაშის, კათაშდუდ [[აშოტ I კაბეტი|აშოტ I-ქ]] (813–830) არაბ გამაგეფიშ დინოხიან აწორინალაშ გჷმირინუ იბერიას მუშ გაულაშ გაძინალო დო [[აბასიანეფიშ სახალიფო|აბასიანეფიშ სახალიფო]] დო ბიზანტიაშ იმპერიაშით იბერიაშ გამაგეთ იჸუ აღიარაფილქ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და აშოტიშ გამნარყეფ კონკურენტ ომაფასქირე ღოზეფო გეგმიქიმინეს, [[ადარნასე II]]-ქ შილებუ ქორთულ დიხეფიშ უმენტაშობაშ (კახეთიშ დო აფხაზეთიშ მოხ) აკოკათუა დო 888 წანას [[ქორთუეფიშ ომაფე|იბერეფიშ მაფათ]] აკურთხეს, ნამუშით აკადგინჷ ომაფე, ნამუთ სუმ ოშწანურაშ კინოხ რდჷ გაუქვებული.<ref>{{harvnb|Asatiani|2009|pp=67–70}}</ref> ბჟადალ საქორთუოს, [[აფხაზეთიშ ომაფე]]ქ რეგიონს ბიზანტიაშ ძაბუნით ირგებუ, ანდანე აკუკათოდკონ შხვადოშხვა თურ დო VIII ოშწანურას კავკაციაშ ართ-ართ უჸონიერაშ სახენწჷფოთ გჷნორთედუკონ.<ref>{{cite book|title=Nation-building in the post-Soviet borderlands|last=Smith|first=Graham|author2=Vivien Law|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-59968-9|page=[https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56 56]|url=https://archive.org/details/nationbuildingin0000unse/page/56}}</ref> IX-X ოშწანურეფს, აფხაზეთიქ მუზმარენ ოურდუმე კამპანიაშ მეშქაშობათ გიძინჷ გაულა დო დიჭყჷ იბერიაშ კაბეტ ნორთიშ გამაგალა, ბაგრატიონეფიშ დინასტიაწკჷმა ნირზი. დინასტიურ კონფლიქტეფქ აფხაზეთ დარამაკჷ მა-10 ოშწანურაშ მაჟირა ნორთის, თინწკჷმა მუჟანსჷთ ტაო-კლარჯეთიშ მაფა [[დავით III]]-ქ ბაგრატიონეფიშ გაჸონიერებელო [[ბიზანტიაშ ანატოლია]]ს მუშ გაულა გჷმირინუნ. [[ბაგრატ III]], ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ მონძე, წოროგეჸვენჯობათ გჷნირთუ აფხაზეთიშ მაფათ (978), ტაო-კლარჯეთიშ ერიშდუდო (1000) დო იბერიალეფიშ მაფათ (1008), ნამუქჷთ აკოკათჷ ქორთულ ფეოდალურ სახენწჷფობურობაშ უმენტაშობა დო 1010 წანას [[საქორთუოშ მამართვალეფი|საქორთუოშ მაფათ]] იკურთხჷ. {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 250 | header = მა-14 ოშწანურაშ ქორთულ ფრესკეფი | image1 = Fresco of Ubisi (3).jpg | class1 = bg-transparent | caption1 = საქორთუოშ შქა ოშწანურეფიშ მონარქეფი | image2 = Fresco of Ubisi (7).jpg | caption2 =ჯეგე სუმელაშ ემნახანტი, [[დამიანე]]შ ნახანტი. }} === ორქოშ ხან დო დორთუალა === XI ოშწანურაშ უმენტაშ ნორთიშ განწეხანს, ახალას გჷმოქიმინელ ქორთულ ომაფე გეოპოლიტიკურ და დინოხოლენ ჭირხალეფს გინმიშჷ, ანდანე შხვადოშხვა ჟინოსქუა ქორთულ სახენწჷფოშ ცენტრალიზაციაშ მეხჷ რდჷ. თინეფს შხირას ბიზანტიაშ იმპერია უკინენდჷ ხუჯის, ნამუსჷთ ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშით კავკაციაშ რეგიონიშ ეჭოფუაშა ოშქურუდჷნ, კანკალე შვანს, დინოხოლენ კონფლიქტის ხეს უნწყუნდჷ ხოლო უმოს ხემანჭუაფაშ მოპალუაშ მაკორჷნე არისტოკრატიულ ფანიეფიშ მეშქაშობათ. მარა, ბიზანტია დო საქორთუოშ შქას ურთიართობეფქ დოტიბჷ, მუჟანსჷთ 1060-იან წანეფს ჟირხოლო ქიანას ახალ ართამ ნტერ — მაძინუ [[სელჩუკეფიშ იმპერია]]ქ — აწუდირთჷნ. 1071 წანას, [[მანასკერტიშ ბურჯაფი]]ს ბიზანტიალეფიშ გინმაჭყვიდირე მარცხებაშ უკული, კონსტანტინოპოლქ ქიდიჭყჷ ბჟაეიოლ ანატოლიაშე კინორთინა დო თიშ გამაგალა საქორთუოს ქუდავალჷ, ნამუშით 1080-იან წანეფს თურქეფწკჷმა [[ქორთულ-სექლჩუკურ ლჷმეფი|ლჷმაშ წჷმი ღოზშა]] გეგშეჸონუ. საქორთუოშ ომაფექ მუშ კონკის მა-12 ოშწანურაშე მა-13 ოშწანურაშ დაჭყაფუშახ მიოჭირინჷ. თე ბორჯი, [[დავით IV გაფუ]]შ (მაფ. 1089–1125) დო თიშ მოთაშმოთა, [[თამარ მაფა|თამარიშ]] (მაფ. 1184–1213) გამაგალაშის, ფართოთ ჩინებული, მუჭოთ [[საქორთუოშ ორქოშ ხანი]].<ref>{{cite book|title=Modern History of Soviet Georgia |author=David Marshall Lang|publisher=Greenwood Press|location=London |year=1976|page=29|isbn=978-0-8371-8183-7|author-link=David Marshall Lang}}</ref> თე ორდოიან ქორთულ რენესანსი, ნამუთ მუშ ბჟადალ ევროპულ ანალოგის უწორუანდჷნ, იხასიათებუდჷ გასაჩემე ოურდუმე გომორძგუეფით, ტერიტორიულ გოძინეფით დო კულტურულ ეჸონუათ არქიტექტურას, ლიტერატურას, ფილოსოფიას დო მენცარობეფს.<ref>{{cite book|title=Trust and Conflict: Representation, Culture and Dialogue|editor1= Ivana Marková |editor2=Alex Gillespie|page=43 |series=Cultural Dynamics of Social Representation|year=2011|isbn=978-0-415-59346-5}}</ref> საქორთუოშ ორქოშ ხანქ მონძალობათ დიტუ დიდებუან საკათედრო ოხიდეფი, რომანტიკულ პოეზია დო ლიტერატურა, დო ეპიკურ პოემა „[[ჸილოშტყებამი]]“, ნამუთ ერუანულ ეპოსო იკოროცხუ.<ref>{{cite book |title=Georgian Literature and Culture|author1=Howard Aronson|author2=Dodona Kiziria|publisher=Slavica |year=1999|page=119|isbn= 978-0-89357-278-5}}</ref><ref>{{cite book|last1=Suny|first1=Ronald Grigor |title=Armenia, Azerbaijan, and Georgia|date=1996|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-0-7881-2813-4 |page=184|url=https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|quote=The Knight in the Panther Skin occupies a unique position as the Georgian national epic.|access-date=1 December 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221175149/https://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C|archive-date=21 December 2016}}</ref> დავით IV-ქ მოჩალჷ ფეოდალ ჟინოსქუეფიშ აწორინაფა დო ხემანჭუაფა ხეშა ქეშეჸოთჷ, ანდანე შხვაშ თურ ოშქურანჯეეფშა ეფექტურო გეურჯგინუდკონ. [[1121]] წანას, თიქ [[დიდგორიშ ბურჯაფი]]ს გინმატახალო გიორჯგინჷ ანდათ უმოს კაბეტ თურქულ არმიეფს დო გაუქვუ [[ქართიშ საამირო]].<ref name="javaxisvili">{{cite book |language=ka |author-link=Ivane Javakhishvili |last=Javakhishvili |first=Ivane |year=1982 |title=k'art'veli eris istoria |trans-title=The History of the Georgian Nation |volume=2 |pages=184–187 |publisher=[[Tbilisi State University]] Press}}</ref> [[ფაილი:Tamar (Vardzia fresco detail).jpg|thumb|upright|[[თამარ მაფა]], პირველ ოსური, ნამუთ საქორთუოს გამაგენდჷნ{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}}]] საქორთუოშ პირველ ოსურ გამაგე, თამარიშ, 29-წანიან მაფობა საქორთუოშ ისტორიას არძაშე წუმოძინელო იკოროცხუ.{{sfnp|Eastmond|2010|p=93}} თამარს მიაჩჷ ტიტულქ „მაფეფიშ მაფა“.{{sfnp|Eastmond|2010|p=109}} დო შილებუ მუშ ოპოზიციაშ ნეიტრალიზება, ნამუშ შედეგო, სელჩუკეფიშ დო ბიზანტიაშ მონირზე ნძალეფიშ დონთხაფაშ მეშქაშობათ, ენერგიულ გალენურ პოლიტიკა წჷმიჭყუ. ჸონიერ ოურდუმე ელიტაშ აზარათ, თამარქ შილებუ წიმოხონეფიშ წუმოძინაშა გეპონუა, ანდანე აკუკათუდკონ იმპერია, ნამუთ დომინირენდჷ კავკაციას, იაკთუანდჷ თეხანურ აზერბაიჯანიშ, სომხეთიშ, ბჟაეიოლ თურქეთიშ დო ოორუე ირანიშ კაბეტ ნორთებს დო მაანთხა ჯვაროსანულ ლესქერუაშით დჷნატებუ ხემანჭუაფაშ ვაკუუმიშ გჷმორინაფათ ქუდარსხჷ [[ტრაპიზონიშ იმპერია]], ნამუთ საქორთუოშ ვასალურ სახენწჷფო რდჷ.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=PeEeAQAAMAAJ| title=Imagining history at the crossroads: Persia, Byzantium, and the architects of the written Georgian past, Volume 2 p 652 | publisher=University of Michigan 1997 |access-date= 25 September 2016| year=1997 | isbn=978-0-591-30828-0 }}</ref> საქორთუოშ ომაფეშ ეჸონუაშ დონთხაფაქ დიჭყჷ თიშ უკული, მუთ 1226 წანას ქართ ხვარაზმალ ლიდერ [[ჯალალ ედ-დინი|ჯალალ ედ-დინქ]] გეჭოფჷ დო მოჯალაგჷნ,<ref>{{cite book|author=René Grousset, Rene|title='The Empire of the Steppes|publisher=[[Rutgers University Press]]|year=1991|page=260}}</ref> ნამუსჷთ მაჸუნუ მონღოლ გამაგე, [[ჩინგიზ-ხანი]]შ, მუმაჯალიკარ მინოკათუეფქ. მონღოლეფ გეგნორაჸჷ [[გიორგი V ბარჩხალა]]ქ (მაფ. 1299–1302), ნამუთ ჩინებულ რე ბჟაეიოლ დო ბჟადალ საქორთუოშ აკოკათუათ დო ქიანაშ უწოხიან სიჸონიერაშ დო ქირსიანულ კულტურაშ ეკონწყუალათ. თიშ ღურაშ უკული, აბანობურ გამაგეეფ იბურჯუჷდეს საქორთუოშ ომაფეშ ცენტრალურ გამაგალაშე ზოხორინალაშო, XV ოშწანურას, ომაფეშ ედომუშამ აკოცჷმაშახ. საქორთუოქ ხოლო უმოსო დედაღარჷ [[თემურლენგი]]შ ხემანძღვერობათ მონღოლეფიშით ნაქიმინა მუსხირენ კატასტროფულ მინოკათუაშ გეშა. მინოკათუეფ იგჷნძორებუდუ, ნამუთ ომაფეშ აკონწყუალაშ მეშქაშობას ვერზენდჷ, ანდანე [[ყარა-ყოიუნლუ]]შ და [[აყ-ყოიუნლუ]]შ თურქმენეფ ირო დითმიჸუნუანდეს თიშ ობჯათე პროვინციეფს. === სუმჸურენ დორთუალა=== [[ფაილი:King George II of Imereti Gelati fresco.jpg|right|thumb|upright|მაფა [[გიორგი II (იმერეთის მეფე)|გიორგი II-ს]] [[ფეოდალიზმი|ფეოდალურ]] ლჷმეფქ დო ოსმალურ მინოკათუეფქ ეიაზადეს.]] 1466 წანაშო საქორთუოშ ომაფეს ანარქიაქ გეპატჷნ დო [[საქორთუოშ ომაფეშ აკოცჷმა|აკოცჷ]] სუმ ზოხორინელ ომაფეთ დო ხუთ გვერდო ზოხორინელ სათაროთ. მეძობელ კაბეტ იმპერიეფქ უკულ ირგებუეს დოდაღარელ ქიანაშ დინოხიან დორთუალათ დო მა-16 ოშწანურაშე მოჸუნაფილი, ოსმალეთიშ დო ირანიშ შხვადოშხვა ნძალეფქ, ქიდიჸუნუეს საქორთუოშ ბჟადალ დო ბჟაეიოლ რეგიონეფი.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=xxxi}} თექ აბანობურ ქორთუ გამაგეეფ რუსეთწკჷმა უმოს მეჭედელ რსხუეფშა მერგებაშო მიანჭჷ. 1649 წანას, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ რუსეთიშ ომაფე კარშა ჸენჯეფ გოუტუ, ნამუსჷთ რუსეთიქ 1651 წანას უგამჷ. თე ჸენჯეფიშ ორებათ, იმერეთიშ მაფა [[ალექსანდრე III (იმერეთიშ მაფა)|ალექსანდრე III]]-ქ იმერეთიშ ჯოხოთ დიფუჩჷ რუსეთიშ ცარ [[ალექსი I (რუსეთი)|ალექსიშოთ]] ართგურალა.<ref>" ნ. ტოლჩანოვის იმერეთში ელჩობის მუხლობრივი აღწერილობა, 1650–1652", გამოსცა ი. ცინცაძემ, თბ., 1970, გვ. 37–38</ref> მუმალ გამაგეეფით ოხადუდეს დახმარებაშ მეღებას პაპ [[ინოკენტი XII]]-შე, მარა მუთუნქ ვეგშართჷ.<ref>გურამ შარაძე, [http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/293835 ბედნიერებისა და სათნოების საუნჯე], თბილისი, გამომცემლობა საბჭოთა საქართველო, 1984: pp. 436–437.</ref> რეგიონეფიშ გამაგეეფქ, ნამუეფჷთ ნორთობურ [[ავტონომია|ავტონომიურო]] სქიდუდესჷნ, შხვადოშხვა ბორჯის ხიაჩეფ მანწყის. იროიან [[ირან-ოსმალეთიშ ლჷმეფი]]შ დო დეპორტაციეფიშ შედეგო, XVIII ოშწანურაშ დალიაშო საქორთუოშ მახორობაქ 784,700 ადამიერშახ დერკჷ.<ref>{{cite book|last1=ჯაოშვილი|first1=ვახტანგ |title=საქართველოს მოსახლეობა XVIII-XX საუკუნეებში: დემოგრაფიულ-გეოგრაფიული გამოკვლევა|date=1984 |publisher=მეცნიერება|page=72|edition=1st}}</ref> [[ბჟაეიოლი საქორთუო|ბჟაეიოლ საქორთუო]], ნამუთ [[კახეთი]]შ დო [[ქართლი]]შ რეგიონეფს იკათუანდჷნ, სპარსეთიშ [[სუზერენიტეტი]]შ გიმე რდჷ მეძობელ, მოცილე ოსმალურ თურქეთწკჷმა (სეფიანეფიშ საქორთუო) დოდოვალირ [[ამასიაშ ზე]]შ უკული. 1747 წანას, [[ნადირ-შაჰი]]შ ღურაშ უკული, ჟირხოლო ომაფექ გედუდიშულჷ დო ენერგიულ მაფაშ, [[ერეკლე II]]-შ, ხემანჯღვერობათ კჷნე აკიკათჷ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე|პიჯულ უნიათ]], ნამუქჷთ მუდგაზჷმათ შილებუ ბჟაეიოლ საქორთუოშ სტაბილიზება.{{sfnp|Fisher|Avery|Hambly|Melville|1991|p=328}} [[ფაილი:Erekle II (crop).jpg|thumb|upright|მაფა [[ერეკლე II]]-ქ მალიმორ რეგიონულ ნძალეფს შქას მოხვადჷ.]] 1783 წანას, რუსეთიქ დო ბჟაეიოლ საქორთუოშ [[ქართლ-კახეთიშ ომაფე]]ქ, გაფორმეს [[გეორგიევსკიშ ტრაქტატი]], ნამუშ მეჯინათ ბჟაეიოლ საქორთუოქ რუსეთიშ პროტექტორატო გჷნირთუ, რუსეთიქ გარანტია მეჩჷ თიშ ტერიტორიულ ნთელუანობას დო გამაგე ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ გაგჷნძორებაშენ, მარა მანგიორო მიღჷ საქორთუოშ გალენურ საქვარეფიშ წარმებაშ პრივილეგიეფი.<ref>{{cite web |url=http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm|script-title=ru:Георгиевский трактат|trans-title=Treaty of Georgievsk|date=24 July 1783|publisher=[[მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი]]|access-date=1 February 2015|language=ru |archive-date=1 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150501155836/http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/georgia.htm}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, გამამინჯე რდჷნ საქორთუოშ თხილუაშენ, რუსეთის მუთუნნერო ვემუხვარებუ, მუჟანსჷთ 1795 წანას, [[ყაჯარეფი|ირანალეფქ]] გემნაკათეს ქართ-კახეთიშ ომაფესჷნ, [[კრწანისიშ ბურჯაფი|გეჭოფეს დო გოხირეს ქართ]] დო გეშაჭყვიდეს თიშ მახორობან.<ref>{{cite book|url=https://www.academia.edu/9137125|title=Relations between Tehran and Moscow, 1797–2014|access-date=17 May 2015}}</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და რუსეთიქ 1796 წანას სპარსეთიშ მეხჷ დუმასაჯებელ კამპანია წჷმიჭყუნ, რუსეთიშ იმპერიულ ხეშუულებაქ უკულ აკორცჷ გეორგიევსკიშ ტრაქტატიშ თარ პრინციპეფჷნ დო 1801 წანას ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსირა იქჷნ, თეწკჷმა ართო გაუქვუ საქორთუოშ ომაფე ბაგრატიონეფიშ დინასტია დო [[საქორთუოშ მართმადიდებელურ ოხვამე]]შ [[ავტოკეფალია]]. [[პეტრე ბაგრატიონი|პეტრე ბაგრატიონქ]], ბაგრატიონეფიშ გაუქვებულ დინასტიაშ ართ-ართ გამნარყი, მოგვიანეთ რუსეთიშ არმიას ქაკათჷ დო ნაპოლეონიშ ლჷმეფიშ ბორჯის გიშარჩქინელ გენერალო გჷნირთუ.<ref>{{citation |last=Mikaberidze |first=Alexander |author-link=Alexander Mikaberidze |title=Peter Bagration: The Best Georgian General of the Napoleonic Wars |date=2009 |url=http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html |series=The Napoleon Series |editor-last=Burnham |editor-first=Robert |access-date=19 February 2019 |url-status=live |archive-date=16 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816052429/http://www.napoleon-series.org/research/biographies/bagration/c_bagration1.html}}</ref> === რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას === [[ფაილი:George XII of Georgia.jpg|thumb|upright|left|[[გიორგი XII]]-შ გამაგალა ვასტაბილურობათ იხასიათებუდჷ.]] {{Main|საქორთუო რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას}} 1800 წანაშ 22 ქირსეთუთას, რუსეთიშ [[ცარი|ცარ]] [[პავლე I (რუსეთი)|პავლე I]]-ქ, ორჩანიეთ, საქორთიშ მაფა, [[გიორგი XII]]-აშ მოთხირით, ხე მაჭარჷ პროკლამაციას რუსეთიშ იმპერიაშა საქორთუოშ (ქართლ-კახეთიშ) მერსხუაფაშ გეშა, ნამუქჷთ საბოლათ 1801 წანაშ 8 ქირსეთუთაშ მანიფესტით გეთჷ{{sfnp|Gvosdev|2000|p=85}}{{sfnp|Avalov|1906|p=186}} დო დედასურჷ ცარ [[ალექსანდრე I (რუსეთი)|ალექსანდრე I]]-შით 1801 წანაშ 12 ეკენიას.{{sfnp|Gvosdev|2000|p=86}}{{sfnp|Lang|1957|p=249}} [[ბაგრატიონეფი]]შ ომაფე ფანია ომაფეშე გეგნახორეს. [[სანქტ-პეტერბურგი]]ს მარენჯ ქორთუ ჸენჯიქ პროტესტიშ ნოტა გინოჩჷ რუსეთიშ ვიცე-კანცლერს, მაფასქირ კურაკინს.{{sfnp|Lang|1957|p=251}} 1801 წანაშ მესის, გენერალ კარლ ჰაინრიხ ფონ კნორინგიშ ჟიგინოჯინათ, იმპერიულ რუსეთიქ ბჟაეიოლ საქორთუოს ხემანჭუაფა გენერალ ივან პეტროვიჩ ლაზარევიშ ხემანჯღვერობათ მოქიმინჯე თარობას გეგნოჩჷ.{{sfnp|Lang|1957|p=247}} ქორთუ ჟინოთა დეკრეტის 1802 წანაშ 12 პირელშახ ვადოჸუნაფჷ, სოიშახ კნორინგიქ თინეფ სიონიშ საკათედრო ოხიდას ვაკოშაყარჷ დო ვაძვილჷ, რუსეთიშ საიმპერატორო გურგინშა დოფუჩაფან. აწმარინუეფ ობორჯეთ ოჭოფეს.{{sfnp|Lang|1957|p=252}} 1805 წანაშ ზარხულს, 1804-1813 წანეფიშ [[რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა (1804-1813)|რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, ზაგამიშ გოხოლუას, წყარმალუ ასკერანიშ წყარპიჯის რუს ჯარეფქ ირანიშ არმიას გიორჯგინეს დო ქართ ახაშე ეჭოფუაშე ირსხუეს, ანდანე თინა ოფიციალურო იმპერიაშ ტერიტორიეფიშ ნორთ რდჷ. რუსეთიშ სუზერენიტეტიქ ბჟაეიოლ საქორთუოშა ოფიციალურო საბოლათ გიჭყჷ ირანწკჷმა 1813 წანას, [[გულისტანიშ საზე ხეკულუა]]შ უკული.<ref>Timothy C. Dowling [https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 ''Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208103437/https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 |date=8 February 2017 }} pp 728 ABC-CLIO, 2 December 2014 {{ISBN|1598849484}}</ref> ბჟაეიოლ საქორთუოშ ანექსიაშ უკული, ბჟადალ საქორთუოწ, [[იმერეთიშ ომაფე]]ქ ანექსირებულქ იჸუ ცარ ალექსანდრე I-შით. იმერეთიშ ეკონია მაფა დო ბაგრატიონეფიშ ეკონია ქორთუ გამაგექ, [[სოლომონ II]]-ქ 1815 წანას გინოხორინობას დოღურჷ, თიშ უკული, მუთ რუსეთიშ მეხჷ კათაშ ახიაჩებაშ დო თე ქიანაშ მეხჷ შხვაშ თურ მოხვარაშ მოპალუაშ ცადებეფქ პოტიკიქ იჸუნ.{{sfnp|Suny|1994|p=64}} [[რუსეთ-თურქეთიშ ლჷმეფი]]შ ბორჯის, ანდა ქორთუ დუდენდჷ რუსეთიშ არმიეფს თურქეფიშ მეხჷ, თინეფს შქას რდეს [[ივანე ანდრონიკაშვილი]], [[ივანე ჯამბაკურიან-ორბელიანი]] დო მუხრანპატჷნ [[ივანე ბაგრატიონი]]. 1803-1878 წლანეფს, [[ოსმალეთიშ იმპერია]]შ მეხჷ მანჯებულჷ ოურდუმე კამპანიეფიშ შედეგო, რუსეთიშ იმპერიას დართჷ დო ქემიარსხჷ მუზმარენ ისტორიულ ქორთულ ტერიტორიაქ, ნამუეფჷთ თეიშახ თურქეფიშით რდჷ დაკებულჷნ, სამანგათ, [[აჭარა]]. [[გურია]]შ სათაროქ 1829 წანას გეუქვუ დო რუსეთის ქაკათჷ, [[შონე]]ქ 1858 წანას — მოზოგ-მოზოგო ანექსირებულქ იჸუ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 1803 წანაშე რუსეთიშ პროტექტორატ რდჷნ, [[სამარგალო]] 1867 წანაშახ ვაკათაფე რუსეთის.<ref>Allen F. Chew: ''An Atlas of Russian History: Eleven Centuries of Changing Borders''. [[Yale University Press]], 1970, p. 74.</ref> რუსეთიშ პატჷნალა ქორთუეფს გალენურ ოშქურანჯეეფშე თხილუას მეთიარზიენდჷ, მარა თინა შხირას უგურე დო უდუნდებუ რდჷ. მა-19 ოშწანურაშ დალიაშო [[შონეშ ახიაჩება|რუსეთიშ ხეშუულებაშოთ უხილოობაქ]] ერუანულ ეპინუაშ ყარაფშა გეგნიქიმინჷ, ნამუსჷთ [[ილია ჭავჭავაძე]] ხემანჯღვერენდჷ. თე ბორჯიქ საქორთუოს სოციალურ დო ეკონომიკურ თირუეფჷთ მოუღჷ, გეგმაქიმინჷ ახალ სოციალურ კლასეფი: გლეხეფიშ გადუდიშულებაქ თინეფშე ანდა გადუდიშულ, მარა თინეფიშ გაჭირებაშ გალექინებაშა ვეშუნწყუ ხე; კაპიტალიზმიშ ძინაქ საქორთუოს ურბანულ მოხანდეეფიშ კლას გაჭყჷ. მუჭოთ გლეხეფჷნ, თეშ მოხანდეეფი, მუნეფიშ უხილოობას ახიაჩებეფით დო დუდიშ ეჭოფუეფით გჷმოხანტუნდეს, ნამუქჷთ 1905 წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია (1905)|რევოლუციათ]] გეთჷ. გეჸვენჯ წანეფ იხასიათებუდჷ ვასტაბილურობაშ ეპიზოდეფით, მუჭომეფით რდჷ: 1906 წანას, ქორთუ ნაციონალისტეფიშით მანჯებულ დუშეთიშ საგანძიშ გორჩაფა დო 1907 წანას, ბოლშევიკეფიშით ორგანიზებულ [[ქართიშ ბანკიშ გორჩაფა (1907)|ქართიშ ბანკის გორჩაფა]]. === ზოხორინალაშ გჷმოცხადება === {{თარი|საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა}} [[ფაილი:Noe Schordania.jpg|thumb|upright|[[ნოე ჟორდანია]]]] [[ფაილი:British troops in Batumi, Georgia, 1920.jpg|left|thumb|[[ბრიტანეთიშ იმპერია|ბრიტანულ]] ჯარეფიშ მარში ბათუმს, საქორთუო, 1920 წანა. [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ უკული, ბრიტანეთიქ [[გერმანიაშ იმპერია|გერმანულ]] ჯარეფ საქორთუოს დოთირჷ.]] 1917 წანაშ [[რუსეთიშ რევოლუცია]]შ უკულ გიჭყჷ [[მოლენკავკაციაშ დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა|მოლენკავკაციაშ დემოკრატიულ ფედერაციულ რესპუბლიკაქ]], ნამუშ პრეზიდენტიშ პოსტისჷთ [[ნიკოლოზ ჩხეიძე]] იკენდჷ. თე უფონდიკე დო კუნტახანიშ ფედერაციაშა თაშნეშე მიშმეშეს მეძობელ სომხეთ დო აზერბაიჯანი.<ref name="Soviet power" />მუჟანსჷთ ოსმალეფ რუსეთიშ იმპერიაშ კავკაციურ ტერიტორიეფს წიმი მინჭაფუდესჷნ, საქორთუოქ 1918 წანაშ 26 მესის ზოხორინალა გეგმაცხადჷ.</ref> მარა, ქორთუეფ გურალაჭვილ რდეს თე წორორინათ დო გალენურ პოლიტიკაშ ოკითხირეეფს აკორთაშ გეშა, 1918 წანაშ 26 მესის [[გერმანიაშ იმპერია]]შ მორსხუეთ გჷნორთელ საქორთუოქ ზოხორინალა გეგმაცხადჷ.<ref name=":0">{{Cite web|title=Georgia Celebrates Independence Day|url=http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-|access-date=2021-01-05|website=Georgia Today on the Web|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705123407/http://georgiatoday.ge/news/21292/Georgia-Celebrates-Independence-Day-}}</ref> ქორთუეფიშ უმენტაშობა ბოლშევიკეფს ვალურედჷ თინეფიშ ნძალებაშოთ ნჭაფაშა დო ადამიერიშ თელარაშ მუთუნო ვაკოროცხუაშ გეშა..<ref name="Rayfield2012humanlife">{{cite book |last=Rayfield |first=Donald |title=Edge of Empires: A History of Georgia |url=https://archive.org/details/edgeofempireshis0000rayf |date=2012 |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-78023-030-6 |page=[https://archive.org/details/edgeofempireshis0000rayf/page/316 316] |quote= Bolshevik disregard for human life, hitherto typical of Cossacks, alienated most Georgians, and reinforced support for the Menshevik social democrats as humane, if disorganized, revolutionaries.}}</ref> თეშნერო, პარლამენტიშ გიშაგორუეფს გიმორძგჷ [[საქორთუოშ სოციალ-დემოკრატიულ პარტია|საქორთუოშ მენშევიკურ სოციალ-დემოკრატიულ პარტიაქ]], თიშ ლიდერ [[ნოე ჟორდანია]]ქ პრემიერ-მინისტრო გჷნირთუ, პარლამენტიშ დუდმახვენჯო ნიკოლოზ ჩხეიძე ქუდარჷნეს. სხუნუურ ოკუპაციაშ უმკუჯინალო, 1930-იან წანეფიშ განწეხანს საფრანგეთი, კაბეტ ბრიტანეთი, ბელგია დო პოლონეთ ჯორდანიას [[საქორთუოშ დემოკრატიულ რესპუბლიკაშ თარობა ემიგრაციას|საქორთუოშ თარობაშ]] ლეგიტიმურ მადუდეთ კოროცხუნდეს.<ref>Stefan Talmon (1998), ''Recognition of Governments in International Law'', p. 289–290. [[Oxford University Press]], {{ISBN|0-19-826573-5}}.</ref> [[ფაილი:Dadiani S.P.jpg|thumb|upright|[[სამსონ დადიანი]], პირველდაჭყა საქორთუოშ კონსტიტუციაშ ართ-ართ ავტორი, ნამუთ თი ბორჯიშო მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე პროგრესულ რდჷ]] 1918 წანაშ [[სომხეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], ნამუქჷთ სომხეთ დო საქორთუოს შქას ონირზე პროვინციეფიშ თი ნორთის გორჩქინდჷ, სოდე მახორობაშ უმენტაშობას სომეხეფ აკმადგინანდეს, ბრიტანეთიშ ინტერვენციაშ გეშა ეგთჷ. 1918–1919 წანეფს, გენერალ [[გიორგი მაზნიაშვილი|გიორგი მაზნიაშვილქ]] ქეგიანთხჷ მოისეევიშ დო დენიკინიშ ნადუდა მოქიმინჯე [[ჩე არმია]]ს, ანდანე ზოხორინელ საქორთუოშო ქუმუპალჷდკონ უჩა ზუღაშ წყარპიჯი [[ტუაფსე]]შე [[სოჭი|სოჭშა]] დო [[ადლერი|ადლერშა]].<ref name="shirokov">{{cite book|last1=Широков|first1=И. В.|last2=Тарасов|first2=А. А.|title=Наша маленькая Хоста – Исторический очерк|url=http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|year=2010|location=Sochi|language=ru|access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220124843/http://www.sss-tmas.org/index.php/component/docman/doc_download/14-our-little-khosta?Itemid=|archive-date=20 February 2014}}</ref> 1920 წანას, [[რუსეთიშ სხუნუეფიშ ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა|სხუნუურ რუსეთიქ]] [[მოსკოვიშ ხეკულუა]]თ აღიარჷ საქორთუოშ ზოხორინალა, მარა რუსეფქ თე ხეკულუა ფაქტობურო არძაშ უკულაშ ართ წანაშ უკულ გინივარეს, მუჟანსჷთ 1921 წანას [[ჭითა არმია]]ქ [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|გემნაკათჷ საქორთუს]] დო 1922 წანას ფორმალურო ქემკურსხუ სხუნუეფიშ რსხუს.<ref name=":0" /> === სხუნუეფიშ სოციალისტურ რესპუბლიკა === {{Main|საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|ქორთულ საქმე}} [[ფაილი:Red Army in Tiflis Feb 25 1921.jpg|thumb|მარცხნივ|ბოლშევიკურ [[ჭითა არმია]] ქართის, [[სხუნუეფიშ ოკუპაციაშ დღა]] 1921 წანას. ჯეგე დავითიშ ოხვამე დო [[მთაწმინდაშ პანთეონი|მთაწმინდაშ პანთეონ]] უკახალენ ფონს.]] 1921 წანაშ ფურთუთას, [[რუსეთიშ ომენოღალე ლჷმა]]შ ბორჯის, [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (1921)|ჭითა არმიაქ გემნაკათჷ საქორთუოს]] დო ხეშუულობაშა აბანობურ ბოლშევიკეფ ქიმიჸუნჷ. ქორთულ არმიაქ დემარცხჷ დო სოციალ-დემოკრატიულ თარობაქ ქიანაშე ინტჷ. [[სხუნუეფიშ ოკუპაციაშ დღა|1921 წანაშ 25 ფურთუთას]], ჭითა არმიაქ ქართშა გემშართჷ დო გემშეღჷ მუშეფიშ დო გლეხეფიშ სხუნუეფიშ თარობა, ნამუშ სახენწჷფოშ მადუდეშ მოღალობას არსულენდჷ [[ფილიპე მახარაძე]]. საქორთუქ გემშართჷ თი სახენწჷფოშ აკოდგინალუაშა, ნამუქჷთ მალას [[სხუნუეფიშ რსხუ]]თ გჷნირთუნ. სხუნუურ გამაგალაქ ხვალე აბანობურ ახიაჩებეფიშ მოლასუაშ უკულ იჸუ ჸონიერას გოჭყაფილქ.<ref>Knight, Amy. ''Beria: Stalin's First Lieutenant'', [[Princeton University Press]], [[Princeton, New Jersey]], p. 237, {{ISBN|978-0-691-01093-9}}.</ref> საქორთუო სხუნუეფიშ რსხუშ ვაინდუსტრიულ პერიფერიათ სქიდუდჷ პირველ ხუთწანამ გეგმაშახ (1928–1932), მაუჟანსჷთ ტექსტილიშ პროდუქციაშ შხუ ცენტრო გჷნირთუნ. ეთნიკურ ქორთუ [[იოსებ სტალინი|იოსებ სტალინქ]], ბოლშევიკეფს შქას გიშარჩქინელ რდჷ,<ref>"[http://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html Ethnic tensions: War in the Caucasus is Stalin's legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180620180716/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/ethnic-tensions-war-in-the-caucasus-is-stalins-legacy-899615.html |date=20 June 2018 }}". ''The Independent''. 17 August 2008.</ref> საბოლოათ, 1924 წანაშე ღურაშახ, 1953 წანაშ 5 მელახშახ, სხუნუეფიშ რსხუშ ''[[დე ფაქტო]]'' ლიდერო გჷნირთუ. შხვა ქორთუეფი, მუჭომეფით რდეს [[ლავრენტი ბერია]] დო [[ვსევოლოდ მერკულოვი]], თაშნეშე იკენდეს გაულამ პოსტეფს სხუნუეფიშ თარობას. 1936-1938 წანეფს, სტალინიშით მანჯებულ [[კაბეტ ტერორი|კაბეტ ტერორქ]] გჷმიჭანუ ვითოშობათ ქორთუ დისიდენტიშ, ინტელექტუალიშ დო სხუნუეფიშ ხეშუულებაშო შხვა საეგებიო ოშქურანჯეეფიშ გჷმმაჭანალეფიშ ჸვილუა ვარ-და [[გულაგი|გულაგიშ ხანდათ-გიშათინალ კარეეფშა]] ჸონაფა, ნამუქჷთ ართგამა გეურკუ ერიშ კულტურულ დო ინტელექტუალურ რინას.<ref>{{Cite web |title=Soviet Georgia: A Detailed Historical Analysis of the 20th Century Georgia |url=https://georgia.to/soviet-georgia/ |access-date=2024-07-21 |website=georgia.to |language=en}}</ref> [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, 1941 წანაშ მანგის, [[ნაცისტური გერმანია|გერმანიაქ]] [[ურალიშ გვალეფი|ურალიშ გვალეფშახ]] ედომუშამ ტერიტორიაშ დოჸუნაფაშ ხამანჯელით წჷმიჭყუ [[ოპერაცია ბარბაროსა|ურთიართმოხვარაშ პაქტიშ ქიანეფიშ მიშაკთუა სხუნუეფიშ რსხუშა]]. მუჟანსჷთ ოპერაციაშ დოჭყაფაქ აკიბორკჷნ, 1942 წანას ლირეშ ქიაეფქ წჷმიჭყეს "[[ოპერაცია „ბლაუ“]]-შ" მენტება სტრატეგიულ კავკაციურ ნაფთობობადეშეფიშ დო ოლჷმორე მასალეფიშ ქარხანეფიშ ეიოჭოფალო; საბოლათ, ლირეშ ქიანეფიშ ჯარეფქ საქორთუოშ ხურგშახ შეაკეს. 700 000-შე უმოს ქორთუ — მოახორობაშ დოხოლაფირო 20% — იბურჯუდჷ ჭითა არმიას მინმაკათუეფიშ გიშარაჸალო დო ბერლინიშჸურე ულას; თინეშე დოხოლაფირო 350 000 შურ ქორთუქ გოჭყორდჷ.<ref>{{cite news |title=Georgian World War II hero's remains return home |url=https://agenda.ge/en/news/2015/2165 |work=Agenda.ge |date=30 September 2015}}</ref> [[ფაილი:Georgian revolutionary and military figure Leo Kereselidze.jpg|thumb|right|ქორთუ ნაციონალისტ დო ანტისხუნუურ აქტივისტ [[ლეო კერესელიძე]] თი ადამიერეფიშ რიცხუს ოკათუდჷ, ნამუთ ბოლშევიკეფიშით ხემანჭუაფაშ ხეშა ეშაჸოთამაშ უკულ ემიგრაციაშა რდჷ გინორაჸილინ]] [[სტალინიშ ონგარუ|სტალინიშ ღურაშ]] უკული, [[ნიკიტა ხრუშჩოვი|ნიკიტა ხრუშჩოვქ]] სხუნუეფიშ რსხუშ ლიდერო გჷნირთუ დო [[დესტალინიზაცია]]შ პოლიტიკას მანჯენდჷ. ხრუშჩოვიშ რეპრესიეფს [[საპროტესტო გიშულეფ ქართის (1956)|ქართის ახიაჩებეფქ ]]მაჸუნუ, ნამუეფჷთ ოურდუმე ნძალეფით ქეგიორცუეს. თე მოლინეფიშ ნძალობურ მუკორთაქ, ნამუქჷთ სხუნუეფიშ რსხუშოთ ქორთულ ართგურობას ოშქურანჯობა გჷმუჭანუ, ხე ქეშუნწყუ ერიშ კონსოლიდაციას.<ref name="a&c">[[Svante Cornell|Cornell, Svante E.]] (2002), ''Autonomy and Conflict: Ethnoterritoriality and Separatism in the South Caucasus: Cases in Georgia'', pp. 146–149. [[Uppsala University]], Department of Peace and Conflict Research, {{ISBN|91-506-1600-5}}</ref> [[ქართიშ დემონსტრაციეფი (1978)|1978 წანაშ ქართიშ დემონსტრაციეფქ]] მასობურ ანტისხუნუურ პროტესტეფიშ მორთას შანენდჷ, მარა ათეხანს თარობაქ უკახალე კჷნიკინუ. სხუნუეფიშ გამაგალაშ გიმე დოსქილადირ ბორჯის, საქორთუოშ ეკონომიკა აგჷნორენდუ ძინას დო შანულამო იუჯგუშებუდჷ, მარა ირო უმოსო არგამათ მიშჷ კორუფცია დო თარობაშ კათაშე ჩათხია. 1986 წანას, [[პერესტროიკა]]შ დოჭყაფაშე, სხუნუურ საქორთუოშ ხემანჯღვერობა თიჯგურა უგაღექ იჸუ თირუეფიშ მორიაშოთ, ნამჷ-და ქორთუეფიშ უმენტაშობაქ, თინეფს შქას მორანწკე კომუნისტეფქჷთ, დოსხუნეს, ნამჷ-და წიმი ულაშ აკა რზა რინელ სხუნუურ სისტემაშე გიშულა რდჷ. === ზოხორინალაშ დორთინაფა, ომენოღალე ლჷმეფი === {{ქოძირით თაშნეშე|საქორთუოშ ისტორია{{!}}საქორთუოშ რესპუბლიკა (1990–1992)}} [[ფაილი:1993 Georgia war1.svg|thumb|[[საქორთუოშ ომენოღალე ლჷმა]] დო [[აფხაზეთიშ ლჷმა (1992-93)|აფხაზეთიშ ლჷმა]] 1993 წანაშ მარაშინათუთა-გჷმათუთას]] 1988 წანაშე საქორთუოს ზოხორინალაშ მოხუჯეეფიშ მასობურ საპროტესტო აქციეფქ დიჭყჷ, ნამუეფსჷთ ხემანჯღვერენდეს თიჯგურა [[ქორთულ ნაციონალიზმი|ქორთუ ნაციონალისტეფი]], მუჭომეფით რდეს [[მერაბ კოსტავა]] დო [[ზვიად გამსახურდია]]. გეჸვენჯ წანას, [[9 პირელიშ ტრაგედია|1989 წანაშ 4-9 პირელს, ქართის მანჯებულ კაბეტ თინჩალ დემონსტრაციაშ სხუნუეფიშ ნძალეფიშით კონწარო ინონანგერუაქ]], ქიანას სხუნუურ გამაგალაშ გაგჷნძორაფაშ დისკრედიტაციაშ თოლწონუათ გინმატახალ მოლინათ გჷნირთუ.<ref>{{cite book|author=Darrell Slider|url=https://books.google.com/books?id=4NCxG8YCScYC|title=Problems of Communism: November—December 1991|volume=15|publisher=Documentary Studies Section, International Information Administration|year=1991|pages=66|language=en|chapter=Georgia's independence|quote=The April 9 "Tragedy", as it came to be called, had a searing effect on Georgian public. The republic leadership lost what authority it had enjoyed in the eyes of Georgians, and support for independence became overwhelming— developments confirmed by polls initiated by the Communist leadership itself.}}</ref> 1990 წანაშ გჷმათუთას, სხუნუურ საქორთუოს პირველ ანდაპარტიულ [[საქორთუოშ უჟინაშ სხუნუშ გიშაგორუეფი|გიშაგორუეფქ]] იმანჯჷ, ნამუთ ედომუშამ სხუნუეფიშ რსხუს პირველ ანდაპარტიულ გიშაგორუეფ რდჷ, სოდე ოპოზიციურ ბუნეფ ოფიციალურ პოლიტიკურ პარტიეფო რდეს რეგისტრირებულეფჷნ.<ref>{{Cite web|url=https://www.tampabay.com/archive/1990/10/30/georgia-votes-for-change/|title=Georgia Votes for Change|website=[[Tampa Bay Times]]|date=30 October 1990}}</ref> ზვიად გამსახურდია ნადუდა აკოკათელ კოალიციაქ „[[კუკუმი ტაბაკი - დუდიშული საქორთუო]]ქ“ თე გიშაგორუეფს გომორძგუა მიპალჷ დო ახალ თარობა გაჭყჷ. 1991 წანაშ 9 პირელს, სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმაშახ ჭიჭე ხანით კინოხ, 31 მელახის მანჯებულჷ [[საქორთუოშ ზოხორინალაშ დორთინაფაშ რეფერენდუმი (1991)|რეფერენდუმიშ]] უკული, [[საქორთუოშ რესპუბლოიკაშ უჟინაშ სხუნუ|საქორთუოშ უჟინაშ სხუნუქ ]] {{ill|საქორთუოშ სახენწჷფობურ ზოხორინალაშ დორთინაფაშ აქტი|lt=გეგმაცხადჷ ზოხორინალა|ka|საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი}}.<ref name="GovtofGeorgia">{{cite web |url=http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |title=Government of Georgia:About Georgia |publisher=gov.ge |access-date=9 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821030240/http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=193 |archive-date=21 August 2016 }}</ref> საქორთუო სხნუეფიშ რსხუშ პირველ ვა[[ბალტიაშოპიჯეთი|ბალტიურ]] რესპუბლიკა რდჷ, ნამუქჷთ ოფიციალურო გჷმაცხადუ ზოხორინალან,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=alTeCwAAQBAJ&pg=PA333|title=New Tribalisms: The Resurgence of Race and Ethnicity|first=Michael W.|last=Hughey|date=29 March 2016|publisher=Springer|isbn=978-1-349-26403-2 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> დო რუმინეთიქ პირველ ქიანათ გჷნირთუ, ნამუქჷთ 1991 წანაშ მარაშინათუთას აღიარჷ ზოხორინელ საქორთუონ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=G4LiAAAAMAAJ&q=%22was+Romania%22|title=Coming Together Or Falling Apart?: Regionalism in the Former Soviet Union|first1=S. Neil|last1=MacFarlane|first2=Queen's University (Kingston, Ont ) Centre for International|last2=Relations|date=28 August 1997|publisher=Centre for International Relations, Queen's University|isbn=978-0-88911-745-7 |access-date=28 August 2023|via=Google Books}}</ref> 26 მესის, გამსახურდია [[საქორთუოშ საპრეხიდენტო გიშაგორუეფი (1991)|პირველ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს]] 86,5% ხონარით გეგშაგორეს პრეზიდენტო, გიშმაგორალეფიშ აქტივობაშ 83%-შე უმოს მაძირაფალით.<ref>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p. 401 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> საქორთუოშ რესპუბლიკაშ რესპუბლიკაშ სხუნუშ 1991 წანაშ 9 პირელიშ ზოხორინალაშ გჷმოცხადებას ხეთეშე მაჸუნუ შედეგიქ აღიარებეფიშ სახეთ. საქორთუოშ ზოხორინალა იჩინეს: 1991 წანაშ 27 მარაშინათუთას — [[რუმინეთი]] დო [[მოლდოვა]], 30 მარაშინათუთას — [[აზერბაიჯანი]], 13 ეკენიას — [[სომხეთი]], 12 ქირსეთუთას — [[უკრაინა]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N244, 13 დეკემბერი, 1991</ref> 16 ქირსეთუთას — [[თურქეთი]],<ref>„საქართველოს რესპუბლიკა“, N247, 18 დეკემბერი, 1991</ref> 20 ქირსეთუთას — [[ლიეტუვა]] დო [[მონღოლეთი]], 25 ქირსეთუთას — [[ააშ]], [[კანადა]] დო [[ირანი]], 26 ქირსეთუთას — [[ინდოეთი]], [[ბრაზილია]], [[კუბა]], [[ტაილანდი]], 27 ქირსეთუთას — [[ჩინეთი]], [[ბელარუსი]], [[სლოვენია]], [[ვიეტნამი]], [[ეგვიპტე]], [[ალჟირი]], 28 ქირსეთუთას — [[ხორვატია]], [[იორდანია]], 30 ქირსეთუთას — [[ლიბანი]], 31 ქირსეთუთას — [[პაკისტანი]], 1992 წანაშ 2 ღურთუთას — [[ერაყი]], [[ეთიოპია]], [[ლაოსი]] და თ.უ., თაშნეშე 1992 წანაშ 31 კვირკვეს გოართოიანაფილ ერეფიშ მორანწკე ხუნას საქორთუოშ რესპუბლიკაქ მეღებულქ იჸუ ორგანიზაციაშ 179-ა მაკათურო.<ref>{{cite web |url=https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/10073/1/SakartvelosRespublika_1992_N144.pdf |title=გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“, №144 (423), 1 აგვისტო, 1992 |publisher=dspace.nplg.gov.ge |access-date=2026-02-09}}</ref> გამსახურდია მალასნო, 1991 წანაშ 22 ქირსეთუთაშე 1992 წანაშ 6 ღურთუთაშა, [[საქორთუოშ სახენწჷფო მინორთა (1992-1993)|ზისხირამ ''სახენწჷფო მინორთაშ'']] შეგეგო გექთახუეს. სახენწჷფო მინორთა ხე ქეშუნწყჷ ერუანულ გვარდიაშ ნროთიქ დო გვეროოურდუმე ორგანიზაციაქ, ჯოხოთ „[[მხედრიონი]]“ („ცხენენჯ კოჩი“). უკულ ქიანაქ კონწარ [[საქორთუოშ ომენოღალე ლჷმა|ომენოღალე ლჷმას]] ქინიფულჷ, ნამუთ 1993 წანაშ ქირსეთუთაშა იგინძორებუდჷ. საქორთუოშ ჟირ რეგიონს, [[აფხაზეთი]]ს დო [[ცხინვალიშ რეგიონი|ცხინვალიშ რეგიონს]], აბანობურ სეპარატისტეფ დო უმენტაშობას მარენჯ ქორთუ მახორობაშ შქას რინელ ინოფულირ აწორინაფეფქ ფართომასშტურ ეთნიკურ ნძალობუაშა დო ლჷმებშა გეგნორთჷ.<ref name="princeton">{{cite web |title=Georgia: Abkhazia and South Ossetia |url=https://pesd.princeton.edu/?q=node/274 |website=www.pesd.princeton.edu |publisher=Encyclopedia Princetoniensis |access-date=16 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804112845/https://pesd.princeton.edu/?q=node%2F274 |archive-date=4 August 2018 }}</ref> რუსეთიშ ხუჯიშ დოკინათ, აფხაზეთიქ დო ობჟათე ოსეთიქ ფაქტობურ ზოხორინალა მიპალუეს საქორთუოშე, საქორთუქ — კონტროლ ხვალე ონირზე ტერიტორიეფიშ მორჩილ ნორთშა ქეისილიდჷ.<ref name="princeton" /> [[ედუარდ შევარდნაძე]] ([[გალენურ საქვარეფიშ სამინისტრო (სსრრ)|სსრრ-შ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრ]] 1985-1991 წანეფს) 1992 წანაშ მელახის ქჷდარინეს<ref>{{cite web|title=Shevardnadze Named Head of New Government|url=https://greensboro.com/shevardnadze-named-head-of-new-government/article_d02d70f0-9c07-52b2-83c2-3625238a52d7.html|date=10 March 1992|publisher=[[News & Record]]}}</ref> საქორთუოშ ახალ თარობაშ მადუდეთ დო [[საქორთუოშ კანონმადვალუ ორგანოშ გიშაგორუეფი 1992|თიმ წანას გიშაგორილქ]] იჸუ სახენწჷფოშ მადუდეთ, მოგვიანეთ, 1995 წანას, [[საქორთუოშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი 1995|პრეზიდენტო]].<ref>{{Cite news|date=7 July 2014|title=Obituary: Eduard Shevardnadze|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26327394|access-date=2021-07-06}}</ref> [[აფხაზეთიშ ლჷმა (1992-93)|აფხაზეთიშ ლჷმაშ]] ბორჯის, აფხაზ სეპარატისტეფქ დო ოორუე კავკაციარ მალიმორეფქ (ჩეჩენეფიშამო) აფხაზეშე დოხოლაფირო 230 000-შე 250 000-შა ქოქრთუ[112] გეგნორაჸეს.<ref name="hrwreport">{{cite web |url=https://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |title=Georgia/Abchasia: Violations of the laws of war and Russia's role in the conflict |date=March 1995 |publisher=Human Rights Watch |access-date=4 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010220133323/http://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |archive-date=20 February 2001 |url-status=live }}</ref> მეხოლაფირო 23 000 ქორთუქ ცხინვალშ რეგიონშე ირტჷ.<ref>{{cite web|date=May 1996|title=Russia – The Ingush–Ossetian conflict in the Prigorodnyi region|url=http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070513003516/http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm|archive-date=13 May 2007|access-date=18 July 2007|publisher=Human Rights Watch/Helsinki}}</ref> 1994 წანას, საქორთუო ეკონომიკურ კრიზისის რდჷ, ნამუსჷთ წორო ალაჸუნდჷ თიჯგურა თარ პროდუქტეფიშ კონწარ დეფიციტი, მუჭომით რე ქობალი, წყარი, ელექტროენერგია დო გოტიბაფა.<ref>{{cite web|title=Bread, water, fuel shortages in Georgia|url=https://www.upi.com/Archives/1994/11/22/Bread-water-fuel-shortages-in-Georgia/5860785480400/|date=22 November 1994|publisher=[[United Press International]]}}</ref> === ვარდეფიშ რევოლუცია, პრობჟადალურ მუკორთა === {{თარი|ვარდეფიშ რევოლუცია}} [[ფაილი:Georgia, Tbilisi - Rose Revolution (2003).jpg|thumb|2003 წანაშ [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]]] 2003 წანას, შევარდნაძე (ნამუქჷთ 2000 წანას ხეახალშო გიმორძგჷ გიშაგორუეფს) გექთახუეს [[ვარდეფიშ რევოლუცია]]თ, თიშ უკული, მუთ ქორთულ ოპოზიცია დო ერეფოშქაშე დჷმაკვირეეფი ანტკიცენდეს, ნამჷ-და [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2003|2003 წანაშ 2 გერგობათუთაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფ]] გატყურებულ რდჷნ.<ref>{{cite web |url=http://eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml |title=EurasiaNet Eurasia Insight – Georgia's Rose Revolution: Momentum and Consolidation |publisher=Eurasianet.org |access-date=5 May 2009 |archive-date=5 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090805074544/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml}}</ref> რევოლუციას ხემანჯღვერებდეს [[მიხეილ სააკაშვილი]], [[ზურაბ ჟვანია]] დო [[ნინო ბურჯანაძე]], შევარდნაძეშ გამაგე პარტიაშ ჸოფირ მაკათურეფ დო ლიდერეფი. მიხეილ სააკაშვილი, 2004 წანას, გეგშაგორეს საქორთუოშ პრეზიდენტო.<ref>{{cite web|url=http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history |title=არჩევნების ისტორია|work=ტაბულა |publisher=Tabula|date=17 August 2016|access-date=2 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107013905/http://www.tabula.ge/ge/elections-2016/history|archive-date=7 November 2017|url-status=live|language=ka}}</ref> ვარდეფიშ რევოლუციაშ უკული, ქიანაშ ოურდუმე დო ეკონომიკურ შილაბუანობეფიშ გაჸონიერებელო დო თიშ გალენურ პოლიტიკაშ ბჟადალჸურე მუკართაფალო დიჭყჷ რეფორმეფიშ სერიაქ. [[ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტი|ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტიშ]] მეხ, ''2003 წანას დახე მორცხილ სახენწჷფოშე, 2014 წანას საქორთუო ელაზჷმაფათ ჯგირო ფუნქციონირებაფონ საბაზარო ეკონომიკაშა გეგნორთჷ... [დო] დრამატულ პოლიციურ დო ინსტიტუციურ რეფორმეფიშ მეშქაშობათ, თარობაქ გეშაჸათჷ დაბალ დონეშ კორუფცია''.<ref>[[ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტი]], [https://2009-2017.state.gov/documents/organization/229020.pdf ''Georgia: Executive Summary''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218073119/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/229020.pdf |date=18 February 2020 }}, Retrieved: 5 May 2016</ref> ახალ თარობაშ ცადებაქ, მოურთინუდუკო საქორთუოშ ხეშუულებაშ ავტორიტეტ ქიანაშ ობჟათე-ბჟადალშე მადვალუ ავტონომიურ რესპუბლიკა [[აჭარა]]სჷნ, 2004 წანას კაბეტ [[აჭარაშ კრიზისი|კრიზის]] გჷმიჭანუ.<ref>{{cite web |title=Georgia moves to rein in Ajaria |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3685117.stm |publisher=[[BBC News]] |date=5 May 2004}}</ref> ქიანაშ ახალ პრობჟადალურ კურსიქ, [[ჩეჩნეთიშ მაჟირა ლჷმა]]ს ქორთულ კუნთხუშ კათაფაშ გებრალებაწკჷმა ართო,<ref>{{Cite news | last= Gorshkov | first= Nikolai | url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | title= Duma prepares for Georgia strike | work= BBC News | date= 19 September 2002 | access-date= 24 July 2009 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090929222413/http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm | archive-date= 29 September 2009 | url-status=live}}</ref> გჷმიჭანუ [[რუსეთ-საქორთუოშ ურთიართობეფი|რუსეთწკჷმა ურთიართობეფიშ]] კონწარ გაუფრაშება, ნამუსჷთ თაშნეშე ხეს უნწყუნდჷ რუსეთიშ ღილე მოხვარა დო ალარჷნა ჟირ სეპარატისტულ ტერიტორიეფშოთ. ურთიართობეფიშ მოძინე მოღუნჭაფაშ უმკუჯინალო, 2005 წანაშ მესის საქორთუოქ დო რუსეთიქ ქემიოჭირინუეს ჟირჸურენ აპიჯაფას,<ref>{{cite web |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080813052136/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |url-status=live|archive-date=13 August 2008 |title=Russia, Georgia strike deal on bases |publisher=Civil Georgia, Tbilisi |date=30 May 2005 | access-date=29 December 2021}}</ref> ნამუშ მეჯინათ [[ბათუმი|ბათუმს]] დო [[ახალქალაქი|ახალქალაქის]] მადვალუ რუსულ ოურდუმე ბაზეფ (ნამუეფჷთ სხუნუეფიშ ბორჯიშე თექ დრესჷნ) გეგშეჸონეს. რუსეთიქ 2007 წანაშ ქირსეთუთაშო ედომუშამ ოურდუმე პერსონალ დო ტექნიკა გეგშეჸონუ თე ობიექტეფშე,<ref>{{cite web|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=16321|title=Russia Hands Over Batumi Military Base to Georgia|publisher=Civil Georgia, Tbilisi|date=13 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514043306/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=16321|archive-date=14 May 2011|url-status=live | access-date=29 December 2021}}</ref> მარა ვეგშუჸონაფჷ აფხაზეთის მადვალუ [[გუდაუთა]]შ ბაზაშე, ნამუშე გიშულა თის მათხუაფუდჷ [[სტამბოლიშ სამიტი 1999|1999 წანაშ სტამბოლის სამიტის ]] ევროპას [[აპიჯაფა ევროპას რჩქვანელობურ აკონაჯარაფილ ნძალეფიშ გეშა ხეკულუაშ ადაპტაციაშენ|რჩქვანელობურ აკონაჯარაფილ ნძალეფიშ გეშა ხეკულუაშ ადაპტაციაშ]] მეღებაშ უკული.<ref>[http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 Russia's retention of Gudauta base – An unfulfilled CFE treaty commitment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170205180219/http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 |date=5 February 2017 }} Socor, Vladirmir. The Jamestown Foundation. 22 May 2006</ref> === რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა === [[ფაილი:South Ossetia war russian tank.jpg|thumb|რუსულ ტანკეფ საქორთუოშა მინოკათუაშ ბორჯის, ცხინვალიშ რეგიონს.]] {{თარი|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)}} {{ქოძირით თაშნეშე|ერეფოშქაშე რეაქცია აფხაზეთიშ დო ობჟათე ოსეთიშ ზოხორინალაშენ}} 1991 წანას, [[სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა]]შ უკული, საქორთუოშ დო აფხაზეთიშ დო ცხინვალშ რეგიონიშ სეპარატისტეფს შქას ურთიართობა მოღუნჭულ რე. რუსეთ დო საქორთუოშ შქას ურთიართობეფქ [[ქორთუეფიშ დეპორტაცია რუსეთშე 2006|კვათირო გეუფრაშ]] 2008 წანაშ პირელიშ [[რუსეთ-საქორთუოშ დიპლომატიურ კრიზისი 2008|რუსეთ-საქორთუოშ დიპლომატიურ კრიზისიშ დონეშახ]].<ref name="shelling">{{cite web|last=Whitmore|first=Brian|date=12 September 2008|title=Is The Clock Ticking For Saakashvili?'|url=https://www.rferl.org/a/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102314/http://www.rferl.org/content/Is_The_Clock_Ticking_For_Saakashvili/1199512.html|archive-date=3 September 2014|access-date=3 September 2014|website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]}}</ref><ref name="tall_order">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |title=Russia criticised over Abkhazia |work=BBC News |date=24 April 2008 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080815002113/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7364544.stm |archive-date=15 August 2008 |url-status=live }}</ref> 2008 წანაშ [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმაშ]] უკულ აფხაზეთიშ დო ცხინვალიშ რეგიონიშ ნორთიქ რუსეთიშით ხუჯდოკინელ სეპარატისტეფიშ კონტროლიშ გიმე ქეშალჷ დო [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|თე რეგიონეფს]] რუსულ ოურდუმე ბაზეფ გაჭყეს. 2008 წანაშ 1 მარაშინათუთას, ბომბიშ გობუთქაფაშ ოღანკეთ გჷნირთუ მანქანაქ, ნამუსჷთ ქორთუ მთინჩმოღალეეფ გინმოჸუნდჷნ. თე ინციდენტიშ პროვოცირება ცხინვალიშ რეგიონიშ სეპარატისტ ოსეფს მიაჭარაფუ, ნამუქჷთ ოლჷმარ ქიმინუეფიშ დოჭყაფაშ ოსხირო გჷნირთუ. შედეგო დეღამაკჷ ხუთ ქორთუ ოურდუმე მაინალექ, მოგვიანეთ — სნაიპერეფქ მუსხირენ სეპარატისტ ოს მალიმორ დოჸვილეს.<ref>{{cite news|url=http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c,dwp_uuid=f2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|title=Countdown in the Caucasus: Seven days that brought Russia and Georgia to war|newspaper=[[Financial Times]]|date=26 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920023223/http://www.ft.com/cms/s/0/af25400a-739d-11dd-8a66-0000779fd18c%2Cdwp_uuid%3Df2b40164-cfea-11dc-9309-0000779fd2ac.html|archive-date=20 September 2008}}</ref><ref name="feud">{{cite news |url=http://online.wsj.com/articles/SB121884450978145997 |title=Smoldering Feud, Then War |author1=Marc Champion |author2=Andrew Osborn |newspaper=The Wall Street Journal |date=16 August 2008}}</ref> 1 მარაშინათუთას, ცხინვალიშ რეგიონიშ სეპარატისტეფქ ქორთულ ოფუტეეფიშ ბომბუა დიჭყეს. თე არტილერიულ ბომბუეფიშ გეშა ქორთუ ოურდუმე მაინალეეფ პერიოდულო ტყიაჸოთამათ უგამუდეს.<ref name="shelling" /><ref name="feud" /><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|title=Georgia calls on EU for independent inquiry into war|author=Luke Harding|newspaper=The Guardian|date=19 November 2008|access-date=4 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913101015/https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/georgia-russia-eu-media-inquiry|archive-date=13 September 2017|url-status=live}}</ref><ref name="Allison">{{cite journal|author=Roy Allison|url=http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|title=Russia resurgent? Moscow's campaign to 'coerce Georgia to peace'|journal=[[International Affairs (journal)|International Affairs]]|volume=84|issue=6|year=2008|pages=1145–1171|doi=10.1111/j.1468-2346.2008.00762.x|access-date=19 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423221417/http://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4760/39349_201918.pdf|archive-date=23 April 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |title=The Conflict Between Russia and Georgia |author=Jean-Rodrigue Paré |publisher=Parliament of Canada |date=13 February 2009 |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/prb0836-e.htm |archive-date=2 January 2016 }}</ref> 2008 წანაშ 7 მარაშინათუთას, საქორთუოშ პრეზიდენტ მიხეილ სააკაშვილქ ცანდჸურენ ჸოთამაშ მეტება გეგმაცხადჷ დო თინჩალურ მორაგადეეფშახ მოუჭანჷ.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |title=Saakashvili Appeals for Peace in Televised Address |publisher=Civil.Ge |date=7 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019155639/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18931 |archive-date=19 October 2014 |url-status=live }}</ref> ცხინვალიშ რეგიონიშ კონფლიქტიშ ზონას მადვალუ ქორთულ ოფუტეეფშა მანჯებულ გეჸვენჯ გენთხაფეფს მალასნო ოგამურ ტყვიაჸიოთამაქ მაჸუნუ ქორთულ ჯარეფიშჸურე, ნამუეფქჷთ 7 მარაშინათუთას, სერით, ობჟათე ოსეთიშ დუდგჷმოცხადებულ რესპუბლიკაშ ნანანოღაშ, [[ცხინვალი]]შ მალობთ ეყარეს დო 8 მარაშინათუტაშ ოჭმარეს ნოღაშ ცენტრის ქემიოჭირინუეს.<ref name="Jamestown Goals">{{cite web |url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |title=The Goals Behind Moscow's Proxy Offensive in South Ossetia |publisher=[[The Jamestown Foundation]] |date=8 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026162658/http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Ball_the_words%5D=Georgia%20Moscow%20proxy&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33872&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=56f9d06976 |archive-date=26 October 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.chicagotribune.com/2008/08/09/georgian-conflict-puts-us-in-middle/|title=Georgian conflict puts U.S. in middle|website=Chicago Tribune|date=9 August 2008|access-date=3 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016124315/http://articles.chicagotribune.com/2008-08-09/news/0808080649_1_south-ossetia-russian-peacekeeping-troops-russian-president-dmitry-medvedev/2|archive-date=16 October 2014|url-status=live}}</ref><ref name="washingtonpost.com">{{cite news |author=Peter Finn |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |title=A Two-Sided Descent into Full-Scale War |newspaper=[[The Washington Post]] |date=17 August 2008 |access-date=28 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106085255/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/16/AR2008081600502_pf.html |archive-date=6 November 2012 |url-status=live }}</ref> რუს ოურდუმე ექსპერტიშ, [[პაველ ფელგენჰაუერი]]შ რაგადუათ, ოსურ პროვოკაციაშ ღანკ რდჷ ქორთულ ოგამურ ქიმინუაშ პროვოცირება, ნამუთ რუსეთიშ ოურდუმე მინოკათუაშ ოხვილურ სამანჯელს წჷმარინუანდუ.<ref>{{cite web |url=http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |title=The Russian-Georgian War was Preplanned in Moscow |date=14 August 2008 |author=Pavel Felgenhauer |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820185319/http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=33888 |archive-date=20 August 2014 }}</ref> საქორთუოშ თოლორუაშ დო მუზმარენ რუსულ მედიაშ ჩინებათ, ქორთულ ოურდუმე ქიმინუაშ დოჭყაფაშახ რეგულარულ (დო ვა თინჩალური) რუსულ არმიაშ ნორთეფ უკვე გინოყარაფილ რდეს [[როკიშ სორილი]]შ აშო ცხინვალიშ რეგიონიშ ტერიტორიაშა.<ref name="NYTFreshev">{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | work=The New York Times | first=C.J. | last=Chivers | title=Georgia Offers Fresh Evidence on War's Start | date=15 September 2008 | access-date=28 August 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170616163055/http://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html | archive-date=16 June 2017 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |script-title=ru:СМИ: российские войска вошли в Южную Осетию еще до начала боевых действий |publisher=NEWSru.com |date=11 September 2008 |language=ru |access-date=19 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102030749/http://www.newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html |archive-date=2 January 2016 |url-status=live }}</ref> რუსეთიქ საქორთუოს "ობჟათე ოსეთიშ მეხჷ აგრესია" ქეგიაბრალჷ დო 2008 წანაშ 8 მარაშინათუთას, "თინჩალაშ მიშაღალაშ" ოპერაციაშ სამანჯელით, საქორთუოშ მეხ ფართომასშტაბურ ოსქირონე, ოჰეერე დო ოზურე მინოიკათუა დიჭყჷ.<ref name="roudik">{{cite web|publisher=Library of Congress |url=https://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |title=Russian Federation: Legal Aspects of War in Georgia | archive-url=https://web.archive.org/web/20140716042951/http://www.loc.gov/law/help/russian-georgia-war.php |archive-date=16 July 2014 }}</ref><ref name="Allison" /> სეპარატისტულ აფხაზურ ნძალეფქ, 9 მარაშინათუთას, გონწყეს მაჟირა ფრონტ [[კოდორიშ ლეხერი]]შ კოდორიშ ბურჯაფი 2008|ბურჯაფით]] — ქეგიანთხეს კოდორიშ ლეხერს, ნამუსჷთ საქორთუო აკონტროლენდჷ.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |title=Abkhaz separatists strike disputed Georgia gorge |work=Reuters |date=9 August 2008 |access-date=1 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134849/http://www.reuters.com/article/2008/08/09/us-georgia-abkhazia-kodori-idUSL932653720080809 |archive-date=24 September 2015 |url-status=live }}</ref> 10 მარაშინათუთაშო, ცხინვალ რუს ოურდუმეეფქ გეჭოფეს.<ref name="radar">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|title=I got my children out minutes before the bombs fell|work=The Guardian|date=11 August 2008|first=Luke|last=Harding|access-date=24 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305004656/https://www.theguardian.com/world/2008/aug/11/georgia.russia11|archive-date=5 March 2017|url-status=live}}</ref> რუსეთიშ ურდუმე ნძალეფქ გეჭოფეს ქორთულ ნოღეფ ონირზე ტერიტორიეფიშ გალე.<ref name="new_front_deeper">{{cite news |agency=Associated Press |title=Russia opens new front, drives deeper into Georgia |url=http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |date=11 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080814211308/http://ap.google.com/article/ALeqM5hV2N6fVKS5slf10A13Dj_uIdaZ4QD92GE8780 |archive-date=14 August 2008}}</ref> კონფლიქტიშ ბორჯის, [[ქორთუეფიშ ეთნიკურ წიმინდუა ობჟათე ოსეთის|„ობჟათე ოსეთის“ ქორთუეფიშ მეხჷ მიშჷ ეთნიკურ წიმინდუაშ კამპანია]], ნამუთ ლჷმაშ თებაშ უკული, ქორთულ ხორუეფიშ მოჯალაგაუსჷთ იკათუანდჷ.<ref name="Fact-finding">{{cite web|url=http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20091007030130/http://www.ceiig.ch/pdf/IIFFMCG_Volume_I.pdf|archive-date=7 October 2009|title=Report. Volume I|date=September 2009|publisher=Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in Georgia |page=27}}</ref><ref name="Damage">{{cite news |title=Amnesty International Satellite Images Reveal Damage to South Ossetian Villages After... |url=https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979+09-Oct-2008+PRN20081009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222225015/https://www.reuters.com/article/2008/10/09/idUS200979%2B09-Oct-2008%2BPRN20081009 |archive-date=22 February 2014 |work=Reuters |date=9 October 2008 }}</ref> ლჷმაქ 192,000 ადამიერ უკარელეთ დიტჷ, მარა ანდაქ ლჷმაშ უკული, ჸუდეშა დორთა შილებუ. ართ წანაშ უკული, დოხოლაფირო 30 000 ეთნიკურ ქორთუ კინე გინორაჸილო რე.<ref>{{cite web |url=http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |title=Civilians in the line of fire |publisher=Amnesty International |date=November 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222042133/http://www.refworld.org/pdfid/4922c0b22.pdf |archive-date=22 February 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia Marks Anniversary of War |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |date=7 August 2009 |work=BBC News |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808040149/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8188904.stm |archive-date=8 August 2014 |url-status=live }}</ref> "[[კომერსანტი]]ს" გჷმობჟინაფილ ინტერვიუს სეპარატისტულ ობჟათე ოსეთიშ ლიდერ [[ედუარდ კოკოითი]]ქ გაცხადჷ, ნამჷ-და ქორთუეფს დორთაშ ნებას ვემეჩანდჷნ.<ref>{{cite web |script-title=ru:Эдуард Кокойты: мы там практически выровняли все |url=http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |date=15 August 2008 |publisher=Kommersant |language=ru |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916181813/http://www.kommersant.ru/doc/1011783 |archive-date=16 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web |title=Rights Groups Say South Ossetian Militias Burning Georgian Villages |url=http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |date=30 September 2008 |publisher=RFE/RL |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903102226/http://www.rferl.org/content/Ossetian_Militias_Burn_Georgian_Villages/1292746.html |archive-date=3 September 2014 |url-status=live }}</ref> [[საფრანგეთიშ პრეზიდენტი|საფრანგეთიშ პრეზიდენტ]], [[ნიკოლა სარკოზი]]ქ, 2008 წანაშ 12 მარაშინათუთას, ტყვიაჸთამაშ მეტებაშ აპიჯაფას მორაგადაფათ მიოჭირინჷ.<ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19069 |title=Russia Endorses Six-Point Plan |publisher=Civil.Ge |date=12 August 2008 | access-date=29 December 2021 }}</ref> რუსეთიქ, 26 მარაშინათუთას, აფხაზეთ დო ობჟათე ოსეთ ზოხო რესპუბლიკეფო აღიარჷ.<ref name="kremlin">{{cite web|url=http://kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|title=Statement by President of Russia Dmitry Medvedev|publisher=The Kremlin|date=26 August 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080902001442/http://www.kremlin.ru/eng/speeches/2008/08/26/1543_type82912_205752.shtml|archive-date=2 September 2008}}</ref> საქორთუოშ თარობაქ რუსეთწკჷმა დიპლომატიურ ურთიართობეფ მეჭყვიდჷ.<ref name="break">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |title=Georgia breaks ties with Russia |work=BBC News |date=29 August 2008 |access-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006073511/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7588428.stm |archive-date=6 October 2014 |url-status=live }}</ref> 8 გჷმათუთას, რუსულ ოურდუმე ნძალეფქ ქჷდიტუეს აფხაზეთიშ დო ობჟათე ოსეთიშ გოხოლუაშ ბუფერულ ზონეფი, ნამუშ შედეგო ევროპაშ რსხუშ დუმაკვირე მისია საქორთუოშ ბუფერულ ზონეფშა გენშაშქვეს.<ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117657 |title=Russia Completes 'Most of Withdrawal' – EU Monitors |publisher=Civil Georgia|date=8 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref><ref>{{cite news |url=https://civil.ge/archives/117667 |title=Moscow Says EU Monitors Fully Control 'Buffer Zones' |publisher=Civil Georgia|date=9 October 2008| access-date=2023-02-22}}</ref> ლჷმაშ უკული, საქორთუო ანტკიცენს, ნამჷ-და აფხაზეთ დო ობჟათე ოსეთ [[საქორთუოშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|დორხველ ოკუპირებულ ტერიტორიეფ]] რენ.<ref name="parliament.ge">{{cite web |url=http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |title=Resolution of the Parliament of Georgia on the Occupation of the Georgian Territories by the Russian Federation |date=29 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903224516/http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |archive-date=3 September 2008}}</ref><ref>{{cite news |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |title=Abkhazia, S.Ossetia Formally Declared Occupied Territory |publisher=Civil.Ge |date=28 August 2008 | access-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903230132/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |archive-date=3 September 2008 |url-status=live}}</ref> === ქორთულ ორცებაშ თარობა (2012–ასეშა) === [[ფაილი:Solvita Āboltiņa tiekas ar Gruzijas premjerministru (cropped).jpg|thumb|upright|[[ბიძინა ივანიშვილი]] — „[[ქორთული ორცება — დემოკრატიული საქორთუო|ქორთულ ორცებაშ]]“ დჷმარსხუაფალ დო პატჷცემულ დუდმახვენჯი.]] [[საქორთუოშ საპარლამენტოშ გიშაგორუეფი 2012|2012 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფშო]] ხაზირებაშის, საქორთუოქ მანჯჷ საკონსტიტუციო რეფორმეფ [[საპარლამენტო სისტემა|საპარლამენტო დემოკრატიაშა]] გინულაშ ღანკით, ნამუშით ემაჸონაფალ ხემანჭაუფეფ პრეზიდენტშე პრემიერ-მინისტრის გეგნაჩჷ.<ref>{{cite news |title=Georgia's Constitutional Changes |url=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/georgia/georgia-s-constitutional-changes |work=International Crisis Group |date=1 March 2012|access-date=29 December 2021}}</ref> გინულა დოჭყაფედუკო-ოკო 2012 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფით დო გათებედუკო-ოკო [[საქორთუოშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი 2013|2013 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფით]]. [[საქორთუოშ საპარლამენტოშ გიშაგორუეფი 2012|2012 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფქ]] გიშეგორჷ [[ართოიანი ნაციონალური ყარაფი|ართოიან ნაციონალურ ყარაფიშ]] მარცხებათ დო პარტია „[[ქორთული ორცება — დემოკრატიული საქორთუო|ქორთულ ორცებაშ]]“ გომორძგუათ — ნამუთ რდჷ პირველ თინჩალგიშაგორუეფშ რზათ ხეშუულებაშ გინოჩამა საქორთუოს.<ref>{{Citation|title=Saakashvili Concedes Defeat in Parliamentary Election|newspaper=Civil.ge|date=2 October 2012|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=25299|access-date=29 December 2021|archive-date=29 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211229182211/https://old.civil.ge/eng/article.php?id=25299|url-status=live}}</ref> პირველ წანა ახალ „ქორთულ ორცებაშ“ თარობაშ დო პრეზიდენტ სააკაშვილიშ შქას აწორინაფაშ „კოჰაბიტაციაშ“ (წორორინაშ) ბორჯით ეიშანჷ.<ref>{{cite news |title=Georgian tycoon Ivanishvili confirmed as prime minister |url=https://www.reuters.com/article/us-georgia-parliament-idUSBRE89O0Z820121025 |work=Reuters |date=25 October 2012|access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia: Conflict Rather than Cohabitation |url=https://eurasianet.org/georgia-conflict-rather-than-cohabitation |work=Eurasianet |date=8 February 2013|access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Georgia's Historic Transition Faces Crucial Tests In 2013 |url=https://www.rferl.org/a/georgias-historic-transition-faces-crucial-tests-in-2013/24799963.html |work=RFE/RL |date=16 December 2012 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171313/https://www.rferl.org/a/georgias-historic-transition-faces-crucial-tests-in-2013/24799963.html |url-status=live }}</ref> [[გიორგი მარგველაშვილი|გიორგი მარგველაშვილქ]], „ქორთულ ორცებაშით“ წჷმორინაფილ კანდიდატიქ, გიშაგორუეფს გიმორძგჷ დო სააკაშვილ დოთირჷ, ნამუქჷთ „ქორთულ ორცებაშ“ ხემანჭუაფა ხოლო უმოსო გაჸონიერჷ.<ref>{{cite news |title=Georgia PM ally Giorgi Margvelashvili 'wins presidency' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-24696261 |work=BBC News |date=27 October 2013 |archive-date=26 October 2022 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026225539/https://www.bbc.com/news/world-europe-24696261 |url-status=live }}</ref> [[ბიძინა ივანიშვილი]], ბიზნესმენი, ნამუქჷთ დარსხჷ „ქორთულ ორცება“, რდჷ თიშ პირველ პრემიერ-მინისტრი, სოიშახ 2013 წანას ვეგნოდირთჷნ. მარა, თინა იშენით პარტიაშ არძაშე გაულამ პერსონათ სქიდუდჷ, თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და 2018 წანაშახ აკა პოსტ ვაუკებუდჷნ.<ref>{{cite news |title=Irakli Garibashvili Named as Georgia's Next Prime Minister |url=https://jamestown.org/program/irakli-garibashvili-named-as-georgias-next-prime-minister/ |work=Jamestown Foundation |date=4 November 2013 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171313/https://jamestown.org/program/irakli-garibashvili-named-as-georgias-next-prime-minister/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Did Georgia's 'Informal Leader' Pressure Prime Minister To Resign? |url=https://www.rferl.org/a/caucasus-report-georgia-garibashvili-resigns/27447558.html |work=RFE/RL |date=24 December 2015 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171312/https://www.rferl.org/a/caucasus-report-georgia-garibashvili-resigns/27447558.html |url-status=live }}</ref> დო სააკაშვილს მუთ ოხჷნ, თიქ საქორთუო 2013 წანაშ გიშაგორუეფშ უკულ მალასნო ქჷდიტუ დო 2018 წანას თის ბრალ წჷმურინეს კორუფციას დო ხემანჭუაფაშ უბადოთ გჷმორინაფას, ნამუსჷთ თინა გინმივარენდჷ. სააკაშვილ ხურგაშ გალეშე აგჷნძორენდუ „ართოიან ნაციონალურ ყარაფიშ“ დუდმახვენჯიშ პოსტის რინას, ნამუქჷთ ასე თარ ოპოზიციურ პარტიათ გჷნირთუ.<ref>{{cite news |title=Mikheil Saakashvili: Georgian ex-president arrested returning from exile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-58767420 |work=BBC News |date=1 October 2021 |archive-date=15 December 2021 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215195620/https://www.bbc.com/news/world-europe-58767420 |url-status=live }}</ref> „ქორთულ ორცებაქ“ [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2016|2016 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფს]] გიმორძგჷ დო 150-შე 115 მანდატით საკონსტიტუციო უმენტაშობა მიპალჷ.<ref>{{cite news |title=Constitutional Amendments Initiated |url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=30072 |work=Civil.ge |date=3 May 2017 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171312/https://old.civil.ge/eng/article.php?id=30072 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Georgian government offers concessions to end crisis |url=https://eurasianet.org/georgian-government-offers-concessions-to-end-crisis |work=Eurasianet |date=24 June 2019 |access-date=29 December 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Transparency International urges dialogue with civil society during political crisis in Georgia |url=https://www.transparency.org/en/press/georgia-political-crisis-dialogue-with-civil-society |work=Transparency International |date=30 November 2019 |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229171313/https://www.transparency.org/en/press/georgia-political-crisis-dialogue-with-civil-society |url-status=live }}</ref> [[საქორთუოშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი 2018|2018 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს]] პარტია „ქორთულ ორცებაქ“ ხუჯ დუკინჷ ზოხორინელ კანდიდატ [[სალომე ზურაბიშვილი|სალომე ზურაბიშვილს]], ნამუქჷთ მაჟირა ტურს გიმორძგჷ დო ქიანაშ ისტორიას პირველ ოსურ პრეზიდენტო გჷნირთუ.<ref>პარლამენტიშ სპიკერ [[ნინო ბურჯანაძე]]ს ჟირშა უკებუდჷ პრეზიდენტიშ მოღალობაშ პოსტი, 2003 დო 2007 წანეფს.</ref> თენა რდჷ საქორთუოშ პრეზიდენტიშ ეკონია ბონ გიშაგორუეფი, ანდანე გეჸვენჯ საკონსტიტუციო რეფორმეფქ არძაშოულ კალიშრღვაფა გაუქვეს .<ref name="Georgia elects Salome Zurabishvili">{{cite news |title=Georgia elects Salome Zurabishvili as first woman president |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-46376344 |work=BBC News |date=29 November 2018 |archive-date=26 October 2022 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026225543/https://www.bbc.com/news/world-europe-46376344 |url-status=live }}</ref> 2019 წანას, რუს დეპუტატი, [[სერგეი გავრილოვი (პოლიტიკოსი)|სერგეი გავრილოვიშ]], ვიზიტიშ დო თიშ „[[მართმადიდებელობაშ ინტერპარლამენტურ ასამბლეა]]ს“ კათაფაშ გეშა, [[საპროტესტო გიშულეფ საქორთუოს 2019-2020|პროტესტეფ გჷმიჭანუ]]. პროტესტანტეფ თხულენდეს ოგიშაგორუე რეფორმას რინელ ესვარილი, პროპორციულ-მაჟორიტარულ ოგიშაგორუე სისტემაშ ოთირალო, ნამუთ, თინეფიშ ტკიცებათ, 2016 ანას გიშაგორუეფს გამაგე პარტიას კაბეტ უმენტაშობას არზენდჷნ. გამაგე პარტიაქ კანკალე მოთხირს ქუდაჸუნჷ დო გავრილოვიშ ვიზიტ გადღანჷ. 2020 წანაშ [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2020|საპარლამენტო გიშაგორუეფ]]შახ, ტომბა პოლიტიკური კრიზისიშ გინაძალებერო მანჯებულ ერეფოშქაშე მედიაციაშ უკული, თე გიშაგორუეფშო სპეციალურო დენტკიცჷ თირელ ოგიშაგორუე სისტემაქ.<ref>{{cite news |title=Georgian Dream, Opposition Reach Consensus over Electoral Reform |url=https://civil.ge/archives/341385 |work=Civil.ge |date=8 March 2020 |access-date=29 December 2021 |archive-date=20 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211220002113/https://civil.ge/archives/341385 |url-status=live }}</ref> დოკინელ ოგიშაგორუე ბარიერიშ შედეგო, პარლამენტის ჩხორო პარტიაქ ქჷმოხვადუ. „ქორთულ ორცებაქ“ ხონარეფიშ 48 პროცენტ მიღჷ, დახე თიჯგურა მაძირაფალი, მუთ ოთხ წანაშ კინოხჷნ, ნამუთ, უმოს პროპორციულ ოგიშაგორუე სისტემაშ დო მაჟორიტარულ ოლქეფშ მუდანობაშ შანულამო დარკებაშ გეშა, 150-შე 90 მანდატშა გეგნიჸონჷ. მარა, ოპოზიციაქ ქვირთოსანობა ქეკადჷ ხეშუულებას, ნამუქჷთ გეგმიჭანჷ მუსხირენთუთამ [[საქორთუოშ პოლიტიკურ კრიზისი 2020-2021|პოლიტიკურ კრიზისი]]. ოპოზიცია დო მომიტინგე მენმოღალეეფ ხეახალ გიშაგორუეფს თხულენდს.<ref>{{cite news |title=Georgia protests: Tbilisi police fire water cannon at demonstrators |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54868053 |work=BBC News |date=8 November 2020 |archive-date=15 December 2021 |access-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215193329/https://www.bbc.com/news/world-europe-54868053 |url-status=live }}</ref> პოლიტიკურ კრიზისიქ ობორჯეთ გემანჯჷ 2021 წანაშ პირელს, ევრორსხუშ აშაჸუნათ მეღებულჷ აპიჯაფათ,<ref>{{cite news |title=New EU Proposal: Amnesty for Rurua, Melia, 2022 Snap Polls if GD Gets Less than 43% in Locals |url=https://civil.ge/archives/413785 |work=Civil.ge |date=18 April 2021 |access-date=29 December 2021 |archive-date=26 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226180603/https://civil.ge/archives/413785 |url-status=live }}</ref> ნამუშეთ მუზმარენ თუთაშ უკულ გეგშართჷ მუჭოთ გამაგე პარტია „ქორთულ ორცებაქ“, თეშ ოპოზიციურ „ართოიან ნაციონალურ ყარაფიქ“.<ref>{{cite news |title=President Michel to Start Consultations after GD's EU-Brokered Deal Withdrawal |url=https://civil.ge/archives/434558 |work=Civil.ge |date=29 July 2021 |access-date=29 December 2021 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026082704/https://civil.ge/archives/434558 |url-status=live }}</ref> 2022 წანას, [[საქორთუო დო რუსეთ-უკრაინაშ ლჷმა|უკრაინაშა რუსეთიშ მინოკათუაშის]], საქორთუოქ უკრაინას დიპლომატიურო დო ჰუმანიტარულო ქალუდირთჷ, მარა ვაკათაფე შხვა ქიანეფს რუსეთიშო სანქციეფიშ მიშაღალაშ ოკითხირეს. ლჷმაშ დოჭყაფაშე, [[რუსეფიშ ემიგრაცია რუსეთ-უკრაინაშ ლჷმაშ ბორნჯის (2022–ასეშა)|რუს გინოყარაფილეფიშ]] გინაულარ ქიანეფს შქას, საქორთუო პირველ აბანს რე. რუსეფს, თეშ მუჭოთ ანდა შხვაშ თურსჷნ, ვიზაშ უმუშო ართ წანაშ განწეხანს დოსქილადაშ ნება უღჷდეს, მარა ანდა ქორთუქ საქორთუოს რუს მენმოღალეეფიშ მოძინელ მუდანობა უშქურანჯობაშ რისკო აჩამა დიჭყჷ.<ref>{{Cite news |last=Shota Kincha |date=22 May 2022 |title=Russian exiles get a chilly reception in Georgia – VoxEurop |language=en-US |work=Voxeurope |url=https://voxeurop.eu/en/russian-exiles-get-a-chilly-reception-in-georgia/ |access-date=2022-06-26}}</ref><ref>{{Cite news|date=20 May 2023 |title=90 დღე 366-ის წინააღმდეგ - საქართველო-რუსეთის უვიზო მიმოსვლის მოკლე ისტორია|language=en-US |work=Radio Freedom|url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/საქართველო-რუსეთის-უვიზო-მიმოსვლის-მოკლე-ისტორია/32419480.html}}</ref> ლჷმაშ დოჭყაფაშე მალასნო, საქორთუოქ ევრორსხუშა კათაფაშ გჷნაცხად უკრაინა დო მოლდოვაწკჷმა ართო გენშეღჷ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ეკონია ჟირ ქიანაქ კანდიდატიშ სტატუს მუზმარენ თუთაშ უკულ მიღჷ, საქორთუოს კანდიდატიშ სტატუსიშ დაინალებერო პიჯალეფ გენშუღეს, ნამუეფჷთ უმენტაშო სასამართო რეფორმეფს, კანონიშუჟინაშობას, დეოლიგარქიზაციას დო მაღალპოლარიზებულ პოლიტიკურ დო მედიაელმოლიშ გინოჭყვიდუას ოხუდჷ.<ref>{{Cite web |date=2022-06-17 |title=European Commission's Memo Detailing Recommendations for Georgia |url=https://civil.ge/archives/496656 |access-date=2025-04-08 |work=Civil Georgia |language=en |archive-date=7 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707183921/https://civil.ge/archives/496656 |url-status=live }}</ref> [[ფაილი:2024_Georgian_Protests,_May_2_a.jpg|thumb|[[გერგეზეფიშ მოედანი|გერგეზეფიშ მოედანს]] ოშობათ მომიტინგე ტრანსპორტიშ ყარაფის ოცილუ]] გეჸვენჯ თუთეფს ევრორსხუწკჷმა ურთიართობეფქ გეუფრაშუ, პარტია „ქორთულ ორცებაქ“ პროევროპულ სოციალ-დემოკრატიულშე ევროსკეპტიკურ დო სოციალურო კონსერვატიულ პარტით გჷნირთუ. 2023 წანაშ მელახის, „ქორთულ ორცებაქ“ ქეშეცადჷ მეუღებუდუკო კანონ შხვაშ თურ გაულაშ ქანთელუაშ გეშა, ნამუთ ვასათარობო ორგანიზაციეფს (ენჯეო) ავალდებულენს, დერეგისტრირან „შხვაშ თურ გაულაშ აგენტეფო“, დო თინეფს დაფინანსებაშ 20 პროცენტშე უმოს შხვაშ თურშე გენშალენა-და.<ref>{{Cite web |date=2023-03-07 |title=Law on "Transparency of Foreign Funding" Passes 76-13 in the First Reading |url=https://civil.ge/archives/529567 |access-date=2024-05-12 |website=Civil Georgia |language=en-US |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308124013/https://civil.ge/archives/529567 |url-status=live }}</ref> კანონპროექტშენ დისკუსიეფ ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტიშ, გოეროშ დო ევრორსხუშ პროტესტიშ დო გენჭირაშ ფონს იმანჯჷ.<ref>{{Cite web |last=Ritchie |first=Rhea Mogul, Sophie Tanno, Niamh Kennedy, Hannah |date=2023-03-09 |title=Georgia withdraws 'foreign influence' bill but opposition vows more protests |url=https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html |access-date=2024-05-12 |website=CNN |language=en |archive-date=9 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309090219/https://www.cnn.com/2023/03/09/europe/georgia-bill-protests-withdrawn-intl-hnk/index.html |url-status=live }}</ref> მანგურ კანონპროექტ 2024 წანაშ პირელს წჷმარინუეს დო გეჸვენჯ თუთას მიღეს.<ref>{{Cite web |title=Ruling party to resubmit bill on transparency of foreign influence to Parliament {{!}} AGENDA.GE |url=https://agenda.ge/en/news/2024/38524 |access-date=2024-05-12 |website=agenda.ge |language=en}}</ref> 2023 წანაშ ქირსეთუთას, უმენტაშ პიჯალეფიშ ურთებუობაშ უმკუჯინალო, საქორთუოს ევრორსხუშ კანდიდატიშ სტატუსიქ მიაჩჷ. თეშ მანგიორო, თე კრიტერიუმეფ დო გენაძინეფი, მუჭომით რე 2024 წანაშ დუდიშულ დო თინუ საპარლამენტო გიშაგორუეფი, თი პიჯალათ გჷნირთუ, ნამჷ-და საქორთუოს გეგნურთუმუდუკო კათაფაშ გეშა რეალურ მორაგადეეფშან.<ref>{{Cite web |date=2023-11-08 |title=EC Spells Out Nine Steps for Georgia to Start Accession Negotiations |url=https://civil.ge/archives/568417 |access-date=2025-04-08 |work=Civil Georgia |language=en |archive-date=17 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240817002155/https://civil.ge/archives/568417 |url-status=live }}</ref> 2024 წანაშ 26 გჷმათუთას მანჯებულჷ [[საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2024|საპარლამენტო გიშაგორუეფს]] საეგებიო აკორცუაფეფქ დო ქვირთოსანობაქ გჷმიჭანუ [[საქორთუოშ პოლიტიკურ კრიზისი (2024-ასეშა)|პოლიტიკურ კრიზის]] დო [[საქორთუოშ საპროტესტო აქციეფი (2024-2026)|პროტესტეფი]]. კრიზისიქ გეუფრაშუ თიშ უკული, მუთ პრემიერ-მინისტრ [[ირაკლი კობახიძე]]ქ 2028 წანაშახ [[საქორთუოშ კათაფ ევროპაშ რსხუშა|ევრორსხუშა კათაფაშ პროცესიშ]] ობორჯეთ გაჩემებაშ გეშა გაცხადჷნ დო თეშ სამანჯელო შანტაჟ მიჸონუ.<ref>{{Cite web |title=PM Kobakhidze: No EU accession negotiations until 2028, rejecting grants to avoid blackmail |url=https://1tv.ge/lang/en/news/pm-kobakhidze-no-eu-accession-negotiations-until-2028-rejecting-grants-to-avoid-blackmail/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US |archive-date=3 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203101528/https://1tv.ge/lang/en/news/pm-kobakhidze-no-eu-accession-negotiations-until-2028-rejecting-grants-to-avoid-blackmail/ |url-status=live }}</ref> გამაგე პარტიაშ კანდიდატიშ, [[მიხეილ ყაველაშვილი]]შ, პარლამენტიშ ოგიშაგორუე კოლეგიაშით ახალ პრეზიდენტო ინაუგურაციაშ ფონს პოლიტიკურ კრიზისიშ მორანწკე რაუნდიქ დიჭყჷ. კინოხიან პრეზიდენტ [[სალომე ზურაბიშვილი|სალომე ზურაბიშვილქ]], ნამუთ 2020–2021 წანეფს საქორთუოშ პოლიტიკურ კრიზისიშ ბორჯის გამაგე პარტიას აწუდირთჷნ, თე პროცეს ვალეგიტიმურო მირჩქინჷ დო ხეშუულებაშ გინოჩამაშ აღიარებაშენ ვარ გაცხადჷ.<ref>{{Cite web |title=Joint Statement by High Representative Josep Borrell and European Commission on Parliamentary elections |url=https://1tv.ge/lang/en/news/joint-statement-by-high-representative-josep-borrell-and-european-commission-on-parliamentary-elections/ |access-date=2024-12-13 |website=1TV |language=en-US |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204050004/https://1tv.ge/lang/en/news/joint-statement-by-high-representative-josep-borrell-and-european-commission-on-parliamentary-elections/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Two Georgia opposition leaders arrested at anti-government protest |url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/02/georgia-opposition-leaders-arrested-anti-government-protest |date=2025-02-02 |access-date=2025-04-08 |website=The Guardian |language=en}}</ref> == გეოგრაფია == {{თარი|საქორთუოშ გეოგრაფია}} [[ფაილი:Georgia Topography.png|thumb|250px|მარჯვნივ|საქორთუოშ ფიზიკურ რუკა]] [[ფაილი:Koppen-Geiger Map GEO present.svg|thumb|upright=1.30|საქორთუოშ [[კიოპენიშ კლიმატიშ კლასიფიკაცია|კლიმატიშ კლასიფიკაცია]]შ რუკა კიოპენიშ სისტემაშ მეჯინათ]] საქორთუო გვალამ ქიანა რე, ნამუთ დახე ედომუშამო [[ობჟათე კავკაცია|ობჟათე კავკაციას]] იდვალუაფუ დო თიშ ტერიტორიაშ [[ბჟაეიოლი საქორთუო|მოჩილ ნორთ]] [[კავკაციონი|კავკაციაშ წყარგჷმართუშ]] ოორუეშე, [[ოორუე კავკაცია]]ს რე.<ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/100270/Caucasus 'Caucasus (region and mountains, Eurasia)'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100427041609/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/100270/Caucasus |date=27 April 2010 }}. ''[[Encyclopædia Britannica]]'', 2010: "Occupying roughly {{convert|170000|mi2|km2|abbr=on}}, it is divided among Russia, Georgia, Azerbaijan, and Armenia and forms part of the traditional dividing line between Europe and Asia. It is bisected by the Caucasus Mountains; the area north of the Greater Caucasus range is called Ciscaucasia and the region to the south Transcaucasia. Inhabited from ancient times, it was under nominal Persian and Turkish suzerainty until conquered by Russia in the 18th–19th centuries."</ref><ref>{{cite web|url=http://cesww.fas.harvard.edu/ces_definition.html|title=CESWW – Definition of Central Eurasia|publisher=Cesww.fas.harvard.edu|access-date=6 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100805052739/http://cesww.fas.harvard.edu/ces_definition.html|archive-date=5 August 2010}}</ref> ქიანა იდვალუაფუ ოორუე განედეფიშ 41°-შე 44°-შა დო ბჟაეიოლ გრძედეფიშ 40°-შე 47°-შა, ფართობი — 67,900 კმ². [[ლიხიშ ქჷნდჷრი|ლიხიშ ქჷნდჷრ]] ქიანას ბჟაეიოლ დო ბჟადალ ნორთეფო რთჷნს.<ref name="Cac">{{cite web|url=http://www.cac-biodiversity.org/geo/geo_geography.htm |title=Georgia:Geography |publisher=Cac-biodiversity.org |access-date=3 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511110424/http://www.cac-biodiversity.org/geo/geo_geography.htm |archive-date=11 May 2011 }}</ref> ისტორიულო, საქორთუოშ ბჟადალ ნორთ კოლხეთიშ ჯოხოთ რდჷ ჩინებული, ბჟაეიოლ პლატოს იბერია ჯოხოდჷ.<ref name="NAG">[[Nana Bolashvili]], Andreas Dittmann, Lorenz King, Vazha Neidze (eds.): '''''National Atlas of Georgia – Nationalatlas von Georgien''''', 138 pages, Steiner Verlag, 2018{{ISBN|978-3-515-12057-9}}</ref> [[კავკაციონი]]შ გვალამ ქჷნდჷრ გუთმაჭყანს საქორთუოშ ოორუე ხურგის.<ref name="Cac" /> ქვალაშ ქჷნდჷრს გიშმალ თარ შარეფ რუსეთიშ ტერიტორიაშა [[დინოხოლენი ქართლი]]შ დო ოორუე ოსეთიშ მემარსხუაფალ როკიშ სორილიშ დო (საქორთუოშ [[ხევი (აკანი)|ხევიშ]] აკანს) [[დარიალიშ ლეხერიშ]] გიშულათ მეურს. ქიანას ობჟათეშე უხურგანს [[მორჩილი კავკაციონი|მორჩილ კავკაციონიშ]] გვალეფი.<ref name="Cac" /> კავკაციონიშ ქჷნდჷრიშ სიმაღალა ბრელით უმოს რე მორჩილ კავკაციონშე, თიშ უმაღალაშ კონკეფ ზუღაშ დონეშე 5000 მეტრშე უმოს სიმაღალას. [[ფაილი:Kasbek from Tsminda Gergeti (10600419415).jpg|thumb|[[მყინვარწვერი]] საქორთუოშ ოორუე-ბჟაეიოლშე]] საქორთუშო უმაღალაშ გვალა რე [[შხარა]], 5,203 მეტრი, მაჟირა უმაღალაში — [[ჯანღა]], ზუღაშ დონეშე 5,059 მ. შხვა ჩინებულ კონკეფ რე: [[მყინვარწვერი]] — 5,047 მ., [[შოთა რუსთაველიშ კონკი]] — 4,960 მ., [[თეთნულდი]] — 4,858 მ., [[უშბა]] — 4,700 მ. დო [[აილამა]] — 4,547 მ.<ref name="Cac" /> ჟიმოშინელ კონკეფშე ხვალე მყინვარწვერ რე [[ვულკანი|ვულკანურ]] გოჭყაფაში. კავკაციონშ თარ ქჷნდჷრიშ მანგას, მყინვარწვერ დო შხარაშ შქას (დოხოლაფირო 200 კმ-შ მეძენას) რინელ რეგიონს ანდა [[ჯიშთი|ჯიშთ]] დომინირენს.<ref name="NAG"/> ტერმინ „მორჩილ კავკაციონიშ გვალეფი“ შხირას გჷმირინუაფუ ობჟათე საქორთუოშ გვალამ (სუბეეფიშ) ტერიტორიეფიშ ეიოჭარალო, ნამუეფჷთ ლიხიშ ქჷნდჷრით კაბეტ კავკაციონიშ ქჷნდჷრწკჷმა რე მერსხილი.<ref name="Cac" /> ედომუშამო რეგიონქ შილებე დიხასიათას, მუჭოთ შხვადოშხვა, ურთიართმერსხილ გვალაშ ქჷნჷრეფიშ (თარო ვულკანურ გოჭყაფაშ) დო პლატოეფშე აკონწყილი, ნამუეფიშ სიმაღალა 3,400 მეტრის ვეგნანჭჷნ. თე ტერიტორიაშ გიშარჩქინელ მახასიათებელეფ რე [[ჯავახეთიშ გაბარი]], ტობეფი, თინეფს შქას [[ტაბაწყური]] დო [[ფარავანი (ტობა)|ფარავანი]], თაშნეშე მინერალურ დო ჩხე წყარეფი. საქორთუოშ ჟირ თარ წყარმალუ რე [[რიონი]] დო [[მტკვარი]].<ref name="NAG"/> === ტოპოგრაფია === [[ფაილი:Zemo Svaneti, June, 2018-10.jpg|thumb|მარჯვნივვ|შონე — საქორთუო]] ქიანაშ ტერიტორიას ლანდშაფტ ძალამ ანდაკორობამ რე. ბჟადალ საქორთუოშ ლანდშაფტ იკათუანს რზენიშ ლენჭყერ ტყალეფშე, დღვებუეფშე დო [[ზჷმიერო ჭოროფამ ტყა|ზჷმიერო ლამე ტროპიკულ ტყალეფშე]] იროიან თირეფშა დო ჯიშთეფშა, ქიანაშ ბჟაეიოლ ნორთის — [[გვერდო ტიოზიშ ზონეფი|გვერდო არიდულ]] ველეფიშ მორჩილ მუნაკვათეფჷთ აფხვადჷნა.<ref name="NAG"/> [[ფაილი:სვანეთი,ქურულდის ტბები.jpg|thumb|მარჯვნივ|ქურულდიშ ტობეფი, შონე, საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალშე]] ბჟადალ საქორთუოშ რზენ რაიონეფს ორთაშობურ ჰაბიტატიშ კაბეტ ნორთიქ ეკონია 100 წანაშ განწეხანს [[ოფუტეშ მეურნობა]]შ წუმოძინაშ დო ურბანიზაციაშ გეშა ქეგედინჷ. კოლხეთიშ რზენიშ ტყალეფიშ უმენტაშ ნორთ ასეშო ფაქტობურო ვა რე, თი რეგიონეფიშ მოხ, ნამუეფჷთ ერუანულ პარკეფშა დო ტყაჩირეფშა მიშმურსჷნ (სამან., [[პალიასტომი]]შ ტობაშ ტერიტორია). ასეშო, ტყაშოფორუე, ზოგადო, რზენეფიშ უმუშო სქიდუ დო თარო ლაკადეფს დო გვალეფს იდვალუაფუ. ბჟადალ საქორთუოშ ტყალეფ, ზუღაშ დონეშე 600 მეტრიშ გიმე, თარო ფურცელამ ჯალეფშე აკმოდირთუ დო იკათუანს თიჯგუარ გვარობეფს, მუჭომეფით რე: [[ჭყონი]], [[ცჷ (ჩანარი)|ცჷ]], [[წიფური]], [[ჭანდარი]], [[ლანჯი|ლანჯ]] დო [[ჭუბური]]. ანდა აბანს თაშნეშე აფხვადჷნა იროწვანე გვარობეფი, მუჭომით რე [[ბზაკალი]]. საქორთუოშ 4000-შე უმოს მაღალ ჩანარშე დოხოლაფირო 1000 [[ენდემიზმი|ენდემურ]] რე.<ref>{{cite web |url=http://www.endemic-species-caucasus.info/ |title=Endemic Species of the Caucasus |publisher=Endemic-species-caucasus.info |date=7 January 2009 |access-date=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412080946/http://www.endemic-species-caucasus.info/ |archive-date=12 April 2009 |url-status=live }}</ref> [[ფაილი:2025-05-25 Vardzia 9.jpg|thumb|მარჯვნივ|ქვიბ ნოღა — [[ვარძია]], გიმე წყარმალუ [[მტკვარი]]შ ლეხერით]] [[აჭარა]]ს, [[მესხეთიშ ქჷნდჷრი]]შ ბჟადალ-ცენტრალურ ფერდეფს, თეშ მუჭოთ მუზმარენ ლოკაციას სამარგალოს დო აფხაზეთის, [[ზჷმიერო ჭოროფამ ტყა|ლამე ზჷმიერ კლიმატიშ ტყალეფ]] ჩანს. ზუღაშ დონეშე 600–1000 მეტრიშ სიმაღალას, ფურცემაცჷმე ტყა მიასვარუ ფართოფურცელამ დო წვიწვამ გვარობეფიშ მაკათურ ესვარილ ტყას. ზონა თარო აკმოდირთუ წიფურიშ, [[კავკაციურ შვაჭა|შვაჭა]]შ დო [[კედარი]]შ ტყალეფშე. 1,500–1,800 მეტრიშ სიმაღალაშე ტყა უმენტაშო წვიწვამ რე. ჯალეფიშ ღოზი, მუჭოთ წესი, დოხოლაფირო 1800 მეტრის ითებუ დო თის ალპურ ზონა თირანს, ნამუთ უმენტაშ ტერიტორიას ზუღაშ დონეშე 3000 მეტრაშ სიმაღალაშახ იაფჩჷ.<ref name="NAG"/> ბჟაეიოლ საქორთუოშ ართამ ლანდშაფტ ანდამუდანობაშ ველს დო ლეხერს იკათუანს, ნამუეფჷთ გვალეფით რე გიშართილი. ბჟადალ საქორთუოშე გინორთი, ბჟაეიოლ საქორთუოშ ტყალეფიშ დახე 85 პროცენტ ფურცელმაცჷმე რე. წვიწვამ ტყალეფ ხვალე [[ბორჯომიშ ლეხერი|ბორჯომიშ ლეხერს]] დო უძგალაშ ბჟადალ ტერიტორიას ჩანს. ფურცელმაცჷმე ჯალეფიშ გვარობეფს შქას ჩანს [[წიფური]], [[ჭყონი|ჭყონ]] დო [[ცხიმური]]. შხვა ფურცელმაცჷმე გვარობეფშა მიშმურს [[ლაკინჩხა]]შ მუზმარენ გვარობას, [[ფარფალიაჯა]]ს, [[ლანჯი]]ს დო [[თხირი|თხირს]].<ref name="NAG"/> ზურაშ დონეშე 1000 მეტრიშ სიმაღალას (გიშაკერზაფილო [[თუშეთი]]ს, [[ხევსურეთი]]ს დო [[ხევი (აკანი)|ხევს]]) ფართოთ ჩანს [[სოსნოვსკიშ ფიჭვი|ფიჭვიშ]] დო ლაკინჩხაშ ტყალეფი. ზოგადო, ბჟაეიოლ საქორთუოს ტყალეფ ზუღაშ დონეშე 500–2,000 მეტრიშ სიმაღალას აფხვადჷნა, ალპურ ზონა — 2,000–2,300-შე 3,000–3,500 მეტრაშა. აკა ასქილადირ კაბეტი, რზენიშ ტყალეფ კახეთიშ [[ალაზანი]]შ ვეს რე.<ref name="NAG"/> === კლიმატი === {{თარი|საქორთუოშ კლიმატი}} [[ფაილი:Waterfall in Mtirala National Park.JPG|thumb|right|ბჟადალ საქორთუოშ კანკალე ნორთის სუბტროპიკურ კლიმატ რე, შხირ ჭვემეფით დო დინდარ წვანე ჩანარობათ.]] [[ფაილი:Chaukhi Mountain & Tina Lake, Juta Valley, Mtskheta-Mtianeti, Georgia.jpg|thumb|right|მორჩილ [[ალპურ ტობა]] საქორთუოშ ოორუე-ბჟაეიოლშე]] საქორთუოშ კლიმატი, ქიანაშ მორჩილ ზჷმაშ გოთოლწონაფათ, ძალამ ანდაკორომაბ რე. ქიანას რე ჟირ კლიმატურ ზონა, ნამუეფჷთ დოხოლაფირო ქიანაშ ბჟაეიოლ დო ბჟადალ ნორთეფს უხუჯანა. კაბეტ კავკაციონიშ ქჷნდჷრს შანულამ როლ უღჷ საქორთუოშ კლიმატიშ ონებას დო თხილანს ქიანას ოორუეშე რგილ ჰეერიშ მასეფიშ მიშაკათინშე. მორჩილ კავკაციონიშ გვალეფ ნორთობურო თხილანა რეგიონს ობჟათეშე მალ სქირე დო ჩხე ჰეერიშ მასეფიშ გაულაშე.<ref name="Georgia">{{cite news |last1=Howe |first1=G. Melvyn |last2=Lang |first2=David Marshall |title=Georgia |newspaper=Encyclopedia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Georgia |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=17 December 2020 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007223026/https://www.britannica.com/place/Georgia |url-status=live }}</ref> ბჟადალ საქორთუოშ უმენტაშ ნორთის ლამე სუბტროპიკულ ზონაშ ოორუე პერიფერიას იდვალუაფუ, სოდე წანმოწანურ ნოლექ 1000-შე 2500 მმ-შა იძანძჷ დო დამორჩილის თუთეფს მაქსიმუმს მეთმიოჭირინუანს. რეგიონიშ კლიმატ შანულამო ითირუ სიმაღალაშ მეჯინათ დო თინწკჷმა, მუჟანსჷთ ბჟადალ საქორთუოს დო სამარგალოშ რზენიშ ტერიტორიეფიშ უმენტაშობას ედომუშამ წანმოწანაშ მეძენას ელაზჷმაფათ ბატა რე, ლაკადა დო გვალამ რეგიონეფს (თინეფს შქას, მუჭოთ კაბეტინ, თეშ მორჩილ კავკაციონს) დჷმახასიათებელ რე რგილი, ლამე ზარხულ დო თირამ ზოთონჯი (ანდა რეგიონს თირიშ ოფორუე შხირას 2 მეტრიშე უმოს რე).<ref name="Georgia" /> ბჟაეიოლ საქორთუოს რე გინმალ კლიმატ ლამე სუბტროპიკულშე კონტინენტურშა. რეგიონიშ ტაროსშა გაულას იღვენუანს მუჭოთ ბჟაეიოლშე მუმალ კასპიაშ სქირე ჰეერიშ მასეფს, თეშ ბჟადალშე მუმალ უცა ზუღაშ ლამე ჰეერიშ მასეფს. უჩა ზუღაშე ლამე ჰეერიშ მასეფიშ მიშულას ოცილუ გვალაშ ქჷნდჷრეფი ([[ლიხიშ ქჷნდჷრი|ლიხი]] დო [[მესხეთი]]), ნამუეფჷთ ქიანას ბჟაეიოლ დო ბჟადალ ნორთეფო რთჷნს.<ref name="NAG"/> არძაშე ნოლექამ ბორჯეფ რე, მუჭოთ წესი, აფუნს დო დამორჩილს, ზოთონჯიშ დო ზარხულიშ თუთეფს, მუჭოთ წესი, არძაშე სქირე რე. ბჟაეიოლ საქორთუოშ უმენტაშ ნორთის ზარხულ ჩხე რე (გიშაკერზაფილო რზენეფს), ზოთონჯი — ელაზჷმაფათ რგილი. მუჭოთ ქიანაშ ბჟადალ ნორთისჷნ, თეშ ბჟაეიოლ საქორთუოსჷთ სიმაღალა შანულამ როლს არსულენს, სოდე 1,500 მეტრაშე უმოსის კლიმატურ პოიჯალეფ ბრელით რგილ რე, ვინდარო რზენეფს.<ref name="NAG"/> === ბიოანდაკორობამობა === {{ქოძირით თაშნეშე|ევროპაშ ფაუნაშ ერკებულეფი{{!}}საქორთუოშ ფაუნაშ ერკებული|უჩა ზუღაშ ჩხომეფში ერკებული}} [[ფაილი:Female Georgian Shepherd - Khevi, Georgia (3).jpg|thumb|[[ქორთულ ნაგაზი]]]] [[ფაილი:Ჯიხვი ლაგოდეხის ნაკრძალში.jpg|thumb|[[ბჟაეიოლკავკაიურ ჯიხვი|ბჟაეიოლკავკაციურ ჯიხვ]] [[ლაგოდეხიშ თხილერ ტერიტორიეფი]]შ კირდეეფს]] ქიანაშ მაღალ ლანდშაფტურ ანდაკორობამობაშ დო დაბალ გეოგრაფიულ განედიშ გეშა, საქორთუოს დოხოლაფირო 5,601 ჩხოლარეფიშ გვარობა ხე, თინეფს შქას 648 [[გაგაჩამეფი|გაგაჩამი]] (მოსოფელს რინელ გვარობეფიშ 1%-შე უმოსი), დო თე გვარობეფშე ანდა ენდემურ რე.<ref>{{cite web |url=http://www.biodiversity-georgia.net/index.php?taxon=Chordata |title=Eucariota, Animalia, Chordata |publisher=Institute of Ecology |date=2015 |website=Georgian Biodiversity Database |access-date=7 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625014140/http://www.biodiversity-georgia.net/index.php?taxon=Chordata |archive-date=25 June 2016 }}</ref> ტყალეფს ხე მუზმარენ კაბეტ [[ხორციშმაჭკომალეფი|ხორციშმაჭკომალი]], კერზოთ, [[ფაფალა თუნთი|ფაფალა თუნთეფი]], [[ნგერი|ნგერეფი]], [[ფორცხოლი|ფორცხოლეფ]] დო [[კავკაციურ ჯიჯაღი|კავკაციურ ჯიჯაღეფი]]. [[კოლხური ქილორი|კოლხურ ქილორ]] (კჷნე რჩქვანელობურ ქილორი) რე საქორთუოშ ენდემურ მაფურინჯე, ნამუთ ედომუშამ მოსოფელს ფართოთ რე რჩქინელ, მუჭოთ ოჯინორე მაფურინჯე. [[უგაგაჩეეფი|უგაგაჩე]] გვარობეფიშ მუდანობა ძალამ ბრელ რე, მარა მუნაჩემეფ ანდა გჷმობჟინაფილ ნახანდის რე მოფაჩილი. საქორთუოშ ბორბოლიეფიშ ერკებული, სამანგათ, 501 გვარობას იკათუანს.<ref name="Caucasus-spiders.info">{{cite web|url=http://caucasus-spiders.info/introduction/checklists/ |title=Caucasian Spiders " Checklists & Maps |publisher=Caucasus-spiders.info |access-date=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090328225817/http://caucasus-spiders.info/introduction/checklists/ |archive-date=28 March 2009 }}</ref> [[რიონი|წყარმალუ რიონს]] შილებე ხედას კრიტიკულ ოშქურანჯობაშ გიმე მარენჯ [[ფორონჯი (ჩხომი)|ფორონჯიშ]] ტოფობაშო ოხვილურ პოპულაცია.<ref>{{cite web |url=https://wwf.panda.org/wwf_news/?364051/ship-sturgeon-georgia |title=Dramatic Double Sturgeon Discovery in Georgia |publisher=WWF |date=15 June 2020 |access-date=26 June 2020 |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629124703/https://wwf.panda.org/wwf_news/?364051/ship-sturgeon-georgia |url-status=live }}</ref> საქორთუოს ფიქსირებულ რე [[სოკოეფი]]შ 6500-შე უმოს გვარობა, ლიქენეფიშ წჷმმაქიმინალ გვარობეფიშამო,<ref>Nakhutsrishvili, I.G. ["Flora of Spore Producing Plants of Georgia (Summary)"]. 888 pp., Tbilisi, Academy of Science of the Georgian SSR, 1986</ref><ref name="cybertruffle1">{{cite web |url=http://www.cybertruffle.org.uk/robigalia/eng/index.htm |title=Cybertruffle's Robigalia – Observations of fungi and their associated organisms |publisher=cybertruffle.org.uk |access-date=27 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920032737/http://www.cybertruffle.org.uk/robigalia/eng/index.htm |archive-date=20 September 2011 |url-status=live }}</ref> მარა თე რიცხუ რსულჸოფურობაშე შორს რე. საქორთუოს რინელ სოკოვამ გვარობეფშ ემეთ ართამ მუდანობა, თინეფს შქას დიო უდურეგისტრებუ გვარობეფი, ორჩანიეთ, ბრელით უმოს მაღალ რე, თი ართამო მეღებულ ფასებაშ გოთოლწოინებათ, ნამჷ-და ასეშა მოსოფელიშ არძა სოკოამიშ დოხოლაფირო შკვით პროცენტშა რე მეგორაფილი.<ref>Kirk, P.M., Cannon, P.F., Minter, D.W. and Stalpers, J. "Dictionary of the Fungi". Edn 10. CABI, 2008</ref> თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ხემიოლუ ინფორმაციაშ მუდანობა დიო ხოლო ძალამ მერკე რენ, იკეთინ პირველურ ცადფებაქ, შეფასებედკონ საქორთუოშ ენდემურ სოკოვამ გვარობეფიშ მუდანობა დო 2,595 გვარობაქ წიმიწორეთ იჸუ რეგისტრირებულქ, მუჭოთ ქიანაშ შეილებუან ენდემეფი.<ref>{{cite web |url=http://www.cybertruffle.org.uk/gruzfung/eng/endelist.htm |title=Fungi of Georgia – potential endemics |publisher=cybertruffle.org.uk |access-date=27 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927173031/http://www.cybertruffle.org.uk/gruzfung/eng/endelist.htm |archive-date=27 September 2011 |url-status=live }}</ref> საქორთუოს სოკოეფწკჷმა ასოცირებულ ჩანარეფიშ 1,729 გვარობა რე ფიქსირებული.<ref name="cybertruffle1" /> [[ორთაშ თხილუაშ ერეფოშქაშე რსხუ]]შ მუნაჩემეფით, საქორთუოს 4,300 გვარობაშ [[ჭკუდურია ჩანაფრეფი|ჭკუდურია ჩანარ]] ჩანს.<ref>{{Cite web|url=https://www.iucn.org/content/georgia-%E2%80%93-haven-biodiversity|title=Georgia – a haven for biodiversity|date=7 December 2012|website=IUCN, International Union for Conservation of Nature|access-date=29 June 2019}}{{dead link|date=July 2022|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> საქორთუოს ოთხ ეკორეგიონ რე: [[კავკაციაშ ჯაკათეფი]], [[უჩა ზუღა-კოლხურ ფურცელამ ტყალეფი]], [[ბჟაეიოლ ანატოლიაშ გვალაშ სტეპი|ბჟაეიოლ ანატოლიაშ გვალაშ სტეპ]] დო [[აზერბაიჯანიშ ბართვამ ტიოზ დო სტეპი]].<ref name="DinersteinOlson2017">{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|last11=Hansen|first11=Matt|last12=Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|journal=BioScience|volume=67|issue=6|year=2017|pages=534–545|issn=0006-3568|doi=10.1093/biosci/bix014|pmid=28608869|pmc=5451287|doi-access=free}}</ref> 2018 წანაშ ტყაშ ლანდშაფტიშ ედომუშამობაშ ინდექსიშ მეჯინათ, ქიანაშ ოშქაშე ქულა 10-შე 7.79 რდჷ, ნამუშით საქორთუო მოსოფელიშ რეიტინგის 172 ქიანაშე 31-ა აბანს რე.<ref name="FLII-Supplementary">{{cite journal|last1=Grantham|first1=H. S.|last2=Duncan|first2=A.|last3=Evans|first3=T. D.|last4=Jones|first4=K. R.|last5=Beyer|first5=H. L.|last6=Schuster|first6=R.|last7=Walston|first7=J.|last8=Ray|first8=J. C.|last9=Robinson|first9=J. G.|last10=Callow|first10=M.|last11=Clements|first11=T.|last12=Costa|first12=H. M.|last13=DeGemmis|first13=A.|last14=Elsen|first14=P. R.|last15=Ervin|first15=J.|last16=Franco|first16=P.|last17=Goldman|first17=E.|last18=Goetz|first18=S.|last19=Hansen|first19=A.|last20=Hofsvang|first20=E.|last21=Jantz|first21=P.|last22=Jupiter|first22=S.|last23=Kang|first23=A.|last24=Langhammer|first24=P.|last25=Laurance|first25=W. F.|last26=Lieberman|first26=S.|last27=Linkie|first27=M.|last28=Malhi|first28=Y.|last29=Maxwell|first29=S.|last30=Mendez|first30=M.|last31=Mittermeier|first31=R.|last32=Murray|first32=N. J.|last33=Possingham|first33=H.|last34=Radachowsky|first34=J.|last35=Saatchi|first35=S.|last36=Samper|first36=C.|last37=Silverman|first37=J.|last38=Shapiro|first38=A.|last39=Strassburg|first39=B.|last40=Stevens|first40=T.|last41=Stokes|first41=E.|last42=Taylor|first42=R.|last43=Tear|first43=T.|last44=Tizard|first44=R.|last45=Venter|first45=O.|last46=Visconti|first46=P.|last47=Wang|first47=S.|last48=Watson|first48=J. E. M.|title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity – Supplementary Material|journal=Nature Communications|volume=11|issue=1|year=2020|page=5978|issn=2041-1723|doi=10.1038/s41467-020-19493-3|pmid=33293507|pmc=7723057|bibcode=2020NatCo..11.5978G |doi-access=free}}</ref> {{clear}} == თარობა დო პოლიტიკა == {{თარი|საქორთუოშ პოლიტიკურ სისტემა}} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 300 | align = right | caption_align = center | image1 = Mikheil Kavelashvili - President of Georgia.jpg | caption1 = [[მიხეილ ყაველაშვილი]]<br /><small>[[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]</small> | image2 = Irakli Kobakhidze, Georgian Prime Minister, at the European Commission.jpg | caption2 = [[ირაკლი კობახიძე]]<br /><small>[[საქორთუოშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]]</small> }} [[ფაილი:Orbeliani Palace.jpg|thumb|right|[[ორბელიანეფიშ დოხორე]] — [[საქორთუოშ პრეზიდენტი]]შ ოფიციალურ რეზიდენცია, ინსტიტუტი, ნამუშ ხემანჭუაფაქ 2018 წანაშე დირკჷნ.]] საქორთუო [[წჷმმარინაფონი დემოკრატია|წჷმმორინაფონ]] დემოკრატიულ საპარლამენტო რესპუბლიკა რე; პრეზიდენტ სახენწჷფოშ უმენტაშო სიმბოლურ მადუდეთ იკოროცხუ,<ref name="Georgia elects Salome Zurabishvili"/> მუჟანსჷთ პრემიერ-მინისტრ თარობაშ მადუდე რე. ემაჸონაფალ ხემანჭუაფა ორხველუ საქორთუოშ მინისტრეფიშ კაბინეტის, ნამუთ აკმოდირთუ მინისტრეფშე, ნამუეფსჷთ ხემანჯღვერენს პრემიერ-მინისტრ დო ნამუეფსჷთ პარლამენტ დჷთმარინუანს. 2025 წანაშ დგომარობათ, საპრეზიდენტო პოსტიშ გეშა ნირზ მეურს სალომე ზურაბიშვილ დო მიხეილ ყაველაშვილიშ შქას. ზურაბიშვილ დუდს სახენწჷფოშ ''დე-იურე'' მადუდეთ მირჩქინანს, ყაველაშვილი — გამაგე პარტიაშით ინაუგურებული. თე ნირზიქ [[2024]] წანაშ [[საქორთუოშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი 2024|ფართოთ ოდებელ საქორთუოშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს მაჸუნუ]]. 2024 წანაშ ფურთუთაშე პრემიერ-მინისტრიშ პოსტის [[ირაკლი კობახიძე]] იკენს, ნამუშ ლეგიტიმურობათ თაშნეშე ოდებელ რე. [[კანონმადვალუ ხეშუულება|კანოინმადვალურ]] ხემანჭუაფა გინოჩამილ რე [[საქორთუოშ პარლამენტი|საქორთუოშ პარლამენტშა]], ნამუთ ართპალატამ რე დო 150 მაკათურშე აკმოდირთუ, ნამუეფსჷთ დეპუტატეფ ჯოხონა. თინეფშე 30 ართმანდატამ ოლქეშე უბრალო უმენტაშობათ გიშმეგორუაფუ, 120 — პროპორციულ წჷმმორინაფონ პარტიეფიშ წჷმარინაფალო. პარლამენტიშ მაკათურეფს ოთხწანაშ ხანით გიშმაგორნა. [[ერეფოშქაშე ინსტიტუტ დემოკრატია დო ოგიშაგორუე აზარაშო|International IDEA]]-შ, დემოკრატიაშ გლობალურ დგომარობაშ ინდექსეფიშ (GSoD) დო დემოკრატიაშ თრექერიშ მეხ, საქორთუო დემოკრატიაშ ართამ მაძირაფალეფით ოშქაშე დონეს რე, კორუფციაშჸურე — გიშაკერზაფილო ჸონიერი.<ref>{{Cite web |title=Georgia {{!}} The Global State of Democracy |url=https://www.idea.int/democracytracker/country/georgia |access-date=2025-10-16 |website=www.idea.int |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Home {{!}} The Global State of Democracy |url=https://www.idea.int/democracytracker/ |access-date=2025-10-16 |website=www.idea.int |archive-date=8 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250908102653/https://www.idea.int/democracytracker/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Global State of Democracy Indices {{!}} The Global State of Democracy |url=https://www.idea.int/democracytracker/gsod-indices |access-date=2025-10-16 |website=www.idea.int |archive-date=25 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825020600/https://www.idea.int/democracytracker/gsod-indices |url-status=live }}</ref> საქორთუოს პოლიტიკურ დუდიშულაშ ხარისხიშ გეშა გინორთელ მოარზებეფ რე. სააკაშვილს 2008 წანას ჯერდჷ, ნამჷ-და ქიანა "ევროპულ დემოკრატიათ გინორთაშ შარას" გერდჷნ.<ref name="misha">{{cite news|title=Georgia Leader: Country on Right Track |publisher=Fox News |date=7 January 2008 |url=http://www.foxnews.com/wires/2008Jan07/0,4670,GeorgiaPresidentialElection,00.html |access-date=17 October 2008 |first=Lynn |last=Berry |archive-url=https://web.archive.org/web/20080108095512/http://www.foxnews.com/wires/2008Jan07/0%2C4670%2CGeorgiaPresidentialElection%2C00.html |archive-date=8 January 2008 |quote=In an interview with The Associated Press, Saakashvili acknowledged Georgia's path had not been smooth but said the election demonstrated that the former Soviet republic was on the road to becoming a European democracy.}}</ref> დორხველ 2022 წანაშ ანგარიშის, „Freedom House“ საქორთუოს "ნორთობურო დუდიშულ" ქიანათ მითმირჩქინანს, აღიარენს 2012-13 წანეფს ხეშუულებაშ გინოჩამაშეთ რინელ დემოკრატიულ გაუჯგუშებას, მარა "ქორთულ ორცებაშ" გამაგალაშ უკულიან წანეფს დემოკრატიაშე კჷნოკინაქ დაფიქსირჷ.<ref>{{cite web |title=Georgia: Freedom in the World 2022 Country Report |publisher=[[Freedom House]] |url=https://freedomhouse.org/country/georgia/freedom-world/2022 |access-date=5 February 2023 |quote=Georgia holds regular and competitive elections. Its democratic trajectory showed signs of improvement during the period surrounding a change in government in 2012–13, but recent years have featured backsliding. Oligarchic influence affects the country's political affairs, policy decisions, and media environment, and the rule of law is undermined by politicization. Civil liberties are inconsistently protected. |archive-date=5 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230205015608/https://freedomhouse.org/country/georgia/freedom-world/2022 |url-status=live }}</ref> 2023 წანაშ დემოკრატიაშ ინდექსის „ეკონომისტ ინტელიჯენს იუნაიტი“ (Economist Intelligence Unit) გჷთმოსხუნუნს საქორთუოს, მუჭოთ "ჰიბრიდულ რეჟიმს", ნამუთ შანენს ავტორიტარიზმშე დემოკრატიაშა ვარსულჸოფურ დემოკრატიულ გინოქიმინუას, ნამუთ ჟირხოლო სისტემაშ ელემენტეფით იხასიათებუ.<ref>{{Cite web|title=Democracy Index 2021: the China challenge|url=https://pages.eiu.com/rs/753-RIQ-438/images/eiu-democracy-index-2021.pdf?mkt_tok=NzUzLVJJUS00MzgAAAGDWhBlxfqM9cMZEewC0HoBG0xhm9PFkxb-_IqDsjlxRZgDssKgB0pHGt7yS48UFv94hU4ZW0C_jXaFfmK_5TbL23wtQarQv22nFbg8ZTnHQrrcPg|website=Economist Intelligence Unit|pages=44–47|language=en-GB|access-date=6 February 2023|archive-date=26 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220326122737/https://pages.eiu.com/rs/753-RIQ-438/images/eiu-democracy-index-2021.pdf?mkt_tok=NzUzLVJJUS00MzgAAAGDWhBlxfqM9cMZEewC0HoBG0xhm9PFkxb-_IqDsjlxRZgDssKgB0pHGt7yS48UFv94hU4ZW0C_jXaFfmK_5TbL23wtQarQv22nFbg8ZTnHQrrcPg|url-status=dead}}</ref> 2025 წანას, V-Dem-იშ ინსტიტუტიშ დემოკრატიაშ ირწანურ ინდექსიქ, საქორთუო პირველაშე შეაფასჷ, მუჭოთ [[საგიშაგორუო ავტოკრატია]] დო მიკიწონჷ, ნამჷ-და ქიანაქ ერკებულს ართ-ართ არძაშე ქვერსემ დოლაფა დო არძაშე უშანულამაშ ართწანურ რკება ოძირჷ. V-Dem-იშ მეხ, საქორთუო მირჩაქინუაფუ ტაშ ჯოხოდვალირ "მიკორთაშ“ ფაზას ვარ-და "უმწუძინუ დემოკრატიზაციას", ნამუთ შანენს, ნამჷ-და ქიანაშ ავტოკრატიზაციაქ დემოკრატიზაციაშ ბორჯიშე ხუთ წანაშე კუნტა ბორჯის მოხვადჷნ. ანგარიშის ეჭარილ რე, ნამჷ-და სააკაშვილიშ უკულიან ბორჯიშ საქორთუოქ მუკორთჷ დემოკრატიზაციაშ ეტაპი, მუჟანსჷთ გეუჯგუშჷ სასამართო სისტემაშ ზოხორინალაქ, ზიტყვაშ დუდიშულაქ დო ომენოღალე დუდიშულეფქ. თე ტენდენციაშ კჷნორთინაქ 2018 წანას დიჭყჷ, ჭიე-ჭიეთ გაუფრაშებათ 2023 წანაშახ, მუჟანსჷთ დოჭყაფილ დემოკრატიულ ეროზიაქ 2024 წანას ქულაშ არგამა დოლაფა გჷმიჭანუ.<ref name="vdem2025">{{cite web |title=Democracy Report 2025 - 25 Years of Autocratization – Democracy Trumped? |publisher=[[V-Dem Institute]] |url=https://v-dem.net/documents/54/v-dem_dr_2025_lowres_v1.pdf |pages=14, 16, 24, 26, 27 |access-date=2025-07-05 |date=2025 |archive-date=13 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313112226/https://www.v-dem.net/documents/54/v-dem_dr_2025_lowres_v1.pdf |url-status=live }}</ref> == საქორთუოშ თანჯეფი == ოსქჷრონე თანჯა საქორთუოშ ოორუე-ბჟადალუ ნოწილს, დაბა ლესელიძეწკჷმა იჭყაფუ. უკული თინა მეჸუნს [[ფსოუ]]ს, ნამუთ ოდუდეს გვალა აგეფსთაწკჷმა ეჭოფუნს. საქორთუოშ ოორუე თანჯა უმოსო მეჸუნს კავკასიონიშ თარ წყარგმართალ ქჷნდჷრს. გვალა ვაციკფარსიშე გვალა შავიკლდეშა საქორთუოშ თანჯა გეჸუნს წყარგმართალი ქჷნდჷრიშ ოორუეშე გვალა [[მყინვარწვერი|მყინვარწვერს]] დო [[გვერდით ქჷნდჷრი|გვერდით ქჷნდჷრს]]. ბჟაეიოლი თანჯა იჭყაფუ გვალა [[ტინოვროსო]]შე, გიმურს [[ალაზანიშ ვე]]შა, მეუნს წყარმალ [[ალაზანი|ალაზანს]], სოიშახ 1 კმ ვადოსქიდუ [[მინგეჩაურიშ წყაროთხილუ]]წკჷმა წყარმალიშ კათაფაშა. საქორთუოშ ობჟათე თანჯა იჭყაფუ [[უჩა ზუღა]]წკჷმა, ოფუტე [[სარფი]]ს. თანჯა დიო მეჸუნს, უკული კვათჷნს ლაზისტანიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე ნორთის, მეჸუნს [[შავშეთი]]ს დო კჷნ კვათუნს [[არსიანიშ ქჷნდჷრი|არსიანიშ ქჷნდჷრს]], ჯავახეთიშ რეგიონიშ დო სომხეთიშ ვულკანურ გვალონას, ლოქიშ ქჷნდჷრს, წყარმალ [[მტკვარი|მტკვარს]] დო [[იორიშ გაბარი|იორიშ გაბარს]]. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. {| class="wikitable" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10" |----- ! colspan="3" background: #8B864E | საქორთუოშ რეგიონეფი |----- | colspan="3" align="center" | <div class="float-none"> |----- | ''№'' || ''რეგიონი'' || ''ნანანოღა'' |----- | 1 || [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[სოხუმი]] |----- | 2 || [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი]] || [[ზუგდიდი]] |----- | 3 || [[გურიაშ აკანი]] || [[ოზურგეთი]] |----- | 4 || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა]] || [[ბათუმი]] |----- | 5 || [[რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანი|რაჭა-ლეჩხუმიშ<br />დო თუდოლენი შონეშ აკანი]] || [[ამბროლაური]] |----- | 6 || [[იმერეთიშ აკანი]] || [[ქუთეში]] |----- | 7 || [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი]] || [[ახალციხე]] |----- | 8 || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[გორი]] |----- | 9 || [[მცხეთა-მთიანეთიშ აკანი]] || [[მცხეთა]] |----- | 10 || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი]] || [[რუსთავი]] |----- | 11 || [[კახეთიშ აკანი]] || [[თელავი]] |----- | 12 || [[ქართი]] || [[ქართი]] |----- |} == დემოგრაფია == {{თარი|საქორთუოშ დემოგრაფია}} ისტორიოგრაფიას მეღებული მუნაჩემეფით [[XIII ოშწანურა]]ს ქორთუეფიშ მუდანობა 5 მილიონს ოჭირინუანდჷ. უჩინებუ რე XIV-XVII ოშწანურეფიშ მუნაჩემეფი. XVIII ოშწანურაშ შქა წანეფშე საქორთუოშ მახორობას (ასეიან ხურგეფს) 761 ვითოშით ანგარიშენდეს, თინეფშე 5% ოხორანდჷ ნოღეფს. 1800 წანაშო საქორთუოშ (ასეიან ხურგეფს) მახორობა 675 ვითიოშშე უმოსი რდჷ, თაურეშე ბჟაეიოლ საქორთუოშა მიშჷ მახორობაშ 45,6%, ბჟადალაშა – 54,4%. 1832 წანა 840 ვითოშშა მიძინჷ, 1865 წანას — 1 289 200-ს გეგნაჩირთჷ. 1897 წანას, საქორთუოშ მახორობა რდჷ 1 919 400 ადამიერი, 1914 წანას — 2 600 400. ართი ოშწანურაშ გოძვენას საქორთუოშ მახორობაქ 3,4-სხით მიძინჷ. [[პავლე ინგოროყვა]]სშ ჩინებათ, 1916 წანას საქორთუოშ მახორობა აკმადგინანდჷ 3 365 000 ადამიერს, თინეფშე 2 349 000 ადამიერი რდჷ ქორთუ.<ref>''ინგოროყვა პ.'' „საქართველოს ტერიტორიის საზღვრების შესახებ გვ. 16-17 – თბილისი, 1990</ref> საქორთუოშ მახორობაქ მეხოლაფირო 200 ვითოშით დირკჷ [[პირველი მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის დო [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|პირველი რესპუბლიკაშ]] წანეფს, ნამუთ ირიათოიანი ლჷმეფით დო ტერიტორიეფიშ დინაფათ რდჷ გოპიჯაფილი. 1921 წანას საქორთუოშ მახორობაქ 2 410 ვითოშშახ ქუმორთჷ. XX ოშწანურაშე, მახორობაშ მუდანობაშ დოდგინა მახორობაშ არძაშოული მეშქაშობათ მუთმოხვადჷ. პირველი ეჭარუაქ სხუნუური საქორთუოს [[1926]] წანას იმანჯჷ, ეკონიაქ — [[1989]] წანას. ზოხორინელი საქორთუოს მახორობაშ ეჭარუაქ იმანჷ 2002 დო 2014 წანეფს. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! ეჭარუაშ წანა !! მახორობა !! ქომოლკოჩი !! ოსური |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1926|1926]]|| 2 677 200 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1939|1939]]|| {{ძინა}} 3 540 000 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1959|1959]] || {{ძინა}} 4 044 045 || || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1970|1970]] || {{ძინა}} 4 686 358|| || |- | [[სსრრ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 1979|1979]] || {{ძინა}} 5 014 800 || || |- | [[მახორობაშ რსულას ომორსხუე ეჭარუა 1989|1989]]|| {{ძინა}} 5 400 800 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2002|2002]] || {{რკება}} 4 601 500 || || |- | [[საქორთუოშ მახორობაშ არძაშოული ეჭარუა 2014|2014]] || {{რკება}} 3 787 000|| || |- |2020 || {{რკება}} 3 716 900 || || |} 1989 წანაშ ეჭარუათ საქორთუოშ მახორობა 5 443 000 კოჩი რდჷ, 2002 წანაშო - 4 601 500. მუჭოთ რჩქჷნი, საქორთუოშ მახორობაქ 13 წანაშ დინოხოლე ართი ნოხუთალით მირკჷ. ეკონია პერიოდეფს საქორთუოს მოხვალამირ რთულ პოლიტიკურ მოლინეფქ დო მონკა სოციალურ-ეკონომიკურ კრიზისიქ გჷმიჭანუ საქორთუოშ მახორობაშ ოგჷნაფალი ნორთიშ გუშულა თანჯეფსგალე. თეწკჷმა, მირკჷ დაბადებაქ დო ქჷმიძინჷ ღურუამობაქ დო ქიანაქ მონკა დემოგრაფიულ სიტუაციას ქინოლჷ. მუთ ოწაწჷ [[ქორთუეფი|ქორთუეფს]], 1989 წანას რდჷ 3 787 000 კოჩი, მუთ საქორთუოშ მახორობაშ 70,1 %-ს აკმადგინანდჷ. 2002 წანას ქორთუეფიშ მუდანობა აკმადგინანდჷ 3 661 000 კოჩის, მუთ ქიანაშ მახორობაშ 83,8 % რდჷ. 2006 წანაშ ოფიციალური მუნაჩემეფიშ მეჯინათ, საქორთუოშ ცენტრალურ ხეშუულობაშ კონტროლირებად ტერიტორიას დოხოლაფირო 4 661 473 კოჩი, ოხორანს. მახორობაშ ძინაშ ტემპი აკმადგინანს 0,74 %-ს. * '''ეთნიკური აკოდგინალა''' (საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[ქორთუეფი]] — 86,8 %, [[აზერბაიჯანარეფი]] — 6,3 %, [[სომეხეფი]] — 4,5 %, [[რუსეფი]] — 0,7 %, [[ოსეფი]] — 0.4 %, [[იეზიდეფი]] — 0,3 %, [[უკრაინალეფი]] — 0,2 %, [[ქისტეფი]] — 0,2 %, [[ბერძენეფი]] — 0,2 % დო შხვეფი; * '''რელიგიური აკოდგინალუა''' (უმოსო საქორთუოშ 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით): [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელი ქირსიანეფი]] — 83,4 %, [[ისლამი|მუსლიმანეფი]] — 10,7 %, [[სომხური სამოციქულო ეკლესია|სომეხი გრიგორიანალეფი]] — 2,9 %, [[კათოლიციზმი|კათოლიკეეფი]] — 0,5 %, [[იეზიდიზმი|იეზიდეფი]] – 0,2 % დო შხვეფი. * '''დიდი ნოღეფი''': [[ქართი]] — 1 108 717, [[ბათუმი]] — 152 839, [[ქუთეში]] — 147 635, [[რუსთავი]] — 125 103, [[სოხუმი]] — 62 914, [[გორი]] — 48 143, [[ზუგდიდი]] — 42 998, [[ფუთი]] — 41 465, [[ცხინვალი]] — 30 432. {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" |+ align=center style="font-weight:bold" | ნოღეფიშ მახორობა ! rowspan=23 width:150|<br /> [[ფაილი:Tiflis.jpg|border|135px|ქართი]]<br />[[ქართი]]<br /> [[ფაილი:Catholic Church in Kutaisi.jpg|border|135px|ქუთეში]]<br />[[ქუთეში]]<br /> [[ფაილი:Streets of Batumii.jpg|border|135px|ბათუმი]]<br />[[ბათუმი]]<br /> |- ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! align=center style="background:#B9D3EE;" | № ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ნოღეფი|ნოღა]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | [[საქორთუოშ ტერიტორიული მონწყუალა|აკანი]] ! align=center style="background:#B9D3EE;" | მახორობა ! rowspan=11 | {{navbar|საქორთუოშ ნოღეფიშ მახორობა|plain=1}} [[ფაილი:Rustavi Square.JPG|135px|რუსთავი]]<br />[[რუსთავი]]<br /> [[ფაილი:Gori cathedral (view from the Gori Fortress) (A).jpg|135px|border|გორი]]<br />[[გორი]]<br /> [[ფაილი:Dadiani Palace.jpg|135px|ზუგდიდი]]<br />[[ზუგდიდი]]<br /> |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 1 ||align=left | '''[[ქართი]]''' || [[ქართი]] || 1 108 717 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 10 ||align=left | '''[[სამტრედია]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 25 318 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 2 ||align=left | '''[[ბათუმი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]]|| 152 839|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 11 ||align=left | '''[[ხაშური]]'''|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]||26 135 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 3 ||align=left | '''[[ქუთეში]]'''||[[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 147 635 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 12 || align=left | '''[[სანაკი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 21 596 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 4 ||align=left | '''[[რუსთავი]]''' || [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 125 103 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 13 ||align=left | '''[[ზესტაფონი]]'''|| [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთი]]|| 20 814 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 5 ||align=left | [[სოხუმი|'''სოხუმი''']]|| [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]|| ''62 914''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 14 ||align=left | [[მარნეული|'''მარნეული''']]|| [[თუდოლენი ქართლიშ აკანი|თუდოლენი ქართლი]]|| 20 211 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 6 ||align=left | '''[[გორი]]''' || [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]] || 48 143 || align=center style="background:#f0f0f0;" | 15 ||align=left | '''[[თელავი]]'''|| [[კახეთიშ აკანი|კახეთი]]|| 19 629 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 7 ||align=left | [[ზუგდიდი|'''ზუგდიდი''']]|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 42 998 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 16 ||align=left | [[ახალციხე|'''ახალციხე''']]|| [[სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი|სამცხე-ჯავახეთი]]|| 17 903 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 8 ||align=left | '''[[ფუთი]]'''|| [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონე]]|| 41 465 || align="center" style="background:#f0f0f0;" | 17 ||align=left | '''[[ქობულეთი]]''' || [[აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარა]] || 16 546 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 9 ||align=left | [[ცხინვალი|'''ცხინვალი''']]|| [[დინოხოლენი ქართლიშ აკანი|დინოხოლენი ქართლი]]|| ''30 432''|| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 18 ||align=left | [[ოზურგეთი|'''ოზურგეთი''']]|| [[გურიაშ აკანი|გურია]]|| 14 785 |- |} == ეკონომიკა == ზოხორინელობაშ გუმოცხადებაშე ამდღარშახ იგინძორებუ საბაზარო რეფორმეფი. ეკონომიკაშ თარი დარგეფი რე ოფუტეშ მეურნება (ჩაი, ციტრუსი, ხილი, თამბაქო, ღვინი, მანქანაშკიდანჯალა, მეტალურგია, ჰიდრორესურსეფი. === საბანკო-საფინანსო დო დაზღვიებაშ სისტემეფი === დიდი ქორთუ, [[ილია ჭავჭავაძე]] „საადგილმამულო სათავადაზნაურო ბანკიშ“ ხემანჯღვერობაშ პერიოდის, დიო ხოლო 1883 წანაშე გაზეთ ''ივერიას'' ობჟინუანს მოშინაფილი ორგანიზაციაშ მუშობაშ შედეგეფს. თენა რდჷ მაართა ქორთული საბანკო-საფინანსო ინსტიტუტიშ მაართა საჯარო წჷმორინაფა. ამდღა საქორთუოშ ეკონომიკაშ სექტორს მუშენს მუდგაზმარენი ძალიერი კომერციული ბანკი დო ბანკეფიშ ასოციაცია. * [[საქორთუოშ ბანკეფიშ ასოციაცია]] ([[ქორთული ნინა|ქორთ]]. [[:ka:საქართველოს ბანკების ასოციაცია|საქართველოს ბანკების ასოციაცია]]) * [[ბაზის ბანკი]] * [[ბანკი რესპუბლიკა]] (ბუნა სოსიეტე ჟენერალი) * [[ვითიბი]] * [[თიბისი ბანკი]] * [[პროკრედიტბანკი]] * [[საქართველოს ბანკი]] * [[სახალხო ბანკი]] * [[სილქ როუდ ბანკი]] * [[სტანდარტ ბანკი]] * [[ტაოპრივატბანკი]] ვასაბანკო საკრედიტო-სადეპოზიტო ორგანიზაციეფი დო საფინანსო-საკრედიტო ხუჯიშდაკინებაშ (მხარდაჭერა) პროგრამეფი: * „[[განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირი]]“ დაზღვიებაშ სისტემა: * [[დაზღვევის ასოციაცია]] * [[ალდაგი-ბი-სი-აი]] * [[ჯი-პი-აი ჰოლდინგი]] სახენწჷფო ინსტიტუტეფი: * [[საქორთუოშ ფინანსეფიშ სამინისტრო]] * [[საქორთუოშ ცენტრალური ბანკი]] </small> საქორთუოშ ისტორია ართ-ართი არძაში უმოს დიდარი რე ჯვეში ქიანეფშე. საქორთუოშ ტერიტორიას მაართა ქორთული ქიანეფი არსებენდ 3000 წანაშ ოწოხლე. თე ქიანეფი რე [[კოლხეთიშ ომაფე|კოლხეთი]] (ჯვეშ ქორთული წყუეფს ''ეგრისი'') დო [[დიაოხი]] (ტაო-კლარჯეთი). 1918-1921 წანეფს საქორთუო რდჷ დემოკრატიული რესპუბლიკა. 1921-1990 წანეფს საქორთუო რდჷ სხუნუშ აკოშქუმალაშ ართ-ართი მაკათური ქიანა. 1990 წანაშ უკული საქორთუო რე დუდიშული სახენწჷფო. დღას ათენა [[სუამი]]შ ართ-ართი მაკათური რე [[უკრაინა]]წკჷმა, აზერბაიჯანწკჷმა დო [[მოლდოვა]]წკჷმა ართო. საქორთუო რე [[უჩა ზუღა]]შ ეკონომიკური ალმახანდეობაშ ორგანიზაციაშ მაკათურით. == ტერიტორიული მონწყუალა == ამდღარი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალათ საქორთუოს 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიიპალიტეტი დო 5 მუშითმამართვალი ნოღა, თენეფ შქას ნანანოღა ქართი რე. == ქორთული რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.president.gov.ge/ საქორთუოშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-გვერდი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316105336/http://www.president.gov.ge/ |date=2011-03-16 }} * [http://www.parliament.ge საქორთუოშ პარლამენტი] * [http://www.mfa.gov.ge/ საგალეო საქვარეფიშ სამინისტროშ ვებ-გვერდი] * [http://civil.ge/geo/ Civil.ge — საქორთუოშ პოლიტიკური სიახალეეფიშ მაჩინე (მაცნე)] * [http://internet.ge Internet.ge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017123847/http://internet.ge/ |date=2011-10-17 }} * [https://web.archive.org/web/20130719153834/http://weather.ge/ ტაროსი საქორთუოს] * [http://www.apsny.ge Грузия online — ახალი ამბეფი დო ანალიტიკური მასალეფი] {{ru}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016075816/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html |date=2015-10-16 }}{{en icon}} * [http://www.caucaz.com/home_uk Caucaz.com — ირმარული სტატიეფი დო რეპორტაჟეფი საქორთუოშე დო ობჟათე კავკასიაშე] * [https://www.allgeo.org/index.php/ka/ საქორთუეშე ოთხ ნინაშა: ისტორია, კულტურა, აუდიო-ვიდეოთეკა დო შხვა] ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} {{ევროპაშ ქიანეფი}} {{ფეისბუქი}} [[კატეგორია:საქორთუო| ]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ სხუნუშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:კავკაცია]] [[კატეგორია:მოლენკავკაცია]] [[კატეგორია:რესპუბლიკეფი]] [[კატეგორია:საქორთუოშ თეხანური ისტორია]] [[კატეგორია:ქირსიანული სახენწჷფოეფი] p1xi114cswea0nusti11q2sz2tlbvlq 0 398 254709 209057 2026-11-06T02:20:48Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254709 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Pitareti1.jpg|200პქ|მინი|მარჯვნივ|ფიტარეთიშ მონასტერიშ საართო გინაჯინუ]] '''ფიტარეთიშ მონასტერი''' — მონასტერი [[საქორთუო|საქორთუოს]], [[ქვემო ქართლიშ აკანი]]შ [[თეთრი წყარო|თეთრი წყაროშ]] მუნიციპალიტეტიშ ტერიტორიას წყარმალუ [[ქცია]]შ ლეხერს. ფიტარეთი იდვალუაფუ [[ქართი|ქართიშე]] 100 კილომეტრიშ მოშორაფათ, თეთრი წყაროშ ობჟათე-ბჟადალიშ ჸურე 12 კილომეტრის. ფიტარეთი მოქმედი მონასტერი რე, ნამუთ მიშმურს '''მანგლისიშ დო წალკაშ ეპარქიაშ''' დაქვემდებარებაშა. მონასტერიშ დორცხუაფა [[ლაშა გიორგი|ლაშა გიორგიშ]] ფარანს რე მერსხუაფილი დო ითარიღებუ 1213-1222 წანეფით. მონასტერიშ კომპლექსიშა მიშურს: ეკლესია, სამრეკვლო, მარანი, გალუანი, სასაფლა დო შხვადოშხვა დანიშნულებაშ შენობეფიშ აკოცჷმილი კომპლექსეფი. მონასტერიშ ართ-ართ კიდალას რე მიკნაჭარა, ნამუშ მეჯინათ ირკვიებუ, ნამდა ფიტარეთიშ მონასტერიშ აკოცჷმილი კომპლექსი ერცხილ აფუ [[გიორგი ბრწყინვალე|გიორგი ბრწყინვალეშ]] ამირეჯიბის, ქავთარ ჯაფარიძეს (ათე ჯაფარიძეეფ იკოროცხუდეს ბარათაშვილეფიშ წჷმოხონეფო). ომონასტერე კომპლექსი უკულიან ოშწანურეფს ხოლო ბარათაშვილ-ორბელიანეფიშ დორხველობას რდჷ. მონასტერი იკოროცხუდუ თინეფიშ სასაფლა აკანო, თიშენ ნამდა თექ ნთხორილ რე თე გვარიშ მუსხითირენ მუწმარინაფალი. ==ლიტერატურა== * ვ. ბატონიშვილი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოცემა, ტ. IV, თბ., 1973 წ. * გ. მჭედლიძე, ფიტარეთის მონასტერი, თბ. 2009 წ. * ე. თაყაიშვილი, სომხით-საორბელიანოს წარწერები, ნაწ. II, პარიზი, 1929 წ. * პ. ზაქარაია, ქართული ხუროთმოძღვრება, XI-XVIII სს. თბ., 1990 წ. * გ. მჭედლიძე, ფიტარეთი, დიდგორი, თბ., 1991 * ვ. ბერიძე, ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება, თბ., 1974 წ. * გ. ჩიტაია, ფიტარეთისა და გუდარეხის საფლავის ქვები, საქართველოს მუზეუმის მოამბე, ტ. III, 1926 წ. * პაპუნა ორბელიანი, ამბავნი ქართლისანი, თბ. 1981 წ. * [http://www.nplg.gov.ge/publishers/monument/index.php?do=view&id=472 ფიტარეთი – საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა ბიბლიოგრაფიული ლექსიკონი] ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commonscat|Pitareti}} * [http://burusi.wordpress.com/2010/03/13/pitareti-monastery/ ფიტარეთის ღვთისმშობლის ტაძარი] * [https://web.archive.org/web/20220707112440/http://www.dzeglebi.ge/dzeglebi/fitareti.html#6 www.dzeglebi.ge – ფიტარეთის ღვთისმშობლის ტაძარი] * [http://molashqre.ge/index.php?showtopic=155 ფიტარეთის მონასტერი და ხულუტის ციხე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304124855/http://molashqre.ge/index.php?showtopic=155 |date=2016-03-04 }} * [http://www.orthodoxy.ge/eklesiebi/pitareti/pitareti.htm www.orthodoxy.ge – ფიტარეთი] * [http://garemo.dlf.ge/tbilisi126/?id=9 ალგეთის ხეობა: კულტურული ძეგლები ''(მომზადებულია ირინე შოთაშვილის მიერ)'']{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://dzeglebi.com/view.php?id=170 ფიტარეთი]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.monument.ge/picture/pict/index.php?list=pitareti ფოტოგალერეა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303211849/http://www.monument.ge/picture/pict/index.php?list=pitareti |date=2016-03-03 }} {{მერკე}} flw8gwrwzwm388cmbna6uanryvwjurk 0 404 254710 250947 2026-11-06T02:25:40Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254710 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქართი}} '''ქართი''' ([[ქორთული ნინა|ქორთ.]] თბილისი, 1936 წანაშახ ''ტიფლისი''<ref>პოსპელოვ, ე.მ. (1998). გეოგრაფიჩესკიე ნაზვანია მირა. გვ. 412.</ref>) — [[საქორთუო]]შ ნანანოღა დო სიდიდათ მაართა ნოღა, 1922–36 წანეფს რდჷ [[მოლენკავკაციაშ სოციალისტური ფედერაციული სხუნუეფიშ რესპუბლიკა]]შ ნანანოღა, მილარე ბჟაეიოლ საქორთუოს, ქართიშ ქვიბის, [[წყარმალუ]] [[მტკვარი]]შ ჟირხოლო პიჯის, [[ზუღაშ დონე]]შე 380—600 მ სიმაღალას, ოორუეშე უხურგანს საგურამოშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე ნორთი, ბჟაეიოლშე იორიშ გაბარიშ ოორუე-ბჟადალუ მუნაკვათა, ბჟადალუშე დო ობჟათეშე — თრიალეთიშ ქჷნდჷრიშ შხვადოშხვა ჸალეფი. ნოღას უკჷნებუ 720 კვ.კმ ფართობი დო ოხორანს 1.152 მილიონ კოჩიშე მეტი. {{maplink|frame=yes|frame-align=right|type=line|id=Q994|text=ქართი}} ქართი [[კავკაცია]]შ რეგიონიშ შანულამი ინდუსტრიული, სოციალური დო კულტურული ცენტრი რე დო ეკონია ბორჯეფს ართ-ართი უშანულამაშ ოტრანსპორტე ნასქვო გინმირთუ გლობალური ენერგოგინმაღალარეფიშ დო ოვაჭარე პროექტეფშო. ნოღა ისტორიული [[აბრეშუმიშ დიდი შარა]]შ ართ-ართი მარშრუტის აშაძჷ დო შანულამი ოტრანზიტე/ოვაჭარე ცენტრიშ პოზიცია უკჷნებუ [[რუსეთი]]შ [[ოორუე კავკაცია]]შ, [[თურქეთი]]შ, ტრანსკავკასიაშ [[სომხეთი]]შ დო [[აზერბაიჯანი]]შ რესპუბლიკეფიშ გინაკვათაფუს სტრატეგიული დვალათ. == ისტორია == ლეგენდაშ მეჯინათ, ქართიშ ტერიტორია ტყათ ჸოფე ფორილი, [[ქორთუეფი|ქორთუ]] მაფას, [[ვახტანგ გორგასალი|ვახტანგ გორგასალს]] სქვერი დუჭკირუ, სქვერს ჩხე წყარს გუბონუ დო გაკურნებული რტებუ ჯინორეფს. შხვა ვარიანტით, მაფაშ მიმინო გეთხოზაფუ ქჷლორს, მაფურინჯეეფი ჩხე წყუს ქინოცჷმენა დო დოთუთქელენა. ჩხე წყარიშ ომკურნალებერი თვისებეფიშ დო აბანიშ მოხუჯური დვინაფაშ გეშა მაფას ტყა გუჭვარჷ დო ნოღა გეუკჷდჷ. „თბილისი“ — „თბილი“ (ჯვეშ ქორთულო „ტფილი“) მინერალური წყუეფიშ გეშა გიოდვეს თე ნოღას. უკულიანშო თე აბანეფს წურწუფაშ აბანოეფი ეიოგეს. თე აბანი ქართიშ ისტორიული განობა — აბანოთუბანი რე. == გოჭყაფა == არქეოლოგიური გონთხორუეფით იდასურებუ, ნამდა ქართიშ ტერიტორია დოხორინელი ჸოფე დიო ხოლო ჯვ.წ. IV ვითოშწანურას. უჯვეშაში წყუშ მოშინაფა ორხველჷ IV ოშწანურაშ II გვერდის, მუჟამსჷთ თე აბანეფს მაფა ვარაზ-ბაკურიშ ბორჯის ჯიხა გეკჷდეს. IV ოშწანურაშ მეწჷრილშო ქართიქ სპარსეთიშ მოხელეშ — პიტიახშიშ რეზიდენციათ გინირთჷ. V ოშწანურაშ შქა ხანეფშე კჷნ ქართლიშ მაფეფიშ ხეშა გინილჷ. ვახტანგ გორგასალქ კჷნ ეიოგჷ, თეშენი მუ მერჩქინელი რე ნოღაშ გჷმაჭყაფალო. [[ფაილი:Tiflis.jpg|300px|thumb|left|ქართიშ გინოჯინუ XIX ოშწანურას]] == ნანანოღა == ვახტანგ გორგასალიშ მონძექ, [[დაჩი I]] უჯარმალქ (VI ოშწანურაშ დაჭყაფუს) გაათუ ნოღაშ გალავანიშ დო ხურგაშ ეგაფა, ნამუქჷთ ნოღაშ სანძღოეფი გოფაჩჷ დო მუმაშ ანდერძიშ მეჯინათ, ოხვისტე (სატახტო) ნოღა [[მცხეთა]]შე ქართიშა გეგნიღჷ. ნოღაშ უჯვეშაშ მახორობაქ გორჩქინდჷ წურწუფამ წყარეფიშ განობას (ასეიანი გორგასალიშ მოედანიშ მოხურგე ტერიტორია), ობჟათე-ბჟაეიოლშე ნოღა იფაჩჷდ ჸოფილი ორთაჭალაში ბაღიშ საგანოეფით, ოორუე-ბჟაეიოლშე თანჯჷნდჷ [[წყარმალუ]] [[მტკვარი]], ობჟათე-ბჟადალუშე - თაბორიშ ქჷნდჷრიშ კართეეფი, ოორუე-ბჟადალუშე წავკისიშწყარი. IV ოშწანურაშე გორჩქინდჷ ქართიშ მაჟირა განობა კალა ჯიხაშამო, უკული დო უკული ნოღაშ ტერიტორიას აძინუდუ ქართიშ დო კალაშ ფარგალეფს გალე ხოლო, ტკვარიშ დინაფაშ ეკე. ნოღაშ რდუალას ხეს უნწყჷნდჷ მუში მოხუჯური გეოგრაფიული დვალა. თაქ გჷშმეშჷ შხვადოშხვა ოვაჭარე შარეფი ბჟაეიოლ კავკაციაშა დო წჷმენ აზიაშა. მოთანჯე ქიანეფიშ ოურდუმე-სტრატეგიული დო ეკონომიკური ინტერესეფიშ გეშა VI ოშწანურაშ ეკონიაშე იჭყაფუ ლჷმა, ნამუთ ართ უკუნიშ მალობას ვემეჭყვადელე. [[ფაილი:Abanotubani aerial.jpg|thumb|left|აბანოთუბანიშ უჯვეშაშ განობა]] == ქორთული რენესანსი == [[ფაილი:03 Chardin Tblisi 1671.jpg|thumb|ქართი, ფრანგი მეშარე ჟან შარდენიშ მეჯინათ, 1671]] 1122 წანას ნოღა უცხოარეფიშ პატჷნობაშე გადუდიშულუ [[დავით IV აღმაშენებელი|დავით IV აღმაშენებელქ]]. აკოშქუმალირი საქორთუოშ ნანანოღა თე პერიოდეფშე ქართიშა გეგნიღეს დო თიქ ომაფე ნოღაშ სტატუსი ქიმიღჷ. XII—XIII ოშწანურეფშო ქართი ეკონომიკურო ჭყანიერი, ჯგირო მონწყილი ნოღა რდჷ, მუშ მახორობა ოჭირინდუანდჷ 80 ვითოშ კოც. გევითარჷ შხვადოშხვა ეკონომიკური ოფირჩეფქ, დირსხუ ამქარული აკოშქუმალეფქ, ვაჭარეფიშ ოკრედიტე ორგანიზაციეფქ — ორთაღეფქ. ქჷმიძინ ნოღაშ ტერიტორიეფქ. ფირქენა, ნამდა თიშა მიშეშ ქაშვეთიშ ეკლესია დო ლურჯი ოხვამე. ნოღაშ კჷდალეფს გალე ართ-ართი დიდი გალენგანობა რდჷ დიდუბე. ნოღაქ მირდჷ ტკვარიშ კვარჩხანი განშე ხოლო, ისანიშ ჯიხას რდჷ ომაფე დოხორე. თე ფარანიშ ქართი მიარეფერუანი ნოღა რდჷ. ქორთუ მაფეფი ლოიალური პოლიტიკათ ხეს უნწყჷნდეს შხვადოშხვა კათეფიშ დო რელიგიეფიშ კათეფიშ ართოიან რინას, მუთ ხეს უნწყჷნდჷ ნოღაშ ეკონომიკური დო სოციალური რინაშ სტაბილიზებას. თე პერიოდეფს საქორთუოშ ისტორიას „ორქოშ ფარანს“, ვარა „ქორთული რენესანსიშ“ პერიოდის უძახჷნა.<ref>{{en icon}}[http://www.georgianbiography.com/history4.html საქორთუოშ ორქოშ ხანა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071028133708/http://www.georgianbiography.com/history4.html |date=2007-10-28 }} - ქორთული ერუანული ბიოგრაფიაშ ლექსიკონი. ნაკითხერი რე 25/08/2008.</ref> [[ფაილი:Ng chernetsov, Tiflis, 1839.jpg|thumb|მეტეხიშ საგანო, ჩერნეცოვი, 1839.]] == რუსეთიშ გოლინა == 1801 წანას ქართლ-კახეთიშ ომაფეშ რუსეთწკჷმა აკოართაფაშ უკული ქართიქ ახალდჷნარსხუეფი საქორთუოშ გუბერნიაშ ცენტრო გინირთჷ, თაქ რდჷ [[კავკაცია]]შ არმიაშ თარსარდალიშ ორენჯი. 1845 წანაშე ქართის კავკასიაშ მაფაჸონერიშ რეზიდენცია. ნოღაშ ტერიტორიაქ ოგჷნაფალო მირდჷ. ქჷმიძინ ევროპული ნადგჷმეფიშ მუდანობაქ, გევითარჷ ნოღაშ სამეურნეო დო კულტურული რინაქ. ჭკორპატჷნობაშ გოუქვაფაქ (1866), ქართი-ფუთიშ (1872), ქართი-ბათუმიშ დო ქართი-ბაქოშ (1883) რკინაშარაშ გოჸუნაფაქ ბიჯგი მეჩჷ ნოღაშ ეკონომიკური წჷმოკინას. 1819 წანას ქართის მაართათ გჷშართ პერიოდული გჷმოჩამაქ — „საქართველოს გაზეთი“, 1828-შე — „თბილისის უწყებანი“ ([[ქორთული ნინა|ქორთული]] დო [[რუსული ნინა|რუსული]] ნინეფშა). 1850 წანაშე კჷნ ქჷდიჭყჷ ფუნქციონირაფა ქორთული თეატრიქ. == ზოხორინელობა 1918—1921 == 1917 წანაშ რუსეთიშ რევოლუციაშ უკული ნოღა ამიერკავკაციაშ კუნტახანური თარობაშ ორენჯი რდჷ, ნამუქჷთ 1919 წანას ამიერკავკაციაშ ფედერაცია ქჷდარსხუ ნანანოღათ ქართის. თაქ, კავკაციაშ მაფაჸონერიშ დოხორეს, გაგმიცხადჷ ამიერკავკაციაშ სუმი ქიანაშ - საქორთუოშ, აზერბაიჯანიშ დო სომხეთიშ ზოხორინელობაქ 1918 წანაშ 26-28 მესეფის. თეშ უკული ქართი [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა]]შ ნანანოღა რდჷ 1921 წანაშ [[25 ფურთუთა]]შახ. 1918 დო 1919 წანეფს ართიანი დოთირუ თაქ [[გერმანია]]შ დო [[დიდი ბრიტანეთი]]შ ოურდუმე შტაბეფქ. დემოკრატიული რესპუბლიკაშ ხეშუულობაშ პერიოდეფს ქართიქ მაართა ოუნივერსიტეტე ნოღათ გინირთჷ 1918 წანას [[ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი]]შ დორსხუაფაშ უკული. 1925 წანაშ 25 ფურთუთას ბოლშევიკეფიშ ჭითა არმიაშ მა-11 გიმენგჷნართაქ გამშეჭკირჷ დო ნოღაშ არანწკჷმა დჷრფა ლჷმეფიშ უკული სხუნუეფიშ ხეშუულობაქ გაგმიცხადჷ.<ref>{{en icon}} Jones, Stephen F. (2005). Socialism in Georgian Colors (სოციალიზმი ქორთულ ფერეფს).</ref> == სხუნუეფიშ პერიოდი == 1921 წანას საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ დონთხაფაშ უკული ქართი 1991 წანაშახ დიო [[მოლენკავკაციაშ სოციალისტური ფედერაციული სხუნუეფიშ რესპუბლიკა]]შ ნანანოღა რდჷ (ნამუთ იკათუანდ საქორთუოს, სომხეთის დო აზერბაიჯანს), უკული [[საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა]]შ ნანანოღა რდჷ. [[ფაილი:Red Army in Tbilisi Feb 25 1921.jpg|thumb|left|ჭითა არმიაშ მიშულა ქართშა [[25 ფრევალი]], 1921.]] == სსრრ-იშ ფაჩუაშ უკული == 1991 წანაშე ზოხორინელი საქორთუოშ ნანანოღა რე. სხუნუეფიშ რსხუშ ფაჩუაშ უკული ქართის შანულამი ვასტაბილურობაშ პერიოდიქ ქიგედირთჷ. 1991 წანაშ ქირსეთუთაშ დო 1992 წანაშ ღურთუთაშ კუნტა ომენოღალური ლჷმაშ პერიოდის ნოღაშ ცენტრიშ ნორთიქ აკოცუ დო დეგავალჷ. მუდგაზმარენი წანაშ მალობას ნოღა შხვადოშხვა კლანეფიშ დო ვალეგალური მეწარმონეფიშ კონფრონტაციაშ აბანი რდჷ. 2003 წანაშე ნოღას ალაზიმაფათ უმოს სტაბილურობა ქორე დო მირკჷ კრიმინალქ ოგინაფალო, მარა იშენი რე უღვენჯობაშ დო დოსაქვარაფაშ პრობლემა. [[ფაილი:Tbilisi detailed map new.jpg|thumb|ქართიშ ადმინისტრაციული დორთუალა]] [[ფაილი:Tbilisi Key.jpg|thumb|ქართიშ სიმბოლური კჷლა]] == ადმინისტრაცია დო პოლიტიკა == ქართიშ ნანანოღაშ სტატუსი გოხურგილი რე საქორთუოშ კონსტიტუციაშ (1995) X ბირგულით დო საქორთუოშ კანონით „საქართველოს დედაქალაქის - თბილისის - შესახებ“ (1998, [[20 ფურთუთა]]).<ref name="1254–IIს">{{cite web|url=http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=69&kan_det=det&kan_id=140|title=საქართველოს დედაქალაქის - თბილისის შესახებ|work=გვერდი კანონმდებლობა|publisher=[[საქართველოს პარლამენტი]]|description=საქართველოს კანონი|accessdate=2010-07-13}}</ref> დუდშე მერს დარინუანდჷ პოსტის [[საქორთუოშ პრეზიდენტი]].<ref name="1254–IIს" /> უკულიე საკრებულო ეშმაგორჷნდჷ.<ref>{{cite web|url=http://www.parliament.ge/_special/kan/files/885.pdf|title=„საქართველოს დედაქალაქის — თბილისის შესახებ“ საქართველოს კანონში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანის თაობაზე|date=2005-07-01|work=გვერდი კანონმდებლობა|publisher=[[საქორთუოშ პარლამენტი]]|description=საქართველოს კანონი|accessdate=2010-07-13}}</ref> 2009 წანაშ [[28 ქირსეთუთა]]შ თირაფათ მერქ ბონას ეშაგორაფად პოსტო გინირთჷ.<ref>{{cite web|url=http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=69&kan_det=det&kan_id=3993|title= „საქართველოს დედაქალაქის – თბილისის შესახებ“ საქართველოს კანონში ცვლილებებისა და დამატების შეტანის თაობაზე |date=2009-12-28|work=გვერდი - კანონმდებლობა (ციფრული ბაზა)|publisher=[[საქართველოს პარლამენტი]]|accessdate=2010-07-13}}</ref> ნოღას მართუნს საკრებულო დო ქართიშ მერი. ქართიშ საკრებულო ირი ოთხი წანაშე ართშა გჷშესხუნუ. ქართიშ მერი რე ნოღაშ თარი ხემანჯღვერი. მერი გჷშესხუნუ გჷშასხუნუეფით, 4 წანაშ ვადათ. ნოღაშ მერი რე გიგი უგულავა,<ref>{{cite web|url=http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=165|title= ქალაქ თბილისის მერი გიგი უგულავა |work=ვებ გვერდი ხელისუფლება|publisher=[http://www.tbilisi.gov.ge/ თბილისის მთავრობა]|description=ბიოგრაფია|accessdate=2010-07-13}}</ref> საკრებულოშ დუდმახვენჯი - [[ზაალ სამადაშვილი]].<ref>{{cite web|url=http://www.sakrebulo.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=3|title=თავმჯდომარე|work=გვერდი - თავმჯდომარე|publisher=[http://www.sakrebulo.ge/ თბილისის საკრებულო]|description=მიმართვა|accessdate=2010-07-13}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sakrebulo.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=2&cevri_id=108|title=სამადაშვილი ზაალ |work=ვებ გვერდი - საკრებულოს წევრები|publisher=[http://www.sakrebulo.ge/ თბილისის საკრებულო]|description=ბიოგრაფია|accessdate=2010-07-13}}</ref> ადმინისტრაციულო ნოღა ირთუ ამშვი რაიონო, ნამუეფსჷთ მუნეფიშ წჷმმარინაფალეფი - მაჟორიტარი დეპუტატეფი ჸუნა საკრებულოს დო აბანური მანჯღვერობა, აკობორკილი იურისდიქციათ. რაიონეფს ანჯღვერა გამგებელეფი, გამგეობეფიშ მოხვარათ. რაიონეფი ირთუ ჭიჭე ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული გჷნართეფო - განობეფო. ქართიშ რაიონეფი დო განობეფი რე: * '''ჯვეშ ქართიშ რაიონი''' - მთაწმინდა, სოლოლაკი, ორთაჭალა * '''ვაკე-საბურთალოშ რაიონი'''- ვაკე-ბაგები, ვაჟა-ფშაველაშ კვარტალეფი, ნუცუბიძეშ მიკრორაიონეფი, დიღომი-ვაშლიჯვარი, ვეძისი-ყაზბეგი-გოთუა-საბურთალოშ შოშე, კოსტავა-ბახტრიონი-დოლიძე-ხილიანი * '''ისანი-სამგორიშ რაიონი''' - კრწანისი-ფონიჭალა, ზემო ავლაბარი-მეტრომშენი, ნავთლუღი, ვაზისუბანი, მე-8 ლეგიონი, ვარკეთილი, მესამე მასივი, ორხევი, აეროპორტი, ლილო, ქვემო სამგორი * '''დიდუბე-ჩუღურეთიშ რაიონი''' - ზემო ჩუღურეთი, დიდუბე, დიღომიშ მასივი * '''გლდანი-ნაძალადევიშ რაიონი''' - ჯვეში ნაძალადევი, ლოტკინი, ნაძალადევი, სანზონა, თემქა, ავჭალა-გლდანის ხევი, გლდანიშ ლუწი მიკრორაიონები, გლდანიშ კენტი მიკრორაიონეფი, მუხიანი * '''დიდგორიშ რაიონი''' - დიდგორი == ქართიშ მერეფი == * ოთარ ლიტანიშვილი 1992–1993 * კონსტანტინე გაბაშვილი 1993 * ნიკოლოზ ლეკიშვილი 1993–1995 * ბადრი შოშიტაიშვილი 1995–1998 * ივანე ზოდელავა 1998–2004 * ზურაბ ჭიაბერაშვილი 2004–2005 * გიგი უგულავა 2005–2014 * დავით ნარმანია 2014-2017 * კახი კალაძე 2017-ასეშა == მახორობა == ქართიშ მახორობა ირო მიარეეთნიკური რდჷ. [[ქორთუეფი|ქორთუეფიშ]] ხასჷლას ირო ოხორანდეს [[ქურთეფი]], [[სომეხეფი]], [[აზერბაიჯანარეფი]], [[რუსეფი]], [[ბერძენეფი]] დო შხვა კათეფი. კავკაციას ხვათახვალო ქართი რდჷ დო რე თიჯგურა ნოღა, სოდეთ მეჩეთის, სინაგოგას დო ოხვამეს ართიანიშ ხასჷლას ძირჷნთ. ათეშენი, ქართი კავკაციაშ ცენტრი რდჷ. ამდღა ხოლო ნოღაშ მახორობაშ მეხოლაფირო 20% ეთნიკურო ვა ქორთული რე. ოფიციალური მუნაჩემეფიშ გალე, ნოღას ხოლო მეხოლაფირო 300 000 კოჩი ოხორანს. უმოსო თენეფი რენა რეგიონეფშე კუნტახანურო მოულირეფი, სტუდენტეფი, მუშეფი, ყაზახეფი დო შხვა. [[ფაილი:Tbilisi sea.jpg|thumb|left|ქართიშ ზუღა]] [[ფაილი:Lisi Lake.JPG|thumb|ლისიშ ტობა]] == ორთაშობური პიჯალეფი დო რესურსეფი == ქართიშ ორთა მიარეფერუამი რე. ნოღაშ წყარიშ თარი არტერია რე [[მტკვარი]], ნამუთ ნოღას გინმოკვათჷნს ოორუე-ბჟადალუშე ობჟათე-ბჟაეიოლშა. ქართის რე ტკვარიშ ნადუეფი: მარძგვანი — დიღმისწყალი, ვერე დო წავკისისწყალი, კვარჩხანი გლდანისხევი დო ლოჭინა. ქართიშ ფარგალეფს რე სამგორიშ ოწყარალი სისტემაშ ჟინი დო გიმენი არხეფი, ქართიშ წყაროთხილუ, ლისიშ დო კუშ ტობეფი. ქართიშ რელიეფი ჯგირო გუმოხანტილი ტერასეფით იხასიათებუ. ქართიშ ჰავა სუბტროპიკულსემიარიდული რე (სუბსქირონაშქაზუღაშ კლიმატიშ ელემენტეფით). ზარხული ქართის ოგჷნაფალო ჩხე რე. კვირკვეს ჰაერიშ ოშქარი ტემპერატურა +24,4o- რე. ზოთონჯი რგილი რე (ღურთუთას+0,9o). ნოლექიშ ოშქარული მუდანობა 540 მმ რე. ნოლექეფიშ მაქსიმუმი იფიქსირებუ აფუნს, მინიმუმი — ზოთონც. ქართის რე წურწუფაწყარბადამი თერმული მინერალური წყარეფი, ნამუეფით ბრელი დიხას გიშმურს ნოღაშ ჯვეშ განობეფს. ჯვეშ ბორჯიშე თენეფიშ ბაზას მონწყილი რდჷ აბანოეფი, უკული მინწყუ ქართიშ ბალნეოლოგიური კურორტიქ. დიხა-ჭუბერიშ საბადო რე დიღომიშ რზენს. დიხა-ჭუბერს გიმირინუანა ანგურაშ წარმებას. ავჭალას რე კვარცხიშ სილა. == ტრანსპორტი == ქართის კომპლექსური ოჯარალუ ოტრანსპორტე ნოსქვი უღუ. მოქმედენს მეტროპოლიტენიშ ჟირი ღოზი დო ავტობუსეფიშ რშვილი. 2006 წანაშე დიკჷლ ეკოლოგიურო წკონდა ტრანსპორტიშ — ტრამვაიშ დო ტროლეიბუსიშ მოქმედ ღოზეფქ. ნოღას აინალს აეროპორტი დო რკინაშარა. == დოჯიმალაფირი ნოღეფი == * [[ზაარბრიუკენი]], [[გერმანია]] (1975) * [[ნანტი]], [[საფრანგეთი]] (1979) * [[ლუბლიანა]], [[სლოვენია]] (1979) * [[ინსბრუკი]], [[ავსტრია]] (1982) * [[ერევანი]], [[სომხეთი]] (1996) * [[ატლანტა]], [[ამერიკაშ აკოშქუმალირი შტატეფი|ააშ]] (1987) * [[პალერმო]], [[იტალია]] (1987) * [[ბრისტოლი]], [[ინგლისი]] (1988) * [[ბილბაო]], [[ესპანეთი]] (1989) * [[ანკარა]], [[თურქეთი]] * [[კიევი]], [[უკრაინა]] (1999) * [[ასტანა]], [[ყაზახეთი]] (2005) * [[სტამბოლი]], [[თურქეთი]] * [[ტომსკი]], [[რუსეთი]] * [[ოდესა]], [[უკრაინა]] * [[სანქტ-პეტერბურგი]], [[რუსეთი]] (1999) * [[რიგა]], [[ლატვია]] * [[ლაგოსი]], [[ნიგერია]] (2003) == ჩინებული ქართალეფი == * ნინო ანანიაშვილი — პრიმა-ბალერინა, ქართიშ ოპერაშ დო ბალეტიშ თეატრიშ ოხანტუ ხემანჯღვერი * პაატა ბურჭულაძე — ოპერაშ მობირე * არამ ხაჩატურიანი — კომპოზიტორი * [[ივანე ჯავახიშვილი]] — ისტორიკოსი, [[ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი|ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ]] დჷმარსხუაფალი * კოკაი (ლევან ცაგურია) — სუმოისტი * გია ყანჩელი — კომპოზიტორი * საიათ-ნოვა — მობირე, პოეტი * სერგო ფარაჯანოვი — კინორეჟისორი * ვახტანგ ჭაბუკიანი — მასხაპუ დო ქორეოგრაფი * ქაქუცა ჩოლოყაშვილი — ერუანულ-გჷმადუდიშულაფარი ყარაფიშ ლიდერი, ერუანული გერგეზი. == ფოტოგალერეა == [[ფაილი:Tbilisi Panorama.jpg|thumb|center|1024px|ქართიშ პანორამა ნარიყალაშე]] <center> <gallery> Image:Theatre institute.jpg|თეატრალური ინსტიტუტი Image:Rustaveli theatre.jpg|რუსთაველიშ თეატრი </gallery> </center> == რესურსეფი ინტერნეტის == *[http://www.tbilisi.gov.ge ქართიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] * [http://concordtravel.ge ქართიშ სასუმაროეფი] * [http://www.hotels.ltd.ge/phototbilisi ქართიშ ფოტოგალერეა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928153634/http://www.hotels.ltd.ge/phototbilisi/ |date=2007-09-28 }} * [http://www.info-tbilisi.com ინფო-თბილისი] * [http://www.hotels.ltd.ge ქართიშ სასუმაროეფი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151211102357/http://www.hotels.ltd.ge/ |date=2015-12-11 }} * [http://www.eTbilisi.com Tbilisi Guide] * [http://www.tbilisionline.ge ქართიშ პორტალი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202223004/https://tbilisionline.ge/ |date=2020-12-02 }} * [http://meskhi.net/tiflis მეგზური „Тифлисъ и его окрестности“ 1913 წანაშ გიშაშკუმალა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200821220931/http://meskhi.net/tiflis/ |date=2020-08-21 }} * [http://www.travel-georgia.blogspot.com/ ქართიშ დო საქორთუოშ ოძირაფუ აკანეფიშ სკვამი სურათეფი] * [http://www.georgien.bilder-album.com/modules.php?name=republic_georgia&cat=5 სურათეფი ქართიშე] * [https://web.archive.org/web/20080514161220/http://www.traveltbilisi.com/ Travel Tbilisi — ქართიშ ონლაინ მეშარე] * [http://burusi.wordpress.com/2009/04/27/ქართიშ-თეატრი/ ქართიშ თეატრი-ქარვასლა]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.afisha.ge/ ქართიშ აფიშა] * [http://www.gadia.ge/ ქართიშ დასაქმებაშ სააგენტო] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110426061417/http://www.gadia.ge/ |date=2011-04-26 }} == გჷმორინაფილი ლიტერატურა == * ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, გვ. 595—903 თბ. 1979 * „საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი“, 2006 წ. მეორე გამოცემა. ISBN 99940-0-923-0 == სქოლიო == {{reflist}} [[კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ ნანანოღეფი]] [[კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:ქართი]] d012taf98rbfffgrxyh2vc25kdzi24s 0 3476 254718 238764 2026-11-06T02:38:35Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254718 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{lang-es|República de Chile}} |ედომუშამი_ჯოხო = ჩილეშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =ჩილე |შილა = Flag of Chile.svg |გერბი = Coat of arms of Chile.svg |რუკა = CHL orthographic (+all claims).svg |ჰიმნი = [[ჩილეშ სახენწჷფო ჰიმნი|სახენწჷფო ჰიმნი]]<br /><div style="padding-top:0.5em;text-align:center;"><center>[[ფაილი:United States Navy Band - National Anthem of Chile.ogg]]</div></center> |დევიზი =Por la razón o la fuerza<br />({{lang-es|ნებათ ვარდა ნძალათ}}) |ოფიციალური_ნინეფი =[[ესპანური ნინა|ესპანური]] |რელიგია= |ნანანოღა= [[სანტიაგო]] |latd=33 |latm=26 |latNS=S |longd=70 |longm=40 |longEW=W |უდიდაში_ნოღა =სანტიაგო |თარობაშ_ტიპი = უნიტარული, საპრეზიდენტო, კონსტიტუციური [[რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ჩილეშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[გაბრიელ ბორიჩი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 38-ო |ფართობი =756,096.3 |წყარი_% =1,07 |ოეგებიე_მახორობა = 18,006,407<ref>cite web|url=http://www.ine.cl/canales/sala_prensa/noticias/noticia.php?opc=news&id=615&lang=esp|title=CIFRAS DE ENVEJECIMIENTO Y MIGRACIÓN MUESTRAN UN CHILE DISTINTO AL DE HACE UN DECENIO|work=POBLACIÓN PAÍS Y REGIONES – ACTUALIZACIÓN 2002–2012|publisher=[[National Statistics Institute (Chile)|National Statistics Institute]]|date=4 September 2014|accessdate=4 September 2014</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 62-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2015 |მახორობაშ_ცენზი = 16,341,929<ref>cite web |url=http://www.emol.com/noticias/nacional/2014/02/26/646872/entrega-de-conclusiones-del-cuestionado-censo-2012.html |title=Revisión del cuestionado Censo 2012 reduce población chilena a 16.341.929 |publisher=Emol |accessdate=26 February 2014 |language=Spanish</ref> |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2012 |მახორობაშ_მეჭედალა = 24 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 194-ა |ედპ_ppp_წანა = 2014 |ედპ_ppp = $410.277 მილიარდი<ref>cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/02/weodata/weorept.aspx?sy=2013&ey=2017&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=73&pr1.y=3&c=228&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=|work=International Monetary Fund web site|title=Chile|date=October 2014|accessdate=24 October 2014</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 42-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე = $23,165 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 53*ა |აგი =0.822 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = <span style="color:#090;">ძალამი მაღალი</span> |აგი_რანგი =41-ა |აგი_წანა =2013 |ვალუტა= [[ჩილეური პესო|პესო]] |ვალუტაშ_კოდი =CLP |ქიანაშ_კოდი =CHL |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC]] -3 დო -5 |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.cl]] |ოტელეფონე_კოდი =[[+56]] |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ჩილე''', ოფიციალურო '''ჩილეშ რესპუბლიკა''' ({{lang-es|''República de Chile''; [[მაპუდუნგუნი|მაპუდ]]. ''Gulumapu''}}) — ქიანა [[ობჟათე ამერიკა]]ს, იკათუანს ინწრო ოწყარპიჯე ზოლს [[ანდეფი|ანდეფს]] დო [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეს]] შქას. ოორუეშე უხურგანს [[პერუ]], ოორუე-ბჟაეიოლშე — [[ბოლივია]], ბჟაეიოლშე — [[არგენტინა]] დო ობჟათეშე — [[დრეიკიშ საროტი]]. [[ობჟათე ამერიკა]]ს ხვალე ჩილეს დო [[ეკვადორი|ეკვადორს]] ვა უღჷნა ხურგი [[ბრაზილია]]წკჷმა. ჩილეშ წყარპიჯიშ ღოზი [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეწკჷმა]] აკმადგინანს 6,435 კილომეტრის.<ref>Cite web|title=რასობრივი სტრუქტურა|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html|work=The {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191024000000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html%7Cwork%3DThe |date=2019-10-24 }} World Factbook|publisher=CIA 2007-11-11}}</ref> ჩილეშ ტერიტორიეფშა მიშურს რჩქალ ოკიანეს მადვალჷ [[ხუან-ფერნანდესიშ არქიპელაგი|ხუან-ფერნანდესიშ]], [[სალა-ი-გომესი]]შ, [[დესვენტურადასიშ კოკეფი|დესვენტურადასიშ]] დო [[თანაფაშ კოკი|თანაფაშ]] კოკეფი. ჩილეშ თაშნეშე უღჷ პრეტენზია [[ანქტარქტიკა (ჩილე)|ანქტარქტიკაშ]] ნორთშა (დოხოლაფირო 1250000 კმ²), მორო თე მოთხირი [[ანტარქტიკაშ ხეკულუა]]შ ფარგალეფს ხვადჷ. გინორთელი კონტური — 4 300 სიგჷრძა დო ოშქაშეთ 175 კმ სიგანა ჩილეს მოსოფელს ართ–ართ არძაშე გჷრძე ქიანათ გჷნმართინუანს სიგჷრძა–სიგანაშ მაძირაფალიშ მეჯინათ. წყარპიჯიშ ღოზი 7 800 კმ–ს აკმადგინანს დო თაურეშე ჩილე მოსოფელს მა–6 ქიანა რე. ოორუეშე რსებული [[ტიოზი|ტიოზეფიშ]] იკათუანს დიდი მუდანობაშ მინერალურ რესურსეფს, თარო [[ლინჯი]]ს. ელაზჷმაფათ მორჩილი ცენტრალური ნორთი დომინირენს მახორობაშ მუდანობაშ დო [[ოფუტეშ მეურნობა|ოფუტე-ომეურნე]] რესურსეფიშჸურე. კინ თე ბორჯის, თე ნორთი ქიანაშ პოლიტიკური დო კულტურული ცენტრი რე, სოურეშეთ დიჭყჷ ჩილეშ ექსპანსიაქ [[XIX ოშწანურა]]ს, მუჟამსჷთ თიქ ოორუე დო ობჟათე რეგიონეფი ქიმკისხჷნ. ობჟათე ჩილე დიდარი რე [[ტყა]]ლეფით დო ოდიარუეფით, წჷმორინაფილი რე ნთელი რანწკი ტობეფით დო [[ჩილეშ ვულკანეფიშ ერკებული|ვულკანეფით]]. ობჟათე წყარპიჯიშ ღოზი ფიორდეფიშ, ჸუჯეფიშ, საროტეფიშ, ჩქონეფიშ დო [[ჩილეშ კოკეფიშ ერკებული|კოკეფიშ]] ლაბირინთი რე.<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/outofdate/bgn/chile/192190.htm|title=Bureau of Western Hemisphere Affairs, Background Note: Chile|publisher=[[United States Department of State]]|date=16 December 2011}}</ref> [[XVI ოშწანურა]]ს, ესპანალეფიშ მოულაშახ, ოორუე დო ცენტრალური ჩილე [[ინკეფიშ ცივილიზაცია|ინკეფიშ]] მართუალაშ გიმე რდჷ, ობჟათე–ცენტრალურ ნორთის — დუდიშული [[მაპუჩე]]შ კათა ოხორანდჷ. [[1818]] წანაშ 12 ფურთუთას, ჩილექ [[ესპანეთი]]შე ზოხორინალა გჷმაცხადჷ. [[რჩქალი ოკიანეშ მაჟირა ლჷა|რჩქალ ოკიანეშ ლჷმას]] (1879–83) ჩილექ გიორჯგინჷ ბოლივიას დო პერუს დო დიკუ თიში ასეიანი ოორუე ტერიტორია. [[მაპუჩე]]შ კათაშ რსული დოჸუნალა ჩილექ ხვალე 1880–იან წანეფს მახუჯჷ.<ref>{{cite web|title=Chile|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html|work=[[The World Factbook]]|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=11 November 2007}}</ref> ქიანაქ 16½ წანიანი ოურდუმე დიქტატურაშ პერიოდი (1973–1990) გეგნიღჷ, მუჟამსჷთ გოჭყვიდჷ ვარდა მედინჷ 3 000–შე უმოსი ადამიერქ.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1222764.stm|title=Country profile: Chile |work=BBC News | date=16 December 2009 | accessdate=31 December 2009}}</ref> ასეშო, ჩილე [[ობჟათე ამერიკა|ობჟათე ამერიკაშ]] ართ–ართი არძაშე სტაბილური დო წჷმოძნელი ქიანა რე; აღიარაფილი რე ოშქაშე ნებაგოქუნელობათ დო დჷმაჭყაფჷ ეკონომიკათ. [[ლათინური ამერიკა|ლათინური ამერიკაშ]] ქიანეფს შქას ლიდერენს [[ადამიერული გოვითარაფაშ ინდექსი|ადამიერული გოვითარაფაშ]], კონკურენტღვენობაშ, ართ შური მახორუშა მიშნაველიშ, [[გლობალიზაცია|გლობალიზაციაშ]], ეკონომიკური დუდიშულაშ დო კორუფციაშ დაბალი მაძირაფალეფიშჸურე.<ref name="hdrstats.undp.org">{{cite web|url=http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html|title=Human and income poverty: developing countries|work=UNDP}}</ref> ქიანა რეგიონს თაშნეშე ლიდერი რე სახენწჷფობური ჸონიერობაშ დო [[გლობალური თინჩალაშ ინდექსი]]შჸურე. თეშ უმკუჯინალო, ქიანას მაღალი ეკონომიკური უმანგობა უღჷ, მუჭოთ თეს [[ჯინიშ ინდექსი]] ოძირანსჷნ.<ref>{{cite web|url=http://databank.worldbank.org/ddp/home.do |title=[[World Development Indicators]] |publisher=[[World Bank]] |date=17 April 2012 |accessdate=12 May 2012}}</ref> [[2010]] წანაშ მესის, ჩილექ მაართა ობჟათეამერიკული ქიანათ გჷნირთჷ, ნამუქჷთ [[ეკონომიკური წოროხანდაშ დო გოვითარაფაშ ორგანიზაცია]]შ აკათჷნ.<ref name="OECD_20100507">{{cite web|url=http://www.oecd.org/document/11/0,3343,en_33873108_39418658_45115147_1_1_1_1,00.html|publisher=OECD.org|title=Chile's accession to the OECD|date=7 May 2010}}</ref> ჩილე დჷმარსხუაფალი მაკათური რე [[გაერო]]ში, [[ობჟათე ამერიკაშ ერეფიშ რსხუ]]ში დო [[ლათინური ამერიკაშ დო კარიბიშ ღანჩოშ ქიანეფიშ ჯარალუა|ლათინური ამერიკაშ დო კარიბიშ ღანჩოშ ქიანეფიშ ჯარალუაში]]. == დემოგრაფია == {{თარი|ჩილეშ დემოგრაფია|რელიგია ჩილეს}} '''ჩილეშ მახორობაშ''' მუდანობა დოხოლაფირო 17 მილიონს აკმადგინანს. მახორობაშ 85% ურბანულ არეალს ოხორანს, სოიშე გვერდი (დოხოლაფირო 7 მილიონი) კოცენტრირაფილი რე [[სანტიაგო]]ს. მახორობაშ ძინაშ მაძირაფალი (0.97%) ონდეთ არძაშე დაბალი რე, [[ლათინური ამერიკა|ლათინური ამერიკაშ]] მასშტაბით. მახორობაშ მუდანობა 20 მილიონს დოხოლაფირო 2035–2040 წანეფს მიოჭირჷნუანს. * '''მახორობა''' : 18 006 407 (2015). * '''სახენწჷფო ნინა''' : [[ესპანური ნინა|ესპანური]] * '''რელიგია''' : [[კათოლიციზმი]]. * '''ნანანოღა''' : [[სანტიაგო]] (6 158 080) (2015). * '''ნოღეფ''' : [[პუენტე-ალტო]] (610 118) (2015), ვინია-დელ-მარი (324 836) (2012), [[ანტოფაგასტა (ნოღა)|ანტოფაგასტა]] (380 695) (2012), [[ვალპარაისო]] (284 630) (2012), ტალკაუანო (163 036) (2002). === ეთნიკური ბუნეფი === [[ფაილი:Parinacota volcano.jpg|thumb|250პქ|[[პარინაკოტა (ვულკანი)|ვულკანი პარინაკოტა]] ოორუე ჩილეს]] [[ფაილი:Moai Rano raraku.jpg|thumb|250პქ|[[მოაი]] [[თანაფაშ კოკი]]ს, ჩილე]] [[ოუნივერსიტეტე ნოღა (მექსიკა)|მექსიკაშ ერუანული ავტონომიური უნივერსიტეტიშ]] ლათინური ამერიკაშ მარკვიალი პროფესორი '''ფრანცისკო ლისკანო''' კოროცხჷნს, ნამჷ-და ჩილეშ მოსახლეობაშ 52.7%-ის აკმადგინანა [[ევროპა|ევროპალეფი]], მეტისეფი — დოხოლაფირო 44 %-ის.<ref>{{cite book|url=http://books.google.cl/books?id=LcabJ98-t1wC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=chile+60%25+blancos+Esteva-Fabregat&source=bl&ots=AMUjY09aVi&sig=3PCwfKDokrZYem3dcZ2gkToFIoE&hl=es&ei=k8WjSYT3HJaitgfGncnOBA&sa=X&oi=book_result&resnum=9&ct=result#PPA110,M1|title=Composición Étnica de las Tres Áreas Culturales del Continente Americano al Comienzo del Siglo XXI | isbn=9789707570528 | year=2007 | publisher=Uaem}}</ref> შხვა რკუალაშ მეჯინათ, ჩეკანამეფი შილებე აკმადგინანდან მახორობაშ 60-შე 90 პროცენტშახ.<ref>[http://ukpmc.ac.uk/articlerender.cgi?artid=1352132 Genetic epidemiology of single gene defects in Chile.] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120529002218/http://ukpmc.ac.uk/articlerender.cgi?artid=1352132 |date=2012-05-29 }}</ref><ref>'''Esteva-Fabregat (1988), Book: El mestizaje en lberoamérica''' "''a white majority that would exceed 60% of the Chilean population''".</ref><ref>[http://www.geografia.fflch.usp.br/publicacoes/Geousp/Geousp13/Geousp13_Intercambio_Maurel.htm Argentina, como Chile y Uruguay, su población está formada casi exclusivamente por una población blanca e blanca mestiza procedente del sur de Europa, más del 90% E. García Zarza, 1992, 19.]</ref> [[2002]] წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ, ჩილეშ მახორობაშ ხვალე 3.2% დუდს მირჩქინანს ჩილეშ ჯინჯიერ მახორუთ, იმენტაშობა ესვარილი წჷმოხონეფიშ გამნარყი რე.<ref name="medwave">[http://www.medwave.cl/ciencia/11.act El gradiente sociogenético chileno y sus implicaciones ético-sociales.]</ref> == ნინეფი == == ეკონომიკა == == გეოგრაფია == [[ფაილი:Chile-CIA WFB Map ka.png|thumb|250პქ]] [[ფაილი:Pueblo de San Pedro de Atacama 2013-09-21 11-52-31.jpg|thumb|250პქ|[[ატაკამა]]]] {{თარი|ჩილეშ გეოგრაფია}} ქიანა იდვალუაფუ [[ობჟათე ამერიკა]]ს. თის ძლალმ უნიკალური კონფიგურაცია უღუ — ქიანა გინოზინდილი რე [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეშ]] წყაროიჯის მანგას 4300 კმ-ს, თეწკჷმა ოშქაშე სიგანა 175 კმ. რე. თექ გოპიჯჷ ქიანაშ ორთაშობური მიარეფერუამობა: უკიდაშ ოორუეს იდვალუაფუ მოსოფელიშ არძაშე სქირე ტიოზი [[ატაკამა]], ობჟათეშე — თირამი კონკეფს დო [[ჯიშთი|ჯიშტეფს]] უკებჷ. ფართობი: 756 950 კმ². * [[ჩილეშ კოკეფიშ ერკებული]] * [[ჩილეშ წყარმალუეფიშ ერკებული]] * [[ჩილეშ ვულკანეფიშ ერკებული]] === კლიმატი === ჩილეშ [[კლიმატი]] დიდი მიარეფერუამობათ გიშეგორუაფუ. [[კიოპენიშ კლიმატიშ კლასიფიკაცია|კიოპენიშ კლიმატიშ კლასიფიკაციაშ]] სისტემაშ მეჯინათ, ჩილეს მუთმოფხვადჷნა [[კლიმატი]]შ თარი შკვითი გიმენტიპი, დოჭყაფილი ტიოზიშ კლიმატით ოორუეშე, თებული ალპური ტუნდრათ დო ჯიშთეფით ბჟაეიოლშე დო ობჟთე-ბჟაეიოლშე, ლექინი სუბტროპიკულით [[თანაფაშ კოკი]]ს, ოკიანური ჰეერით ობჟათეშე დო სქირონაშქაზუღურით ქიანაშ ცენტრალურ ნორთის. ქიანაშ ტერიტორიაშ უნენტაშ ნორთის გიშმერთუ ოთხი სეზონი: [[ზარხული]] (''ქირსეთუთა-ფურთუთა''), [[დამორჩილი]] (''მელახი-მესი''), [[ზოთონჯი]] (''მანგი-მარაშინათუთა'') დო [[აფუნი]] (''ეკენია-გერგობათუთა''). == რელიგია == == ნოღეფი == == ისტორია == == ჩინებული ჩილარეფი == {{თარი|ჩილეშ კულტურა|ჩილეშ ლიტერატურა|სპორტი ჩილეს}} * '''პოლიტიკოსეფი''' — [[სალვადორ ალიენდე]], [[აუგუსტო პინოჩეტი]], [[რიკარდო ლაგოსი]], [[მიშელ ბაჩელეტი]]; [[სებასტიან პინიერა]] * '''ჭარუეფი, პოეტეფი''' — [[გაბრიელა მისტრალი]], [[პაბლო ნერუდა]], კარლოს პესოა ველისი, ვისენტე უიდობრო, გონსალო როხასი, პაბლო დე როკა, ნიკანორ პარა, რაულ სურიტა, ისაბელ ალიენდე, ხოსე დონოსო, რობერტო ბოლანიო; * '''მუსიკოსეფი, მობირეეფი''' — კლაუდიო არაუ (1903–1991), [[ვიქტორ ხარა]] (1932–1973), ვიოლეტა პარა (1917–1967), ანხელ პარა (1943–2017), ისაბელ პარა, ფერნანდო უბიერგო; * '''სპორტსმენეფი''' — დავიდ არელიანო, [[კლაუდიო ბრავო]], [[არტურო ვიდალი]], [[მაურისიო ისლა]], [[გარი მედელი]], მარსელო სალასი, [[ივან სამორანო]], [[ალექსის სანჩესი]], ლეონელ სანჩესი, ელიას ფიგეროა (არძა კუჩხბურთი), ლუის ალბერტო აიალა, ფერნანდო გონსალესი, ანიტა ლისანა, მარსელო რიოსი (არძა ჩოგანბურთი). == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.thisischile.cl/ ThisisChile.cl - Official Chile website - English and Spanish version] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მერკე}} [[კატეგორია:გეოგრაფია]] [[კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:ჩილე]] leoa0v8i76dain6633jnlsewzn0gh3h 0 3772 254714 254461 2026-11-06T02:29:03Z Kent Wang 23536 /* ერკებული */ Exterior of Mosteiro de Alcobaça 94.jpg 254714 wikitext text/x-wiki 2010 წანაშ მუნაჩემეფით [[პორტუგალია]]ს 13 '''[[მოსოფელიშ მონძალა|იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი რე]]'''. == სტატისტიკა== [[იუნესკო]]შ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა მოსოფელიშ მასშტაბით 981 ობიექტი რე მიშაღალირი, თენეფშე 1% პორტუგალიაშ ობიექტეფი რე. თენეფშე: * 12 კულტურული ობიექტი * 1 ორთაშ ობიექტი == ერკებული == ერკებულშა მიშაღალირი რე ობიექტეფი, იუნესკოშე მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ერკებულშა მუნეფიშ გეძინაშ მეჯინათ. {| class="wikitable" style="text-align: center" |- bgcolor="#cccccc" ! width=3%|# ! width=15%|სურათი ! width=37%|ჯოხოდვალა ! width=19%|აბანდვალა ! width=9%|გოჭყაფაშ თარიღი ! width=5%|ერკებულშა მიშაღალაშ წანა ! width=6%|№ ! width=6%|[[მოსოფელიშ მონძალა#კრიტერიუმეფი|კრიტერიუმი]] |- | '''1''' | [[ფაილი:Cidade de Angra do Heroísmo, ilha Terceira, Açores.jpg|150px]] | ნოღა [[ანგრა-დუ-ეროიჟმუ]]შ ცენტრალური ნორთი <br />([[პორტუგალიური ნინა|პორტ]]. Zona Central da Cidade de Angra faz Heroísmo) | [[ანგრა-დუ-ეროიჟმუ]] | [[1478]] | [[1983]] | [http://whc.unesco.org/en/list/206 206] | iv, vi |- | '''2''' | [[ფაილი:Convento de Cristo, safe inside Tomar castle (54199027283).jpg|150px]] | [[ქირსეშ ორდენიშ მონასტერი]]<br />([[პორტუგალიური ნინა|პორტ]]. Convento de Cristo em Tomar) | [[სანტარენი (ოლქი)|სანტარენიშ ოლქი]] | [[XII ოშწანურა]] | [[1983]] | [http://whc.unesco.org/en/list/265 265] | i, vi |- | '''3''' | [[ფაილი:Batalha September 2021-53.jpg|150px]] | [[ბატალიაშ მონასტერი]]<br />([[პორტუგალიური ნინა|პორტ]]. Mosteiro de Batalha) | [[ლეირია (ოლქი)|ლეირიაშ ოლქი]] | [[1386]]-[[1517]] | [[1983]] | [http://whc.unesco.org/en/list/264 264] | i, ii |- | '''4''' | [[ფაილი:Jerónimos April 2009-4.jpg|150px]]<br />[[ფაილი:Torre Belém April 2009-4a.jpg|150px]] | [[ჟერონიმუშიშ მონასტერი]] დო [[ბელენიშ ჯიხაზურგა]] <br />([[პორტუგალიური ნინა|პორტ]]. Mosteiro do Hieronymites e Torre Belém) | [[ლისაბონი]] | [[1450]], [[1515]]-[[1521]] | [[1983]] | [http://whc.unesco.org/en/list/263 263] | iii, vi |- | '''5''' | [[ფაილი:Templo Romano de Évora from the northwest 80.jpg|150px]] | [[ევორა]]შ ისტორიული ცენტრი<br />([[პორტუგალიური ნინა|პორტ]]. Centro Histórico de Évora) | [[ევორა (ოლქი)|ევორაშ ოლქი]] | ჯვ. წ. 80-72 წწ. | [[1986]] | [http://whc.unesco.org/en/list/361 361] | ii, iv |- | '''6''' | [[ფაილი:Exterior of Mosteiro de Alcobaça 94.jpg|150px]] | [[ალკობასიშ მონასტერი]]<br />([[პორტუგალიური ნინა|პორტ]]. Mosteiro de Santa Maria de Alcobaça) | [[ლეირია (ოლქი)|ლეირიაშ ოლქი]] | [[1153]] | [[1989]] | [http://whc.unesco.org/en/list/505 505] | i, iv |- | '''7''' | [[ფაილი:Remote views of Câmara Municipal de Sintra 93.jpg|150px]] | [[სინტრა]]შ კულტურული ლანდშაფტი:<br />[[სინტრაშ დოხორე]], [[მავრეფიშ ჯიხაზურგა]], [[პენიშ დოხორე]] <br />([[პორტუგალიური ნინა|პორტ]]. Paisagem Cultural de Sintra) | [[ლისაბონი]] | [[XI ოშწანურა]] | [[1995]] | [http://whc.unesco.org/en/list/723 723] | ii, iv, v |- | '''8''' | [[ფაილი:Porto des de Vila Nova de Gaia.JPG|150px]] | [[პორტუ (ნოღა)|პორტუშ]] ისტორიული ცენტრი<br />([[პორტუგალიური ნინა|პორტ]]. Centro Histórico de Porto) | [[პორტუ (ნოღა)|პორტუ]] | [[IV ოშწანურა]] | [[1996]] | [http://whc.unesco.org/en/list/755 755] | iv |- | '''9''' | [[ფაილი:Rock Art Foz Coa 01.jpg|150px]] | პრეისტორიული [[კიდალაშ ხანტუობა|კიდალაშ ნახანტეფი]] [[კოაშ ლეხერი|კოაშ ლეხერს]]<br />([[პორტუგალიური ნინა|პორტ]]. Pix.gif Sítios de Arte Rupestre do Vale do Côa) | [[ვილა-ნოვა-დე-ფოშ-კოა]] | ჯვ. წ. XX ვითოშწანურა | [[1998]] | [http://whc.unesco.org/en/list/866 866] | i, iii |- | '''10''' | [[ფაილი:Laurazeen wood madeira hg.jpg|150px]] | [[ლაურისილვა]]<br />([[პორტუგალიური ნინა|პორტ]]. Laurissilva da Madeira) | კ. [[მადეირა (კოკეფი)|მადეირა]] | — | [[1999]] | [http://whc.unesco.org/en/list/934 934] | ix, x |- | '''11''' | [[ფაილი:Altodourovinhateiro.JPG|150px]] | მეღვინალაშ რეგიონი [[ალტუ-დორუ]]<br />([[პორტუგალიური ნინა|პორტ]]. Região Vinhateira do Alto Douro) | [[ბრაგანსა (ოლქი)|ბრაგანსიშ ოლქი]] | — | [[2001]] | [http://whc.unesco.org/en/list/1046 1046] | iii, iv, v |- | '''12''' | [[ფაილი:Paço dos Duques 1.jpg|150px]] | [[გიმარაინში]]შ ისტორიული ცენტრი<br />([[პორტუგალიური ნინა|პორტ]]. Centro Histórico de Guimarães) |[[ბრაგა (ოლქი)|ბრაგაშ ოლქი]] | [[1096]] | [[2001]] | [http://whc.unesco.org/en/list/1031 1031] | ii, iii, iv |- | '''13''' | [[ფაილი:Landscape of the Pico Island Vineyard Culture.jpg|150px]] | კოკი [[პიკუ (კოკი)|პიკუშ]] ბინეხიშ ლანდშაფტეფი<br />([[პორტუგალიური ნინა|პორტ]]. Paisagem da Cultura da Vinha da Ilha do Pico) | კოკი [[პიკუ (კოკი)|პიკუ]] | — | [[2004]] | [http://whc.unesco.org/en/list/1117 1117] | iii, v |} == რესურსეფი ინტერნეტის== {{commonscat|World Heritage Sites in the Portugal}} * [http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31 იუნესკოშ ოფიციალური საიტი. პორტუგალიაშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული] * [http://www.thesalmons.org/lynn/wh-portugal.html პორტუგალიაშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ საიტეფიშ კატალოგი] [[კატეგორია:პორტუგალია]] [[კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი პორტუგალიას]] [[კატეგორია:იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალა]] 6loysj3x4wcpdo00n6asayab0wltf4q 0 3981 254616 254505 2026-11-05T23:04:04Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254616 wikitext text/x-wiki {{Short description|სახენწჷფო ოორუე ამერიკას}} {{Redirect|ააშ}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{lang-en|The United States of America}} |ედომუშამი_ჯოხო = ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფი |ოართე_ჯოხო =ააშ |შილა = Flag of the United States.svg |გერბი = Greater coat of arms of the United States.svg |რუკა = USA orthographic.svg |ჰიმნი = {{center|„[[The Star-Spangled Banner]]“}}<div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;"></div><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Star Spangled Banner instrumental.ogg]]}}</div> |დევიზი =„[[ჩქი ღორონთიშ ბწანა]]“<br>{{collapsible list |title={{nowrap|შხვა ტრადიციულ დევიზეფი:<ref name="de facto Motto">{{cite web |publisher=[[U.S. Department of State]], [[Bureau of Public Affairs]] |year=2003 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/27807.pdf |title=The Great Seal of the United States |access-date=February 12, 2020}}</ref>}} |titlestyle=background:transparent;color:inherit;text-align:center;line-height:1.15em; |liststyle=text-align:center;white-space:nowrap; |{{lang-la|„[[E pluribus unum]]“|italics=off}}<br />„ბრელშე — ართი“ |{{lang-la|„[[Annuit cœptis]]“|italics=off}}<br />„გათოლწონება ხეს უნწყუნს ჩქინ წუმოჭყაფეფს“ |{{lang-la|„[[Novus ordo seclorum]]!|italics=off}}<br />„ოშწანურეფიშ ახალ კვანწი“ }} |ზოხორინალაშ თარიღი =[[1776]] წანაშ [[4 კვირკვე]] |ოფიციალური_ნინეფი =[[ინგლისური ნინა|ინგლისური]] <small>(დე-ფაქტო)</small> |ეთნიკური_ბუნეფი = {{plainlist|''რასაშ მეჯინათ:'' *61.6% [[ჩეკანამ ამერიკალეფი|ჩეკანამეფი]] *12.4% [[აფროამერიკალეფი|უჩაკანამეფი]] *6% [[აზიალ ამერიკალეფი|აზიალეფი]] *1.1% [[ჯინჯიერ ამერიკალეფი|ჯინჯიერ ამერიჯალეფი]] *0.2% [[რჩქალ ოკიანეშ კოკიშ ამერიკალეფი|რჩქალ ოკიანეშ კოკარეფი]] *10.2% [[მულტირასაშ ამერიკალეფი|ჟირ ვარ-და უმოს რასაში]] *8.4% [[რასა დო ეთნიკურ აკოდგინალუშა ააშ-ის მახორობაშ ეჭარუას|შხვა]] }} {{plainlist|''გოჭყაფათ:'' * 81.3% ვა[[ესპანურ დო ლათინოამერიკალეფი|ესპანალეფ დო ლათინოსეფი]] * 18.7% ესპანალეფ დო ლათინოსეფი }} |ეთნიკური_ბუნეფი_წანა = 2020 |რელიგია= {{ublist|item_style=white-space:nowrap; |{{Tree list}} *67% [[ქირსიანობა ააშ-ს|ქირსიანობა]] **33% [[პროტესტანტიზმ ააშ-ს|პროტესტანტიზმი]] **22% [[კათოლიკურ ოხვამე ააშ-ს|კათოლიციზმი]] **11% შხვა [[ქირსიანულ გემაჸვენჯოიბეფიშ ერკებული|ქირსიანობა]] **1% [[მორმონიზმი]] {{Tree list/end}} |22% [[ვარელიგიურობა ააშ-ს|უმკურსხუ]] |2% [[ამერიკალ ურიეფი|იუდაიზმი]] |6% [[რელიგია ააშ-ს|შხვა რელიგია]] |3% უგამუ }} (2023) |ნანანოღა= [[ვაშინგტონი]] |latd=40 |latm= |latNS=N |longd=100 |longm= |longEW=W |უდიდაში_ნოღა =[[ნიუ-იორკი]] |თარობაშ_ტიპი = [[ფედერაცია|ფედერალურ]] [[საპრეზიდენტო რესპუბლიკა]] <!-- Please establish a consensus before adding "under a dictatorship" or anything similar here. --> |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ააშ-იშ პრეზიდენტი|პრეზიდნეტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[დონალდ ტრამპი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტი|ვიცე-პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[ჯეიმს დი ვენსი]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 3-ა |ფართობი =9,833,520 |წყარი_% =7.0 (2010) |ოეგებიე_მახორობა =340,110,988 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 3-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2024 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 33.6 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 185-ა |ედპ_ppp_წანა = 2024 |ედპ_ppp = [[ააშ დოლარი|$]]29.168 ტრილიონი |ედპ_ppp_რანგი = 2-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =[[ააშ დოლარი|$]]86,601 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 8-ო |აგი = 0.927 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}}) |აგი_კატეგორია = მაღალი |აგი_რანგი =20-ა |აგი_წანა =2022 |ვალუტა= [[ააშ დოლარი]] ($) |ვალუტაშ_კოდი =USD |ქიანაშ_კოდი =US |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC]] −4-შე −12-შახ, +10, +11 |ზარხულიშ_ბორჯი =[[UTC]] −4-შე −10-შახ |cctld = [[.us]] |ოტელეფონე_კოდი =+1 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფი''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] The United States of America, USA, თაშნეშე უძახჷნა '''აკოართაფილ შტატეფს,''' '''ააშ-ს''', '''შტატეფს დო ამერიკას''') — [[ფედერაცია|ფედერალური]] [[სახენწჷფო]], ნამუთ იკათუანს 50 შტატის დო ართ ფედერალურ ოლქის. ქიანაშ ტერიტორიაშ ჯინჯი ნორთი მილარე [[ოორუე ამერიკა]]შ ცენტრალურ ნორთის, კონტინენტის იდვალუაფუ 49 შტატი. აკოართაფილ შტატეფს ოორუეშე უხურგანს [[კანადა]], ობჟათეშე — [[მექსიკა]]. ქიანა აშაძჷ ჟირ ოკიანე შქას. შტატი [[ალასკა]] იდვალუაფუ კონტინეტიშ უშორაშ ძგას, კანადაშ ბჟადალშე დო [[რუსეთი]]შ ბჟაეიოლშე. რუსეთწკჷმა მერსხუაფა შილებე [[ბერინგიშ საროტი]]თ. შტატი [[ჰავაი (შტატი)|ჰავაი]] რე არქიპელაგი [[რჩქალი ოკიანე]]შ ცენტრალურ ნორთის. თაშნეშე ქიანას ორხველჷ ტერიტორიეფი [[კარიბიშ ზუღა]]ს დო რჩქალ ოკიანეს. ქიანაშ ფართობი აკმადგინანს 9.83 მილიონ კვადრატულ კილომეტრის. ქიანას ოხორანს 309 მილიონი კოჩი. აკოართაფილი შტატეფი ფართობიშ დო მახორობაშ სიდიდაშ მეჯინათ მოსოფელშ ვით არძაშე უდიდაშ სახენწჷფოშა მიშმურს. ამერიკა რე მოსოფელს ართ-ართი არძაშე ეთნიკურო ანდაფეუანი დო მულტიკულტურული ქიანა, თაქ ბრელი იმიგრანტი ოხორანს. ააშ-ს ეკონომიკური მაძირაფალეფით მოსოფელს მაართა აბანი უკინებუ. ქიანაშ მონძე მახორობა აზიური ბადებაშ რე, ნამუეფქჷთ ვითოშალათ წანეფიშ წოხოლე გჷნიხორეს თაქი. აკოართაფილი შტატეფი გაჭყჷ ვითოსუმ ბრიტანულ კოლონიაქ. [[1776]] წანაშ [[4 კვირკვე]]ს მუნეფქ დუდი ზოხორინელო გეგჷმაცხადეს. თეს მაჸუნუ ლჷმაქ ზოხორინელობაშო [[ბრიტანეთიშ იმპერია|ბრიტანეთიშ იმპერიაწკჷმა]]. [[1787]] წანაშ [[17ეკენია]]ს ქიმიღეს [[ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ კონსტიტუცია]]. მა-19 ოშწანურას ააშ-ქ ქიმკირსხუ ტერიტორიეფი: [[საფრანგეთი]]შე, [[ესპანეთი]]შე, [[გოართამაფილი ომაფე]]შე, [[მექსიკა]]შე, [[რუსეთი]]შე. აკოართაფილ შტატეფქ ტეხასიშ რესპუბლიკა დო ჰავაი ქიმკირსხუ ანექსიაშ რზათ. [[1860]] წანას ქიანას ქჷდიჭყჷ ომენოღალერ ლჷმაქ, ნამუსჷთ ართიანს ოლჷმუდეს ოორუეშ დო ობჟათეშ შტატეფი. საბოლოოთ გომორძგუაქ ოორუეშ შტატეფს ქჷდასქიდეს. ლჷმაშ თებაშ უკული თელ ქიანას დოლმახორობაქ (მონობაქ) გეუქვუ. თეშ უკული აკოართაფილ შტატეფქ ბიწორია ტემპეფით წუმიძინჷ. ქიანა ოკათუდჷ მუჭოთ [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა|მაართა]], თეშ [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა|მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმეფს]]. ააშ რე [[გოერო|გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაციაშ]] [[გოეროშ უშქურანჯალაშ სხუნუ|უშქურანჯალაშ სხუნუშ]] იროიანი მაკათური. == ჯოხოდვალა == * '''ეტიმოლოგია''': ჯოხოდვალაქ გიადუ ამერიკაშ კონტინენტიშ მეჯინათ, ნამუთ მუშჸურე მეღებული რე იტალიარი მარკვიებელიშ დო კარტოგრაფიშ, [[ამერიგო ვესპუჩი]]შ ჯოხოშე. ვაფორმალურო ქიანას ამერიკათ მიშინუანა, მუშ მახორუეფს — [[ამერიკალეფი|ამერიკალეფო]]. * '''ოფიციალური ჯოხოდვალა''': ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფი, კუნტას — ააშ. * '''ინგლისური ჯოხოდვალა''': United States of America, კუნტას - USA. == გეოგრაფია == სახენწჷფო იდვალუფუ [[ოორუე ამერიკა]]ს, ნამუთ გჷნოზინდილი რე [[ატლანტიშ ოკიანე]]შე [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეშა]]. იკათუანს ტერიტორიულო დოშორაფილ [[ალასკა (შტატი)|ალასკაშ]] დო [[ჰავაი (შტატი)|ჰავაი]]შ შტატეფს. ააშ-ს ორხველჷ ხოლო კოკეფი რჩქალ ოკიანეს ([[გუამი]], [[პუერტო-რიკო]] დო შხვეფი). * '''ფართობი''': 9.629.091 კვ. კმ. ააშ სიდიდათ მასუმა ქიანა რე [[რუსეთი]]შ დო [[კანადა]]შ უკული. * '''თანჯეფი''': ოორუეშე ომძღჷ [[კანადა]], ობჟათეშე — [[მექსიკა]]. ალასკაშ მუნაკვათას, [[ბერინგიშ საროტი]]ს გინმურს თანჯა რუსეთიწკჷმა. ოზუღე თანჯეფიშ სიგინძა - ალასკაშ დო ჰავაიშ მეკოროცხილო 19,928 კმ; ოსქირონე - 9,656 კმ. * '''გვალამი სისტემეფი''': როკი-მაუნთინი, [[სიერა ნევადა]], [[აპალაჩეფი]]; უმაღალაში კონკა [[მაკ-კინლი]] 6,194 მ; * '''ჰიდროგრაფია''': თარი წყარმალუფი - [[არკანზასი]], [[კოლორადო]], [[მისისიპი]], [[მისური]], [[რიო გრანდე]]; ტობეფი - [[ერი (ტობა)|ერი]], [[ჰურონი]], [[მიჩიგანი]], [[ონტარიო]], [[ჟინი ტობა]]. == სახენწჷფო == * '''პოლიტიკური სისტემა''': ფედერაციული რესპუბლიკა. კონსტიტუცია მეღებული რე [[1787]] წანას. * '''სახენწჷფოშ მადუდე''': [[ააშ-იშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]. ააშ-იშ პრეზიდენტი რე სახენწჷფოშ დო თარობაშ მადუდე, აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ თარსარდალი. [[2017]] წანაშე პრეზიდენტი რე [[დონალდ ტრამპი]]. * '''კანონმადვალუ ორგანო''': ჟირპალატამი კონგრესი, ნამუთ აკმოდირთუ სენატიშე (ჟიდონი პალატა, 100 მაკათური) დო წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშე (თუდონი პალატა, 435 მაკათური). * '''პოლიტიკური პარტიეფი''': [[ააშ-იშ დემოკრატიული პარტია|დემოკრატიული პარტია]] (დირსხუ [[1828]] წანას), [[ააშ-იშ რესპუბლიკური პარტია|რესპუბლიკური პარტია]] (დირსხუ [[1854]] წანას). == ადმინისტრაციული დორთუალა == [[ფაილი:Whitehouse_north.jpg|thumb|[[ჩე ჸუდე|პრეზიდენტიშ რეზიდენცია]]]] [[ფაილი:USCapitol.jpg|thumb|[[კაპიტოლიუმი (ვაშინგტონი)|კაპიტოლიუმი]]]] ააშ ფედერაციული [[რესპუბლიკა]] რე, ნამუშ სუბიექტეფი რე 50 [[შტატი]] (State). თეშ მოხ, აპალუ ართი ფედერალური ოლქი (კოლუმბია) დო 14 დოჸუნელი ტერიტორია (პუერტო-რიკო დო შხვეფი). ფედერაციაშ სუბიექტეფი გეოგრაფიულო 9 რეგიონს აკმოქიმინუნა. თენეფი რე: * ''[[ახალი ინგლისი|ახალი ინგლისიშ რეგიონი]] (N.E) '': :[[მენი]] – [[ნიუ-ჰემპშირი]] – [[ვერმონტი]] – [[მასაჩუსეტსი]] – [[როდ-აილენდი]] – [[კონექტიკუტი]] * ''შქა ატლანტიკური რეგიონი (M.A.) '': :[[ნიუ-იორკი (შტატი)|ნიუ-იორკი]] – [[ნიუ-ჯერსი]] – [[პენსილვანია]] * ''ოორუე-ბჟაეიოლიშ ცენტრალური რეგიონი (E.N.C.) '': :[[ოჰაიო (შტატი)|ოჰაიო]] – [[ინდიანა]] – [[ილინოისი (შტატი)|ილინოისი]] – [[მიჩიგანი (შტატი)|მიჩიგანი]] – [[უისკონსინი]] * ''ოორუე-ბჟადალიშ ცენტრალური რეგიონი (W.N.C.) '': :[[მინესოტა]] – [[აიოვა]] – [[მისური (შტატი)|მისური]] – [[ოორუე დაკოტა]] – [[ობჟათე დაკოტა]] – [[ნებრასკა]] – [[კანზასი]] * ''ობჟათე ატლანტიკური რეგიონი (S.A.) '': :[[დელავერი]] – [[მერილენდი]] – [[კოლუმბიაშ ოლქი]] – [[ვირჯინია]] – [[ბჟადალი ვირჯინია]] – [[ოორუე კაროლინა]] – [[ობჟათე კაროლინა]] – [[ჯორჯია]] – [[ფლორიდა]] * ''ობჟათე-ბჟაეიოლიშ ცენტრალური რეგიონი (E.S.C.) '': :[[კენტუკი (შტატი)|კენტუკი]] – [[ტენესი]] – [[ალაბამა (შტატი)|ალაბამა]] – [[მისისიპი (შტატი)|მისისიპი]] * ''ობჟათე-ბჟადალიშ ცენტრალური რეგიონი (W.S.C.) '': :[[არკანზასი]] – [[ლუიზიანა]] – [[ოკლაჰომა]] – [[ტეხასი]] * ''გვალამი რეგიონი (Mt) '': :[[მონტანა]] – [[აიდაჰო]] – [[ვაიომინგი]] – [[კოლორადო (შტატი)|კოლორადო]] – [[ნიუ-მექსიკო]] – [[არიზონა]] – [[იუტა]] – [[ნევადა]] * ''რჩქალი ოკიანეშ რეგიონი (Pac) '': :[[ვაშინგტონი (შტატი)|ვაშინგტონი]] – [[კალიფორნია]] – [[ორეგონი]] – [[ალასკა (შტატი)|ალასკა]] – [[ჰავაი (შტატი)|ჰავაი]] == დოჸუნელი (უმკურსხუ) ტერიტორიეფი == ააშ-იშ დორხველობას რე თაშნეშე 15 შხვადოშხვა სტატუსიშ ტერიტორია: # [[ააშ-იშ ვირჯინიშ კოკეფი]] # [[ამერიკაშ სამოა]] # [[ბეიკერი]] # [[გუამი]] # [[კინგმანრიფი]] # [[მიდუეი]] # [[ნავასა]] # [[პალმირა]] # [[პუერტო რიკო]] # [[უეიკი]] # [[ოორუე მარიანაშ კოკეფი]] # [[ჯერვისი]] # [[ჯონსტონი]] # [[ჰოულენდი]] == დემოგრაფია == * '''მახორობა''': 296 მლნ (2004). ამერიკალი ერი ალაზჷმაფათ ახალი პოლიეთნიკური ართობა რე, ნამუშ ფორმირაფაქ მოხვადჷ აბორიგენი მახორობაშ დო იმიგრანტეფიშ აკოწყორუაშ რზათ. თინეფშე: 77,1 % ჩეკანამი რე, 12,9% აფროამერიკალი, 4,2% აზიარი, 1,5% აბორიგენი ინდიარი, ესკიმოსი დო ალეუტი. * '''ოფიციალური ნინა''': ააშ-ს ოფიციალურო აღიარებული ნინა ვა უღუ, მარა დე-ფაქტო როლს ლაჸაფენს [[ინგლისური ნინა]]. ინგლისური დოკანონაფილი რე 28 შტატის. ინგლისურო რაგადანს 215,4 მილიონი კოჩი, [[ესპანური ნინა|ესპანურო]] — 28,1, [[ფრანგული ნინა|ფრანგულო]] — 1,6, [[ჩინური ნინა|ჩინურო]] — 1,5, [[გერმანული ნინა|გერმანულო]] — 1,4. * '''რელიგია''': [[პროტესტანტიზმი|პროტესტანტეფი]] (52%), [[კათოლიციზმი|კათოლიკეფი]] (24%), [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელეფი]] 3%, [[ისლამი|მუსულმანეფი]] (1%), [[იუდაიზმი|იუდაისტეფი]] (1%). {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" ! align=center style="background:#FF9999;" colspan="9"| ააშ-იშ უდიდაში ნოღეფიშ ერკებული |- ! align=center style="background:#f5f5f5;" | № ! align=center style="background:#f5f5f5;" | ნოღა ! align=center style="background:#f5f5f5;" | შტატი ! align=center style="background:#f5f5f5;" | მახორობა. ! align=center style="background:#f5f5f5;" | [[Table of United States Metropolitan Statistical Areas|Metro area rank]] ! align=center style="background:#f5f5f5;" | მეტროპოლიაშ მახორობა ! align=center style="background:#f5f5f5;" | რეგიონი ! align=center style="background:#f5f5f5;" | ! rowspan=11 | <br />[[ფაილი:NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg|border|135px|New York City]]<br />[[ნიუ-იორკი]]<br />[[ფაილი:LosAngeles05.jpg|border|135px|Los Angeles]]<br />[[ლოს-ანჯელესი]] |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 1 ||align=left | '''[[ნიუ-იორკი]]''' || [[ნიუ-იორკიშ შტატი|ნიუ-იორკი]] || 8,175,133 || 1 || 18,897,109 || ოორუე-ბჟაეიოლი |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 2 ||align=left | '''[[ლოს-ანჯელესი]]''' || [[კალიფორნია]] || 3,792,621 || 2 || 15,250,000 || ბჟადალი |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 3 ||align=left | '''[[ჩიკაგო]]''' || [[ილინოისი]] || 2,695,598 || 3 || 9,461,105 || ცენტრალური |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 4 ||align=left | '''[[ჰიუსტონი]]''' || [[ტეხასი]] || 2,099,451 || 6 || 6,108,060 || ობჟათე |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 5 ||align=left | '''[[ფილადელფია]]''' || [[პენსილვანია]] || 1,526,006 || 5 || 6,385,461 || ოორუე-ბჟადალი |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 6 ||align=left | '''[[ფინიქსი]]''' || [[არიზონა]] || 1,445,632 || 13 || 4,192,887 || ბჟადალი |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 7 ||align=left | '''[[სან-ანტონიო]]''' || [[ტეხასი]] || 1,327,407 || 29 || 2,142,508 || ობჟათე |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 8 ||align=left | '''[[სან-დიეგო]]''' || [[კალიფორნია]] || 1,307,402 || 17 || 3,095,313 || ბჟადალი |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 9 ||align=left | '''[[დალასი]]''' || [[ტეხასი]] || 1,197,816 || 4 || 6,477,315 || ობჟათე |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 10 ||align=left | '''[[სან-ხოსე (კალიფორნია)|სან-ხოსე]]''' || [[კალიფორნია]] || 945,942 || 30 || 1,975,342 || ბჟადალი |- | colspan="11" align=center style="background:#f5f5f5;" | 2010 წანაშ მუნაჩემეფი |} == ნოღეფი == * ''ნანანოღა'': [[ვაშინგტონი]] (567 ვითოში). * ''ნოღეფი'': [[ნიუ-იორკი]] (8,108), [[ლოს-ანჯელესი]] (3,903, აგლომერაცია — 16.810), [[ჩიკაგო]] (2,940), [[ჰიუსტონი]] (2,088, აგლომერაცია — 4.710), [[დეტროიტი]] (966), [[ფილადელფია]] (1,520), [[ფინიქსი]] (1,457, აგლომერაცია — 3.159), [[სან დიეგო]] (1,292). == რესურსეფი ინტერნეტის == * {{Wikivoyage|United States}} * [https://web.archive.org/web/20120114154915/http://www.usembassy.ge/ ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ საელჩო საქორთუოს] * [http://embassy.mfa.gov.ge/ საქორთუოშ საელჩო ააშ, კანადა დო მექსიკას] * [http://www.usa.gov/ Official U.S. Government Web Portal] Gateway to government sites * [http://www.house.gov/ House] Official site of the United States House of Representatives * [http://www.senate.gov/ Senate] Official site of the United States Senate * [http://www.whitehouse.gov/ White House] Official site of the President of the United States * [http://infousa.state.gov/ InfoUSA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111009001207/http://infousa.state.gov/ |date=2011-10-09 }} Portal to U.S. Information Agency resources * [http://www.loc.gov/index.html Library of Congress] Official site of the U.S. [[Library of Congress]] * [http://www.teacheroz.com/states.htm The 50 States of the U.S.A.] Collected informational links for each state * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/616563/United-States United States] ''Encyclopædia Britannica'' entry * [http://www.census.gov/hhes/www/ U.S. Census Housing and Economic Statistics] Wide-ranging data from the [[U.S. Census Bureau]] * [http://www.uscis.gov/portal/site/uscis U.S. Citizenship and Immigration Services] Official government site * [http://www.ers.usda.gov/statefacts/ State Fact Sheets] Population, employment, income, and farm data from the U.S. [[Economic Research Service]] * [http://tonto.eia.doe.gov/state/ State Energy Profiles] Economic, environmental, and energy data for each state from the U.S. [[Energy Information Administration]] * [https://web.archive.org/web/20120512200717/http://wiki.creativecommons.org/Category:USA Category:USA] in the [[Creative Commons]]. Websites and projects for free usage under a Creative Commons license. * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=US Key Development Forecasts for the United States] from [[International Futures]] ;ისტორია * [http://www.nationalcenter.org/HistoricalDocuments.html Historical Documents] Collected by the National Center for Public Policy Research * [http://www.religioustolerance.org/nat_mott.htm U.S. National Mottos: History and Constitutionality] Analysis by the Ontario Consultants on Religious Tolerance * [http://www.historicalstatistics.org/index2.html USA] Collected links to historical data ;რუკეფი * [http://nationalatlas.gov/ National Atlas of the United States] Official maps from the U.S. Department of the Interior == ქოძირით თაშნეშე == * [[ააშ-იშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული]] == სქოლიო == <references/> {{ოორუე ამერიკაშ ქიანეფი}} [[კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:დიდი ბრუოიანიშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] ru5i58up0bosnbzz1ei175nk7hbk35m 0 4043 254717 239523 2026-11-06T02:37:08Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254717 wikitext text/x-wiki {{მიარეშანულამობა|ჩეჩნეთი|ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკა იჩქერია}} {{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ართული |ოდაბადური ჯოხო = {{lang-ce|Нохчийн Республика}} |მარგალური ჯოხო = ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკა |პანორამა = Мечеть "Сердце Чечни".jpg |შილა = Flag of the Chechen Republic.svg |გერბი = Coat of arms of Chechnya.svg |ქიანა = რუსეთი |ჰიმნი = [[ჩეჩნეთიშ ჰიმნი]] |სტატუსი =[[რესპუბლიკა]] |მიშმურს = [[ოორუე კავკაციაშ ფედერალური ოკრუგი]] * [[ოორუე კავკაციაშ ეკონომიკური ზონა]] |ფორჷნს = 15 რაიონს დო 3 რესპუბლიკურ შანულობაშ ნოღას |ნანანოღა= [[გროზნო]] |შხუ ნოღა = |შხუ ნოღეფი= [[გროზნო]], [[ურუს-მარტანი]], [[შალი]], [[გუდერმესი]] |თარიღი = 9 ღურთუთა, 1993 |მადუდეშ ჯოხო =[[ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკაშ მადუდე|მადუდე]] |მადუდე = რამზან კადიროვი |ედპ = |ედპ წანა= |ედპ აბანი = |ედპ აშმ = |ნინა = |ნინეფი =[[ჩეჩენური ნინა|ჩეჩენური]], [[რუსული ნინა|რუსული]]<ref>ჩეჩნეთიშ რესპუბლიაკშ კონსტიტუცია, ბრ. 10.</ref> |მახორობა =1 533 209 |ეჭარუაშ წანა =2023 |აბანი მახორობათ =71-ა |ერუანული აკოდგინალუა = |მეჭედალა =94,81 |კონფესია = |ფართობი =16 171 |აბანი ფართობით = |ფართობიშ პროცენტი = |მაქსიმალური სიმაღალა = |ოშქაშე სიმაღალა = |მინიმალური სიმაღალა = |განედი = |გრძედი = |რუკა= |ბორჯიშ ორტყაფუ= [[UTC+3]] |აბრევიატურა = |ISO = RU-CE |FIPS= |ოტელეფონე კოდი = +7 871 |ოფოსტე ინდექსეფი = |ინტერნეტ-დომენი = |ოავტომობილე ონომერე შანეფი = |საიტი =www.chechnya.gov.ru/ |კატეგორია ვიკიოწკარუეს = |პარამეტრი1 = |მიკოღანკუა = }} '''ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკა''' ვარა '''ჩეჩნეთი''' ([[ჩეჩენური ნინა|ჩეჩენ]].Нохчийн Республик, Нохчийчоь) — [[რუსეთიშ ფედერაცია|რუსეთიშ ფედერაციაშ]] სუბიექტი, მიშმურს [[ოორუე კავკაციაშ ფედერალური ოკრუგი]]შ აკოდგინალუაშა<ref>2010 წანაშ [[19 ღურთუთა]]შახ [[ობჟათე ფედერალური ოლქი|ობჟათეშ ფედერალურ ოლქის]].</ref>. ნანანოღა — [[გროზნო]]. უხურგანს [[ინგუშეთი]], [[ოორუე ოსეთი]], [[სტავროპოლიშ აკანი]], [[დაღესტანი]] დო [[საქორთუო]]. დირსხუ 1922 წანაშ [[30 გერგობათუთა]]ს. == გეოგრაფიული აბანდვალა == ჩეჩნეთი იდვალუაფუ ოორუე კავკაციას. თარი წყარმალუეფი რე: [[თერგი]], [[სუნჯა (წყარმალუ)|სუნჯა]], [[არღუნი (წყარმალუ)|არღუნი]] == რელიგია == [[სუნიტური ისლამი]] == ისტორია == რუსეთ-ჩეჩნეთიშ ირალი ურთიართალაშ დოჭყაფა 1567 წანას ორხველჷ, მუჟამ [[სუნჯა (წყარმალუ)|სუნჯა]]-[[თერგი]]შ მიშაკათაფუწკჷმა მაართა რუსულ ჯიხაქ გორჩქინდჷ. თე რსხუქ მაღალ სახენწჷფოებურ დონეშა 1588 წანას ეშართჷ, მუჟამ [[მოსკოვი|მოსკოვს]] მაართა ჩაჩნურ ელჩობაქ ახოლჷ ბატა-მურზა ოკოცელიშ დუდალათ. ფორმალურო ვიზიტიქ ითუ ჩეჩნეთიშ ართ-ართი ფეოდალურ საფლობელოს დო მოსკოვიშ თარს შქას ვასალური ურთიერთალეფიშ ფორმებათ. ჩაჩნეთიშ დიდი ნორთიქ რუსეთიშ აკოდგინალუაშა XIX ოშწანურს მიშელჷ. 1860 წანას იმპერატორ ალექსანდრე II-აშ ზოჯუათ ოორუე კავკაციაშ ბჟაეიოლ ნორთის [[თერგი]]შ ოლქიქ გიჭყჷ, ნამუშ აკოდგინალუაშა ჩაჩნეთიშ, იჩქერიაშ, ინგუშეთიშ დო გვალაშ ოლქეფქ მიშელჷ. სხუნუეფიშ ნწყილობაშ მოულაშ უკული, 1920 წანაშ მელახის თერგიშ ოლქიქ გეუქვჷ დო ჩაჩნეთიშ (იჩქერიულწკჷმა გოართოიანაფილი) დო ინგუშეთიშ (გვალამწკჷმა გოართოიანაფილი) ოლქეფქ ზოხორინელ ტერიტორიულ ართურეფო აკიქიმინჷ. ართ წანაშ დუს, 1921 წანაშ [[20 ღურთუთა]]ს, ჩეჩნეთიქ დო ინგუშეთიქ ყარაჩაი-ჩერქეზეთწკჷმა, ყაბარდო-ბალყარეთწკჷმა დო ოორუე ოსეთწკჷმა ართო მიშართეს ახალგოჭყაფილ გვალაშ ასსრ-შა. 1922 წანაშ [[30 გერგობათუთა]]ს გვალაშ ასსრ-შე ჩაჩნეთიშ ავტონომიური ოლქიქ გშართჷ, 1924 წანაშ [[7 გერგობათუთა]]ს გვალაშ ასსრქ ლიკვიდირებულქ იჸუ. *1934 — ჩაჩენ-ინგუშეთიშ აო-ქ გიჭყჷ (1936-შე ასსრ). *1944 — ჩაჩნეფიშ დო ინგუშეფიშ დეპორტაციაქ უმენტაშო ყაზახეთის დო ყირგიზეთის ოკუპანტეფშო მეხვარაშ ცადაშ ბრალდვალათ. სსრქ გაუქვჷ დო გროზნოშ ოლქიქ იფორმირჷ გვალო შხვა თანჯეფს. *1957—1991 — ჩიასსრ-იშ ეკონწყუალა ჩაჩნეფიშ დო ინგუშეფიშ გინოხორაფაშე დორთაშ უკული. *1991 — მუშითაღიარებული ჩაჩნეთიშ რესპუბლიკა (მოღალუთ ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკა იჩქერიაქ, ინგუშეთიშე გჷშართუალა. პრეზიდენტი ჯოხარ დუდაევი (1991—1996) რუსეთიშე სრულფასუანო გჷშართუალაშე ეჭოფუნს კურსის. *ქირსეთუთა 1994 — ჩეჩნეთიშ მაართა ლჷმაშ დაჭყაფუ, მუჟამს რუსეთიშ ფედერაცია ოცადჷ ჩაჩნეთიშ თელ ტერიტორიას ეკანწყუას კონტროლი. 1996 წანაშო იჸუაფუ პრორუსული თარობა დოკუ ზავგაევიშ დუდალათ, 1996 წანაშ [[21 პირელი|21 პირელს]] დოჸვილეს დუდაევი. მარა, 1996 წანაშ არგუსოს სეპარატისტული ძალები გროზნოს დო გუდერმესის ეჭოფუნა. თინეფწკჷმა [[ხასავიურთიშ აპიჯაფა]]შა იჭარუაფუ ხე, იჩქერიაშე გინმულა ფედერალური ძალეფი დო ხვადუ დე-ფაქტო ზოხორინელობაშ ეკონწყუალა. *1997 — იჩქერიაშ პრეზიდენტო გიშაგორილი რე ასლან მასხადოვი. სეპარატისტ-საველე მადუდეეფ შქას კონფლიქტი იჭყაფუ — ლიმაშკარ კრიზისი ჩეჩნეთის. *1999—2000 — ბასაევიშ დო ჰატაბიშ მალიმარეფიშ დაღესტანშა მიშაჭკირუაშ უკული იჭყაფუ მაჟირა ჩეჩენური ლჷმა, ფედერალურ ძალეფქ ჩეჩნეთიშ დიდ ტერიტორიას კონტროლი ეკანწყუეს დო მადუდეთ აჰმად კადიროვქ დოდირთჷ. *2004 — ტერორისტული აქტიშ მოღალუთ აჰმად კადიროვიშ ღურაშ უკული ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკაშ ახალი პრეზიდენტო ალუ ალხანოვიქ გინირთჷ. *2007 — ალუ ალხანოვიშ გინორინაშ უკული ჩეჩნეთიშ პრეზიდენტო აჰმად კადიროვიშ სქუა - რამზან კადიროვი გინმირთუ. ==სქოლიო== <references/> == რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://chechnya.gov.ru/ ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი დო თარობა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030807164429/http://chechnya.gov.ru/ |date=2003-08-07 }} * [http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=20 ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკა ოხემანჯღვერე-კატალოგის "ედომუშამი რუსეთი"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080504040817/http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=20 |date=2008-05-04 }} * [http://kavkaz.strana.ru/ ინფორმაციული არხი ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090323033930/http://kavkaz.strana.ru/ |date=2009-03-23 }} * [http://www.chechnya.ru/ საინფორმაციო სააგენტო Чечня.ру] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130113237/http://chechnya.ru/ |date=2009-01-30 }} * [http://www.chechnyafree.ru/ ჩეჩენეფი: ახალ ამბეეფი, ისტორია, კულტურა, ტრადიცია დო ეკონომიკა] * [http://www.minfinchr.ru/ ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკაშ ფინანსეფიშ სამინისტრო] * [https://web.archive.org/web/20220630214936/http://chechnya.spektr.info/ ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკა ობჟათე რუსეთიშ ღილე პორტალს] * [http://grozny.moy.su/ ნოღა გროზნო. ნოღა გროზნოშ ისტორია. ფოტოგრაფიეფი, კულტურული მუზეუმეფი, ფორუმი] * [http://www.chechenpress.info/ichkeria/history/big/glava_4.shtml ჩეჩნეთ-ინგუშეთიშ ისტორია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090212072726/http://chechenpress.info/ichkeria/history/big/glava_4.shtml |date=2009-02-12 }} * [https://web.archive.org/web/20110814130928/http://www.e-chechnya.ru/ ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკაშ ოწურაფუეფიშ დო ოტელეფონე ოხემანჯღვერი] * [http://map.e-chechnya.ru/ ნოღა გროზნოში ინტერაკტიური ონლაინ რუკა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227023839/http://map.e-chechnya.ru/ |date=2009-02-27 }} * [http://www.chegu.ru/ ჩეჩნეთიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090129161006/http://www.chegu.ru/ |date=2009-01-29 }} * [http://aksakal.info/news/view/2378.html ჩეჩნეთიშ პრეზიდენტიშ რ. კადიროვიშ ინტერვიუ მეჩამილი სააგენტო "აკსკალ"-შა] [[კატეგორია:ჩეჩნეთი]] 6oivmdz0fg2evt7t2jup28tyrj67t6w 0 4086 254682 254552 2026-11-06T01:11:20Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254682 wikitext text/x-wiki '''ორუმეშ ოსეთიშ რესპუბლიკა — ალანია''' ({{lang-ru|Республика Северная Осетия–Алания}}; {{lang-os|Республикæ Цӕгат Ирыстон}}) — [[რუსეთი|რუსეთის ფედერაციაშ]] სუბიექტი, მიშმურს [[ოორუე კავკაციაშ ფედერალური ოლქი]]შ აკოდგინალუაშა<ref>2010 წანაშ [[19 ღურთუთა]]შე [[ობჟათეშ ფედერალური ოლქი|ობჟათეშ ფედერალურ ოლქის]].</ref>. ნანანოღა — [[ვლადიკავკაზი]]. დირსხუ [[1924]] წანაშ [[7 კვირკვე]]ს. == გეოგრაფია == [[ფაილი:LocationNorthOssetia-Alania.png|მინი|200პქ|ალანია ობჟათეშ ფედერალური ოლქიშ რუკას]] [[ფაილი:North ossetia alania map.png|thumb|200px|right]] რესპუბლიკას ომძღჷ ბჟადალუშე – [[ყაბარდო-ბალყარეთი]], ოორუეშე [[სტავროპოლიშ აკანი|სტავროპოლიშ აკანი]], ბჟაეიოლშე – [[ჩეჩნეთი]] დო [[ინგუშეთი]], ობჟათეშე [[საქორთუო]]. აკმოდირთუ 8 რაიონშე. == მახორობა == 2002 წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ რესპუბლიკას ოხორანა: {| class="standard" !ერუანობა ||მუდანობა, ვითოში კოჩი ([[2002]]) |- |[[ოსეფი]]|| 445,3 (62,7 %) |- |[[რუსეფი]]|| 164,0 (23,1 %) |- |[[ინგუშეფი]]|| 21,4 (3,0 %) |- |[[სომეხეფი]]|| 17,1 (2,4 %) |- |[[ყუმიხეფი]]|| 12,7 (1,8 %) |- |[[ქორთუეფი]]|| 10,8 (1,5 %) |- |[[უკრაინალეფი]]|| 5,2 |- |[[ჩეჩენეფი]]|| 3,4 |- |[[ადიღარეფი]] ([[ყაბარდალეფი]])|| 2,8 |- |[[თურქეფი]]|| 2,8 |- |[[კაზაკეფი]]|| 0,7 (0,1 %) |- |} მახორობაშ 48 % ოხორანს ვლადიკავკაზის. == სქოლიო == <references/> == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://iratta.com/ ოსეთიშ ისტორია დო კულტურა] * [http://region15.ru/ Северо-Осетинский информационный портал «15-й регион»] * [http://rso-a.ru/ Официальный сайт Правительства Республики Северная Осетия-Алания] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080413162033/http://www.rso-a.ru/ |date=2008-04-13 }} * [http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=15 Республика Северная Осетия — Алания в справочнике-каталоге «Вся Россия»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927182555/http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=15 |date=2007-09-27 }} * [http://www.noar.ru Постоянное представительство Республики Северная Осетия — Алания при Президенте РФ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140625083837/http://www.noar.ru/ |date=2014-06-25 }} * [http://fandag.ru/ fandag.ru Осетины, Осетия, Алания, Геральдика Алании, скифы, сарматы, история, Нартский Эпос, форум] * [http://15med.ru/ Медицинский портал РСО-Алания] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111202072513/http://15med.ru/ |date=2011-12-02 }} * [http://alania.clan.su/ Алания: история, культура, обычаи, люди] * [http://fc-alania.ru/ ФК «Алания» Владикавказ: Официальный сайт] * [https://web.archive.org/web/20241225195002/http://alaniya.spektr.info/ Осетия на Открытом портале Юга России] * [https://web.archive.org/web/20120111000440/http://gallery.darial-online.ru/ «Осетия-Алания»] * [https://web.archive.org/web/20080416214141/http://ossetians.com/rus/ Сайт «Осетины»] * [http://xn--e1agqmg3f.su/ Историко-этнографический справочник «Осетия»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090602055015/http://xn--e1agqmg3f.su/ |date=2009-06-02 }} [[კატეგორია:ოორუე ოსეთი]] [[კატეგორია:კავკაცია]] 5jq7igjsegg2f876yoqkn3rxd0rl824 0 4211 254615 251892 2026-11-05T23:01:57Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254615 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქჷნდჷრი |ჯოხო = ალპეფი |ფაილი = 2008 Jungfrau.jpg |ფაილიშ სიგანა = |მუკნაჭარა = [[იუნგფრაუ]], [[ბერნიშ ალპეფი]], [[შვეიცარია]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |კონტინენტი = [[ევროპა]] |ორენი = {{შილა|საფრანგეთი}} <br />{{შილა|მონაკო}} <br />{{შილა|იტალია}} <br />{{შილა|შვეიცარია}} <br />{{შილა|ლიხტენშტაინი}} <br />{{შილა|გერმანია}} <br />{{შილა|ავსტრია}} <br />{{შილა|სლოვენია}} |ქიანეფი = |გეოგრაფიული აკანი = |წყარგჷმართუ = |რთჷნს = |მიშმურს = |ეგაფილი რე = კრისტალური ქანეფით, კვარც-ფილიტური ფიქალეფით, გრანიტული ინტრუზიეფით, ფილიტური ფიქალეფით, ქვიშაქუალეფით, კირქუალეფით, ფლიშით, მოლასეფით. |სიგინძა = 1200 |სიგანა = 50-260 |კონკა = [[მონბლანი]] |სიმაღალა = 4808 |ნოღეფი = }} '''ალპეფი''', ''ალპიშ გვალეფი'' ({{lang-de|Alpen}}; {{lang-it|Alpi}}; {{lang-fr|Alpes}}; {{lang-gr|Αλπεις}}, [[ტრანსლიტერაცია]] Alpeis; [[ოქსიტანური ნინა|ოქსიტანური]] Aups/Alps; [[რომანული ნინა|რომანული]] Alps; [[სლოვენური ნინა|სლოვენური]] Alpe) — ართ-ართი უმაღალაში გვალეფიშ ბუნა [[ევროპა|ევროპას]]. გინოზინდილი რე [[სქირონაშქა ზუღა|სქირონაშქა ზუღაშ]] წყარპიჯეფშე [[შქა დუნაიშ რზენი|შქა დუნაიშ რზენშა]]. ალპეფიშ გეოგრაფიული თანჯეფიშ ფარგალეფს ედომუშამო, ვარა ნორთობურო მილარე 6 სახენწჷფოშ ტერიტორია, თენეფი რე: [[საფრანგეთი]], [[მონაკო]], [[იტალია]], [[შვეიცარია]], [[ლიხტენშტაინი]], [[გერმანია]], [[ავსტრია]] დო [[სლოვენია]]. ალპეფი გინოზინდილი რე დოხოლაფირო 1200 [[კილომეტრი|კილომეტრის]], სიგანა რე 50-260 კმ.<ref>{{cite web|url=http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Альпы/|title=ალპეფიშ გვალეფიშ სისტემა|work=[[დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია]]|accessdate=}}</ref> უმაღალაში ჭურჭულიშ სიმაღალა რე [[ზუღაშ დონე|ზუღაშ დონეშე]] 4808 მეტრას ([[მონბლანი]], [[ბჟადალი ევროპა|ბჟადალ ევროპაშ]] უმაღალაში [[კონკა]]).<ref>The [[კავკაციონი|Caucasus mountains]], which include higher peaks than Mont Blanc, are included on many political maps of Europe, although the case can be made that they are geographically and culturally more Asian than European. Excluding the Caucasus, Mont Blanc is the highest summit in Europe.</ref> ალპეფიშ გვალეფიშ სისტემაშ ოართე ფართობი რე დოხოლაფირო 207,000 კმ².<ref name="ბრტ">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/17356/Alps|title=ალპეფი|work=[[ბრიტანიკა|ენციკლოპედია ბრიტანიკა]]|accessdate=}}</ref> ალპეფი [[ბჟადალი ევროპა|ბჟადალ ევროპაშ]] შქაბანიშ მაღალგვალამი ოლქი რე. თინა მუში [[თირი|თირით]] დო [[ჸინი|ჸინეფით]] აკმონაზირანს ბჟადალ ევროპაშ მიარე დიდ [[წყარმალუ|წყარმალუს]] დო მუნეფიშ ნადუეფს, დიდ გოლინას ოხვამილუანს შქა ევროპაშ [[ჰავა]]შე დო ორთაშ [[ლანდშაფტი|ლანდშაფტეფიშ]] მუშობური კომპლექსეფით იხასიათებუ. გჷშაკერძაფილო გჷშაგორილი რე ალპეფიშ [[გეოლოგია|გეოლოგიური ეგაფილობაშ]] გჷშაკერძაფილო სირთულა დო [[გვალა|გვალეფიშ]] [[რელიეფიშ ფორმეფი]]. გვალეფიშ შანულამი ედომუშამი სიმაღალა, მუნეფიშ კვათჷრას დორთუალაწკჷმა ართო, გჷთმოთანჯჷნს ვერტიკალური ლანდშაფტეფიშ ზონეფიშ კვათჷრას გჷმოხანტილ თირუას დო ტიპიური ალპური [[ლანდშაფტი|ლანდშაფტეფიშ]] ფართო გოვითარაფას. თე მუშებეფიშ მეჯინათ, ალპეფი გჷშეგორუ, მუჭოთ [[ევროპა|ევროპაშ]], გჷშაკერძაფილო, დიდი [[ფიზიკური გეოგრაფია|ფიზიკურ გეოგრაფიული]] ოლქი. ალპეფი აკმოქიმინჷნა ძალიერ ართოიან გვალაშ რკალს, ნამუთ [[სქირონაშქა ზუღა|სქირონაშქა ზუღაშ]] გენუაშ ლუბაშ წყარპიჯიწკჷმა იჭყაფუ, თაქ აკონჭირელ დო დოდაბალაფირ რაიონს, ართიანს აკმოხვადუ ჟირი მაღალგვალამი გვალაშ ბუნა: ''ალპეფი'' დო [[აპენინეფი]]. თაჸურეშე ალპეფი დიო [[ობჟათე]]-[[ბჟადალი|ბჟადალშა]] მეურს, [[ზუღა|ზუღაშ]] წყარპიჯიშ მანგის, სოდეთ მუში სისქვამათ ჩინებული [[საფრანგეთიშ რივიერა]] იდვალუაფუ, უკული კვათჷრას აკმოღჷრკუ [[ოორუე]]-[[ბჟადალი|ბჟადალშე]] დო [[ოორუე|ორუეშე]]. თე რაიონი ჩინებული რე [[ზუღაშპიჯიშ ალპეფი|ზუღაშპიჯიშ ალპეფიშ]] ჯოხოდვალათ. უკული ოორუეჸურე, მაღალგვალამი ზონა, ოგინაფალო იმაღალებუ დო იფართებუ, იძინანს მუჭო [[გვალა|გვალეფიშ]] სიმაღალა, თაშნეშე ქვერსემი [[გვალაშ მასივი|გვალაშ მასივეფიშ]] დო [[კონკა|კონკეფიშ]], [[თირი|თირამი]], ძალიერი [[ჯიშთი|ჯიშთეფით]] ფორილი გერგენი გვალეფიშ რიცხუ. ალპეფიშ, [[პირენეეფი|პირენეეფიშ]] დო [[კარპატეფი|კარპატეფიშ]] გვალამი სისტემა, [[ევროპა|ევროპაშო]] პიჯალობურ თანჯას ქიმინჷნს ტიბუ [[ობჟათე]]ს დო რგილ [[ოორუე]]ს შქას. == ეტიმოლოგია == ართ-ართი არძაშე გოფაჩილი ჰიპოთეზაშ მეჯინათ, ჯოხოდვალა „ალპეფი“ მოურს კელტური alp „მაღალი გვალაშ“ ჯოხოდვალაშე. თაშნეშე რე არზი ჯოხოდვალაშ [[ინდოევროპული ნინეფი|ინდოევროპულშახიან]] გორჩქინაშე, ნამუსჷთ კერძოთ, ოსხირო უძჷ *al- / *ar- „მაღალი“, ნამუთ შხვადოშხვა დობოლაფეფით (alb, alp, arb დო შხვა) აფხვადუნა ართგან ომონიმეფს. ჯოხოდვალა „ალპეფი“ ''alpis'' ფორმაშ სახეთ, ჩქინ წანაშეკოროცხუაშახ [[V ოშწანურა|V ოშწანურას]] მოშინაფილი რე ჯვეში ბერძენი ისტორიკოსიშ [[ჰეროდოტე|ჰეროდოტეშე]] (დოხოლ. [[ჯვ. წ. 484]] — დოხოლ. [[ჯვ. წ. 425]]); [[ჯვეში რომი|ჯვეშ რომს]] — ''Alpes'', ალმახანურ [[გერმანული ნინა|გერმანულს]] — ''Alpen'', [[ფრანგული ნინა|ფრანგულს]] — ''Alpes'', [[იტალიური ნინა|იტალიურს]] — ''Alpi''.<ref name="მგს">{{cite book |author=Поспелов Е.М. |title=Географические названия мира (Топонимический словарь) |isbn= 5-89216-029-7|publisher=русские словари |location=Москва, Россия |page=503 М. 1998 }}</ref> [[გერმანული ნინა|გერმანულო]] Albe, Alpe ვარა Alp, [[ოქსიტანური ნინა|ოქსიტანიურო]] Alp/Aup<ref>Frederic Mistral, ''Lou Tresor dóu Felibrige'': "AUP, ALP: Alpe, haute montagne particulièrement propre à faire paître les troupeaux", high mountain particularly suited for grazing herds.</ref>, [[ფრანგული ნინა|ფრანგულო]] — Alpage ვარა Alpe ხვალობით რიცხუს ეშანჷნს — ალპურ ოდიარეს, მარა მიარეობით რიცხუს ჯოხოდვალა [[ქჷნდჷრი|ქჷნდჷრეფიშ]] ართოიანი ემაშანალი რე.<ref>Jacob Grimm, ''Deutsches Wörterbuch'', s.v. "Albe", "Alpe". The original meaning being "white" (in reference to the [[permanent snow]]. The term may be common Italo-Celtic, since Celtic languages also have terms for high mountains derived from ''alp''. German ''Alpen'' is the accusative in origin, but was made the nominative in Modern German, whence also ''Alm''.</ref> ჯოხოდვალაშ [[მიარეობითი რიცხუ|მიარეობითი რიცხუშ]] ფორმეფიშ ტრადიციული გჷმორინაფა მერსხუაფილი რე მუდგაზმარენი ალპეფიშ რინაწკჷმა: ჩინებული რე [[დოლომიტიშ ალპეფი|დოლომიტამი]], [[პენინიშ ალპეფი|პენინიშ]], [[ზუღაპიჯიშ ალპეფი|ზუღაპიჯიშ]], [[იულიუსიშ ალპეფი|იულიუსიშ]] დო თაშ ალპეფი, ნამუეფშეთ ირი იკათუანს [[ქჷნდჷრი|ქჷნდჷრეფს]] დო [[გვალაშ მასივი|გვალაშ მასივეფს]], სოდეთ ამხვადუნა ტერმინი ''ალპეფი''.<ref name="მგს" /> == რელიეფი == {{თარი|ალპეფიშ გეოგრაფია}}{{თარი|ალპეფიშ ოთხვითოშიანი კონკეფიშ ერკებული}} [[ფაილი:Satellitenaufnahme der Alpen.jpg|მინი|მარცხნივ|260პქ|ალპეფიშ სატელიტური ფოტო]] ალპეფიშ ბჟადალი ნორთი რე [[კოტიშ ალპეფი]], ნამუთ [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] დო [[იტალია|იტალიას]] იფაჩუ. მაქსიმალური სიმაღალა [[ზუღაშ დონე|ზუღაშ დონეშე]] 3841 მეტრას ([[მონტე-ვიზო]]), ოორუეშე იფაჩუ [[გრაიშ ალპეფი]], ნამუსჷთ [[გრან-პარადიზო|გრან-პარადიზოშ მასივი]] იდვალუაფუ; უკული მოურს კრისტალური [[მონბლანიშ მასივი]], ნამუთ თე ჯოხოდვალაშ [[მონბლანი|კონკათ]] რე დოგურგინაფილი (დაგვირგვინებული). [[ზუღაშპიჯიშ ალპეფი|ზუღაშპიჯიშ ალპეფშე]] მონბლანშახ ალპეფიშ რკალს უმოსო [[მერიდიანი|მერიდიანული]] გეზა უღჷ. გვალეფიშ ბჟაეიოლიშ კართეეფი გიმურს წყარმალუ [[პადანიშ რზენი|პოშ რზენშა]]. ბჟადალი კართე ალაზიმაფათ ფართო რე, [[წყარგჷმართუ ქჷნდჷრი|წყარგჷმართუ ქჷნდჷრიშ]] პარალელურო, დოდაბალაფირო ზოლით, თიშე გჷშართილი, ხასჷლაშ მასივეფიშ მაღალი ქჷნდჷრი მეურს, უკული ოშქაშე სიმაღალაშ გვალეფიშ (წოხოლენალპეფიშ) ფირჩა ფართობი დო გვალაშწჷმოხონეფი, ნამუეფით ჭიე-ჭიეთ გიმულა წყარმალუ [[რონა|რონაშ]] ლეხერიშ რზენშა. თე გვალაშწჷმოხონიშ ზოლშე [[ოორუე|ოორუეშა]], ალპეფშე ჸალეფო გჷშმერთუ ოშქაშე სიმაღალაშ [[იურიშ გვალეფი]], ნამუეფით [[წყარმალუ]] [[რონა|რონაშ]] ბირგულით რე გჷშართილი ([[ჟენევაშ ტობა|ჟენევაშ ტობაშ]] თუდო) დო გინოზინდილი რე [[ოორუე|ოორუეშე]]-[[ბჟაეოლი|ბჟაეიოლშა]].<ref name="ბთდ">{{ cite book |author=[[ბორის დობრინინი|დობრინინი ბ]]. |title=ბჟადალ ევროპაშ ფიზიკური გეოგრაფია |isbn= |publisher=ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ გჷშაშქუმალა |location=ქართი, საქ. |page=234-279 ქარ. 1953 }}</ref> [[ფაილი:Mbcourmayeur0001.jpg|მინი|მარჯვნივ|300პქ|ალპეფიშ უმაღალაში კონკა — [[მონბლანი]].]] [[ფაილი:Finsteraarhorn north view.jpg|მინი|მარჯვნივ|300პქ|[[ბერნიშ ალპეფი]], [[ფინსტერაარჰორნი]].]] [[ფაილი:Airolo 1.jpg|მინი|მარჯვნივ|300პქ|გინაჯინუ [[სენ-გოტარდიშ ჸალაიბონი|სენ-გოტარდიშ ჸალაიბონშე]].]] [[ფაილი:Diedre normal.jpg|მინი|320პქ|მარჯვნივ|ალპეფიშ ენასხილიტეფი.]] ალპეფს დო იურიშ გვალეფს შქას იფაჩუ [[შვეიცარიაშ გაბარი]]. საფრანგეთიშ ალპეფიშ ოორუე რაიონი, [[მონბლანი|მონბლანწკჷმა]] ართო, ჩინებული რე [[სავოიაშ ალპეფი|სავოიაშ ალპეფიშ]] ჯოხოდვალათ. მონბლანიშ რაიონს ალპეფიშ ფარგა მაქსიმალურ სიმაღალას ოჭირინდუანს. თეწკჷმა, ოგინაფალო იინწროებუ დო კვათჷრას ღჷრკუ [[ოორუე]]-[[ბჟაეიოლი|ბჟაეიოლჸურე]]. უკული გვალონაშ თი ნორთი იდვალუაფუ, ნამუსჷთ [[შვეიცარიაშ ალპეფი|შვეიცარიაშ ალპეფს]] უძახჷნა. თე მუნაკვათას ალპეფიშ ფარგა ოორუე-ბჟაეიოლჸურე მეურს დო მიშმურს [[შვეიცარია|შვეიცარიაშ]] ფარგალეფშა. [[იტალია|იტალიას]] ორხველჷ თე მუნაკვათაშ ხვალე ობჟათე კართეეფი. <ref name="ბთდ" /> [[შვეიცარია|შვეიცარიას]] იდვალუაფუ ალპეფიშ მაღალგვალამი მუნაკვათა, ნამუთ ჩინებული რე მუში გოსოფური [[ლანდშაფტი|ლანდშაფტეფით]]. თაქ რე ეპონილი ალპეფიშ მაღალი გვალაშ ზოლიშ მაღალი მასივეფი, ნამუეფშათ დიდი [[ჯიშთი|ჯიშთეფი]] გიმულა. თესალი რე ჟირი თარი ქჷნდჷრი, ნამუეფით ართიანიშ პარალელურო მეულა [[ოორუე]]-[[ბჟაეიოლი|ბჟაეიოლჸურე]]; თენეფ შქას იდვალუაფუ დახე თინღოზამი ღარტაფი, ნამუსჷთ წყარმალუეფი [[რონა]] დო [[რაინი|რაინიშ]] ჟიმოლენი წელი მეურს. მონბლანიშ დო გოტარდიშ მასივეფს შქას იფაჩუ [[პენინიშ ალპეფი]], უმაღალაში კონკეფით [[მონბლანი|მონბლანიშ]] უკული. ეიოშანალი რე კონკეფი: [[მონტე-როზა]] (4634 მ), [[მატერჰორნი]] (4478 მ), [[ვაისჰორნი]] (4506 მ). [[პენინიშ ალპეფი]] დო მუნეფიშ ოორუე-ბჟაეიოლი გოგინძორაფა — ალაზიმაფათ დაბალი [[ლეპონტინიშ ალპეფი]] (გოტარდიშ მასივწკჷმა ართო) ალპეფიშ თარი წყარგჷმართუ ქჷნდჷრიშ ცენტრალურ ნორთიშა მიშმულა. [[რონა|რონაშ]] ჟიმოლენი წელიშ ოორუეშე გონოზინდილი რე [[ბერნიშ ალპეფი]], ნამუთ ბჟაეიოლიშ [[აარიშ მასივი|აარიშ მასივით]] იბოლოებუ; თე ეკონიაშ [[ჯიშთი|ჯიშთეფშე]] ოდუდეს ეთმეჭოფუნს მასივშა ტომბას ინოჭკირილი წყარმალუ [[აარე]]. ბერნიშ ალპეფიშ გოგინძორაფას წჷმარინუანს [[გლარნიშ ალპეფი]], ნამუთ რაინიშ ოდუდეს თანჯჷნს [[ოორუე|ოორუეშე]]. [[ბერნიშ ალპეფი|ბერნიშ ალპეფიშ]] კონკეფი მუში სიდიდათ დო ჯიშთეფიშ სიჭყანიერათ პენინიშ კონკეფს უჭანა მოტაბიკობას. ეიოშანალი რე: [[იუნგფრაუ]] (4158 მ), [[ალეჩჰორნი]] (4193 მ), [[ფინსტერაარჰორნი]] (4274 მ). გლარნიშ ალპეფი სიმაღალათ ბერნიშ ალპეფს კჷნასქიდუნა. [[გლარნიშ ალპეფი|გლარნიშ ალპეფიშ]] თარი კონკა რე [[ტედი]] (3614 მ). [[ლეპონტინიშ ალპეფი|ლეპონტინიშ]] დო [[გლარნიშ ალპეფი]] ოგინაფალო იდაბალებუნა [[ბჟაეიოლი|ბჟაიოლშა]] დო თაქ თელი ალპეფიშ მუკი-მუკის, დახე მერიდიანული გეზათ (ოორუე-ოორუე-ბჟაეიოლი — ობჟათე-ობჟათე-ბჟადალი) ინოჭკირილი ტომბა ღარტაფი იდვალუაფუ. თე ღარტაფის ოორუეშე [[ბოდენიშ ტობა|ბოდენიშ ტობაშახ]] შარას იჭვარჷნს ჟინი რაინი დო მუშ ჟირ თარ ოდუდეშე უმოს ობჟათეშე დვალირი — უკოხოლენი რაინი, თიწკჷმა, მუჟამსჷთ მაჟირა ოდუდე — წოხოლენი რაინი მანგის ლეხერს მეურს. [[შპლიუგენიშ ჸალაიბონი|შპლიუგენიშ ჸალაიბონს]] გინმურს უკოხოლენ რაინიშ ლეხერშე წყარმალუ [[ლირო]]-[[მერა (წყარმალუ)|მერაშ]] მერიდიანულ ლეხერს (ლირო წყარმალუ მერაშ ნადუ რე); ლირო-მერა [[კომო (ტობა)|კომოშ ტობაშ]] ოორუე ძგას აკათუ. კომოშ ტობა გინძე დო ინწრო რე, ობჟათეშე ჟირო რე გორთილი, [[მერიდიანი|მერიდიანული]] გეზათ რე გოგინძორაფილი დო ტომბას რე ინოჭკირილი ალპეფიშ ობჟათე კართეეფშა.<ref name="ბთდ" /> ალპეფიშ ძალიერ მაღალგვალამ ზოლს [[ოორუე|ოორუეშე]] დო [[ობჟათე|ობჟათეშე]] ოხოლჷ ოშქაშე სიმაღალაშ ალპეფი, ნამუეფით ბონას გინმურს რზენეფშა, დახე, გალამი წოხოლენგვალეფიშ უმუშოთ. [[შვეიცარია|შვეიცარიაშ]] დო [[იტალია|იტალიაშ]] წოხოლენგვალეფშო დჷმახასიათაფალი რე დიდი გჷშმალი ტობეფი, ნამუეფით ტომბას რენა მიშაჭკირილი გვალეფშა მუნეფიშ ჟინი ბოლოეფით, თუდონი ნორთეფით გვალაშწჷმოხონეფიშ რზენეფშა გჷშმულა. თე ტობეფი დო წყარმალუეფიშ ტომბა ლეხერეფი ძალამო რთჷნა გვალეფიშ რელიეფის დო აეფენა ადამიერიშ დო თელი ფაუნაშ გვალეფშა მიშაჭკირუას.<ref name="ბთდ" /> [[ბჟაეიოლი ალპეფი]], [[ოროგრაფია|ოროგრაფიული]] დო [[ტექტონიკა|ტექტონიკური]] მეჯინათ მეჭედას რე მერსხუაფილი [[ბჟადალიშ ალპეფი|ბჟადალიშ ალპეფწკჷმა]]. თინა სიგანეფიშ გეზაშ რე [[შქა დუნაიშ რზენი|შქა დუნაიშ რზენშა]], სოდეთ ბჟაეიოლ ალპეფიშ ძგა იჭყაფუ. ბჟადალ ალპეფიშ გინაწონს, ბჟაეიოლი ალპეფი ნორკე სიმაღალაშ რე, მარა უმოსი განიერი რე. ნოღა [[ვერონა|ვერონას]] [[მერიდიანი|მერიდიანს]] ალპეფი უდიდაშ სიგანას ოჭირინდუანს. ბჟაეიოლი ალპეფი ფართო რე თელ სიგინძას, მუში ბოლო რაიონი იდაბალებუ დო ოშქაშე სიმაღალაშ გვალეფშა გინმურს, მარა ვეინწროებუ. პიჯიშო, თაქ მასუმური ნოჭიროკეფიშ [[ვირგაცია|ვირგაციას]] უღუ აბანი; ქჷნდჷრეფი მარაოსალო იფაჩუ, თეწკჷმა ობჟათე ჸა ([[იულიუსიშ ალპეფი]]) [[ბალკანეთიშ ჩქონი|ბალკანეთიშ ჩქონიშ]] დინარიშ გვალეფს აკათუ. ოორუე ჸა მოკვათილი რე ვენაშ ღანჩოშ ახალი ნოსხილეტი რღამილით, მარა ტექტონიკურო [[კარპატეფი|კარპატეფიშ]] რკალს იგინძორებუ.<ref name="ბთდ" /> [[ბჟაეიოლი ალპეფი]]შ მაღალგვალამი ზოლი თი მერიდიანული რობუშე, ნამუსჷთ ჟინი რაინიშ დო ლიო-მერაშ ლეხერეფი იდვალუაფუნა, [[რეტიშ ალპეფი|რეტიშ ალპეფიშ]] ოორუე ქჷნდჷრს დო [[ბერნინიშ ალპეფი|ბერნინიშ ალპეფიშ]] ობჟათე ქჷნდჷრს იგინძორებუ; თე ქჷნდჷრეფი გორთილი რე (ოორუე-ბჟაეილოიშ გეზათ) ჟინი ინიშ ლეხერით. ბერნინიშ მასივიშ სიმაღალა 4082 მეტრას ოჭირინდუანს. თე აბანს მაღალგვალამ ორტყაფუშა მიშმურს [[შვეიცარია|შვეიცარიაშ]] ბჟაეიოლი რაიონი დო მუშ გოხოლუას დვალირ [[იტალია|იტალიაშ]] რაიონი, უკული მაღალგვალამი ორტყაფუ გინმურს [[ავსტრია|ავსტრიაშ]] დო ოორუე-ბჟაეიოლ [[იტალია|იტალიაშ]] ფარგალეფშა. რეტიშ დო ბერნინიშ ქჷნდჷრეფიშ ოორუე-ბჟაეიოლიშ გოგინძორაფას წჷმარინუანა ოორუეშე — [[ეცტალიშ ალპეფი]] (3768 მ) დო ობჟათეშე — [[ორტლერიშ ალპეფი]] (3905 მ), ნამუეფით გორთილი რენა წყარმალუ [[ადიჯე|ადიჯეშ]] ჟინი წელით. ოართეთ გვალეფიშ [[ოროგრაფია]] თაქ რთული ხასიათიშ რე, ქჷნდჷრეფს დო წყარმალუეფიშ ლეხერეფს შხვადოშხვა გეზა უღუნა. ინიშ ლეხერს დო შქა ადიჯეს შქას დვალირი ღარტაფი, [[ბრენერიშ ჸალაიბონი|ბრენერიშ ჸალაიბონწკჷმა]] (1370 მ) ართო ეცტალიშ დო ორტლერიშ ალპეფიშ სისტემას [[ბჟაეიოლი|ბჟაეიოლშე]] აკმობორკჷნს. უკული მაღალგვალამი ზოლი, ოართეთ, იინწროებუ დო უმოსი ართგვარი ხასიათიშ რე. [[რელიეფი|რელიეფის]] ლირული (ლირე-ღერძი ქორთ.) წყარგჷმართუ ქჷნდჷრი რე გოპატჷნაფილი, თეცალი რე [[ცილერტალიშ ალპეფი|ცილერტალიშ ალპეფიშ]] (3510 მ) ქჷნდჷრი, ნამუთ ბჟაეიოლშა გოზინდილი, გინძე, მაღალი ტაუერნიშ მასივშა (3798 მ) გინმურს; თე ეკონიაშ გოგინძორაფას წჷმარინუანს გინძე, ბჟაეიოლ ჸურე დოდაბალაფირი, [[დაბალი ტაუერნიშ ქჷნდჷრი]] (ბჟადალ ნორთის 2863 მ). ალპეფიშ ლირული ზონაშ ოძგაშე ოშქაშე სიმაღალაშ რაიონი, ობჟათეშე დვალირ ქჷნდჷრეფამო, [[შტირიაშ ალპეფი|შტირიაშ ალპეფიშ]] ჯოხოდვალათ რე ჩინებული. ალპეფიშ თელი ფარგაშ სიგჷნძა [[გენუაშ ლუბა|გენუაშ ლუბაშე]] [[შქა დუნაიშ რზენი|შქა დუნაიშ რზენშახ]] დოხოლაფირო 1200 კილომეტრი რე. ბჟაეიოლ ალპეფიშ ზოლი იშხვავებუ ბჟადალშე ნორკე სიმაღალათ, აკოჸინალუაშ ფართობი მუს უმოსო ნორკე უღუ დო [[ჯიშთი]] ხოლო ნორკე სიდიდაშ რე, მარა თარ კონკეფს დო ქჷნდჷრეფს თაქ ხოლო ბრელი ირალი ჸინი რე შაყარელი. ბჟაეიოლ ალპეფიშ ლირულ მაღალგვალამ ზოლს [[ოორუე|ოორუეშე]] დო [[ობჟათე|ობჟათეშე]] ოხოლჷ ოშქაშე სიმაღალაშ წოხოლენალპეფიშ ოორუე დო ობჟათე ფართო ზონეფი. ოორუეშე თაქ იდვალუაფუ [[ფორარლბერგი]] დო [[ალგაიშ ალპეფი]], ნამუეფით [[ზალცბურგი|ზალცბურგიშ]] დო უკული, ავსტრიაშ წოხოლენალპეფშა გინმურს, ობჟათეშე [[კომო (ტობა)|კომოშ]] დო [[გარდა (ტობა)|გარდაშ]] ტობეფს შქას, იდვალუაფუ ლომბარდიაშ წოხოლენალპეფი, შქა ადიჯეშ ბჟაეიოლშე — ობჟათე ტიროლიშ [[დოლომიტიშ ალპეფი|დოლომიტამი ალპეფი]] (დოლომიტეფი). უკული ბჟაეიოლშე — ვენეციაშ წოხოლენ, [[კარნიაშ ალპეფი|კარნიაშ ალპეფიშ]], [[კარავანკე|კარავანკიშ]] დო [[იულიუსიშ ალპეფი|იულიუსიშ ალპეფიშ]] ქჷნდჷრეფით. უმაღალაში წოხოლენალპეფიშ ზოხო მასივეფიშ სიმაღალა 3000 მეტრაშ უმოსი რე. თენეფს იფაჩუ ჭიჭე ზომაშ [[ჯიშთი|ჯიშთეფი]] დო ირალი [[თირი]], ნამუეფით გარტყჷნა ნორთობურო მაღალი გვალაშ ორტყაფუს. კვათჷრას დორთილი ოშქაშე სიმაღალაშ გვალეფიშ [[ლანდშაფტი|ლანდშაფტის]] მუკი-მუკის გარტყჷ ინწრო, გალამი გვალაშწჷმოხონიშ ზონეფი.<ref name="ბთდ" /> {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto;" |+ ალპეფიშ 22 არძაშე მაღალი, 4 კილომეტრის ეჩილათირი კონკეფიშ ერკებული ! align=left | ჯოხო ! align=left | სიმაღალა ! align=left | ქჷნდჷრი ! align=left | ჯოხო ! align=left | სიმაღალა ! align=left | ქჷნდჷრი |- | [[მონბლანი]] | 4810 მ | [[გრაიშ ალპეფი]] | [[დან-დ’ერანი]] | 4171 მ | [[პენინიშ ალპეფი]] |- | [[მონტე-როზა]] | 4634 მ | [[პენინიშ ალპეფი]] | [[იუნგფრაუ]] | 4158 მ | [[ბერნიშ ალპეფი]] |- | [[დომი]] | 4545 მ | [[პენინიშ ალპეფი]] | [[აიგუილე-ვერტე]] | 4122 მ | [[გრაიშ ალპეფი]] |- | [[ვაისჰორნი]] | 4506 მ | [[პენინიშ ალპეფი]] | [[მენხი]] | 4107 მ | [[ბერნიშ ალპეფი]] |- | [[მატერჰორნი]] | 4478 მ | [[პენინიშ ალპეფი]] | [[ბარ-დეზ-ეკრენი]] | 4102 მ | [[დოფინეშ ალპეფი]] |- | [[დან-ბლანში]] | 4357 მ | [[პენინიშ ალპეფი]] | [[შრეკჰორნი]] | 4078 მ | [[ბერნიშ ალპეფი]] |- | [[გრან-კომბენი]] | 4314 მ | [[პენინიშ ალპეფი]] | [[ობერ-გაბელჰორნი]] | 4063 მ | [[პენინიშ ალპეფი]] |- | [[ფინსტერაარჰორნი]] | 4274 მ | [[ბერნიშ ალპეფი]] | [[გრან-პარადიზო]] | 4061 მ | [[გრაიშ ალპეფი]] |- | [[გრანდ-ჟორასი]] | 4208 მ | [[გრაიშ ალპეფი]] | [[ბერნინა]] | 4049 მ | [[ბერნინიშ ქჷნდჷრი]] |- | [[რიმპფიშჰორნი]] | 4199 მ | [[პენინიშ ალპეფი]] | [[ვაისმისი]] | 4017 მ | [[პენინიშ ალპეფი]] |- | [[ალეჩჰორნი]] | 4195 მ | [[ბერნიშ ალპეფი]] | [[ლაგინჰორნი]] | 4010 მ | [[პენინიშ ალპეფი]] |} == რელიეფიშ გენეზი დო ხასიათი == [[ფაილი:Rosso Ammonitico Lombardy Early Toarcian Ammonites.jpg|მინი|მარჯვნივ|270პქ|ოორუე ლომბარდია, სოდეთ წჷმორინაფილი რე იურული ხანიშ გოქუალაფირი ამონიტეფი.]] [[ფაილი:Nagelfluh.jpg|მინი|მარჯვნივ|270პქ|[[მოლასეფი]]. [[აპენცელიშ ალპეფი]].]] [[საფრანგეთიშ ალპეფი|საფრანგეთიშ ალპეფიშ]] ჭირაკუაშა, ნამუთ დიო ხოლო ჟიდონ [[მიოცენი|მიოცენს]] ხვადუდუნი, თია მიშეღეს გალამი გვალაშწჷმოხონიშ მიოცენურ ქვიშაქუალეფქ და [[კონგლომერატი (გეოლოგია)|კონგლომერატეფქ]], ნამუეფით ნორთობურო წოხოლენალპეფიშ კირქუალამ ზონაშა გინმულა. თე კონგლომერატეფიშ ქუალეფიშ სიდიდა თი ბორჯიშ ალპეფიშ შანულამი სიმაღალაშ მაძირაფალი რე. [[შვეიცარიაშ ალპეფი|შვეიცარიაშ ალპეფიშ]] ოორუე ძგაშ ზოლიშ გვალაშწჷმოხონიშ მოლასეფი ქვერსემი სიფსქაშ რე, ნორთობურო ძალამი დისლოცირაფილი დო უმოსი ჯვეში რე, თარ მასას [[ოლიგოცენი|ოლიგოცენური]] რე. [[კონგლომერატი (გეოლოგია)|კონგლომერატიშ]] ფალეფი მაქსიმალურ სიძალიერას ოჭირინდუანა ჟინ [[ოლიგოცენი|ოლიგოცენს]]. თაქიანი ქუალეფიშ ზჷმა თი ბორჯიშ ალპური გვალონაშ ინტენსიური ეშაკინაშ მაძირაფალი რე. გოთანჯილ აბანეფს, ნამუეფით ალმახანურ განიერ ლეხერეფიშ გჷშაულარეფს ემანგებუ, კონგლომერატული მოლასური ნორღვეფი გჷშაკერძაფილო დიდი რე ჯვეში წყარმალუეფიშ გჷშაზინდუაშ კონუსის წჷმარინუანს. თაქ წყარმალუეფიშ ოდუდეეფი ასეიანშე უმოს შორს, [[ობჟათე|ობჟათეშე]] ოკო ჸოფედჷკო, თარ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრს. თიწკჷმა დიო ხოლო ვა რდჷ დიდი დინოხოლენალპური მანგური ღარტაფი. ჯვეში გჷშაზინდუაშ კონუსეფიშ ქუალეფს შქას ვამიპალუაფუ ჰელვეციური [[შარიაჟი|შარიაჟიშ]] დო გალენი მასივეფიშ [[ქანი (გეოლოგია)|ქანეფი]]. რეყეშ ქუალეფიშ თარ მასას ბჟაეიოლი ალპეფიშ შარიაჟული სისტემა ირზენდჷ, [[მიოცენი|მიოცენს]] — მუს ჟიდოხური კომპონენტეფი ხოლო გიაძინუდუ. თენა ანტკიცენს, ნამდა შვეიცარიაშ ალპეფიშ შარიაჟული სტრუქტურა [[ოლიგოცენი|ოლიგოცენს]] ფორმირაფილი რე დო ჟი დვალირი ნოჭიროკეფი ძალიერო ჸოფენა გინნარჩხი. მოლასური [[კონგლომერატი (გეოლოგია)|კონგლომერატეფი]] ოლიგოცენურშე ჟინ მიოცენურშახ ინტენსიურო დისლოცირაფილი რე, მუქჷთ გჷმიჭანუ თინეფიშ ჭირაკუა დო ეშაკინა, უკული — ჰელვეციური ნოჭიროკეფიშ ნორთობური მიშახოხუა თინეფშა. თაში, [[შვეიცარიაშ ალპეფი|შვეიცარიაშ ალპეფს]] უკვე პლიოცენს ხვადუდუ შანულამი ვერტიკალური დო თაშნეშე ჰორიზონტული (მიშახოხუათ) ყარაფეფი. უმოს [[ბჟაეიოლი|ბჟაეიოლშე]], ბავარიაშ დო ავსტრიაშ ალპეფიშ ძგაშ ზონას გვალაშწჷმოხონიშ მოლასეფი, ნორთობურო, კინე ძალიერო დისლოცირაფილი დო ჟი ეკინელი რე, თინეფს გჷშახანტილი რე კონგლომერატეფიშ ჟირი ფაშ მორიგობა (ჟინი ოლიგოცენი დო ჟინი მიოცენი); თე ჟირ ფას შქას ჭიფეკაკალამი ქვიშაქუაშ დო [[მერგელი|მერგელეფიშ]] (თუდონი მიოცენიშ) ფა იდვალუაფუ. თენა გვალეფიშ ეშაკინაშ ჟირი ფაზაშ მაძირაფალი რე — ოლიგოცენს დო მიოცენს; თე ფარანეფს შქა ეშაკინა მეჭყვადილი რე დო ძალიერი გინორჩხუალაშ გეშა, გვალაშ რელიეფი დოდაბალაფირი რე. თაქ მეგორაფილი რე ჯვეშ მოიცენურ მოთინილ ჟიდოხეფშა, ნამუეფით ნორთობურო მოსარკილი [[კვარცი|კვარციშ]] და კრისტალური რეყეშ ქუალეფით რე ფორილი, მამუეფით მუშ განშე, დულექჷ გვალაშ ლირულ ზონაშე გჷმნაულა წყარმალუეფს. თინა მერსხუაფილი რე გვალაშწჷმოხონიშ ჭიფეკაკალამ [[მოლასეფი|მოლასურ ნოლექეფწკჷმა]]. შილებე ირაგადინუას, ნამდა ბჟაეიოლ ალპეფიშ ალმახანური რელიეფიშ გოვითარაფა შქა დო ჟინ მოიცენს რე დოჭყაფილი, ენერგიულ ახალ [[ტექტონიკა|ტექტონიკურ ყარაფეფწკჷმა]] მერსხუაფათ, ნამუეფქჷთ აკარღუ შქამოიცენური, მოსარსალერი ჟიდოხი, თე ყარაფეფი წოხოლენგვალაშ მოსალეფიშ დისლოცირაფაწკჷმა ართო ხვადუდუ, მარა შხვა ფორმეფს. ოორუე კირქუალამ ალპეფს შანულამ როლს ლაჸაფენდ ინოხუალეფი დო ბერტული ყარაფეფი. ცენტრიშ ლირეშ ზონას ახალგროჩქინაშ ყარაფეფი მუჭოთ რჩქჷნი, [[რელიეფი|რელიეფიშ]] ფირჩა მანგიშ ორგალიშობურ ღჷრიკუას გჷმილინებუდუ, მარა თაქ ხოლო გვალეფიშ ბჟაეიოლ ძგაშ გოხოლუას, ნამუეფით ინოხულაეფით დო ნოსხილოტეფით რე მუკოხურგილი, ძალამი დჷმახასიათაფალი რე ლოდა ყარაფეფი დო ტექტონიკური ინალაფუეფი გვალაშწჷმოხონეფს. თე ქვიბეფს მასუმური ნოლექეფიშ აკოდგინალუა დო მუეფიშ დისლოცირაფილობა [[რელიეფი]]შ ახალგორჩქინაშ [[ტექტონიკა|ტექტონიკური]] გოვითარაფაშ ზოხოური სტადიეფიშ მაძირაფალი რე. {{wide image|Silvretta Panorama wiki mg-k.jpg|1200px|<center>ალპეფი</center>}} მაგალითო, ''ნორიაშ ღარტაფიშ (წყარმალუეფიშ მურაშ დო მიურციშ ლეხერეფიშ) მანგის ინორანწკილ მასუმურ ქვიბეფს იდვალუაფუ [[მიოცენი|მიოცენური]] [[ნოშქერი (დინოხურიში)|ნოშქერიშ]] მაკათაფალი [[ქანი (გეოლოგია)|ქანეფი]], მუთ ადასურენს, ნამდა მუნეფიშ გორჩქინაშ ბორჯის მუკი-მუკის დვალირ აბანეფს დაბალი რელიეფი უღუდეს. თე ფალეფიშ მულდიშობური დვალირობა ადასურენს, ნამდა უკვე თიწკჷმა ოკო დოჭყაფედჷკო უმოსი დიდი ოორუე ლეხერეფიშ ფორმირაფა. უკული ეშაკინაშ გოძალიარაფაშ დო რელიეფიშ მეტი სიმაღალაშ მაძირაფალი რე ჟინიმიოცენური შხუ რეყეშ ქუალეფი, ნამუეფით ჭიფე კაკალამ ნოლექეფს ფორნჷს. უკული ნოლექეფიშ თელი თე კომპლექსი [[დისლოკაცია|დისლოკაციეფს]] რდჷ მოჸუნაფილი, ობჟათე ძგაშა რდჷ მიშახოხილი დო ძალიერი ნოსხილეტეფით რდჷ დორთილი.'' [[ფაილი:Alps.space.300pix.jpg|მინი|მარცხნივ|250პქ|ალპეფიშ სატელიტური ფოტო.]] [[ფაილი:Alpen 01.JPG|მინი|მარცხნივ|250პქ|ალპეფიშ გინაჯინუ ჟიშე.]] [[ფაილი:Creston Popera 2.jpg|მინი|მარცხნივ|250პქ|დოლომიტეფი.]] [[ფაილი:3818 - Riffelberg - Matterhorn viewed from Gornergratbahn.JPG|მინი|მარცხნივ|250პქ|კონკა [[მატერჰორნი]].]] [[ლუნგაუ|ლუნგაუს]], [[მურა (წყარმალუ)|მურაშ]] ჟინ ლეხერს, მასუმურ ნოშქერიშ მათირალ ნოლექეფქ ხვალე ინიკინეს დო თეშ გეშა წჷმიქიმინჷ ქჷრქექ, ნამუშ დიდ ფლექსურას ლეხერშა დაბალი ტაუერნიშ ქჷნდჷრი გიმურს. მასუმური ნოლექეფი ენსიშ მანგის ლეხერს გინოკვათილი რე ნოსხილეტეფით, ნამუშ ამპლიტუდათ დოხოლაფირო 900 მეტრა რე. ლევანტიშ თუდონ ლეხერს ოჭირინდუანდჷ თუდონმოიცენური ზუღა, ნამუშ ნოლექეფით კონტინენტურ, [[ნოშქერი (დინოხურიში)|ნოშქერიშ]] მიშმაკათაფალ ნოლექეფშა გინმურს, ბჟაეიოლ ძგას თინეფი მუკოკვათილი რენა დიდი ნოსხილეტით, მუთ მერიდიანულ ბერტულ [[კორალპე|კორალპეშ ქჷნდჷრს]] (2144 მ) ბჟადალშე აკმობორკჷნს. კორალპეშ ნოსხილეტიშ გოგინძორაფა იძირებე შორს, მუჭოთ [[ოორუე|ოორუეშა]], თაშნეშე [[ობჟათე|ობჟათეშა]]. თინა აკმადგინანს ალპეფიშ ბჟაეიოლ ძგაშ ნორთიშ დიდ განივ აკოხუალას, ობჟათეშე თინა ჭკირჷნს ბჟაეიოლიშ განშე [[კარავანკი|კარავანკიშ ქჷნდჷრს]]. დიდ ტექტონიკურ რღამილს ორჩქინანს თაშნეშე კლაგენფურტიშ ღანჩო; თინა გოზინდილი რე სიგანედიშ გეზათ, ობჟათეშე გოხურგილი რე [[კარავანკი|კარავანკიშ ქჷნდჷრით]] დო თელ სიგინძას წყარმალუ [[დრავა|ფრავათ]] რე გინოკვათილი. თენა ეშაფშაფილი რე პლიოცენური [[კონგლომერატი (გეოლოგია)|კონგლომერატეფით]], ნამუეფი ლინგიტეფიშ შქამიოცენურ თიხეფს ფორჷნს. უმოს ახალ, ფირჩა [[ტექტონიკა|ტექტონიკურ]] რღამილს წჷმარინუანს ლიუბლიანაშ აუზი; თინა კარავანკიშ ობჟათეშე, [[იულიუსიშ ალპეფი|იულიუსიშ ალპეფიშ]] ბჟაეიოლშე, ალპეფიშ დო [[დინარიშ გვალონა|დინარიდეფიშ]] თანჯას იდვალუაფუ. ლიუბლიანაშ რღამილიშ არძაშე ჯვეში ფალეფი ჟინი პლიოცენური რე; თე აუზიშ ფორმირაფაშ ახალი ისტორია უკვე მაოთხურ ფარანს ორხველჷ. ჟინმასუმურიშ მაგური ტექტონიკური ყარაფეფი: ნორთობურო — ნოსხილეტეფი, ნორთობურო ორგალიშობური (თაღისებრი ქორთ.) ფლექსური ტიპიშ გინოღირიკუეფი გოთანჯჷნა ალპეფიშ ირიბო მერინელ ბჟაეიოლ ძგას, ნამუსჷთ თაშნეშე ოხოლჷ ახალეშნასოფა [[ქანი (გეოლოგია)|ქანეფიშ]] გჷშაულარეფი დო ალმახანურ ფარანშახ აფუ ასქილადირი [[სეისმოლოგია|სეისმურობა]]. ვენაშ აუზიშ (ნამუთ ალპეფიშ ოორუე-ბჟაეიოლ კუნთხუს [[კარპატეფი|კარპატეშე]] რთჷნს) ტექტონიკური დეპრესიაშ ფორმირაფაქ შქა მიოცენს დიჭყჷ, ნამუქჷთ უკული მაჟირაშა მახორცქჷ ქვიბის, მუკი-მუკის ქჷგარტყჷ ნოსხილტეფიშ სახეთ. ობჟათე-ბჟაეიოლ ალპეფს გვალეფიშ ზონალური გოვითარაფაშ შანეფი, ცარცული პერიოდშე დოჭყაფილი, გვალო ახალი დო ჭირაკილი ზონეფიშ ჭიე-ჭიეთ რდუალა, უმოს ნათელო იძირებე, ვინდარო ოორუეშ ალპეფს. უმოსი ჯვეში ზონეფი გინორჩხუალათ ისარსალუ. გვალაშწჷმოხონეფიშ ინალაფუეფს დოლექილი ბერჯეკი ნორღვეფი მასალეფი აკოჭირაკუაშ ახალ ფაზეფს მაჸუნუდუ, თეწკჷმა ასიმეტრიული ნოჭიროკეფი გინონჯირას დო ქერცუან მიშახოხუას განიცადენა. თეშ მოხ, თაქით ხვადუდუ დიდი ვერტიკალური ეზინდუეფი, ნორთობურო — ორგალიშობური, ნორთობურო ბერტული ინოხუალეფით დო ნოსხილეტეფით. თეწკჷმა ართო, ახალ გორჩქინაშ ტექტონიკური ყარაფეფიშ ამპლიტუდა, მუჭოთ რჩქჷ, ბჟაეიოლშე ბჟადალშახ იძინანდჷ. გვალეფს ახალგორჩქინაშ ჟინ მასუმურ დო მაოთხურ ეშაკინეფს, მუთ დიფერენცირაფილო, ორგალიშობური ყარაფიშ სახეთ ხვადუდუ, მიდასურენა მიარერუცხუანი მიოცენური, პლიოცენური მაოთხური ხანიშ [[ტერასეფი (გეოლოგია)|ტერასული]] ჟიდოხეფიშ ნოსქილედეფი გვალეფს დო ლეხერეფიშ კართეეფს. თეცალი მოთინილი ჟიდოხეფი დო [[ტერასეფი (გეოლოგია)|ტერასეფი]] მუჭოთ ობჟათეშე, თაშნეშე ოორუე-ბჟაეიოლ ალპეფს, ფართას რე გოფაჩილი, მარა თინეფი ძალიერო დოსვარილეფი რენა დო მიარე შვანს, ძალიერი აკოჸინალუაშ ინტენსიური [[ეროზია (გეოლოგია)|წყარმალური ეროზიაშ]] გეშა, გეგნორჩხელენა. ეიოშანალი რე, ნამდა ბჟაეიოლ ალპეფშო ძალიერო დჷმახასიათაფალი რე დო მინ აბანს ფირჩა მოთინილი ჟიდოხეფი თაქ შურო ვამიპალუაფუ, მუთ რელიეფიშ გოვითარაფაშ, ნორთობურო შხვანერი მალუობაშ მაძირაფალი რე. ოართეთ, ბჟადალიშ ალპეფქ, [[ოლიგოცენი|ოლიგოცენშე]] მოჸუნაფილი მაოთხურ პერიოდშახ, ბჟაეიოლიშ გინაწონს, უმოს ძალიერო ეშეკინჷ. გვალაშ რელიეფიშ [[ეროზია (გეოლოგია)|ეროზია]] ინტენსიურო მიშჷ, მარა გვალეფიშ ძალიერ დოდაბალაფაშახ ვემიშჷ. რე თიშ შანეფი, ნამდა ნეოგენს გვალეფი თაქ ხოლო გინორჩხელენა მონჭინაფაშ სტადიაშახ, მუშ გეშათ ჟინ პლიოცენს მოხვალამე ახალი ძალიერი ეშაკინა დო [[რელიეფი|რელიეფიშ]] გოახალაფა, თეს მაჸუნუ მაოთხური ალპეფიშ აკოჸინალუაქ. [[შვეიცარიაშ ალპეფი|შვეიცარიაშ ალპეფს]], ეკონია შარიაჟული მიშახოხუაშ თებაშ უკული, მიოცენიშ დო პლიოცენიშ თანჯას ჰელვეციურ ზონას ოკო მოხვალამდეკო გვალეფიშ ედომუშამი ინტენსიური ეკინა. მაღალი რაიონეფშო გინორჩხუალა უმოს ძალიერო მიშჷ, დჷნოლექ ოფორუქ გეგნირჩხჷ, კრისტალურ მასივეფქ გეტარკალჷ, ლირულ ნოღირიკეფს დჷნოლექ ქანეფქ უმოსო ქჷდოსქიდჷ. თიწკჷმა გვალეფიშ თელ ასაგასას დიდ განივ ინოღჷრიკუაქ წჷმიქიმიჷ, მუქჷთ გჷმიჭანუ ბჟადალი დო ბჟაეიოლი ალპეფიშ თანჯას წყარმალუეფიშ ლეხერეფიშ დორთილი ღარტაფიშ გოვითარა. შვეიცარიაშ ალპეფიშ მუშობურობას, ბჟაეიოლ ალპეფიშ გინაწონს, აკოხუალაშ დო ნოსხილეტი დისლოკაციეფიშ ალაზიმაფათ სიმორჩილე წჷმარინუანს. ახალგორჩქინაშ [[ტექტონიკა|ტექტონიკური ყარაფეფი]] უმოსო ხვადუდუ ოართე დო დიფერენცირაფილი ორგალიშობური ეშაკინეფიშ სახეთ, ნამუეფით უმოსო დოშქუმალირი რდეს ძგალეფჸურე, გჷშაკერძაფილო — [[ობჟათე|ობჟათეჸურე]]. ალპეფიშ ლეხერეფიშ რშვილიშ გოვითარაფას, შილებე უთოლჸუჯუათ თუდონი მიოცენშე, წოხოლენგვალეფიშ დო დინოხოლენგვალეფიშ წყარმალური დო ტობაშ ნოლექეფიშ ხასიათიშ მეჯინათ. თეწკჷმა, ირდიხას კონსტანტირაფილი რე [[ეროზია (გეოლოგია)|წყარმალური ეროზიაშ]] დუდშეიანი კონსექვენტური მალუობაშ უჯგუშობა, წყარგჷმართუშე გჷმჷმალი წყარმალუეფიშ დიდი განიერი ლეხერეფით. ხვალე უმოს გვიანო — ჟინ [[მიოცენი|მიოცენს]] დო [[პლიოცენი|პლიოცენს]] იჭყანს ფორმირაფას ალპეფიშ ალმახანურ [[რელიეფი|რელიეფშო]] ძალიერო დჷმახასიათაფალი რე დიდი ლეხერეფი. ლეხერეფიშ დუდშეიანი გოვითარაფა, დიო ხოლო დორთილი ალპეფიშ კართეეფიშ ზოგად გეზაშა რდჷ მუკობუნელი, მუსჷთ აეფენდჷ ჭიროკილი გვალეფიშ დო ჭიროკილი შარიაჟეფიშ ლირეშ მანგის დოკინა ჭიროკილი მასეფიშ ეშაკინაშ დო ნწყუალაშ რაიონეფიშ მორიგობა. ოორუე შვეიცარიაშ ალპეფიშ დიდი განიერი ლეხერეფი, მუჭომით რე [[აარე|აარეშ]], [[რაისი|რაისიშ]] დო [[ლინთი|ლინთიშ]] ლეხერეფი, თი სახეთ მუჭოთ თინეფი ჯვეშ ბორჯის რდეს გოჭყაფილი, ხვალე ნორთობურო რენა აკოფარდაფილი ჭიროკილი მასივეფიშ მანგიშ დოკინაწკჷმა. შვეიცარიაშ დიდი მანგური დინოხოლენი ღარტაფი, ახლაგორჩქინაშ ტექტონიკური ინოღჷრიკუაშ ზონას იდვალუაფუ. თეშ მაგური გენეზისი უღუ ალპეფიშ ობჟათე ([[იტალია]]შ) კართეეფს, პენინურ ჯინჯურ ზონას (ინსუბრიშ ღარტაფის) დვალირ ვალტელინიშ მანგის ღარტაფის წყარმალუ [[ადა|ადაშ]] ლეხერით. == გეოლოგიური ეგაფილობა == {{თარი|ალპეფიშ გეოლოგია}}{{თარი|ალპური დოჭირაკუა}} [[ფაილი:Alpiner Gebirgsgürtel.png|მინი|მარჯვნივ|320პქ|ალპიდეფიშ გვალაშ ორტყაფუშ რუკა.]] ალპეფიშ [[გეოლოგია|გეოლოგიური ეგაფილობა]] დო [[ტექტონიკა]] რთული ხასიათიშ რე. ალპეფქ აკიქიმინჷ ალპური გვალეფიშგორჩქინაშ მალუობაშ ბორჯის, ნამუქჷთ დიჭყჷ დოხოლაფირო 65 მილიონი წანაშ წოხოლე.<ref name="ბრტ" /> [[აფრიკაშ ბაქანი|აფრიკაშ ბაქანიშ]] [[ევროპა|ევროპაშ]] [[კონტინენტი|კონტინენტიწკჷმა]] რაგვინიშ უკული ბჟადალი ალპეფი ბჟაეიოლ ალპეფიშ გინაწონს ბრელით უმოსო აკოკორობილი რდჷ. თეშ გეშა ბჟაეიოლ ალპეფს გაჩქჷ არძაშე დიდი დიამეტრი, თი ბორჯის, მუჟამსჷთ ბჟადალ ალპეფს ამხვადუნა არძაშე მაღალი პიკეფი. არძაშე ჯვეში ართურეფი ორხველჷ [[ჰელვეციური შარიაჟი|ჰელვეციურ შარიაჟის]], ნამუთ იკათუანს პრეკემბრიულ, პალეოზოურ დო ჰერცინულ ჭირაკუეფს.<ref name="gga">{{cite web|url=http://www.mtnforum.org/sites/default/files/pub/6000.pdf|title=ალპეფიშ გეოლოგიურ-გეომორფოლოგიური დოხასიათაფა|work=Mountain Research and Developmen|accessdate=}}</ref> ალპეფიშ [[გეოლოგია|გეოლოგიურ ეგაფილობაშ]] უდიდაშ როლს ლაჸაფენს შარიაჟული სტრუქტურა — ნოჭიროკეფიშ ძენწარეფიშ რთული შაყარუა, გინონჯირა დო მიშახოხუა ბჟადალშა დო ოორუე-ბჟადალშა — ბჟადალ ალპეფს, ბჟაეიოლ ალპეფშა — ოორუეჸურე. თაურეშე ოკო გჷმითიშას ობჟათე-ბჟაეიოლ ალპეფიშ ოლქიქ, ნამუთ ტექტონიკურო „ალპიდეფს“ ვარინ, ორხველჷ „დინარიდეფს“. თეშ მოხ, ალპეფიშ ფართობიშ დიდ ნორთის, ოღონც ედომუშამო ვარ, აკმადგინანს ალოქტონური შარიაჟული ნოჭიროკეფიშ ოფორუეფი, უმეტაშო აკოხუალეფით დო [[ეროზია (გეოლოგია)|ეროზიათ]] რენა დათხიული ნოჭიროკეფიშ ჯინჯეფს. ბჟადალ ალპეფშო ძალიერო დჷმახასიათაფალი რე თაშნეგედვალირი "გალეიანი" ჯვეში (კრისტალური) ავტოქთონური (ე.ი. აბანური გორჩქინაშ) მასივეფიშ რანწკი. თინეფი ბჟადალშა ეშაკინელი ფარგათ მეულა ზუღაშპიჯიშ ალპეფშე ([[ობჟათე|ობჟათეშე]]) დო ოორუე-ბჟაეიოლშე [[აარიშ მასივი|აარიშ მასივს]] იბოლოებუნა; თაშ ნამდა, თინეფი ბჟადალ ალპეფიშ მაღალგვალამი ორტყაფუშ გალეიან ქჷნდჷრს აკმადგინანა. თე მასივეფი ჯვეში ჰერცინული ნოჭიროკამი ქჷნდჷრიშ საბოლო აკოციმას დო გინორჩხუალას გინოსქილადირ ნოსქილედო იკოროცხუ, ნამუთ ნორთობურო ახალგორჩქინაშ მასუმური გვალეფიშ — ალპეფიშ ოსხირს იდვალუაფუ. ჯვეში მასივეფიშ მოხ ავტოქთონური რე თაშნეშე ბჟადალ საფრანგეთიშ წოხოლენალპეფიშ წესიერო ეგაფილი მასუმური ჭიროკილი ქჷნდჷრეფი, მუშ წოხოლენ გვალეფს დო [[იურიშ გვალეფი|იურიშ გვალეფიშ]] ჸალეფწკჷმა ართო. ალპეფიშ ოორუე ზონაშ მანგის გინოზინდილი რე ახალგორჩქინაშ ავტოქთონური ნოჭიროკეფიშ ინწრო ზოლი, ნამუთ [[ნეოგენი|ნეოგენური]] წოხოლენგვალაშ „მოლასეფშე“ ([[კონგლომერატი (გეოლოგია)|კონგლომერატეფშე]], [[ქვიშა|ქვიშეფშე]] დო [[თიხა|თიხეფშე]]) რე ეგაფილი, თე ნოჭიროკეფი შარიაჟული ოფორუშ ფრონტალურ ღოზის უხურგანა. ალპეფი აკმოდირთუ ევროპაშ ფილეფიშ ნორთეფშე.<ref name="gga" /> რანგით მაჟირა [[ალპური დოჭიროკუა]]ქ (ე.ი. ოროგენული) მოხვადჷ ჟინ ეოცენს დო ოლიგოცენს, პენინიკურ ოკიანექ გოქჷრჷ დო დიჭყჷ ალპეფიშ [[ზუღაშ დონე|ზუღაშ დონეშე]] ეზინდუაქ. თარი ეზინდუაქ დიჭყჷ მიო-პლიოცენს, მარა რეგიონული ეზინდუა რთული ხასიათიშ რდჷ. ამდღარშო ბჟადალ ალპეფშო ([[შვეიცარია|შვეიცარიას]] დო [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]]) დჷმახასიათაფალი რე ჰელვეციური დო პენინიკური ტექტონიკური შარიაჟი, ნამუეფით ბჟაეიოლ ალპეფს გჷმოლინაფას ხვალე უძგაშაშ ოორუე ნორთის ძირაფულენს.<ref name="gga" /> ევროპაშ მეჩეჩის ჰელვეციური ტექტონიკური შარიაჟი დეპონირაფილი რდჷ [[მეზოზოური ბუნა|მეზოზოურს]] დო თუდონ მასუმურს. თეშენი ეგაფილობას ბრელი რე კირქუალეფი, ნამუეფით ეიოგანა ალპეფიშ ანდა ჩინებულ პიკის. ბჟაეიოლ ალპეფს პენინიკური შარიაჟი ტკიცას რე ფორილი ბჟაეიოლ ალპეფიშ ართურეფით. პენინიკური ართურეფი ვანაფერო რჩქინდუნა ტექტონიკურ ოჭკორიეეფს. თინეფშე არძაშე უდიდაში რე ტაუერნიშ ოჭკორიე.<ref name="gga" /> ალპეფი ეგაფილი რე შხვადოშხვა ხანიშ [[ქანი (გეოლოგია)|ქანეფით]]. ჭიროკილი სისტემაშ ოსხირს ქიმინჷნს კამბრიულიშწოხოლენი კრისტალური ქანეფი ([[გნაისი|გნაისეფი]], [[ფიქალი|ფიქალეფი]]), ჟინპროტეროზოული დო კვარც-ფილიტური ფიქალეფი, გრანიტული ინტრუზიეფი. კრისტალური ოსხირი ფორილი რე თუდონპალეოზოური ფილიტური ფიქალეფით, ქვიშაქუალეფით, კირქუალეფით, ჟინპალეოზური მოლასური კომპლექსით, მეზოზოური ფიქალეფით დო კირქუალეფით, მეზოზოური დო პალეოგენური ფლიშით დო დიდი სიფსქაშ ნეოგენური მოლასური ფათ. ანთროპოგენულშე წჷმორინაფილი რე ტიპური ჯიშთური ნოლექეფი. ბჟაეიოლ ალპეფს გოპატჷნაფილ კირქუალეფს დო უმოს ჯვეშ, ცენტრალურ, ბჟაეიოლ ალპურ შარიაჟეფს შქას, ლირულ ზოლს, უმოს ეშაკინელ დო მეტო გინორჩხილ რაიონეფს დიდ „ოჭკორიეეფს,“ გუშურს უმოს ტომბას პენინიშ შარიაჟეფი. თეცალი „ოჭკორიე“ ჟინი ინიშ აუზის (ბიუნდნერიშ ფიქალეფს დვალირი კრისტალური მასივი სილვრეტას) დო მაღალ ტაუერნის, ნამუშ მასივით ბჟაეიოლ ალპეფიშ პენინიშ დუდ „ოჭკორიეთ“ იკოროცხუ. თაქ ცენტრალურ გნაისეფშე აკოდგინელი გური დო შხვა მეტამორფიზაფილიფალეფი, ნამუეფით მუდგამზმარენ ართიანშა მიშახოხილ ნოჭიროკშე აკმოდირთუ, ბჟაეიოლ ალპეფიშ სისტემაშ ფალეფით რე გოხურგილი. მასუმა „ოჭკორიე“, უმოს ბჟაეიოლშე, ზემერინგიშ რაიონს რე. ბჟაეიოლ ალპეფიშ სისტემაშ ჯინჯიშ ზონა იძირებე ბჟაეიოლ ალპეფიშ ლირულ-კრისტალური დო ფიქალეფიშ ორტყაფუშ ობჟათე ძგას, კირქუალეფშე ეგაფილი დინარიდეფიშ თანჯას, სოდეთ ალპეფიშ შხვანერი ეგაფილობაშ ობჟათე-ბჟაეიოლი ოლქი რე. [[ფაილი:Gneiss.jpg|მინი|მარცხნივ|280პქ|[[გნაისი]], ნამუთ ეიოგანს ალპეფიშ დიდ ნორტის]] [[ფაილი:Augen-gneiss-2.jpg|მინი|მარცხნივ|280პქ|გნაისიშ თოლი]] [[ფაილი:ConglomerateUSGOV.jpg|მინი|მარცხნივ|280პქ|[[კონგლომერატი (გეოლოგია)|კონგლომერატი]]]] [[ფაილი:RameschWithCave.jpg|მინი|მარცხნივ|280პქ|[[ოორუეშ კირქუალამი ალპეფი]]შ ნორთი]] ალპურ-დინარული „ენაკაკაშ“ (ნაჭდევი ქორთ.) მანგის, ნამუთ გჷმოხანტილი რე ძალამი გინძე [[ტექტონიკა|ტექტონიკური]] ღარტაფით, თის წყარმალუეფიშ მანგიშ ლეხერეფით, ობჟათე კირქუალამი ალპეფიშ სისტემა ითამ მერსხუაფილი რე ბჟაეიოლ ალპეფიშ ლირულ-კრისტალურ დო ფიქალამ სტრუქტურაწკჷმა. ობჟათე კირქუალამი ალპეფიშ ალპების სისტემა ზოხორინელი [[გეოსინკლინი|გეოსინკლინური]] აუზიშე რე წჷმოქიმინელი, იხასიათებუ ნოჭიროკეფიშ ობჟათეშა გინონჯირათ დო მიშახოხუათ, თაშნეშე გვალეფიშ ზონალური გოვითარაფათ [[ობჟათე|ობჟათეჸურე]]; თეწკჷმა, მუშ ეგაფილობას დიდ როლს ლაჸაფენს აკოხუალეფი, ნოსხილეტეფი დო ვულკანური გიშაულარეფი. ალპეფიშ გეოლოგიური ეგაფილობაშ მეტო შანულამ მუშობურობას აკმადგინანს კვათჷრას გჷმოხანტილი მანგური [[ტექტონიკა|ტექტონიკური]] დო [[ლითოლოგია|ლითოლოგიური]] ზონალობა, მუთ გიოხე გვალეფიშ [[გეომორფოლოგია|გეომორფოლოგიას]]. [[შვეიცარია]]ს ბჟადალ ალპეფიშ მაართა (ოორუეშე) გეოლოგიურ დო მორფოლოგიურ ზონას აკმადგინანს დოჭიროკუა დო მიშახუხუას მოჸუნაფილი გვალაშწჷმოხონიშ მოლასეფი, ნამუეფით კვათჷრას რენა ეკინელი, [[შვეიცარიაშ გაბარი|შვეიცარიაშ ჰაბარიშ]] ვადისლოცირაფილ გაბარეფს. თაქ შანულამ სიმაღალას ამხვადუნა ოლიგოცენ-მიოცენური [[კონგლომერატი (გეოლოგია)|კონგლომერატეფი]], ინტენსიურო დორთილი გვალეფიშ [[რელიეფიშ ფორმეფი|რელიეფიშ ფორმეფით]]. უკული [[ობჟათე|ობჟათეჸურე]] მეურს რთულას დისლოცირაფილი ზოლი, ნამუსჷთ ცარცის ჭიროკილი [[ფლიში]], [[კირქუა|კირქუალეფი]] დო [[მერგელი|მერგელეფი]] რენა მეჭედას გინონჯირელეფი დო გინოფორილი [[იურული პერიოდი|იურული]] ფაშ დჷნოლექ ქანეფს — ჰელვეციურ ქერამ შარიაჟეფს. თეშ მაგურო რე გინოჯვარედინაფილეფი იურული ფალეფი დო ფლიშიშ ზოლეფი ხოლო გალენ ავტოქთონურ მასივეფიშ ქჷნდჷრეფიშ კრისტალურ ქანეფწკჷმა. [[შვეიცარია|შვეიცარიას]] თეცალი რე [[აარიშ მასივი|აარიშ]] დო [[გოტარდიშ მასივი|გოტარდიშ მასივეფი]], ნამუეფიშ ჟირხოლო განშეთ [[მეზოზოური ბუნა|მეზოზოური ფაშ]] ნოლექი ფალეფი, [[ტექტონიკა|ტექტონიკურ]] ღარტაფშახ ოჭირინდუანა (ჟინი რაინიშ, ჟინი რაისიშ დო წოხოლენი რაინიშ ლეხერეფით). თე ღარტაფი ნორთობურო ბიუნდნერიშ ფხვიერი ფიქალეფიშ ზოლს ომანგჷ დო ოორუე [[შვეიცარია]]შ ალპეფს [[ობჟათე]]შე რთჷნს. ეკონია შხვადოშხვა, მეტამორფიზაფილი პენინური შარიაჟული [[ქანი (გეოლოგია)|ქანეფიშ]] ფალეფშე რე ეგაფილი. თაქ უმოსო რე კრისტალური მაღალი გვალაშ [[რელიეფიშ ფორმეფი]]. შვეიცარია-იტალიაშ ალპეფიშ [[ობჟათე]]-[[ბჟაეიოლი|ბჟაეიოლ]] ძგაშ ნორთის კვათჷრას გჷშერთუ მეზოზოური კირქუალეფიშ ზონაშ ნოსქილედეფი, თე ზონაშ ბჟადალი გოგინძორაფა დოკინელი რე წყარმალუ [[პადანიშ რზენი|პოშ რზენიშ]] [[ალუვიონი|ალუვიური ნორღვეფით]] რე ფორილი. [[საფრანგეთიშ ალპეფი]] [[შვეიცარიაშ ალპეფი|შვეიცარიაშ ალპეფშე]] იშხვავებუ ფართო, წესიერო ეგაფილი ავტოქთონური ჭიროკილი ქჷნდჷრეფიშ ზოლით, ნამუეფიშ ეგაფილობასჷთ უმოსო [[მეზოზოური ბუნა|მეზოზოური ნოლექი]] ფალეფი ღებულენა მენორთობას, გჷშაკერძაფილო — კირქუალეფი (საფრანგეთიშ კირქუალამი წოხოლენალპეფი). [[საფრანგეთიშ ალპეფი|საფრანგეთიშ ალპეფს]] გალენი ავტოქთონური კრისტალური მასივეფიშ ზონა უმოს კვათჷრას რე გჷმოხანტილი, მარა იშენი მეჭყვადილო რე წჷმორინაფილი ზოხოური მასივეფიშ სახეთ (''მონბლანიშ, ბელდონიშ, გრანდ-რუსიშ, პელვუშ, მერკანტურიშ მასივეფი''). თინეფ შქას გჷმოციკინაფილეფი ნორთობურო ბჟადალშა გინმულა, თინეფი გინოზინდილეფი რენა „ბრიანსონის ზონაშ“ ბჟაეიოლჸურე, თე ზონა ფხვიორი კარბონიშ დო ბიუნდერიშ ფიქალეფიშ ფალეფით რე ეგაფილი დო რელიეფის დოდაბალაფაშ ზოლს წჷმოქიმინჷნს. უკული მოურს პენინური შარიაჟეფიშ დინოხოლენი მაღალი წყარგჷმართუ ზონა, ნამუსჷთ ფიქალეფი დო [[გნაისი|გნაისეფი]] რე უმოსო. თე ზონა უხურგანს წყარმალუ [[პადანიშ რზენი|პოშ რზენს]]. გჷშაკერძაფილო კვათჷრას რე გჷმოხანტილი დო ართიანშე გჷშართილი რე ბჟაეიოლი ალპეფიშ მანგიშ [[გეოლოგია|გეოლოგიური]] დო მორფოლოგიური ზონეფი. [[შვეიცარია|შვეიცარიაშე]] გოგინძორაფილი ჭიროკილი მოლასეფიშ ზონა შანულამ სიგანას დო სიმაღალას თაქ ხვალე ბჟადალ რაიონს ოჭირინდუანს. თიშ ჟი, ვარა გალამი გვალაშწჷმოხონეფიშ ზოლიშ ჟი, ეპონილი რე ფლიშური ზონა, ნამუსჷთ უბრალო, ოშქაშე სიმაღალაშ გვალეფიშ [[რელიეფიშ ფორმეფი]] ახასიათენს. ბრეგენცერ-ვალდიშ ბჟადალ რაიონიშ მოხ, ფლიშური ზონა თაქ სოთინი ვეგნურს დინოხოლენ მაღალგვალამ ოლქიშა. უკული მეჸუნს კირქუალეფიშ ოორუე ზონა. თიშ მეჯინათ, ნამდა მუჭო რე თის [[ცარცული პერიოდი|ცარციშ]] ძალიერი კირქუალეფიშ ფა დვალირი, თაქ ამხვადუნა ქირქე კართეეფამი ინწრო ქჷნდჷრეფი დო კუნწულეფი, ვარა ფლატეძგალამი [[კარსტი|კარსტული]] ტაბაკიშობური [[გვალაშ მასივი|მასივეფი]] დო [[პლატო|პლატოეფი]] (ზონაშ ბჟაეიოლ გვერდის). ეიოშანალი რე, ნამდა კირქუალამ ალპეფს, ნამუთ დიდ სიმაღალას ოჭირინდუანს, ირო კირქუაშ წოხოლენალპეფიშ ზოლი ოხოლჷ, თინეფს უმოსი დაბალი, ნორკეთ კვათჷრი ფორმეფი უღუნა, მარა უმოსი რთული ეგაფილობაშ რე. თაქ გვალეფიშ ეგაფილობას, ტრიასული დოლომიტამი [[ქანი (გეოლოგია)|ქანეფიშ]] მოხ მენორთობას ღებულენა თაშნეშე [[იურული პერიოდი|იურული]] დო [[ცარცული პერიოდი|ცარცული]] კირქუალეფი დო მერგელეფი. ოორუეშ კირქუალამი ზონაშ ობჟათეშე გინოზინდილი რე ზოლი, ფშხირას თიშ მანგის ლეხერეფით დოშორაფილი, სოდეთ უმოსო რე [[პალეოზოური ბუნა|პალეოზოური ფიქალეფი]] (თაშნეგედვალირი „[[გრაუვაკა|გრაუვაკული ზონა]]“) ოშქაშე სიმაღალაშ ტიპიშ გვალეფით, ნამუეფიშ სიმაღალა ვანაფერო ეკმაჩირთუ 2000 მ-ს. თე ზოლიშ უკული იდვალუაფუ წყარმალუეფიშ ლეხერეფამი დიდი ღარტაფი, ნამუსჷთ მეჸუნს ფართო ცენტრალური (გნაისამი) ზონა; გნაისამ ზონას დიდ გოძვენას მაღალი გვალამი ტიპიშ [[რელიეფი]] უღჷ, ნამუთ უძგაშაშ ბჟაეიოლ რაიონს (შტირიაშ წოხოლენალპეფს) ოშქაშე გვალეფშახ დო გალამ განშახ ხოლო იდაბალებულ. უმოს [[ობჟათე|ობჟათეშე]] კინე გინმურს ფიქალამი ზოლი, ნამუშ მანგისჷთ გინოზინდლილი რე ობჟათეშ დიდი ღარტაფი, წყარმალუეფიშ ლეხერეფით. თინა გჷშმართჷნს ართიანშე ობჟათე კირქუალამ ზონას, ნამუთ ხოლო უმოსი რთული ეგაფილობაშ რე, ვინდარო ოორუეშ ზონა. [[ფაილი:Feldspathic-wacke.jpg|მინი|270პქ|მინდორიშ შპატიშ (ქვიშაქუაშ) ფოტომიკროგრაფია. თარი გჷმოსახილობა ომანგჷ პოპორეფიშ პოლარიზაციას; თუდონი გჷმოსახილობა ომანგჷ განივ პოლარიზაციას. ლურჯი ეპოქსიდური ფისი აკმაფშანს ფოროამ ფირჩეფს.]] [[ფაილი:Briançonnais modèles 7F.jpg|მინი||270პქ|მარჯვნივ|[[იურული პერიოდი|იურული პერიოდიშ]] ალპეფიშ ოშქაშე ფაშ პალისნსპასტიკური დო პალეოგეოგრაფიული მოდელეფი. ბლოკ-სქემეფი.]] [[ფაილი:Silberen2.jpg|მინი|მარჯვნივ||270პქ|[[კარრი (კარსტი)|კარული]] წჷმჷნაქიმინა ალპეფს.]] თაქ ტიპიური რე ობჟათე ტიროლიშ დოლომიტამი გჷშაკერძაფილი, ჸორშიშობური კონკეფამი მასივეფი, თენეფწკჷმა ართო, კირქუაშ გინძე ქჷნდჷრეფი დო თხემეფი რე ადიჯეშ [[ბჟადალი|ბჟადალშე]] დო [[ბჟაეიოლი|ბჟაეიოლშე]] — კარნიაშ ალპეფს. თე ზონაშო დჷმახასიათაფალი რე ჯვეში დო ახალგორჩქინაშ ეშნასოფა [[ქანი (გეოლოგია)|ქანეფიშ]] ძალიერი გჷშაულარეფი (გრანიტული დო პორფირიტული მასივეფი). კირქუაშ მაღალი გვალეფიშ ზოლს თაქი ხოლო ოხოლჷ უმოსი დაბალი წოხოლენალპეფიშ დო გვალაშწჷმოხეფიშ კირქუალამი ზონა, ნამუთ წყარმალუ [[პადანიშ რზენი|პოშ რზენს]] უხურგანს (ვენეციაშ წოხოლენალპეფი). ალპეფიშ რთული ნოგაფუშ ფორმირაფაშ [[გეოლოგია|გეოლოგიური ისტორია]] უკული დუდ ეტაპეფს ისახუ. დუდშე, შანულამი რე ჟინპალეოზოური გვალეფიშ წჷმოქიმინუაშ ფაქტიშ რენჯობა; მუქ აკოქიმინჷ ჰერცინული ჭიროკილი გვალეფი. უკული თე გვალეფქ ძალამო გეგნირჩხჷ დო აკოციუ, მარა ნორთობურო იშენი რე დვალირი ალპეფიშ მასუმური სტრუქტურაშ ოსხირო. ჰერცინული გვალეფიშ [[გეოსინკლინი|გეოსინკლინური]] გენეზისი დო თინეფიშ სიტომბაშ სტრუქტურა ოგინაფალი რე ბჟადალ ალპეფიშ გალეიანი ზონაშ მასივეფს, სოდეთ [[კრისტალური ფიქალეფი]] დო [[გნაისი|გნაისეფი]] [[გრანიტი|გრანიტამ]] [[ინტრუზია|ინტრუზიულ]] ბირთვეფს იკათუანა. შხვა [[გრანიტი|გრანიტ]]-[[გნაისი|გნაისამი]] მასივეფი, მუჭომეფით რე [[მაღალი ტაუერნი]], [[გეოლოგია|გეოლოგიურო]] უმოს ახალგჷნარჩქინათ შილებე იკოროცხანი. ჰერცინულ გვალეფიშ წჷმოქიმინუაშ უკული წჷმიქიმინჷ ჟინი კარბონიშ გვალამ სქირონაქ. პერმულ ნოლექეფსჷთ ალპეფს თაშნეშე კონტინენტური ვარა კონტინენტურიშ მაგური ხასიათი უღუ; მუს ოხოლჷ ძალიერი, ერუპტიული მინაძინეფი (ბოცენიშ დო ლუგანოშ ტობაშ დო შხვა რაიონეფიშ პორფირეფი); უკვე [[ტრიასული სისტემა|თუდონი ტრიასი]] ხოლო წყარპიჯიშ ნოლექეფით იხასიათებუ. ხვალე ტრიასის, ტეტისიშ ფარგალეფს, იჭყაფუ ალპური გეოსინკლინიშ ტომბა ინოკინა; მუს მუდგაზმარენი, ძალამი თირაფადი სიტომბაშ დო გოფაჩუაშ გიმე ლაფაშ ზონა უღუდუ, მუქჷთ გოთანჯჷ მეზოზოური ფალეფიშ ფაციალური გინორთი (შხვაობა) მუჭოთ ბორჯიშ, თაშნეშე ოფირჩაშ მეჯინათ. თაქ ვეძირებე ნოლექეფიშ წესიერი ეკერეცხული მორიგობა. თაში, ბჟაეიოლ ალპეფს ტრიასი წჷმორინაფილი რე [[კირქუა|კირქუალეფიშ]] დო [[დოლომიტი|დოლომიტეფიშ]] (სუფთა ზუღური გენეზისიშ) ქვერსემი ფათ (მუდგაზმარენი ვითოში მეტრაშ სიძალიერაშ). [[ობჟათე]]-[[ბჟაეიოლ]] ოლქეფს ტრიასიშ რიფეფიშ მასიური დოლომიტამი კირქუალეფიშ ფალეფი ვულკანურ წჷმჷნაქიმინეფწკჷმა მორიგენა. ბჟადალ ალპეფს პიჯიშო, ტრიასიშ ნოლექეფი მორჩილი სიძალიერაშ, კონტინენტური ფაციესიშ მაგურეფი რენა დო გვალეფიშ [[რელიეფი|რელიეფის]] შანულამ როლს ვა ლაჸაფენა. [[იურული სისტემა|იურულ პერიოდის]] კუნტახანური [[რეგრესია (გეოლოგია)|რეგრესიაშ]] უკული, მოხვადჷ ზუღაშ ახალ აკოკინაქ, მარა თიწკჷმა, მუჟამსჷთ შქა იურული სილაქუალეფი დო ჟინი იურული კირქუალეფი (შვეიცარიაშ „მაღალი გვალაშ“ კირქუალეფი) ალპეფიშ გალენი ზოლიშ [[რელიეფი|რელიეფის]] დიდ როლს ლაჸაფენა, ბჟაეიოლ ალპეფიშ იურული ქანეფი უმოს ნორკეთ რე გოვითარაფილი (თინეფიშ უკულიანი გოვითარაფაშ გეშა) დო, თეშ მოხ, თინეფი წჷმორინაფილი რენა ძალიერო თირაფადი ფაციესეფით (მარა თაქ ხოლო კირქუალეფი რე უმოსო). „ბარჩხალა ფიქალეფიშ“ ფაციესი, [[ნერჩი ქანეფი|ნერჩი ქანეფიშ]] ერუპტივეფწკჷმა ართო, მერსხუაფილი რე ხვალე ბჟადალ ალპეფიშ პენინური [[შარიაჟი|შარიაჟეფიშ]] ზონაწკჷმა; ხანით თინა უმოსო [[იურული სისტემა|იურულო]] იკოროცხუ. [[ცარცული პერიოდი|ცარცული ნოლექეფი]], თეში მუჭოთ [[ტრიასული პერიოდი|ტრიასული]] დო [[იურული პერიოდი|იურული]], ჯინჯიერო გინორთელი (გოშხვავაფილი) რე ბჟადალ დო ბჟაეიოლ ალპეფს. ცარცულ კირქუალეფს დო მერგელეფს დიდი შანულობა უღუ ალპეფიშ დო ბრეგენცერ-ვალდიშ გალენი ზონაშ ნოჭიროკამი ქჷნდჷრეფიშ ეგაფილობას. ცარცული პერიოდიშ მალობას თაქ უმუჭყვადუო წარმენდჷ [[სედიმენტაცია]]. ნეოკომიშ უკული, ბჟაეიოლ ალპეფიშ ოლქის მოხვადჷ გვალეფიშ ძალიერ წჷმოქიმინუაქ დო ინტენსიური ჭირაკუაშ პროცესეფქ. ცარცული პერიოდიშ შქას წჷმოქიმინელ გვალეფქ თაქ ენერგიულო გეგნირჩხეს დო აკოციეს. გინორჩხილი მასივეფი დო მუნეფიშ ლეხერეფი დეკინჷ ჟინცარცულ ზუღაქ, ნამუშ ნოლექეფით [[კონგლომერატი (გეოლოგია)|კონგლომერატეფით]] იჭყაფუ. თე ჟინი ცარცული ზუღა აკმიშქუმალუდუ ალპეფიშ ძგაშ ზუღაწკჷმა, ნამუსჷთ ილექუდუ ფლიშური ნოლექეფი (ბჟაეიოლ ალპეფს ფლიში ნორთობურო ცარცის ორხველჷ, [[შვეიცარია|შვეიცარიას]] ფლიში [[პალეოგენი|პალეოგენური]] ხანიშ რე, ხვალე ეგზოტიკურ მასივეფს რე თინა ნორთულო ჟინცარცული). ჭირაკუაშ ცარცული ფაზა ალპეფიშ ობჟათე-ბჟაეიოლ ოლქის უმოს მორჩილო რე გჷმოლინაფილი. ცარციშ ბოლოშო ალპეფიშ ფართობიშ უმეტაში ნორთიშე ზუღაქ უკოხოლე დიკინჷ, თენა რდჷ დიხაუჩაშ ქერქიშ ლარამიული ფაზაშ ეშაკინაშ მოღალუ, ნამუშ გჷმოლინაფასჷთ [[იულიუსიშ ალპეფი|იულიუსიშ ალპეფიშ]] დო კანკალე შხვა რაიონიშ ჭირაკუა წჷმარინუანს. ოორუე ალპეფს ეშაკინას შანულამ სიდიდაშა ვემიაჭირინდუ. თიწკჷმა წჷმოქიმინელ კანკალე ღარტაფის (კერძოთ, წყარმალუ ინიშ დო ზალცახიშ ლეხერეფს) ჟინი ეოცენი ოჭირინდუანს, მარა მუჭოთ თუდონი ოლიგოცენი, თინა სქიდუ ალპეფიშ ოორუე ძგაშ ზონაწკჷმა მერსხუაფილო დო ჟირი — ნუმულიტური დო ფლიშური ფაციესით რე წჷმორინაფილი. ოლიგოცენს [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] ქერქიშ მასუმური ალპური ჭირაკუაშ თარი ფაზაშ ყარაფი მაქსიმალურ ზჷმას ოჭირინდუანს. უმოსო თე ბორჯის იქიმინუ ალპეფიშ გრანდიოზული [[ტექტონიკა|ტექტონიკური]] [[სტრუქტურა]] დო წარმენს გვალეფიშ ძალიერი ეშაკინა, მუთ [[ნეოგენი|ნეოგენს]] დო მაოთხურ პერიოდის ხოლო იგინძორებუ. [[ალპური ჭირაკუა|ალპური ჭირაკუაშ]] დო მიშახოხუაშ ეკონია ქჷრაფადი ფაზეფი ალპეფიშ პერიფერიულ ზონეფს მიოცენს დო თუდონ პლიოცენს ხოლო იძირებე. == გეოლოგიური სტრუქტურეფი == [[ფაილი:ETH-BIB-Escher von der Linth, Arnold (1807-1872)-Portrait-Portr 11974.tif|მინი|მარცხნივ|240პქ|შვეიცარიალი გეოლოგი [[არნოლდ ეშერი]] ([[1807]]—[[1872]]), ნამუთ [[1856|1856 წანაშე]] რდჷ ციურიხიშ პოლიტექნიკური სკოლაშ [[გეოლოგია|გეოლოგიაშ]] [[პროფესორი]]. თინა შვეიცარიაშ გეოლოგიაშ ართ-ართი დჷმარცხუაფალი რე. ალმაავტორალათ აკადგინჷ შვეიცარიაშ [[გეოლოგიური რუკა]].]] ნოღა [[გლარუსი]] იდვალუაფუ ნოღა [[ციურიხი|ციურიხიშე]] მუდგზმარენ ვითურ [[კილომეტრი|კილომეტრის]]. თე ტერიტორია წჷმარინუანს [[შვეიცარია|შვეიცარიაშ]] ართ-ართ უჯვეშაშ რაიონს, ნამუთ იდვალუაფუ წყარმალუ ლინციშ ლეხერიშ მანგის. [[XVIII ოშწანურა|XVIII ოშწანურაშ]] შქა წანეფს გლარუსი რდჷ შვეიცარიას [[ტექსტილი|ტექსტილიშ]] წარმებაშ ცენტრი, [[XIX ოშწანურა|XIX ოშწანურაშ]] დაჭყაფუს გინირთჷ [[ალპინიზმი|ალპინიზმიშ]] თარ ცენტრო. დოხოლაფირო თი პერიოდის, გეოლოგ [[არნოლდ ეშერი|არნოლდ ეშერქ]], თე აბანეფიშ მახორუქ, აწარმუ შანულამი გეოლოგიური დაკვირებეფი.<ref name="gst">{{cite book |author=Takeshi Uemura; Shinjiro Mizutani |title=Geological Structures |isbn= |publisher=Chichester ; Toronto : J. Wiley |location= |page=309, Toronto., 1984}}</ref> წყარმალუ ლინციშ ლეხერი წჷმარინუანს U-შობურ ლეხერს, ნამუთ დოჭაჭილი რე რისულ-ვიურმული პერიოდიშ [[ჯიშთი|ჯიშთეფით]]. გარტყჷ გოტარკალერი კონკეფი, ნამუეფიშ სიმაღალა რე 2000-3000 მ. ეშერქ გური გუჩჷ, ნამდა პერმული ხანიშ ვულკანური [[კონგლომერატი (გეოლოგია)|კონგლომერატეფი]], ნამუსჷთ ვერუკანოშ ფორმაციას უძახჷნა, ფართას რე გოფაჩილი თე რაიონს კონკეფწკჷმა, [[ქვიშაქუა|ქვიშაქუაშ]] დო [[მერგელი|მერგელეფშე]] ეგაფილი ეოცენური ფალეფი, [[შვეიცარია|შვეიცარიას]] ჩინებული, მუჭოთ [[ფლიში]], ირო ჯინჯიწკჷმა რე გოფაჩილი.<ref name="gst" /> გეოლოგ [[ჩარლზ ლაიელი|ჩარლზ ლაიელქ]] გჷმაბჟინუ მუში ჩინებული ნახანდი „გეოლოგიაშ ოსხირეფი“, სოდეთ ეჭარილი რე, ნამდა თუდონ (ჯინჯიწკჷმა დვალირი ფალეფი) ხანით უმოსი ჯვეში რე, ვინდარო ჟი დვალირი ფალეფი, მუქჷთ გინირთჷ აღიარებულ ომენცარე ფაქტო. ეშერი, ნამუთ თიშ მოხ, ნამდა რდჷ გეოლოგი, თეწკჷმა ჯგირი ალპინისტით გოხოლჷდეს. თინა სკეპტიკურო გენწყილ კოლეგეფს არწუმენდჷ მუშ სიმართეშე დო ფშხირას გვალეფშა მეჸუნდუ. მალე მითინს ვაუჭუდუ, ნამდა თენა რე სტრატიგრაფიული ინვერსია, ნამუთ გინოზინდილი რე 20-30 [[კილომეტრი|კილომეტრის]]. ეშერქ ლინციშ ლეხერი ეზჷმუ დეტალურო და დარწუმუ მარკვიებელეფი, ნამდა თი პერიოდის ხვადუდუ უნიკალური, [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] ქერქიშ უნელი ყარაფეფი.<ref name="gst" /> ვერუკანოშ ფორმაცია, ნამუქჷთ დილექჷ თუდო დვალირ დონეეფს, გეგნიაბანჷ მასუმური ფალეფიშ ჟი, დახე ჰორიზონტალური ყარაფათ გინნაკინაშ მანგის. თეცალ შხუმასშტაბურ ნოკინწჷმოქიმინუას გიადუ ''მიშახოხუათწჷმოქიმინუაქ'', (''overthrusting''); გჷმირკვიუ, ნამდა [[შვეიცარია|შვეიცარიაშ]] ალპეფიშ მაღალ გვალაშ პიკეფქ წჷმოქიმინჷ თე პროცესიშ რეზულტატიშ ხარჯიშე. [[ქანი (გეოლოგია)|ქანეფიშ]] გერგენი მასივი, ნამუქჷთ შანულამ სიგინძას გეგნიაბანჷ მიშახოხუათწჷმოქიმინუაშ უკული, ჯოხო „შარიაჟი“ (''nappe''). [[XIX ოშწანურა||XIX]]-[[XX ოშწანურა|XX ოშწანურეფს]] აღიარეს, ნამდა მიშახოხუა წჷმარინუანს რჩქვანილობურ [[სტრუქტურა|სტრუქტურას]], შვეიცარიაშ ალპეფს ეჭარჷნდეს მიარე ოხემანჯღვერეს, მუჭოთ [[ოროგენი|ოროგენული პროცესეფით]] გოპიჯალაფირ გეოლოგიური სტრუქტურაშ მოდელს. ნოკინი, ნამუსჷთ ეშერქ მიოგორუ ვერუკანოშ ფორმაციას დო [[ფლიში|ფლიშის]] შქას, გიადუ [[სარდონიშ ტექტონიკური ზონა|გლარნიშ მიშახოხუაქ]]. შვანდენიშ დოხორალაშ მანგის, ნამუთ გლარუსიშე 5 [[კილომეტრი|კილომეტრით]] რე დოშორაფილი, რჩქჷ ჯგირო გჷმოკვათილი ნოკინი. შვეიცარიაშ ალპეფიშ სტრუქტურაშ აკოგურაფა გაგინძორჷ [[ალბერტ ჰეიმი|ალბერტ ჰეიმქ]], ნამუქჷთ ჭარჷ ნახანდი ჯოხოდვალათ ''„შვეიცარიაშ გეოლოგია“'' ([[1919]]-[[1922]]). ჰეიმიშ ეშანილი წინგი ალმახანურ ბორჯის ხოლო წჷმარინუანს შანულამ გეოლოგიურ ნახანდის ალპეფიშ გეშა, თის მოჸონაფილი სტრუქტურეფიშ კლასიფიკაცია ამდღა ხოლო გჷმირინუაფუ [[მენცარობა|მენცარობას]].<ref name="gst" /> [[შვეიცარიაშ ალპეფი]] გეოლოგიური სტრუქტურეფიშ მუშობურობეფიშ მეჯინათ დორთილი რე: ''მოლასური აუზით'', ''ჰელვეციური'', ''პენინური'', დო თაშნეშე ''ავსტრიული'' დო ''ობჟათეალპური ზონეფით''. არძაშე შანულამი ნორთეფი — ჰელვეციური დო პენინური ზონეფიშ სტრუქტურაშ მუშობურობეფი მერსხუაფილი რე მიშახოხუათ გოჭყაფაწკჷმა. პენინური ზონაშ დიდი ნორთი დოჸუნს [[მეტამორფიზმი|მეტამორფიზმის]], მუშ აკმადგინალ სტრუქტურეფქ გერთულუ, მუშ გეშათ ირთულებუ ორდოიანი ისტორიაშ გოვითარაფაშ დეფორმაცია.<ref name="gst" /> === გლარნიშ მიშახოხუა დო ჰელვეციური შარიაჟეფი === [[ფაილი:Albert Heim.jpg|მინი|მარჯვნივ|240პქ|გეოლოგი [[ალბერტ ჰეიმი]] (1849—1937), ნამუთ ჩინებული რე მუში სუმტომამი ნახანდით შვეიცარიაშ გეოლოგიაშე. ჰეიმქ, შვეიცარიაშ ალპეფს გაგინძორჷ არნოლდ ეშერიშ დოჭყაფილი გჷმორკვიებეფი დო მუში ომენცარე ნახანდეფი ამდღა ხოლო აქტუალური რე გეოლოგიაშ დარგის.]] კონკა [[იუნგფრაუ|იუნგფრაუშე]] ბჟაეიოლ ჸურე დოხლაფირო 50 [[კილომეტრი|კილომეტრის]] იდვალუაფუ ტერიტორია, ნამუთ გჷშაგორილი რე მაღალი გვალეფით დო გჷშაკინელი პიკეფით, ნამუეფიშ სიმაღალა დოხლოაფირო 3000 მეტრა რე. მიარერიცხუან თირამ კონკეფშე არძაშე მაღალი რე გვალა [[ტედი]] (3620 მ). თიშე [[ობჟათე|ობჟათეჸურე]] იდვალუაფუ ცენტრალური მასივეფი, ნამუეფიშ გოჭყაფა მერსხუაფილი რე ჰერცინულ [[ოროგენი|ორიგენიულ ყარაფეფწკჷმა]] დო ეგაფილი რე [[მეტამორფული ქანეფი|მეტამორფულ ქანეფით]] და [[გრანიტი|გრანიტეფით]]. ჰელვეციური ზონა ეგაფილი რე შხვადოშხვა ხანიშ ფორმაციეფით (პერმულშე დოჭყაფილი პალეოგენით თებული).<ref name="gst" /> პერმული ფორმაციაშ დუდი ნორთი წჷმორინაფილი რე ვულკანოგენური [[კონგლომერატი (გეოლოგია)|კონგლომერატეფით]], ნამუეფსჷთ ვერუკანოშ ფორმაცია ჯოხო და გლარუსიშ გოხოლუას დო მუში საძალიერე 1000 [[მეტრი|მეტრას]] ოჭირინდუანს. [[ტრიასული სისტემა|ტრიასულ დჷნოლექეფს]] გაჩქჷნა ალაზიმაფათ ნორკე სიძალიერე დო იკათუანს მოჭითე ფიქალეფს. ჰელვეციური ზონა დჷნოლექეფიშ მეჯინათ აკმოდირთუ [[იურული სისტემა|იურულ]] დო [[ცარცული სისტემა|ცარცული ხანიშ]] კარბონატულ ქანეფშე. [[იურული პერიოდი|იურული ხანიშ]] დჷნოლექეფიშ სიძალიერა დოხოლაფირო 1000 [[მეტრი|მეტრა]] რე, ინ ნორთის თინეფი ჟინ ნორთის უმოსო წჷმარინუანს ჭიფეკაკალამ [[კირქუა|კირქუალეფს]]. ჟინიურული კირქუალეფი ფართას რენა გოფაჩილი [[შვეიცარიაშ ალპეფი|შვეიცარიაშ ალპეფშე]] დოჭყაფილი [[იურიშ გვალეფი|იურიშ გვალეფით]] თებული.<ref name="gst" /> ჰელვეციურ ზონას უმოსო რე მოუჩე ფერიშ კირქუალეფი დო ნორთობურო ჭუბერამი, მარა [[ოორუე|ოორუეშე]] თინეფი გინმულა მოტუტაშფერო რიფულ კირქუალეფშა. [[ცარცული სისტემა|ცარცული პერიოდიშ]] დაჭყაფუს ტერიტორიაქ (დვალირი ალმახანური დგომარობათ აარიშ მასივიშ ობჟათეშე), ოეგებიეთ, გინირთჷ ნოლექეფიშ შაყარუაშ ცენტრო. თუდონცარცული ხანიშ დჷნოლექეფიშ სიძალიერა ([[აარიშ მასივი|აარიშ მასივიშ]] [[ოორუე|ოორუეშე]]) ვემიკმაჩირთუ 100 [[მეტრა|მეტრას]]. ობჟათეშე სიძალიერა იძინანს 1500 [[მეტრა|მეტრაშახ]]. შქაცარცული ხანიშ დჷნოლექეფი წჷმორინაფილი რე „გოლტო“ გედვალირი გლაუკონიტამი [[გეოლოგიური ფორმაცია|ფორმაციეფით]], ნამუეფიშ სიძალიერა რე 10-80 მეტრა.<ref name="gst" /> გლარნიშ მიშახოხუაქ აკიქიმინჷ თიწკჷმა, მუჟამს პერმულ დო ცარცულ დჷნოლექეფს დვალირი [[ქანი (გეოლოგია)|ქანეფიშ]] ფალეფიშ კომპლექსეფქ გაგშერთეს დო გეგნიაბანეს აარიშ დო გოტარდიშ მასივეფიშ ოორუეშე. შარიაჟიქ გეგნიაბანჷ ჟინი რაინიშ ოორუეშე 40 [[კილომეტრი|კილომეტრით]], ნამუთ ყარენდჷ აარიშ მასივიშ გოულათ, იურული, ცარცული დო თაშნეშე მასუმური ფორმაციეფიშ დუდის. მიშახოხუაშ ალმახანური სიბირტყაშ გოთოლწონაფათ, შილებე ირაგადინუას, ნამდა თინა ინმურს მაღალი პიკეფიშ გოულათ, მუჭომეფით რე ჰაუსშტოკი (3158 მ), სუბჰორიზონტალურო, [[ზუღაშ დონე|ზუღაშ დონეშე]] დოხოლაფირო 2800-3000 მეტრაშ სიმაღალას, მარა ოორუეშე 14 [[კილომეტრი|კილომეტრიშ]] დოშორაფათ, შვანდენიშ ძგას, სიმაღალა ანთხუ დახე 700 მ-შახ, თეშენი მიშახოხუაშ სიბირტყაშ ოშქაშე გინოწონუა ომანგჷ 8°-ს [[ოორუე|ოორუეშე]]. გლარნიშ შარიაჟი ამდღარშო უმოსო ეგაფილი რე ვერუკანოშ ფორმაციაშ [[ქანი (გეოლოგია)|ქანეფით]], მარა შარიაჟიშ ოორუე ნორთის, ვერუკანოშ მოხ, ასქილადირი რე ფსქელი ფალეფი (იურულშე პალეოგენშახ), მუშ გეშათ გლარნიშ მიშახოხუა, ოეგებიეთ, გინიაბანებუდუ დაფინალეფით, 2000 [[მეტრა|მეტრაშახ]]. გლარნიშ მიშახოხუათ გინოაბანაფილი, ეგაფილი რდჷ [[დჷნოლექი ქანეფი|დჷნოლექ ქანეფით]]. ფა, ნამუქჷთ დილექჷნ რე აარიშ მასივიშ ოორუეშე, ფაქტიურო აბანს დოსქიდჷ დო გინოფორილი რდჷ კინ თი შარიაჟეფით. თეჯგურა სტრუქტურას, ნამუთ გინოფორილ უგინუაბანაფუ რენ, ჯოხო ''[[ავტოქთონი]],'' მიშახოხუათ გინოაბანაფილ სტრუქტურას — ''[[შარიაჟი]]''. [[ფაილი:Picswiss GL-12-03.jpg|მინი|მარცხნივ|260პქ|მიშახოხუა ბერნიშ ალპეფს. რჩქჷ კირდეამი ფურიალე, ტარკალე ფერდეფი (შვეიცარია).]] [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა|მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ]] უკული, შვეიცარიაშ ალპეფს იჸუ ტარებულქ შანულამ გეოლოგიურ რკვიეფქ, ნამუქჷთ იჸუ მეჯღუნელქ თე ტერიტორიეფიშ მიშახოხუაშახიან, [[სედიმენტაცია|სედიმენტოლოგიურ]] დო [[პალეოგეოგრაფია|პალეოგეოგრაფიულ]] აკოგურაფაშა. გეოლოგი რუდოლფ ტრიუმპი ([[1960]]), ნამუთ ირკვენდჷ [[შვეიცარიაშ ალპეფი|შვეიცარიაშ ალპეფს]], ფლიშურ ფორმაციეფს აკაჯამუ [[ფაციესი|ფაციესეფიშ]] მიარეფერუანობა. თე სქემაშ აკოდგინათ, ქიმიღეს ზიტყვასქვილი, ნამდა ავთოქთონური ორტყაფუ დო ჰელვეციური მიშახოხუეფი დვალირი რდეს [[აარიშ მასივი|აარიშ მასივიშ]] [[ოორუე]] დო [[ობჟათე]] ფერდეფს, თაშ ნამდა, ულტრაჰელვეციურ ზონას ჯოხო შარიაჟეფი, ნამუთ ყარენდჷ უმოსი ობჟათეშე დვალირ ოლქეფშე. კანკალე აბანს, გლარნიშ მიშახოხუას დო ფლიშის შქას, შელებუანი რე ჟიცარცული დო პალეოგენური ფორმაციეფიშ ძირაფა. თენა რე ჰელვეციური დო ულტრაჰელვეციური შარიაჟეფი, ნამუეფქჷთ ქიმკიმარგეს [[ობჟათე|ობჟათეშე]] ზოხოურ მიშახოხუეფს. ირთულებუ გლარნიშ მიშახოხუეფიშ გარკვიება ლინციშ ლეხერიშ ბჟადალ განშე. თაქ გოტარკალაფირ ტიპიურ სტრუქტურეფს შქას, გჷმოლინაფირი რე ''აქსენიშ'' დო ''სენტის-დრუსბერგიშ შარიაჟეფი''. აქსენიშ ხანი [[ტრიასული სისტემა|ტრიასული]] რე, მარა ურნერიშ ტობაწკჷმა, შქა იურულიშ, ვარა თუდონ ცარცულიშ ფორმაციეფი [[ფლიში|ფლიშის]] რე წჷმორინაფილი. თეწკჷმა, სენტის-დრუსბერგიშ შარიაჟეფს თუდონცარცული ფორმაციეფი დვალირი რენა აქსენიშ შარიაჟეფს. ხაპაკაკალამი ნოტახი [[ქანი (გეოლოგია)|ქანეფი]], ნამუეფით იკათუანა მეტო შხუ რეყეშ ქუალეფს, იფაჩუნა ჰელვეციური ზონაშ ოორუე ნორთის. თენა რე თაშნე გედვალირი [[მოლასეფი|მოლასა]] (Molasse), ნამუშ გოჭყაფა იკათუანდჷ პერიოდეფს [[ოლიგოცენი|შქა ოლიგოცენშე]] [[პლიოცენი|პლიოცენიშ]] მეკოროცხუათ. === შარიაჟული სტრუქტურეფიშ გოჭყაფა === [[ფაილი:Martinsloch.jpg|მინი|მარცხნივ|260პქ|[[სარდონიშ ტექტონიკური ზონა|გლარნიშ შარიაჟი]], ნამუთ [[2008|2008 წანა]] [[იუნესკო|იუნესკომ]] მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა გემშეღჷ.]] ჰელვეციური ზონაშ სიგინძა 200-300 [[კილომეტრი]] რე, სიგანა — დოხოლაფირო 50 კილომეტრიშახ. სტრუქტურული მეჯინათ თინა ვარე გინორთელი ფუნდამენტალურო თი სტრუქტურეფშე, ნამუეფით გლარუსიშ მუკი-მუკის რე დვალირი. მერჩქინელი რე, ნამდა პენინური ორტყაფუშ ჭიროკილი სტრუქტურეფი, ჰელვეციური ზონაშ ჭიროკილი სტრუქტურეფიშ ანალოგიური რე. გლარნიშ ზონას, კერძოთ, შვანდენიშ ელჷ-მოლეფს გოტარკალერი გლარნიშ მიშახოხუა დეტალურო ეჭარჷ გეოლოგ ჰეიმქ ([[1921]]-[[1922]]). ვერუკანოშ ფორმაცია დო [[ფლიში]] მუჭოთ წესინ დორთილეფი რენა გინმალი ფალეფით, ნამუეფიშ სიძალიერა რე 1-3 [[მეტრა]] დო აკმოდირთუ ჭიფეკაკალამ [[კირქუა|კირქუალეფშე]], ნამუეფით მუშ განშე, იკათუანა მიარერიცხუან ფიქალიშობურ ლაქეფს, ნამუეფიშ სიგანა რე მუდგაზმარენი მილიმეტრი დო ჯოხო ''ლოხშეიტენიშ კირქუა''. ჰელვეციურ ზონას დეფორმაციაშ უძგაშაში ოკუჩხე (საფეხური ქორთ.) წჷმორინაფილი რე ჭიფე ჭირაკუეფით, ნამუეფით გოვითარაფილი რე კირქუაშ ფალეფს დო გაჩქჷ 3-5 [[მეტრა]] სიძალიერა. [[1959|1959 წანას]] ჰიუბერტიქ დო რუბიქ აკიმუშუეს [[ქანი (გეოლოგია)|ქანეფიშ]] მექანიკაშ პრინციპეფი მიშახოხუაწკჷმა მემართებას. თიშ უკული, მუთ ეშერქ მიოგორუ გლარნიშ მიშახოხუას, 100 წანაშ მალუობას [[შვეიცარიაშ ალპეფი]] მერჩქინელი რდჷ, მუჭოთ [[გეოლოგია|გეოლოგიური სტრუქტურაშ]] მოდელი. მარა, კანკალე პრობლემა, მუთ ოწაწჷ მიშახოხუაშ გოჭყაფას დო მექანიზმის, ამდღარშო კინე სქიდუ უგინუჭკირუ პრობლემათ. მაგალითიშო, სოჸურეშე რდჷ მიშახოხილი ჰელვეციური შარიაჟეფი? ტრიუმპიშ ([[1960]]) მეჯინათ, შვეიცარიაშ ალპეფიშ სიგანა 150 [[კილომეტრი|კილომეტრიშახ]] რე, თის დუორთინუანთ დაჭყაფუ დგომარობაშა და, მუში სიგანა 300 კილომეტრიშახ იჸუაფუდუ. == დინოხოლენი წყარეფი == === ზოგადი დოხასიათაფა === [[ფაილი:Lech unterhalb der Staustufe bei Seestall.JPG|მინი|მარცხნივ|270პქ|წყარმალუ [[ლეხი]].]] [[ფაილი:Rhone bei steinhaus.jpg|მინი|მარჯვნივ|270პქ|წყარმალუ [[რონა]].]] [[ფაილი:Abfluss des Rein da Tuma aus dem Tumasee.jpg|მინი|მარცხნივ|270პქ|წყარმალუ [[რაინი|რაინიშ]] ოდუდეეფი.]] [[ფაილი:Besenello-panorama castel Beseno 2.jpg|მინი|მარჯვნივ|270პქ|წყარმალუ [[ადიჯე]].]] ალპეფი მუში [[რელიეფი|რელიეფით]] დო [[გეოლოგია|გეოლოგიური ეგაფილობათ]] კვათჷრას გჷშერთუ [[ბჟადალი ევროპა|ბჟადალ ევროპაშ]] შხვა ქიანეფიშ ფონს. ალპიშ გვალეფი წჷმარინუანს [[ბჟადალ ევროპა|ბჟადალ ევროპაშ]] თარ ჰიდროგრაფიულ ნოსქვის. თინა მუშობურო დიდი ცენტრალური, მაღალგვალამი რეგიონი რე, მუშ მუკი-მუკის დვალირ [[რზენი (გეოგრაფია)|რზენი]], გალამ დო ოშქაშე სიმაღალაშ რაიონეფს შქას. ალპეფიშ რელიეფიშ თე მუშობურობეფი გოთანჯჷნა მუში [[ჰავა|ჰავაშ]] ([[კლიმატი|კლიმატიშ]]) მუშობურობასჷთ. დუდშე, ალპეფი ედომუშამო მაღალი ტენამობაშ აკანი რე, სოდეთ გჷმოხანტილი რე ხვეიანი [[ატმოსფერული ნოლექეფი|ატმოსფერული ნოლექეფიშ]], ირალი ჸინეფიშ [[ზოთონჯი|ზოთონჯიშ]] [[თირი|თირიშ]] ძალიერი შაყარუაშ დო ფშხირი ჰიდრორშვილიშ თირუა. [[წყარმალუ|წყარმალუეფი]] ალპეფშე შხვადოშხვა გეზათ მეულა მეძობელ ქიანეფშა. ალპეფიშ [[ჸინი|ჸინეფი]], [[თირი]] დო მიმალი წყარეფი შქა [[ევროპა|ევროპაშ]] დიდ წყარმალუეფიშ უმიარაშობას აკმონაზირანს. ხვეიანი [[ატმოსფერული ნოლექეფი]], ჰაერიშ სილამიე, თირიშ დო ჸინეფიშ ძალიერი შაყარუა წყარიშ არტერიეფიშ აკონაზირუაშ შანულამ წყუს წჷმარინუანა დო გოთანჯჷნა ალპეფიშ სიდიდარას დინოხოლენი წყარეფით — მიარერიცხუანი [[წყუ (გეოგრაფია)|წყუეფით]], წყარიშ ნადუეფით დო [[წყარმალუ|წყარმალუეფით]], მორჩილი დო დიდი [[ტობა|ტობეფით]]. ხვალე [[კარსტი|კარსტული მასივეფიშ]] გოვითარაფაშ რაიონეფს გჷშაკერძაფილო ავსტრიაშ კირქუალამ ალპეფს, წყარმალუეფიშ რშვილი უმოსი ვანაფერი რე დო [[გვალა|გვალეფიშ]] ჟინი ნორთეფი ალაზიმაფათ ღარჷბი რე წყარით. კირქუალამ წოხოლენალპეფს, კარსტული ფორმეფიშ დო რშვილეფიშ მოლინეფიშ რენჯობაშ უმკუჯინუო, მიარე წყუ დო ჰიდრორშვილი ფშხირი დო დიდარი რე წყარიშ აკნაზირათ, თიშენი, ნამდა წყარმალუეფიშ უმიარაშობას ოდუდე მაღალგვალამ კრისტალურ დო ფიქალამ ზონას უღუ. თეშ მოხ, კირქუალეფი ძალიერო დისლოცირაფილი რე, თინა მუჭოთ რჩქვანილობურო, ჭუბერიშ, ქვიშაქუალეფიშ, მერგელეფიშ ფალეფწკჷმა მორიგენს, მუთ უნარღელჸონს წყარუგუულ ჰორიზონტეფიშ რენჯობას დო ნორმალური, ხვეიანი, წყარმალური გუმნაულეფიშ პიჯალეფს. ალპეფიშ გვალეფიშ ქჷნდჷრეფშე ოდუდეს ეჭოფუნა [[ევროპა|ევროპაშ]] უდიდაში [[წყარმალუ|წყარმალუეფი]]: [[რაინი]], [[რონა]], [[დუნაი]], [[პო (წყარმალუ)|პო]] დო თინეფიშ მიარერიცხუანი ნადუეფი, ნამუეფშეთ არძაშე შანულამეფი რე: [[აარე]], [[რეისი]], [[დიურანსი]], [[დრომი]], [[იზერი]], [[დრავა]], [[ენსი]], [[ინი]], [[ოლო]], [[ადა]], [[ტიჩინო (წყარმალუ)|ტიჩინო]] დო თაში. === წყარმალუეფი === [[ფაილი:HauteVallePo.JPG|მინი|მარჯვნივ|260პქ|წყარმალუ პოშ ოდუდე ალპეფს]] [[ფაილი:Ponte sul Adda Paderno.jpg|მინი|მარჯვნივ|260პქ|წყარმალუ პოშ ნადუ [[ადა]].]] [[ფაილი:Wasserschloss switzerland.jpg|მინი|მარჯვნივ|260პქ|წყარმალუეფიშ აარეშ დო რეისიშ აკაკათაფუშ აბანი]] ალპეფიშ წყარმალუეფი ორხველჷნა [[ოორუეშ ზუღა|ოორუეშ ზუღას]] ([[რაინი|რაინიშ]] ნადუეფამო), [[უჩა ზუღა|უჩა ზუღაშ]] ([[დუნაი]] დო მუში მარძგვანი ნადუეფი [[ილერი]], [[ლეხი]], [[ინი]], [[ენსი]], [[დრავა|დრავაშ]] ჟინი მალობა), [[ადრიატიკაშ ზუღა|ადრიატიკაშ ზუღაშ]] ([[ადიჯე]], [[პო (წყარმალუ)|პოშ]] კვარჩხანი ნადუეფით), [[ლიგურიაშ ზუღა|ლიგურიაშ ზურაშ]] დო [[ლიონიშ ჸუჯი|ლიონიშ ჸუჯიშ]] ([[რონა]] კვარჩხან ნადუეფამო) აუზეფს. წყარმალუეფი ჩქარი რე დო წყარხვეიანი. უმეტაშო ირდუნა [[ჯიშთი|ჯიშთური]], [[თირი|თირიშ]] დო [[ჭვემა|ჭვემაშ]] წყარეფით. წყარიშ მაქსიმუმი წყარმალუეფს [[აფუნი|აფუნს]], [[ზარხული|ზარხულიშ]] მაართა გვერდის დო [[დამორჩილი|დამორჩილს]] იფიქსირებუ. გვალეფიშ სიმაღალაშ დო ქირქეამი სუკეფიშ რინაშ გეშა ალპეფს წყარმალური გჷმნაულაშ მუდანობა, [[ევროპა|ევროპაშ]] შხვა ქიანეფიშ გინაწონს, გჷშაკერძაფილო დიდი რე. გვალაშ წყარმალუეფს, ნამუეფით ირალი [[თირი|თირით]] დო [[ჯიშთი|ჯიშთეფიშ]] ნდღულაფათ აკმინაზირუნა, ხოლო უმოსი დიდი გუმნაულაშ კოეფიციენტი უღჷნა. [[წყარმალუ|წყარმალუეფი]], ნამუეფიშ აუზეფით უთარაშო წოხოლენალპეფწკჷმა რე მერსხუაფილი დო ნამუეფსჷთ ჯიშთეფიშ წყარით აკმონაზირანა შურო ვაუღუნა, ვარა ჭიჭე მუდანობათ — წყარხვეიანეფი რე, მარა ალაზიმაფათ ნორკებო, ვინდარო თე წყარმალუეფი, ნამუეფით ჯიშთეფით ირდუნა. ალპეფიშ დიდი წყარმალუეფიშ უმიარაშობას, დო თაშნეშე, დახე არძა მაღალგვალამი ზონაშ წყარიშ ნადუეფს ტიპიური ალპური გჷმნაულაშ რეჟიმი უღჷნა, ნამუთ რეგულარულ, კვათჷრას გჷმოხანტილ, [[ზარხული|ზარხულიშ]] თუთეფიშ მაქსიმუმწკჷმა დო თაშნეშე წესიერ დო ირალ [[ზოთონჯი|ზოთონჯიშ]] მინიმუმეფწკჷმა ([[ღურთუთა]]-[[ფურთუთა]]) რენა მერსხუაფილი. ჯიშთეფიშ დო ირალი თირიშ ძალიერი ნდღულაფაშ ბორჯის [[რაინი|რაინიშ]] მაღალი დონეშ ოშქაშე სიდიდა ვითშახ ეკმაჩირთუ დაბალი დონეშ ოშქაშე სიდიდას. ალპურ წყარმალუეფს, ნამუეფიშ ოდუდეეფიშ აკონაზირუას ჭვემეფი დო თირიშ ნდღულაფა დიდ როლს ლაჸაფენა, ნორკებო ტიპიურო გჷმოხანტილი ალპური რეჟიმი უღჷნა; თეცალი წყარმალუეფიშ [[ზოთონჯი]]შ დონე უმოს ორდო იძინანს — [[ფურთუთა]]-[[მელახი|მელახშე]]; თაშნეშე მაქსიმუმი ხოლო რჩქვანილობურშე ჭიჭეთ ორდო — [[მანგი|მანგიშე]] მოურს. თეცალი რეჟიმი უღჷნა მაგალითო წყარმალუ [[დიურანსი|დიურანსიშ]] ჟინ წელს, თაშნეშე წყარმალუეფს: [[იზერი|იზერს]], [[ენსი|ენსს]], [[დრავა|დრავას]] დო ბრელ შხვას. [[წყარმალუ|წყარმალუეფს]], ნამუეფიშ აუზეფით ოორუე წოხოლენალპეფს რე, გუმნაულაშ სეზონური კონტრასტი ნორკებო კვათჷრი უღჷნა თი წყარმალუეფიშ გინაწონს, ნამუეფი ოდუდეს მაღალგვალამ ზონას ეჭოფუნა. თინეფიშ [[ზოთონჯი]]შ მინიმუმიშ ბორჯი ძალამი მორჩილი რე. მინიმუმი კანკალეშა [[დამორჩილი|დამორჩილს]] ხოლო მოურს, ე.ი. [[ზარხული|ზარხულიშ]] აორქაფაშ გეშა [[გრუნტი|გრუნტიშ]] [[წყარი|წყარეფიშ]] ნაზირაშ მორკებაშ ბორჯის; მაქსიმუმი — [[აფუნი|აფუნს]] ([[მესი|მესის]]) უჩქჷ. გვალო შხვა ტიპიშ რეჟიმი ახასიათენს ობჟათე წოხოლენალპეფიშ წყარმალუეფს, სოდეთ [[სქირონაშქა ზუღა|სქირონაშქა ზუღაშ]] ჰავაშ გოლინა რე; თენა მეტ-ნორკებო გიოხე გუმნაულაშ მალუობას, მუთ გჷმიხანტუ [[ზარხული|ზარხულობათ]] წყარიშ დონეშ ოგინაფალო დორკებას. კერძოთ, თეცალი რე ვენეციაშ წოხოლენალპეფიშ დო საფრანგეთიშ ალპეფიშ ობჟათე რაიონიშ წყარმალუეფი, ნორთობურო ობჟათე ტიროლიშ დო ლომბარდიაშ წოხოლენალპეფიშ წყარმალუეფი ხოლო. თიშ უმკუჯინუო, ნამდა [[ტალიამენტო (წყარმალუ)|ტალიამენტოს]], [[პიავე|პიავეს]] დო [[ბრენტა|ბრენტას]] მაღალ ალპეფს უღჷნა ოდუდე, [[ზარხული|ზარხულს]] თინეფი წყარიშ სინორკეთ იხასიათებუნა დო ვენეციაშ წოხოლენალპეფიშ ლეხერეფშე ფართო, დახე სქირე, რეყეშ ქუალეფით ფორილ [[კალაპოტი|კალაპოტის]] მიხარჩალჷნა. დონეშ კვათჷრი მოძინა დო წყარალა თაქ [[აფუნი|აფუნს]] უჩქჷ, გვალეფს თირიშ ნდღულაფას დო აფუნიშ ჭვემეფიშ ბორჯის. მაჟირა მაქსიმუმს [[დამორჩილი|დამორჩილიშ]] ჭვემეფი გჷშეჭანუანს. [[ზარხული|ზარხულიშ]] აორქაფა ობჟათე ალპეფს თი ზომაშა ოჭირინდუანს, ნამდა თიცალ დიდ ალპურ წყარმალუეფს ხოლო გიოხე, მუჭომეფით რე [[ადიჯე]], ნამუშ აუზით უმოსო მაღალგვალამ ორტყაფუს იდვალუაფუ, მუში ოდუდე ირალი თირით დო ჸინეფით ირდუ. [[ოორუეშ ზუღა|ოორუეშ ზუღას]] ორხველჷ წყარმალუ [[რაინი]], ნამუთ ოდუდეს ეჭოფუნს ალპეფს დო ჟინ მალობას კვათჷნს იურის, შვარცვალდიშ გვალეფიშ ჸაქჷნდჷრეფს, უკული გინმურს ბოდენზეეშა. წჷმარინუანს ბჟადალ ევროპაშ უშანულამაშ ოერეფოშქაშე წყარიშ მაგისტრალს. სიგინძა რე 1233 კმ,<ref name=kurzerRhein>{{cite web |url=http://www.sueddeutsche.de/wissen/981/507145/text/ |title=Der Rhein ist kürzer als gedacht – Jahrhundert-Irrtum |work=sueddeutsche.de |accessdate=27 March 2010 |last1=Schrader |first1=Christopher |last2=Uhlmann |first2=Berit |language=German |date=28 March 2010}}</ref><ref name=shortRhine>{{cite web |url=http://www.thelocal.de/society/20100327-26161.html |title=Rhine River 90km shorter than everyone thinks |work=The Local – Germany's news in English |date=27 March 2010 |accessdate=9 April 2010}}</ref> აუზის ფართობი — 185 ვითოში კმ². თარი ნადუეფი რე: [[ნეკარი]] (სიგინძა 367, აუზიშ ფართობი 13 900 კმ²), [[მაინი (გერმანია)|მაინი]] (სიგინძა 527, აუზიშ ფართობი 27 292 კმ²), [[რური]] (სიგინძა 217, აუზიშ ფართობი 4 485 კმ²) (კვარჩხანი); [[აარე]] (სიგინძა 295, აუზიშ ფართობი 17 779 კმ²), [[მოზელი]] (სიგინძა 545, აუზიშ ფართობი 28 286 კმ²) (მარძგვანი). რაინი მიორსხუანს ოორუეშ ზუღას დო ალპეფიშ გვალეფს. წყარმალუ [[დუნაი]] ოდუდეს ეჭოფუნს [[შვარცვალდი|შვარცვალდიშე]], [[ზუღაშ დონე|ზუღაშ დონეშე]] 678 მ სიმაღალას. სიგინძა რე 2857 კმ.<ref name=hydatl>Bundesministerium für Umwelt, Naturschutz und Reaktorsicherheit: Hydrologischer Atlas von Deutschland, Freiburg i. Br. 2003</ref> მალობაშ ჟინ მუნაკვათას მარძგვანშე აკათუ ალპეფიშ კართეეფშე გჷმჷმალი მიარე წყარმალუ, ნამუეფშეთ შანულამი რე: [[ლეხი]] (სიგინძა 264, აუზიშ ფართობი 3 926 კმ²), [[იზარი]] (სიგინძა 295 კმ, აუზიშ ფართობი 8 370 კმ²), [[ინი (წყარმალუ)|ინი]] (სიგინძა 517 კმ, აუზიშ ფართობი 25 700 კმ²), [[ენსი]] (სიგინძა 254 კმ, აუზიშ ფართობი 6 000 კმ²) დო შხვა. {{wide image|070406-10 Tal Meran Bozen.jpg|1200px|<center>წყარმალუ [[ადიჯე|ადიჯეშ]] ლეხერი</center>}} [[რონა]] ოდუდეს ეჭოფუნს ლეპონტინიშ ალპეფს. ჟინ მალობას დო შქაწელს უთარაშო ირდუ [[თირი|თირიშ]] დო [[ჯიშთი|ჯიშთეფიშ]] წყარით. სიგინძა რე 812 კმ.<ref>{{cite web|url=http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D8769.php|title=წყარმალუ რონა/დოხასიათაფა|work=|accessdate=04/01/2012}}</ref> მარძგვანი ნადუეფი რე [[ენი (წყარმალუ)|ენი]] (სიგინძა 190 კმ, აუზიშ ფართობი 3 630 კმ²), [[სონა]] (სიგინძა 473 კმ,<ref name="sandre"> Die Angaben zur Flusslänge beruhen auf den Informationen über die, abgerufen am 6. Oktober 2010, gerundet auf volle Kilometer. </ref> აუზიშ ფართობი 29 900 კმ²), [[არდეში (წყარმალუ)|არდეში]] (სიგინძა 125 კმ, აუზიშ ფართობი 2 430 კმ²), კვარჩხანი: [[იზერი]] (სიგინძა 286 კმ, აუზიშ ფართობი 11 800 კმ²), [[დიურანსი]] (სიგინძა 324 კმ, აუზიშ ფართობი 14 225 კმ²). [[ფაილი:Tagliamento from Monte di Ragogna.jpg|მინი|მარცხნივ|200პქ|წყარმალუ [[ტალიამენტო (წყარმალუ)|ტალიამენტოშ]] ლეხერი]] წყარმალუ [[ადიჯე]] ოდუდეს ეჭოფუნს ოორუე [[იტალია]]ს, ალპეფს. სიგინძა რე 410 კილომეტრი. შანულამი რე თაშნეშე წყარმალუ [[პო (წყარმალუ)|პო]], ნამუშ სიგინძა რე 652 [[კილომეტრი]]. ჟირხოლო [[წყარმალუ]] ალპეფიშ დო [[ადრიატიკაშ ზუღა|ადრიატიკაშ ზუღაშ]] მიმარსხუაფალი არტერიეფი რე. წყარმალუ [[ტალიამენტო (წყარმალუ)|ტალიამენტო]] იკოროცხუ ეკონია დიდ ალპურ წყარმალუთ, ნამუთ წჷმარინუანს ალპეფშო წყარმალუშ ეკოსისტემაშ მინუშის. მუში ოდუდეეფი იდვალუაფუ [[იტალია|იტალიაშ]] ალპეფიშ ოორუე-ბჟაეიოლ კირქუალამ ზონას, [[ზუღაშ დონე|ზუღაშ დონეშე]] 1195 მეტრაშ სიმაღალას. აკათუ [[ადრიატიკაშ ზუღა|ადრიატიკაშ ზუღას]]. სიგინძა რე 178 კილომეტრი, აუზიშ ფართობი 2 916 კმ². გოფართაფილ რზენ აბანეფს წყარმალუშ სიგანა 3 [[კილომეტრი|კილომეტრიშახ]] ოჭირინდუანს. ტალიამენტოშ გარჩქჷ ლეხერიშ რთული დო ჯვეში მორფოლოგიური ხასიათი. წყარმალუ ართიანწკჷმა მიორსხუანს ალპეფიშ გვალეფს დო [[ადრიატიკაშ ზუღა|ადრიატიკაშ ზუღას]].<ref>{{cite web|url=http://homepages.eawag.ch/~tockner/publications/Wardetal1999-Tag.pdf|title=A reference river system for the Alps: the ‘Fiume Tagliamento’|work=|accessdate=}}</ref> ალპეფიშ წყარმალუეფი, მუნეფიშ დიდი ფეიკარობაშ, განივი პროფილიშ კვათჷრი გარდატეხაშ დო გვალეფს მერეხი ჭვემეფიშ დო [[თირი|თირიშ]] ნდღულაფაშ ბორჯის, დონეშ ფეიკარი ეკინაშ გეშა, ვარე მოღე წყარიშ ტრანსპორტიშო, მარა მანგიორი თინეფი დიდარეფი რენა წყარიშ ენერგიაშ უდიდაში ნაზირათ, მუში გჷმორინაფაქჷთ უშანულამაშ ფაქტორო გინირთჷ [[XIX ოშწანურა|XIX ოშწანურაშ]] ბოლოს დო [[XX ოშწანურა|XX ოშწანურაშ]] დაჭყაფუს ოორუე [[იტალია|იტალიას]], [[შვეიცარია|შვეიცარიას]] დო [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] შხუ ხერეჭუაშ ფეიკარი გოვითარაფაშო. === ტობეფი === ალპეფიშ გვალაშწჷმოხონეფიშ ტობეფი, გჷშაკერძაფილო [[შვეიცარია|შვეიცარიაშ]] დიდი დო [[იტალია|ჟინი იტალიაშ]] ტობეფი შანულამ როლს ლაჸაფენა [[გვალა|გვალეფიშ]] დო მახორობაშ რინას. წყარიშ დიდი აუზეფი — ტობეფი, ნამუეფით [[ზოთონჯი|ზოთონჯის]] რჩქვანილობურო ვეჸინუნა (ოორუე ტობეფი რგილ ზოთონს მინშა ნორთობურო იჸინუნა), ალჷბორენა მუნეფიშ წყარპიჯეფიშ დო ელჷ-მოლეფიშ [[ჰავა|ჰავას]]. [[ფაილი:Castelli di Cannero dal lago 2 (r).jpg|მინი|მარჯვნივ|280პქ|[[ლაგო-მაჯორე]]]] მუნეფიშ წყარპიჯეფი მეჭედას რე დოხორელი დო ფორილი რე ბაღეფით. ჟინი იტალიაშ გვალეფით თხილერი ტობეფიშ გოხოლუას ლჷბუ დო ლამე ჰავა რე; თაქ ბრელით უმოსი ლჷბუ [[ზოთონჯი]] უჩქჷ, ვინდარო წყარმალუ [[პადანიშ რზენი|პოშ რზენს]], თეშენი თაქი გოფაჩილი რე [[სქირონაშქა ზუღა|სქირონაშქა ზუღაშ]] ირალწვანე ფლორა, ნამუთ რზენს ვაჩანს. თეშ მოხ, ტობეფი წჷმარინუანს წყარით მეულა-მოულაშ მოხუჯურ საშუალებას. თაურეშე იჭყაფუ გვალეფშა მიშაულარი შარეფი, ნამუეფით ფართო დო ტომბა [[ტროგი|ტროგულ ლეხერეფს]] იგინძორებუ დო უშანულამაშ გინაულარეფშა მეურს. თეშენი თე შარეფი დო მუნეფიშ წყარპიჯეფი შანულამ როლს ლაჸაფენდეს [[ევროპა|ევროპაშ]] ქიანეფიშ ურთიართალას. ლომბარდიაშ ალპეფიშ ბჟადალ ნორთის, [[ზუღაშ დონე|ზუღაშ დონეშე]] 193 მეტრაშ სიმაღალას, ტექტონიკურ ქვიბის აშახვილჷ [[ლაგო-მაჯორე|ლაგო-მაჯორეშ ტობა]], ნამუშ სიგინძა რე 65 კილომეტრი,<ref>{{cite web|url=http://www.lago-maggiore.info/|title=ლაგო-მაჯორეშ ტობა|work=ოფიციალური ვებ-ხასჷლა|accessdate=}}</ref> სიგანა რე 11 კილომეტრი.<ref name="brt" /> გოხურგილი რე უმოსო ქირქეამ დო მარალ წყარპიჯეფით. ტობაშ ქვიბი გჷმომუშებული რე გვალეფშე მოულირ ჯვეშ [[ჯიშთი]]შე. ობჟათეშე დოვილირი რე ჯვეში ჯიშთიშ [[მორენა|მორენით]]. ტობაშ სიტომბა რე 372 მეტრა. გჷმირინუაფუ ონიშეთ. ტობას ოორუეშე ობჟათეშა კვათჷნს წყარმალუ [[პო (მდინარე)|პოშ]] კვარჩხანი ნადუ [[ტიჩინო (წყარმალუ)|ტიჩინო]]. ბჟადალ ნორთის იდვალუაფუ ჩინებული კოკი ბორომეო. [[XV ოშწანურა|XV ოშწანურაშე]] ტობაშ მუკი-მუკის დიხორჷ ბორომეოშ ფანიაქ, ნამუეფით ამდღარშახ ოხორანა კოკის დო მეთხოზჷნა ჩხომიშ ჭოფუას. ლაგო-მაჯორე ჩხომით დიდარი რე, ხე [[კალმახა]], [[ქაშაყი]] დო შხვა ბუნაშ ჩხომეფი.<ref name="brt">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/356584/Lake-Maggiore|title=ლაგო-მაჯორეშ ტობა|work=[[ბრიტანიკა|ენციკლოპედია ბრიტანიკა]]|accessdate=}}</ref> ჟინ ნორთის გოფაჩილი რე ალპეფი, შქა ნორთი გალეფს შქას რე გოდვალირი, თუდონ ნორთის გოფაჩილი რე ლომბარდიაშ რზენი.<ref>John Ball, ''The Alpine Guide, Central Alps'', p. 306</ref> ბჟადალ წყარპიჯიწკჷმა ეგაფილი რე ჩინებული კურორტეფი: სტრეზა, ვერბანია, არონა დო კანობიო.<ref name="brt" /> ლაგო-მაჯორე ზიტყვაზიტყვით ითანგუ, მუჭოთ „დიდი ტობა“. {{wide image|Vista del Lago Maggiore dall'Isola Madre.jpg|1200px|<center>[[ლაგო-მაჯორე|ლაგო-მაჯორეშ]] გინაჯინუ</center>}} [[ფაილი:Villalucertola.jpg|მინი|მარჯვნივ|230პქ|[[კომო (ტობა)|კომოშ ტობა]]]] ალპეფიშ ობჟათე გვალაშწჷმოხონეფს, [[ზუღაშ დონე]]შე 198 მეტრაშ სიმაღალას <ref name=iii>{{cite web | title= Laghi italiani | publisher= Istituto Italiano di Idrobiologia | url= http://www.iii.to.cnr.it/limnol/cicloac/lagit.htm | accessdate=2006-11-17}}</ref> იდვალუაფუ [[კომო (ტობა)|ტობა კომო]], ნამუთ გოხურგილი რე კირქუალეფით დო გრანიტეფით ეგაფილ მაღალ გვალეფით, ნამუეფიშ სიმაღალა ლაჸაფენს 2000 მეტრაშე (ობჟათეშე) 2400 მეტრაშახ (ოორუე-ბჟაეიოლჸურე). ქვიბი ტექტონიკურ-ჯიშთური გორჩქინაშ (გორჩქინა-წარმოშობა, თაქ) რე. წყარპიჯეფი უმეტაშო ქირქე რე, კირდეამი დო მაღალი რე. ტობაშ სიგინძა რე 47 კილომეტრი, სიგანა 4 კმ. მაქსიმალური სიტომბა 414 მეტრა. ტობას გინმურს წყარმალუ პოშ კვარჩხანი ნადუ ადა. ტობაშ მუკი-მუკის ფლორა მიარეფერუანი რე. ტობა დიდარი რე ჩხომით. ხე [[კალმახა]], მარა ტობაშ დოწიმდორაფაშ გეშა, ჩხომიშ პოპულაცია ირკენს. ჰავა სქირონაშქა ზუღაშ ტიპიშ რე, ლჷბუ. წყარპიჯეფწკჷმა ეგაფილი რე ანდა კურორტი. ტობა ჩინებული რე მუში გოსოფური ლანდშაფტეფით, ველური ორთათ დო გვალაშ კურორტეფით.<ref>[http://www.inghams.co.uk/lakes-mountains-holidays/resorts/location/item165325/lake-como-selection/ Lake Como holidays], ''inghams.com'', April 20, 2010</ref> გოვითარაფილი რე სპორტიშ მუდგაზმარენი ბუნა.<ref>[http://www.italiaspeed.com/2006/cars/fiat/06/kiteboardpro/0606.html 2006 Kiteboard Pro World Tour event, Lake Como], ''Italiaspeed.com'', June 6, 2006</ref> ფართას გოფაჩილი მეჯინელობაშ მეჯინათ, კომო იკოროცხუ [[იტალია|იტალიაშ]] ართ-ართ არძაშე უსქვამაშ ტობათ.<ref>[http://www.highonadventure.com/Hoa98apr/Lakecomo/lakecomo.htm Highonadventure.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130507081522/http://www.highonadventure.com/Hoa98apr/Lakecomo/lakecomo.htm |date=2013-05-07 }}</ref> ალპეფიშ გვალაშწჷმოხონეფს, [[ზუღაშ დონე]]შე 65 მეტრაშ სიმაღალას გეხვილჷ [[გარდა (ტობა)|ტობა გარდა]], ნამუშ ქვიბი [[ჯიშთი|ჯიშთურ]]-[[ტექტონიკა|ტექტონიკური]] გორჩქინაშ რე. გჷმომუშებული რე პლეისტოცენური ჯიშთეფით. ოორუე ინწრო დო გინძე ნორთი [[ფიორდი|ფიორდის]] ელაგენს დო გოხურგილი რე 2000 მეტრაშახ სიმაღალაშ [[გვალა|გვალეფით]]. ობჟათე ნორთი ალაზიმაფათ განიერი რე დო ეგაფილი რე [[მორენა|მორენული ნოლექეფით]]. გარდაშ ოორუეშე აკათუ წყარმალუ [[სარკა]], ობჟათეშე გუშურს წყარმალუ [[პო (წყარმალუ)|პოშ]] კვარჩხანი ნადუ [[მინჩო]]. უდიდაში სიტომბა 346 მეტრა რე. ტობას რე 5 ჭიჭე [[კოკი]], ნამუეფშეთ უდიდაში რე კოკი გარდა, ნამუსჷთ [[ფრანჩესკო ასიზელი|ფრანჩესკო ასიზელქ]] [[1220|1220 წანას]] დარცხუ მონასტერი, ნამუთ [[XVIII ოშწანურა|XVIII ოშწანურაშახ]] არსებენდჷ. წყარიშ ოშქაშე [[ტემპერატურა]] ომანგჷ 12°C-ს, სიტომბას (100 მ-მე) ტემპერატურა ირკენს 8&nbsp;°C-შახ.<ref name="lkg">{{ cite book |author=Eugenio Turri |title=Il lago di Garda |isbn= |publisher=Novara : Istituto geografico De Agostini |location= |page=64. 1978}}</ref> გოვითარაფილი რე ნიშალა, გოხოლუას რე ანდა კურორტი. ბრელი ხე ჩხომი. [[ფაილი:View of Vierwaldstattersee From Weggis.jpg|მინი|მარცხნივ|270პქ|ფირვალდშტედტიშ ტობა]] ლომბარდიაშ ალპეფს, [[ზუღაშ დონე]]შე 271 მეტრაშ სიმაღალას გეხვილჷ ჯიშთური გორჩქინაშ [[ლუგანოშ ტობა]], ნამუშ წყარპიჯეფი ქირქეამი დო ღარკულერი რე. ტობა ინაზირუ მიარერიცხუანი ნადუეფით. ლუგანოშ ტობაშ მაქსიმალური სიტომბა რე 288 მეტრა. ახალი წანაშეკოროცხუაშ [[590]] წანას, [[გრიგოლ ტურელი|გრიგოლ ტურელქ]] ტობას ''კერეზიო'' ქიგიოდუ.<ref name="hls-dhs-dss.ch">{{cite web|url=http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/i/I8661.php |title=Historic Dictionary of Switzerland - Lake Lugano|accessdate=2008-11-23}} [[იტალიური ნინა|იტალიურო]]</ref> [[804|804 წანას]] ართ-ერთ დოკუმენტის ტობა მიშინუაფუ, მუჭოთ ''ლაკო-ლუანასკო''.<ref name="hls-dhs-dss.ch"/> ალპეფიშ გვალაშ ჯინჯის, [[ზუღაშ დონე]]შე 433 მეტრაშ აბსოლუტურ სიმაღალას, გვალეფშქას ტექტონიკურ ქვიბის იდვალუაფუ [[ფირვალდშტედტიშ ტობა]], ნამუსჷთ რთული მორფოლოგია გაჩქჷ. ქვიბიშ ჯინჯი ჯვეშ ჯიშთეფშე რე მოთინილი. ტობაშ მაქსიმალური სიტომბა რე 214 მეტრა. წყარპიჯიშ ღოზიშ დიდი ნორთი გოხურგილი რე 1500 მეტრაშახ სიმაღალაშ გვალეფით. აკმოდირთუ ოთხი დუდი აუზიშე, ნამუეფით ჯიშთურ აუზეფს წჷმარინუანა. [[ზარხული|ზარხულს]] წყარიშ ტემპერატურა ეშმურს 22&nbsp;°C-შახ. ალპეფს ეიოშანალი რე თაშნეშე [[ბრიენციშ ტობა]], ნამუშ სიტომბა 261 მეტრა რე. გეხვილჷ [[ზუღაშ დონე]]შე 564 მეტრაშ სიმაღალას. == ჯიშთეფი == === ზოგადი ეჭარუა === [[ფაილი:Aletschgletscher mit Pinus cembra2.jpg|მინი|მარჯვნივ|290პქ|ალპეფიშ არძაშე გინძე დო ფართობით უდიდაში [[ალეჩიშ ჯიშთი]]]] ალპეფი რთული ხასიათიშ გვალეფიშ სისტემა რე, აკოჸინალუაშ თარი ყებური რე გვალეფიშ სისტემაშ კუნწული. არძაშე დიდი ჯიშთეფი იფაჩუნა ალპეფიშ მაღალგვალამ ნორთეფს, [[თირი|თირიშ]] ღოზიშ ჟი. აკოჸინალუაშ ძალიერი აბანეფი რე: ფინსტერაარჰორნიშ, მონტე-როზა-მატერჰორნიშ, მონბლანიშ დო მაღალი ტაუერნიშ მასივეფი. აკოჸინალუა უმეტაშო ოორუე კართეს რე, უმოსი ნორკე ჯიშთეფი რე აკოშაყარელი ალპეფიშ ობჟათე ფერდეფს. ობჟათე ფერდეფს ჩხანაშ ინტენსივობა ძალამი დიდი რე. ლამე ბორიეფი ზოთონჯის ურქენა ბჟადალ დო ოორუე-ბჟადალ განშე. ობჟათეშ ბორიეფი ირქენს უმოსო აფუნს დო დამორჩილს. წანანშ მალობას ობჟათეშ ფერდეფი ბჟაშე მეტ ჩხორიეფს ღებულენა, ვინდარო ოორუე კართეეფი.<ref>{{cite book |author=Escher-Vetter, H |title=Energy balance calculations from five years' meteorological records at Vernagtferner, Ötztal Alps: |isbn=|publisher=Zeitschrift für Gletscherkunde und Glazialgeologie |location= |page=397-402., 1985}}</ref> ალპეფს გლაციოლოგიური რკვიეფი [[1800]] წანაშე იჭყაფუ, თი პერიოდის აკოჸინალუაშ კანკალე აბანეფი ინტენსიურო გაკიგურეს, კანკალე — ზომიერო. ამდღარშო ჯიშთეფიშ აკოგურაფაშო ფშხირას მემართენა აეროფოტოსურათეფიშ მეთოდის. თეს ქიგიაძინჷ ზონდირაფაშ მეთოდიქ, ე.ი. ალმაშარულ გჷმოსახილობეფქ, ნამუთ შანულამო აეფენს ალპეფს გლაციოლოგიურ რკვიეფს. [[Landsat]]-იშ ალპეფიშ გჷმოსახილობეფქ დუდშე გჷმორჩქინდჷ [[1972|1972 წანას]]. === ავსტრიაშ ალპეფი === [[ფაილი:VernagtfernerVomHintergrasleck.jpg|მინი|მარცხნივ|290პქ|ვერნაგტფერნერიშ ჯიშთი (ავსტრიაშ ალპეფი).]] [[ფაილი:HintereisfernerFromNE.jpg|მინი|მარჯვნივ|290პქ|ჰინტერეისფერნერიშ ჯიშთი (ავსტრიაშ ალპეფი).]] [[ფაილი:Hintere Schwaerze.jpg|მინი|მარჯვნივ|290პქ|[[ეცტალიშ ალპეფი]]. ირალთირამი ზონა.]] ცენტრალური ბჟაეიოლი ალპეფი წჷმარინუანს აკოჸინალუაშ შანულამ ყებურს. ჩინებეფი ჯიშთეფშე მიპალუაფუ დიო ხოლო [[შქა ოშწანურეფი|შქა ოშწანურეფშე]]. [[1846|1846 წანაშე]] ზოხოურ ჯიშთეფს ინწყუაფუ სპეციალური [[გლაციოლოგია|გლაციოლოგიური]] დო [[ტოპოგრაფია|ტოპოგრაფიული]] რკვიეფი. [[1969|1969 წამაშ]] აეროფოტოსურათეფით გჷმილინჷ, ნამდა ავსტრიაშ ალპეფს რე 925 [[ჯიშთი]], ნამუეფიშ ედომუშამი ფართობი რე 542 კვადრატული კილომეტრი. რკვიეფი იკათუანდჷ: ჯიშთეფიშ მასაშ დო ენერგეტიკული ბალანსიშ, ჯიშთიშ დო კლიმატიშ ურთიართალას, ფიზიკური გლაციოლოგიაშ, დისტანციური ზონდირაფაშ ტესტირაფაშ მეთოდეფს დო შხვა ოკითხეფს. აკოჸინალუაშ თარი ზონეფი იდვალუაფუ თარი ქჷნდჷრიშ მანგის. [[ოროგრაფია|ოროგრაფიული]] ეფექტეფიშ გეშა ნოლექამობა ოორუე დო ობჟათე ფერდეფს ირკენს ალპურ დინოხოლენ ზონაშახ. [[ეცტალიშ ალპეფი|ეცტალიშ ალპეფიშ]] ცენტრალურ ნორთის ნოლექამობა ჯიშთეფიშ დუდის დოხოლაფრო 1500 მმ ოჭირინდუანს წანამოწანას.<ref>{{cite book |author=Gross, G |title=Der Flachenverlust der Gletscher in Österreich 1850-1920-1969 [Areal losses of the glaciers in the Austrian Alps 1850-1920-1969: |isbn=|publisher=Zeitschrift für Gletscherkunde und Glazialgeologie |location= |page=131-141., 1987}}</ref> ცენტრალური ბჟაეიოლ ალპეფიშ ჯიშთეფიშ ეჭარუა, ნამუთ რე გერსხუაფილი ვერტიკალურ ოჰაერე ფოტოსურათეფს ([[1969]] წანა [[ეკენია]]-[[გჷმათუთა]]) ავსტრიაშ ალპეფს გჷმალინჷ 925 ჯიშთი (542 კმ² ედომუშამი ფართობით), ნამუეფშეთ 5 ჯიშთიშ ფართობი მიკმაჩირთუდუ 10 კმ²-ს. 25 ჯიშთიშ ფართობი 4 კმ²-შ უმოსი რე, მარა ჯიშთეფიშ დიდი ნორთიშ ფართობი 1 კმ²-შე ნორკე რე. თიცალი ჯიშთეფი, ნამუეფიშ დონე თირიშ ღოზიშ ჟი იდვალუაფუ, ფორჷნს გვალაშ რეგიონეფს, სოდეთ ამხვადუნა ჯიშთიშ ნინა, [[ფირნი|ფირნიშ ვე]] დო შხვა. ფშხირ შვანს ჯიშთიშ ნინა გიმურს ინწრო ლეხერეფშა. უდიდაში ჯიშთიშ სიგინძა რე 9,2 კილომეტრი (პასტერზენ-კეესი (''Pasterzen Kees''), მაღალი ტაუერნი). ბჟაეიოლ ალპეფიშ ჯიშთეფიშ წიაკალშა გითოგორუეფქ დიჭყჷ თიშ უკული, მუშ უკულით ხემიოჭირინდაფუქ გინირთჷ ტოპოგრაფიული რუკეფიშ გჷმორინაფაქ. [[1807]]-[[1834]] წანეფს იჸუ გჷშაშქუმალირქ 1:28800 მასშტაბამ რუკეფქ, [[1845|1845 წანაშ]] უკული დიჭყჷ ინტენსიური დაკვირებეფქ, სოდეთ აკიქიმინჷ ზოხოური ჯიშთეფიშ რუკეფქ დო დოგურაფილქ იჸუ ჸინიშ ყარაფიშ სიჩქარაქ. ჯიშთიელიშ ართ-ართი მაართა ეჭარუა ორხველჷნა ა. შლაგინტვეიტის, კ. სონკლერს დო ჯ. პეიერს. ბჟაეიოლ ალპეფიშ ჯიშთიეფი მაართათ ედომუშამო ეჭარჷ რიხტერქ ([[1988]]). [[XIX ოშწანურა|XIX ოშწანურაშე]] დიჭყჷ ჯიშთიეფიშ აკოგურაფაქ, ნამუთ ამდღარ ბორჯიშა იგინძორებუ. ისტორიული დოკუმენტეფიშ მეჯინათ, ბჟაეიოლ დო ბჟადალ ალპეფს ჯიშთეფიშ უკოხოლე დოკინა მეურს 400 წანაშ მალობას. [[XVII ოშწანურა|XVII ოშწანურაშ]] დაჭყაფუს ჯიშთეფი სქიდუდეს აწოკინელ დგომარობას, ხვალე ჭიჭე ვარიციეფი რდჷ დჷმახასიათაფალი გეჸვენჯ 250 წანაშ მალობას. ბჟაეიოლ ალპეფიშ ჯიშთეფიშ უმეტაშობაქ ჯიშთურ მაქსიმუმს მიოჭირინდუ [[1770]]-[[1780|1780 წანეფს]] დო მაჟირაშა მეხოლაფირო [[1850|1850 წანას]]. კინ თი პერიოდშე ჯიშთეფი უკოხოლე მიშეს [[1965|1965 წანაშახ]], მარა უკოხოლე დოკინაქ ჭიჭე აწოკინეფით დითირჷ [[1890]]-[[1920]] წანეფს შქას. ჩხე [[ზარხული|ზარხულეფიშ]] დო მორკებული [[თირი|თირიშ]] მუდანობაშ გეშა, 1980-ამი წანეფიშ შქა პერიოდის ჯიშთეფიშ დიდი ნორთიშ წჷმჷ ულაქ აკიბორკჷ, [[1988|1988 წანაშო]] ავსტრიაშ ჯიშთეფიშ დოხოლაფირო 80%-ქ უკოხოლე დიკინჷ.<ref>{{cite book |author= Gross, G., Kerschner, H., and Patzelt, G., |title=Methodische Untersuchungen über die Schneegrenze in Gletscher-gebieten [Systematic research on the in Alpine glacier regions]: |isbn=|publisher=Zeitschrift für Gletscherkunde und Glazialgeologie |location= |page=223-251., 1977}}</ref><ref>{{cite book |author=Hoinkes, H. |title=Surges of the Vernagtferner in the Ötztal Alps since 1599: |isbn=|publisher=Canadian Journal of Ea r th Sciences |location= |page=853-861., 1969}}</ref><ref>{{cite book |author=Kuhn, M., |title=Climate and glaciers, in Sea level, ice, and climatic change: |isbn=|publisher=International Association of Hydrological Sciences Publication |location= |page= 3-­20., 1981}}</ref><ref>{{cite book |author=Kuhn, M., Markl, G., Kaser, G., Nickus, U., Obleitner, F., and Schneider, H., |title=Fluctuations of climate and mass balance: Different responses of two adjacent glaciers: |isbn=|publisher=Zeitschrift für Gletscherkunde und Glazialgeologie |location= |page= 409-416., 1985}}</ref><ref>{{cite book |author=Oerter, H., Reinwarth, O., Rufli, H. |title=Core drilling through a temperate Alpine glacier (Vernagtferner, Ötztal Alps) in 1979: |isbn=|publisher=Zeitschrift fir Gletscherkunde und Glazialgeologie |location= |page= 1-11., 1982}}</ref><ref>{{cite book |author=Patzelt, G., |title=Die neuzeitlichen Gletscherschwankungen in der Venedigergruppe [Recent glacier variations in the Venedigergruppe] (Hohe Tauern, Ostalpen) |isbn=|publisher=: Zeitschrift fir Gletscherkunde und Glazialgeologie, |location= |page= 5-57., 1973}}</ref><ref>{{cite book |author=Richter, E., |title=Die Gletscher der Ostalpen [The glaciers of the eastern alps] |isbn=|publisher=Engelhorn, Stuttgart |location= |page= 306., 1988}}</ref><ref>{{cite book |author=Rott, H., |title=Analyze der Schneeflachen auf Gletschern der Tiroler Zentral-alpen aus Landsat-Bildern [Analysis of snow areas on glaciers of the central alpine Tyrol using Landsat imageryl |isbn=|publisher=Zeitschrift für Gletscherkunde und Glazialgeologie |location= |page= 1-28., 1977}}</ref><ref>{{cite book |author=Rott, H., Domik, G., Mätzler, C., and Miller, H., |title=Towards a SAR system for snow and land ice applications: |isbn=|publisher=Proceedings of shop on Thematic Applications of SAR Data |location=Italy, |page= 29-39., 1985}}</ref> === შვეიცარიაშ ალპეფი === [[ფაილი:Aletschgletscher.jpg|მინი|მარჯვნივ|290პქ|[[ალეჩიშ ჯიშთი]]]] [[ფაილი:Ghiacciaiorhone.jpg|მინი|მარჯვნივ|290პქ|[[რონაშ ჯიშთი]]]] [[1973|1973 წანას]] ეჭარილქ იჸუ [[ჯიშთი|ჯიშთეფქ]], სოდეთ გჷმილინჷ 1828 [[ჯიშთი|ჯიშთიქ]], 1342 კვადრატული კილომეტრი ედომუშამი ფართობით. ართ-ართი მაართა დეტალურ დაკვირებეფქ იჸუ [[რონაშ ჯიშთი|რონაშ ჯიშთის]], ნამუშ ჟიდოხი ანდაშა აკიგურეს. გჷმორკვიაფილქ იჸუ ყარაფიქ დო პულსაციაქ. უხოლაში დოკვირაფეფი იკათუანდჷ [[კლიმატოლოგია|კლიმოტოლოგიურ]] დო [[ჰიდროლოგია|ჰიდროლოგიურ]] რკვიეფს. შვეიცარიაშ ალპეფიშ ჯიშთეფს მონწყილი გლაციოლოგიური გითოგორუეფი იკათუანდჷ ჯიშთეფიშ შქურინჯიშ, ჯიშთეფიშ ნინაშ ქანცალიშ, ჯიშთიშ მექანიკაშ, ბირთვიშ დო მასაშ ბალანსიშ აკოგურაფაშ ოკითხეეფს. ხარისხამი რუკეფი, სოდეთ გჷმოსახილი რდჷ ჯიშთეფიშ მოფინუალა იკათუანდჷ 1:25,000, 1:50,000, 1:100,000, 1:200,000, დო 1:500,000 მასშტაბამ რუკეფს. შვეიცარიაშ ალპეფი მაღალი გვალეფიშ სისტემა, ნამუთ ტომბა ღარტაფით დორთილი რე ოორუე დო ობჟათე სუკეფო. გოპატჷნაფილი ლამე ბორიეფი იფაჩუ [[ბჟადალი|ბჟადალ]] დო [[ოორუე]]-[[ბჟადალი|ბჟადალ]] განშე, მარა [[აფუნი|აფუნს]] დო [[დამორჩილი|დამორჩილს]] სიტუაცია ითირუ დო იფაჩუ ობჟათეშ ბორიეფი, ნამუეფით იჭანუანა ძალიერ [[ატმოსფერული ნოლექეფი|დოლექუას]] ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეეფს. [[ბჟაეიოლი|ბჟაეიოლ]] [[ბჟადალი]] ფირჩა ლეხერეფი ღებულენა არძაშე ჭიჭე ნოლექის, თიშენი, ნამდა გოხურგილეფი რენა [[ოორუე|ოორუეშე]] დო [[ობჟათე|ობჟათეშე]] გვალეფით. მოჩამილი ვითარაფა გჷშაკერძაფათ ჯგირო რჩქჷ წყარმალუ [[რონა|რონაშ]] დო მუში [[ნადუ|ნადუეფიშ]] ლეხერეფს. არძაშე დიდი ჯიშთური მასეფი შაყარელი რე [[ბერნიშ ალპეფი|ბერნიშ]], [[ლეპონტინიშ ალპეფი|ლეპონტინიშ]] დო [[რეტიშ ალპეფი|რეტიშ ალპეფიშ]] მაღალგვალამ ზონეფს. [[XVIII ოშწანურა|XVIII ოშწანურაშახ]] ადამიერიშ მერინა ჯიშთეფიშ ჸურე უგუმუშითცნობიერებელი რდჷ. ჯიშთეფშე წარმოდგენაქ ხვალე [[XIX ოშწანურა|XIX ოშწანურას]] გორჩქინდჷ. [[1595|1595 წანას]] პენინიშ ალპეფს დვალირ ართ-ართ ტობაშე მოულირ წყარქ ქეკიდინუ 160 ადამიერი. [[1597|1597 წანას]] ართ-ართ ჯიშთიშე გიმანჯირელ თირ-სვიმონქ 81 ადამიერი გოჭყვიდჷ. ართ-ართი მაართა დეტალურ გჷმორკვიაფაქ იჸუ მონწყილქ [[რონაშ ჯიშთი|რონაშ ჯიშთის]]. [[1874]]-[[1914]] წანეფს იჸუ მონწყილქ კომპლექსურ გჷმორკვიაფეფქ, ნამუეფიშ აკმაშქუმალარი ნახანდი გჷშაშქუ [[1916|1916 წანას]] შვეიცარიაშ ნაციონალურ აკადემიაქ. [[1880|1880 წანაშე]] მოჸუნაფილი [[ჯიშთი]]შ ნინაშ ქანცალს აკმიგურუანდეს ირწანურო დო შედეგეფს ობჟინუანსეს ჟურნალეფს. მეჭედას დოხორელ აბანეფს ჯიშთეფიშ შქურინჯიშ ოკითხუ დიდი შანულობაშ რე, ჯიშთეფიშ ბალანსიშ უჭყვიდჷ გოზჷმუა მეურს მუდგაზმარენ [[ჯიშთი]]ს. ჰიდროლოგიური მოდელიშ საშუალებათ იჸუ აკოფასებულქ ალპეფიშ არძაშე დიდი ჯიშთიშ — [[ალეჩიშ ჯიშთი|ალეჩიშ ჯიშთიშ]] მასაშ ბალანსიქ.<ref>{{cite book |author=Aellen, M., |title=Les variations récentes des glaciers des Alpes Suisses [Recent variations of glaciers of the Swiss Alps] |isbn=|publisher=Geografia Fisica e Dinamica Quaternaria |location= |page= 73-82., 1985}}</ref><ref>{{cite book |author=Alean, J., |title=Ice avalanches: Some empirical information about their national Association of Hydrological Sciences (IAHS) and United formation and reach |isbn=|publisher=Journal of Glaciology |location= |page=324-333., 1985}}</ref><ref>{{cite book |author=Grob, R., |title=Geschichte der Schweizerischen Kartographie [History of Swiss mapping] |isbn=|publisher=Bern, Kümmerly and Frey |location= |page= 194., 1941}}</ref><ref>{{cite book |author=Haeberli, W., Alean, J.-C., Muller, P., and Funk, M., |title=Assessing risks from glacier hazards in high mountain regions: Some experiences in the Swiss Alps |isbn=|publisher=Annals of Glaciology |location= |page= 96-102., 1989}}</ref><ref>{{cite book |author=Haeberli, W., Schmid, W., and Wagenbach, D., |title=On the geometry, flow and age of firn and ice at the Colle Gnifetti core drilling site (Monte Rosa, Swiss Alps) |isbn=|publisher=Zeitschrift für Gletscherkunde und Glazialgeologie |location= |page= 1-19., 1988}}</ref><ref>{{cite book |author=Muller, F., Caflisch, T., and Muller, G., |title=Firn and Eis der Schweizer Alpen [Firn and ice in the Swiss Alps] |isbn=|publisher=Glacier inven tory: Zürich, Geographisches Institut ETH, Publication |location= |page= 57-174., 1976}}</ref> === საფრანგეთიშ ალპეფი === [[ფაილი:Mer de Glace 1.jpg|მინი|მარჯვნივ|290პქ|[[მერ-დე-გლასი]], ლეხერიშ ტიპიშ [[ჯიშთი]], ნამუთ იფაჩუ მონბლანიშ მასივიშ ოორუე კართეეფს. სიგინძა 12,3 კმ. ფირნიშ ღოზი გინმურს [[ზუღაშ დონე]]შე 2920 მ-ს.]] [[საფრანგეთიშ ალპეფი]] ალპიშ გვალეფიშ ბჟადალი მუნაკვათა რე, ნამუთ იკათუანს ტერიტორიას [[ჟენევაშ ტობა|ჟენევაშ ტობას]] დო [[სქირონაშქა ზუღა|სქირონაშქა ზუღას]] შქას. გოვითარაფილი რე [[ეროზია (გეოლოგია)|ეროზიული]] [[რელიეფი]]. [[საფრანგეთიშ ალპეფი|საფრანგეთიშ ალპეფს]] დვალირი ჯიშთეფი აკმიართაფუნა ოთხ დუდ ბუნას, ნამუეფიშ ედომუშამი ფართობი რე 350 კვადრატული კილომეტრი. ოორუეშე დვალირი [[მონბლანიშ მასივი|მონბლანიშ მასივს]] ჯიშთეფიშ ფართობი აკმადგინანს 110 კვადრატულ კილომეტრის. თაქი რე [[მერ-დე-გლასი|მერ-დე-გლასიშ ჯიშთი]] (ჟიდოხიშ ფართობი 40 კვადრატული კილომეტრი), ნამუთ წჷმარინუანს ბჟადალ ალპეფიშ არძაშე დიდ [[ჯიშთი]]ს. უმოს ობჟათეშე [[ვანუაზიშ მასივი]] იკათუანს 130 ჯიშთის, ნამუეფიშ საართო ფართობი რე 85 კვადრატული კილომეტრი. [[პელვუშ მასივი]]შ [[ჯიშთი]]შ ფართობი რე 120 კვადრატული კილომეტრი. დოლექუა თელ საფრანგეთიშ ალპეფს ართმანგას რე თელ წანაშ მალობას. [[მონბლანი|მონბლანიშ გვალაშ]] ობჟათეშე ([[შამონი]]) წანამოწანას მოურს 1020 მმ ნოლექი. [[პელვუშ მასივი]]შ ძგას წანამოწანას მოურს 600-700 მმ ნოლექი. ნოლექამობას გჷშეჭანუანს [[ბჟადალი|ბჟადალშე]] რინელი ([[ატლანტიშ ოკიანე]]) [[ზუღა|ზუღაშე]] მოულირი ჰაერიშ ნადუეფი. მონბლანი რე აკა კაკალია გვალაშ მასივი, ნამუსჷთ გაჩქჷ დიდი, ალაზიმაფათ უჭყვადუ ჯიშთური ფართობი. თაქ ჯიშთიშ ფართობი რე 110 კვადრატული კილომეტრი. უდიდაში რე ჯიშთი [[მერ-დე-გლასი]], ნამუშ ფართობი რე 40 კვადრატული კილომეტრი. მონბლანიშ მასივიშ ოჟათეშე გონჯირელი რე ვანუაზიშ მასივი, ნამუშ სიმაღალა რე [[ზუღაშ დონე]]შე 3861 მეტრა. მასივი იკათუანს დოხოლაფირო 130 ჯიშთის. პელვუშ მასივი ალპეფიშ არძაშე ობჟათეშე დვალირი ჯიშთი გვალაშ მასივი რე, ნამუშ სიმაღალა რე [[ზუღაშ დონე]]შე 4102 მეტრა ([[ბარ-დეზ-ეკრენი]]).<ref>{{cite book |author=Jouzel, J., and others, |title=Chronologie d'un carottage de 20 m au col du Dome (Massif du Mt. Blanc) [Chronology of a core sample in the Col du Dome (Mt. Blanc area)] |location= La Houille Blanch |page= 491-497., 1984}}</ref><ref>{{cite book |author=Letréguilly, A., |title=Bilans de masse des Glaciers Alpins: Méthodes de mesures et repartition spatio-temporelle [Glacial mass balance of the Alpine glaciers |location= Methodology and spatio-temporal distribution]: unpublished Third Cycle thesis, University of Grenoble, |page= 1984}}</ref><ref>{{cite book |author=Reynaud, L., Vallon, M., and Letréguilly A., |title=Mass balance measurements: Problems and two new methods of determining variations |location= Journal of Glaciology |page= 446-454., 1986}}</ref><ref>{{cite book |author=Vallon, M., and Leiva, J.-C., |title=Bilans de masse et fluctuations récentes du Glacier de Saint-Sorlin, Alpes Françaises [Mass balance and recent fluctuations of Saint-Sorlin Glacier, French Alps] |location= Zeitschrift für Gletscherkunde und Glazialgeologie |page=143-167., 1982}}</ref><ref>{{cite book |author=Reynaud, L., Vallon, M., Carle, C. |title=Analyse et synthèse des mesures glaciologiques effectuées sur le glacier de Gébroulaz, massif de la Vanoise [Analysis and synthesis of glaciological measurements made on the Gébroulaz Glacier, Vanoise massif |location=Travaux scientifiques du Parc National de la Vanoise |page=9-29., 1983}}</ref> == ჰავა == [[ფაილი:Alpine flora.png|მინი|მარცხნივ|230პქ|ტიპური ალპური რეგიონი. გოვითარაფილი რე ესთეტიკური ლანდშაფტი. კლიმატური პიჯალეფიშ გეშა გოპატჷნაფილი რე მიარეფერუანი ფლორა.]] [[ფაილი:GlarusAlps.jpg|მინი|მარჯვნივ|300პქ|ალპური ორტყაფუ. ჩანს ჩანარეფი.]] [[ფაილი:Weissmies01.jpg|მინი|მარჯვნივ|300პქ|კონკა [[ვაისმისი]], სოდეთ გოვითარაფილი რე კონწარი ზოთონჯი.]] [[ფაილი:Foehnwolken Schweiz.jpeg|მინი|მარჯვნივ|300პქ|[[ფიონი]] [[შვეიცარია|შვეიცარიას]].]] [[ფაილი:Mittagskogel Foehnwolken 15032008 01.jpg|მინი|მარჯვნივ|300პქ|[[ფიონი]] ალპეფს ([[კარავანკე]]).]] ალპეფი წჷმარინუანს [[ევროპა|ევროპაშ]] ართ-ართი უშანულამაშ კლიმატგჷმართალს, ნამუსჷთ ილინუაფუ ზუღაშ, პანონიური დო სქირონაშქაზუღური კლიმატეფი. ჯინჯიერი კლიმატური გოლინა იგინაფუაფუ ლჷბუ ბჟადალიშ ბორიეფიშ, ატლანტიკაშ ლამე ჰაერიშ მასეფიშ, ოორუეშე მოულირი რგილი არქტიკული ჰაერიშ, ბჟაეიოლშე მოულირი სქირე კონტინენტური ჰაერიშ მასეფიშ დო ობჟათეშე მოულირი ტიბუ სქირონაშქაზუღური ჰაერიშ სახეთ. ალპეფი ედომუშამო მაღალი ტენამობაშ ოლქი რე, ხვეიანი [[ატმოსფერული ნოლექეფი|ატმოსფერული ნოლექეფიშ]], ირალი ჸინეფიშ დო [[ზოთონჯი|ზოთონჯიშ]] [[თირი|თირიშ]] ძალიერი შაყარუაშ დო ფშხირი ჰიდრორშვილიშ მაღვენი რე. ალპეფიშ ჰავაშ მაჟირა შანულამ მუშობურობას წჷმარინუანს მუში ზონალობა სიმაღალაშ მეჯინათ, მუთ კვათჷრას გჷმისახუ [[ლანდშაფტი|ლანდშაფტეფიშ]] ვერტიკალური ზონეფიშ ფშხირ თირუას; თეს გიაძინუ [[რელიეფიშ ფორმეფი|რელიეფიშ ფორმეფიშ]] სიმიარე დო სირთულე; ირფელი თენა ორთაშობური პიჯალეფიშ დიდ მიარებუნობას ქიმინჷნს. მაღალ აბანეფს კლიმატური პიჯალეფიშ თირუა ხვადუ [[ტემპერატურა|ტემპერატურაშ]] დორკებაშ დო სილამიეშ მოძინაშ სახეთ. ეიოშანალი რე, ნამდა სილამიე ხვალე გარკვეულ სიმაღალეშა იძინანს, მუშ უკული თინა კინე ირკენს. ჩხანათ განათებული კონკეფი ფშხირას „მუნაფეფიშ ზუღათ“ მოფინილ არეს რე ებიჯილი; მუნაფეფი გაქუნუ გვალეფიშ ორტყაფუს დოხოლაფირო 1500-2000 მეტრაშ სიმაღალას, სოდეთ ალაზიმაფონი სილამიე დო [[ატმოსფერული ნოლექეფი|ნოლექეფიშ მუდანობა]] გჷშაკერძაფილო დიდი რე. თაში, გვალეფიშ „ალპური ზონა“ ტყაშ დო სუბალპურ ზონეფშე ონდეთ მეტი სისქირუეთ დო ნორკე მუნაფუანობათ იშხვანერებუ. [[ტემპერატურა|ტემპერატურაშ]] რკება, სიმაღალაშ მეჯინათ, უმოსი კვათჷრი რე [[ზარხული|ზარხულს]], ვინდარო [[ზოთონჯი|ზოთონჯის]].<ref name="ბთდ" /> [[ზოთონჯი]] [[თირი|თირამი]] კონკეფიშ ორტყაფუს ნამეტანი კონწარი ვარე (ოშქაშე [[ტემპერატურა|ტემპერატურათ]]), მარა ხვეიანთირამი რე დო გლახა ტაროსის მეტო ოშქურანჯი რე, უჩქჷ ძალიერი ბორიეფი დო ქარშხუფი. ოართეთ, [[ზოთონჯი]] თაქ უმოსი ნათელი დო სქირე სეზონით გჷშეგორუ, ვინდარო [[ზარხული]], ნამუსჷთ ფშხირი ჭვემეფი დო ნირსეფი ახასიათენს. აბანიშ აბსოლუტური სიმაღალა თარ, მარა ვარ გჷშაკერძაფილ, როლს ლაჸაფენს ჰავაშ თირუეფს. დიდი შანულობა უღუ კართეეფიშ [[ექსპოზიცია (ლანდშაფტი)|ექსპოზიციას]]. კვათჷრას იშხვავებუ ბჟაჸურე მეჭოფაფილი ობჟათეშ („ბჟალამი“) დო ოორუეშ („ჩოროამი“) გვალეფიშ კართეეფიშ ჰავა. ობჟათე ქირქე კართეეფი ზომიერ ორტყაფუს გჷშაკერძაფილო მოხუჯურ პიჯალეფს რე, დღაშით ბჟაშ ჩხორიეფი გიანთხუ თინეფს. უფურაშ დგომარობას რე ბჟაშ ჩხორიეფს გვალო მორკებული ქირქე კართეეფი. თე გინორთელობა არგამათ გიოხე გვალეფიშ ობჟათე კართეეფიშ უმოს დიდარ დო მიარეფერუან ჩანარეფით გოქუნილ [[ლანდშაფტი|ლანდშაფტის]].<ref name="ბთდ" /> კლიმატური გინორთი ძალამი დიდი რე გვალეფიშ პერიფერიულ დო დინოხოლენ ნორთეფს შქას, გჷშაკერძაფილო გვალეფიშ ტომბა, გალეიან გოლინაშე ჯგირო თხილერ ლეხერეფს. ალპეფიშ ოორუე დო ობჟათე კართეეფი (წოხოლენგვალეფიშ მოხ) [[ატმოსფერული ნოლექეფი|ატმოსფერული ნოლექეფიშ]] უდიდაშ მუდანობას ღებულენს (ოშქაშეთ 1000 მმ-შე 2000-3000 მმ-შა წანაშ მალობას) დო ძალიერო ლამე ჰავათ იხასიათებუ. თინეფშე დიდი გოლინა უღუ ოორუე-ბჟადალშე მუმალი ზუღაშ ჰაერიშ მასეფი. უმოსი სქირე დო ბჟამი ჰავა ახასიათენს მუჭოთ მიარე ქჷნდჷრს, თაშნეშე, გჷშაკერძაფილო, ალპეფიშ მაღალგვალამი ორტყაფუშ დინოხოლენ ლეხერეფს, სოდეთ [[ატმოსფერული ნოლექეფი|ატმოსფერული ნოლექეფიშ]] წანამოწანური მუდანობა ფშხირას 800-600 მმ-შახ ხოლო ანთხუ, მინ აბანს 600 მმ-შე ნორკე ხოლო რე. გვალაშ ლეხერეფიშ ჰავაშ მუშობურობას მუში მეტი კონტინენტურობა წჷმარინუანს. [[ზარხული|ზარხულს]] ლეხერეფი ძალამო ტიბუ, მუსჷთ ხეს უნწყჷნს თაშნეშე ქირქე კართეეფიშ ტიბაფა ხოლო. აკორანგვილი ლეხერეფი დო ქვიბეფი [[ზოთონჯი|ზოთონჯის]] ნორკეთ მოხუჯურ პიჯალეფს რე, ვინდარო ქჷნდჷრეფიშ კართეეფი, თიშენი, ნამდა ჰაერს თაქი გარქიალი ვაუღუ დო ფშხირას კვათჷრას გჷმოხანტილი [[ინვერსია (მეტეოროლოგია)|ტემპერატურული ინვერსია]] იჭყაფუ, გვალაშ მახორუეფი მუჭოთ წესინ ურიდანა ტომბა ლეხერეფიშ ქვინჯეფს დოხორალას. [[ატმოსფერული ნოლექეფი|ატმოსფერული ნოლექეფიშ]] რეჟიმი ალპეფიშ შხვადოშხვა რაიონს შურო ვარე ართგვარუანი, ირ რაიონს მუში დორხველი სპეციფიკური მუშობურობა ახასიათენს. მაგალითო, [[საფრანგეთიშ ალპეფი|საფრანგეთიშ ალპეფიშ]] დო ობჟათე, ალაზიმაფათ — ჩხე დო სქირე [[ზარხული|ზარხულამ]] გვერდის ჯგირო იძირებე [[სქირონაშქა ზუღა|სქირონაშქა ზუღაშ]] ჰავაშ გოლინა. წყარმლუ [[დიურანსი|დიურანსიშ]] აუზი [[ზარხული|ზარხულს]] [[ატმოსფერული ნოლექეფი|ატმოსფერული ნოლექეფიშ]] წანამოწანური ჯამიშ 20%-შე ნორკეს ღებულენს; ნოლექეფიშ მაქსიმუმი, თეში მუჭოთ ობჟათე ტიროლს, [[დამორჩილი|დამორჩილს]] მოურს. პიჯიშო, [[დამორჩილი]]შ დო [[ზარხული|ზარხულიშ]] მაჟირა გვერდიშ სისქირუეთ იხასიათებუ ალპეფიშ ბჟაეიოლი რაიონი (შტირიაშ ალპეფი), ნამუთ [[შქა დუნაიშ რზენი|შქა დუნაიშ რზენიშ]] კონტინენტური ჰავაშ გოლინაშ თუდო რე; თაქ ნოლექეფიშ მაქსიმუმი [[აფუნი|აფუნს]] მოურს. ალპეფიშ ოორუე ზოლს დო მაღალგვალამ ორტყაფუს უმოსო რე ნოლექეფიშ [[ზარხული|ზარხულიშ]] მაქსიმუმი დო [[ზოთონჯი|ზოთონჯიშ]] მინიმუმი.<ref name="ბთდ" /> ალპეფშო მეტო დჷმახასიათაფალი რე ხვეიანითირამი [[ზოთონჯი|ზოთონჯიშ]] სეზონი, მაღალი დო ხანგინძე [[თირი|თირიშ]] ოფორუ, გჷმონრკებუ რე გვალეფიშ თუდონი კართეეფი დო წოხოლენგვალეფი, სოდეთ ზოთონჯი ხანგინძე ვარე დო ვართ ტიპიური რე. [[ობჟათე|ობჟათეშ]] დო [[ოორუე|ოორუეშ]] ფერდეფიშ [[კლიმატი|კლიმატური]] გინორთი კვათჷრას გჷმიხანტუ [[თირი]]შ ოფორუშ დვალაშ სიმაღალათ. თაში, მაგალითო, წყარმალუ [[ინი (წყარმალუ)|ინიშ]] ლეხერიშ კართეეფს, ინსბრუკიშ გოხოლუას, [[მელახი|მელახის]] თირი ოროამ განშე 720 მეტრაშ სიმაღალაშე იჭყაფუ, ჩხანამ განშე — 960 მ სიმაღალას; [[მესი|მესის]] — 1540 მ დო 1700 მ, [[ეკენია|ეკენიას]] — 2760 მ დო 3210 მ. ალპეფიშ კლიმატურ პიჯალეფს დიდ როლს ლაჸაფენს აბანობური გორჩქინაშ გვალეფიშ [[ოროგრაფია|ოროგრაფიაწკჷმა]] მერსხუაფილი [[ჰაერი|ჰაერიშ]] მალობეფი. გვალო რჩქვანილობური რე, გჷშაკერძაფილო [[ზარხული|ზარხულს]], გვალა-ლეხერიშ ბორიეფიშ დღა დო სერული თირაფა, დღაშით [[ჰაერი]] ეკე ეთმიკინანს ლეხერშა, მუთ ხეს უნწყჷნს მუნაფეფიშ გორჩქინას დო გვალეფს ჭვემეფიშ მოულას, მინშა ვალ დო გურგინს დო მერეხისჷთ. სერობათ კუნწულეფიშ კონკეფი ფშხირას იდუდიშულებუ ნირსიშე დო მუნაფეფშე დო კორტოხეფიშ გორგილაფირი ჰაერი გიმე გიმურს ლეხერშა.<ref name="ბთდ" /> ძალამი ტიპიური დო გოფაჩილი რე ალპეფიშ მაღალგვალამ ორტყაფუს დო ოორუე კართეეფს [[ფიონი]], ნამუთ ფშხირას გჷშაკერძაფილო სიძალიერეს ოჭირინდუანს. თინა იგინძორებუ ჟირი-სუმი დღაშ მალობას. ფიონი ირქენს თი ბორჯის, მუჟამსჷ ალპეფიშ ოორუეშე ბჟადალ ევროპას გინმურს შანულამი ციკლონური დეპრესიეფი, ნამუეფით ობჟათეშე მუმალ [[ჰაერი|ჰაერიშ მასეფს]] მიკმიზინდანა. ეკონია რჩქალა ეშმურს ალპეფიშ ობჟათე კართეეფშა [[ფაილი:Vallée du Rhône Haies de cyprès contre le mistral.jpg|მინი|მარცხნივ|270პქ|[[რონა|რონაშ ლეხერი]], სოდეთ მისტრალიშ წინაღმდეგ აშენენა [[კვიპაროზი|კვიპაროზის]].]] დო თექ ხვეიან [[ჭვემა]]ს იჭანუანს. სილამიეშ კონდენსაციაშ ბორჯის სიტიბა გჷშერთუ, ჰაერი ალაზიმაფათ მორჩილო რგიდუ დო კინ თე ბორჯის, ოდინუანს წყარიშ ორქიშ ნაზირას. ჰაერიშ მასეფი წყარგჷმართუ ქჷნდჷრიშ გინულაშ უკული ფეიკარო გიმურს გიმე, ლეხერეფიშ კართეეფშა; ფეიკარი ლაფაშ გეშა [[ჰაერი]] უმოსო სქირუ დო ტიბუ, თეშენი [[ფიონი|ფიონეფი]] [[ტემპერატურა]]შ კვათჷრის ეკინას დო ჰაერიშ აკოფარდაფათ სილამიეშ მორკებას იჭანუანს. კანკალეშა ფიონი თი ზომაშა ძალიერი რე, ნამდა ჸუდეეფს ორთვალეფს მუნანწყჷნს დო იჭანუანს აკოციმეფს დოხორელ პუნქტეფს. თინა თაშნეშე [[თირი|თირიშ]] ძალიერი ფეიკარი ნდღულაფაშ გეშა გვალეფიშ [[წყარმალუ|წყარმალუეფიშ]] უნელ ადიდაფას დო წყარიშ მოლაფას იჭანუანს. გვალეფიშ ორთაშო დო მახორობაშო ფიონეფი მარგებელი რე: [[აფუნი|აფუნს]] თინა გვალეფს [[თირი|თირიშ]] ნდღულაფას აჩქარენს, [[დამორჩილი|დამორჩილს]] ჩხე ჰავაშ რქიათ ქობალიშ კაკალიშ დო ხილიშ ფეიკარო მონჭინაფას უნწყჷნს ხეს. ალპეფიშ კანკალე რაიონს ლაიტიშ დო ჸურძენიშ მოჸუნაფა ხვალე ფიონიშ გეშა რე შელებუანი.<ref name="ბთდ" /> ეიოშანალი რე თაშნეშე ძალიერი, რგილი დო სქირე, რჩქვანილობურო, რეგიონული ბორია — [[მისტრალი (ბორია)|მისტრალი]], ნამუთ [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] ირქენს. ხვეიანი [[ატმოსფერული ნოლექეფი]], ჰაერიშ სილამიე, [[თირი|თირიშ]] დო ჸინეფიშ ძალიერო შაყარუა წყარიშ არტერიეფიშ აკონაზირუაშ შანულამ წყუეფს წჷმარინუა დო გოთანჯჷნა ალპეფიშ სიდიდარას დინოხოლენი წყარეფით — მიარერიცხუანი წყუეფით, გვალაშ ნადუეფით დო [[წყარმალუ|წყარმალუეფით]], მორჩილი დო დიდი [[ტობა|ტობეფით]].<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/17356/Alps/34385/Climate|title=ალპეფი, სექცია კლიმატი|work=ენციკლოპედია ბრიტანიკა|accessdate=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.developpement-durable.gouv.fr/IMG/pdf/ONERC_Technical_report_N1.pdf|title=Climate change in the Alps: Impacts and natural hazards|work=|accessdate=}}</ref> == ალპიშპიჯიშ მუხურეფი == ალპეფიშ ოორუეშე იფაჩუ დიდი [[ფიზიკური გეოგრაფია|ფიზიკურ-გეოგრაფიული ართურეფი]], ნამუეფით მუნეფიშ [[რელიეფი|რელიეფიშ]] გორჩქინათ მეჭედას რენა მერსხუაფილი ალპეფწკჷმა დო თეშენი მერჩქინელეფი რენა ალპიშპიჯიშ ოლქეფო. ეიოშანალი რე: [[იურიშ გვალეფი]], [[შვეიცარიაშ გაბარი|შვეიცარიაშ]] დო [[ბავარიაშ გაბარი|ბავარიაშ გაბარეფი]]. === იურიშ გვალეფი === [[ფაილი:Creux-du-Van vertical.jpg|მინი|მარჯვნივ|300პქ|კჷრდეამი ცირკი [[კრე-დიუ-ვანი]]. [[იურიშ გვალეფი]].]] [[ფაილი:Dent de Vaulion.jpg|მინი|მარჯვნივ|300პქ|[[იურიშ გვალეფი]], [[დენ-დე-ვოლიონი]] (1483 მ).]] იურიშ გვალეფი წჷმარინუანს [[საფრანგეთიშ ალპეფი|საფრანგეთიშ ალპეფიშ]] ნოჸელას, ნამუთ [[გეომორფოლოგია|გეომორფოლოგიურო]] ზოხო ოშქარი სიმაღალაშ ართურს წჷმარინუანს დო ალპეფშე შვეიცარიაშ გაბარით რე დოშორაფილი. შვეიცარიაშ დო ბავარიაშ გაბარეფი ალაზიმაფათ დოკინელ ზოლს — ალპეფიშ წოხოლენგვალაშ ინოღჩაღჷრიკუაშ ზონას იდვალუაფუ. ართი განშე, მუნეფს უხურგანს ალპეფი, მაჟირა განშე, იური დო შქა ევროპაშ ჰერცინული ოლქი. იურიშ გვალეფი ახალგორჩქინაშ ჭიროკილი გვალონა რე, ნამუქჷთ წჷმიქიმინჷ ჟინ მასუმურს, თი ბორჯის, მუჟამს წოხოლენალპეფიშ [[მოლასეფი|მოლასეფიშ]] დო ალპეფიშ გვალაშწჷმოხონეფიშ ჭირაკუა ხვადუდუ. ინოღჷრიკუაშ ზონაქ ალპეფიშ [[ოორუე|ოორუეშე]] ალპეფიშ გვალონაშ ეშაკინაშ ბორჯის წჷმიქიმინჷ. თიქ ალპეფიშ გინორჩხუალაშ დო აკოციმაშ მოღალუთ წჷმოქიმინელ დო გიმაღალირ ჭიფე დო შხუ ნოტახერი მასალეფით ეიფშჷ — კინ თი მოლასეფით. ნამუეფით თაქ ვაჭირაკენა, თეშ მოხ, იფშაფუდუ მაოთხურ ალპურ აკოჸინალუეფიშ ფარანეფს წჷმოქიმინელი [[მორენა|მორენული]] დო [[ფლუვიოგლაციალური ნოლექეფი|ფლუვიოგლაციალური]] ძალიერი ნოლექეფით. იური გინოზინდილი რე ობჟათე-ბჟადალშე ოორუე-ბჟაეიოლჸურე პარარელური ქჷნდჷრეფიშ ფალეფიშ სახეთ, ნამუსჷთ ასალი თუთაშ ფორმა უღუ — შქას გოფართელი, წვანთირელი დო ინოკინელი ობჟათე-ბჟაეიოლშე. ოორუე-ბჟაეიოლშე იური ითებუ შვარცვალდიშ ბოლოწკჷმა დო დოშორაფილი რე თიშე წყარმალუ [[რაინი|რაინიშ]] ლეხერით. იურიშ გვალეფიშ ფარგაშ სიგჷნძა დოხოლაფირო 300 კილომეტრიშახ რე, მუში უდიდაში სიგანა — 80 კმ-შახ. მაქსიმალურ სიმაღალას ოჭირინდუანს ბჟაეიოლ ნორთის (კრე-დე ლა-ნეჟი — 1725 მ). ქჷნდჷრი ბჟადალშე იდაბალებუ, მარა გვალაშჯინჯიწკჷმა დვალირ ჟინ სონაშ აუზიშ რზენს იშენი ემაღალაფირი რე. იური [[გეოლოგია|გეოლოგიურო]], წესიერო ეგაფილი ჭიროკილი გვალეფიშ კლასიკური მუხური რე, სოდეთ [[ტექტონიკა]] ედომუშამო გოთანჯჷნს [[რელიეფიშ ფორმეფი|რელიეფიშ ფორმეფს]], მუში ანტიკლინური ტიპიშ თარი ქჷნდჷრეფით დო სინკლინურ მულდეფს დვალირ თარი ლეხერეფით, იურიშ გვალეფი გინოწონილი რე ბჟადალჸურე. თინა ეშმეკინანდჷ ჭიე-ჭიეთ, [[წყარმალუ|წყარმალუეფი]] მიშეს სინკლინეფს დო თე ბორჯის მიშეს გვალაშ ჯინჯიწკჷმა დვალირ რზენშა, მუშოთ გჷმირინუანდეს ნოჭიროკეფიშ ლირეს დოკინელ აბანეფს დო ჭკირჷნდეს თინეფს ინწრო განივ ლეხერეფს — კლუზეფს. თაშ წჷმიქიმინჷ იურაშ დო ზოგადო, ახალგორჩქინაშ ჭიროკილ გვალეფშო ტიპური ლეხერეფიშ გისოსიშობურ სისტემაქ. თე ბორჯის [[ეროზია (გეოლოგია)|წყარმალური ეროზია]] ავითარენდჷ ანტიკლინური ქჷნდჷრეფიშ ხასჷლეფშა მიშაჭკირილ ნადუეფიშ განივ ლეხერეფს დო თინეფწკჷმა მერსხუაფილ ჟინ მანგიშ ლეხერეფს (combes) თი ანტიკლინეფიშ ჟი, ნამუეფიშ ორგალეფს გინმორჩხჷნდჷ. თეწკჷმა წჷმიქიმინუდუ ნოჭიროკეფიშ ფსუალეფიშ სიმეტრიული კუნწულეფი, ნამუეფით ქჷნდჷრეფიშ უმაღალაშ ნორთეფს (cretes) აკმადგინანდჷ. იური ჯინჯიერო ეგაფილი რე [[იურული პერიოდი|იურული ნოლექეფიშ]] ფალეფშე, იურაშ [[გეოლოგია|გეოლოგიურ]] სისტემაქ მუში ჯოხოდვალა გვალო თე ჯოხოდვალაშ გვალეფშე მიღჷ, ნამუთ დახე ედომუშამო თიშე რე ეგაფილი. ხვალე სინკლინეფს მიპალუაფუ [[ცარცული პერიოდი|ცარცული]] დო [[მასუმური სისტემა|მასუმური ფალეფი]]. თუდონი იურა წჷმორინაფილი რე ლჷბუ მერეგელამი ფალეფიშ წკაპეფით, ჟინი იური — ძალიერი მასიური [[კირქუა|კირუალეფით]]. ანტიკლინური ქჷნდჷრეფიშ გინორჩხუალაშ გოძალიარაფა იჭყაფუ თექ, სოდეთ [[წყარმალუ|წყარმალუეფი]] მერგელამ ფაშა ინმიჭკირუ, მუთ ხეს უნწყჷნს ნოჭიროკეფიშ ბერჯეკი ფსუალეფიშ გჷშართუალას მონოკლინური კუნწულეფიშ სახეთ. [[პლიოცენი|პლიოცენს]] ფორმირაფილ ახალგორჩქინაშ იურიშ გვალეფს თე პროცესის დიო ხოლო ვაჭიშუ შორშა ულაქ. თიშ უმკუჯინუო, ნამდა მანგიშ, უმოს მაღალს დვალირი ჟინი ნადუეფიშ ანტიკლინური ლეხერეფი — „კომბეფი“, თარ სინკლინურ ლეხერეფწკჷმა ართო, დიდ როლს ლაჸაფენა გვალეფიშ [[რელიეფი|რელიეფიშ]] დორთუალას. იურიშ გვალეფიშ ობჟათე გვერდის დო მუშ ოორუე-ბჟაეიოლ ზოლს წჷმორინაფილი რე ჭიროკილი გვალეფიშ კლასიკური წესიერი რელიეფი. გვალეფიშ ოორუე-ბჟადალი ნორთიშ რელიეფი შხვა ტიპიშ რე, თინა იშხვავებუ „ქჷნდჷრამ იურაშე“, მუჭოთ „პლატოშობური იურა“. თაქ რელიეფი უმოს ართფერუან, მოსარსალერ ანგარიას ღებულენს, ლეხერეფიშ რშვილი უმოსი ვანაფერი რე, უმოსო რე ფირჩა პლატოეფი, ნამუეფსჷთ [[კარსტი|კარსტული ფორმეფი]] რე გოვითარაფილი დო ნამუეფსჷთ მინ აბანს ინწრო [[კანიონი|კანიონიშობურ]] ლეხერეფს [[წყარმალუ|წყარმალუეფი]] კვათჷნა. პლატოეფი 1000-800 მ-შე 500 მ-შ სიმაღალაშა იდვალუაფუნა დო ოორუე-ბჟადალშე გიმურს თელი რანწკი ოკუჩხეეფიშ სახეთ. „პლატოშობური იურიშ“ გოჭყაფა ნოჭიროკეფიშ გინოწონილობათ ეინწყჷმუ დო თაშნეშე თით, ნამდა თე რაიონს, [[ტექტონიკა|ტექტონიკური პროცესეფიშ]] ნორკე ინტენსივობაწკჷმა ართო, გინორჩხუალაქ ბრელით უმოს შორშა მიდართჷ — [[პენეპლენი|გაპენეპლენშახ]]. თეშ უკული მოხვადჷ იურიშ თელი განიშ ეშაკინაქ, მუში ბჟადალჸურე გინოწონუათ დო [[ეროზია (გეოლოგია)|ეროზიაშ]] გოახალაფათ. თეწკჷმა ართო წჷმიქიმინჷ შანულამ განივ აკოხუალეფქ, მიშახოხუეფქ დო ნოსხილოტეფქ, ნამუეფქჷთ ძალამო გართულეს [[რელიეფი|რელიეფიშ]] [[ტექტონიკა]] დო ოართე სურათი, მარა ჭიროკილი გვალეფიშ დუდ ტიპის მუში კლასიკურო კვათჷრი გჷმოხანტილობაქ ედომუშამო ქასქიდჷ. {{wide image|Creux du Van - Panorama.jpg|1200px|<center>იურიშ გვალეფიშ პანორამა. კრე-დიუ-ვანი</center>}} იურიშ გვალეფიშ უძგაშაშ ოორუე-ბჟადალ ნორთის გჷშერთუ მორჩილი სიმაღალაშ „ტაბაკიშობური“ იურიშ გჷშაკერძაფილი რაიონი, სოდეთ იურული [[ქანი (გეოლოგია)|ქანეფიშ]] თუდო დვალირი რე ჰერცინული კრისტალური მასივეფი დიხაშთუდონი გჷშაციკინაფილეფი (შვერილები), თეშენი თინა ვადოჭირაკე, დორთილი რე აკოხუალეფით, თეშ მოხ — ედომუშამო ეშაკინელი რე დო ონდეთ გინოწონილი რე [[ობჟათე|ობჟათეჸურე]]. ალპეფშე რონაშ ლეხერშა დოშქუმალირი ქვერსემი ჯიშთი, მაქსიმალური აკოჸინალუაშ ბორჯის (რისულ დო მინდელურ აკოჸინალუაშ ფარანეფს) გინმიშჷ აკოჸინალუაშ იურიშ ობჟათე ნორთიშა, ფორჷნდჷ მუს დო თის [[მორენა|მორენულ ნოლექეფს]] ტებულენდჷ. თე მორენული ჭუბერეფი შანულამ როლს ლაჸაფენდეს ობჟათე იურიშ [[გრუნტი|გრუნტეფს]] დო ნერჩეფს, მინ აბანს თინეფი ფორჷნა წყარუგუტარჷ კირქუალეფს, სილამიეშ მუკოტებას დო უმოს ოჸოფარე ნერჩეფიშ დო დიდარი ჩანარეფიშ გოვითარაფს უნწყჷნა ხეს. ოორუე-ბჟადალი ნორთი იურიშ ქუალამი კირქუაშ კარსტული პლატოეფი თეშე უმოსი ღარიბი რე ნორკეთ ოჸოფარე რე. === შვეიცარიაშ გაბარი === [[ფაილი:Picswiss BE-92-04 Lüderenalp (Kurhaus Hotel).jpg|მინი|მარჯვნივ|350პქ|[[შვეიცარიაშ გაბარი|შვეიცარიაშ გაბარიშ]] ართ-ართი მუნაკვათა. სურათის გჷმოსახილი რე შვეიცარიაშ გაბარიშ უმაღალაში ჭურჭული, [[ზუღაშ დონე]]შე, გვალა [[ნაპფი]] (1408 მ), ნამუთ უმეტაშო ეგაფილი რე [[კონგლომერატი (გეოლოგია)|კონგლომერატეფით]]. ეიოშანალი რე, ნამდა ნაპფი იფაჩუ ბერნიშ დო ლუცერნიშ კანტონეფიშ თანჯას.]] ალპეფიშ გვალაშ ჯინჯის, ოორუეშე [[იურიშ გვალეფიი|იურიშ გვალეფიშ]] ფარგათ გოხურგილი დახე დო მუში ფორილუაშ თუდო მარინჯი [[შვეიცარიაშ გაბარი]] იდვალუაფუ. მუში სიგინძა დოხოლაფირო 250 [[კილომეტრი]] რე, სიგანა 50 [[კილომეტრი|კილომეტრიშახ]]. ოშქაშე სიმაღალა 400-600 მ-შახ. [[ოორუე]]-[[ბჟაეიოლი|ბჟაეიოლშე]] დო [[ობჟათე]]-[[ბჟადალი|ბჟადალშე]] თინა ითამ ინოკილერი რე ჟირი დიდი — [[ბოდენიშ ტობა|ბოდენიშ]] დო [[ჟენევაშ ტობა|ჟენევაშ ტობეფით]]. გაბარი უმეტაშო ეგაფილი რე მორჩილო დისლოცირაფილი [[მასუმური სისტემა|მასუმურ]] [[მოლასეფი|მოლასეშე]], ნამუეფით ფორილი რე [[მორენა|მორენული]] დო ფლუვიოგლაციალური ნოლექეფით — რეყეთ, ქვიშათ, ქვიშაქუათ დო ჭუბერეფით. გინოწონილი რე [[ოორუე]]-[[ბჟადალი|ბჟადალჸურე]] დო თე გეზათ მიარე [[წყარმალუ]] კვათჷნს თის, კანკალე ალპეფშე გჷმიხარჩალჷ, თეცალეფი რე მაგალითო: [[აარე]], [[რაისი]], [[ლიმატი]] დო კანკალე მუნეფიშ ნადუ. არძა თინეფი [[იურიშ გვალეფი|იურიშ]] გვალაშჯინჯის დვალირ მანგიშ ძგაშ ღარტაფის აკმიკათუნა დო [[წყარმალუ]] [[აარე|აარეთ]] მიხარჩალჷნა [[რაინი|რაინჸურე]], ნამუწკჷმათ აკოართაფილი რე თაშნეშე ღარტაფის გეხვილირი [[ნევშატელიშ ტობა|ნევშატელიშ]] დო [[ბილიშ ტობა|ბილიშ]] გინძე ტობეფი. გაბარიშ შქას, უმოსო ალპეფში ძგაწკჷმა ხოლოს, ებიჯილი რე მოლასეფშე ეგაფილი გვალა [[ნაპფი]] (1408 მ), ნამუშ კონკაშეთ ჩხორიაშობურო გჷმიხარჩალჷ მორჩილი [[წყარმალუ|წყარმალუეფი]]; თე სუკის გოფაჩილი რე ეკონია აკოჸინალუა. მუში [[ობჟათე]]-[[ბჟადალი]] რაიონი ართფერუან [[პლატო|პლატოს]] წჷმარინუანს, [[ოორუე]]-[[ბჟაეიოლი]] უმოსი დოსვარილი რე ფართო (ჯიშთეფიშ გჷმომუშებული) ლეხერეფით, ნამუეფსჷთ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრეფი რთჷნს; კანკალე ლეხერს იდვალუაფუ [[ტობა|ტობეფი]], ნამუეფშეთ შანულამი რე ტომბა [[ციურიხიშ ტობა]]. შვეიცარიაშ გაბარიშ [[ჰავა]] ობჟათეშე გიგანტური კიდალაშ მაგურო ეპონილი ალპეფიშ გოლინაშ თუდო რე დო ოართეთ, დიდი სილამიეთ დო სირგილეთ იხასიათებუ. [[ატმოსფერული ნოლექეფი|ატმოსფერული ნოლექეფიშ]] ოშქაშე წანამოწანური ჯამი რე 800-1000 მმ. ალპეფიშ გოხოლუას ნოლექამობა ირდუ 1400 მმ-შახ. === ბავარიაშ გაბარი === [[ბოდენიშ ტობა|ბოდენიშ ტობაშ]] ბჟაეიოლჸურე გინოზინდილი რე მაჟირა, უმოსი ფართო წოხოლენალპიშ შვაბია — ბავარიაშ პლატო. [[ოორუე|ოორუეშე]] მუს შვაბიაშ დო ფრანკონიაშ იურიშ დო ბოჰემიაშ მასივიშ [[ობჟათე]] ძგალეფი გარტყჷ. შქა ნორთის თინა მაქსიმალურო განიერი რე, [[ბჟადალი]] დო [[ბჟაეიოლი]] ნორთეფი უმოსო იინწროებუ, ობჟათეშე პლატოს უხურგანს დახე თინღოზამი ბავარიაშ დო ზალცბურგიშ ალპეფიშ კიდალა. პლატოს თელი ოორუე ძგაშ მანგის, უმოსო ფართო ლეხერს, მეურსჷ ჟინი დუნაი. მუს აკათუნა [[წყარმალუ|წყარმალუეფი]], ნამუეფით გინმოკვათჷნა პლატოს, თინეფ შქას არძაშე უდიდაშეფი ([[ილერი]], [[ლეხი]], [[იზარი]], [[ინი (წყარმალუ)|ინი]]) ალპეფს რჩქინდუნა, მუნეფიშ ნადუეფი დო რალეფი პლატოშ გალამ სუკეფს ეჭოფუნა ოდუდეს. ეგაფილობაშ დო [[რელიეფი|რელიეფიშ]] ხასიათით ბავარიაშ პლატოს ბრელი მუდგარენი უღუ ოართე [[შვეიცარიაშ გაბარი|შვეიცარიაშ გაბარწკჷმა]]. თინეფი ხოლო უმოსო მოლასეფშე რე ეგაფილი, ნამუთ გუშულირი რე რაიონიშ ოორუე ზოლშა [[ეროზია (გეოლოგია)|ეროზიაშე]] გოტარკალაფირ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრეფს. რაიონიშ [[ობჟათე]] დო [[ბჟადალი]] ნორთეფიშ რელიეფის ხოლო თაშნეშე დიდ როლს ლაჸაფენა ალპეფშე აკოჸინალუაშ ბორჯის გიმარალირი [[მორენა|ბოლომორენული]] ფარგაშობური [[სერი (გეომორფოლოგია)|სერეფი]] დო ფლუვიოგლაციალური რეყეეფიშ ფართო მაღალი [[ტერასეფი (გეოლოგია)|ტერასეფი]], ნამუეფშათ [[წყარმალუ|წყარმალუეფიშ]] ლეხერეფი რე მიშაჭკირილი. თე ტერასეფს შქა უჯვეშაშეფი ფორილი რენა [[ლიოსი|ლიოსიშობური]] ჭუბერეფით. უმეტაშ გოვითარაფს მორენული ლანდშაფტი ოჭირინდუანს ბჟადალ ნორთის, [[ბოდენიშ ტობა|ბოდენიშ ტობაწკჷმა]], სოდეთ ქვერსემი [[რაინიშ ჯიშთი]] პლატოშ [[ოორუე]] ძგაშახ გიმეშჷ. თე აბანიშ ბჟაეიოლშე ჯიშთეფს რაიონიშ ხვალე ობჟათე ზოლი უკინებუდეს. ბავარიაშ გაბარს ტობეფი უმოსი ჭიჭე მუდანობათ რე, ვინდარო [[შვეიცარიაშ გაბარი|შვეიცარიაშ გაბარს]]. ბრელი რინელი ტობა უკვე დოჩოლეს დო კინე გინორთენა ნორთობურო დოლენჭყელ, ბოლომორენათ ამფითეატრით მუკოხურგილ [[ალუვიონი|ალუვიურ დოდაბალაფათ]]. ასქილადირი რე [[რელიეფი|რელიეფიშ]] კინ თი პიჯალეფს დვალირი მუდგაზმარენი მორჩილი ტობა, მაგალითო: ამერიშ, ვურმიშ დო ხიმიშ ტობეფი. თაქ ბრელი რე ტორფობი, [[წყარმალუ|წყარმალუეფი]] პლატოშ ბჟადალ გვერდის მეულა [[ოორუე|ოორუეჸურე]], წჷმოქიმინჷნა უმოს ვანაფერ რშვილს, ფართო ლიოსით ფორილი [[ტერასეფი (გეოლოგია)|ტერასეფით]]. == ფლორა == [[ფაილი:Gentiana clusii03.jpg|მინი|მარჯვნივ|300პქ|ნაღველაშ ართ-ართი ბუნა]] [[ფაილი:Dianthus alpinus Alpennelke Rax2.jpg|მინი|მარჯვნივ|300პქ|Dianthus alpinus]] [[ფაილი:Rax-Wiese.jpg|მინი|მარცხნივ|300პქ|[[მაჩიტა]] დო [[ბაია (გვარი)|ბაია]]]] [[ფაილი:Breithorn Enzian 2005-06-11.jpg|მინი|მარცხნივ|300პქ|[[ნაღველა]]]] [[ფაილი:Crepis pygmaea.jpg|მინი|მარცხნივ|300პქ|ჩანარულობა ალპეფს]] ალპეფიშ [[ფლორა]] ვართფერი დიდარი დო მუშობური რე, მუჭოთ მალებერი რე თეცალ ფირჩა, მიარენერი [[გეოლოგია|გეოლოგური ეგაფილობაშ]], [[რელიეფი|რელიეფიშ]] დო [[ჰავა|ჰავაშ]] მაღვენ აბანს. ალპეფიშ ფლორაშ ალაზიმაფათ სიღარიბე დო ნორკე ორიგინალობა ძალიერი მაოთხური აკოჸინალუათ ეინწყჷმუ, ნამუეფით დახე ედომუშამო ფორჷნდეს გვალონას, მუშ გეშათ მორჩილი მუთუნიშ გინოსქილადა შილებედჷ მუშ წოხოლეიან ფლორაშე. ალპეფიშ ეჭოფუაქ ალმახანურ ჩანარიშ ოფორუეფშე ხვალე ეკონია აკოჸინალუაშ თებაშ უკული დიჭყჷ, თი მორჩილ "დუდიშმითაფორაფალეფშე" გვალეფს დო მუშ ელჷ-მოლეფს, ნამუთ ვა რდჷ ჸინით ფორილი დო სოდეთ შილებედჷ წოხოლეიანი ფლორაშ ნოსქილედეფიშ გინოსქილადა, უმოსო — მეძობელ ოლქეფშე. დუდშე, ეიოშანალი რე თი ფაქტი, ნამდა [[პლეისტოცენი|პლეისტოცენიშ]] მალობას ალპეფი ართ-ართ ავანტპოსტის წმარინუანდჷ [[ოორუე აზია|ოორუე აზიაშე]] [[ევროპა|ევროპაშა]] მუშაჭკირილ [[ტაიგა|ტაიგაშ]] ფლორაშ ლირსამ ტყალეფშო, ნამუეფსჷთ მოხუჯურ [[კლიმატი|კლიმატურ პიჯალეფქ]] დოხვადეს ალპეფს. თაქ ჩანდჷ ტაიგაშ ფლორაშო დჷმახასიათაფალი კომპლექსი მუში თარი წჷმმარინაფალეფით, მუჭომეფით რე [[ფიჭვი]], [[ნოჯი]], [[გიგიბი]], [[ლარიქსი]], [[ციმბირიშ ფიჭვი]]. თე ჩანარეფიშ ევროპული ბუნეფი ვარა მუნეფიშ გვარეფიშ სახეშხვაობეფი, უნირზოთ ოორუე აზიაშ უმოს ჯვეშ ფორმეფშე რე გოჭყაფილი, ნამუეფშეთ თინეფი მორჩილო რენა გინორთელი (გოშხვავაფილი). ტაიგაშ ლირსამი ჩანარეფიშ კომპლექსეფწკჷმა ართო თაქ გინილჷ დო გიფაჩჷ მუშ ტაიგაშ ოდიარეეფშე დო ბართვეფშე აკოდგინელ გიმენტყაქ (ქვეტყე ქორთ.) დო თეშ მოხ — ციმბირიშ ფაუნაშ კომპლექსიქ: თუნთიქ, ჩე ყურდგელქ, ტურტურუექ, [[კვათარი|კვათარქ]] დო სუმკითამ კოდალაქ. გვალეფიშ კართეეფიშ შანულამი ნორთი (უთარაშო, მუნეფიშ თუდონი დო შქა ნორთი) ეჭოფუ [[ბჟადალი ევროპა|ბჟადალ ევროპაშ]] ფლორაშო დჷმახასიათაფალ ფართოფურცელამ ფურცელმაციმე ტყალეფქ — [[ჭყონი|ჭყონიშ]] ([[ზოთონჯი|ზოთონჯიშ]] დო [[ზარხული|ზარხულიშ]] ჭყონეფიშ) დო [[წიფური|წიფურიშ]] ბუნეფქ. მუნეფშო გჷშაკერძაფილო მოხუჯური პიჯალეფი რე ალპეფიშ უმოს ტიბუ [[ობჟათე]] კართეეფს, სოდეთ [[წიფური|წიფურიშ]] ტყა მაღალ გვალეფშა ოჭირინდუანს, თუდო დო ნორთობურო შქა კართეეფს [[ჭყონი|ჭყონიშ]] დო [[წიფური|წიფურიშ]] ტყალეფი რე უმოსო. ლირსამი ტყა თაქი უკოხოლე იკინანს, მანგიორი ალპეფიშ უმოს ფართო, [[ოორუე]] კართეეფს თინა ირ დიხას ჩანს დო გოპატჷნაფილი რე ჟინ ტყაშ ზოლს დო ბრელ აბანს [[ოორუე]] წოხოლენგვალეფშა ხოლო გიმურს. [[ობჟათე]] ალპეფიშ წოხოლენგვალაშ ზოლს, კანკალე ჩხანამ კართეეფს, ძალამო ეკე ოჭირინდუანს გვალო შხვანერი — სქირონაშქა ზუღაშ ფლორა. თინა ნორთობურო კჷნოტებული რე [[ობჟათე]] გვალეფიშ უმოს თხილერ რაიონეფს, უთარაშო გოფაჩილი დო გვალეფშა შორშა მიშაჭკირილი რდჷ ტიბუ დო სქირე პოსტგლაციალურ ფარანს. თუდო, [[ობჟათე]] წოხოლენგვალეფს ჩანს ქუაშ [[ჭყონი|ჭყონიშ]] ტყალეფი დო მაკვისი, ნამუეფსჷთ ფშხირას „[[გარიგა|გარიგაშ]]“ დო ბურდღამი ჭყონიშ მოფანტილი ბართვეფი დო მიარე შხვა, [[სქირონაშქა ზუღა|სქირონაშქა ზუღაშ]] წყარპიჯიშო დჷმახასიათაფალი ბართვი დო ოდიარე თირანს. ალპეფს მეტი ორიგინალობა ახასიათენს მაღალი გვალაშ დოლოეფს, ნოსვიმონარეფიშ დო კჷრდეეფიშ „ალპურ“ ფლორას, მარა ენდემური ბუნეფი თე ფლორას ხოლო მორჩილი მუდანობათ რე. თე ფლორა მეჭედას რე მერსხუაფილი მეძობელო დვალირი გვალამი მუხურეფიშ — [[აპენინები|აპენინეფიშ]], [[პირენეეფი|პირენეეფიშ]], [[კარპატები|კარპატეფიშ]], უკული უმოს შორეული არქტიკაშ მუხურეფიშ, [[კავკაციონი|კავკაციონიშ]], [[ურალი|ურალიშ]], [[ალთაი|ალთაიშ]] დო [[ჰიმალაი|ჰიმალაიშ]] ფლორაწკჷმა. ალპეფიშ მაღალი გვალაშ ფლორაშ დუდ ბირთვიქ იფორმირჷ უგადაროთ თი [[ჩანარი|ჩანარეფშე]], ნამუეფქჷთ [[აზია|აზიაშე]] მუშართეს ჟირ შარათ. თარი შარა გინმიშჷ გვალეფიშ უჭყვიდ ქჷნდჷრეფს, ნამუეფით პლეისტოცენშახ აკმართანდჷ ალპეფს [[ბალკანეთიშ ჩქონი|ბალკანეთიშ ჩქონს]] დო ეგეიდაშ მუკულათ, [[ბჟადალი აზია|ბჟადალ]] დო [[ცენტრალური აზია|ცენტრალურ აზიაშ]] გვალეფწკჷმა. მაჟირა რდჷ ოორუეშ შარა, ნამუთჷთ იფაჩუდუ [[ურალი|ურალიშ]] დო არქტიკაშ ჩანარეფი; თე შარა რდჷ [[ბჟადალი ევროპა|ბჟადალ ევროპაშ]] აკოჸინლუაშ ფარანეფს, [[ჰავა|ჰავაშ]] ძალიერი გორგილაფაშ დო [[ტუნდრა|ტუნდრაშ]] დო ტყა-ტუნდრაშ ფართას გოფაჩუაშ ბორჯის. ალპეფიშ მაღალ გვალაშ [[ლანდშაფტი|ლანდშაფტეფშო]] ძალიერო დჷმახასიათაფაილი რე ჭიჭე, სქვამპეულამი ფშქერიშ ბართვიშ ჟირი ბუნა — ''Rhododendron ferrugineum'' დო ''Rh. hirsutum''. ალპური ნოხეფიშ დო კჷრდეეფიშ დაბალ ოდიარეეფშე ტიპიური რე აზიური გორჩქინაშ ბუნეფი — ''Saxifraga'', ''Pedicularis'', ''Androsace''. მაჟირა სახეობეფიშ ბუნა — ''Crosuc, Colchieum'', ''Campanula'', ''Helianthemum, Anthyllis'', ''Sempervivum'' — მუში გენეზისით სქირონაშქა ზუღაშ ფლორას ორხველჷ. ალპეფიშ მაღალგვალამ ჩანარეფიშ ფორმაციეფს ორხველჷ ალპური დოლოეფი ანუ "მატეფი", ნამუეფით ჭიჭეთო, ბრელითო ფშხირი [[ისჷრი|ისჷრიშ]] დო კაკალამეფიშ კორდეფით იხასიათებუ. კერძოთ, ფართას გოფაჩილი რე ისჷრამი დოლოეფი, თაშნეშე კაკალამი დოლოეფი. მაჟირა ტიპიურ ფორმაციეფიშ ბუნას აკმადგინანს ალპური კორდეფი, ანუ „ნოხეფი“, მინიატურული [[ჩანარი|ჩანარეფით]], ნამუეფით დიდი, ბარჩხალას აკოფერადელი [[პეული|პეულეფით]] რენა გოქუნილი. თეცალეფი რე [[ნაღველა|ნაღველეფი]], [[ფურისულა|ფურისულეფი]], [[ბაია (გვარი)|ბაიები]], [[ზაფანა|ზაფანეფი]], [[მაჩიტაშობურეფი]], [[ასტრეფი]] დო ბრელი შხვა. გჷშეგორუ უმოსი ლამე, დოკინელი "თირამი ღარტაფეფი, სოდეთ [[თირი]] უმოს ბრელ ხანს სქიდუ. თეცალ აბანეფშო დჷმახასიათაფალი რე მორჩილი ჯიჭონიშ რაყეფი დო ალპური დოლოეფიშ თიცალი ბუნეფი, მუჭომეფით რე ''Soldanella pusilla'', ''Ranumculus alpestris'', ''Cardamine alpina'', ''Sibbalda procumbens'', ''Veronica alpina'' დო შხვა. ქუალამ ნოსვიმონარეფს დო კჷრდეეფს გოვითარაილი რე გჷშაკერძაფილი ალპური ფორმაცია, ნამუშ [[ჩანარი|ჩანარეფი]] ფშხირას დაბალი ორთუმელიშ მაგური რე ვარა მორჩილ როზეტის ქიმინჷნს. თენეფს ორხველჷ ბრელი სქვამპეულამი ჩანარეფი. კერძოთ, გურს გიჩანს ლურჯი გენციანეფიშ ორთუმელეფიშ სქვამი ფერეფიშ აკოხამება. დიდ სიმაღალეეფს ქუალამ აბანეფშო ტიპიური რე ჯიშთიშპიჯიშ ბაია. ალპეფს ჩანარეფიშ თარი ტიპეფიშ დო ფორმაციეფიშ ბუნაშ გოფაჩუა ვერტიკალური ზონალობაშ კანონს დოჸუნს. ჩანარეფი ჩანა სიმაღალაშ გარკვეულ ორტყაფუს, ოგინაფალო იშხვავებუ ალპეფიშ [[ოორუე]] დო [[ობჟათე]] კართეეფიშ დო თაშნეშე შხვადოშხვა რაიონიშ ფლორა, ირ რაიონს შხვადოშხვა [[ექსპოზიცია (ლანდშაფტი)|ექსპოზიციაშ]] კართეეფიშ ჩანარეფი ხოლო გოშხვავაფილეფი რენა. ფორმაციაშ ირ ბუნას გიოხე სიმაღალაშ ზონეფიშ თელი ორთაშობური კომპლექსიშ მუშობურობეფი. თელობას ალპეფს ამხვადუნა ჩანარეფიშ 2500 ბუნა, ნამუეფშეთ 650 ბუნა პეულამი ჩანარი რე. <gallery widths="170px" heights="190px" perrow="5"> ფაილი:Chamorchis alpina 230705b.jpg|<center>[[ალპური ციქა ორქიდეა]] ფაილი:Pulsatilla alpina schneebergensis.jpg|<center>[[ედელვაისი]] ფაილი:Androsace alpina02.jpg|<center>[[ალპური ქუაშ ჟასმინი]] ფაილი:Rhododendron ferrugineum.JPG|<center>[[Rhododendron ferrugineum]] ფაილი:Pedicularis verticillata Rax.jpg|<center>[[სატილია|სატილიაშ]] ართ-ართი სახეობა </gallery> == ფაუნა == [[ფაილი:Steinbock 2006 08 1.jpg|მინი|[[ალპური თხა]]]] [[ფაილი:Alpendohle.jpg|მინი|[[ჭკუტკვარია]]]] [[ფაილი:Larus ridibundus.jpg|მინი|მარცხნივ|[[ტობაშ მათირია]]]] ალპეფს [[ფაუნა|შურდგჷმილეფიშ ოქიანუ]] მიარეფერუანი რე. ფაუნაშ წჷმმარინაფალეფი მერჩქვანელი რე გინმაალ (გარდამავალი ქორთ.) აბანეფს დო ექსტრემალურ პიჯალეფს. თუდონ აბანეფშე დოჭყაფილი მაღალგვამი ზონათ თებული თაქიანი ველური ორთა სიმაღალაშ მეჯინათ მათირე რე. ალპიშ გვალეფი, ნამუთ [[ცენტრალური ევროპა|ცენტრალურ ევროპას]] იფაჩუ დო თეწკჷმა [[ევროპა|ევროპაშ]] ართ-ართი უმაღალაში გვალეფიშ სისტემა რემ გჷშაგორილი რე ბიომიარეფერუანობათ. ფაუნაშ კანკალე წჷმმარინაფალი ჯგირო რე მენწყილი ალპურ რეგიონს. [[ალპური თხა]] დო [[ერსქემი]] ხენა კჷრდეამ [[ლანდშაფტი|ლანდშაფტეფს]]. ართი პერიოდი ალპური თხაშ გოფაჩუაშ არეალი ხვალე [[გრან-პარადიზოშ ნაციონალური პარკი|გრან-პარადიზოშ ნაციონალური პარკით]] აკმიხურგუდუ, ბოლო ბორჯის მუდგაზმარენ მეძობელო დვალირ რეგიონეფს ხოლო გიფაჩჷ. [[ზაზუნა]] გჷთიზოთუანს დიხაშთუდო. მუდგაზმარენი [[ნაციონალური პარკი]] დორცხუაფილი რე აბანობური ფაუნაშ ოთხილარო. ალპურ რეგიონეფს გოვითარაფილი სირთულეეფიშ გეშა გეშალჷ ფაუნაშ ანდა წჷმმარინაფალქ, მარა მუდგაზმარენი ძვირფასი შურდგჷმილეფიშ ბუნა, თინეფ შქას [[ფორცხოლი]], [[შქირუ თუნთი]] დო [[ბატკანძერი]] წჷმოძინელო რენა კინე გომიარაფილი ალპეფს.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/17356/Alps/34386/Plant-and-animal-life|title=ალპეფი, სექცია ჩანარეფი დო შუდგჷმილეფი ალპეფს|work=ენციკლოპედია ბრიტანიკა|accessdate=}}</ref> [[ზუღაშ დონე]]შე 800-1900 მეტრაშახ ფოლოამეფშე თაქ ხე [[სქვერი]], [[შქაევროპული ირემი]], [[ტყარი ღეჯი]], მახვამილაფარეფშე — [[გერი]], [[მელა]], [[ტყარი კატუ]], [[კვინორი]], [[ყარყუმი]], [[არღია]]; ვანაფერო ფხვადუნა [[შქირუ თუნთი]] დო [[ფორცხოლი]]. მაგჷრგოლარეფშე ხენა: [[ადიაღი]], შქირუ დო ჩე ყურდგელი, ჭუკინშერი შუდგჷმილეფი, ორნითოფაუნას ქიმინჷნა: [[ყვრია]], [[კოდალა]], [[წიწკანა]], [[გჷ]], [[კვათარი]], [[მათხირია]], [[მარშვინია]], [[ტობაშ მათირია]] დო შხვა.<ref name="ქსე">{{ქსე|1|322-323||არა}}</ref> სუბალპურ ორტყაფუს ე.ი. 2000 მეტრაშე ჟი, აფხვადუნა ძალიერო დორთილი [[რელიეფი]]. შურდგჷმილეფშე უმეტაშო ამხვადუნა [[ერსქემი]], [[ალპური თხა]], [[ალპური ზაზუნა]]; მაფურინჯეეფშე [[ალპური ჟკა]], [[ჭოლოკვარია]] დო შხვა.<ref name="ქსე" /> [[ჭანდი|ჭანდეფშე]] (თაქ "მწერი") შანულამი რე [[ალპური ბაზი]] (Rosalia alpina), ნამუთ აფხვადუნა [[ზუღაშ დონე]]შე მეტრაშახ, ჯვეში გვალაშ ტყალეფს. <center><gallery> ფაილი:Parnassius pheobus.jpg|<center>[[ალპური აპოლო]] ფაილი:Salamandra atra.jpg|<center>[[ალპური სალამანდრა]] ფაილი:Plochacz 3001xx.jpg|<center>[[ალპური ჭვინტაკა]] ფაილი:Alpenkauw2.jpg|<center>[[ჭკუტკვარია]] ფაილი:Arctic Hare.jpg|<center>[[ჩე ყურდგელი]] </gallery></center> == ადამიერიშ გოლინა ალპურ გარემოშე == ალპეფს ნარინა ორდიანი მეშარეეფი აჸონებულეფი რდეს ალპეფიშ გვალეფიშ სისქვამათ დო გვალე თინეფიშ ჭყოლოფათ გინირჷ ალპურ რეგიონქ პოპულარულო. თეწკჷმა ართო დიჭყჷ რეგიონიშ აწოკინაქ დო გოვითარაფაქ. მიარე ადამიერიშ მოქმენდალაქ გჷმიჭანუ ტკიცე დეგრადაცია ალპურ გარემოს, ნამუქჷთ დიჭყჷ [[XX ოშწანურა|XX ოშწანურაშ]] შქა წანეფშე. თექ გჷმიჭანუ ჰაერიშ, [[წყარმალუ|წყარმალუეფიშ]] დო [[ტობა|ტობეფიშ]] გოწიმდორაფა; ბერჯეკი დო ორგანული ასაგასაშ ხარჯაფაშ დემპინგი; კარიერული კიდანჯალაშ გჷმომუშებული [[ქუა|ქუალეფიშ]], [[ქვიშა|ქვიშაშ]] დო [[ხრეში|ხრეშიშ]] ეროზია; ხასჷლაშ [[ეროზია (გეოლოგია)|ეროზია]], ნამუთ გჷმიჭანუ შარეფიშ დო ოთხილამურე კონსტრუქციეფიშ დოკიდუაქ; ანთროპოგენური გორჩქინაშ გჷმაღიზიანაფალი ხონარიშ გჷმოჭანაფა; დო ბოლოს, [[ტყა|ტყალეფს]] ჭვახე წყარეფიშ დეფიციტი.<ref name="ბრტ" /> ალპეფიშ უნიკალური [[ფლორა]] დო [[ლანდშაფტი|ლანდშაფტეფი]], ნამუთ თაში აკვირენდჷ მეშარეეფს, ჭიე-ჭიეთ დითირჷ. თეწკჷმა, არძაშე უმოსო გეგნიქიმინეს [[ლანდშაფტი|ლანდშაფტეფქ]]. [[წყარმალუ|წყარმალუეფიშ]] თარ ლეხერეფქ გინირთჷ [[ბეტონი|ბეტონიშ]] დო [[ასფალტი|ასფალტიშ]] ღოზამ აგლომერაციეფო. რდუალა-გოვითარაფაქ გჷმიჭანუ თაშნეშე [[ატმოსფერო (დიხაუჩა)|ატმოსფეროშ]] სერიოზული დოწიმდორაფა. გჷშაკერძაფილო თექ გჷმიხანტჷ ქარხანეფიშ, ჸუდეშ ოტიბაფალეფიშ დო ავტომანქანეფიშ გჷმნაბოლქვეფიშ სახეთ. მიარე შხუ ალპური [[ნოღა|ნოღაშ]] [[ჰაერი]] იწიმდორებუ ძალიერო.<ref name="ბრტ" /> == ისტორია == [[ფაილი:Rosa camuna e antropomorfi R24 - Foppe - Nadro (Foto Luca Giarelli).jpg|მინი|მარჯვნივ|250პქ|[[კჷრდეშ ხანტუობა]] კამონიკაშ ლეხერს]] [[ფაილი:Oetzi Memorial.jpg|მინი|მარცხნივ|245პქ|„ეცტიშ“ მემორიალი]] ალპეფს ადამიერქ დიხორჷ [[პალეოლითი|პალეოლითის]], 60,000-50,000 წანაშ წოხოლე. ასქილადირო რე [[ექსპონატი|ექსპონატეფი]], ნამუთ გჷმოხანტილი რე [[საფრანგეთი|საფრანგეთიშ]] დო [[ავსტრია|ავსტრიაშ]] შხვადოშხვა აბანეფს. ალპეფიშ ჯიშთეფიშ უკოხოლე დოკინაშ გეშა, დოხოლაფირო 4,000-3,000 წანაშ წოხოლე ლეხერეფს ინიხორეს [[ნეოლითი|ნეოლითიშ ხანას]] კათაქ, ნამუეფით ოხორანდეს ფაქვეფს დო ჭიჭე დოხორელ პუნქტეფს; კანკალე დოხორალა დოკიდილი რდჷ ალპურ ტობეფწკჷმა. ექსპონატეფშა მეგორაფილი რე [[ანესიშ ტობა|ანესიშ ტობაშ]] რაიონს, [[ჟენევაშ ტობა|ჟენევაშ ტობაშ]] წყარპიჯის, ავსტრიაშ გვალეფს დო [[იტალია|იტალიას]], აოსტიშ დო კამონიკაშ ლეხერეფს. თე ეკონია ლეხერს ნაძირეფი რე დოხლაფირო 300,000 პეტროგლიფი.<ref name=archeointro> {{cite web|url=http://www.archeocamuni.it/arte_rupestre.html|title=''Introduzione all'arte rupestre della Valcamonica'' su Archeocamuni.it|accessdate=11 maggio 2009|language=Italian}}</ref> ალპეფს [[ენეოლითიშ ხანა|ენეოლითიშ ხანაშ]] ადამიერიშ ჸინუამ მუმიას მიოგორეს [[1991|1991 წანას]] [[ეცტალიშ ალპეფი|ეცტალიშ ალპეფს]], [[ავსტრია|ავსტრიაშ]] დო [[იტალია|იტალიაშ]] თანჯას<ref>{{citation|author=James Neill|title=Otzi, the 5,300 Year Old Iceman from the Alps: Pictures & Information|date=last updated 27 October 2004|url=http://www.wilderdom.com/evolution/OtziIcemanAlpsPictures.htm|accessdate=8 March 2007}}</ref> დო გიოდვეს „[[ეცტიშ ჸინიშ კოჩი]]“. თინა ოხორანდჷ დოხოლაფირო 5,300 წანაშ წოხოლე.<ref name=snowshoes>{{citation|author=Norman Hammond|title=Iceman was wearing 'earliest snowshoes'|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/court_and_social/article516866.ece|newspaper=[[The Times]]|date=21 February 2005}}</ref> მუმია გეგნიღეს ინსბრუკიშ უნივერსიტეტშა, სოდეთ თინა გაკირჩქინეს, მუჭოთ მაართაჸოფილი ადამიერი.<ref>[http://www.iceman.it/en/node/235 Description of the recovery] at the museum site.</ref> [[კელტეფი|კელტეფქ]] დიხორეს [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]], [[შვეიცარია|შვეიცარიაშ]] დო [[იტალია|იტალიაშ]] აკართუს დო გემშეჭკირეს ბჟაეიოლ [[შვეიცარია|შვეიცარიაშა]], კერძოთ, გრაუბიუნდენიშ ლეხერშა. [[ჰალშტატი|ჰალშტატის]] მიოგორეს კელტური კულტურაშ არძაშე შხუ აბანს. ჩქინი წანეფიშეკოროცხუაშ 35 დო 36 წანეფს ალპურ რეგიონს ჭიე-ჭიეთ კუჩხის იკინდუანს [[რომიშ იმპერია]], ნამუქჷთ გაფართუ კელტეფიშ ჯვეშო ოფუტეეფი დო დოკიდჷ მიარე ახალი [[ნოღა]]. [[რომალეფი|რომალეფქ]] გაუჯგუშეს წყარიშ აკონაზირუაშ სისტემა, დოკიდეს არენეფი დო თეატრეფი.<ref name="ბრტ" /> რომანიზაფილი კელტეფიშ დიხეფი დეკინეს [[ჯვეში გერმანალეფი|ჯვეშ გერმანულ ტომეფქ]], ნამუეფით აკმიკათუანდეს [[ბურგუნდეფი|ბურგუნდეფს]], [[ალემანეფი|ალემანეფს]] დო [[ლანგობარდეფი|ლანგობარდეფს]]. [[VIII ოშწანურა|VIII]]-[[IX ოშწანურა|IX ოშწანურეფს]] ალპურ დიხეფქ მიშელჷ [[კარლოს დიდი|კარლოს დიდიშ]] [[საღორონთო რომიშ იმპერია|საღორონთო რომიშ იმპერიააშ]] აკოდგინლუაშა. [[ვერდენიშ აპიჯაფა]]თ კარლოს დიდიშ იმპერია ართიანშქას აკირთეს მუშ მოთალეფქ. კათეფიშ, [[კელტეფი|კელტეფიშ]], [[რომალეფი|რომალეფიშ]] დო [[ბარბაროსეფი|ბარბაროსეფიშ]] აკოართაფაქ დიფაჩჷ [[შქა ოშწანურეფი|შქა ოშწანურეფს]]. ლეხერეფი იზოლირაფილი რდჷ გოხოლუას დვალირ ლეხერეფშე, დიდ ნორთის ირ ლეხერს მახორობა ზოხო-ზოხო ოხორანდჷ. ალპეფს მახორუ მახორობაშ იზოლაციაქ გეთუ ინდუსტრიული რევოლუციათ დო რკინაშშარაშ მიშაჸონაფათ.<ref name="ბრტ" /> == ნინეფი == [[ფრანგული ნინა|ფრანგულ ნინაშა]] იჩიებუნა ბჟადალ ალპეფს, თენეფ შქას [[შვეიცარია|შვეიცარიაშ]] კანტონეფს [[ვო|ვოს]] დო [[ვალე (კანტონი)|ვალეს]] დო [[იტალია|იტალიაშ]] [[ოორუე]]-[[ბჟადალი|ბჟადალ]] რეგიონეფს — [[ვალე-დ-აოსტა|ვალე-დ-აოსტას]], მარა ვალე-დ-აოსტას იჩიებუნა მუჭოთ [[ფრანგული ნინა|ფრანგულო]], თეში [[იტალიური ნინა|იტალიურო]]. აბანობური მახორობა იჩიებუ ფრანგულ-პროვანსულ დიალექტშა. ფრანგულ ნინას თაქ ვაუღუ ოფიციალური სტატუსი. [[იტალიური ნინა|იტალიურ ნინაშა]] იჩიებუნა ცენტრალურ დო ბჟაეიოლ ალპეფს, კერძოთ, [[იტალია|იტალიას]] დო [[შვეიცარია|შვეიცარიაშ]] ტიჩინოშ კანტონს. [[გერმანული ნინა|გერმანულო]] იჩიებუნა შვეიცარიაშ ალპეფიშ ცენტრალურ დო ბჟაეიოლ მუხურეფს, [[გერმანია|გერმანიას]] დო [[ავსტრია|ავსტრიას]]. გერმანულ ნინაშა იჩიებუნა თაშნეშე [[იტალია|იტალიაშ]] ოორუეშე დვალირ ავტონომიურ პროვინცია — [[ბოლცანო (პროვინცია)|ბოლცანოს]]. თაქ მახორობაშ დიდი ნორთი გერმანული ნინაშ [[ბავარიული დიალექტი|ბავარიულ დიალექტშა]] იჩიებუ, 4% — [[ლადინური ნინა|ლადინურო]].<ref name="ბრტ" /> ალპეფიშ თარი რელიგია რე [[კათოლიციზმი]], მარა რე მუდგაზმარენი რეგიონი, სოდეთ გოპატჷნაფილი [[პროტესტანტიზმი]]. თეცალეფი რე [[შვეიცარია|შვეიცარიაშ]] კანტონეფი ვო დო ბერნი. [[შვეიცარია|შვეიცარიაშ]] კანტონი [[გრაუბიუნდენი]] ალპეფს გჷშაგორილი რე [[ნინეფიშმენცარობა|ლინგვისტური]] დო [[რელიგია|რელიგიური]] მიარეგვარალათ, სოდეთ მახორობაშ დოხოლაფირო 45% [[პროტესტანტიზმი|პროტესტანტი]] რე, 50% [[კათოლიციზმი|კათოლიკე]]. 60% იჩიებუ [[გერმანული ნინა|გერმანულ ნინაშა]], დოხოლაფირო 15% [[იტალიური ნინა|იტალიურო]], 20% იჩიებუ [[რეტორომანული ნინა|რეტორომანულო]].<ref name="ბრტ" /> == ეკონომიკა == === ოფუტეშ მეურნობა === [[XIX ოშწანურა|XIX ოშწანურაშ]] შქა წანეფშახ ალპეფიშ [[ეკონომიკა|ეკონომიკაშ]] ოსხირს წჷმარინუანდჷ [[ოფუტეშ მეურნობა]]. [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]], [[იტალია|იტალიაშ]] დო ბჟადალ [[ავსტრია]]შ ლეხერეფს ასქილადირი რე ოფუტეშ მეურნობაშ დარგი, ნამუთ გოფაჩილი რე პრივილეგიურ აბანეფს, თარ დო ხასჷლაშ ლეხერეფს. [[შვეიცარია]]შ სქირე დო ჩხე [[რონა|რონაშ]] ლეხერი წჷმარინუანს ხილიშ დო ორტვინული კულტურეფიშ ინტენსიურ გოფაჩუაშ ტერიტორიას, თეწკჷმა რე ბინეხიშ პლანტაციეფი. ვალეშ კანტონს ვისპიშ დუდის რე მოსოფელს ართ-ართი არძაშე მაღალ აბანს დვალირი [[ბინეხი|ბინეხეფი]], ნამუთ იფაჩუ ზურაშ დონეშე 4250 მეტრას. ბინეხეფიშ დო შხვა პლანტაციეფშე ეიოშანალი რე ოორუე [[იტალია]]ს დვალირი ალტო-ადიჯეშ რეგიონი, [[შვეიცარია]]შ ობჟათეშე დვალირი ტიჩინოშ კანტონი დო ალპეფიშ ობჟათე რეგიონეფი. === ოგვალე ხერეჭუა დო წარმება === ალპეფიშ ალმახანური [[ეკონომიკა]] წჷმორინაფილი რე მარგენჯი დინოხურიშიშ ხერეჭუათ, წარმებათ დო გოვითარაფილი [[ტურიზმი|ტურიზმით]]. დინოხურიშეფშე ეიოშანალი რე: [[რკინაშ მადანი]], [[ტყვია-თუთია]], [[ლინჯი]], [[ქუანოშქერი]], [[მანგანუმი]], [[რუმე ნოშქერი]] დო შხვა. ოგვალე ხერეჭუა მოურს [[ნეოლითი|ნეოლითიშ ბორჯიშე]]. რკინაშ მოპალაფაშ თარი ცენტრი რე [[ერცბერგი]], სოდეთ დინოხურიშიშ მოპალაფა წარმენს შქა ოშწანურეფშე. დიდი ფოლანდიშ ქარხანეფი რე აოსტას დო მურიშ დო მიურციშ ლეხერეფს. ცელულოზა-ქარღადიშ კომბინატეფი დირცხუ [[ავსტრია|ავსტრიას]], ბჟაეიოლ ალპეფს, ეიოშაბალი რე თაშნეშე ტექსტილიშ დო სპორტული მეკონ-მოკონეფიშ წარმება, [[ავსტრია]]ს რაინიშ ლეხერს დო [[საფრანგეთი]]ს ანესიშ აკანს. == აკოგურაფაშ ისტორია == [[ფაილი:Horace-Bénédict de Saussure2.jpg|მინი|მარჯვნივ|250პქ|შვეიცარიალი არისტოკრატი, ფიზიკოსი დო ალპინისტი [[ორას ბენედიქტ დე სოსიური]] ([[1740]]—[[1799]]).]] ალპეფს გვალაშ კონეკიშ ჸურე ინტერესიქ გორჩქინდჷ [[XVIII ოშწანურა|XVIII]]-[[XIX ოშწანურა|XIX ოშწანურეფს]]. [[ორას ბენედიქტ დე სოსიური|ორას ბენედიქტ დე სოსიურქ]] XVIII ოშწანურას ბოტანიკური გჷმორკვიაფეფიშ ღანკით იშარჷ ალპეფშა. თინა რდჷ შვეიცარიალი ფიზიკოსი დო ალპინიზმიშ დჷმარსხუაფალი. [[1773|1773 წანაშე]] ალპეფს ატარენდჷ [[გეოლოგია|გეოლოგიურ]] გჷმორკვიაფეფს. მუქ აკიგურუ [[რელიეფი|რელიეფის]] მუშობურობეფი. [[1760|1760 წანას]] მაართათ მიძირუ [[საფრანგეთი|საფრანგეთიშ]] კურორტი [[შამონი]]. მუში ინიციატივათ [[1786|1786 წანაშ]] [[8 მარაშინათუთა|8 მარაშინათუთას]] ყაზახ ჟაკ ბალმაქ დო ექიმ მიშელ პაკარქ მაართათ ეშართეს ალპეფიშ უმაღალაშ კონკა [[მონბლანი|მონბლანშა]] (4808 მ). სოსიურქ დუდშე ეშართჷ ანდაშა ალპიშ გვალაშ კონკეფშა. ირკვიენდჷ თაშნეშე [[ჯიშთი|ჯიშთეფშე]], [[1779]]-[[1796|1796 წანეფს]] ნოხანდიშ „ალპეფშა შარალუაშ“ გჷშულაშ უკული დირცხუ [[გლაციოლოგია|გლაციოლოგიაქ]]. სოსიურქ ალპეფს ატარჷ [[მეტეოროლოგია|მეტეოროლოგიური]], [[გეოლოგია|გეოლოგიური]] დო [[გლაციოლოგია|გლაციოლოგიური]] დოკვირაფეფი. [[შვეიცარია|შვეიცარიას]] რკვიეფს ატარენდჷ [[ჯეიმზ დევიდ ფორბზი]]. შანულამი გეოლოგიური დაკვირებეფი აწარმეს [[არნოლდ ეშერი|არნოლდ ეშერქ]] დო [[ალბერტ ჰეიმი|ალბერტ ჰეიმქ]]. [[1811|1811 წანას]] კონკა [[იუნგფრაუ|იუნგფრაუშა]] (4158 მ) ეშართეს ჯიმალეფ რუდოლფ დო იერონიმ მაიერეფქ. ართი წანაშ უკული ეშულაქ მინწყუ [[ფინსტერაარჰორნი|ფინსტერაარჰორნშა]]. შანულამი რდჷ თაშნეშე გოტლიბ სამუელ სტადერიშ დო პიერ-ჟან ედუარდ დესორიშ პიონერული დოკვირაფეფი ალპეფს. მაართა ჩინებული ინგლისარი ალპინისტი, ნამუთ შარენდჷ ალპეფს, რდჷ [[მარკ ბიუფოი]], ნამუქჷთ მაოთხაშა ეჭოფუ კონკა [[მონბლანი]]. [[ბჟაეიოლი ალპეფი|ბჟაეიოლ ალპეფს]] შანულამ რკვიეფქ დიჭყჷ თიშ უკული, მუთ ეშულაქ იხორციალჷ კონკა [[გროსგლოკნერი|გროსგლოკნორშა]], [[1800|1800 წანას]]. [[1855|1855 წანაშ]] [[1 მარაშინათუთა|1 მარაშინათუთას]] ინგლისარ ჩარლზ ჰადსონქ ეშართმჷ [[დიუფურიშ პიკი|დიუფურის პიკშა]]. [[ალპინიზმი|ალპინიზმიქ]] დირსხუ ალპეფიშ გვალეფს, მუჟამსჷთ ეშულაქ იხორციალჷ მონბლანშა. ალპინიზმის დუდშე ქიმიაჩჷ ჟირ გეზაქ — წიმინდე სპორტული დო მენცარული, გჷმორინაფაშ ღანკით. ჟაკ ბალმიშ დო მიშელ პაკარიშ მონბლანშა ეშულაშ უკული ალპინიზმიქ ფეიკარას გევითარჷ, დირცხუ ალპინისტეფიშ საგანგებო აკოართაფეფქ — ''[[ალპური კლუბი|ალპური კლუბეფქ]]''. == ტურიზმი == [[ფაილი:St.Bartholomä.jpg|მინი|250პქ|მარცხნივ|[[კენიგზეე]], ბავარია.]] [[ფაილი:Cross-country skiing.jpg|მინი|250პქ|მარჯვნივ|ზოთონჯიშ ტურიზმი ალპეფს.]] ალპეფი [[ტურიზმი|ტურიზმიშ]] პოპულარული აბანი რე. გოპატჷნაფილი რე [[ზარხული|ზარხულიშ]] დო [[ზოთონჯი|ზოთონჯიშ]] ტურიზმი. [[ქირსეთუთა|ქირსეთუთაშე]] [[პირელი|პირელიშ]] მეკოროცხუათ გოვითარაფილი რე ზოთონჯიშ სახეობეფიშ სპორტი (თხილამურეფი, სნოუბორდი, მარხილეფი დო შხვა). ზარხულს ალპეფს პოპულარული რე ველოსიპედეფით რულა, პარაპლანი დო შხვა; ტობეფს აქტუალური რე [[სერფინგი]]. დოხორელ პუნქტეფშე ეიოშანალი რე [[შვეიცარია|შვეიცარიაშ]] ართ-ართი არძაშე ჩინებული კურორტი [[ცერმატი]], სოდეთ გოვითარაფილი რე გჷშაკერძაფილო თხილამურეფით კატაობა. ჩინებული ოგვალე-ოთხილამურე კურორტი რე [[დავოსი]], ნამუთ ზუღაშ დონეშე 1560 მეტრაშ სიმაღალას იდვალუაფუ. ანდა ჩინებული კურორტი რე [[იტალია|იტალიაშ]] ალპეფს. ტობეფშე არძაშე შანულამეფი რე: [[კომო (ტობა)|კომოშ ტობა]], [[გარდა (ტობა)|გარდაშ ტობა]], [[ჟენევაშ ტობა]], [[ბოდენიშ ტობა|ბოდენზეე]] დო შხვეფი, ნამუეფით შანულამი ოკურორტე აბანეფი რენა. ჟენევაშ ტობაშ ოორუე ღოზის პირობითო უძახჷნა [[შვეიცარიაშ რივიერა|შვეიცარიაშ რივიერას]]. == ტრანსპორტი == [[ფაილი:Tunnel du mont-blanc coté italien.jpg|მინი|მარჯვნივ|250პქ|მონბლანიშ გვირაბი, იტალიაშ განშე]] ალპეფიშ ოლარჭაია დო ქჷრქე ფერდეფი წჷმარინუანდჷ ტრანსპორტიზაციაშ დიდი ხანიშ ბარიერს. [[კელტეფი|კელტეფიშ]] ბორჯიშე დოჭყაფილი ამდღარშახ ალპეფიშ ჸალაიბონეფი იზოლირაფილი ლეხერეფიშ მიმარსხუაფალ არხეფს წჷმარინუანდეს. [[ჸალაიბონი|გინაულარეფქ]] ევოლუცია განიცადეს, წოხოლე უბრალო შარეფს ქართჷდეს და, ამდღარშო თინეფი წჷმორინაფილი რენა ბერჯეკი ოფორუთ დო მიარერიცხუანი მაგისტრალეფით. თიცალი პუნქტეფი, მუჭომეფით რე მაგალითო [[კური]] ბჟაეიოლ [[შვეიცარია|შვეიცარიას]], წჷმარინუანდჷ რეგიონს კოორდინაციულ ცენტრის მიარერიცხუან გინაულარეფშო, დოხორელი რდჷ დიო ხოლო 5000 წანაშ წოხოლე. ცენტრალურ შვეიცარიაშ კურორტ [[ანდერმატი|ანდერმატიქ]] ხოლო თეშ მაგურ სიტუაციას იფორმირჷ.<ref name="ბრტ" /> [[რკინაშშარა|რკინაშშარეფიშ]] დო მოგვიანაფათ [[ურელსო ტრანსპორტი|ურელსო ტრანსპორტიშ]] ფორმირაფათ ითუ ალპეფიშ დიდი რეგიონეფიშ გჷშართუალაქ. ალპეფს გოჸონაფილი რე ორკინაშშარე დო ოავტომობილე შარა. [[შვეიცარიაშ ალპეფი|შვეიცარიაშ ალპეფს]] ეიოშანალი რე: [[სიმპლონიშ გვირაბი]], [[ალბულაშ გვირაბი]], [[გოტარდიშ ობაზისე გვირაბი]] დო [[გოტარდიშ ორკინაშშარე გვირაბი]]. == ჸალაიბონეფი == ალპეფს ოშობათ [[ჸალაიბონი]] (უღელტეხილი ქორთ.) რე. მიარე გინაულარიშ თუდო გოონაფილი რე ოავტომობილე დო ორკინაშშარე გვირაბეფი. {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto;" |+ ალპეფიშ არძაშე ჩინებული ჸალაიბონეფიშ ერკებული ! align=left | ჯოხო ! align=left | სიმაღალა ! align=left | ქჷნდჷრი ! align=left | ჯოხო ! align=left | სიმაღალა ! align=left | ქჷნდჷრი |- | [[დიდი სენ-ბერნარი]] | 2469 მ | [[პენინიშ ალპეფი]] | [[მორჩილი სენ-ბერნარი]] | 2188 მ | [[გრაიშ ალპეფი]] |- | [[სიმპლონი]] | 2005 მ | [[პენინიშ ალპეფი]] | [[სენ-გოტარდი]] | 2108 მ | [[ლეპონტინიშ ალპეფი]] |- | [[სან-ბერნარდინო]] | 2065 მ | [[ლეპონტინიშ ალპეფი]] | [[ბრენერი]] | 1371 მ | [[ეცტალიშ ალპეფი]] |- | [[მონ-სენი]] | 2083 მ | [[კოტიშ ალპეფი/გრაიშ ალპეფი]] | [[ტენდა]] | 1870 მ | [[ზუღაშპიჯიშ ალპეფი]] |- | [[ფრეჟიუსი]] | 2538 მ | [[კოტიშ ალპეფი]] | [[ბერნინა]] | 2328 მ | [[ბერნინიშ ქჷნდჷრი]] |- | [[გრიმზელი]] | 2165 მ | [[ბერნიშ ალპეფი]] | [[გროსე-შაიდეგი]] | 1962 მ | [[ბერნიშ ალპეფი]] |- | [[სელა]] | 2244 მ | [[დოლომიტეფი]] | [[კლაუზენი]] | 1948 მ | [[შვეიცარიაშ ალპეფი]] |- | [[უმბრაილი]] | 2501 მ | [[ორტლერიშ მასივი]] | [[სეპტიმერი]] | 2310 მ | [[შვეიცარიაშ ალპეფი]] |- | [[იუნგფრაუიოხი]] | 3471 მ | [[ბერნიშ ალპეფი]] | [[პანიქსი]] | 2407 მ | [[გლარნიშ ალპეფი]] |} === ოშარე გვირაბეფი === თარი ქჷნდჷრი, [[ბჟადალი|ბჟადალშე]] [[ბჟაეიოლი|ბჟაეიოლჸურე]]: {| class="wikitable" !ჯოხოდვალა!!აბანდვალა!! ქიანეფი!!სიგინძა (კმ) |- |[[კოლ-დე-ტენდეშ ოშარე გვირაბი]]||[[ტენდე]] — [[კუნეო]]||[[საფრანგეთი]], [[იტალია]]||3.2 |- |[[ფრეიუსიშ ოშარე გვირაბი]]||[[მოდანი]] — [[სუზა]]||[[საფრანგეთი]], [[იტალია]]||12.9 |- |[[მონბლანიშ გვირაბი]]||[[შამონი]] — [[კურმაიორი]]||[[საფრანგეთი]], [[იტალია]]||11.6 |- |[[დიდი სენ-ბერნარიშ გვირაბი]]||[[მარტინი (შვეიცარია)|მარტინი]] — [[აოსტა]]||[[შვეიცარია]], [[იტალია]]||5.9 |- |[[გოტარდიშ ოშარე გვირაბი]]||[[გეშენენი]] — [[აიროლო]]||[[შვეიცარია]]||17 |- |[[სან-ბერნარდინოშ გვირაბი]]||[[შპლიუგენი]] — [[ბელინცონა]]||[[შვეიცარია]]||7.7 |- |ფელბერტაუერნიშ გვირაბი||[[მიტერზილი]] — [[ლიენცი]]||[[ავსტრია]]||5.3 |- |[[ტაუერნიშ ოშარე გვირაბი]]||[[ებენი (პონგაუ)|ებენი]] — [[სანქტ-მიხელი (ლუნგაუ)|სანქტ-მიხელი]]||[[ავსტრია]]||6.4 |} === ორკინაშშარე გინაულარეფი დო გვირაბეფი === თარი ქჷნდჷრი, [[ბჟადალი|ბჟადალშე]] [[ბჟაეიოლი|ბჟაეიოლჸურე]]: {| class="wikitable" !ჯოხოდვალა!!აბანდვალა!! ქიანეფი!!სიგინძა (კმ) |- |კოლე დი კადიბონა||ჸალაიბონი||[[სავონა]] — [[ჩევა]]||[[იტალია]]||||436 |- |დე ტენდეშ გვირაბი||გვირაბი||[[ტენდე]] — [[კუნეო]]||[[საფრანგეთი]], [[იტალია]]||8.1 |- |[[ფრეიუსიშ ორკინაშშარე გვირაბი]]||გვირაბი||[[მოდანე]] — [[სუზა]]||[[საფრანგეთი]], [[იტალია]]||13.7 |- |[[სიმპლონიშ გვირაბი]]||გვირაბი||[[ბრიგი (შვეიცარია)|ბრიგი]] — [[დომოდოსოლა]]||[[შვეიცარია]], [[იტალია]]||19.8 |- |[[ობერალპიშ ჸალაიბონი]]||ჸალაიბონი||[[ანდერმატი]] — [[დისენტისი]]||[[შვეიცარია]]||||2044 |- |[[გოტარდიშ ორკინაშშარე გვირაბი]]||გვირაბი||[[გეშენენი]] — [[აიროლო]]||[[შვეიცარია]]||15 |- |[[ბერნინიშ ჸალაიბონი]]||ჸალაიბონი||[[პონტრეზინა]] — [[ტირანო]]||[[შვეიცარია]]||||2323 |- |[[ბრენერიშ ჸალაიბონი]]||ჸალაიბონი||[[ინსბრუკი]] — [[შტერცინგი]]||[[ავსტრია]], [[იტალია]]||||1370 |- |ტაუერნიშ გვირაბი||გვირაბი||[[ბად-გაშტაინი]] — [[ობერფელახი]]||[[ავსტრია]]||8.6 |- |შობერიშ ჸალაიბონი||ჸალაიბონი||[[ლიცენი]] — [[ლეობენი]]||[[ავსტრია]]||||849 |- |პრებიჩლიშ ჸალაიბონი||ჸალაიბონი||[[აიზენერცი]] — [[ლეობენი]]||[[ავსტრია]]||||1204 |- |[[ზემერინგიშ ჸალაიბონი]]||გვირაბი||[[გლოგნიცი]] — [[მიურცუშლაგი]]||[[ავსტრია]]||1.5||965 |} == გალერეა == <gallery widths="170px" heights="190px" perrow="10"> ფაილი:MonteRosa004.jpg|<center>[[მონტე-როზა]], 4634 მ ფაილი:Matterhorn from Cervinia.jpg|<center>[[მატერჰორნი]], 4478 მ ფაილი:Grand St-Bernard.jpg|<center>[[დიდი სენ-ბერნარიშ ჸალაიბონი]] ფაილი:Aletschgletscher.jpg|<center>[[ალეჩიშ ჯიშთი]] ფაილი:Bellagio 2.jpg|<center>[[კომო (ტობა)|კომოშ ტბა]] ფაილი:Ponte Pietra.jpg|<center>[[ადიჯე|წყარმალუ ადიჯე]] ფაილი:Dianthus alpinus Alpennelke Rax2.jpg|<center>[[ალპური მიხაკი]] ფაილი:Pyrrhocorax-graculus-0018-a.jpg|<center>[[ჭკუტკვარია]] ფაილი:Rosalia Alpina (Alpenbock).jpg|<center>[[ალპური ხარაბუზა]] ფაილი:Marmota marmota Alpes2.jpg|<center>[[ალპური ზაზუნა]] </gallery> == ქოძირით თაშნეშე == * [[ალპინარიუმი]] * [[ალპინიადა]] * [[ალპინიზმი]] * [[ალპინოტიპური დოჭიროკუა]] * [[ალპური ორტყაფუ]] * [[ალპური კლუბი]] * [[ალპური დოლო]] * [[ალპური მეურნობა]] * [[ალპური მაჸოთამალეფი]] * [[ალპური რასა]] * [[ალპური ტიპიშ რელიეფი]] * [[ალპეფიშ პრეისტორიული ნოხორეფი]] == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commonscat|Alps|ალპები}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/17356/Alps ალპეფი — ენციკლოპედია ბრიტანიკა] {{en}} * [http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Альпы/ ალპეფი — დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140707143954/http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%BF%D1%8B/ |date=2014-07-07 }} {{ru}} * [https://web.archive.org/web/20210422215707/http://modis.gsfc.nasa.gov/gallery/individual.php?db_date=2005-09-17 Satellite photo of the Alps], taken on 31 August 2005 by [[MODIS]] aboard [[Terra (satellite)|Terra]] {{en icon}} * [http://www.paolodefaveri.com/galleries.htm Artistic landscapes of the Western Alps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110902074725/http://www.paolodefaveri.com/galleries.htm |date=2011-09-02 }} {{en icon}} * [http://pano.ica-net.it/en/default.htm A virtual visit of Western Alps with 360° panoramic images] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081228204956/http://pano.ica-net.it/en/default.htm |date=2008-12-28 }} {{en icon}} * [http://www.diealpen.at A online picture collection of the Alps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140103152206/http://diealpen.at/ |date=2014-01-03 }} More than 2000 pictures of climbing, backcountry skiing, hiking, landscape * [http://www.alps-art.ch/ Photos and paintings of the Alps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210307093812/http://www.alps-art.ch/ |date=2021-03-07 }} {{en icon}} * [http://www.alpine-space.eu Official website of the Alpine Space Programme] This EU co-funded programme co-finances transnational projects in the Alpine region {{en icon}} == ლიტერატურა == * Penck A., Brückner E., Die Alpen im Eiszeitalter, Bd 1 — 3, Lpz.,1909; * Machatschek, F., Die Alpen, Leipzig, 1916; * Heim A., Geologie der Schweiz, Bd 1 — 2, Lpz., 1921 — 22; * Kober L., Bau und Entstehung der Alpen, Berlin., 1923; * Penck A., Das Antlitz der Alpen (Die Naturwissenschaft) 1924; * Staub R., Der Bau der Alpen., 1924; * Sölch J., Das Formenbild der Alpen., 1925; * Martonne E. de, Les Alpes, P., 1926; * Richter M., Morphologie und junge Bewegungen beiderseits vom nördlichen Alpenrand., 1932; * Blanchard R., Les Alpes occidentales, t. 1 — 7, P., 1938 — 56; * Vanili M., Le Alpi, Torino, 1946; * Godefroy R., La nature alpine. Exposé de géographic physique, 2 ed. P., 1948; * Kraus E., Die Baugeschichte der Alpen, Bd 1 — 2, B., 1951. * Мартонн Э., Центральная Европа, пер. с франц., М., 1938; * Добрынин Б. Ф., физическая география Западной Европы, М., 1948; * Белоусов В. В., Гзовский М. В., Горячев А. В., О структуре Восточных Альп в связи с некоторыми общими тектоническими представлениями, "Бюлл. * Московского общества испытателей природы. Новая серия", 1951, т. 26, в. 1; * Хуттенлохер Х. Ф., Оруденение Западных Альп, его временная и пространственная классификация, в сб.: Рудные регенерированные месторождения, пер. с нем., франц., польск., М., 1957; * Тектоника Европы. Объяснительная записка к Международной тектонической карте Европы, М., 1964; * Трюмпи Р., Тектоническое развитие Центральных и Западных Альп, в сб.: Тектоника Альпийской области, М., 1965; == სქოლიო == <div style="height:250px; overflow:auto; padding:3px; border:1px solid #aaa;" class="scrollbox"> {{reflist|colwidth=30em}} </div> <!-- interwiki --> {{ფეისბუქი}} {{გიშნაგორა}} [[კატეგორია:ალპეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ ქჷნდჷრეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ ქჷნდჷრეფი]] [[კატეგორია:საფრანგეთიშ ქჷნდჷრეფი]] [[კატეგორია:მონაკოშ ქჷნდჷრეფი]] [[კატეგორია:იტალიაშ ქჷნდჷრეფი]] [[კატეგორია:შვეიცარიაშ ქჷნდჷრეფი]] [[კატეგორია:ლიხტენშტაინიშ ქჷნდჷრეფი]] [[კატეგორია:გერმანიაშ ქჷნდჷრეფი]] [[კატეგორია:ავსტრიაშ ქჷნდჷრეფი]] [[კატეგორია:სლოვენიაშ ქჷნდჷრეფი]] [[კატეგორია:ფიზიოგრაფიული პროვინციეფი]] j2bw09aoswy8pjvuavbbg1xoeyuh7ik 0 4421 254622 232093 2026-11-05T23:19:51Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254622 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Bermuda from space.jpg|220პქ|მინი|მარჯვნივ|ბერმუდაშ კოკეფი]] '''ბერმუდი''' ({{lang-en|Bermuda}}; ედომუშამო '''ბერმუდაშ კოკეფი''') — [[გოართოიანაფილი ომაფე|დიდი ბრიტანეთი]]შ ზუღაშმელენი ტერიტორია, ნამუთ იდვალუაფუ [[ატლანტიშ ოკიანე]]ს. ბერმუდაშ კოკეფი იდვალუ [[ააშ|ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ]] ბჟაეიოლშე, უხოლაში ჭურჭული კონტინენტიშე იდვალუაფუ 1 030 კილომეტრიშ დოშორაფათ, თენა რე [[ჰარტერესიშ კოდმე]], ნამუთ იდვალუაფუ [[ოორუე კაროლინა|ოორუე კაროლინაშ]] შტატის. ოორუეშე 1 770 კილომეტრიშ დოშორაფათ იდვალუაფუ კანადაშ ნოღა [[ჰალიფაქსი]]. ბერმუდაშ კოკეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა [[ჰამილტონი (ბერმუდიშ კოკეფი)|ჰამილტონი]]. კოკეფს გოვითარაფილიე ეკონომიკა დო ტურიზმი. თიში ტერიტორია ირთუ ჩხორო მუნიციპალიტეტო. ბერმუდი რე არძაშე ჯვეში ტერიტორია, ნამუთ [[გოართოიანაფილი ომაფე|დიდი ბრიტანეთი]]შ აკოდგინალუაშა ამდღანერშახ სქიდუ. [[1612]] წანას თაქ დირსხუ მაართა ინგლისური კოლონიაქ ამერიკაშ კონტინენტის. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.gov.bm Bermuda Government] – official government website * [http://www.communityandculture.bm/ Department of Community and Cultural Affairs, Bermuda] - Official Website of the Department of Community and Cultural Affairs * [http://www.communityandculture.bm/bermuda-connections Bermuda Connections: Online Resource Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121015121957/http://www.communityandculture.bm/bermuda-connections |date=2012-10-15 }} - Free Cultural Resources on the community culture and history of Bermuda * [https://web.archive.org/web/20081224232930/http://www.fco.gov.uk/en/about-the-fco/country-profiles/north-central-america/bermuda/?profile=all UK Foreign & Commonwealth Office Profile of Bermuda] * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/bermuda.htm Bermuda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110516140712/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/bermuda.htm |date=2011-05-16 }} from ''UCB Libraries GovPubs'' * [http://www.gmanews.tv/story/227546/pinoy-abroad/racist-graffiti-in-bermuda-tell-pinoys-to-move-out] * [https://web.archive.org/web/20120321102843/http://www.bsx.com/NewsArticle.asp?articleID=1100793168 Bermuda Stock Exchange] [[კატეგორია:დიდი ბრიტანეთიშ ზუღაშმელენი ტერიტორიეფი]] l3ehzqgqwbs1p0kej0gdnanxboivuta 0 4553 254719 248598 2026-11-06T02:40:14Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254719 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:CIA Map of Chiloe Island.png|მინი|მარჯვნივ|250პქ|კ. ჩილოე]] '''ჩილოე''' ({{lang-es|Isla de Chiloé}}) – კოკი [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეს]], მიშმურს [[ჩილე]]შ აკოდგინალუაშა. ფართობი 8394 კმ². [[ჩილოეშ არქიპელაგი]] (9181 კმ²) თარი კოკი. ფორუნს არქიპელაგიშ 91,4 %. თინა მოსოფელს [[კოკეფიშ ერკებული ფართობიშ მეჯინათ|ფართობით 87-ა]] კოკიე. კოკი ჩილოე მიშმურს [[ლოს-ლაგოსი (რეგიონი)|ლოს-ლაგოსიშ]] რეგიონიშ [[ჩილოე (პროვინცია)|კინ თე ჯოხონობაშ]] პროვინციაშ აკოდგინალუაშა დო ირთუ მუსხირენი კომუნათ. კოკის იდვალუაფუ [[XVIII ოშწანურა|XVIII]]–[[XIX ოშწანურეფიშ]] კულტურულ-ისტორიული ობიექტეფი, [[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტი [[ჩილოეშ მონასტერეფი]]. ეიოშანალიე, ნამდა კოკი ჩილოე [[კარტოფილი]]შ ოდაბადე რენ. 2002 წანაშ მუნაჩემეფით კოკიშ მახორობა აკმადგინანს 154,7 ვითოში კოჩის. შხუ ნოღა რე — [[კასტრო (ნოღა)|კასტრო]] ბჟაეიოლშე დო [[ანკუდი (ნოღა)|ანკუდი]] ოორუეშე. ==ქოძირით თაშნეშე== * [[ჩილეშ კოკეფიშ ერკებული]] ==ლიტერატურა== * [[ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია]], ტ. XI, ხასჷლა. 123, ქართი., 1987 წანა. ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[http://www.mitologiachilota.cl/ ჩილოეშ მითოლოგია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060411132050/http://www.mitologiachilota.cl/ |date=2006-04-11 }} * [http://www.planetavivo.org/english/ResearchPrograms/ChiloeForest/SlideShows/DiapoMartin/DiapoMartin1.html Research at Chiloé Rain Forest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050322112317/http://www.planetavivo.org/english/ResearchPrograms/ChiloeForest/SlideShows/DiapoMartin/DiapoMartin1.html |date=2005-03-22 }} *[http://whc.unesco.org/en/list/971 The churches of Chiloe at Unesco world heritage site] *[https://web.archive.org/web/20070429125847/http://www.nuestro.cl/eng/stories/tourism/iglesiaschilotas.htm description of the chiloe churches with pictures] *[http://www.ovidiolagos.com/english.html Chiloé a separate world, by Ovidio Lagos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090319125811/http://www.ovidiolagos.com/english.html |date=2009-03-19 }} *[http://www.archive.org/details/voyageofbeagle00darwuoft Visited by Charles Darwin: Voyage of the Beagle, Ch 13-14] [[კატეგორია:ჩილეშ კოკეფი]] 3fhmsy4gl15n53kzxpqymmt4heenosg 0 4630 254624 245217 2026-11-05T23:24:03Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254624 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:0.5 GL Borjomi Glass Bottle.jpg|thumb|200პქ|მარჯვნივ|ბორჯომიშ ბოთილი]] '''„ბორჯომი“''' — ვულკანური გორჩქინაშ მინერალური წყარი თე ჯოხოდვალაშ ნოღა-კურორტიშე, ნამუთ ორთაშობური მუნაჩემეფით 1500 წანაშე უმოსის ეთმეკოროცხჷნს. მიარე წანაშ მალობას რგებაფულენდჷ უდიდაში პოპულარობათ [[რუსეთიშ იმპერია]]ს, [[სსრრ]]-ს დო მუშ გალე ხოლო. ბორჯომიშ წყარი დიხაუჩაშ ჟიდოხიშა ეშმურს 8-10 კილომეტრიშ სიტომბაშე, ორთაშობური გაზიშ, ნოშქერბადიშ დიოქსიდიშ წნევაშ მოხვარათ. ბრელ შხვა მინერალურ წყარშე გოშხვანერაფათ, ვაჭიშუანს დიხაშ თუდო გორგილაფას დო ჟიდოხიშა ეშმურს ტჷბუ სახეთ (38-41 °С), ნამუთ „შარადოშარას“ იხვეიანებუ [[კავკაციონი]]შ გვალეფიშ 60 შხვადოშხვა მინერალიშ კომპოზიციათ. ბორჯომიშ წყარიშ რკვიაშ მოღალუეფი ოძირანა, ნამ-და თიშ ფორმირაფაშა თია მიშმუღჷნა სიტომბაშურ მინერალიზაფილ, ალმახანურ ლჷგე დო დაბალ მინერალიზაციაშ წყარეფს. 1990-იანი წანეფიშ დაჭყაფუშ გჷმორკვიებეფქ ოძირეს, ნამ-და „ბორჯომი“, წყარბადიშ იზოტოპეფიშ აკოფარდაფათ, კარდინალურო იშხვანერებუ შხვა მინერალურ წყარეფშე. == ისტორია == === უჯვეშაში პერიოდი === [[File:Bordschomi.jpg|thumb|250|left|ბორჯომიშ ლეხერი]] ბორჯომიშ მინერალურ წყუეფშა მეგორაფილი ჸოფე დიო ხოლო ახალი წანაშეკოროცხუაშ მაართა ვითოშწანურაშ დაჭყაფუს. XX ოშწანურას მეგორაფილქ იჸუ 7 ქუაშ აბაზანაშა. მუჭოთ რჩქჷ, ბორჯომიშ წყარს გჷმირინუანდეს თე აბაზანეფშო დო ვართ ხვალე ოშუმალო. ბორჯომს მეგორაფილი არქეოლოგიური მოღეეფი ანტკიცენს, ნამ-და მინერალური წყარი გჷმირინუაფუდუ XVI ოშწანურაშ დალიერშა. ნაძირეფი რე შქა ოშწანურაშ ჭუბერიშ სვირეფი, ნამუეფით ბორჯომიშ კანკალე წყუშა რდჷ მეჸუნაფილი. XVI-XVIII ოშწანურაშ ლჷმეფიშ გეშა წყუეფქ ბრელ ხანიშ მალობას გოჭყოლადას ქიმიაჩჷ დო თი აბანეფი, სოდეთ თე წყუეფი რე, მეტებულქ იჸუ. === გოლოვინიშ პერიოდი === [[სურათი:Woman handing man a glass of water at Evgeniewski (?) fountain, Borjomi, Georgia.jpg |thumb|250px|right|„ევგენიევსკიშ“ წყუ]] ბორჯომიშ წყუშ „მაჟირა შურდგჷმაქ“ დიჭყჷ XIX ოშწანურაშ 20–ამი წანეფიშ დალიერს. [[1829]] წანას [[ბორჯომი|ბორჯომს]] ქინარინეს [[ხერსონიშ გრენადიორეფიშ პოლკი]]. ართიშა ჯარიშკოჩეფქ ტყას, წყარმალუ [[ბორჯომულა]]შ მარძგვან წყარპიჯის ქოძირეს მინერალური წყუ. პოლკოვნიკ პ.პოპოვქ დეინტერეს თე ამბეთ დო ზოჯჷ წყუშ გოწიმინდუა დო ჭკუდეფით გილანთირუა პოლკიშა. მუს ყიაშ დო ვითოჟირჩანზმა ჭჷშ გეჯეჯი ოჭირჷდჷ დო წყარქ თიზმა მარგებელქ იჸუ თიშო, ნამ-და გინოჭყვიდჷ ქუალეფით გოხურგუა. თექ ეიოგაფუ მუქ აბანო დო ჭიჭე ჸუდე მუშო. 1837 წანას ხერსონიშ პოლკი დოთირუ [[ქორთუ გრენადიორეფიშ პოლკი]]ქ. პოლკიშ ექიმ ამიროვქ დიჭყჷ წყარიშ აკოდგინალუაშ გჷმორკვიება დო მუში ჟიმოქმენდალაშ დოგურაფა. მაქ ქაჯღონჷ წყარიშ მაართა სინჯეფი [[სანქტ-პეტერბურგი|სანქტ-პეტერბურგშა]] დო [[მოსკოვი|მოსკოვშა]]. 1841 წანას ბორჯომიშ მინერალური წყარი თიხანო უკვე თიცალი ჯოხოგოლაფირი რდჷ, ნამ-და [[კავკაცია]]შ თარმართებელ [[ევგენი გოლოვინი|ევგენი გოლოვინქ]] მუში ლეხი ოსურსქუა ბორჯომშა მიდეჸონჷ ომკურნალებერო. უჩინებუ რე, კონკრეტულო მუ ლახარა უღუდუ თის, მარა ჩინებული რე, ნამ-და წყარქ დიდო მოურთჷ, მუშ გეშათ ბორჯომიშ მინერალური წყუშ მაართა წყუს გოლოვინქ ოსურსქუაშ ჯოხოთ (Екатерининский) ქიგიოდუ, მაჟირას — მუში (Евгеньевский). 1842 წანას ექიმ ამიროვქ თხუალათ მიკართჷ გენერალ გოლოვინს, ნამ-და მონწყუელედჷკო კურორტი ბორჯომი. თე ბორჯის იჭყაფუ ნოღა ბორჯომიშ ინფრასტრუქტურაშ გოვითარაფა. === ვორონცოვიშ პერიოდი === [[File:Glass factory in Borzhom.jpg|thumb|250px|შუშაშ ქარხანა ბორჯომს]] 1846 წანას კავკაციას ახალდორინაფილ მაფაშნათირა [[მიხეილ ვორონცოვი|მიხეილ ვორონცოვქ]] ბორჯომი მუშ საზარხულო რეზიდენციათ გინიშქუ. დიჭყჷ ნოღაშ ინფრასტრუქტურაშ გოვითარაფაქ: ეგაფილქ იჸუ ჸუდეეფქ, აბანოეფქ, ოხვამეეფქ, სასუმაროეფქ. 1850 წანას გეშენჷ მინერალური წყარეფიშ პარკიქ, 1854 წანას დიჭყჷ მაართა გჷთმაბუნალი ქარხანაშ ეგაფაქ. ოურდუმე ლაზარეთიშ აფთიაქარქ, ზახაროვქ გჷმაბუ მინერალური წყარი 1300 ოვალურ, გვერდლიტრამ ბოთილეფს დო [[ქართი]]შა გჷმაჩამუშა მიდეღჷ. === რომანოვიშ პერიოდი === [[File:Packaging department, Borzhom.jpg |thumb|250px|right|მეხუალაშ გჷნართა ბორჯომიშ ქარხანას]] [[File:Distributing of water in Borzhom.jpg |thumb|250px|right|დისტრიბუცია ბორჯომიშ ქარხანას]] [[File:Evgeniev spring, Borzhom.jpg |thumb|250px|left|რომანოვეფიშ ფანია ბორჯომიშ წყუწკჷმა]] [[File:Likani Palace.JPG |thumb|250px|left|რომანოვიშ დოხორე ბორჯომს (ლიკანი)]] 1862 წანას კავკაციაშ მაფაშნათირათ ქჷდარინეს კაბეტი თავადი [[მიხეილ რომანოვი]]. მუქ ხოლო მუში საზარხულო რეზიდენცია მანწყუ ბორჯომს. თი ბორჯიშო ბორჯომიშ სამკურნალო მუშებეფიშ (თვისებების) ამბექ თელ [[რუსეთიშ იმპერია]]ს გისჷმუ. ბორჯომს ეიგაფუდუ ახალი დოხორეეფი, პარკეფი, სკვერეფი, სასუმაროეფი. 1894 წანას გოჸუნაფილქ იჸუ [[ხაშური]]შე ბორჯომშა რკინაშშარაქ, მუქჷთ გაუჯგუშუ მეულა-მოულა. თეიშა ბორჯომშა ცხენამი ფაეტონეფით გილეშეს დო შარას ქართიშე ბორჯომშა 8–9 საათი ოკოდჷ. 1894 წანას [[მიხეილ რომანოვი|მიხეილ რომანოვქ]] დიჭყჷ მინერალური წყარეფიშ პარკის გჷთმაბუნალი ქარხანაშ ეგაფა, ნამუთ XX ოშწანურაშ 50–ამ წანეფშა ფუნქციონირენდჷ. 1896 წანას გინწყჷ შუშაშ მაართა ქარხანაქ, სოდეთ 1950 წანაშა ბოთილეფი ხეთ იხაზჷრებუდუ. 1900 წანას ბორჯომშა მელინებათ მიდართჷ ქიმიკოს ფ. მოლდსენგაუერქ, ნამუქჷთ ბოთილშა ინობუნელი წყარიშ ფიზიკურ–ქიმიური მუშებეფიშ მუკატებელი მეთოდი აკიმუშუ. მუში იდეა რდჷ მინერალური წყარიშ ნოშქერბადიშ დიოქსიდით დოგაზუა, მუქჷთ საშუალება მეჩჷ მაწარმებელეფს, ნამ-და წყარი თანჯასგალე გაგშუღალუდესჷკო. 1904 წანას ხვადუ „ბორჯომიშ“ წარმებაშ ნორთობური მექანიზაცია, კერძოთ შუშა ქიხაზჷრებუდუ და, ბოთილეფშა ინობუნა უკვე მექანიზაფილ წესით ქჷდიჭყეს. თე წანათ ითარიღებუ ოგაზეთე განცხადება, სოდეთ ჩიება რე მინერალური წყარიშ — „ბორჯომიშ“ ვაგონეფით გჷმოჩამაშე. წარმებაშ მექანიზაციაქ მიღჷ კაბეტი წჷმოძინა: 1854 წანას ხვალე 1350 ბორჯომქ გჷშართჷ ქარხანაშე და, 1905 წანას მუშ რიცხუქ 320 ვითოშ ბოთილშა მირდჷ, 1013 წანაშო უკვე 9 მილიონს გინაჩირთჷ. თე პერიოდის ბორჯომი ღებულენს ოერეფოშქაშე აღიარაფას: * დიპლომი ნოღა [[სპა (ბელგია)|სპას]], [[ბელგია]] (1907) * ორქოშ მედალი [[ყაზანი]], [[რუსეთი]] (1909) * საპატიო დიპლომი ნ. [[დრეზდენი|დრეზდენს]], [[გერმანია]] (1911) === სხუნუეფიშ პერიოდი === [[სსრკ|სხუნუეფიშ პერიოდის]] ბორჯომქ [[სტალინი]]შ საჸოროფო მასვანჯებელ აბანო გინირთჷ, [[მოსკოვის კრემლი|კრემლის]] ნამთინი შაყარუა ვეტარებუდუ „ბორჯომიშ“ უმუშეთ. 1961 წანას 423 ვითოშ ბოთილქ იჸუ ექსპორტირაფილქ მოსოფელიშ 15 ქიანაშა, თენეფს შქას [[ააშ]]-შა, [[საფრანგეთი|საფრანგეთშა]], [[ავსტრია]]შა დო შხვა ქიანეფშა. 1980-იან წანეფს „ბორჯომიშ“ გჷმოჩამაქ 400 მილიონ ბოთილს მიოჭირინდუ დო თიქ სსრრ-ს არძაშე პოპულარულ წყარო გინირთჷ. === ზოხორინელობაშ მაართა 20 წანა === [[File:Cap of a bottle Borjomi (1).jpg|180px|thumb|left|„ბორჯომიშ წყუეფი“ — ბოთილიშ ძგიბი]] 1990-1995 წანეფს საქორთუოს დინოხოლენეკონომიკური სირთულეეფიშ გეშა კვათჷრას მირკჷ „ბორჯომიშ“ წარმებაქ, მარა 1995 წანაშე ბორჯომის წარმებას ქუდირთჷ [[საქორთუოშ მინაშ დო მინერალური წყარეფიშ კომპანია]]ქ (ქორთულო ''საქართველოს მინისა და მინერალური წყლების კომპანია'', ინგლისურო Georgian Glass & Mineral Water Co. N. V.), მოჭანაფილქ იჸუეს ინვესტორეფქ, მუშ უკულით წარმებაქ 40-შახ მირდჷ. 1997 წანას მოხვადჷ „ბორჯომიშ“ №1 და №2 ქარხანეფიშ მოდერნიზაციაქ, კომპანიაშ დორხველობაშა გინილჷ [[ხაშურიშ შუშაშ ქარხანა]]ქ, ნამუთ ბორჯომშე 30 კმ–ს იდვალუაფუ. თაშნეშე მოხვადჷ მუშ მოდერნიზაციაქჷთ. 1998 წანას №2 ქარხანას დიჭყჷ „ბორჯომიშ“ გჷმაბუნაქ პლასტიკურ ბოთილეფშა. 1999 წანას თი ქარხანას ქჷდიჭყჷ უგაზო მინერალური წყარიშ — „ბორჯომიშ წყუეფიშ“ გჷმაბუნაქ. == XXI ოშწანურა == [[File:Borjomi.jpg |right|250px|thumb|გოახალაფირი ბორჯომიშ პარკი]] ათეჟამო ბორჯომიშ მაწარმებელი რე კომპანია [[IDS Borjomi Georgia]], ნამუთ რე ოერეფოშქაე კომპანია — [[IDS Borjomi International]]-იშ ნორთი. ამდღა „ბორჯომიშ“ ექსპორტი მოსოფელიშ 30 ქიანაშა ხვადუ. 2002 წანას №2 ქარხანაქ დიჭყჷ უგაზო წყარიშ — „ბაკურიანიშ“ გჷმაბუნა 5 ლიტრამ, 2008 წანაშე 6 ლიტრამ ბოთილეფშა. 2005 წანას „ბორჯომიშ“ წარმებაქ 200 მილიონ ბოთილს მიოჭირინდუ. 2007 წანას ოერეფოშქაშე ოსერტიფიკაციე კომპანიაქ Bureau Veritas „ბორჯომს“ ქიმიანიჭჷ წარმებაშ უშქურანჯობაშ დო ხარისხიშ ოერეფოშქარე სერტიფიკატი [[ISO]] 22000. დიოდღარო კომპანია ბორჯომ-ბაკურიანიშ ლეხერს 4 დოსახელაფაშ პროდუქციას აწარმენს: * ბორჯომი * ლიკანი * ბაკურიანი * ბორჯომიშ წყუეფი == წყუეფი == [[File:Borjomi (1).jpg|thumb|250px|right|წყუ ბორჯომიშ პარკის]] ბორჯომიშ მინერალური წყარეფიშ ობადე კავკაციონიშ [[მესხეთიშ ქჷნდჷრი]]შ ცენტრალურ ნორთის იდვალუაფუ, [[ზუღაშ დონე]]შე 760–920 მეტრაშ აბსოლუტურ სიმაღალას. „ბორჯომი“ მიპალუაფუ 9 ინჭაბურღილშე, ნამუეფიშ სიტომბა რე 1200–1500 მეტრა. „ბორჯომიშ“ ობადეეფიშ აკოთოლორაფა მიშჷ 1927 წანაშე. გვალო, 1982 წანაშა, გოჭკირილქ იჸუ 18,4-შე 1502 მეტრაშა სიტომბაშ 57 ინჭაბურღილქ. აკოთოლორაფეფქ სამუშეფიშ დოჭყაფაშა ობადეშ ცენტრალურ ნორთის მოქმედენდჷ ხვალე ჟირი წყუ: კავკაციაშ თარმართებელ [[ევგენი გოლოვინი]]შ (Евгеньевский) დო მუში ოსურსქუაშ, ეკატერინეშ ჯოხოშობაშ (Екатерининский), ნამუსჷთ წყარქ მოურთჷ.<ref>[http://www.borjomi.ge/ge/history/tm.php ისტორია]</ref> 1957–1978 წანეფს ჩატარებული სამუშეფიშ შედეგო ბორჯომიშ ობადეეფიშ თანჯეფქ ნიშულამო გეფართუ, გჷმილინჷ ახალ ოექსპლუატაციე განობეფქ დო შანულამო მირდჷ ბორჯომიშ წყარიშ მარაგეფქ. თეშ ჭყოლოფათ სხუნუეფიშ პერიოდის წარმებაქ 400 მილიონ ბოთილშა მირდჷ. ამდღა ბორჯომიშ ლეხერს სუმი ოექსპლოატაციე განობა რე: ცენტრალური (ნოღა [[ბორჯომი]]შ ფარგალეფს), ლიკანიშ ([[ლიკანი (დაბა)|დაბა ლიკანიშ]] ტერიტორიას) დო ვაშლოვანი–ყვიბისიშ (ოფუტეეფიშ – [[ვაშლოვანი (ბორჯომიშ მუნიციპალიტეტი)|ვაშლოვანიშ]] დო [[ყვიბისი]]შ ტერიტორიეფს). თე განობეფს რე 9 ოექსპლუატაციე ინჭაბურღილი, ხოლო 13 ინჭაბუღილი გჷმირინუაფუ ობადეშ რეგულარული მონიტორინგიშოამ (წყარიშ დონე, წნევა, ტემპერატურა დო შხვა). == მოპალაფა და გჷმაბუნა == საქორთუოშ სასარგებელო დინოხურიშ მარაგეფიშ კომიტეტიქ დანტკიცჷ 2006–2031 წანეფს ბორჯომიშ მინერალური წყარიშ მოპალაფაშ მოცულობა 561 000 ლიტრა დღას, მუთ შანენს თის, ნამ-და ირთუთალურო იწარმებუ 1 000 000 ბოთილიშ უმოსი. === გჷმაბუნა === ინჭაბურღილეფშე მეღებული მინერალური წყარი 25 კილომეტრამი უღანჯებუ სვირით მიაჭირინდუაფუ გჷმმაბუნალ ქარხანეფს. თინა თაქ გირინუაფუ, იჩხურებუ, იგაზუ ნოშქერბადიშ დიოქსიდით, გჷმიბუნუაფუ ბოთილეფშა დო ხვადუ მეხუაფა (შეფუთვა). ამდღა ნოღა ბორჯომს მოქმედენს ჟირი გჷმმაბუნალი ქარხანა: მაართა მინერალურ წყარს გჷმაბუნს შუშაშ ბოთილეფშა, მაჟირა — პლასტიკატიშ ბოთილეფშა. ბოლო ვითი წანაშ მალობას იტარჷ ქარხანეფიშ ედომუშამ მოდერნიზაციაქ. == ასორტიმენტი == მინერალური წყალი „ბორჯომი“ ამდღა ბაზარს წჷმორინაფილი რე ოთხნერი მეხუალათ: # შუშაშ ბოთილს 0,33 ლ (გჷმორინაფაშ ვადა — 2 წანა გჷმაბუნაშ დღაშე); # შუშაშ ბოთილს 0,5 ლ (გჷმორინაფაშ ვადა — 2 წანა გჷმაბუნაშ დღაშე); # პლასტიკურ ბოთილს 0,5 ლ (გჷმორინაფაშ ვადა — 1 წანა გჷმაბუნაშ დღაშე); # პლასტიკურ ბოთილს 1 ლ (გჷმორინაფაშ ვადა — 1 წანა გჷმაბუნაშ დღაშე). == მასქილიდაფარი მუშებეფი == [[სურათი:Borjomi 1929 advertising.jpg|thumb|250px|ბროჯომიშ წყარიშ რეკლამა. 1929 წ.]] === ორგანიზმიშ წიმინდუა<ref>[http://www.borjomi.ge/ge/power/purification.php ორთაშ ძალა, წიმინდუა]</ref> === ვულკანური ბადებაშ [[მინერალეფი|მინერალეფიშ]] უნიკალური კომპლექსიშ ჭყოლოფათ „ბორჯომი“ მოქმედენს, მუჭოთ „დინოხოლენი ჩხაპი“ დო გოსოფურო წიმინდანს ორგანიზმის. თინა უძინანს იმუნიტეტის დო ეფექტური რე ოჭკომალიშმუმანელებერი სისტემაშ დო ნივთიერებეფიშ თირუათ გჷმოჭანაფილი ლახარეფიშ პროფილაქტიკაშო დო კურნალობაშ ბორჯის. კვებაშ ჰიგიენაშ სპეციალისტეფიშ თანახმას, ალმახანური მანებელი ეკოლოგიური პიჯალეფიშ დო უდუბალანსაფირი კვენაშ გეშა გაკოციმილი რე ადამიერიშ ორგანიზმიშ ტუტე-მჟავაშ წონაწორალა ([[pH]]) დო მოძინელ რე ჟავეამობა. „ბორჯომიშ“ რეგულარული მეღება აბალანსენს pH-ის დონეს დო თაშნეშე, ქიმინჷნს ოპტიმალურ პიჯალეფს ორგანიზმის ნივთიერებეფიშ თირუაშო. თაშნეშე „ბორჯომი“ აუჯგუშენს ჭჷშ მუშობას დო ორგანიზმიშე გჷშუღუ შლაკეფი. „ბორჯომი“ გჷშეგორუ მინერალეფიშ დობალანსაფილი აკოდგინალუათ, თეშენი ტრადიციულო ბრელი ადამიერი შუნს თის მუჭოთ სუფრაშ წყარს. მაგალითო, კალციუმი „ბორჯომს“ 100 მგ-შე ნორკე რე, მუთ დაშქუმალარი რე ირდღალური ხვარებაშო — ჯიმუეფიშ შაყარუაშ რისკი რე ხვალე თიწკჷმა, მუჟამს კალციუმიშ აკოდგინალუა 200 მგ/ლ-ს გინმაჩირთუ. === წონაშე დორკება<ref>[http://www.borjomi.ge/ge/power/slimming.php ორთაშ ძალა, წონაშე მორკება]</ref> === დიეტოლოგეფი გინომეტაფილ წონამეფს ელუჩანა, შვანი რჩქვანილურშე უმოსი „ბორჯომი“. თენა ჯგირო მოქმედენს ნოშქერწყარეფიშ დო ლიპიდეფიშ თირუაშე დო წჷმოქიმინჷნს ადენოზინტრიფოსფორმჟავას (ატფ), ნამუშ ფაჩუათ გჷმირთუ ენერგია. ეიოშანალი რე, ნამ-და გინომეტაფილ წონაშ მაღვენ ადამიერეფს ექიმეფი ელუჩანა ვემიღანი ძალიეროგაზირაფილი წყარი თიშენი, ნამ-და თინა ასტიმულირენს ყიაშ წვენიშ გჷშართუალას, ანუ იჭანუანს შქჷრენიშ ღიაბის. თეშენი, მიდგას წონაშე მორკება ოკონ, „ბორჯომიშ“ მეღებაშა რეკომენდირაფილი რე მუშე ნოშქერბადიშ დიოქსიდიშ გოტება. === კიბირეფი === სამედიცინო რკვიებეფიშ შედეგო გჷმილინჷ, ნამ-და „ბორჯომი“ ორგჷ კიბირეფს. თე მინერალური წყარი იკათუანს ფტორიდიშ დო იოდიდიშ იონეფს, მუთ ურკენს კარიესიშ გორჩქინაშ შელებუანობას.<ref>[http://www.borjomi.ge/ge/water/facts.php საინტერესო ფაქტეფი // borjomi.ge]</ref> === მუს მალე „ბორჯომი“<ref>[http://books.google.com/books?id=D_kk8qL7b3cC&pg=PA215&dq=%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B8+%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA+%D0%B7%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D1%8F&hl=en&ei=CrDXTqnMHoSdOq2wzdQO&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDsQ6AEwAQ#v=onepage&q&f=false Энциклопедический справочник медицины и здоровьяб, 2008 - ст. 215]</ref><ref>[http://www.borjomi.ge/ge/power/result.php კლინიკური რკვიებეფიშ მოღალუეფი ]</ref> === * [[გასტრიტი|ქრონიკული გასტრიტი]] * [[ყიაშ დო ვითოჟირჩანზმა ჭჷშ გეჯეჯამი ლახარა]] * [[კოლიტი]] დო [[ენტეროკოლიტი]] * [[ჩხონჩხი]]შ დო ნაღმელმდენი შარეფი * [[პანკრეატიტი]] * [[ნივთიერებეფიშ თირუა]]წკჷმა მერსხუაფილი ლახარეფი * [[შანქარიშ დიაბეტი]] == ქიმიური აკოდგინალუა<ref>Эристави Д.И., Броучек Ф.И.-Физико-химическое исследование минеральной воды боржоми.-«Сабчота сакартвело», Тбилиси, 1964. стр 76</ref> == [[კავკაცია]]ს ბრელი მინერალური წყარი რე, მარა ნამთინს ვაუღუ თიცალი ქიმიური აკოდგინალუა, მუჭომით „ბორჯომს“. [[XIX ოშწანურა]]შე მოჸუნაფილი ამდღარშა „ბორჯომიშ“ დო მუში უნიკალური მუშებეფიშე 100-შ უმოსი ომენცარე ნახანდი დო სამედიცინო გჷმორკვიება რე ჭარილი. 1890 წანაშე დოჭყაფილი ბორჯომიშ მინერალურ წყარეფს ირკვიენა გეოლოგეფი დო ქიმიკოსეფი, ნამუეფით ანტკიცენა, ნამ-და მუში ტემპერატურა, ფიზიკურ–ქიმიური მუშებეფი დო მინერალეფიშ აკოდგინალუა უთირუ რე. 100 გრამი „ბორჯომიშ“ აკოდგინალუა ათეშნერი რე: * [[კალიუმი]] – 3.0 მგ * [[კალციუმი]] – 13.0 მგ * [[სილიციუმი]] – 1.1 მგ. * [[მაგნიუმი]] – 10.0 მგ. * [[ნატრიუმი]] – 200.0 * [[წურწუფა]] – 0.8 * [[ქლორი]] – 50.0 * [[ალუმინი]] – 100.0 მკგ * [[ბორიუმი]] – 1200.0 მკგ * [[ტიტანიუმი]] – 4.0 მკგ * [[ფტორი]] – 800.0 მკგ * [[სტრონციუმი]] – 480.0 მკგ == „ბორჯომი“ რუსეთის == [[2006]] წანაშ [[4 მესი|4 მესის]] რუსეთიშ თარი სანიტარიშ ზოჯუათ რუსეთშა „ბორჯომიშ“ მიშაღალაქ ეკრძალჷ თითქოს თი ბაძაძით, ნამ-და თინა ვაბაღინუანდჷ სანიტარულ ნორმეფს, მარა თე გინოჭყვიდირუა ქორთულ განს პოლიტიკურო მოტივირაფილო მიოჩქჷ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/russia/newsid_4978000/4978550.stm Запрет «Боржоми» назван политическим решением] — [[BBC]], 5 мая 2006 г.</ref> თეშ ფონს რუსეთის გჷმოჩამას გორჩქინდჷ [[სტავროპოლი|სტავროპოლს]] გჷმაბუნელ წყარქ, ჯოხოდვალათ – „Русский Боржомъ“ (რუსული ბორჯომი), მარა [[2007]] წანას ქორთული მაწარმებელიშ საჩიარიშ ოსხირშე სასამართოქ აკრძალჷ თეშნერი ჯოხოდვალაშ წყარიშ გჷმოჩამა.<ref>[http://regionplus.az/ru/posts/view/19739 "Русский Боржомъ" проиграл в суде компании "Боржоми" // "Region plus"]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == საინტერესო ფაქტეფი<ref>[http://www.borjomi.ge/ge/water/facts.php საინტერესო ფაქტეფი // borjomi.ge]</ref> == * „ბორჯომიშო“ დჷმახასიათაფალი მოცეშფერო-მოწვანო ფერიშ ბოთილი დოპატენტაფილი რე დო თის ჯოხო „ქორთული წვანე“ (ქორთულო „ქართული წვანე“, ინგლისურო Georgian Green). * [[უინსტონ ჩერჩილი]]შ სხუნუეფიშ რსხუშა ვიზიტიშ ბორჯის მუს ტაბაკშა ირიათო გილუძჷდჷ „ბორჯომიშ“ ბოთილეფი. თენა ოფიციალური [[დიპლომატიური პროტოკოლი|პროტოკოლიშ]] უგურთჷ ნორთი რდჷ. * [[კოსმოსი (ასტრონომია)|კოსმოსი]]შე დიხაშა დოშქუმალაშ უკული, [[იური გაგარინი|იური გაგარინქ]] მაართათ მუთ მითხუნ, თენ რდჷ ბორჯომი. თეშე იჩიუ პროფესორ ვოლოვიჩიქ, ნამუთ ოგორუ-ომახვარებუ ოპერაციას ხემანჯღვერენდჷ. * სპექტაკლეფიშ რეპეტიციაშ ბორჯის ჩინებული სხუნუეფიშ თეატრალური რეჟისორი [[გიორგი ტოვსტონოგოვი]] ირო პარტერიშ მავითოჟირა რანწკის გეხედჷ, სოდეთ მუშო ოწმოხ გოხაზჷრაფილი რდჷ „ბორჯომიშ“ ბოთილი. * [[სოლარისი (ფილმი, 1972)|ფილმი „სოლარისიშ“]] გინოღალაშ ბორჯის სოლარისტიკაშენი კონფერენციაშ სცენას ტაბაკის გილადგჷდჷ „ბორჯომი“. გინმაღალარი ბუნაშ მაკათურეფი იჩიებუდეს, ნამ-და სცენაშ ლაჸაფი რდჷ შორეულ მუმალშე დო ბოთილიშ ეტიკიეტი ვარა მიკართინაფალი რდჷ, ვარა მიკაჭაბალი რდჷ შხვა, გჷმოგონილი ეტიკეტი, მარა ფილმიშ რეჟისორ [[ანდრეი ტარკოვსკი]]ქ მუში ქოქიმინჷ, ბოთილი ოკო გედგჷდჷკო თეში, ნამ-და მუში თახმი ეტიკეტი მუკორჩქინელედჷკო კამერას. თინა დარწუმებული რდჷ, ნამ-და შორიშ მუმალს „ბორჯომი“ უეჭველო იჸუაფუდუ. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.borjomi.ge/ „ბორჯომიშ“ ოფიციალური ვებ–ხასჷლა] * [http://www.ids-borjomi.com/ru/ კომპანია IDS Borjomi–ს ოფიციალური ვებ–ხასჷლა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110114213359/http://www.ids-borjomi.com/ru/ |date=2011-01-14 }} * [https://web.archive.org/web/20220225100017/http://www.companion.ua/Articles/Content?Id=129622 Производитель «Боржоми» в 2010 г. увеличил продажи на 40% _Companion] *[http://www.pmgeiser.ch/mineral/index.php?func=country&parval=35 Chemical composition of Borjomi and other Georgian mineral waters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107193124/http://pmgeiser.ch/mineral/index.php?func=country |date=2010-01-07 }} *[http://aleshru.livejournal.com/3384519.html Photos of the Borjomi botteling process] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425052139/http://aleshru.livejournal.com/3384519.html |date=2012-04-25 }} * [http://www.springerlink.com/content/c5074ph4676622mm/ L. Bagdavadze, O. Beon, Z. Hrkal, P. Laurendon, S. Puyoo and J. Santrucek. Effects of groundwater exploitation on the Borjomi mineral water reservoir in Georgia]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == ლიტერატურა == === ქორთული === * რუსუდან ხარგელია, [http://www.nplg.gov.ge/dlibrary/coll/0002/000283/ ბორჯომის მინერალური წყლის საბადოს ჰიდროქიმიური და ეკოლოგიური კვლევა] (''დისერტაცია ქიმიის მეც. კანდ. ხარისხის მოსაპოვებლად''), თბ., 2006 * ბორჯომის მინერალური წყლის საბადოს დამუშავების ტექნოლოგიური სქემა. სს «საქკურორტინვესტი», ჰიდროგეოლოგიური სამმართველო «საქკურორტწყლები», თბილისი, 1998. * გაბეჩავა ჯ., გვახარია ვ., ლომინაძე ი., მიგინეიშვილი ბ., ბობოხიძე ს., ტყებუჩავა მ., ბერიძე მ., ხარგელია რ.. ბორჯომის მინერალური წყლის საბადოს იზოტოპური შედგენილობის შესწავლის შედეგები // საქართველოს ნავთობი და გაზი.-2005.-№14, გვ. 55-62. * გაბეჩავა ჯ., გვახარია ვ., ლომინაძე ი., მიგინეიშვილი ბ., ხარგელია რ., ტყებუჩავა მ., ბობოხიძე ს., ბერიძე მ.. ბორჯომის მინერალური წყლის საბადოს პალეოჰიდროგეოლოგია // საქართველოს ნავთობი და გაზი.2005.-№15, გვ. 52-56 * გვახარია ვ., ხარგელია რ., გვაზავა ნ., ადამია ტ.- ბუნებრივი მინერალური წყლის პროდუქციის "ბორჯომის" სტანდარტის შესახებ. შრომათა კრებული ა. ჯანელიძის სახელობის საქართველოს მეცეცნიერებათა აკადემიის გეოლოგიური ინსტიტუტის. 1998, გ. 277-280 * ხარატიშვილი ლ.ა. ბორჯომის მინერალური წყლის ფორმირების ჰიდროგეოლოგიურ-გენეტიკური მოდელი. საქ. ტექ. უნივერსიტეტის სამეცნიერო სესიის «ჰიდროგეოლოგიის და საინჟინრო-გეოლოგიის თანამედროვე პრობლემები». მოხსენების თეზისები, თბილისი, 2004 * ცერცვაძე ნ.ვ. ბორჯომის რაიონის დანალექი ქანების წყლით გამონატუტების შესწავლის ზოგიერთი შედეგი. საქ. მეცნიერებათ აკადემიის მოამბე, ტომი XXIII, 14, 1959 * ცერცვაძე ნ.ვ. _ მდ. გუჯარეთისწყლის აუზის მინერალური წყლების ფორმირების საკითხისათვის. ლენინის სახ. საქ. პოლიტექ. ინსტიტუტის ჰიდროგ. და საინჯ.-გეოლ პრობლ. ლაბორატორიის შრომები, 11, 1962 === რუსული === * Гвахария В.Г., Габечава Д. Ш., Харгелия Р.Г., Адамия Т.М., Дочвири А.А., Мачавариани Б.К. (2005). Минеральные воды Грузии // Питьевая вода,. №3 с.17-26 * Багдавадзе Л.М., Корошинадзе Т.О., Чхаидзе Д.В., Мигинеишвили Б.К., Харатишвили Л.А., Гвахариа В.Г., Харгелиа Р.Г., Габечава Д.Ш., Гиргвлиани, Д.А., Гамбашидзе Г.О., Циргиладзе Н.М., Ломинадзе И.Г. Пересчет эксплуатационных запасов месторождения минеральной воды Боржоми.-Тезиси дакладов 6-го Международного конгресса «Вода: Экология и технология», Экватек -2006. М., 2006. * Гвахария В.Г., Харгелия Р.Г., Габечава Дж. Ш., Гиргвлиани Д.А., Мачавариани Б.К. (2006) Исследование минеральных вод Грузии // Georgian Engineering News, No2 с. 263-269 * Gvakharia V., Khargelia R., Gabechava J., Girgvliani D. (2006) Hydro-chemical investigation of Borjomi mineral water deposit, distribution of main metal ions through different districts of deposit // GEORGIAN CHEMIKAL JOURNAL, No 6(4), p. 386391 * Эристави Д.И., Броучек Ф.И.-Физико-химическое исследование минеральной воды боржоми.-«Сабчота сакартвело», Тбилиси, 1964. стр 76 * Вартанян Г.С., Плотникова, Харатишвили Л.А., Чхаидзе Д.В., Гидрогеологическая модель Боржомского месторождения минеральной воды// Советская геология.- 1985.- №3 * Ломинадзе И.Г., Гвахариа В.Г., Харгелиа Р.Г., Габечава Д.Ш., Гиргвлиани Д.А., Гамбашидзе Г.О., Циргиладзе Н.М., Разработка геофильтрационной модели Боржомского месторождения минеральной воды с целью оптимизации режима эксплуатации. .-Тезиси дакладов 6-го Международного конгресса «Вода: Экология и технология», Экватек -2006. М., 2006 * Лунц В.Л. О влиянии газированной бутылочной боржомской воды екатеринского источника на выделение эфиро-серных кислот мочей у здаровых людей. Дисертация, 1899 * Мелива А.М.Режим Боржомских минеральных источников и пути выявления новых ресурсов.- Автореферат канд. диссертации ГПИЮ.- Тбилиси: 1952 * Мелива А.М. Контур месторождения боржомской минеральной воды//Сборник «Проблемы гидрогеологии и инженерной геологии».-Мецниереба.-Тбилиси: 1980.с 82-84 * Мелива А.М. К вопросу ресурса и генезиса боржомской минеральной воды // Сектор гидрогеологии и инженерно геологии АН ГССР.- Тбилиси:1980.-с.64-68 * Надарейшвили А.В. и др. Связь химического состава минеральной воды с обменными гидродинамическими процессами в условиях скважины 38Э Боржомского месторождения минеральной воды// Труды ГПИ им. Ленина.- 1984.с.312 * Надарейшвили А.В. Коллекторские свойства пород и признаки активности матрицы Боржомского месторождения минеральной воды//Труды ГПИ им. Ленина.- №11.-1988.-с.308 * Тугуши И.Н. К вопросу о связи состава Боржомской минеральной воды с обменными гидродинамическими ресурсами//Труды ГПИ им. Ленина.- 1984. с.423 * Тугуши И.Н., Дабахишвили Н.А. Гидрохимическая интерпретация результатов комплексного эксперимента на скважине 38Э Боржомского месторождения минеральной воды//Труды ГПИ им. Ленина.- 1984.-№4.-с.62-68 * Тугуши И.Н. Экспериментальная исследования процессов углекислотного выщелачивания пород Боржомского месторождения минеральной воды//Труды ГПИ им. Ленина.- 1984.-№4.-с.68-72 * Тугуши И.Н.Особенности формирования химического состава и режима минеральных вод Боржомского месторождения и гипергенного изменения вмещающих пород. Материалы всесоюзной конференции.- Том 11.- Подземные воды и эволюция литосферы.- М.: Наука.- 1985.- с.112 * Флери Ж., Гвахария В., Габечава Дж., Адамия Т., Харгелия Р. (2002). Подземные воды Борджомского района. Проблемы и перспективы.// 5-ый международный конгресс "Вода: экология и технология" ЭКВАТЭК-2002, Москва, с.787-788 * Харатишвили Л.А.О формировании минеральной воды «Боржоми».- Мат. НИ конференции по проблемам гидрогеологии и инженерной геологии.- Тбилиси, 1980 == სქოლიო == <references/> [[კატეგორია:ქორთული საბზადი]] [[კატეგორია:მინერალური წყარეფი]] [[კატეგორია:ბრენდეფი]] 1ma1nzep181zff0ftw3t6jl2qff3yrg 0 4639 254722 241213 2026-11-06T02:48:05Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254722 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Venus_de_Milo_Louvre_Ma399-02b.jpg|thumb|[[ვენერა მილოსარი]], [[ლუვრი]], პარიზი.]] [[ფაილი:VanGogh-starry night.jpg|მინი|[[ვინსენტ ვან გოგი]]. ''[[მურიცხამი სერი]]'', 1889 წ.]] [[ფაილი:Le Rocher rouge, par Paul Cézanne, Yorck.jpg|მინი|[[პოლ სეზანი]]. ''ბიბემუსი, ჭითა კირდე'', 1897 წ.]] [[ფაილი:Aboriginal hollow log tomb.jpg|thumb|ავსტრალიარ აბორიგენეფიშ ხელუანობა, [[ავსტრალიაშ ნაციონალური გალერეა]], [[ქანბერა]].]] '''ხელუანობა''' — ფირჩა სვენათ, ადამიერიშ ქიმერონიშ დო აწოსახუაშ ფიზიკური გჷმოხანტუა რე ნაწარმეფსჷთ, ნამუთ აკმაშქვანს ალობას დო ვარ მუნაგონაშ ხანტუშური გჷმოხანტუაშ შხვადოშხვა ფორმეფც. ზიტყვა ხელუანობა ეთმიჩამუ მუჭოთ ორთაშ მოპიჯე ჩჷნაფა.თე არზით ხელუანობას ორხველჷ ირფელი, ნამუთ ვაორთაშური ბადებაშ რე, ანუ აკოქიმინელჷ რე ადამიერიშით (ავტორიშ, ხელუანიშ). თეხანური ინტერპრეტაციით, ხელუანობაშ გოხურგუეფი ეთმოსახუნა ესთეტიკურ კრიტერიუმეფც, დო ტერმინი ართნერო ოწაწჷ [[ლიტერატურა|ლიტერატურას]], [[მუსიკა|მუსიკას]], [[სხაპუა (ხელუანობა)|სხაპუას]], [[დრამატურგია|დრამატურგიას]], [[ხანტურუა|ხანტურუას]], [[სკულპტურა|სკულპტურას]] დო [[არქიტექტურა|არქიტექტურას]]. ონჭირე სვენათ, '''ხელუანობას''' გურიშხონარენა ხვალე [[მეჯინური ხელუანობა|მეჯინურ ხელუანობას]], ანუ [[ფერჭარუა|ფერჭარუას]], [[გრაფიკა|გრაფიკას]] დო [[ხუროთმონძღვარუა|ხუროთმონძღვარუას]]. ზიტყვა ხელუანც მეტაფორულიმენორსით ხოლო ირინუანა დო თინა ეთმოშანუნც რჩქინაშ, ორსანტობაშ მაღალი ოკუჩხალეს ნამდგარდია საქვარუაშ დინოხალე. შქა ოშწანურეფც ტერმინი ''ხელუანობა'' გჷმირინუაფუდჷ გურაფაშ ეიოშანალო, გჷმისხუნუდჷ მუჭოთ ეთოჩნებაშ ინსტრუმენტი. თე ფარანიშ შქვით დუდიშული ხელუანობას ორხველუდ: [[გრამატიკა]], [[ლოგიკა]], [[რიტორიკა]], [[არითმეტიკა]], [[მუსიკა]], [[გეომეტრია]] დო [[ასტრონომია]]. ბჟადაჸალური კულტურას [[ვიზუალური ხელუანობა|ვიზუალურ ხელუანობეფიშ]] შქას ოშწანურეფიშ განწხანს სქიდუდ ხვალე ფერჭარუა დო სკულპტურა. [[ისლამი|ისლამურ]] კულტურაას ჯინჯიერი ფორმა [[ორნამენტი]] რდჷ, რახან თე რელიგია შურდგუმილი სქჷლედეფიშ გჷმოსახუას კრძალუნდჷ. ნამთინე კულტურაშ [[ნიღაბი|ნიღაბეფი]], ტატუირაფა, კერამიკა დო ლითონიშ ნაქიმინეფი რდეს მეჯინურ ხელუანობაშ ჯინჯიერი ფორმეფი. ტექნიკური პროგრესიქ შელებუანო გინაშქუ ხელუანობაშ ახალი ფორმეფიშ გორჩქინა, მუნერეფით რე: [[ფოტოგრაფია]] დო [[კინო]],ოდო ალმახანური ელექტრონული ტექნოლოგიეფი ძირაფონი სახეეფიშრსუალოშ ახალი ფორმეფიშ ქიმინუაშ დო წჷმორინაფაშ მეშქაშალეფც ირზენც. == ხელუანობაშ დარგეფი == * ''' [[არქიტექტურა]] ''' * ''' [[გრაფიკა]] ''' * ''' [[დეკორატიული ხელუანობა]] ''' * ''' [[თეატრი]] ''' * ''' [[კინოხელუანობა]] ''' * ''' [[ლიტერატურა]] ''' * ''' [[მუსიკა]] ''' * ''' [[სკულპტურა]] ''' * ''' [[ფერჭარუა]] ''' * ''' [[ფოტოგრაფია]] ''' * ''' [[ქორეოგრაფია]] ''' ხელუანობაქ შილებე გიარსხუას ფორმას, ფიგურას (ფერჭარუა, სკულპტურა), ზიტყვას (ლიტერატურა), ბგერას (მუსიკა), ყარაფის (სხაპუა) ვარა თინეფიშ ჰიბრიდის (თეატრი, კინო). == რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://www.georgische-kunst.de/ ქორთული ხელუანობა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050212114959/http://www.georgische-kunst.de/ |date=2005-02-12 }} * [http://www.georgian-art.com/ ქორთული ხელუანობაშ პორტალი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128132320/http://georgian-art.com/ |date=2011-01-28 }} * [http://georgianculture.narod.ru/ ქორთული ხელუანობა] * [https://web.archive.org/web/20110721030547/http://www.art.gov.ge/ ქორთული ხელუანობა] [[კატეგორია:ხელუანობა|*]] [[კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუხალე 1]] [[კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 3]] a9s6jvtdeokjdazb4890g0pq78yc7s6 0 4934 254664 239420 2026-11-06T00:43:42Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254664 wikitext text/x-wiki {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" style="margin-left:1em; background:#f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |---- ! colspan="2" bgcolor="#e3e3e3" | '''მალდივიშ რესპუბლიკა''' |---- bgcolor="#e3e3e3" | align="center" | [[ფაილი:Flag_of_Maldives.svg|150px|thumb|შილა]] | align="center" | [[ფაილი:Coat of Arms of Maldives.svg|130px|thumb|გერბი]] |---- ! colspan="2" align="center" | [[ფაილი:LocationMaldives.png|250px]] |---- bgcolor="#e3e3e3" |---- ! colspan="2" align="center" | [[ფაილი:Maldives (orthographic projection).svg|250px]] |---- bgcolor="#e3e3e3" |---- | ნანანოღა || [[მალე]] |---- | უკაბეტაში ნოღა || [[მალე]] |---- |ოფიციალური ნინა || [[მალდივიური ნინა|დივეჰი]] |---- |თარობა || ოპრეზიდენტე რესპუბლიკა |---- |პრეზიდენტი || [[იბრაჰიმ მოჰამედ სოლიჰი]] |---- |ფართობი || 309 კმ²(186-ა) |---- |მახორობა || 557,426 ვარ-და 379,270 (178-ო) (2020) |---- |ვალუტა || [[მალდივური რუფია]] |---- |ბორჯიში ორტყაფუ || UTC +5:00 სთ. |---- |ოინტერნეტე კოდი || .mv |---- |ოტელეფონე კოდი || +960 |---- | align="center" style="background:#e3e3e3;" colspan="2" style="border-bottom:3px solid gray;" | |} '''მალდივიშ კოკეფი''' (დივეჰურო:ދިވެހިރާއްޖެ), Dhivehi Raa’je), ედომუშამი ჯოხოდვალა '''მალდივიშ რესპუბლიკა''' (დივეჰურო ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމުހޫރިއްޔާ – ''დივეხი რადიეგე ჯუმჰურიია'') — [[სახენწჷფო]] [[ობჟათე აზია|ობჟათე აზიას]], იდვალუაფჷ [[ინდოეთიშ ოკიანე|ინდოეთიშ ოკიანეშ]] ატოლეფიშ ბუნას, ნამუთ იდვალუაფჷ [[ინდოეთი|ინდოეთიშ]] დო [[შრი-ლანკა]]შ ობჟათე-ბჟადალშე. == გეოგრაფია == მალდივიშ რესპუბლიკა, [[ინდოეთიშ ოკიანე|ინდოეთიშ ოკიანეშ]] ეკვატორულ წყარეფს მილარე, [[შრი-ლანკა|შრი-ლანკაშე]] დოხოლაფირო 700 კმ. ობჟათე–ბჟადალშე. მახორობა – დოხოლაფირო 395 ვითოში კოჩი რე. მალდივიში კოკეფი ვართფერ მაღალს რენა ოკიანეშ დონეშე: ჩქონიშ არძაშ უმოს მაღალი კონკა რე — ობჟათე ატოლი '''ადუ'''ს (''გვალა სიენუ'') — 2,4 მ. ქიანაშ ოსქირონე ტერიტორიაშ ფართობი — 298 კმ². ნანანოღა [[მალე]] — ჩქონიშ ხვალახე ართი ნოღა დო ონიშოლი. === კლიმატი === მალდივიშ კოკეფს სუბეკვატორული მუსონური კლიმატი რე. ნთელ წანას ჩხე დო ტიბუ ამინდეფი რე, ჰაერიშ ტემპერატურა +24°–შე 30°–შა რე. ჰაერიშ ტემპრატურა დღას ვედმიკინანს +17&nbsp;°C–შე თუდო ღურთუთა–ფურთუთას, დო დღას ვეთმიკინანს +32&nbsp;°C–შე ეშე პირელ–მესის. === წყარიშ რესურსეფი === მალდივიშ კოკეფს ირალი მახჷრჩინჷ წყარეფი (წყარმალუეფი) ვარე. == ისტორია == მალდივიშ კოკი დოხორინელი რდჷ [[დრავიდეფი|დრავიდეფით]] ჟირივითოში წანაშ წოხჷლე — ნამუთ ამდღახუ [[შრი-ლანკა|შრი–ლანკაშ]] დო [[ინდოეთი|ინდოეთიშ]] ტერიტორიაშე გინორთეს. V—VII ოშწანურეფს კოკეფს [[არაბეფი|არაბეფქ]] დო [[სპარსელეფი|სპარსელეფქ]] გენკორჩქინდეს. 2008 წანაშ გჷმათუთას ეშაგორილქ იჸუ მალდივიშ რესპუბლიკაშ მაართა პრეზიდენტიქ, გიშაგორილქ ოკათე ხონარიშ მეჩამათ, [[მოჰამედ ნაშიდი]]. 2012 წანაშ 7 ფურთუთაშ ოპროტესტე აქციეფქ ქიანაშ პრეზიდენტი მოჰამედ ნაშიდი გეგნარინუ. == პოლიტიკური პარტიეფი == 2009 წანაშ ეშაგორუეფიშ მუნაჩამეფით: * ოკათე პარტია — მარჯგვანცენტრისტული, 28 დეპუტატი * დემოკრატიული პარტია — ცენტრისტული, 26 * ოხალხე ალიანსი — 7 * პარტია დივეხი მუამეე — 2 * რესპუბლიკური პარტია — 1 * დუდიშული აბანი — 13 დეპუტატი. == ადმინისტრაციულ–ტერიტორიული დორთუალა == მალდივიშ კოკეფი — [[უნიტარული სახენწჷფო]] რე. ადმინისტრაციულო ქიანა დორთილი რე 19 კოკეფიშ ბუნათ. == ეკონომიკა == ეკონომიკაშ თარი სფერო რე — ტურისტეფიშ მოინალობა დო [[ჩხომჭოფუა]]. [[ფაილი:Maldives.JPG|thumb|350px|ქოქოსი, მალდივიშ კოკიშ ართ-ართი ატოლაშ წყარპიჯის]] სიღარიბეშ დონეშ თუდო რე ქიანაშ მახორობაშ 16%(2008 წანას). === ოფოტეშ მეურნობა === მალდივის ოფუტეშ მეურნობა დაღარას რე გოვითარაფილი. ოჭკომალი პროდუქტეფიშ უმენტაშ ნორთი იმპორტიშე მოურს. ქიანაშ თარი აბანჸოფილ კულტურა რე — [[ქოქოსიშ პალმა]], ხოლო მოჸუნა [[ბანანი|ბანანეფი]], [[ორტვინულობა]], [[ხილეულობა]], [[ბატატი]], [[ქობალიშ ჯა]]. ორინჯის პრაქტიკულო ვედმიჭყანუანა. === დინოხოლენი ვაჭaრუა === ექსპორტი — 125 მლნ. დოლარი (2008 წანას) — ჩხომი (70 %) დო ოფოსტე მარკეფი. თარი მაჸიდეეფი — [[ტაილანდი]] 34,5 %, [[დიდი ბრიტანეთი]] 13,8 %, [[საფრანგეთი]] 12,2 %, [[იტალია]] 9 %, [[შრი-ლანკა]] 8,5 %. იმპორტი — 1,2 მილიარდი დოლარი (2008 წანას) — ნავთობპროდუქტეფი, ნიშეფი, მუკაქუნალი, ორეწუე დო ოხვარებელი მეკონ-მოკონი. თარი მუმაჭირინდაფალეფი — [[სინგაპური]] 26,6 %, [[არაბეფიშ აკოართაფილი საამირო|აას]] 16,5 %, [[მალაიზია]] 9,5 %, [[ინდოეთი]] 9,2 %, [[ტაილანდი]] 4,7 %. == ტრანსპორტი == თარი ოტრანსპორტე საშვალება ერქემი დო მოტორამი ნიშეფი რე. ოღალუეფიშ უმენტაში ნორთი გინმიღალუაფუ ჰიდროფურინჯეფით, ვერტმაფურნჯეფით დო კატერეფით. ომენოღალე ტრანსპორტი მუჭოთ თაში ვა რე. ოავტომობილე ტაქსი (დო რზეფი) ხვალე '''ნანანოღა მალეს''' დო '''კოკა განს''' რე. კოკეფს შქას გილაფურინუნს აეროტაქსი, [[მალდივიშ აერო ტაქსი]], ფურინჯი. == მახორობა == [[ფაილი:Male-total.jpg|thumb|350px|მალე — მალდივიშ კოკეფიშ ნანანოღა]] მახორობაშ მუდანობა — 395 ვითოში კოჩი (2011 წანაშ კვირკვეშ მუნაჩემეფით). მალდივიშ კოკეფიშ უმენტაშობა უდუხორუ რე. === ნინა === [[ოფიციალური ნინა]] — [[მალდივიური ნინა|დივეჰი]], არხოს რე [[სინჰალური ნინა|სინჰალურ ნინაწკჷმა]], [[არაბული ნინა|არაბულიშ]] დო [[ინგლისური ნინა|ინგლისურიშ]] მიშაკათუათ. ჭარალუა — [[XVII ოშწანურა]]შე დირსხჷ არაბულ–სპარსულ გრაფიკათ. ქიანაშ მახორობაშ გურაფილ ნორთის არაბული დო ინგლისური ნინეფი უჩქჷნა. == მალდივიური საგესქუო == მალდივიშ კოკეფიშ საგესქუო მერსხილი რე [[არაბული საგესქუო|არაბულ]] დო [[ინდური საგესქუო|ინდურ]] საგესქუოეფწკჷმა. შხირას ზადჷნა შხვადოშხვანერ ჩხომიშ პროდუქტეფს, [[ორზა|ორზას]], გემუანობეფს, სოუსეფს. მალდივარეფიშ ოჸოროფე ოჭკომალი რე – [[თინუსი (ჩხომი)|თინუსი]] ორზაწკჷმა ართო. დესერტეფი — ქოქოსი არძანერო ზადილი, არეკიშ თხირი, ბრელი ხილეულობა, [[ხილიშ სალათა]], [[ნამცხვარი|ნამცხვარეფი]]. პოპულარული ოშუმალი — ჩაი ბჟათ დო ყავა არაბულო. == ფოტოგალერეა == <gallery> სურათი:A_beach_in_Maldives.jpg| სურათი:Maldives 00170.JPG| სურათი:Maldives 09965.JPG| სურათი:Maldives 00378.JPG| </gallery> == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.visitmaldives.com ოფიციალური ოტურისტე ინფორმაცია] * [http://www.presidencymaldives.gov.mv პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ–ხასჷლა] * [https://web.archive.org/web/20120330204857/http://www.iclickfun.com/maldives-absolutely-gorgeous-and-the-most-beautiful-place-on-earth/ მალდივიშ კოკეფიშ სკვამი სურათეფი] {{მერკე}} [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:მალდივი]] ppl41ln2wgghcwk7ccak43hlro5tadq 0 4944 254677 245497 2026-11-06T01:03:54Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254677 wikitext text/x-wiki '''ნიკოლაი ალექსიშ სქი ბერდიაევი''' ([[რუსული ნინა|რუსულო]]: Никола́й Алекса́ндрович Бердя́ев) (დ. [[18 მელახი]], 1874 წ. - ღ. [[24 მელახი]], 1948) რდჷ რუსი რელიგიური დო პოლიტიკური [[ფილოსოფია|ფილოსოფოსი]]. [[ეგზისტენციალიზმი|ეგზისტენციალიზმიშ]] წჷმმარინაფალი. <br /> = ბიოგრაფია = == ახალობა დო გონათაფა == ბერდიაევქ დებადჷ [[კიევი|კიევს]] მალიმარიშ არისტოკრატიულ ფანიას. ბერდიაევქ ბაღანობა ხვალე მუკორთჷ ჸუდეს. ჸუდეს, მუშ მუმაშ დიდ ბიბლიოთეკაქ ბერდიაევს მეჩჷ თიშ მეშქაშალა, ნამდა ბრელი უკითხირუდჷკონი. თიქ იკითხჷ ჰეგელი, შოპენჰაუერი დო კანტი მუჟამსჷთ თინა რდჷ ხვალე 14 წანერი. ჰალა-ჰალას გურაფულენდჷ ნინეფს. == რევოლუციური აქტივობეფი == ბერდიაევქ გინოჭყვიდჷ ქომეჸუნაფუდჷკო ინტელექტუალურ კარიერასჷნ დო 1894 წანას მიშელჷ [[კიევიშ უნივერსიტეტი]]შა. თენა რდჷ სტუდენტეფი დო [[ინტელიგენცია]]შ შქას რევოლუციური გენწყილობეფიშ ფუნაშ ბორჯი. ბერდიაევქ გინირთჷ [[მარქსიზმი|მარქსისტო]] დო 1898 წანას ჭოფილი რდჷ სტუდენტური დემონსტრაციაშა კათინიშ გეშა დო იჸუ უნივერსიტეტიშე გჷშაკოროცხილქ. უმოს გვიანო, უკანონე აქტივობეფიშ კათინიშ გურშენი ბერდიაევი გეგგინახორუეს სუმ წანათ ცენტრალურ რუსეთშა; თენა რდჷ ლიბუ სარჯელი რევოლუციური აქტივობეფიშენ თი ბორჯიშ შხვა სარჯელეფიშ გინაწონს. [[ფაილი:NikolayBerdyaev_with_Maria Skobtzeva.jpg|thumb|px200|ნიკოლაი ბერდიაევი მარია სტობცევაწკუმა]] 1904 წანას ბერდიაევქ ჩილო მიჸონჷ ლიდია ტრუშეფი დო უღულქ გეგნორთჷ ოხორინალო [[სანქტ-პეტერბურგი]]შა, თი ბორჯის რუსეთიშ ნანანოღაშა დო ინტელექტუალურ დო რევოლუციურ ატქტივობეფიშ ცენტრიშა. ბერდიაევი ოხოლუდჷ ინტელექტუალურ დო შურიელ დებატეფს. ეკონიას, დეთხუ რადიკალურ მარქსიზმის დო მუშ ჸუჯალაშ ფოკუსირაფა მართინუ ფილოსოფიაშა დო სპირიტუალიზმიშა. ბერდიაევი დო ტრუშეფი ართმაჟირაშო ართგურიელი რდეს, სოიშახ ლიდიაქ ვა ღურჷ 1945 წანასინ. [[ფაილი:Berdiayev001.jpg|thumb|px200|ნიკოლაი ბერდიაევი]] ბერდიაევი რდჷ ორთოდოქსული ქირსიანობაშ მიმათხოზინალი, მარა შხირას კრიტიკულო უჯინედჷ ინსტიტუციონალურ ეკლესიას. 1913 წანას ნიკოლაიქ გიშაშქჷ [[რუსეთიშ მართლმადიდებელი ეკლესია]]შ [[წიმინდე სინოდი]]შ კონწარას გჷმაკრიტიკაფალი სტატია. თე სტატიაშ გეშა, ბერდიაევს ბრალო მიწურინეს ღორონთიშ გორაფა, მუშოთ სარჯელი რდჷ ირიათონო [[ციმბირი]]შა გინოხორაფა. [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა|მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ]] დო [[ბოლშევიკური რევოლუცია]]შ გეშა ბერდიაევიშ გასამართებაქ ვაკოდირთჷ. ბერდიაევი რდჷ უნივერსალისტი [[ქირსიანი]].<ref>[http://www.theandros.com/glossary.html Apokatastasis] at Theandros, ორთოდოქსული ქირსიანობაშ თეოლოგიაშ დო ფილოსოფიაშ ონლაინი ჟურნალი. ეკონია მიშულა 12 მარაშინათუთა, 2007 წ. </ref><ref> მიხაილ სერგეევი."[http://www.georgefox.edu/academics/undergrad/departments/soc-swk/ree/SERGEEV_BER.html პოსტმოდერნისტული თემეფი ნიკოლაი ბერდიაევიშ ფილოსოფიას]". ''რელიგია ბჟაეიოლ ევროპას''. ეკონია მიშულა 12 მარაშინათუთა, 2007 წ.</ref> ბერდიაევი ჭარუნსჷ მოწონებათ, ნამდა: <blockquote> ეკლესიაშ ბჟაეიოლიშ მაგურაფალეფიშ დიდი ნორთი, დოჭყაფილი [[კლემენტი ალექსანდრიალი]]თ [[მაქსიმე აღმსარებელი]]შახ, რდეს [[უნივერსალური აკორიგებაშ|უნივერსალური გინოსქილადაშ დო თანაფაშ]] [[აპოკატასტასი]]შ ხუჯიშ დჷმაკინეეფი... ორთოდოქსულ არზი დღას ვა რდჷ შქირატილი ღორონთიშიერი სამართიანობაშ იდეათ დო თე არზის დღას ვა გუჭყოლიდაფუაფჷ ღორონთიელი ჸოროფა. თარო - ორთოდოქსული არზის ადამიერი დღას ვა გუხურგუ ღორონთიშიერი სამართიანობათ, ვარინ ადამიერიშ დო კოსმოსიშ ტრანსფიგურაციაშ დო დეიფიკაციაშ იდეაშე. <ref>Berdyaev, Nikolai. "[http://www.kosovo.net/ortruth.html The Truth of Orthodoxy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111120212515/http://www.kosovo.net/ortruth.html |date=2011-11-20 }}". ეკონია მიშულა 12 მარაშინათუთა, 2007 წ.</ref> </blockquote> == რუსეთიშე გინორაჸუა == ბერდიაევს ვეიაჭოფჷ ბოლშევიკურ რეჟიმქ თე რეჟიმიშ [[ავტორიტარიზმი]]შენი დო ინდივიდიშ დუდიშულობაშე სახენწჷფოშ დომინირაფაშ გურშენი; მარა ბერდიაევქ ედომუშამო გინიღჷ რევოლუციური პერიოდიშ კაჭულობეფი: მუდგარენ პერიოდით მეჩეს ჭარუაშ დო ლექციეფიშ კითხირიშ გოგინძორაფაშ ნება. ბერდიაევიშ ფილოსოფია დოხასიათაფილი რდჷ მუჭოთ [[ქირსიანული ეგზისტენციალიზმი]]. ბერდიაევი დიდი ჸუჯალას არზენდჷ კრეატიულობას დო კერძოთ დუდიშულობას ირფელშე, მუდგა კრეატიულობას უდვანდჷ ხურგისჷნ. თაჸურეშე მიშჷ თიშ ოპონირაფა "კოლექტივიზაფირ დო მექანიზირაფილ ჯარალუაშ" იდეაშა. 1922 წანას ბერდიაევი რდჷ 160 გიშარჩქინელი, ჯგირო გიშაგორილი, ჭარუეფიშ, მენცარეფიშ დო ინტელექტუალეფიშ ბუნას, ნამუეფიშ იდეეფქ ბოლშევიკური თარობაშე იჸუ ვარაფილქ. თე კათა აძვილეს ქუდუტებუდესკო [[რუსეთი]], მუჭოთ თი ბორჯის უძახჷდესჷნ "[[ფილოსოფოსეფიშ ხვამარდი]]თ". მუჭოთ თაშინ, თე კათა ვართ ცარიზმიშ დო ვართ ბოლშევიზმიშ ხუჯიშ დუმაკინეეფი რდეს დო უმოსო უხუჯანდეს ნორკებო ავტოკრატული თარობაშ დოდგინაფას. გინოხორაფილი/ნტებული კათაშა მიშმეშეს თინეფი, მიდგა დორხველ დუდიშულობას, შურიელ გოვითარაფას, ქირსიანულ ეთიკას, გაღათ ნაკარნახებუ დო რწუმათ მანჯღვერაფილ თარობას უკინენდეს ხუჯისჷნ. == გინოხორაფა საფრანგეთშა == დუდშე, ბერდიაევქ დო შხვა ნტებულეფქ იდეს [[ბერლინი|ბერლინშა]], მარა [[ვაიმარიშ რესპუბლიკა|ვაიმარიშ გერმანიას]] ეკონომიკურ დო პოლიტიკურ ბაძაძეფქ აძვილჷ ბერდიაევი დო თიში ჩილი გეგნურთუმუდესკო [[პარიზი]]შა 1923 წანას. თექ ბერდიაევქ აუხვადჷ საფრანგეთიშ აკადემიურ ჯარალუას, ოგურუანდჷ, ლექციეფს კითხულნდჷ, ჭარჷნდჷ დო ხანდენდჷ ფრანგ ინტელექტუალეფწკჷმა. [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის გერმანალეფშე საფრანგეთიშ ოკუპაციაშ გოლინას, ბერდიაევი აგინძორენდჷ წინგეფიშ ჭარუას, ნამდგაქ გჷმობჟინაფილქ იჸუ ლჷმაშ უკული - ნამთინექ ნიკოლაიშ ღურაშ უკული. თი წანეფიშ გოლინას, ნამუთ ბერდიაევქ მუკორთ საფრანგეთისჷნ, ნიკოლაიქ ჭარჷ ვითოხუთი წინჷი, თი წინგეფიშ მეკოროცხილო, ნამუთ იკოროცხუ ბერდიაევიშ უშანულამაშ ნახანდონ. ბერდიაევქ მიკოღურჷ მუშ ოხანდებელ ტაბაკის პარიზიშ ხოლოს, 1948 წანაშ მელახის. = ნახანდეფი = * [http://www.krotov.info/library/02_b/berdyaev/1911_05_00.html "დუდიშულობაშ ფილოსოფია"(«Философия свободы»)] (1911) * [http://www.krotov.info/library/02_b/berdyaev/1912_6_01.html "ალექსანდრე სტეპანეშ სქი ხომიაკოვი" («Алексей Степанович Хомяков»)] (1912) * [http://www.krotov.info/library/02_b/berdyaev/1914_sense.html "ხელუანობაშ ნანააზრი (ადამიერიშ გამართლებაშ გჷმოცადილუა)" («Смысл творчества (Опыт оправдания человека)»)] (1916) * [http://www.krotov.info/library/02_b/berdyaev/1918_15_0.html "რუსეთიშ ბედი (ცადეფი ლიმაშ დო ერუანულობაშ ფსიქოლოგიაშენი). ''1914-1917 წანეფიშ სტატიეფიშ კრებული" («Судьба России (Опыты по психологии войны и национальности). ''Сборник статей 1914—1917''»] (1918) * [http://www.magister.msk.ru/library/philos/berdyaev/berdn028.htm «Духовные основы русской революции (Сборник статей)»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170514175708/http://www.magister.msk.ru/library/philos/berdyaev/berdn028.htm |date=2017-05-14 }} (1917—1918) * [http://www.krotov.info/library/02_b/berdyaev/1923_019.htm «Смысл истории»] (1923) * [http://www.krotov.info/library/02_b/berdyaev/1923_018_00.htm «Миросозерцание Достоевского»] (1923) * [http://www.krotov.info/library/02_b/berdyaev/1918_20_01.html «Философия неравенства. Письма к недругам по социальной философии»] (1918, изд. 1923) * [http://www.krotov.info/library/02_b/berdyaev/1924_21.html «Новое средневековье (Размышление о судьбе России)»] (1924) * [http://www.krotov.info/library/02_b/berdyaev/1926_22_1.html «Константин Леонтьев. Очерк из истории русской религиозной мысли»] (1926) * [http://www.krotov.info/library/02_b/berdyaev/1927_23_00.html «Философия свободного духа (Проблематика и апология христианства)»] (1927) * [http://www.krotov.info/library/02_b/berdyaev/1931_026_00.html «О назначении человека (Опыт парадоксальной этики)»] (1931) * [http://www.krotov.info/library/02_b/berdyaev/1934_32_01.html «Судьба человека в современном мире (К пониманию нашей эпохи)»] (1934) * [http://www.krotov.info/library/02_b/berdyaev/1934_33_00.html «Я и мир объектов (Опыт философии одиночества и общения)»] (1934) * [http://www.krotov.info/library/02_b/berdyaev/1937_034_01.html «Дух и реальность (Основы богочеловеческой духовности)»] (1935) * [http://www.krotov.info/library/02_b/berdyaev/1937_042_0.html «Истоки и смысл русского коммунизма»] (на нем. 1938; на рус. 1955) * [http://www.krotov.info/library/02_b/berdyaev/1939_036_01.html «О рабстве и свободе человека (Опыт персоналистической философии)»] (1939) * [http://www.krotov.info/library/02_b/berdyaev/1940_39_00.htm «Самопознание (Опыт философской автобиографии)»] (1940, изд. 1949) * [http://www.krotov.info/library/02_b/berdyaev/1941_38_00.html «Творчество и объективация (Опыт эсхатологической метафизики)»] (1941, изд. 1947) * [http://www.krotov.info/library/02_b/berdyaev/1944_041_1.htm «Экзистенциальная диалектика божественного и человеческого»] (1944—1945; на фр. 1947, на рус. 1952) * [http://orel.rsl.ru/nettext/russian/berdyaev/rus%20idea.htm «Русская идея (Основные проблемы русской мысли XIX века и начала XX века)»] (1946) * [http://www.krotov.info/library/02_b/berdyaev/1947_40_00.html «Царство Духа и царство Кесаря»] (1947, изд. 1949) * [http://www.krotov.info/library/02_b/berdyaev/1947_043_00.html «Истина и откровение. Пролегомены к критике Откровения»] (1946—1947; на рус. 1996) = ლიტერატურა = * [[Л. И. Шестов]], «Николай Бердяев (гнозис и экзистенциальная философия)» * [[Розанов, Василий Васильевич|В. В. Розанов]], «На чтениях г. Бердяева» * [[Мень, Александр Владимирович|Ал. Мень]], [http://www.alexandrmen.ru/books/mdc/mdc4_07.html Николай Александрович Бердяев], [http://www.alexandrmen.ru/sounds/berdiaev.wav фонограмма] * Свящ. [[Г. Кочетков]], «Гений Бердяева и Церковь» * Шенталинский В. [http://www.vehi.net/berdyaev/vshental.html «Философский пароход»] * Вениамин (Новик) Иг. «Мужество человека, публициста, философа» (К 50-летию земной кончины Николая Бердяева) * [http://kassandrion.narod.ru/commentary/04/10fal.htm «Я понять тебя хочу, смысла я в тебе ищу…» (Н. А. Бердяев и оккультизм)] * Райхельт, Штефан. Николай Бердяев в Германии 1920—1950. Исследование по истории влияния. (Отрывки из книги)// Coincidentia oppositorum. От Николая Кузанского к Николаю Бердяеву. — СПб.: Алетейя, 2010. — с.397—426. * [[Семёнов, Юрий Иванович|Юрий Семёнов]]. [http://scepsis.ru/library/id_7.html О русской религиозной философии конца XIX — начала XX века] * [[Шулятиков, Владимир Михайлович|Шулятиков В. М.]] [http://az.lib.ru/s/shuljatikow_w_m/text_0018.shtml Критические этюды (о Бердяеве) // Курьер. — 1901. — № 201.] * [[Свенцицкий, Валентин Павлович|Свенцицкий В. П.]][http://az.lib.ru/s/swencickij_w_p/text_0140_otvet_berdiaevu.shtml Ответ Бердяеву (1907).] = რესურსეფი ინტერნეტის = * [http://zarubezhje.narod.ru/av/b_003.htm Биографические данные и библиография на сайте «Религиозные деятели русского зарубежья»] * [http://runivers.ru/philosophy/lib/book6194/138442/ Журнал «Путь. Орган русской религиозной мысли»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160605144217/http://www.runivers.ru/philosophy/lib/book6194/138442/ |date=2016-06-05 }} на сайте [[Руниверс]]. * [http://anthropology.rchgi.spb.ru/berdyaev/berd_i2.htm Н. А. Бердяев — интеллектуальная биография] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080209194654/http://anthropology.rchgi.spb.ru/berdyaev/berd_i2.htm |date=2008-02-09 }} * [http://runivers.ru/philosophy/lib/book6194/138442/ Бердяев Н. А. О назначении человека. — Париж: Изд. «Современные записки», 1931] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160605144217/http://www.runivers.ru/philosophy/lib/book6194/138442/ |date=2016-06-05 }} на сайте [[Руниверс]] в форматах [[DjVu]] и [[PDF]]. * [http://runivers.ru/philosophy/lib/book6195/138445/ Бердяев Н. А. Я и мир объектов. Опыт философии одиночества и общения] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160605144218/http://www.runivers.ru/philosophy/lib/book6195/138445/ |date=2016-06-05 }} на сайте [[Руниверс]]. * [http://flv.video.yandex.ru/lite/brevno1970/gnimja1my8.313/ Николай Александрович Бердяев, видеофильм]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20111117154640/http://krotov.info/library/02_b/berdyaev/berd_ogl.html Сочинения Бердяева] в библиотеке Я. Кротова * [http://www.vehi.net/berdyaev/index.html Сочинения Бердяева] в библиотеке «Вехи» * [http://imwerden.de/cat/modules.php?name=books&pa=showbook&pid=1666 Н. А. Бердяев «Основы религиозной философии», издано впервые в 2007 году] в Библиотеке ImWerden * [http://www.kkovalev.ru/Berdiaev.htm Русская идея Николая Бердяева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210072353/http://www.kkovalev.ru/Berdiaev.htm |date=2012-02-10 }} * [http://vpn.int.ru/index.php?name=Biography&op=page&pid=36 Бердяев, Николай Александрович — Биография. Мировоззрение. Афоризмы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130524223944/http://vpn.int.ru/index.php?name=Biography&op=page&pid=36 |date=2013-05-24 }} * [http://yanko.lib.ru/books/philosoph/chernuy=phil_pola_i_lubvi_berd.htm Черный Ю. Ю. Философия пола и любви Н. А. Бердяева. Монография (2004)] * [http://www.filosofi.su/filosofi/b/berdyaev_nikolaj_aleksandr.html Жизнь Бердяева Николая Александровича]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://vadiml.livejournal.com/2608.html Журнал «Путь. Орган русской религиозной мысли», номера с 1 по 61 за 1925—1939 гг.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160605144318/http://vadiml.livejournal.com/2608.html |date=2016-06-05 }} * [http://www.berdyaev.com/ Berdyaev Online Library and Index] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921194921/http://www.berdyaev.com/ |date=2020-09-21 }} * [http://vis-www.cs.umass.edu/~dima/mytexts/suff.html Philosopher of Freedom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200220205421/http://vis-www.cs.umass.edu/~dima/mytexts/suff.html |date=2020-02-20 }} * [http://www.isfp.co.uk/russian_thinkers/nikolay_berdyaev.html ISFP Gallery of Russian Thinkers: Nikolay Berdyaev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190105165057/https://isfp.co.uk/russian_thinkers/nikolay_berdyaev.html |date=2019-01-05 }} = სქოლიო = {{reflist}} [[კატეგორია:ქირსიანი ფილოსოფოსეფი]] [[კატეგორია:რუსი ფილოსოფოსეფი]] [[კატეგორია:ქირსიანი ანარქისტეფი]] [[კატეგორია:ქირსიანი რადიკალეფი]] hsil7mbtvkzqvnfh9zgf2po9w3pbg9o 0 5017 254691 220106 2026-11-06T01:40:26Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254691 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:LocationSalarUyuni.png|მინი|250პქ|აბანდვალა]] [[ფაილი:Uyuni landsat.JPG|მინი|250პქ|ალმაშარული ფოტო]] '''სალარ-დე-უიუნი''' ({{lang-es|''Salar de Uyuni''}}) — [[მოსოფელი|მოსოფელს]] უდიდაში ჯიმუშ ტობა ობჟათე [[ბოლივია]]ს. იდვალუაფუ [[პოტოსიშ დეპარტამენტი|პოტოსიშ]] დო [[ორუროშ დეპარტამენტი|ორუროშ დეპარტამენტეფს]], [[ანდეფი]]შ დობოლოაფას, ზუღაშ დონეშე 3,656 მეტრის. მუში ფართობი 10,582 კმ² რე.<ref name=britannica>{{Cite web |title = Uyuni Salt Flat |publisher = Encyclopædia Britannica |url = http://www.britannica.com/eb/article-90745/88?query=Salar%20de%20Uyuni&ct= |accessdate = 2007-12-01}}</ref> იფორმირჷ მუდგაზმარენი პრეისტორიული ტობაშ ტრანსფორმაციათ. ტობა ფორილი რე მუდგაზმარენი მეტრაშ სიფსქაშ ჯიმუშ ქერქით. თაშნეშე იკათუანს წყჷთე ნჩჷრეეფს, ნამუეფით გჷშაკერძაფილო დიდარი რე [[ლითიუმი]]თ. გვალო თაქ იდვალუაფუ მოსოფელიშ ლითიუმიშ მარაგიშ 50-70%.<ref>{{cite web |url=http://www.foreignpolicy.com/articles/2009/10/21/bolivias_lithium_powered_future |title=Bolivia's Lithium-Powered Future: What the global battery boom means for the future of South America's poorest country. |first=Joshua |last=Keating |publisher=[[Foreign Policy]] |date=2009-10-21}}</ref> თე ტერიტორია მეჸუნს თარი ოტრანსპორტე შარა, ნამუთ კვათჷნს ბოლივიაშ [[ალტიპლანო]]ს. ტობას ინოხე ვარდიშფერი [[ფლამინგო]]ეფიშ მუდგაზმარენი სახეობა. იდეალური სიბირტყაშ დო მინიმალური გინოწონილობაშ, წკონდა დო კანკალა ჰაერიშ გეშა, თე რეგიონი იდეალური რე [[დიხაუჩა]]შ ალმაშარული დაკვირაშ [[ალტიმეტრი|ალტიმეტრული]] დოკალიბრაფაშ მეთოდით. ==წჷმოქიმინუა== 40 ვითოში წანაშ წოხოლე, თე ტერიტორია მინჩინიშ ტობაშ ტერიტორიას წჷმარინუანდჷ. მუში სქირაფაშ უკული, დოსქიდჷ ამდღა არსებულ ჟირ ტობაქ - [[პოოპო]]ქ დო [[ურუ-ურუ]]ქ, თაშნეშე ჟირი უდიდაში ჯიმუამი ონტყოლაშე - [[კოიპასა]] დო სალარ-დე-უიუნი. ==გოლინა ეკონომიკაშეე== სალარ-დე-უიუნიშ ჯიმუშ მარაგი 25 მილიარდ ტონას აკმადგინანს. თაურეშე ირწანურო იწარმებუ 25.000 ტონა. გოვითარაფილი რე ტურიზმი, თაქ რე აკანურეფიშ ჯიმუშ ბერკეტეფშე ეგაფილი სასუმაროეფი.<ref>[http://www.membrana.ru/lenta/?7502 MEMBRANA | Мировые новости | Боливийцы строят новый отель из соли] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070809105459/http://www.membrana.ru/lenta/?7502 |date=2007-08-09 }}</ref>. ==გალერეა== <gallery perrow=4 widths=160px heights=130px> ფაილი:FishIslandSalarUyuni.jpg|ტობას დვალირი კოკი [[ინკაუასი (კოკო)|ინკაუასი]] ფაილი:James Flamingo.jpg|ფლამინგო ჯეიმსი ფაილი:Andean Flamingos Laguna Colorada Bolivia Luca Galuzzi 2006.jpg|ანდური ფლამინგოეფი ფაილი:Salt production Uyuni.JPG|ჯიმუშ წარმება ფაილი:SalarDeUyuniSaltProduction.jpg|ჯიმუშ წარმებაშ ტრადიციული მეთოდი ფაილი:Salar uyuni 200701.jpg ფაილი:Salar Uyuni au01.jpg ფაილი:Watching Sunset Salar de Uyuni Bolivia Luca Galuzzi 2006.jpg ფაილი:Piles of Salt Salar de Uyuni Bolivia Luca Galuzzi 2006 a.jpg|ჯიმუშ სუკეფი ფაილი:Salar Uyuni au02.jpg ფაილი:Salar de uyuni layers.jpg </gallery> {{wide image|Salar de Uyuni Décembre 2007 - Centre de Nulle Part.jpg|2500px|<center>ტობაშ პანორამა</center>}} ==ქოძირით თაშნეშე== *[[ბოლივიაშ ტობეფიშ ერკებული]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [https://web.archive.org/web/20110211144318/http://www.uyuniland.com/ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] * [http://sites.google.com/site/climaenbolivia/clima-en-bolivia/clima-en-potosi/clima-en-uyuni el clima en Uyuni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123030631/http://sites.google.com/site/climaenbolivia/clima-en-bolivia/clima-en-potosi/clima-en-uyuni |date=2010-01-23 }} * [http://www.jordibusque.com/Index/Stories/SaltUyuni/SaltUyuni_01.html Minería en el Salar de Uyuni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070209105517/http://www.jordibusque.com/Index/Stories/SaltUyuni/SaltUyuni_01.html |date=2007-02-09 }} * [http://www.uyuni.com.bo/uyuni/component/option,com_google_maps/Itemid,38/lang,en/ Vista aérea del Salar de Uyuni en Google maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930151844/http://www.uyuni.com.bo/uyuni/component/option,com_google_maps/Itemid,38/lang,en/ |date=2007-09-30 }} * [http://www.pbase.com/rilomu/salar Fotos del Salar de Uyuni] * [http://books.google.com.pe/books?id=mm-Oa2oKFkkC&pg=PA109&dq=salar+de+uyuni&hl=es&ei=uQvHTP_CFoH88AaczYgc&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCoQ6AEwAA#v=onepage&q=salar%20de%20uyuni&f=false Los salares del altiplano boliviano: métodos de estudio y estimación económica-1981] * [http://losviajesdeatland.blogspot.com/2010/12/salar-de-uyuni.html Página con fotos y datos sobre el Salar de Uyuni] ==სქოლიო== <references/> [[კატეგორია:ბოლივიაშ ტობეფი]] 5gg5gwkn0vshbhomgfa2s4s330c2jvv 0 5075 254609 206220 2026-11-05T22:58:20Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254609 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Aymara ceremony copacabana 4.jpg|მინი|250პქ|აიმარაშ კათა ტრადიციულ ცერემონიალს]] [[ფაილი:Waving-wiphala-01.png|მინი|250პქ|მინი|250პქ|ვიპალა|აიმარაშ კათაშ შილა, ნამუთ 2008 წანას ბოლივიაქ ერუანულ სიმბოლოთ იჩინჷ]] '''აიმარა''' აბანობური ეთნიკური ბუნა [[ობჟათე ამერიკა]]ს, [[ანდეფი]]შ გვალეფიშ [[ალტიპლანო]]შ რეგიონც. ამდღარშოთ თინეფიშ რიცხუ 2 მილიონიე დო ოხორანა [[ბოლივია]]ს, [[პერუ]]ს დო [[ჩილე]]ს. თინეფი თე რეგიონც დიო ხოლო თი ბორჯიშე ოხორანა, სოიშახ თაქ [[ინკეფიშ ცივილიზაცია|ინკეფი]], ოდო მოგვიანაფილო ესპანარეფი მიშესჷნ. აიმარაშ კათა [[XV ოშწანურა|XV ოშწანურაშ]] ლიას, ინკეფიშ იმპერატორქ [[უაინა კაპაკი|უაინა კაპაკიქ]] ქჷდეკინჷ. თიშ უმკუჯინუო, ნამდა თეშ უკული აიმარა ინკეფიშ შანულამი გოლინას წისაფულენცჷნ, [[ინკეფიშ იმპერია]]ს თინეფც გარკვიებული დონეშა ავტონომია აფუდეს ასქილადირი. დოდასურაფილიე, ნამდა თე კათა არძოშე დიდი მუდანობათ ცენტრალურ პერუს რდჷ წჷმჷმორინაფილი, მარა ესპანარეფიშ მოულაშ უკული, თინეფიშ ჯინჯიერი ნორთიქ ალმახანური ბოლივიაშ ტერიტორიაშა გჷნილჷ. ამდღა სქჷლადირი აიმარაშ კათაშ უდიდაშ ნორთი [[ალტიპლანო]]ს, ნორთი [[ტიტიკაკა|ტიტიკაკაშ ტობაშ]] გოჸორც ოხორანც. აიმარაშ უდიდაში ურბანული ცენტრიე ნოღა [[ელ-ალტო]] [[ლა-პასი]]შ გოხოლუას, სოდეთ 750 000 აიმარა ოხორანც. ==ქოძირით თაშნეშე== *[[აიმარა (ნინა)]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://www.aymara.org/index_eng.php Aymara site in English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041226091425/http://www.aymara.org/index_eng.php |date=2004-12-26 }} * [https://web.archive.org/web/20050825020431/http://lucy.ukc.ac.uk/EthnoAtlas/Hmar/Cult_dir/Culture.7828 Society: an essay] * [http://www.physorg.com/news69338070.html Aymara worldview reflected in concept of time] * [http://www.chakana.nl/index.php?switch_taal=2 NGO Chakana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061004202209/http://www.chakana.nl/index.php?switch_taal=2 |date=2006-10-04 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=NtoIs5dtYsM&feature=player_embedded Aymara communities in Bolivia, Peru & Chile, Video de UNESCO] {{en}} * [http://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Aymara აიმარა, ენციკლოპედია ბრიტანიკა] [[კატეგორია:ინდიარეფი]] [[კატეგორია:ამერიკაშ კათეფი]] [[კატეგორია:ბოლივიაშ დემოგრაფია]] puip86kip7n2yjtjvhfgu47x246rnpc 0 6382 254642 238950 2026-11-05T23:48:05Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254642 wikitext text/x-wiki [[File:Location of the province Espinar in Cusco.svg|200პქ|მინი|მარჯვნივ|პროვინციაშ აბანდვალა კუსკოშ რეგიონს]] '''ესპინარი''' — [[კუსკო (რეგიონი)|კუსკოშ რეგიონიშ]] [[პერუშ პროვინციეფი|პროვინცია]] [[პერუ]]ს. პროვინციაშ ნანანოღა რე [[ესპინარი (ნოღა)|ესპინარი]]. პროვინციაშ ფართობი რე 5,311.09 კმ², მახორობა აკმადგინანს 66,908 ადამიერს. პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ 8 რაიონო. ==ქოძირით თაშნეშე== [[პერუშ პროვინციეფი]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [https://web.archive.org/web/20100918224529/http://www.muniespinar.gob.pe/ Sitio oficial de la Municipalidad Provincial de Espinar] {{მერკე}} [[კატეგორია:კუსკოშ რეგიონიშ პროვინციეფი]] [[კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი]] 9ih31x6dobb4kc0sjhn2hubwe4vw9c5 0 6387 254617 238021 2026-11-05T23:07:02Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254617 wikitext text/x-wiki [[File:Location of the province Anta in Cusco.svg|200პქ|მინი|მარჯვნივ|პროვინციაშ აბანდვალა კუსკოშ რეგიონს]] '''ანტა''' — [[კუსკო (რეგიონი)|კუსკოშ რეგიონიშ]] [[პერუშ პროვინციეფი|პროვინცია]] [[პერუ]]ს. პროვინციაშ ნანანოღა რე [[ანტა (კუსკოშ რეგიონი)|ანტა]]. პროვინციაშ ფართობი რე 1,876.12 კმ², მახორობა აკმადგინანს 57,905 ადამიერს. პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ 9 რაიონო. ==ქოძირით თაშნეშე== [[პერუშ პროვინციეფი]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [https://web.archive.org/web/20111215052115/http://www.munianta.gob.pe/ Sitio oficial de la Municipalidad Provincial de Anta] * [http://www.inei.gob.pe INEI - Instituto Nacional de Estadística e Informática] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19970412040139/http://www.inei.gob.pe/ |date=1997-04-12 }} * [http://www.perutoptours.com/index14caanta.html Tour Anta]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.embajadaperu.es/descargas/turismo/Anta.pdf Anta] {{მერკე}} [[კატეგორია:კუსკოშ რეგიონიშ პროვინციეფი]] [[კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი]] ofw6069s5oqm7yvd5owo0e6i3ki0ezz 0 7017 254620 237144 2026-11-05T23:16:07Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254620 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Utcubamba amazonas peru.jpg|200პქ|მინი|მარჯვნივ|მდინარე უტკუბამბა]] '''ბაგვა''' — [[ამასონასი (რეგიონი)|ამასონასიშ რეგიონიშ]] [[პერუშ პროვინციეფი|პროვინცია]] [[პერუ]]ს. იდვალუაფუ რეგიონიშ ოორუე დო ცენტრალურ ნორთის. პროვინციაშ ფართობი აკმადგინანს 5.745,7216 კმ²-ს. პროვინცია ირთუ ამშვ რაიონო. == ქოძირით თაშნეშე == * [[პერუშ პროვინციეფი]] == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://es-la.facebook.com/people/Bagua-Amazonas-Peru/100000995661426 ''FACEBOOK de Bagua''] FACEBOOK de Bagua. * [https://web.archive.org/web/20141218190220/http://munibagua.gob.pe/ ''Municipalidad Provincial de Bagua''] Municipalidad Provincial de Bagua. * [http://www.baguaperu.com ''baguaperu.com''] Noticias y actualidad local. * [http://mitologiadebagua.blogspot.com Mitos y leyentas] Universo mítico de Bagua * [http://www.paleontologiadebagua.tk ''Paleontologia de Bagua''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181009053945/http://paleontologiadebagua.tk/ |date=2018-10-09 }} Paleontologia de la provincia de Bagua {{მერკე}} [[კატეგორია:ამასონასიშ რეგიონიშ პროვინციეფი]] gkgba0q1jliwiwmr8al6a176nhic4fp 0 7185 254720 239834 2026-11-06T02:41:47Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254720 wikitext text/x-wiki [[File:Cotne dadianis darbazi.jpg|thumb|250px|დარბაზალეფი]] [[File:Cotne dadianis darbazi 2.JPG|thumb|250px|ორგანიზაციაშ მაკათურეფი მეუფე გერასიმეწკჷმა]] '''ცოტნე დადიანიშ დარბაზი''' — ერუანულ-ჯარალუობური ორგანიზაცია, დირსხუ 2011 წანაშ [[12 მარაშინათუთა]]ს, [[ცოტნე დადიანი|წიმინდე ცოტნე დადიანიშ]] შინაშ დღას, [[ზუგდიდიშ დო ცაიშიშ ეპარქია|ზუგდიდიშ დო ცაიშიშ]] [[მიტროპოლიტი გერასიმე|მიტროპოლიტ გერასიმეშ]] ხვამა-კურთხუათ. ცოტნე დადიანიშ დარბაზიქ ოზეიმეთ [[ზუგდიდიშ ვლაქერნიშ ჯეგე მარიაშ ხატიშ ოკათედრე ოხვამე|ზუგდიდიშ ვლაქერნიშ ხატიშ ჯოხონობაშ ოხვამეს]] ეკურთხჷ. დარბაზიშ უმაღალაში სხუნუ სიმბოლურო 12 მაკათურშე აკმოდირთუ, ოართე კორობუაშა კათინი საქორთუოშ ნამუდგარდია მენოღალეს შეულებუ. ცოტნე დადიანიშ დარბაზიშ თეჟამიანი დუდმახვენჯი რე კონსტანტინე კაკავა. ორგანიზაციაშ თარი ღანკი რე ცოტნე დადიანიშული ღირებეფიშ – ოდაბადეშო, [[ეკლესია|ეკლესიაშო]], მოჯგირეშო დუდიშ დოდვალაშ პოპულარიზაცია ქორთუ ჯარალუას. „დარბაზიშ“ უმაღალაში სხუნუშ მაკათურ გიორგი ნარმანიაშ რაგადით, ორგანიზაციაშ ღანკი რე ჯვეში ტრადიციეფიშ აკოგორუა დო ჯარალუას ხეახალშო გოფაჩუა. ''„ჩქი ართიანი დობგორით დო გოართოიანაფა ქეშიბლებეთ. მუთ უმოსი ადამიერი ეიაჸუნუ წჷმოჭყაფასჷნი, თით უჯგუშო შემალებენა ნაფირქებუშ რეალიზაფა.“''<ref name="დრონი">{{Cite web|url=http://droni.ge/?m=9&AID=3498|title=ზუგდიდც ორგანიზაცია „ცოტნე დადიანიშ დარბაზიქ“ ქჷდირსხუ - ოინფორმაციე ვებ-ხასჷლა droni.ge|date= |accessdate=2011-12-08}}</ref> ცოტნე დადიანიშ დარბაზი ტერიტორიულო ფუნქციონირენს [[ზუგდიდიშ დო ცაიშიშ ეპარქია|ზუგდიდიშ დო ცაიშიშ ეპარქიაშ]] შურიელობაშ დო კულტურული გოვითარაფაშ ცენტრის. ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[http://www.darbazelebi.org/ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130717065838/http://darbazelebi.org/ |date=2013-07-17 }} *[http://livepress.ge/ge/news/story/zugdidshi-dafudznda-organizacia-cotne-dadianis-darbazi ზუგდიდის დირსხუ ორგანიზაცია „ცოტნე დადიანიშ დარბაზიქ“]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://web.archive.org/web/20120511153114/http://droni.ge/?m=9&AID=3498 ზუგდიდის ორგანიზაცია „ცოტნე დადიანიშ დარბაზიქ“ დირსხუ] *[http://ka-ge.facebook.com/pages/%E1%83%AA%E1%83%9D%E1%83%A2%E1%83%9C%E1%83%94-%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%98/242250015796367 ოფიციალური ხასჷლა Facebook-ს] *[http://buki.lazare.ru/gruzia/novosti/news/14934-v-zugdidi-uchrezhdena-novaja-obschestvennaja-organizatsija.html В Зугдиди учреждена новая общественная организация]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==სქოლიო== <references/> {{ფეისბუქი}} [[კატეგორია:საქორთუოშ ჯარალუობური ორგანიზაციეფი]] pimnd052cj6rp66v1df1vdlbenwt5bs 0 7495 254712 206277 2026-11-06T02:27:22Z Kent Wang 23536 ვიკიმონაცემების სურათი; Tomb of Peter I of Portugal 77.jpg; Nave of Igreja abacial, Mosteiro de Alcobaça 74.jpg; Cloister of D. Dinis 55.jpg; Refeitório, Mosteiro de Alcobaça 36.jpg; Gargoyles in Mosteiro de Alcobaça 60.jpg 254712 wikitext text/x-wiki {| style="border: 1px solid #AAAAAA; clear: right; float: right; font-size: 90%; margin-bottom: 0.5 em; margin-left: 1em; padding: 0.4em; vertical-align: middle; width: 18em;" class="infobox" |- !style="background-color:#E6E6E6; color:black; font-size: 125%; text-align:center;" colspan="2"|ალკობასიშ მონასტერი* |- !style="background-color:; color:black; font-size: 125%; text-align:center;" colspan="2"|[[მოსოფელიშ მონძალა|იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი]] |- |align="center" colspan="2"|[[ფაილი:{{#property:P18}}|250პქ]] |- |'''[[ქიანა]]''' |<span style="white-space: nowrap;">[[ფაილი:Flag of Portugal.svg|25px]] [[პორტუგალია]]</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">'''ტიპი'''</span> |<span style="white-space: nowrap;"> კულტურული</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">'''[[მოსოფელიშ მონძალა|კრიტერიუმეფი]]'''</span> |<span style="white-space: nowrap;">i, iv</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">'''ერკებული'''</span> |<span style="white-space: nowrap;"> [http://whc.unesco.org/en/list/ იუნესკოშ ერკებული]</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">რეგიონი**</span> |<span style="white-space: nowrap;"> [[ევროპა]]</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">'''[[გეოგრაფიული კოორდინატეფიშ სისტემა|კოორდინატეფი]]''' </span> |[http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?language=ka&pagename=%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%98&params=39.548333343333_N_-8.98000001_E 39°32′54″ ოორ. გ. 8°58′48″ ბჟად. გ.] |- !style="background-color:#E6E6E6; color:black; font-size: 125%; text-align:center;" colspan="2"|კათაფაშ ისტორია |- |<span style="white-space: nowrap;">კათაფა </span> |1989 ([[მოსოფელიშ მონძალაშ კომიტეტი|მა-13 სესია]]) |- |<span style="white-space: nowrap;">ნომერი </span> |[http://whc.unesco.org/en/list/505 505] |- !style="background-color:color:white; font-size: 90%; text-align:center;" colspan="2"|[http://whc.unesco.org/en/list * ქძ. ინგლ. ჯოხო UNESCO-შ ერკებულს.] |- !style="background-color:color:white; font-size: 90%; text-align:center;" colspan="2"|[http://whc.unesco.org/en/list/?search=&search_by_country=&type=&media=&region=&order=region ** იუნესკოშით კლასიფიცირაფილი რეგიონი.] |} {{მოსოფელიშ მონძალა|505}} '''სანტა-მარია დე ალკობასიშ მონასტერი''' ([[პორტუგალიური ნინა|პორტუგალიურო]] Mosteiro de Santa Maria de Alcobaça) - [[ცისტერციანალეფი]]შ მონასტერი [[პორტუგალია|პორტუგალიაშ]] ნოღა [[ალკობასა (ნოღა)|ალკობასას]]. დარსხუ 1153 წანას პორტუგალიაშ მაართა მაფაქ, [[აფონსო I (პორტუგალია)|აფონსო I-ქ]] დო თელი ჟირი ოშწანურაშ მალობას გჷმირინუაფუდუ მაფეფიშ ოსაფულებერო. ეკლესია მაართა [[გოთიკა|გოთიკური]] ნოგაფუ რე პორტუგალიას. მონასტერქ გიფართუ [[მანუელ I (პორტუგალია)|მანუელ I-შ]] ბორჯის, [[ბაროკო]]შ სტილს გეახალჷ XVIII ოშწანურას. ნაპოლეონიშ ლჷმეფიშ ბორჯის მონასტერიშ საუნჯე გორჩვეს ფრანგეფქ. 1989 წანაშე მონასტერი მიშაღალირი რე [[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტეფიშ ერკებულშა. == ქოძირით თაშნეშე == * [[იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი პორტუგალიას]] * [[მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას]] == გალერეა == <br><gallery class=center caption="ალკობასიშ მონასტერი - Mosteiro de Santa Maria de Alcobaça"> Alcobaca-102-Kloster-2011-gje.jpg Nave of Igreja abacial, Mosteiro de Alcobaça 74.jpg Cloister of D. Dinis 55.jpg Gargoyles in Mosteiro de Alcobaça 60.jpg Alcobaca-202-Kloster-Kreuzgang-2011-gje.jpg Refeitório, Mosteiro de Alcobaça 36.jpg Tomb of Peter I of Portugal 77.jpg Alcobaca-284-Kloster-Grab der Ines de Castro-2011-gje.jpg </gallery> == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=505 Description of the Monastery of Alcobaça] from UNESCO * [http://www.pbase.com/joseelias/mosteiro_de_alcobaca Photos of the Alcobaça Monastery] * [http://www.paradoxplace.com/Photo%20Pages/Portugal/Alcobaca/Alcobaca.htm Adrian Fletcher’s Paradoxplace Alcobaça Pages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070121173639/http://www.paradoxplace.com/Photo%20Pages/Portugal/Alcobaca/Alcobaca.htm |date=2007-01-21 }} * [http://www.alcobaca.no.sapo.pt Site about Alcobaça (photos)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160326114710/http://alcobaca.no.sapo.pt/ |date=2016-03-26 }} [[კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი პორტუგალიას]] oyiclmwjxbk96rdm50reqdyzvoaamuo 0 7686 254660 251240 2026-11-06T00:33:03Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254660 wikitext text/x-wiki {| style="border: 1px solid #AAAAAA; clear: right; float: right; font-size: 90%; margin-bottom: 0.5 em; margin-left: 1em; padding: 0.4em; vertical-align: middle; width: 18em;" class="infobox" |- !style="background-color:#E6E6E6; color:black; font-size: 125%; text-align:center;" colspan="2"|კრესპი-დ’ადა* |- !style="background-color:; color:black; font-size: 125%; text-align:center;" colspan="2"|[[მოსოფელიშ მონძალა|იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი]] |- |align="center" colspan="2"|[[ფაილი:Crespi d'Adda fabbrica.JPG|250პქ]] |- |'''[[ქიანა]]''' |<span style="white-space: nowrap;">[[ფაილი:Flag of Italy.svg|25px]] [[იტალია]]</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">'''ტიპი'''</span> |<span style="white-space: nowrap;"> კულტურული</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">'''[[მოსოფელიშ მონძალა|კრიტერიუმეფი]]'''</span> |<span style="white-space: nowrap;">iv, v</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">'''ერკებული'''</span> |<span style="white-space: nowrap;"> [http://whc.unesco.org/en/list/ იუნესკოშ ერკებული]</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">რეგიონი**</span> |<span style="white-space: nowrap;">ევროპა</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">'''[[გეოგრაფიული კოორდინატეფიშ სისტემა|კოორდინატეფი]]''' </span> |[http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?language=ka&pagename=%E1%83%99%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%98-%E1%83%93%27%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%90&params=45.596666676667_N_9.5361111211111_E 45°35′48″ ოორ. გ. 9°32′10″ ელ. გ.] |- !style="background-color:#E6E6E6; color:black; font-size: 125%; text-align:center;" colspan="2"|კათაფაშ ისტორია |- |<span style="white-space: nowrap;">კათაფა </span> |1995 ([[მოსოფელიშ მონძალაშ კომიტეტი|მა-19 სესია]]) |- |<span style="white-space: nowrap;">ნომერი </span> |[http://whc.unesco.org/en/list/730 730] |- !style="background-color:color:white; font-size: 90%; text-align:center;" colspan="2"|[http://whc.unesco.org/en/list * ქძ. ინგლ. ჯოხო UNESCO-შ ერკებულს.] |- !style="background-color:color:white; font-size: 90%; text-align:center;" colspan="2"|[http://whc.unesco.org/en/list/?search=&search_by_country=&type=&media=&region=&order=region ** იუნესკოშით კლასიფიცირაფილი რეგიონი.] |} {{მოსოფელიშ მონძალა|730}} '''კრესპი-დ'ადა''' ({{lang-it|Crespi d'Adda}}) — ისტორიული დოხორინი ოორუე [[იტალია]]ს, [[ლომბარდია|ლომბარდიაშ რეგიონს]]. წჷმარინუანს [[XIX ოშწანურა|XIX ოშწანურაშ]] დო [[XX ოშწანურა|XX ოშწანურაშ]] დაჭყაფუშ თ.გ. „კომპანიაშ დოხორინს", ანუ ოფუტეეფიშ დოგეგმარაფაშ ახალ მოდელს, მუჟამჷსთ თინეფს დიდარი მარეწვალეფი მუნეფიშ მუშეფშო ეთმოკიდჷნდეს. თიშ უმკუჯინუო, ნამდა ამდღა სოციალური დო ეკონომიკური პიჯალეფი თირელი რენ, 30 თინეფშე ხეუმუთხჷმუო რე გინოსქილადირი დო კინე ორეწუალე ღანკეფშო გჷმირინუაფუ.<ref>http://whc.unesco.org/archive/periodicreporting/EUR/cycle01/section2/730-summary.pdf</ref> [[1995]] წანაშე თინეფი მიშულირი რე [[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტეფიშ ერკებულშა. [[1869]] წანას, ტექსტილიშ მაწარმებელ [[ბუსტო არსიზიო]]ქ წყარმალუ [[ბრემბო]]ს დო [[ადა]]ს შქას აშახვილირი 1 კილომეტრიშ სიგინძაშ ლეხერი ქიჸიდჷ, თიშენი, ნამდა თექ [[ბამბე (გვარი)|ბამბეშ]] ოწარმეფი გუნწყჷმუდჷკო. თეს ხეს უნწყჷნდჷ წყარმალუ ადაშ წყარი.<ref name=autogenerated3>http://db.formez.it/ArchivioEsperienze.nsf/1906f55ba24156a3c1256da9003022a4/63ad17e92802d991c1256f42003f32e4/$FILE/Report_Unesco730.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080530062009/http://db.formez.it/ArchivioEsperienze.nsf/1906f55ba24156a3c1256da9003022a4/63ad17e92802d991c1256f42003f32e4/$FILE/Report_Unesco730.pdf |date=2008-05-30 }}</ref> ადაქ ბამბეშ გერთუალაშ ახალი ტექნოლოგიეფი აკიმუშუ, ნამუეფსჷთ მუშ ოწარმეფს ირინუანდჷ.<ref name=autogenerated2>[http://www.villaggiocrespi.it/ENG/Value.htm#PAESAGGIO Value And History Of The Village Of Crespi D'Adda<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081105204609/http://www.villaggiocrespi.it/ENG/Value.htm#PAESAGGIO |date=2008-11-05 }}</ref> [[1906]] წანას, საწარმეფიშ ელექტროენერგიათ აკონაზირუაშ ღანკით, წყარმალუ ადას ეკიდილქ იჸუ ჰიდროელექტროსადგჷმქ.<ref>[http://www.centrovolta.it/laviadellenergia/inglese/territorio/trezzo.htm www.laviadellenergia.it - Territory - Territorial Policies - Taccani Hydroelectric Power Station, Trezzo d'Adda, Milano<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005120907/http://www.centrovolta.it/laviadellenergia/inglese/territorio/trezzo.htm |date=2008-10-05 }}</ref> საწარმეფიშ ხასჷლას დვალირი დოხორინი, ნამუქჷთ 1878 წანას იჸუ ეკიდილქჷნ, უნარღელჸოფილი რდჷ თიცალ სოციალური მოინალობათ, მუნერეფით რე კლინიკა, სკოლა, თეატრი, სასაფულე, აბანო დო ეკლესია.<ref>http://www.valxer.it/Valxer/1037345/English.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722064810/http://www.valxer.it/Valxer/1037345/English.pdf |date=2011-07-22 }}</ref> <ref name=autogenerated1>[http://www.crespidadda.it/cgi-bin/WebObjects/Valxer.woa/wa/page?lan=eng&id=1037345&path=Crespi+d%27Adda Crespi d'Adda.Crespi d'Adda<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511224935/http://www.crespidadda.it/cgi-bin/WebObjects/Valxer.woa/wa/page?lan=eng&id=1037345&path=Crespi+d%27Adda |date=2011-05-11 }}</ref> ოფუტეთ დო ოწარმეფით განათებული რდჷ ელექტროენერგიათ.<ref>[http://www.villaggiocrespi.it/ENG.htm What Is Crespi D'Adda?<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928004316/http://www.villaggiocrespi.it/ENG.htm |date=2007-09-28 }}</ref> ოფუტე კრესპი-დ'ადა პირველი რდჷ [[იტალია]]ს, ნამუსჷთ ალმახანური ტიპიშ ჯარალუობური განათება უღუდჷნ. მუშეფიშ ჸუდე მონწყილი რდჷ ინგლისურ სტილს დო პარალელური შოშეეფიშ მანგის იდვალუაფუდჷ, საწარმეფიშ ბჟაეიოლჸურე.<ref name=autogenerated2 /><ref>[http://www.apt.bergamo.it/volantiniinrete/bg%20e%20prov%20Inglese/the%20signs%20of%20man.pdf untitled<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080530062009/http://www.apt.bergamo.it/volantiniinrete/bg%20e%20prov%20Inglese/the%20signs%20of%20man.pdf |date=2008-05-30 }}</ref> სუმღოზამი პროსპექტი დოხორინს ოწარმე ზონაშე გჷშმართჷნდჷ. ედომუშამი არქიტექტურა დო ოფუტეშ დოგეგმარაფა არქიტექტორ [[ერნესტო პიროვანო]]ს ორხველჷ. ==გალერეა== <gallery> File:Crespi cimitero.jpg File:Crespi d’Adda, Castello (Ian Spackman 2007-007-30).jpg File:Crespi d'Adda fabbrica.JPG File:2012-04-25 Crespi d'Adda villa-castello.jpg File:Crespi d'Adda, palazzina uffici.jpg File:2012-04-25 Crespi d'Adda Chiesa ss Nome di Maria.jpg File:2012-04-25 Crespi d'Adda cimitero - Famedio famiglia Crespi.jpg File:2012-04-25 Crespi d'Adda abitazione monofamiliare colore originale.jpg File:2012-04-25 Crespi d'Adda abitazione bifamiliare tipica verde giada.jpg File:2012-04-25 Crespi d'Adda abitazione dirigenziale.jpg </gallery> ==ქოძირით თაშნეშე== * [[იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას]] * [[მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[http://www.villaggiocrespi.it/eng Villaggio Crespi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100706184759/http://www.villaggiocrespi.it/eng/ |date=2010-07-06 }} *[http://www.crespidadda.it/cgi-bin/WebObjects/Valxer.woa/wa/page?lan=eng&id=1037345&path=Crespi+d%27Adda Crespi d'Adda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511224935/http://www.crespidadda.it/cgi-bin/WebObjects/Valxer.woa/wa/page?lan=eng&id=1037345&path=Crespi+d%27Adda |date=2011-05-11 }} *[https://web.archive.org/web/20110516233251/http://www.associazionenema.it/ Associazione Culturale Nema] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:იტალიაშ არქიტექტურა]] [[კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას]] ekklmfjnfxg57o5wxqd96opy2og3cu2 0 7715 254626 240052 2026-11-05T23:24:25Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254626 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Location-Europe-UNsubregions, Kosovo as part of Serbia.png|მარჯვნივ|მინი|300პქ||<center>'''ევროპაშ რეგიონეფი'''</center> {{legend|#4080FF|[[ოორუე ევროპა]]}} {{legend|#00FFFF|[[ბჟადალ ევროპა]]}} {{legend|#FF8080|ბჟაეიოლ ევროპა}} {{legend|#00FF00|[[ობჟათე ევროპა]]}}]] '''ბჟაეიოლ ევროპა''' — [[ევროპა|ევროპაშ]] ართ-ართი გეოგრაფიული რეგიონი. ბჟადალ ევროპაშ მანგურო, ტერმინი ბჟაეიოლ ევროპა შხვადოშხვა კონტექსტის შხვადოშხვა აზჷრით გჷმირინუაფუ. რჩქვანელობურო, თე ტერმინს იგურხონარებუ [[ზსწ]]-შ ევროპული ქიანეფი: [[რუსეთი]], [[ბელარუსი]], [[უკრაინა]], [[მოლდოვა]], [[ყაზახეთი]]. არძოშე შხირას თინეფიშ რიცხუს ურხველუანა ობჟათე კავკაციაშ ქიანეფც - [[საქორთუო|საქორთუოს]], [[სომხეთი|სომხეთის]] დო [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანს]], მორო თინეფი გეოგრაფიულო აზიას იდვალუაფუნა{{ფაქტი}}. [[რგილი ლჷმა|რგილი ლჷმაშ]] ფარანს, ბჟაეიოლ ევროპაშა მიშმეშეს [[ვარშავაშ პაქტი|ვარშავაშ პაქტიშ]] ქიანეფი ([[პოლონეთი]], [[გდრ]], [[ჩეხოსლოვაკია]], [[უნგრეთი]], [[რუმინეთი]], [[ბულგარეთი]]), შხირ შვანს [[ალბანეთი]] დო [[იუგოსლავია]], თაშნეშე ბალტიაშ სხუნუეფიშ რესპუბლიკეფი ([[ესტონეთი]], [[ლატვია]], [[ლიეტუვა]]. თეჟამო, შხვადოშხვა პოლიტიკურ დო ეკონომიკურ კონტექსტის თე რეგიონს შილებე მეურხველუან თ.გ. „ვიშეგრადიშ ბუნაშ“ ([[პოლონეთი]], [[ჩეხეთი]], [[სლოვაკეთი]], [[უნგრეთი]]) დო ბალკანეთიშ ჩქონიშ სახენწჷფოეფი (საბერძნეთიშ მოხ). == ევროპაშ შხვა რეგიონფი == * [[ბჟადალი ევროპა]] * [[ობჟათე ევროპა]] * [[ოორუე ევროპა]] * [[ცენტრალური ევროპა]] == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#europe ევროპაშ სუბ-რეგიონეფი გოეროშ ალებათ] * [https://web.archive.org/web/20110728034358/http://www.socialeast.org/ SocialEast Forum on the Art and Visual Culture of Eastern Europe] * [http://www.ecotourism.org.pk Tourism Networking of Eastern Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120502073735/http://ecotourism.org.pk/ |date=2012-05-02 }} * [http://easterneuropeeconomy.blogspot.com/ Eastern Europe Economy Watch] [[კატეგორია:ევროპაშ რეგიონეფი]] 8dn98fu8a6rhveqobn4eckwrtq04tnq 0 7978 254611 241748 2026-11-05T23:00:04Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254611 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = ნოღა |მარგალური ჯოხო = აკვილია |ოდაბადური ჯოხო =Aquileia |ქიანა = იტალია |დუდალაშ თუდო = |პანორამა =Basilica Aquileia 110.jpg |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა =აკვილიაშ ბაზილიკა |შილა = |შილმუკნაჭ = |გერბი =Aquileia-Stemma.png |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir =N |lat_deg =45 |lat_min =46|lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =13 |lon_min =22 |lon_sec =00 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა = |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = |რეგიონი = ფრიული-ვენეცია-ჯულია |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი =პროვინცია |რაიონი = უდინეშ პროვინცია{{!}}უდინე |მადუდეშ ტიპი = ნოღაშ მერი{{!}}მერი |მადუდე = გაბრიელე სპანგერო |დორსხუაფაშ თარიღი = |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = |სტატუსი-შე = |ფართობი = 37.44 |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=5 |კლიმატი= |ოფიციალური ნინა=იტალიური |მახორობა = 3,302 |ეჭარუაშ წანა = 2017 |მეჭედალა = 88 |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ = +1 |DST = ქო |ოტელეფონე კოდი = 0431 |ოფოსტე ინდექსი = 33051 |ოავტომობილე კოდი= |საიტი = comune.aquileia.ud.it |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Aquileia |add1n= |add1= }} '''აკვილია''' ({{lang-it|Aquileia}}) — ჯვეშრომაული ნოღა ამდღანერ [[იტალია]]ს. იდვალუაფუ [[ადრიატიკაშ ზუღა|ადრიატიკაშ ზუღაშ]] გოხოლუას, [[ლაგუნა|ლაგუნეფიშ]] ოძგალეს, ზუღაშე დოხოლაფირო 10 კმ-იშ დოჩლითაფათ. გოკიდილი რე წყარმალუ ნატისოს, ნამუქჷთ რომაული პერიოდიშე მოჸუნაფილი მუსხირენშა დითირუ გეზა. ამდღარშო აკვილია ჭიჭე ნოღა რე, 3 500 მახორუთ (2009), მარა [[ანტიკური ფარანი|ანტიკურ ფარანს]] თინა გჷშაგორილი, დიდი ნოღა რდჷ. თეჟამო წჷმმარინუანს ოორუე იტალიაშ ართ-ართ თარ [[არქეოლოგია|არქეოლოგიურ]] ობიექტის. ისტორიულო, ნოღაქ 181 წანას დირსხუ დო გვალო მალას გოვითარაფაშ აპოგეას ქჷმიოჭირინუ, მუჟამცჷთ თიქ [[რომიშ იმპერია|რომიშ იმპერიაშ]] უშანულამაში ნოღათ გჷნირთჷნ. თე ბორჯისჷნე, თინა შანულამი რელიგიური ცენტრი რდჷ, დიო [[ცისტერიანიზმი]]შ [[IV ოშწანურა]]ს, ოდო [[XV ოშწანურა]]ს აკვილიაშ საპატრიარქოშ რეზიდენცია. ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [https://web.archive.org/web/20251115064637/https://www.burger.si/Italy/Aquileia/uvod_ENG.html Aquileia virtual tour (Italian Landmarks)] * [http://www.terrediaquileia.it/docebo/doceboCms/index.php?special=changearea&newArea=572 Pre-roman and Celtic Aquileia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722055308/http://www.terrediaquileia.it/docebo/doceboCms/index.php?special=changearea&newArea=572 |date=2011-07-22 }} * [http://news.coinupdate.com/aquileia-euro-coin-from-the-italian-state-mint-0473/ Aquileia featured on 10 Euro Italian Coin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120726231944/http://news.coinupdate.com/aquileia-euro-coin-from-the-italian-state-mint-0473/ |date=2012-07-26 }} {{მოსოფელიშ მონძალა|825}} [[კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას]] a2recfy42c8nwm4j5bj57o71prnm6ry 0 8105 254685 236835 2026-11-06T01:27:13Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254685 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Reichstag pano.jpg |thumb|350px|რაიხსტაგიშ ნოდგჷმი]] [[File:Reichstag-berlin-im-umbau.jpg|thumb|Reichstag 1995]] '''რაიხსტაგიშ ნოდგჷმი''' — ეგაფილქ იჸუ [[ბერლინი|ბერლინს]] [[გერმანიაშ იმპერია|გერმანიაშ იმპერიაშ]] პარლამენტიშ — [[რაიხსტაგი|რაიხსტაგიშ]]ოთ. ნოდგჷმქ გინწყჷ [[1894]] წანას დო თის რაიხსტაგი მილარდჷ [[1933]] წანაშახ. [[1999]] წანას არქიტექტორი [[ფოსტერი, ნორმან|ნორმან ფოსტერიშ]] პროექტით ეკონწყილ ნოდგჷმქ კჷნე გინირთჷ გერმანიაშ პარლამენტიშ მილარენჯო. თეჟამო გერმანიაშ პარლამენტის [[ბუნდესტაგი]] ჯოხო. რაიხსტაგი მუჭოთ პარლამენტინ ოსხირს [[ოღორონთე რომიშ იმპერია|ოღორონთე რომიშ იმპერიაშე]] ეთმეჭოფუნც დო პარლამენტიშ შანულობა [[ნაცისტეფი]]შ დუდალაშ პერიოდის მიოდინუ (1933-1945). თეჟამო გერმანულო ტერმინი რაიხსტაგი ნოდგჷმს მიოწურუნაც, სოდეთ [[ბუნდესტაგი|ბუნდესტაგიე]] მილადგჷმილინ. ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{commons|Reichstagsgebäude| რაიხსტაგი (ნოდგჷმი)}} * [http://www.bundestag.de/ Website of the German parliament] * [http://www.stadtpanoramen.de/en/berlin/pariser_platz.html Panorama Reichstag] - Interactive Panorama from the Platz der Republik * [http://www.nga.gov/exhibitions/2002/christo/74fs.htm Wrapped ''Reichstag''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050210095817/http://www.nga.gov/exhibitions/2002/christo/74fs.htm |date=2005-02-10 }} * [http://www.photo.net/photo/pcd1669/reichstag-45 Photo of the Reichstag from 1993] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013213332/http://photo.net/photo/pcd1669/reichstag-45 |date=2007-10-13 }} * [https://web.archive.org/web/20120324120616/http://reichstagberlin.com/ Learn about the Reichstag's Architecture] * [https://web.archive.org/web/20010502074424/http://www.geocities.com/isanders_2000/reichstag.htm Photos of the Reichstag from 1989 and Photos of the 1945 Battle for the Reichstag.] * [http://www.exberliner.com/mustsees/reichstag Article in Exberliner Magazine ] * [http://www.berlin1969.com/#/23rd-hour-dawn-slides/3948601 Reichstag and vicinity at dawn, July 1971.] From the "Berlin 1969" website. <references /> [[კატეგორია:ბერლინიშ არქიტექტურა]] [[კატეგორია:ნორმან ფოსტერიშ ნოდგჷმეფი]] [[კატეგორია:გერმანიაშ ოქინაფუეფი]] alcik2uar26zov6hbmc0yckq3sx9lah 0 8406 254608 239251 2026-11-05T22:55:23Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254608 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = ნანანოღა |მარგალური ჯოხო = ათენი |ოდაბადური ჯოხო ={{lang-el|Αθήνα}} |ქიანა = საბერძნეთი |დუდალაშ თუდო = |პანორამა =Athens Montage L.png |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა = |შილა = |შილმუკნაჭ = |გერბი = |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =43 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(3181872)_region:GR |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა =300 |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა = 300 |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = საბერძნეთიშ პერიფერიეფი{{!}}პერიფერია |რეგიონი = ატიკა |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა =7 რაიონი |რაიონიშ ტიპი =პრეფექტურა (საბერძნეთი){{!}}პრეფექტურა |რაიონი = ათენიშ პრეფექტურა{{!}}ათენი |მადუდეშ ტიპი =ნოღაშ მერი{{!}}მერი |მადუდე = კოსტას ბაკოგიანისი |დორსხუაფაშ თარიღი = ჯვ. წ. 7 ვითოშწანურა |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = |სტატუსი-შე = |ფართობი = |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=170 |კლიმატი= |ოფიციალური ნინა=ბერძენული |მახორობა = 664,046 |ეჭარუაშ წანა = 2012 |მეჭედალა = 7,500 |აგლომერაცია = 3,090,508 |ერუანული აკოდგინალუა = |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი =ათენალი, ათენალეფი |ბორჯიშ ორტყაფუ = +2 |DST = ქო |ოტელეფონე კოდი = +30 210 |ოფოსტე ინდექსი = 10x xx, 11x xx, 120 xx |ოავტომობილე კოდი=Yxx, Zxx, Ixx |საიტი = www.cityofathens.gr/en/ |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Athens |add1n= |add1= }} '''ათენი''' ([[ბერძნული ნინა|ბერძ.]]: Αθήνα IPA /a'θina/) — [[საბერძნეთი]]შ ნანანოღა დო არძოშე უკაბეტაში ნოღა მახორობაშ მეჯინათ. ათენიშ აგლომერაციას ოხორანს 3,737,550 კოჩი. [[File:Panoramic view of Athen.jpg|thumb|ათენიშ პანორამა]] ==ქოძირით თაშნეშე== *[[ათენიშ აკროპოლისი]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[http://www.cityofathens.gr/ ათენიშ ოფიციალური ვებ-საიტი] *[http://www.imaginas.gr/gallery/index.php?fID=36/ ათენიშ ფოტოეფი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501070232/http://www.imaginas.gr/gallery/index.php?fID=36%2F |date=2013-05-01 }} *[https://web.archive.org/web/20150122070916/http://www.athens.ukgo.com/ ტურისტული ვებ-საიტი] *[http://www.culture2000.tee.gr/ ათენიშ არქიტექტურა] {{მერკე}} [[კატეგორია:ათენი]] [[კატეგორია:საბერძნეთიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ ნანანოღეფი]] iyav1j8svy8cji0w686ivioxf21rxs4 0 8525 254634 241199 2026-11-05T23:39:25Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254634 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Daniel Defoe 1706.jpg|thumb|დანიელ დეფო]] '''დანიელ დეფო''' (''[[ინგლისური ნინა|ინგლ.]]'' Daniel Defoe; დ. [[1659]]-[[1661]] — ღ. [[1731]], [[24 პირელი]]) [[ინგლისარეფი|ინგლისარი]] [[ჭარუ]], ჟურნალისტი დო [[პამფლეტი|პამფლეტერი]]. შინელი რე ნოველეფით: [[რობინზონ კრუზო]], [[მოლ ფლანდერსი]]. დეფოს ჭარილი აფუ ხუთოშშე უმოსი წიგნი, პამფლეტი დო სტატიეფი შხვადოშხვა ჟურნალეფს. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.gutenberg.org/browse/authors/d#a204 დანიელ დეფოშ ნაჭარეფი] * [https://web.archive.org/web/20120512161115/http://www.luminarium.org/eightlit/defoe/defoebio.htm დანიელ დეფოშ ცხოვრება] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-n79-53974 დანიელ დეფოშ ნოველეფი] {{DEFAULTSORT:დეფო, დანიელ}} [[კატეგორია:ინგლისარეფი]] [[კატეგორია:ინგლისარი სატირისტეფი]] [[კატეგორია:ინგლისარი ესეისტეფი]] [[კატეგორია:ინგლისარი ჟურნალისტეფი]] [[კატეგორია:ინგლისარი ნოველისტეფი]] [[კატეგორია:ინგლისარი საბაღანო ჭარუეფი]] [[კატეგორია:ნაღურა 1731]] gftsmrbz177bvb99gcqcgxoz2yop5e0 0 8698 254654 250307 2026-11-06T00:21:31Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254654 wikitext text/x-wiki '''კარდიოლოგია''' რე [[მედიცინა]]შ ართ-ართი დარგი, ნამუთ გურაფულენს [[გური|გურს]] დო გურიშ პათოლოგიეფს. == რესურსეფი ინტერნეტის == * U.S. National Institute of Health (NIH) [http://health.nih.gov/search.asp/10 : Heart and Circulation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090924033114/http://health.nih.gov/search.asp/10 |date=2009-09-24 }} * [http://www.acc.org American College of Cardiology] * [https://web.archive.org/web/20180409201203/http://www.publicsafetydegrees.com/articles/ems/cardiology-guide.php The Beginners Guide to Understanding Cardiology] * [http://www.theheart.org/ Cardiology news website] [[კატეგორია:მედიცინა]] [[კატეგორია:კარდიოლოგია]] mridohl8fq1f7hd9rgw30p9upjc92nq 0 9061 254662 227770 2026-11-06T00:38:20Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254662 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Loire river .jpg|thumb|წყარმალუ ლუარა]] [[ფაილი:Sancerre and Pouilly-Fume within France.jpg|thumb|ლუარა]] '''ლუარა''' ([[ფრანგული ნინა|ფრანგ.]] Loire, [[ბრეტონული ნინა|ბრეტ]]. Liger, [[ოქსიტანური ნინა|ოქსიტ.]] Léger, [[ლათინური ნინა|ლათინ.]] Liger) — [[საფრანგეთი]]შ უგინძაში [[წყარმალუ]]. იჭყაფუ [[არდეში]]შ დეპარტამენტის დო მიაძინუ [[ატლანტიშ ოკიანე]]ს. სიგინძა 1,013 კმ. ღანჩოშ ფართობი რე 117,001 კმ² . == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.loirevalleytourism.com/ ტურისტული საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111227045622/http://www.loirevalleytourism.com/ |date=2011-12-27 }} * [https://web.archive.org/web/20250119112759/http://yuxu.eu/travel-brochures/france/104-france-western-loire/ ტურისტული ბროშურა] [[კატეგორია:წყარმალუეფი]] [[კატეგორია:საფრანგეთიშ წყარმალუეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ წყარმალუეფი]] l4703ne87blnd6xshbv8plpnhyirduc 0 9819 254621 206479 2026-11-05T23:18:51Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254621 wikitext text/x-wiki {| style="border: 1px solid #AAAAAA; clear: right; float: right; font-size: 90%; margin-bottom: 0.5 em; margin-left: 1em; padding: 0.4em; vertical-align: middle; width: 18em;" class="infobox" |- !style="background-color:#E6E6E6; color:black; font-size: 125%; text-align:center;" colspan="2"|ჩერვეტერეშ ეტრუსკული მეკრეპოლისი დო ტარკვინია* |- !style="background-color:; color:black; font-size: 125%; text-align:center;" colspan="2"|[[მოსოფელიშ მონძალა|იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი]] |- |align="center" colspan="2"|[[ფაილი:TombaDadoBanditaccia.jpg|250px|]] |- |'''[[ქიანა]]''' |<span style="white-space: nowrap;">[[ფაილი:Flag of Italy.svg|25px|]] [[იტალია]]</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">'''ტიპი'''</span> |<span style="white-space: nowrap;">კულტურული</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">'''[[მოსოფელიშ მონძალა|კრიტერიუმეფი]]'''</span> |<span style="white-space: nowrap;">i,iii,iv</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">'''ერკებული'''</span> |<span style="white-space: nowrap;"> [http://whc.unesco.org/en/list/ იუნესკოშ ერკებული]</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">რეგიონი**</span> |<span style="white-space: nowrap;"> ევროპა</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">'''[[გეოგრაფიული კოორდინატეფიშ სისტემა|კოორდინატეფი]]''' </span> |{{coord|42|00|25|N|12|06|07|E|}} |- !style="background-color:#E6E6E6; color:black; font-size: 125%; text-align:center;" colspan="2"|კათაფაშ ისტორია |- |<span style="white-space: nowrap;">კათაფა </span> |2004 ([[მოსოფელიშ მონძალაშ კომიტეტი|28-ა სესია]]) |- |<span style="white-space: nowrap;">ნომერი </span> |[http://whc.unesco.org/en/list/1158 1158] |- !style="background-color:color:white; font-size: 90%; text-align:center;" colspan="2"|[http://whc.unesco.org/en/list * ქძ. ინგლ. ჯოხო UNESCO-შ ერკებულს.] |- !style="background-color:color:white; font-size: 90%; text-align:center;" colspan="2"|[http://whc.unesco.org/en/list/?search=&search_by_country=&type=&media=&region=&order=region ** იუნესკოშით კლასიფიცირაფილი რეგიონი.] |} {{მოსოფელიშ მონძალა|1158}} '''ბანდიტაჩიაშ ნეკროპოლისი''' ({{lang-it|Necropoli della Banditaccia}}) — [[ეტრუსკეფი]]შ უჯვეშაში [[ნეკროპოლისი]] [[იტალია]]ს, ნოღა [[ჩერვეტერე]]შ გოხოლუას. 2004 წანაშე მიშაღალირი რე [[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტეფიშ ერკებულშა. ფორჷნს 45 ჰექტარ ტერიტორიას, სოჸურეშეთ 10 ჰა მაძირაფუეფშო რღია რე, გვალო ერიცხილი რე 1000 ონთხორუ, ნამუეფით დიხარღვაფილეფიშ ტიპიშ რე. თე ნეკროპოლისი ართ-ართი უდიდაში რე [[სქირონაშქა ზუღა]]შ აუზის. ონთხორუეფი ვილიანოვიშ კულტურას ორხველჷ დო ჯვ.წ. IX ოშწანურაშე ახ. წ. III ოშწანურაშახ, გვიანიშ ეტრუსკულ პერიოდიშახ ითარიღებუ, თინეფ შქას უჯვეშაშეფს ინჭაშ ფორმა უღუ, სოდეთ ღურელეფიშ ფრაველეფს ჩუანდეს. თაშნეშე ასქილადირი რე თე საფულეეფიშ ემაშანალი შანეფი. == იხილეთ აგრეთვე== * [[იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას]] * [[მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commons| Banditaccia}} * {{it}} [https://web.archive.org/web/20160324225031/http://www.cerveteri.beniculturali.it/index.php?it/163/cerveteri site officiel avec des photographies] * {{fr}} [http://whc.unesco.org/fr/list/1158 Site de l'Unesco sur la nécropole] [[კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას]] 9m4j1nawvo13fn7r8n3sfnpn5iir9ai 0 10423 254716 212415 2026-11-06T02:33:55Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254716 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Stefan Zweig2.png|მინი|მარჯვნივ|250პქ|შტეფან ცვაიგი]] '''შტეფან ცვაიგი''' (დ. [[28 გერგობათუთა]] [[1881]], [[ვენა]], [[ავსტრია]] – ღ. [[22 ფურთუთა]], [[1942]], [[პეტროპოლისი]], [[ბრაზილია]]) – [[ავსტრიალეფი|ავსტრიალი]] [[ჭარუ]], [[ნოველისტი]], ბიოგრაფი დო ჟურნალისტი. ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/music/musiczweig/musiczweig.html Zweig Music Collection at the British Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111011084735/http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/music/musiczweig/musiczweig.html |date=2011-10-11 }} * [http://www.fredonia.edu/library/special_collections/zweig.asp Stefan Zweig Collection at the Daniel A. Reed Library, State University of New York at Fredonia, Fredonia, NY] * [http://zweig.fredonia.edu/ Stefan Zweig Online Bibliography, a wiki hosted by Daniel A. Reed Library, State University of New York at Fredonia, Fredonia, NY] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{მერკე-ბიოგრაფია}} [[კატეგორია:ავსტრიალეფი]] [[კატეგორია:ავსტრიალი ჭარუეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1881]] [[კატეგორია:ნაღურა 1942]] jy0njsiznenym5xouie11vz7ee05ibn 0 10773 254723 252963 2026-11-06T02:48:27Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254723 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Ho Chi Minh 1946.jpg|მინი|მარჯვნივ|200პქ|ხო ში მინი]] '''ხო ში მინი''' დაბადებაშ ჯოხო: '''ნგუენ ტატ თანი''' ([[ვიეტნამური ნინა|ვიეტნ]]. Hồ Chí Minh, დ. [[19 მესი]], [[1890]], [[ოფუტე|ოფ]]. [[კიმლიენი]], [[ნგეანიშ პროვინცია]] - ღ. [[3 ეკენია]], [[1969]], [[ჰანოი]]) — [[ვიეტნამი]]შ კომუნისტური მოხანდე, [[მარაშინათუთაშ რევოლუცია]]შ ლიდერი, ვიეტნამიშ მაართა პრეზიდენტი 1946-1969 წანეფს დო პარალელურო პრემიერ-მინისტრი 1946-1955 წანეფს. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.ealing.gov.uk/services/leisure/local_history/historic_buildings/drayton_court_hotel.html The Drayton Court Hotel] * [http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0519.html Obituary in ''The New York Times'', 4 September 1969] * [http://www.time.com/time/time100/leaders/profile/hochiminh.html TIME 100: Hồ Chí Minh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000531033857/http://www.time.com/time/time100/leaders/profile/hochiminh.html |date=2000-05-31 }} * [https://web.archive.org/web/20070714171151/http://www.cpv.org.vn/english/archives/?topic=14&subtopic=99&leader_topic=39 Hồ Chí Minh's biography] * [http://www.withfriendship.com/user/tuyen/ho-chi-minh.php Hồ Chí Minh pictures as slides] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090913081041/http://www.withfriendship.com/user/tuyen/ho-chi-minh.php |date=2009-09-13 }} * [http://maps.google.com/maps?t=k&ie=UTF8&ll=21.036772,105.834383&spn=0.002333,0.003616&om=1 Satellite photo of the mausoleum on Google Maps] * [http://acjournal.org/holdings/vol3/Iss3/spec1/decaro.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110120034852/http://acjournal.org/holdings/vol3/Iss3/spec1/decaro.html |date=2011-01-20 }} * [https://web.archive.org/web/20071109101238/http://www.cpv.org.vn/details_e.asp?id=BT2750372918 Final Tribute to Ho Chi Minh from the Central Committee of the Vietnam Workers' Party] * [http://www.clemson.edu/caah/history/facultypages/EdMoise/commlead.html#ho Bibliography: Writings of Ho Chi Minh, and Books about Him] {{მერკე-ბიოგრაფია}} {{DEFAULTSORT:ხო ში მინი}} {{მარქსიზმი}} [[კატეგორია:ვიეტნამარეფი]] [[კატეგორია:ვიეტნამიშ პრეზიდენტეფი]] [[კატეგორია:ვიეტნამიშ პრემიერ-მინისტრეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1890]] [[კატეგორია:ნაღურა 1969]] iizjt5za83gkrw8mn7hnxh6pwcv23tk 0 15360 254661 224057 2026-11-06T00:35:26Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254661 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გვალა | ჯოხო = ლე-ლინლე | ფოტო = Chapbondance.jpg | დუდჯოხო = | სიმაღალა = 2 093 | ორენი = {{SUI}} | ქჷნდჷრი = [[შაბლეშ ალპეფი]] |lat_dir = N |lat_deg =46|lat_min =18|lat_sec =57 |lon_dir = E |lon_deg =6|lon_min =49|lon_sec =02 | რანგი = | ტოპოგრაფიული რუკა = | ტიპი = | ხანი = | პოზრუკა = შვეიცარია | პოზრუკა2 = | ბოლო ეშაგორგოთი = | მაართა ეშულა = | უმარტივაში მარშრუტი = | ნათანგა = | ნინა = | გჷმოთქუალა = }} '''ლე-ლინლე''' ({{lang-fr|Le Linleu}}) — გვალა [[შაბლეშ ალპეფი|შაბლეშ ალპეფს]], [[შვეიცარია]]–[[საფრანგეთი]]შ [[თანჯა (სახნწჷფო)|თანჯას]]. შვეიცარიაშ განშე, თინა წჷმარინუანს მუდგაზმარენი ოშური მეტრაშ სიმაღალაშ კიდალას, მარა ეფას ეშალი რე საფრანგეთიშ განშე. ჟიდოშე იფაჩუ გოსოფური გინაჯინუეფი. ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[http://www.summitpost.org/linleu/153422 Le Linleu on Summitpost] *[https://web.archive.org/web/20120225093638/http://www.randalp.com/linleu.html Description on Randalp (french)] [[კატეგორია:ალპეფი]] [[კატეგორია:შვეიცარიაშ გვალეფი]] [[კატეგორია:საფრანგეთიშ გვალეფი]] htqkmf7zbmxlg9q28a5f1zza4jb3xil 0 15403 254639 234326 2026-11-05T23:46:17Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254639 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტობა |ჯოხო = ელ-ოსეანო |ოდაბადური ჯოხო = Laguna El Océano |სურათი = Laguna El Océano Bolivia Satellite map 64.82405W 12.png |სურათიშ სიგანა = |სურათიშ მუკნაჭარა= ალმაშარული ფოტო |lat_dir =S |lat_deg = 12|lat_min =41|lat_sec = |lon_dir =W |lon_deg = 64|lon_min = 47|lon_sec = |CoordRegion = |CoordScale = |ორენი = {{შილა|ბოლივია}} |სიმაღალა ზუღაშ დონეშე = |სიგჷრძა = 25 |სიგანა = 7 |ფართობი = 100 |მოცულობა = |წყარპიჯიშ ღოზიშ სიგჷრძა = 130 |მაქსიმალური სიტომბა = |ოშქაშე სიტომბა = |ჯიმუამობა = |კარაკანობა = |აუზიშ ფართობი = |ინმალი წყარმალუ = |გჷშმალი წყარმალუ = |პოზრუკა = ბოლივია |პოზრუკაშ სიგანა = |სქოლიო = |ვიკიოწკარუე = El Océano Lake }} '''ელ-ოსეანო''' ({{lang-es|''Laguna El Océano''}}) — ლჷგე [[ტობა]] ოორუე [[ბოლივია]]ს, [[ბენიშ დეპარტამენტი]]ს. გეხვილჷ [[ამაზონი]]შ ღანჩოს. თიში ჟიდოხიშ ფართობი 100 კმ² რე, სიგჷრძა 25 კმ, სიგანა 7 კილომეტრი. ტობა გჷშმეგორუ მუდგამზარენი წჷმოგჷნძორაფათ, ნამუეფით ტომბას რე მიშაჭკირილი ჯუნგლეფშა. ==ქოძირით თაშნეშე== *[[ბოლივიაშ ტობეფიშ ერკებული]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[https://web.archive.org/web/20231023154820/https://eldeber.com.bo/extra/2009-09-27/nota.php?id=090927194100 Pesca en la Laguna El Océano] {{es}} [[კატეგორია:ბოლივიაშ ტობეფი]] il75y1fk6x1vw28orq12uublpqxrvwm 0 16798 254659 217206 2026-11-06T00:31:31Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254659 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{lang-fr|République de Côte d’Ivoire}} |ედომუშამი_ჯოხო = კოტ-დ’ივუარიშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =კოტ-დ’ივუარი |შილა = Flag_of_Cote_d'Ivoire.svg |გერბი = Coat of Arms of Côte d'Ivoire.svg |რუკა = Côte d'Ivoire (orthographic projection).svg |ჰიმნი = L'Abidjanaise<br /><center> </center> |დევიზი = |ოფიციალური_ნინეფი =[[ფრანგული ნინა|ფრანგული]]¹ |რელიგია= |ნანანოღა= [[იამუსუკრო]] ([[დე იურე]]),<br />[[აბიჯანი]] ([[დე ფაქტო]]) |latd=41 |latm=42 |latNS=N |longd=44 |longm=47 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =[[აბიჯანი]] |თარობაშ_ტიპი = ოპრეზიდენტე [[რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[კოტ-დ’ივუარიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[ალასან უატარა]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =დანიელ კაბლან დუნკანი |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 68-ო |ფართობი =322,463 |წყარი_% =1,4 |ოეგებიე_მახორობა ={{ძინა}}22 400 835<ref>http://www.census.gov/population/international/data/countryrank/rank.php|title=Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013|author=Census.gov|date=2013|publisher=U.S. Department of Commerce|accessdate=2013-05-09|archiveurl=http://www.webcitation.org/6GUHbJYCI|archivedate=2013-05-09}}</ref><ref>cite paper | url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf | title=World Population Prospects, Table A.1| version=2008 revision | format=.PDF | publisher=United Nations | author=Department of Economic and Social Affairs Population Division | date=2009 | accessdate= }}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 54-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2013 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 65 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = |ედპ_ppp_წანა = 2009 |ედპ_ppp = 34,027 მლედ |ედპ_ppp_რანგი = 64-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =1 800 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 144-ა |აგი =0,432 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = <span style="color:#e0584e">დაბალი</span> |აგი_რანგი =168-ო |აგი_წანა =2013 |ვალუტა= CFA ფრანკი² |ვალუტაშ_კოდი =XOF |ქიანაშ_კოდი =CIV |ბორჯიშ_ორტყაფუ = GMT ([[UTC±0]]) |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.ci]] |ოტელეფონე_კოდი =+225 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''კოტ-დ’ივუარიშ რესპუბლიკა''' ({{lang-fr|République de Côte d'Ivoire}} {{IPA|[ʁepyˈblik də kot diˈvwaʀ]}}; [[1986]] წანაშახ ოფიცილურო ჯოხოდჷ '''მუნჭყვიშ ძვალიშ წყრაპიჯიშ რესპუბლიკა''') — [[სახენწჷფო]] [[ბჟადალი აფრიკა|ბჟადალ აფრიკას]]. ქიანას უხურგანს [[ლიბერია]], [[გვინეა]], [[მალი]], [[ბურკინა-ფასო]] დო [[განა]], ობჟათეშე ომძღჷ [[ატლანტიშ ოკიანე]]შ [[გვინეაშ ჸუჯი]]. [[საფრანგეთი]]შ ჸოფილ [[საფრანგეთიშ კოლონიეფი|კოლონია]]. ქიანას დოხოლაფირო 60 ეთნიკურ ბუნაშე უმოსი რე. ქიანაშ ნანანოღა — [[იამუსუკრო]] (242 ვთშ. მახორე), ქიანაშ თარი ნოღა — [[აბიჯანი]] (ქიანაშ ეკონომიკური ნანანოღა დოხოლაფირო 3 მილიონი ადამიერით). ოფიციალური ნინა — [[ფრანგული ნინა|ფრანგული]], თარი აკანური ნინეფი — [[დიულა (ნინა)|დიულა]], [[ბაულე (ნინა)|ბაულე]], [[ბეტე (ნინა)|ბეტე]]. ერუანული დღახუ — [[ზოხორინალა]]შ გჷმოცხადებაშ დღა ([[7 მარაშინათუთა]] [[1960]]). == რესურსეფი ინტერნეტის == * {{fr icon}} [http://www.gouv.ci/ Official Portal of the Government of Côte d'Ivoire] * {{fr icon}} [http://www.cotedivoirepr.ci/ {{lang|fr|Présidence de la République de Côte d'Ivoire}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110324075757/http://www.cotedivoirepr.ci/ |date=2011-03-24 }} Official Site of the Ivoirian President * [https://web.archive.org/web/20051227152357/http://www.ambacotedivoire.org/ Embassy of {{lang|fr|Côte d'Ivoire}} in Scandinavia] * [http://www.ivorycoastconsulate-losangeles.org/ Consulate of {{lang|fr|Côte d'Ivoire}} in Los Angeles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024164123/http://ivorycoastconsulate-losangeles.org/ |date=2012-10-24 }} * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-c/cote-divoire.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070815022456/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-c/cote-divoire.html |date=2007-08-15 }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{აფრიკაშ ქიანეფი}} {{აფრიკაშ რსხუ}} {{მერკე}} [[კატეგორია:კოტ-დ’ივუარი]] [[კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:ფრანგულნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] bwq72lhoiuv66t66qi6luk4fsf2xaqp 0 17394 254655 223393 2026-11-06T00:24:50Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254655 wikitext text/x-wiki {{მიარეშანულამობა|კენგურუ|კენგურუ (შანულობა)}} {{ტაქსოდაფა | ჯოხო = კენგურუ | სურათიშ ფაილი =Kangaroo and joey03.jpg | სურათიშ მუკნაჭარა = | სურათიშ ეჭარუა =ბჟაეიოლური ტუტაშფერი კენგურუ | ომაფე = ჩხოლარეფი | გიმენომაფე = | ჟინტიპი = | ტიპი = [[ქორდამეფი]] | გიმენტიპი = | ჟინკლასი = | კლასი = [[ბჟაშუმუეფი]] | გიმენკლასი = | infraclassis = [[ჩანთამეფი]] | ჟინრანწკი = | რანწკი = | გიმენრანწკი = | ინფრარანწკი = | ჟინფანია = | ფანია = | გიმენფანია = | ჟინტრიბა = | ტრიბა = | გიმენტრიბა = | გვარი = | გიმენგვარი = | supersectio = | sectio = | subsectio = | ბუნა = | გიმენბუნა = | ლათ =Macropus | სექციაშ ჯოხო =გვარობეფი | სექციაშ ტექსტი =<center>6 გვარობა</center> | არეალიშ რუკა = | არეალიშ რუკაშ მუკნაჭარა = | არეალიშ რუკაშ სიგანა = | არეალიშ ლეგენდა = | iucnstatus = | ვიკინერობეფი =კენგურუ | commons =კენგურუ | iucn = | itis = | ncbi = }} '''კენგურუ''' ({{lang-la|Macropus}}) — ჩანთამი [[ბჟაშუმუეფი|ბჟაშუმუ]] რანწკიშ [[ჩხოლარეფი|ჩხოლარეფიშ]] ბუნაშ ედომუშამგჷმორინაფონი ჯოხოდვალა. ინჭრო არზით, თე ჯოხოდვალა გჷმირინუაფუ ჩხოლარეფიშ თე ფანიაშ უმოსი შხუ წჷმმარინაფალეფიშ ოშინალო, მუჟანსჷთ თე ფანიაშ უმოსი ჭიჭე წჷმმარინაფალეფს - [[ვალარუ]] დო [[ვალაბი]] ჯოხო. კენგურუ გჷთმარზუ 8 წანაშე 16 წანაშახ. == რესურსეფი ინტერნეტის == {{commons|Macropus}} * [http://kango.anu.edu.au/ კენგურუშ გენომიშ პროექტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201220130/http://kango.anu.edu.au/ |date=2008-12-01 }} [[ავსტრალიაშ ერუანული უნივერსიტეტი]]ს * [http://www.abc.net.au/ozfossil/megafauna/fauna/fauna.htm პრეისტორიული ბჟაშუმუეფი] * [http://www.youtube.com/watch?v=2lCKc8tURtc&feature=related Video of Kangaroo giving Birth] * [https://web.archive.org/web/20150207194415/http://panique.com.au/trishansoz/animals/kangaroo.html კენგურუ] {{მერკე}} [[კატეგორია:ბჟაშუმუეფი]] [[კატეგორია:ავსტრალიაშ აბორიგენული კულტურა]] [[კატეგორია:კენგურუშობურეფი]] [[კატეგორია:ავსტრალიაშ ერუანული სიმბოლოეფი]] bwxf0j99modlefalal9p7ev2g6i4b0y 0 17408 254623 237271 2026-11-05T23:23:33Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254623 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ართური |ოდაბადური ჯოხო = {{lang-hi|बिहार}}<br />{{lang-en|Bihar}} |მარგალური ჯოხო = ბიჰარი |პანორამა = |შილა = |გერბი = Seal of Bihar.jpg |ქიანა = ინდოეთი |ჰიმნი = |სტატუსი =[[ინდოეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა|შტატი]] |მიშმურს = |ფორჷნს = |ნანანოღა= [[პატნა]] |შხუ ნოღა = პატნა |შხუ ნოღეფი= [[გაია]], [[ბჰაგალპური]] |თარიღი = |მადუდე ='''გუბერნატორი''':<br />კეშარი ნათჰ ტრიპატჰი<br />'''თარი მინისტრი''':<br />ჯიტან რამ მანჯჰი |მადუდე 2 = |ედპ = |ედპ წანა= |ედპ აბანი = |ედპ აშმ = |ნინა = |ნინეფი =[[ჰინდი]], [[ანგიკა|ანგიკა]], [[ბჰოჯპური]], [[მაგაჰი]], [[მაიტჰილი]] |მახორობა =103 804 637 |ეჭარუაშ წანა =2011 |აბანი მახორობათ =3-ა |ერუანული აკოდგინალუა = |მეჭედალა =1102,43 |კონფესია = |ფართობი =94 163 |აბანი ფართობით =12-ა |ფართობიშ პროცენტი = |მაქსიმალური სიმაღალა = |ოშქაშე სიმაღალა = |მინიმალური სიმაღალა = |განედი = |გრძედი = |რუკა= Bihar in India (disputed hatched).svg |ბორჯიშ ორტყაფუ= |აბრევიატურა = |ISO = IN-BR |FIPS= |ოტელეფონე კოდი = |ოფოსტე ინდექსეფი = |ინტერნეტ-დომენი = |ოავტომობილე ონომერე შანეფი = |საიტი =http://gov.bih.nic.in/ |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =ბიჰარი |პარამეტრი1 = |მიკოღანკუა = }} '''ბიჰარი''' ({{lang-hi|बिहार}}; {{lang-en|Bihar}}) — შტატი [[ინდოეთი]]შ ბჟაეიოლს. შტატიშ ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა — [[პატნა]]. შტატი უხურგანს [[ნეპალი|ნეპალს]] (ოორუეშე) დო გეჸვენჯი ინდოეთიშ შტატეფს: [[ჯარხანდი]] (ობჟათეშე), [[უტარ-პრადეში]] (ბჟადალშე) დო [[ბჟადალი ბენგალი]] (ბჟაეიოლშე). == გეოგრაფია == [[ფაილი:Biharimap.png|300px|left|thumb|ბიჰარიშ რუკა]] შტატიშ ტერიტორიაშ ფართობი 94 164 კმ² (12-ა აბანი). ბიჰარი წჷმარინუანს დიდი ჸოფიერ დიხამ რზენს. წყარმალუ [[განგი]] შტატის გჷშურს ბჟადალშე ბჟაეიოლიშ მალობათ, დო გჷთმორთჷნს შტატის ჟირო. თაშნეშე ბიჰარს მეურს განგიშ მიარემუდანობაშ ნოჸელეფი, ნამუშეთ არძაშე დიდი რე [[კოსი (წყარმალუ)|კოსი]], [[განდაკი]], [[სინი (განგიშ ნოველა)|სონი]], [[ბურჰი-განდაკი]] დო [[ბაგმატი]]. შტატიშ ტერიტორიაშ ჭიჭე ნორთის, შტატიშ ოორუეშ ელახის იჭყაფუ [[ჰიმალაი|ჰიმალაეფიშ]] ლაკადეფი. ბიჰარიშ ობჟათეს გოფაჩილი რე [[ჩჰოტა-ნაგპური]]შ პლატო, ნამუთ [[2000]] წანაშახ შტატიშ ტერიტორიაშ ნორთი რდჷ, ასე იდვალუადუ შტატი [[ჯარხანდი]]შ ტერიტორიას. შტატიშ ცენტრალურ ნორთის იდვალუაფუ მორჩილი სიმაღალაშ ქჷნდჷრეფი. კლიმატი — ტროპიკული მუსონური. ძალამი რგილი ზოთონჯით დო ჩხე ზარხულით. წანმოწანაშ არძოშე ჩხე ბორჯი რე პირელშე შქა მანგიშა. კვირკვეშე ეკენიაშ ბოლოშა — მუსონეფიშ სეზონი. == ორთა == {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 0.5em 1em" |+ ბიჰარიშ სიმბოლოეფი |- | '''შტატიშ ჩხოლარი''' | [[გაური]] || |- | ''' შტატიშ ფურინჯი''' | [[ბენგალური ყავყაპი]] || [[ფაილი:Indian Roller I2m IMG 9934.jpg|60px]] |- | '''შტატიშ ჯა''' | [[ხვამელი ფიკუსი]] || [[ფაილი:Ficus religiosa Bo.jpg|60px]] |- | '''შტატიშ პიოლი''' | [[წვანჯამი ბაუჰინია]] || |} შტატიშ დოხოლაფირო 6 764 კმ² ტერიტორია ტყალეფითი რე ფორილი, ნამუთ აკმადგინანს ედომუშამი შტატიშ ფართობიშ 7,1 %. ჩანარობას წჷმორინელი რე ფურცელმაცჷმე ესვარილი ტროპიკული ტყალეფით, ჩანს [[ბამბუკი]] დო ქვერჩხონი. შტატიშ ფაუნაშ შქას გიშაკერძაფილო გჷშმერთუ [[განგიშ დელფინი]], ნამუთ განგიშ დო [[ბრაჰმაპუტრა]]შ წყარმალუეფიშ სისტემას ხე. ამდღარღაშო, დელფინიშ თე გვარობა იფასებუაფჷ მუჭოთ ეშალაფაშ რზას გიმარენჯი გვარობა. შტატიშ ოლქი [[ბჟადალი ჩამპარანი|ბჟადალ ჩამპარანს]] იდვალუაფუ ნაციონალური პარკი ვალმიკი, ინდოეთიშ ართ-ართი ჸილოშ ტყაჩირი. == ისტორია == ალმახანური შტატი ბიჰარიშ ტერიტორიას, სოდეთ იდვალუაფუდეს უჯვეშაში სახენწჷფოეფი ([[მაგადჰა]], [[კოშალა]], [[ვაიშალი]]), ოხორანდჷ დო მოღალენდჷ [[ბუდა]] ([[სიდჰარტა გაუტამა]]). == უდიდაში ნოღეფი == * [[პატნა]] — 1697 ვთშ. ადმ. * [[გაია]] — 385 ვთშ. ადმ. * [[ბჰაგალპური]] — ვთშ. ადმ. * [[მუზაფარპური]] — ვთშ. ადმ. * [[დარბჰანგა]] — 266 ვთშ. ადმ.<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_data_finder/C_Series/Literacy_rate.htm |title=Literacy rate |publisher=Censusindia.gov.in |date= |accessdate=2009-10-15}}</ref> == ადმინისტრაციული დორთუალა == {{main|ბიჰარიშ ოლქეფიშ ერკებული}} ბიჰარი ადმინისტრაციულო დორთილი რე 38 ოლქო. == ეკონომიკა == [[ფაილი:Bihar Village Bazaar.JPG|250px|right|thumb|ბიჰარიშ ოფუტეშ ბაზარი]] შტატიშ ეკონომიკა თარო ორიენტირაფილი რე ნინალაშ სფეროშა, თაშნეშე შანულამი ოფუტეშ მეურნობაშ ბაზა დო შხუ ოწარმებე სექტორი რე. [[2008]] წანას, ბიჰარიშ ეკონომიკაშ 35 % ოფუტეშ მეურნობაშა მიშჷ, 9 % - წარმებაშა დო 55 % - ნინალაშ სფეროშა<ref name="industries.bih.nic.in">{{cite web|url=http://industries.bih.nic.in/Slides01/Presentation.pdf|title=Slide 1|format=PDF|date=|accessdate=2009-10-15|deadlink=404|archiveurl=http://web.archive.org/20080910162100/industries.bih.nic.in/Slides01/Presentation.pdf|archivedate=2008-09-10}}</ref>. ორეწუე სექტორი ძალამი ხოხინით ივითარებუ ოშქაშეინდური მაძირაფალწკჷმა ელაზჷმაფათ. ინდოეთიშ არძო შტატეფს შქას, ბიჰარს არძოშე დაბალი [[ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტი|ედპ]] უღჷ ართ შურ მახორუშო. [[1999]]—[[2008]] წწ. ედპ-ქ მიძინჷ 5,1 %-ით, ნამუთ ოშქაშეინდურშე დაბალი რდჷ (7,3 %). ეკონია წანეფს შტატიშ ედპ-ს უმოსი მალასიანი ძინა უღუდჷ, 18 % - [[2006]]—[[2007]] წწ. შტატიშ შანულამი ოფუტეშ მეურნობაშ კულტურა რე — [[ორზა]]. თაშნეშე მოჸუნა: [[ინდური მანგო|მანგო]], [[გუავა]], [[ლიჩი]], ანანასი, [[პიოლამი კომბოსტო]], [[ბამია]], პატრიჟანეფი დო კომბოსტო. შტატიშო, ისტორიულო შანულამი ეკონომიკაშ სექტორი შანქარიშ დო ოჭკომალი ზეთიშ წარმება რდჷ. == ტრანსპორტი == ბიჰარს იდვალუაფუ 2 მოქიმინჯე აეროპორტი: ''Lok Nayak Jayaprakash'' პატნას დო ''Gaya Airport'' ნოღა გაიას. პატნაშ აეროპორტშე რეისეფი ისრულებუაფჷ [[დელი|დელიშა]], [[მუმბაი|მუმბაიშა]], [[კოლკატა|კალკუტაშა]], [[ლაქნაუ]]შა, [[ბანგალორი|ბანგალორშა]], [[ჰაიდარაბადი (ინდოეთი)|ჰაიდარაბადშა]], [[ჩენაი]]შა, [[პუნა]]შა დო [[რანჩი]]შა. გაიაშ აეროპორტი — საირქიანო რე, რეისეფი ისრულებუაფჷ [[კოლომბო|კოლომბოშა]], [[სინგაპური|სინგაპურშა]], [[ბანგკოკი]]შა, [[პარო (აეროპორტი)|პაროშა]] დო შხვ. შტატის რკინაშ შარაშ დო ოავტომობილე შარეფიშ ფართო რშვილი რე. თაშნეშე შანულამი ოტრანსპორტე შანულობა უღჷ განგის, ნამუთ ნთელ წანაშ განობას ონოშეთ ირგებე დო ნამუთ ბიჰარს მიორსხუანს ედომუშამი განგიშ ლეხერს. == მასმედია == არძოშე გოფაჩილ ჰინდურნინამ გაზეთეფშა მიშმურს "''ჰინდუსტანი''", "''დაინიკ ჯაგრანი''", "''Aj Daily''" დო "''Prabhat Khabar''", ნაციონალური ინგლისურნინამი გაზეთეფი: "''The Times of India''", "''Hindustan Times''" დო "''The Economic Times''", თაშნეშე მაკითხირეფი რე რაიონულ ნოღეფს. პოპულარული რე რანწკი ნაციონალური დო ოერეფოშქაშე სატელევიზიო არხეფი; არხეფი ბიჰარიშ გეშა: ''DD Bihar'', ''Sahara Bihar'' დო ''ETV Bihar''. ეკონია ბორჯის ქაძინჷ ხოლო 2 არხიქ ბჰოჯპურიშ ნინაშა: ''Mahuaa TV'' დო ''Purva TV''. გონათაფილ ბიჰარალეფს შქას, თაშნეშე თი ბიჰარალეფი, ნამუთ ოხორანს ინდოეთიშ შხვადოშხვა ნოღას დო ხურგას გალე, პოპულარული რე თიჯგურა საინფორმაციო ინტერნეტ-პორტალეფი, მუჭომეფით რე [https://web.archive.org/web/20150518030842/http://www.biharplus.in/ '''Biharplus'''] [[ფაილი:biharplus-logo-small.jpg]]. == ოქიანუეფი == შტატის მიარე დგჷმილი რე, ნამუთ საინტერესო რე შხვადოშხვა რელიგიაშ მახვამერეფშო: ინდუისტეფშო, ჯაინისტეფშო, ბუდისტეფშო დო მუსულმანეფშო. თაშნეშე, ბიჰარს იდვალუაფუ მუსხირენი არქეოლოგიური ობიექტი დო ჯვეში ფორტი. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://bihar.nic.in/ Website of government of Bihar] * [http://gov.bih.nic.in/Profile/Districts.htm Districts of Bihar] * [http://bihar.nic.in/Profile/History.htm History of Bihar] * [http://gov.bih.nic.in/Profile/default.htm State profile] == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{ინდოეთიშ შტატეფი დო ტერიტორიეფი}} [[კატეგორია:ბიჰარი|*]] [[კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფი დო მორსხუე ტერიტორიეფი]] af1rjw1yap26nnwn3imdlvyk9oj7la9 0 18224 254668 254542 2026-11-06T00:48:26Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254668 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა აეროპორტი | ჯოხოდვალა =მესტიაშ აეროტპორტი | ოდაბადური ჯოხო = მესტიის აეროპორტი | სურათი =Queen Tamar Airport Mestia.JPG | სურათიშ ზჷმა = 250 | მიკნაჭარა = მესტიაშ აეროპორტი | IATA = | ICAO = UGMS <center>{{პოზრუკა|საქორთუო|width=250|float=center |caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10 |label=UGMS|position=right |lat_deg=43|lat_min=3|lat_sec=14|lat_dir=N |lon_deg=042|lon_min=44|lon_sec=58|lon_dir=E }}</center> | ტიპი = ომენოღალე | მაღვენჯი = შპს „საქართველოს აეროპორტების გაერთიანება“ | ოპერატორი = | მანინალე ნოღა = [[მესტია]] | ორენი = {{შილა|საქორთუო}} | სიმაღლე-მ = 1400 | კოორდინატეფი = {{Coord|43|3|14|N|042|44|58|E|type:airport_region:GE|display=inline|name=მესტიის აეროპორტი}} | ვებ–ხასჷლა = | ბ1-ნომერი = | ბ1-სიგჷრძა-მ = | ბ1-ოფორუე = | ბ2-ნომერი = | ბ2-სიგჷრძა-მ = | ბ2-ოფორუე = | ვ1-ნომერი = | ვ1-სიგჷრძა-მ = | ვ1-ოფორუე = | სტატ-წანა = | სტატ1-დუდი = | სტატ1-მუნაჩემი = | სტატ2-დუდი = | სტატ2-მუნაჩემი = | მეღანკუა = }} '''მესტიაშ აეროპორტი''', თაშნეშე რჩქინელი რე მუჭოთ '''მესტიაშ თამარ მაფაშ ჯოხონობაშ აეროპორტი''' — აბანობური შანულობაშ აეროპორტი<ref>[http://www.mfa.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=749 საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრო] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140604193900/http://mfa.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=749 |date=2014-06-04 }}</ref> [[საქორთუო]]ს, [[მესტიაშ მუნიციპალიტეტი|მესტიაშ მუნიციპალიტეტის]], დაბა [[მესტია]]ს, [[ზუღაშ დონე|ზურაშ დონეშე]] 1400 მ სიმაღალეს იდვალუაფუ.<ref>[http://www.ghn.ge/news-30531.html მესტიაში თამარ მეფის სახელობის აეროპორტი ოფიციალურად გაიხსნა]</ref> უღჷ ეიოფურინალ-დაფურინალი ზოლი, ნამუშ ზჷმეფი რე 850 მ X 30 მ.<ref>[http://www.gcaa.ge/geo/mestiisaeroporti.php მესტიის აეროპორტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305003018/http://www.gcaa.ge/geo/mestiisaeroporti.php |date=2016-03-05 }}</ref> ხელუანური ოფორუეშ ტიპი აკმოდირთუ ცემენტ-ბეტონიშე. აკოგაფაშ პროექტის მუსხირენი ქორთული კომპანია მუშენდჷ დო დოსაქვარაფილი რდჷ 300-შახ ადამიერი. აეროპორტიშ თარი არქიტექტორი რე [[იურგენ მეიერ-ჰერმანი]].<ref>[http://www.rutraveller.ru/place/38571 მესტიის თამარ მეფის სახელობის აეროპორტი]</ref> აეროპორტიშ აკოგაფაქ [[2010|2010 წანაშ]] [[24 ქირსეთუთა|24 ქირსეთუთას]] ითუ.<ref>[http://www.presa.ge/new/?m=news&NID=3464 პრეზიდენტი მესტიის აეროპორტს გახსნის] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210919115920/https://www.presa.ge/new/?m=news&NID=3464 |date=2021-09-19 }}</ref> [[ზოთონჯი]]შ პერიოდის აეროპორტი ღებულენს ართმოტორიან ფურინჯეფს დო მორჩილი 18 კოჩიან ფურინჯეფს. [[ზარხული]]შ პერიოდის აეროპორტის შეულებუ 50 კოჩიანი ფურინჯიშ მეღება.<ref>[http://babajana.com/4466-mestiasi-tamar-mefis-saxelobis-aeroporti-oficialurad-gaixsna.html მესტიაში თამარ მეფის სახელობის აეროპორტი ოფიციალურად გაიხსნა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304125907/http://babajana.com/4466-mestiasi-tamar-mefis-saxelobis-aeroporti-oficialurad-gaixsna.html |date=2016-03-04 }}</ref> ავიაკომპანია „ავიასერვიშ“ ხარჯშა [[ქართიშ ოერეფოშქაშე აეროპორტი]]შე ფურინუეფი ისრულებუ მესტიაშ მალობთ. რეისიეფი მარაშე ჟირშა, თუთაშხას დო ობიშხას, ბოლო მოდიფიკაციაშ [[Mi-171]] ტიპიშ ვერტფურინჯით ისრულებუაფუ.<ref>[http://www.tbilisiairport.com/gu-GU/pressroom/Pages/PressReleaseDetail.aspx?pid=48 თბილისის საერთაშორისო აეროპორტიდან ფრენები მესტიის მიმართულებით აღდგენილია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140821220913/http://www.tbilisiairport.com/gu-GU/pressroom/Pages/PressReleaseDetail.aspx?pid=48 |date=2014-08-21 }}</ref> მესტიაშ აეროპორტიშ აკოგაფაქ სახენწჷფოს დოხოლაფირო 8 მლნ. [[ლარი|ლარქ]] დუზოჯჷ.<ref>[http://www.presa.ge/new/?m=news2&NID=612 მესტიაში აეროპორტის მშენებლობა სახელმწიფოს 8 მლნ ლარი უჯდება] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305171627/http://www.presa.ge/new/?m=news2&NID=612 |date=2016-03-05 }}</ref> მესტიაშ აეროპორტიქ მოსოფელიშ 10 არძოშე ურჩქვანელო აეროპორტეფიშ ერკებულს ქჷმოხვადჷ. ვებ-ხასჷლა Novate-იშ არქიტექტორეფქ მოსოფელიშ ურჩქვანელობური აეროპორტეფიშ ერკებულშა მესტიაშ აეროპორტი გენშიონეს დო „ჭიჭე ქორთული სარკო“ გიოდვეს.<ref>[http://geonews.ge/category/23/regions/news/20742/mestiis-aeroporti.html მესტიის აეროპორტი უჩვეულო აეროპორტების სიაში მოხვდა]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{commons category|Queen Tamar Airport}} {{საქორთუოშ აეროპორტეფი}} [[კატეგორია:საქორთუოშ აეროპორტეფი]] 5q32cacakttz1vwmq8527uyu0w0oe92 0 18432 254658 251124 2026-11-06T00:31:26Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254658 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{native name|es|República de Costa Rica}} |ედომუშამი_ჯოხო = კოსტა-რიკაშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =კოსტა-რიკა |შილა = Flag of Costa Rica.svg |გერბი = Coat_of_arms_of_Costa_Rica.svg |რუკა = Costa Rica (orthographic projection).svg |ჰიმნი = ''[[კოსტა-რიკაშ ერუანულ ჰიმნი|Himno Nacional de Costa Rica]]''<br />„კოსტა-რიკაშ ერუანულ ჰიმნი“<div style="padding-top:0.5em">{{center|[[ფაილი:Costa Rica National Anthem.ogg]]}}</div> |დევიზი ={{lang-es|"¡Vivan siempre el trabajo y la paz!"|italics=on}}<br />„ხანდაქ დო თინჩალაქ ირო ართო დოდირთან!“ |ოფიციალური_ნინეფი =[[ესპანური ნინა|ესპანური]] |რელიგია= {{unbulleted list| {{Tree list}} * 72.6% [[ქირსიანობა]] ** 47.5% [[კათოლიციზმ კოსტა-რიკას|კათოლიციზმი]] ([[სახენწჷფო რელიგია|ოფიციალური]])<ref>{{cite web |title=International Religious Freedom Report for 2017 |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/religiousfreedom/index.htm?year=2017&dlid=281062 |website=www.state.gov |access-date=29 December 2018 |date=2018 |archive-date=23 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210323030648/https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/religiousfreedom/index.htm?year=2017&dlid=281062 |url-status=live }}</ref> ** 22.5% [[პროტესტანტიზმი]] ** 2.6% შხვა [[ქირსიანულ გემაჸვენჯობეფიშ ერკებული|ქირსიანეფი]] {{Tree list/end}} |27.0% [[ვარელიგიურობა ლათინურ ამერიკას|ვა რელიგიური]] |0.4% შხვა }} |ნანანოღა= [[სან-ხოსე]] |latd=9 |latm=55 |latNS=N |longd=84 |longm=4 |longEW=W |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპრეზიდენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[კოსტა-რიკაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[ლაურა ფერნანდეს დელგადო]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[კოსტა-რიკაშ ვიცე-პრეზიდენტი|პირველ ვიცე-პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[ფრანცისკო გამბოა (პოლიტიკოსი)|ფრანცისკო გამბოა]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[კოსტა-რიკაშ ვიცე-პრეზიდენტი|მაჟირა ვიცე-პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 =[[დუგლას სოტო]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 126-ა |ფართობი = 51179.92 |წყარი_% = 1.05 (2015) |ოეგებიე_მახორობა =5,160,700 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი =127-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2026 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 84.9 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 107-ა |ედპ_ppp_წანა = 2025 |ედპ_ppp = $169.034 მილიარდი |ედპ_ppp_რანგი = 90-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე = $31,462 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 66-ა |აგი =0.833 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = <font color="#009900">მაღალი</font> |აგი_რანგი =62-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[კოსტა-რიკულ კოლონი|კოლონი]] |ვალუტაშ_კოდი =CRC |ქიანაშ_კოდი =CR |ბორჯიშ_ორტყაფუ = (UTC-6) |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.cr]] |ოტელეფონე_კოდი = +506 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''კოსტა-რიკა''' ({{lang-es|„''დინდარ წყარპიჯი''“}}), ედომუშამ ოფიციალურ ჯოხოდვალა '''კოსტა-რიკაშ რესპუბლიკა''' ({{lang-es|''República de Costa Rica''}}) — სახენწჷფო [[ცენტრალური ამერიკა|ცენტრალურ ამერიკას]]. ოორუეშე უხურგანს [[ნიკარაგუა]], ობჟათე -ბჟაეიოლშე — [[პანამა]], ბჟადალშე — [[რჩქალი ოკიანე]], ბჟაეიოლშე — [[კარიბიშ ზუღა]]. [[1949]] წანას, კოსტა–რიკაქ კონსტიტუციურო გაუქვუ აკოანჯარაფილი ნძალეფი.<ref>{{cite web|url=http://www.elespiritudel48.org/docu/h013.htm|author=El Espíritu del 48|title=Abolición del Ejército|accessdate=2008-03-09|language=Spanish}}</ref><ref>{{cite web|accessdate=2009-06-09|url=http://dev.prenhall.com/divisions/hss/worldreference/CR/defense.html|title=Costa Rica|publisher=World Desk Reference}}</ref><ref>{{cite web|accessdate=2009-06-09|url=http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=39&regionSelect=4-Central_Americas|title=Costa Rica|publisher=Uppsala University}}</ref> კოსტა-რიკა აკა [[ლათინური ამერიკა|ლათინურამერიკულ]] ქიანა რე, ნამუთ მოსოფელიშ 22 არძოშე ჯვეშ დემოკრატიულ სახენწჷფოშ ერკებულშა მიშმურსჷნ.<ref name=List22>{{cite news|url=http://www.economist.com/world/americas/displaystory.cfm?story_id=15501885&fsrc=rss|title=Costa Rica's new president: Thriller for Chinchilla|publisher=The Economist|date=2010-02-11|accessdate=2010-02-16}}</ref> კოსტა–რიკას წიმიულირ აბან უკებჷ ლათინურ ამერიკაშ ქიანეფს შქას [[ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი]]შ მეჯინათ. [[2011]] წანაშ მუნაჩემეფით, ქიანა თე მაძირაფალით მოსოფელს 69–ა აბანს რე.<ref name=HDI11>{{cite web|title=Table 1: Human Development Index and its components|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Complete.pdf|accessdate=2011-11-03|publisher=[[UNDP]]|author=UNDP Human Development Report 2011}} ''pp. 4, 42 (see Table 2.4 and Box 2.10) and 128''</ref> [[გოეროშ წუმოძინაშ პროგრამა|გოეროშ წუმოძინაშ პროგრამაშ]] [[2010]] წანაშ მოშინუას ნარაგადუ რე, ნამჷ-და კოსტა–რიკა ართ–ართ თი ქიანეფშე რე, სოდეთ ადამიერულ წუმოძინა ძალამ მაღალ რე, ვინდარო თე ქიანაჯგურა მიშნაველეფიშ მოღვენ შხვა ქიანეფი.<ref name=HDI10>{{cite book|title=Table 1: Human development index 2010 and its components|url=http://web.archive.org/web/20101108160356/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Complete.pdf|format=PDF|accessdate=2010-11-06|author=UNDP Human Development Report 2010|pages= 5, 49, 144}}</ref> კინე თე პროგრამაშ [[2011]] წანაშ მუნაჩემეფით, კოსტა–რიკა შინელ რე ელმოლიშ ჸინჩიერ წუმოძინაშ ჯგირ მასრულებერო, ნამუსჷთ ადამიერულ წუმოძინაშ დო წორწობაშ ძალამ ჯგირ მუნაჩემეფ უღუ, ვინდარო რეგიონიშ შხვა ქიანეფს. კინე თე ბორჯის, თინა აკა ქიანა რდჷ, ნამუქჷთ ელმოლიშ დგომარობას გერსხილ ხუთხოლო კრიტერიუმ დაბაღინჷნ.<ref name=HDI11/> [[2012]] წანაშ მუნაჩემეფით, კოსტა–რიკა Environmental Performance Index–იშ მაძირაფალით მოსოფელს მახუთა რე, [[ამერიკა]]ს - მაართა.<ref name=EPI2012>{{cite web|title=2010 EPI Rankings|url= http://epi.yale.edu/epi2012/rankings|accessdate=2012-01-25| author=Yale Center for Environmental Law & Policy / Center for International Earth Science Information Network at Columbia University}}</ref> [[2007]] წანას, კოსტა–რიკაშ თარობაქ გაცხადჷ თი გეგმეფშენი, ნამუშ მეჯინათ [[2021]] წანაშო კოსტა–რიკაქ მოსოფელს მაართა კარბონ–ნეიტრალურ ქიანაქ ოკო ჸოფედჷკონ.<ref>{{cite news | title= Costa Rica Aims to Be a Carbon-Neutral Nation | url =http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=19141333 | author=John Burnett |date=2008-02-18 |publisher= National Public Radio (NPR.org)|accessdate = 2009-04-27}}</ref><ref>{{cite news | title= Costa Rica Aims to Become First "Carbon Neutral" Country | url =http://www.worldwatch.org/node/4958 | author=Alana Herro |publisher=[[Worldwatch Institute]]|date=2007-03-12|accessdate = 2009-04-27}}</ref><ref>{{cite news | title= País quiere ser primera nación con balance neutro de carbono | url =http://web.archive.org/web/20090216202509/http://nacion.com/ln_ee/2007/febrero/21/aldea1002694.html | publisher=[[La Nación (San José)|La Nación]]|author=Alejandro Vargas|date=2007-02-21|accessdate = 2009-04-27| language=Spanish}}</ref> [[2009]] წანას New Economics Foundation–ქ (NEF) კოსტა–რიკა [[ბედინერობაშ ერეფოშქაშე ინდექსი]]შ მეჯინათ კოსტა–რიკა მოსოფელს მაართა აბანს მიშინუაფუ, კინე თეჯგურა პოზიცია ქიანაქ [[2012]] წანას ხოლო დეკინჷ.<ref name=HPI01>{{cite news|url=http://www.nacion.com/2012-06-14/AldeaGlobal/Costa-Rica-es-nuevamente-el-pais-mas-feliz-del-mundo--segun-indice--Happy-Planet-.aspx|title=Costa Rica es nuevamente el país más feliz del mundo, según índice 'Happy Planet'|language=Spanish|trans_title=Costa Rica once again the happiest nation of the world, according to the Happy Planet Index|author=Irene Rodríguez|work=[[La Nación (San José)|La Nación]]|date=2012-06-14|accessdate=2012-06-14}}</ref><ref name=HPI02>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/environment/2012/jun/14/uk-happy-index-developed-world|title=UK citizens better off than EU counterparts, says happiness index |author= Fiona Harvey|work=[[The Guardian]]|date=2012-06-14|accessdate=2012-06-14}}</ref> თაშნეშე NEF–ქ 2009 წანას, კოსტა–რიკა მიშინუ მოსოფელიშ არძოშე წვანე ქიანათ.<ref>{{cite news | title= Costa Rica is the world's happiest and greenest country in the world | url =http://www.guardian.co.uk/environment/2009/jul/04/costa-rica-happy-planet-index |author=Ashley Seager |date=2008-07-04 |publisher=[[The Guardian]]|accessdate = 2009-07-04 | location=London}}</ref> [[2012]] წანას, კოსტა–რიკა მაართა ქიანა რდჷ ამერიკას, ნამუქჷთ რეკრეაციულ მაჯინობა ივარუ.<ref>http://www.rawstory.com/rs/2012/10/03/costa-rica-set-to-ban-hunting-a-first-in-the-americas/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121112125054/http://www.rawstory.com/rs/2012/10/03/costa-rica-set-to-ban-hunting-a-first-in-the-americas/ |date=2012-11-12 }}</ref> == გეოგრაფია == ქიანაშ დიდ ნორთი უკებჷ ვულკანურ ქჷნდჷრეფს კორდილიერა-დე-გუანაკასტეს დო კორდილიერა-სენტრალს. თე ბოლოშ ობჟათე-ბჟადალშე იდვალუაფუ ვულკანური პლატო, ნამუშ ობჟათე-ბჟადალი კირდეს ეპონილი რე კორდილიერა-დე-ტალამანკა (გვალა [[ჩირიპო-გრანდე]], 3820 მ). ოორუეშ დო ზუღაშ მანგას რზენეფი რე. == ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალა == კოსტა-რიკა ირთუ 7 პროვინციათ: * [[ალახუელაშ პროვინცია|ალახუელა]] * [[კარტაგოშ პროვინცია|კარტაგო]] * [[გუანაკასტეშ პროვინცია|გუანაკასტე]] * [[ერედიაშ პროვინცია|ერედია]] * [[ლიმონიშ პროვინცია|ლიმონი]] * [[პუნტარენასიშ პროვინცია|პუნტარენასი]] * [[სან-ხოსეშ პროვინცია|სან-ხოსე]] პროვინციეფი ირთუ კანტონებო, ნამუშ ედომუშამი მუდანობა რე - 90. კანტონეფს მართუნა მერეფი, ნამუსჷთ გიშმაგორუნა 4 წანაშ ხანით. == ლიტერატურა == {{ქსე|5|696-697}} == სქოლიო == {{commons|Costa Rica|კოსტა-რიკა}} {{სქოლიო}} {{მერკე}} {{ოორუე ამერიკაშ ქიანეფი}} [[კატეგორია:ცენტრალური ამერიკაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:ესპანურნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ქიანეფი]] qvh4xb61n4g3bd8y62bec9k55kjw7ve 0 18617 254605 237769 2026-11-05T22:43:56Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254605 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა კომპანია | ჯოხო = Microsoft Corporation | ლოგო = [[ფაილი:Microsoft logo and wordmark.svg|250პქ]] | ტიპი = ოჯარალე/სააქციო | დევიზი = | დირსხუ = [[4 პირელი]], [[1975]]. {{შილა|ააშ}}, [[ალბუკერკე]] | იკილჷ = | დჷმარსხუაფალი =[[ბილ გეიტსი]], [[პოლ ალენი]] | ორენი = [https://en.wikipedia.org/wiki/Microsoft_Redmond_Campus ააშ, ვაშინგტონიშ შტატი, ნოღა რედმონდი] | მინჯე ={{unbulleted list|[[ჯონ უ. ტომფსონი]] (დუდმახვენჯი)|[[სატია ნადელა]] (ემაჸონაფალი დირექტორი)|[[ბილ გეიტსი]] (დჷმარსხუაფალი, ტექნოლოგიური მარჩიალი)}} | მაჸონაფალი = | პარტნიორი = | დარგი = კომპიუტერული პროგრამეფი დო მონწყილობეფი | პროდუქცია = {{unbulleted list|[[Microsoft Windows|Windows]]|[[Windows Phone]]|[[Microsoft Office]]|[[Microsoft Dynamics]]|[[Windows Azure]]|[[Xbox]]|[[Microsoft Surface|Surface]]|[[Bing]]|[[Skype]]|([https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Microsoft_software_applications Microsoft-იშ პროგრამული ელარინაშ ერკებული])|[https://en.wikipedia.org/wiki/Microsoft_Hardware Microsoft-იშ მონწყილობეფი]}} | მუშნალი = {{unbulleted list|[[ააშ დოლარი|US$]]77.85 [[მილიარდი]] {{ძინა}} (2013)|'''ბიუჯეტი:''' [https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_corporations_by_market_capitalization დოხოლაფირო US$240 მილიარდი (2013)]}} | ოწარმუე მუშნალი = US$26.76 მილიარდი {{ძინა}} (2013) | სუფთა მოგება = US$21.86 მილიარდი {{ძინა}} (2013) | წორომოხანდე =127104 (2014) | სქუალაფირი =[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_mergers_and_acquisitions_by_Microsoft Microsoft-იშ სქუაჸონერი კომპანიეფიშ ერკებული] | აუდიტორი = | ვებხასჷლა =[http://www.microsoft.com/en-us/default.aspx microsoft.com] }} '''Microsoft Corporation''' (მაიკროსოფტიშ კორპორაცია) — მულტინაციონალური კომპიუტერული ტექნოლოგიეფიშ კორპორაცია, ნამუშ ოდუდე ოფისი [[ვაშინგტონი (შტატი)|ვაშინგტონს]], [[რედმონდი|რედმონდის]] იდვალუაფუ. კომპანია ზადუნს, აპატენტენს დო ლობირენს კომპიუტერული მონწყილობეფიშო ორხველური პროგრამული ელარჷნაშ ფართო სპექტრის. ბოლო ბორჯის, კომპანიაქ აპარატულ ელარჷნაშ წარმება ხოლო დიჭყჷ. კომპანია, [[1975]] წანაშ [[4 პირელი|4 პირელს]], [[ბილ გეიტსი|ბილ გეიტსიშ]] დო [[პოლ ალენი|პოლ ალენიშ]]ენ იუ დორხუაფილქ. ამდღარშოთ Microsoft-ი მოსოფელიშ უდიდაში პროგრამული ელარჷნაშ კომპანიეფიშ ერკებულს მაართა აბანს იკენს, თაშნეშე კომპანია წიმი ულირ აბანს იკენს მოსოფელიშ თიჯგურა გიგანტეფს შქას, მუჭოთ რენა: [[Apple Inc.]], [[ExxonMobil]] დო [[IBM]]. [[2005]] წანაშ მუნაჩემეფით, Microsoft-იშ წანმოწანურ მიშნაველქ 39,79 მილიარდ ამერიკულ დოლარს გინაჩილითუ. [[2011]] წანაშ მესიშ თუთას, Microsoft-იშ კომპანიაქ ქიჸიდჷ [[Skype]]-იშ აქციფი 8,5 მილიარდ ამერიკულ დოლარშა, მუთ ამდღარშოთ Microsoft-იშ უდიდაშ ნაჸიდერო იკოროცხუ. == პროდუქცია == [[ფაილი:Windows 8 logo and wordmark.svg|მინიატიურა]] ==== Windows ==== [[Windows]] რე მაიკროსოფტიშ საოპერაციო სისტემა, ნამუქჷთ დიდი წჷმოძინა მუღჷ კომპანიას. თე საოპერაციო სისტემათ მუშენს მოსოფელიშ კომპიუტერეფიშ 90%. ==== [[Microsoft Office]] ==== იკათუანს გეჸვენჯ პროგრამეფს: [[Word]], [[Excel]], [[PowerPoint]], [[Outlook]] დო [[Access]]. ==== [[Windows Phone]] ==== რე მაიკროსოფტიშ სმარტფონიშ [[საოპერაციო სისტემა]]. ==== [[Microsoft Expression Studio]] ==== რე მაიკროსოფტიშ პროგრამა გრაფიკაშ აკაქიმინალო. ==== [[Windows Internet Explorer]] ==== რე მაიკროსოფტიშ [[ინტერნეტ ბრაუზერი]]. ==== [[Windows Media Player]] ==== რეს მაიკროსოფტიშ პროგრამა, ნამშ მეშქაშობათ [[Windows]]-ი კითხულენს ვიდეოეფს. ==== [[Skype]] ==== რე პროგრამა, ნამუშ მეშქაშობათ შილებე რაგადი მუჭოთ პერსონალური კომპიუტერეფიშ, თაშნეშე ინტერნეტწკჷმა რსხუშ მაღვენჯი შხვა მონწყილობეფიშ საშვალებათ. ==== [[Games for Windows]] ==== რე ბრენდი, ნამუშ ჯოხოთ მაიკროსოფტი გიშმაშქვანს ვიდეო ლაჸაფეფს, თიჯგურეფს, მუჭომეფით რე [[Flight Simulator]], [[Age of Empires]] დო [[GTA IV]]. ==== [[Microsoft Security Essentials]] ==== რე მაიკროსოფტიშ [[ანტივირუსი]]. ==== [[Xbox]] ==== რე მაიკროსოფტრიშ ვიდეო ლაჸაფიშ კონსოლი. ==== [[Zune]] ==== რე მაიკროსოფტიშ [[iPod]]-იშ ვარიანტი. ==== [[Surface]] ==== რე მაიკროსოფტის [[iPad]]-იშ ვარიანტი. ==== კომპიუტერული პერიფერია დო აქსესუარეფი ==== თენეფი რე კონჭეფი დო "ჭუკი". ==== [[MSN]] ==== (The Microsoft Network) მაიკროსოფტიშ საინფორმაციო დო დროშ ოღალი საიტი. ==== [[OneDrive]] ==== რე მაიკროსოფტიშ ვებ-ხასჷლა, ნამუშ საშუალებათ თიშ მახვარებუს შეულებჷ ფაილეფიშ ვებ-ხასჷლაშა ეხარგუა დო ჩუალა. ==== [[Outlook.com]] ==== რე მაიკროსოფტიშ ელექტრონულ ფოსტაშ ვებ-სერვისი. ==== [[Bing]] ==== რე მაიკროსოფტიშენ აკოქიმინელი ოგორუე სისტემა. ==== [[Windows Live Messenger]] ==== რე მაირკოსოფტიშ პროგრამა, ნამუშ საშუალებათ შილებე რაგადი მუჭოთ პერსონალური კომპიუტერეფიშ, თაშნეშე ინტერნეტწკჷმა რსხუშ მაღვენჯი შხვა მონწყილობეფიშ საშუალებათ. მაიკროსოფტიქ [[2013]] წანაშ [[1 მესი]]შე [[Windows Live Messenger]]-ი დოთირუ [[Skype]]-ით. ==== [[MSNBC]] ==== რე სატელევიზიო არხი. [[2012]] წანაშ ევარხველჷ მაიკროსოფტის. == გონათუა == მაიკროსოფტის უღუ ოგონათუე პროგრამეფი, მუჭოთ რე: [[Microsoft certified systems engineer]], [[Microsoft certified solution developer]] დო [[Microsoft Certified Professional]]. == ხემანჯღვერობა == * [[ბილ გეიტსი]]: მაიკროსოფტიშ ართ-ართი დჷმარსხუაფალი. [[1975]] წანაშე [[2000]] წანაშა, მიაკროსოფტიშ დუდმახვენჯი დო ემაჸონაფალი დირექტორი რდჷ, მუქ მუშ ემაჸონაფალი დირექტორიშ პოსტი დაუთმუ სტივ ბალმერს. ასე ბილ გეიტსი სქიდუ მაიკროსოფტიშ დუდმახვენჯეთ დო ელმაჩამალო. * [[სტივ ბალმერი]]: რე მაიკროსოფტიშ წორომახანდე [[1980]] წანაშე დო მაიკროსოფტიშ ემაჸონაფალი დირექტორი 2000 წანაშე. თიქ გაცხადჷ, ნამჷ-და დოხოლაფირო ართ წანაშა ქიდიტენს Microsoft-იშ ემაჸონაფალი დირექტორიშ პოსტის. == ფინანსეფი == [[ფაილი:Microsoft 5-Year Stock History.svg|400პქ|მარჯვნივ|თე გრაფიკი ოძირანს ბოლო 5 წანაშ გოძვენას საფონდო ბირჟას მაიკორსოფტიშ შფასის თირუეფს [http://www.nasdaq.com/symbol/msft]]] === რთაფა === [[2005]] წანას, მაიკროსოფტიშ წანმოწანური რთაფა რდჷ 40 მილიარდი დოლარი, ნამუქჷთ 8%-ით ქიმიძინჷ [[2004]] წანაწკჷმა ელაზჷმაფათ. [[2006]] წანას, მაიკროსოფტიშ წანმოანურ რთაფაქ მიძინჷ დო აკმადგინანდჷ 45 მილიარდ დოლარს, [[2007]] წანას - 52 მილიარდ დოლარშახ გეკორთჷ. [[2008]] წანას, კომპანიაშ წანმოწანურ რთაფაქ 60 მილიარდ დოლარს მიანჭჷ, [[2009]] წანას - 58 მილიარდ დოლარშახ დიკინჷ, [[2010]] წანას - 62,5 მილიარდ დოლარშა მიძინჷ, [[2011]] წანას - 70 მილიარდ დოლარს დო [[2012]] წანას - 73,73 მილიარდ დოლარს აკმადგინანდჷ. === საფონდო ოფაფური === საფონდო ბირჟას მაიკროსოფტიშ ასეიანი აქციაშ ფასი რე 37,571 დოლარი. [[1986]] წანაშ [[13 მელახი]]ს, მუჟამსჷთ მაიკროსოფტიქ მაართათ გემშართჷ საფონდო ბირჟაშა, კომპანიაშ დაჭყაფური აქციაშ ფასი რდჷ 21 დოლარი. == Microsoft-იშ ლოგოეფი == [[ფაილი:Microsoft logo (1987).svg|200px|მინიატიურა|მარჯვნივ|მაიკროსოფტიშ ლოგო 2012 წანაშახ]] [[ფაილი:Microsoft logo (2012).svg|200px|მინიატიურა|მარჯვნივ|მაიკროსოფტიშ ლოგო 2012 წანაშე]] == რესურსეფი ინტერნეტის == * {{ოფიციალური|http://www.microsoft.com/en-us/default.aspx}}. {{Commons category}} * http://www.microsoft.com/en-us/news/inside_ms.aspx * http://partners.nytimes.com/library/tech/00/06/biztech/articles/08soft-chronology.html * http://www.nasdaq.com/symbol/msft * http://www.itrmanager.com/articles/108029/benefice-record-microsoft-exercice-2010.html * http://www.gamescharts.fr/2012/08/bilan-de-microsoft-annee-fiscale-2011-2012/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140322114502/http://www.gamescharts.fr/2012/08/bilan-de-microsoft-annee-fiscale-2011-2012/ |date=2014-03-22 }} * https://web.archive.org/web/20150622050319/http://www.andlil.com/societe-microsoft-corporation-139836.html * http://windows.microsoft.com/en-us/windows/history {{მერკე}} [[კატეგორია:Microsoft| ]] [[კატეგორია:ააშ-იშ კომპანიეფი]] ectz6tlm6ltj2khviv4obk9ke31d0pk 0 18627 254628 250523 2026-11-05T23:31:20Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254628 wikitext text/x-wiki {{Short description|სახენწჷფო ბჟადალ აფრიკას}} {{about|სახენწჷფოშ|რეგიონიშ გეშა|გვინეა (რეგიონი)|შხვა შანულობეფიშ გეშა|გვინეა (მიარეშანულამი)}} {{Distinguish|გაიანა|საფრანგეთიშ გვიანა|გვინეა-ბისაუ|ეკვატორული გვინეა|ახალი გვინეა|პაპუა-ახალი გვინეა}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{native name|fr|République de Guinée}}<br>{{native name|fuf|𞤖𞤢𞤱𞤼𞤢𞥄𞤲𞤣𞤭 𞤘𞤭𞤲𞤫}} <!--<br>({{transl|fuf|hawtaandi Gine}})--><br>{{native name|emk|ߖߌ߬ߣߍ߫ ߞߊ ߝߊߛߏߖߊߡߊߣߊ}} |ედომუშამი_ჯოხო = გვინეაშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =გვინეა |შილა = Flag_of_Guinea.svg |გერბი = Guinea crest01.png |რუკა = Guinea (orthographic projection).svg |ჰიმნი = {{native name|fr|[[Liberté (ჰიმნი)|Liberté]]}}<br />„დუდიშულა“<br />{{center|[[ფაილი:Liberté.oga]]}} |დევიზი =Travail, Justice, Solidarité<br />(ხანდა, სამართალიანობა, სოლიდარობა} |ოფიციალური_ნინეფი =[[ფრანგული ნინა|ფრანგული]]<br />[[პულაარ კისი]]<br />[[კპელე]]<br />[[მანინკა]]<br />[[სუსუ (ნინა)|სუსუ]]<br />[[ტომა]] |ეთნიკური_ბუნეფი ={{unbulleted list | 33.4% [[ფულბე]] | 29.4% [[მანდინკა]] | 21.2% [[სუსუ]] | 7.8% [[კპელე]] | 6.2% [[კისსი (კათა)|კისსი]] | 1.6% [[ლომა (კათა)|ლომა]] | 0.4% შხვეფი }} |რელიგია= {{Tree list}} * 85.2% [[ისლამ გვინეას|ისლამი]] * 13.4% [[ქირსიანობა გვინეას|ქირსიანობა]] * 0.2% [[ანიმიზმი]] * 1.2% აკა ვარი {{Tree list/end}} |ნანანოღა= [[კონაკრი]] |latd=9 |latm=31 |latNS=N |longd=13 |longm=42 |longEW=W |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპრეზიდენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[გვინეაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 = [[მამადი დუმბუია]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[გვინეაშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = [[ბაჰ ური]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 77-ა |ფართობი =245,857 |წყარი_% = |ოეგებიე_მახორობა = 13,986,179 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 75-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2024 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 40.9 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = |ედპ_ppp_წანა = 2025 |ედპ_ppp = $75.050 მილიარდი<ref>{{Cite web |date=April 2025 |title=World Economic Outlook Database |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april |website=[[ერეფოშქაშე სავალუტო ფონდი]] |language=en}}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 111-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$4,075 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი =155-ა |აგი =0.500 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = <span style="color:#e0584e">დაბალი</span> |აგი_რანგი =181-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[გვინეურ ფრანკი]] |ვალუტაშ_კოდი =GNF |ქიანაშ_კოდი =GN |ბორჯიშ_ორტყაფუ = +0 |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.gn]] |ოტელეფონე_კოდი = +224 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''გვინეაშ რესპუბლიკა''' ({{lang-fr|République de Guinée}}) — [[სახენწჷფო]] [[ბჟადალი აფრიკა|ბჟადალ აფრიკას]]. ქიანას ოორუეშე უხურგანს [[სენეგალი]], ოორუეშე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე — [[მალი]], ბჟაეიოლშე — [[კოტ-დ’ივუარი]], ობჟათეშე — [[ლიბერია]], ობჟათე-ბჟადალშე — [[სიერა-ლეონე]], ოორუე-ბჟადალშე — [[გვინეა-ბისაუ]]. ბჟდალშე ომძღჷ [[ატლანტიშ ოკიანე]]. ქიანაშ ნანანოღა - [[კონაკრი]]. == გეოგრაფია == {{main|გვინეაშ გეოგრაფია}} ქიანაშ ტერიტორიაშ გვერდშე უმოსი უკებჷ ოშქაშე სიმაღალეშ გვალეფს დო პლატოეფს. ქიანაშ უმაღალაში კონკა - გვალა [[ნიმბა (გვალა)|ნიმბა]] — 1752 მ. === ორთა === გვინეაშ ტერიტორია დახე ედომუშამო სუბეკვატორულ ორტყაფუს იდვალუაფუ. [[ატლანტიშ ოკიანე|ატლანტიშ ოკიანეშ]] ინწრო წყარპიჯი ღოზი რზენს უკებჷ. ქიანაშ დინოხოლე ტომბას ეპონილიე წყარმალუეფიშ ლეხერეფით გოჭკირილი ფუტა-ჯალონიშ პლატო (გვალა ტამგე 1537 მ) დო ოორუე გვინეაშ ზუგი (გვალა ნიმბა 1752 მ). ოორუე-ბჟადალშე ვაკე რე (300-400 მ). სასარგებლე დინოხურიშეფშე მიკიგორუაფუ რკინაშ მადანი, [[ალმასი]], ბოქსიტეფი დო [[ორქო]]. == მახორობა == {{main|გვინეაშ მახორობა}} ქიანაშ მახორობაშ მუდანობა — 10,6მლნ ([[2014]] წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ). ონოღე ძინა — 2,6% (ფერტილურობა — 5,2 დუნაბადი ართ ოსურშა, ჩჷქიჩჷქუეფიშ ღურაფა — 63 - 1000 დუნაბადშე). თელარაშ ოშქაშე მუდანობა — 56 წანა ქომოლკოჩეფი, 59 - ოსურკათა. იმუნოდეფიციდური ვირუსით დალახება ([[აივ]]) — 1,6% ([[2007]]). ეთნიკური აკოდგინალუა: [[ფულბე]] 40%, [[მანდინკა (კათა)|მანდინკა]] 30%, [[სუსუ (კათა)|სუსუ]] 20%, შხვეფი 10%. თარი რელიგია — [[სუნიზმი|სუნიტური]] გეჸვენჯობაშ [[ისლამი]], მახორობაშ 85%. მახორობაშ დოხოლაფირო 8% — [[ქირსიანობა|ქირსიანეფი]] რენა. თინეფშე უმენტაში — კათოლიკეფი. აბორიგენული რწუმეფი — 7%. ჭარუა-კითხირიშ რჩქინა — ქომოლკოჩეფიშ 42%, ოსურკათაშ 18 % ([[2003]] წანაშ ფასებათ). ნოღაშ მახორობა — 34% ([[2008]] წანას) == ისტორია == გვინეაშ ტერიტორიას მახორუ კათეფიშ ორდოიანი ისტორია დაღარას რე დოგურაფილი. [[XV ოშწანურა]]შ ოშქაშე წანეფს გვინეაშ ტერიტორიას ქჷდიხორეს მაართა [[ევროპალეფი|ევროპალეფქ]] (პორტუგალიარი მეზუღეეფი), ნამუთ [[XIX ოშწანურა]]შახ ოწიუდეს ჭკორეფით ვაჭარუას. XIX ოშწანურაშ მაჟირა გვერდიშე, ევროპულ სახენწჷფოეფქ ქიდიჭყეს გვინეაშ ეჭოფუა. კოლონიურ იმპერიეფს შქას აწმარენჯობაქ [[საფრანგეთი]]შ გომორძგუალათ გეთუ. [[1895]] წანაშე, გვინეას საფრანგეთიშ ოღვენჯეფი საფრანგეთიშ კოლონია [[სენეგალი]]შ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ, უკული თინეფქ ზოხო კოლონიეფო გირთეს. [[1904]]-[[1958]] წანეფს, საფრანგეთიშ გვინეა საფრანგეთიშ ბჟადალ აფრიკაშ „ტერიტორიათ“ იკოროცხუდჷ. [[1958]] წანაშ [[2 გჷმათუთა]]შე, ტერიტორიაშ ანსამბლეაქ [[1958]] წანაშ [[28 ეკენია]]შ რეფერენდუმიშ ომანგეთ ზოხორინელი გვინეაშ რესპუბლიკაშ აკოქიმინუა გეგმაცხადჷ. თიმ წანაშ [[ქირსეთუთა]]ს, გვინეა [[გოერო|გოეროშა]] მიღეს. ქიანაშ პრეზიდენტო დო თარობაშ მადუდეთ გჷნირთჷ [[სეკუ ტურე]]ქ. გვინეაშ თარობაქ ასრულჷ შანულამი ადმინისტრაციული რეფორმეფი. [[1958]] წანას გაუქვუ ბელადეფიშ ინსტიტუტი, გემიშეღეს აბანური ხეშუულებაშ გიშაგორუეფი; გეგმიცხადჷ ოსურკათაშ წორონებობა. [[1959]] წანას დიჭყეს გესვანჯაშ ანაზღაურაფა, პენსიეგი კანკალე კატეგორიაშ მახანდეეფშო. 1959 წანაშ [[1 გერგობათუთა]]ს, თარობაქ გაუქვუ დიხეფიშ ჸიდირი-გიმოჩამა, იჯარა დო შხვა თარობაშ ორგანოეფიშ სანქციეფიშ უმუშო. [[1970]] წანაშ [[გერგობათუთა]]ს, პორტუგალიარეფქ გვინეაშ თარობაშ გითორაგვაფაშ ღანკით, ქიანაშ ტერიტორიაშა დაქირაფილი რაზმეფი გეგნიჸონეს, მარა თინეფი გვინეაშ აკოანჯარაფილ ნძალეფქ მოჯალაგეს. [[1971]] წანას მიშჷ [[პორტუგალია]]შ აგრესიაშ შედეგეფიშ ლიკვიდაცია. == ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალა == {{main|გვინეაშ ადმინისტრაციული დორთუალა}} გვინეა გორთილი რე 7 პროვინციათ დო 33 საპრეფექტოთ, ქიანაშ ნანანოღა [[კონაკრი]] ომანგ პროვინციაშ დონეშ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ დორთუალას. [[ფაილი:Regions of Guinea ru.svg|thumb|right|250px|გვინეაშ რეგიონეფი.]] {| align="center" class="standard" |+ ! |№ ! |რეგიონი ! |რეგიონი([[ფრანგული ნინა|ფრ.]]) ! |ადმინისტრაციული ცენტრი ! |ფართობი,<br />კმ² ! |მახორობა,<br />ადმ. ([[2009]]) ! |მეჭედალა,<br />ადმ./კმ² |----- | 1 | [[ბოკეშ პროვინცია|ბოკე]] | Boké | [[ბოკე (გვინეა)|ბოკე]] | 31 186 | 1 036 700 | 33,24 |----- | 2 | [[კონაკრი]] | Conakry | [[კონაკრი]] | 450 | 1 548 500 | 3441,11 |----- | 3 | [[ფარანაშ პროვინცია|ფარანა]] | Faranah | [[ფარანა]] | 35 581 | 777 700 | 21,86 |----- | 4 | [[კანკანიშ პროვინცია|კანკანი]] | Kankan | [[კანკანი (ნოღა)|კანკანი]] | 72 156 | 1 467 000 | 20,33 |----- | 5 | [[კინდიაშ პროვინცია|კინდია]] | Kindia | [[კინდია]] | 28 873 | 1 432 900 | 49,63 |----- | 6 | [[ლაბეშ პროვინცია|ლაბე]] | Labé | [[ლაბე (გვინეა)|ლაბე]] | 22 869 | 919 700 | 40,22 |----- | 7 | [[მამუშ პროვინცია|მამუ]] | Mamou | [[მამუ]] | 17 074 | 797 800 | 46,73 |----- | 8 | [[ნზერეკორეშ პროვინცია|ნზერეკორე]] | Nzérékoré | [[ნზერეკორე]] | 37 668 | 2 237 500 | 59,41 |- style="background: #CCC;" | ||ედომუშამო|| || ||245 857||10 217 800||41,56 |} == Galerie == <gallery> ფაილი:Guinea_sat.png|atlas Guinea ფაილი:Dame_de_Mali_Guinée.jpg|[[:en:fr:Mont Loura|Dame de Mali]] ფაილი:Chute_de_Tabouna_à_Kindia_01.jpg|[[:en:fr:Chute de Tabouna|Chute de Tabouna]] à [[:en:fr:Kindia|Kindia]] ფაილი:Chute_de_Saala_vue_à_360°_Labé.jpg|[[:en:fr:Chute de Saala|Chute de Saala]] [[:en:fr:Labé|Labé]] ფაილი:Chimpanzé_de_Bossou_33.jpg|Chimpanzé de Bossou ფაილი:Plage_de_Roume.jpg|Plage sur les [[:en:fr:Îles de Loos|Ile de Loos]] </gallery> == რესურსეფი ინტერნეტის == * [https://web.archive.org/web/20160304200734/http://www.conflictologist.org/main/vojny-i-konflikty-v-tropicheskoy-afrike.htm#guinea გვინეაშ უახალაშ ისტორიაშენი] * [http://www.gguinea.narod.ru/ ვებ-ხასჷლა გვინეაშ რესპუბლიკაშენი] * [http://picasaweb.google.ru/sergeymozharov სურათეფ გვინეაშ რესპუბლიკაშე]{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == ლიტერატურა == {{ქსე|3|143-145}} ==სქოლიო == {{სქოლიო}} {{მერკე}} {{აფრიკაშ ქიანეფი}} [[კატეგორია:გვინეა|*]] [[კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:ფრანგულნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] e2mpcrsrjw96r4s7l6v42p1jkbcfqjh 0 18630 254629 228222 2026-11-05T23:31:21Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254629 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = [[პორტუგალიური ნინა|პორტ.]] República da Guiné-Bissau |ედომუშამი_ჯოხო = გვინეა-ბისაუშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =გვინეა-ბისაუ |შილა =Flag of Guinea-Bissau.svg |გერბი = Emblem_of_Guinea-Bissau.svg |რუკა = LocationGuineaBissau.svg |ჰიმნი = Esta é a Nossa Pátria Bem Amada |დევიზი =”Unidade, Luta, Progresso” (პორტ.) |ოფიციალური_ნინეფი =[[პორტუგალიური ნინა|პორტუგალიური]] |რელიგია= [[ისლამი]], [[ქირსიანობა]] |ნანანოღა= [[ბისაუ]] |latd=11 |latm=52 |latNS=N |longd=15 |longm=36 |longEW=W |უდიდაში_ნოღა =[[ბისაუ]] |თარობაშ_ტიპი = [[რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[გვინეა-ბისაუშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[უმარუ სისოკუ ემბალო]] ([[2020]]) |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[გვინეა-ბისაუშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =ბაკირო დია |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 113-ა |ფართობი =36 120 |წყარი_% =12 |ოეგებიე_მახორობა =1 647 000 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2010 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 44,1 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = |ედპ_ppp_წანა = 2010 |ედპ_ppp = 1784 მლნ |ედპ_ppp_რანგი = 169-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =1084 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = |აგი =0,364 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = <span style="color:#e0584e">დაბალი</span> |აგი_რანგი =176-ა |აგი_წანა =2013 |ვალუტა= [[აფრიკული ფრანკი]] |ვალუტაშ_კოდი =XOF |ქიანაშ_კოდი =GNB |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC±0]] |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.gw]] |ოტელეფონე_კოდი = +245 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''გვინეა-ბისაუ''' ({{lang-pt|Guiné-Bissau}}), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — '''გვინეა-ბისაუშ რესპუბლიკა''' ({{lang-pt|República da Guiné-Bissau}} {{IPA|[ʁɛˈpublikɐ dɐ ɡiˈnɛ biˈsau]}}) — [[სახენწჷფო]] [[ბჟადალი აფრიკა|ბჟადალ აფრიკას]], [[პორტუგალია]]შ ჸოფილ კოლონია, [[1974]] წანაშე ზოხორინელ სახენწჷფო რე. ქიანა მატერიკულ ნორთიშ მოხ, იკათუანს [[ბოლამაშ კოკი]]ს დო [[ბიჟაგოში]]შ არქიპელაგის. ოორუეშე უხურგანს [[სენეგალი]] დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე - [[გვინეა]]. ქიანას ბჟადალშე ომძღჷ [[ატლანტიშ ოკიანე]]. გვინეა-ბისაუ {{ვარე თანგილი 5|ქააბუ|ქააბუშ ომაფეშ|en|Kaabu}} ნორთი რდჷ<ref name="nationsonline.org">{{cite web |title=Guinea-Bissau - Country Profile - Nations Online Project |url=https://www.nationsonline.org/oneworld/guinea_bissau.htm |website=www.nationsonline.org |access-date=26 January 2021 |archive-date=2022-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118221003/https://www.nationsonline.org/oneworld/guinea_bissau.htm |deadlink=no }}</ref>, თაშნეშე — [[მალიშ იმპერია]]შა მიშმეშჷ<ref name="nationsonline.org"/>. ქიანაშ ტერიოტრია თინეფიშ აკოდგინალუას რდჷ [[XVIII ოშწანურა]]შახ, კანკალე ნორთი [[პორტუგალიაშ იმპერი]]შ აკოდგინალიაუშა მიშმეშჷ [[XVI ოშწანურა]]შე. [[XIX ოშწანურა]]ს, თინეფქ [[პორტუგალიაშ გვინეა]]შ აკოდგინალუაშა გენშართეს. გვინეა-ბისაუს ზოხორინალაშ მოპალუაშე პოლიტიკური ვასტაბილურალაშ ისტორია უღჷ, დო ხვალე ართ გიშაგორილ პრეზიდენტიქ ([[ჟოზე მარიუ ვაში]]) წჷმოძინელო გათჷ პოსტიშ გერინაშ რსული ხუთწანიანი ხანი<ref>{{Cite web|title=Guinea-Bissau – History|url=https://www.britannica.com/place/Guinea-Bissau|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=27 May 2020|archive-date=2015-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150419210440/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/248853/Guinea-Bissau|deadlink=no}}</ref>. გვინეა ბისაუ რე გეჸვენჯი ორგანიზაციეფიშ მაკათური: [[გოერო|გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაცია]], [[აფრიკაშ რსხუ]], [[ბჟადალი აფრიკაშ ქიანეფიშ ეკონომკური ჯარალუა]], [[ისლამური წოროხანდაშ ორგანიზაცია]], [[პორტუგალიურნინამი ქიანეფიშ წორომაჸალობა]], [[ფრანკოფონია (ორგანიზაცია)|ფრანგულნინამი ქიანეფიშ ოერეფოშქაშე ორგანიზაცია]] დო {{ვარე თანგილი 5|თინჩალაშ დო წოროხანდაშ ობჟატეატკლანტიკური ზონა|თინჩალაშ დო წოროხანდაშ ობჟატეატკლანტიკური ზონა|en|South Atlantic Peace and Cooperation Zone}}, თაშნეშე ოკათუდჷ ასეშო ვაჸოფილი [[ლათინური რსხუ (ოერეფოშქაშე ორგანიზაცია)|ლათინური რსხუ]]ს. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.sas.upenn.edu/African_Studies/Country_Specific/G_Bissau.html ინფორმაცია გვინეა-ბისაუშენი (ინგლისურო] * [http://www.freeworldmaps.net/africa/guinea-bissau/map.html გვინეა-ბისაუშ ფიზიკური რუკა] * [https://web.archive.org/web/20160304200734/http://www.conflictologist.org/main/vojny-i-konflikty-v-tropicheskoy-afrike.htm#guineab მასალეფი გვინეა-ბისაუშ უახალაშ ისტორიაშენი]. == ლიტერატურა == {{ქსე|3|145-146}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{Commons|Guinea-Bissau|გვინეა-ბისაუ}} {{აფრიკაშ ქიანეფი}} {{მერკე}} [[კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:პორტუგალიურნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] kt57exuux449wl6nwdbrvcec85bs49w 0 18631 254638 240923 2026-11-05T23:46:03Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254638 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = [[ფაილი:የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ.svg|200px|የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ]]<br />ye-Ītyōṗṗyā Fēdēralāwī Dīmōkrāsīyāwī Rīpeblīk |ედომუშამი_ჯოხო = ეთიოპიაშ ფედერაციული დემოკრატიული რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =ეთიოპია |შილა =Flag of Ethiopia.svg |გერბი = Coat of arms of Ethiopia.svg |რუკა = Ethiopia (Africa orthographic projection).svg |ჰიმნი = Wodefit Gesgeshi, Widd Innat Ityopp'ya |დევიზი = |ოფიციალური_ნინეფი =[[ამჰარული ნინა|ამჰარული]] |რელიგია= |ნანანოღა= [[ადის-აბება]] |latd=9 |latm=01 |latNS=N |longd=38 |longm=44 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ადის-აბება |თარობაშ_ტიპი = [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ეთიოპიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[საჰლე-უორკ ზევდე]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ეთიოპიაშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[აბი აჰმედ ალი]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 =დორსხუაფაშ თარიღი |ოფიციალური თარიღი 1 =[[ჯვ. წ. X ოშწანურა]] |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 27-ა |ფართობი =1,104,300 |წყარი_% =0,7 |ოეგებიე_მახორობა ={{ძინა}}127,955,823 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 10-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2023 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 92.7 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 123-ა |ედპ_ppp_წანა = 2013 |ედპ_ppp = $155.804 მილიარდი |ედპ_ppp_რანგი = 59-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$1,473 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 159-ა |აგი =0.498 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = <span style="color:#e0584e">დაბალი</span> |აგი_რანგი =175-ა |აგი_წანა =2021 |ვალუტა= [[ეთიოპური ბირი]] |ვალუტაშ_კოდი =ETB |ქიანაშ_კოდი =ETH |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+3]] |ზარხულიშ_ბორჯი = +3 |cctld = [[.et]] |ოტელეფონე_კოდი = +251 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ეთიოპია''' ([[ეთიოპიური ჭარალუა|ეთიოპ.]] ኢትዮጵያ), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — '''ეთიოპიაშ ფედერაციული დემოკრატიული რესპუბლიკა''' ({{lang-am|የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ}} {{IPA|[je.iːtjoːṗṗjaː feːdeːralaːwiː diːmoːkraːsiːjaːwiː riːpebliːk]}}), კინოხ თაშნეშე რჩქინელი რდჷ მუჭოთ '''აბისინია''' — [[ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფოეფი|სქირონათ გოხურგელ სახენწჷფო]] [[აფრიკა]]ს, [[სომალიშ ჩქონი|სომალიშ ჩქონს]] (თაშნეშე ჯოხო '''[[აფრიკაშ ქა]]'''). 90 076 012 ადამიერი მახორობათ, ეთიოპია [[აფრიკა]]ს მაჟირა სახენწჷფო რე თე მაძირაფალით, [[ნიგერია]]შ უკული<ref>{{cite web|url=http://www.nctimes.com/news/national/article_06b9f13d-293d-5e47-9452-ab8eda278f0e.html |title=ეთიოპია, მახორობაშ მუდანობათ აფრიკაშ მაჟირა სახენწჷფო რე|publisher=Nctimes.com |date=2007-05-30 |accessdate=2010-06-02}}</ref> ფართობიშ მეჯინათ - (1,104,300 კმ²) მავითა. ქიანაშ ნანანოღა - [[ადის-აბება]]. ოორუეშე უხურგანს [[ერიტრეა]], ბჟადალშე - [[სუდანი]] დო [[ობჟათე სუდანი]], ბჟაეიოლშე - [[ჯიბუტი]] დო [[სომალი]] დო ობჟათეშე - [[კენია]]. ეთიოპია — ართ-ართი უჯვეშაში [[ქირსიანობა|ქირსიანული]] ქიანა დო ართ-ართი უჯვეშაში სახენწჷფო რე მოსოფელს. ეთიოპია — რანწკი [[ოერეფოშქაშე ორგანიზაცია|ოერეფოშქაშე ორგანიზაციეფიშ]] ანდა ხანიშ მაკათური რე: ქიანა [[ერეფიშ ლიგა]]შ მაკათური რდჷ დო ართ-ართ პირველ [[გოერო]]შ მაკათური ქიანა რე. თაშნეშე, ეთიოპია [[აფრიკაშ რსხუ]]შ დჷმარსხუაფალ-მაკათური რე, ოკათჷ ოერეფოშქაშე ორგანიზაცია [[აფრიკაშ, კარიბიშ ღანჩოშ დო რჩქალ ოკიანეშ რეგიონიშ ქიანეფი|აკრ-შ ქიანეფს]]. [[ლიბერია|ლიბერიაწკჷმა]] ართო დღას ვარდჷ კოლონია. == ჯოხოდვალა == * '''ოფიციალური''': ეთიოპიაშ ფედერაციული დემოკრატიული რესპუბლიკა. * '''ერუანული''': Ityopiya, Yeityop'iya Federalawi Demokrasiyawi Ripeblik. * '''ეტიმოლოგია''': ჯოხო მოურს ლათინურ „Aethiopia“-შე (ზიტყვაშ ჯინჯი ბერძენული რე: aithein „გოჭუალა“ დო ops „სახე“) დო შანენს „უჩეფიშ, გინოჭვილეფიშ ქიანას“. იგივე [[აბისინია]], ჯვეშქორთულო “აბაშეთი”. თე ჯოხოს არაბული გოჭყაფა უღჷ: „ჰაბაშ“ შანენს „ესვარილს“, ნამუთ ქიანაშ მახორობაშ ეთნიკურ სიჭარჭულეს მიოშანუანს. == გეოგრაფია == [[ფაილი:Ethiopia.png|thumb|left]] ეთიოპია იდვალუაფჷ [[ბჟაეიოლი აფრიკა|ბჟაეიოლ აფრიკას]]. ქიანაშ მახურგე ქიანეფი რე: [[სუდანი]], [[ერიტრეა]], [[ჯიბუტი]], [[სომალი]], [[კენია]]. ქიანაშ ფართობი: 1,104,300 კმ². === რელიეფი === ეთიოპია არძოშე მაღალგვალამი რეგიონი რე [[აფრიკა|აფრიკაშ კონტინენტის]]. ტერიტორიაშ შანულამ ნორთი უკებჷ [[ეთიოპიაშ გვალონა|ეთიოპიაშ გვალონას]], ნამუთ გოძჷ ოორუეშე ობჟათე ეთიოპიშა. გვალონაშ არძოშე მაღალი ნორთი იდვალუაფჷ ქიანაშ ოორუეს. თაქ იდვალუაფუ ქიანაშ უმაღალაში კონკა [[რას-დაშანი]] (4620 მ) დო ტალო (4413 მ). ბჟაეიოლშე, [[აფარიშ რეგიონი|აფარიშ რეგიონს]] იდვალუაფჷ არძოშე დაბალი კონკა [[აფრიკა]]ს. თაშნეშე, ეთიოპიაშ შანულამი ნორთი უკებჷ რზენეფს, თინეფშე არძაშე კაბეტი ქიანაშ ბჟაეიოოლს იდვალუაფუ. === კლიმატი === ეთიოპიაშ ედომუშამი ტერიტორია იდვალუაფჷ სუბეკვატორულ დო ტროპიკულ [[კლიმატი|კლიმატურ ორტყაფუს]], მარა თი ფაქტი, ნამჷ-და ქიანაშ ტერიტორიაშ უმენტაში ნორთი იდვალაუფჷ ეთიოპიაშ გვალონას, ეთმენწყუნს ლიბუ დო ლამე [[კლიმატი|კლიმატის]] ეთიოპიას. [[ტემპერატურა]] ედომუშამი წანმოწანაშ გოძვენას ოშქაშეთ რე +25&nbsp;°C +30&nbsp;°C დო გჷნმურს ნოლექეფიშ ობაღებელი მუდანობა. მარა პიჯიშო რე ბჟაეიოლ ნორთის, თექ სინჩხე დო სქირე ტიოზიშ კლიმატი რე. === წყარიშ რესურსეფი === წყარმალუეფიშ კაბეტი ნორთი ეთიოპიაშ ბჟადალშე ორხველჷ [[ნილოსი]]შ ღანჩოს. თაჸურეშე უკაბეტაში რე [[ცაშფერი ნილოსი|აბბაი]] კჷნე [[ცაშფერი ნილოსი]]. თაქ რე არძაშე კაბეტი [[ტობა]] ეთიოპიას [[ტანა (ტობა)|ტანა]]. ბჟაეიოლს მერკეთ წყარხვეიანი [[წყარმალუ]]ეფი რე, ნამუთ მერსხილი რე სქირე კლიმატიწკჷმა. ქიანაშ უკაბეტაში წყარმალუ რე [[ჯუბა (წყარმალუ)|ჯუბა]]. === ფლორა დო ფაუნა === ობჟათე-ბჟადალ ეთიოპიას იდვალუაფუ არძაშე კაბეტი ეკვატორული ტყალეფიშ მასივი, ფლორა დო ფაუნაშ უკაბეტაში ანდაფერუამობათ. [[XVIII ოშწანურა]]ს ქიანაშ დოხოლაფირო გვერდი ტერიტორია უკებუდჷ ტყალეფს, მარა მახორობაშ ძინაშ დო ოფუტე მეურნალაშ გოვითარაფაშ შედეგო ტყაშ ფართობიქ შანულამო დირკჷ. ტყაშ ფართობიშ დარკებაწკჷმა ართო ჩხოლარეფქ ხოლო დირკჷ. ეთიოპიას ასეშო შეილებჷნა ქოძირათ [[მუნჭყვი|მუნჭყვეფი]], [[ავაზა]], [[ნჯილო]], [[მელა]], [[ნიანგი|ნიანგეფი]], [[ჟირაფი|ჟირაფეფი]], [[ბეჰემოთი]] დო [[ქია]]. ეთიოპიაშ ოორუე რეგიონს ხე ოშა-გოშა ჩხოლარეფი - [[ანტილოპა ნიალა]] დო [[ეთიოპიური თხა]]. == მონძალა == * '''[[ადის-აბება]]''' - იმპერატორიშ დოხორე (XVIII ო.) დო „აფრიკაშ ჸუდე“ (XX ო.) * '''[[აქსუმი (ნოღა)|აქსუმი]]''' - ნანოღუ დო სტელა (II ო.) * '''[[სიმენიშ ერუანული პარკი]]''' * '''[[ლალიბელიშ კირდეს ეშაჭკირილი ოხვამე|ლალიბელა]]''' - კირდეს ეშაჭკირილი ოხიდა (XI ო.) * '''[[ფასილ-გებიშ ჯიხა|გონდერი]]''' - ჯიხა (XVII ო.) == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://worlds.ru/africa/ethiopia/history2.shtml მუსიკა ეთიოპიას] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304062019/http://www.worlds.ru/africa/ethiopia/history2.shtml |date=2016-03-04 }} * [http://www.muzprosvet.ru/aethiopien.html ეთიოპიაშ ტრადიციულ მუსიკა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150628020216/http://www.muzprosvet.ru/aethiopien.html |date=2015-06-28 }} * [http://www.timelessethiopia.com/foto/index.html სურათეფი ეთიოპიაშე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060821130707/http://www.timelessethiopia.com/foto/index.html |date=2006-08-21 }} * [http://www.freeworldmaps.net/africa/ethiopia/map.html ეთიოპიაშ რუკა] * [http://abesin.ru/ აბისინიაშ ისტორია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090213044519/http://abesin.ru/ |date=2009-02-13 }} * [http://ethiopia-tourizm-planet.blogspot.com/ ტურიზმი ეთიოპიას] * [https://web.archive.org/web/20160304200734/http://www.conflictologist.org/main/vojny-i-konflikty-v-tropicheskoy-afrike.htm#ethiopia მასალეფი ეთიოპიაშ უახალაშ ისტორიაშენი] == სქოლიო == {{Commonscat|Ethiopia|ეთიოპია}} {{სქოლიო}} {{აფრიკაშ ქიანეფი}} [[კატეგორია:ეთიოპია| ]] [[კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] 65dnqsr3xvfrr1g31j4itx733ckcnrt 0 18694 254703 233054 2026-11-06T02:00:59Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254703 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = ''Jamhuuriyadda Soomaaliya<br />جمهورية الصومال<br />Jumhūriyyat as-Sūmāl‎<br />Somali Republic'' |ედომუშამი_ჯოხო = სომალიშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =სომალი |შილა = Flag of Somalia.svg |გერბი = Coat of arms of Somalia.svg |რუკა = Somalia (orthographic projection).svg |ჰიმნი = Soomaaliyeey Toosoow |დევიზი = |ოფიციალური_ნინეფი =[[სომალი (ნინა)|სომალი]]<br />[[იტალიური ნინა|იტალიური]], [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]], [[არაბული ნინა|არაბული]] (მაჟირაფონი ნინეფი) |რელიგია= [[ისლამი]] |ნანანოღა= [[მოგადიშო]] |latd=2 |latm=02 |latNS=N |longd=45 |longm=21 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =მოგადიშო, [[ჰარგეისა]] |თარობაშ_ტიპი = გინმალი თარობა |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[სომალიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[ჰასან შეიხ მუჰამადი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[სომალიშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =ჰამზა აბდი ბარე |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 44-ა |ფართობი =637,657 |წყარი_% = |ოეგებიე_მახორობა =18,143,378 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 78-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2023 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 27.2 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 199-ა |ედპ_ppp_წანა = 2024 |ედპ_ppp = $34.03 მილიარდი |ედპ_ppp_რანგი = 145-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$2,060 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი =181-ა |აგი =0.380 |აგი_ტენდენცია =<font color="red">დაბალი</font> |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =193-ქ |აგი_წანა =2022 |ვალუტა= [[სომალიშ შილინგი]] |ვალუტაშ_კოდი =SOS |ქიანაშ_კოდი =SO |ბორჯიშ_ორტყაფუ =([[UTC]] +3სთ.) |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.so]] |ოტელეფონე_კოდი =+252 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''სომალი''' ({{lang-ar|الصومال}}), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა '''სომალიშ რესპუბლიკა''' ({{lang-so|''Jamhuuriyadda Soomaaliya''}}, {{lang-ar|جمهورية الصومال}}) — სახენწჷფო [[აფრიკა]]ს, [[სომალიშ ჩქონი|სომალიშ ჩქონს]]. ქიანას ოორუე-ბჟადალშე უხურგანს [[ჯიბუტი]], ობჟათე-ბჟადალშე - [[კენია]], ოორუეშე უხურგანს [[ადენიშ ჸუჯი]], ნამუშ საშუალებათ ქიანა მითმიარსხუ [[იემენი|იემენს]], ბჟაეიოლშე სომალს უხურგანს [[ინდოეთიშ ოკიანე]], ბჟადალშე - [[ეთიოპია]]. სომალიშ რელიეფი თარო აკმოდირთუ რზენეფშე დო ზურგეფშე.<ref>cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/so.html|title=Somalia|accessdate=2009-05-31|date=200 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150922000000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/so.html%7Ctitle%3DSomalia%7Caccessdate%3D2009-05-31%7Cdate%3D200 |date=2015-09-22 }}9-05-14|work=[[World Factbook]]|publisher=[[Central Intelligence Agency]]</ref> სომალიშ ტერიტორიაშ უდიდაში ნორთი იდვალუაფუ კინე თე ჯოხოდვალაშ ჩქონს, მახორობაშ უდიდაშ ნორთის აკმადგინანა [[სომალარეფი]]. სომალიშ ტერიტორიას ოხორუეფი უჯვეშაში ბორჯიშე არსებენდჷ. შქა ოშწანურეფშე თე ტერიტორია მუსლიმანური სახენწჷფოეფიშ აკმადგინალი ნორთი რდჷ. მოგვიანეთ უკვე თე ტერიტორიას [[ბრიტანეთიშ იმპერია]] აკონტროლენდჷ. [[1960]] წანას მოხვადჷ სომალიშ ზოხორინალაშ გჷმოცხადაფაქ, გვალო თიმ წანას აკიართიანჷ [[ბრიტანული სომალილენდი|ბრიტანულ სომალილენდიქ]] დო [[იტალიური სომალილენდი|იტალიურ სომალილენდიქ]]. მოგვიანეთ ქიანას დემყარჷ ოურდუმე მართუალაქ. [[1991]] წანაშე [[2000]] წანაშა, ქაინას ვა არსებენდჷ ოერეფოშქაშეთ აღიარაფილი თარობა. 1991 წანაშე თე სახენწჷფოს [[ომენოღალე ლჷმა]] მეურს, სომალს შხირას მუთმოხვადუ თარობეფიშ თირუა. ქიანაშ მუზმარენ რეგიონს აკოქიმინელი რე აკანური თარობეფი, ნამუთ ზოხორინალას უზიმუანა. თინეფშე ეიოშანალი რე ქიანაშ ოორუეშე მადვალუ [[სომალილენდი]]. == პროვინციეფი == [[ფაილი:Somalia-regions-states 2.png|მარცხნივ|მინი|200px|სომალიშ პროვინციეფი]] {{main|სომალიშ პროვინციეფი}} სომალი ირთუ 19 პროვინციათ (''gobolka''): {| |- |<ol> <li>[[ავდალი]] (*) <li>[[ბაკული]] <li>[[ბენადირი]] <li>[[ბარი (სომალი)|ბარი]] <li>[[ბეი (სომალი)|ბეი]] <li>[[გალგუდუდი]] <li>[[გედო (სომალი)|გედო]] <li>[[ჰირანი]] <li>[[ოშქაშე ჯუბა]] |<ol start=10> <li>[[გიმენი ჯუბა]] <li>[[მუდუგი]] <li>[[ნუგალი]] <li>[[სანააგი]] (*) <li>[[ოშქაშე შებელე]] <li>[[გიმენი შებელე]] <li>[[სული]] (*) <li>[[ტოგდერი]] (*) <li>[[ვოკუი-გალბიდი]] (*) </ol> |} <small>''ხვილაფა:'' რეგიონეფი, ნამუთ შანილი რე (*), მუშითაღიარაფილი [[სომალილენდი|სომალილენდიშ რესპუბლიკა]] მუშ ტერიტორიათ კოროცხუნს.</small> == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{Commonscat|Somalia|სომალი}} {{მერკე}} {{აფრიკაშ ქიანეფი}} [[კატეგორია:სომალი| ]] [[კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] lcp4nw6xb27qbmdjypct15kdrn4gl49 0 18706 254704 249755 2026-11-06T02:01:35Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254704 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{lang-ar|جمهورية السودان}}<br />{{lang-en|Republic of Sudan}} |ედომუშამი_ჯოხო = სუდანიშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =სუდანი |შილა = Flag of Sudan.svg |გერბი = Emblem of Sudan.svg |რუკა = Sudan (orthographic projection) highlighted.svg |ჰიმნი = [[სუდანიშ ჰიმნი|نحن جند الله، جند الوطن]] <br />{{small|''ჩქი ღორონთიშ ჯარიშკოჩეფი ვორეთ, ოდაბადეშ ჯარიშკოჩეფი''}} <br /><center>[[File:Sudanese national anthem, performed by the U.S. Navy Band (instrumental).oga]]</center> |დევიზი =გომორძგუა ჩქინი რე (an-Nasru la-naa) |ოფიციალური_ნინეფი =[[არაბული ნინა|არაბული]], [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]] |რელიგია= [[ისლამი]], [[სუნიზმი|სუნიტური]] გეჸვენჯობაშ |ნანანოღა= [[ხარტუმი]] |latd=15 |latm=38 |latNS=N |longd=032 |longm=32 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =[[ომდურმანი]]<ref>cite web |publisher=United Nations |title=Population of capital cities and cities of 100 000 or more inhabitants: latest available year, 1990–2009| work=Demographic Yearbook 2009 – 2010 |url= https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/2000_round.htm |pages=288–289 |year=2011 |accessdate=12 May 2012 ([https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2009-2010/Table08.pdf Table 8])</ref><ref>cite web |title=Sudan: States, Major Cities, Towns & Agglomeration – Statistics & Maps on City Population |work=City Population |url= http://www.citypopulation.de/Sudan.html |year=2011 |accessdate=12 May 2012</ref> |თარობაშ_ტიპი = [[დომინანტური პარტიული სისტემა|დომინანტური-პარტიული]] [[ფედერაცია|ფედერალური]] [[საპრეზიდენტო სისტემა|საპრეზიდენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[სუდანიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[ომარ ალ-ბაშირი]] {{small|([[ერუანული კონგრესი (სუდანი)|NCP]])}} |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ვიცე-პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[ალი ოსმან მუჰამედ ტაჰა]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 16-ა |ფართობი =1 886 068 |წყარი_% =0 |ოეგებიე_მახორობა ={{ძინა}}40 234 882 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი =34-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2015 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 16.4 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = |ედპ_ppp_წანა = 2014 |ედპ_ppp = $94 მილიარდი<ref>cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=33&pr.y=16&sy=2014&ey=2014&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=732&s=PPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Sudan |publisher=International Monetary Fund |accessdate=1 October 2014</ref> |ედპ_ppp_რანგი = |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$1 793 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = |აგი =0.473 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = ოშქაშე |აგი_რანგი =167-ა |აგი_წანა =2013 |ვალუტა= [[სუდანური გირვანქა]] |ვალუტაშ_კოდი =SDG |ქიანაშ_კოდი = |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[ბჟაეიოლი აფრიკაშ ბორჯი]]/[[UTC]]+3 |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.sd]], [[سودان.]] |ოტელეფონე_კოდი =+249 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''სუდანი''' ({{lang-ar|السودان}}), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — '''სუდანიშ რესპუბლიკა''' ({{lang-ar|جمهورية السودان}} [ჯუმჰურიატ ას-სუდან]) — [[სახენწჷფო]] [[ბჟაეიოლი აფრიკა|ბჟაეიოლ აფრიკას]]. ქიანას ოორუეშე უხურგანს [[ეგვიპტე]], ოორუე-ბჟადალშე -[[ლიბია]], ბჟადალშე - [[ჩადი]], ობჟათე-ბჟადალშე - [[ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკა]], ობჟათეშე - [[ობჟათე სუდანი]], ობჟათე-ბჟაეიოლშე [[ერიტრეა]] დო [[ეთიოპია]]. ოორუე-ბჟაეიოლშე ომძღჷ [[ჭითა ზუღა]]. ქიანაშ ნანანოღა — [[ხარტუმი]]. === ადმინსიტრაციული დორთუალა === {{Main|სუდანიშ ადმინისტრაციული დორთუალა}} [[ფაილი:WN 06-0142-39 - Flickr - NZ Defence Force.jpg|მარცხნივ|მინი|200პქ|ნოღა ხარტუმი]] სუდანი ადმინისტრაციულო ირთუ 18 პროვინციათ<ref>Атлас мира|2010|150—151|Судан, Эритрея, Эфиопия, Джибути, Сомали</ref> ([[არაბული ნინა|არაბ.]]: ''[[ვილაიეთი|ვილაიეთეფი]]''), თაშნეშე კანკალეშა იჯოხოდვალუაფუ შტატეფო: * [[ჩე ნილოსი (პროვინცია)|ჩე ნილოსი]] * [[ბჟაეიოლი დარფური]] * [[გედარეფი]] * [[ლენი ნილოსი (პროვინცია)|ლენი ნილოსი]] * [[ბჟადალი დარფური]] * [[ბჟადალი კორდოფანი]] (კინ აკიქიმინჷ 2013 წანას) * [[კასალა (პროვინცია)|კასალა]] * [[ჭითა ზუღა (პროვინცია)|ჭითა ზუღა]] * [[ნილოსი (პროვინცია)|ნილოსი]] * [[ოორუე პროვინცია (სუდანი)|ოორუე პროვინცია]] * [[ოორუე დარფური]] * [[ოორუე კორდოფანი]] * [[სენარი (პროვინცია)|სენარი]] * [[ცენტრალური დარფური]] * [[ხარტუმი (პროვინცია)|ხარტუმი]] * [[ელ-გეზირა]] ("კოკეფი") * [[ობჟათე დარფური]] * [[ობჟათე კორდოფანი]] [[ფაილი:Bazaro en Omdurman 001.jpg|მარრცხნივ|მინი|200პქ|ნოღა ომდურმანი]] == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://news.bbc.co.uk/hi/russian/in_depth/newsid_2839000/2839615.stm სუდანი BBC-ის: კილიშკილშა ცნობარი] * [http://muslimpolitic.ru/2014/10/politicheskie-perspektivy-sudana-chast-pervaya-yug-eto-tolko-nachalo/ სუდანიშ პოლიტიკური პერსპექტივეფი] * [http://www.freeworldmaps.net/africa/sudan/map.html რუკა - სუდანი] * [http://www.geopoesia.ru/ru/map/sudan/historic/admin.html სუდანიშ ადმინისტრაციული რუკა]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.icrc.org/web/rus/siterus0.nsf/htmlall/sudan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605092613/http://www.icrc.org/web/rus/siterus0.nsf/htmlall/sudan |date=2009-06-05 }} * [https://web.archive.org/web/20160304200734/http://www.conflictologist.org/main/vojny-i-konflikty-v-tropicheskoy-afrike.htm#sudan მასალეფი სუდანიშ უახალაში ისტორიაშ გეშა] *პ. გუსტერინი [http://arabinform.com/publ/mezhsudanskij_konflikt_i_interesy_zarubezhnykh_stran/113-1-0-1185 სუდანშქაფონი კონფლიქტი დო გალენური ქიანეფიშ ინტერესეფი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170721175426/http://arabinform.com/publ/mezhsudanskij_konflikt_i_interesy_zarubezhnykh_stran/113-1-0-1185 |date=2017-07-21 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} {{მერკე} {{აფრიკაშ ქიანეფი}} {{აფრიკაშ რსხუ}} [[კატეგორია:ჭითა ზუღაშ მახურგე ქიანეფი]] [[კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:არაბულნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] q1xiknh363k4e5l4swabob9uyfsgcz2 0 18824 254689 250032 2026-11-06T01:38:01Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254689 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = Repubulika y'u Rwanda ([[კინიარუანდა]])<br/>République du Rwanda ([[ფრანგული ნინა|ფრანგ.]]) |ედომუშამი_ჯოხო = რუანდაშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =რუანდა |შილა = Flag_of_Rwanda.svg |გერბი = Coat of arms of Rwanda.svg |რუკა =LocationRwanda.svg |ჰიმნი = ''[[რუანდაშ ჰიმნი|Rwanda nziza]]''<br/>{{small|''სკვამი რუანდა''}}<br /><center>[[File:Hymne National du Rwanda.ogg]]</center> |დევიზი ="Ubumwe, Umurimo, Gukunda Igihugu"<br/>{{small|"ართობა, ხანდა, პატრიოტიზმი"}} |ოფიციალური_ნინეფი =[[კინიარუანდა]], [[ფრანგული ნინა|ფრანგული]], [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]] |რელიგია= |ნანანოღა= [[კიგალი]] |latd=1 |latm=57 |latNS=S |longd=30 |longm=4 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =კიგალი |თარობაშ_ტიპი = გვერდო საპრეზიდენტო [[კონსტიტუციური რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[რუანდაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[პოლ კაგამე]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[რუანდაშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[ანასტას მურეკეზი]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 145-ა |ფართობი =26,338 |წყარი_% =5,3 |ოეგებიე_მახორობა =11,262,564 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 77-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2015 |მახორობაშ_ცენზი = 10,515,973 |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2012 |მახორობაშ_მეჭედალა = 445 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 29-ა |ედპ_ppp_წანა = 2015 |ედპ_ppp = $20.343 მილიარდი |ედპ_ppp_რანგი = |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$1,784 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = |აგი ={{ძინა}}0.506 |აგი_ტენდენცია = |აგი_კატეგორია = <font color="red">დაბალი</font> |აგი_რანგი =151-ა |აგი_წანა =2013 |ვალუტა= [[რუანდული ფრანკი]] |ვალუტაშ_კოდი =RWF |ქიანაშ_კოდი =RWA |ბორჯიშ_ორტყაფუ = ([[UTC]] +2სთ.) |ზარხულიშ_ბორჯი =([[UTC]] +2სთ.) |cctld = [[.rw]] |ოტელეფონე_კოდი =+250 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''რუანდაშ რესპუბლიკა''' ([[1991]] წანაშახ — ''რუანდული რესპუბლიკა'', {{lang-fr|République Rwandaise}}) — [[სახენწჷფო]] [[ბჟაეიოლი აფრიკა|ბჟაეიოლ აფრიკას]]. რუანდას ბჟადალშე უხურგანს [[კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა]], ოორუეშე - [[უგანდა]], ბჟაეიოლშე - [[ტანზანია]] დო ობჟათეშე - [[ბურუნდი]]. ქიანას ქჷნდჷრამი აკანეფიშ სიბრელეშ გეშა მეტჯოხო უღუ ''ვითოში ქჷნდჷრიშ დიხა'' ({{lang-fr|Pays des Mille Collines}}, [[კინიარუანდა]] - Igihugu cy’Imisozi Igihumbi). ქიანა მოსოფელს რჩქინელი რე [[1994]] წანას მოხვალამირი [[გენოციდი რუანდას|გენოციდიშ]] გეშა. ქიანაშ ნანანოღა - კიგალი. == გეოგრაფია == [[ფაილი:Rw-map.png|thumb|275px|რუანდაშ რუკა]] [[ფაილი:Rwanda Topography.png|thumb|275px|რუანდაშ ტოპოგრაფიული რუკა]] [[ფაილი:Rwanda satellite map.png|thumb|275px|რუანდაშ მიოჯინი კოსმოსიშე]] რუანდა იდვალუაფუ [[აფრიკა|აფრიკაშ]] ცენტრის, [[ეკვატორი|ეკვატორშე]] არხოს ობჟათეჸურე. ბჟადალშე მახურგე [[კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოშ დემოკრატიულ რესპუბლიკაწკჷმა]] იდვალუაფუ [[კივუშ ტობა]] დო [[წყარმალუ]] [[რუზიზი]], ნამუთ [[ბჟაეიოლი აფრიკაშ აკოცჷმაშ ღოზი]]შ ნორთი რე. ქიანაშ ცენტრის იდვალუაფუ თიში [[ნანანოღა]] — [[კიგალი]]. რუანდაშ რელიეფი თარო აკმოდირთუ ოშქაშე სიმაღალაშ გეფით, ბჟადალი ხურგას სიმაღალე უცმას ელმურს კივუშ ტობაშ დო წყარმალუ რუზიზიშ წყარპიჯეფშა, ბჟაეიოლშე ჭიეჭიეთ იკუნტარებუ [[ტანზანია|ტანზანიაშ]] მალობათ, სოდეთ თარო იდვალუაფუ დოლოეფი დო [[ჭყენჭყი|ჭყენჭყეფი]]. რუანდას იდვალუაფუ წყარმალუ [[ნილოსი]]შ კანკალე ნადუ. წყარმალუ ნილოსიშ დო [[კონგო (წყარმალუ)|კონგოშ]] ღანჩოეფი რუანდაშ ტერიტორიას ხოლო რე. არძოშე დიდი [[ტობა]] რე — [[კივუშ ტობა]], ნამუთ აფრიკაშ აკა ტობა რე, სოდეთ ვა ხე [[ნიანგეფი]]. ქიანაშ ობჟათეშე დო ბჟაეიოლშე რსებენს მორჩილი ტობეფიშ ბუნა (თექ ნიანგეფი ხე). === კლიმატი === [[კლიმატი]] — [[სუბეკვატორული კლიმატური ორტყაფუ|სუბეკვატორული]], ზუღაშ დონეშე შანულამი სიმაღალაშ გეშა სეზონურო ლამე დო ქექე რე. კიგალსა (1550 მეტრ სიმაღალას) თუთაშ ოშქაშე ტემპერატურა ედომუშამი წანაშ გოძვენას აკმადგინანს 17-21 °C-ს. ნოლექეფი დოხოლაფირო 1000—1500 მმ რე წანმოწანას. სქირე სეზონი — მანგიშე ეკენიაშამო. === ფლორა დო ფაუნა === ჩანარობა — თარო სავანა, გვალეფიშ კართეფს ლამე ტროპიკული [[ტყა|ტყალეფი]]. ჩხოლარეფიშ ორენი დახე მოჯალაგერი რე. არძოშე დიდი ჩხოლარეფი ([[ანტილოპეფი]], [[კამბეშეფი]], [[ხვალოქაშობურეფი|ხვალოქა]], [[ზებრეფი]], [[ნჯილო|ნჯილოეფი]], [[მუნჭყვეფი]], [[ბეჰემოთი|ბეჰემოთეფი]], [[ნიანგეფი]], [[გორილა|გორილეფი]]) ასქილადირი რე ხვალე [[ტყაჩირი|ტყაჩირეფს]]. == თაშნეშე ქოძირით == * [[რუანდაშ გენოციდი]] * [[:rw:|კინიარუანდაშ ნინამი ვიკიპედია]] * [[რუანდაშ ერუანული პარკეფიშ ერკებული]] == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.gov.rw/government/historyf.html რუანდაშ ისტორია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201105401/http://www.gov.rw/government/historyf.html |date=2008-12-01 }} * [http://genocide.ru/lib/genocides/rwanda.htm გენოციდი რუანდას] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090307235708/http://genocide.ru/lib/genocides/rwanda.htm |date=2009-03-07 }} * [http://africa-tur.ru/ruanda/informatsija_o_strane/ruanda_-_strana_tysjachi_kholmov/ რუანდა. ვითოში ქჷნდჷრიშ ქიანა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101124044241/http://africa-tur.ru/ruanda/informatsija_o_strane/ruanda_-_strana_tysjachi_kholmov/ |date=2010-11-24 }} * [https://web.archive.org/web/20160304200734/http://www.conflictologist.org/main/vojny-i-konflikty-v-tropicheskoy-afrike.htm#rwanda რუანდაშ უახალაში ისტორიაშ მასალეფი]. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მერკე}} {{Commonscat|Rwanda|რუანდა}} {{აფრიკაშ ქიანეფი}} {{აფრიკაშ რსხუ}} {{ერეფიშ წორომაჸალობა}} [[კატეგორია:რუანდა|*]] [[კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:ფრანგულნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] kmgol6v1pg4m2o45szq3yea16use9jp 0 18843 254725 242164 2026-11-06T02:50:07Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254725 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო = ჯასტინ ტრიუდო<br />Justin Trudeau | სურათი=Justin Trudeau at Eurasia Group 2023 US-Canada Summit (52807415495) (cropped) (cropped).jpg | სურათიშ ზჷმა =250პქ | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო= | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[ფაილი:Royal Coat of arms of Canada.svg|25პქ]][[კანადა]]შ 23-ა [[კანადაშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]][[ფაილი:Flag_of_Canada.svg|25პქ]] | პოსტი დეკინჷ = [[4 გჷმათუთა]], [[2015]] | პოსტი დიტუ = [[14 მელახი]],[[2025]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი =[[ელისაბედ II]] <small>(2015-2022)</small><br>[[ჩარლზ III]] | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი= [[სტივენ ჰარპერი]] | მონძე = [[მარკ კარნი]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი დო ხანი|1971|12|25}} | დაბადებაშ აბანი= [[ოტავა]], [[კანადა]] | ღურაშ თარიღი = | ღურაშ აბანი= | მენოღალობა ={{შილა|კანადა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა =[[პიერ ტრიუდო]] | ნანა =[[:en:Margaret Trudeau|მარგარეტ სინქლერ ტრიუდო კემპერი]] | ალმასქუ =[[:en:Sophie Grégoire|სოფი გრეგუარი]] | სქუალეფი=3 | განათება =[[მაკგილიშ უნივერსიტეტი]], [[ბრიტანეთიშ კოლუმბიაშ უნივერსიტეტი]] | პროფესია =[[მარწაფალი]] | საქვარუა =პოლიტიკა | რელიგია =[[კათოლიციზმი|კათოლიკე]] | ჯილდოეფი = | პარტია = [[კანადაშ ლიბერალური პარტია]] | ვებ-საიტი=[http://justin.ca/ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = [[კანადაშ ლიბერალური პარტია]]შ ლიდერი | პოსტი დეკინჷ2 = [[14 პირელი]], [[2013]] | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ჯასტინ (ჟუსტენ) პიერ ჯეიმს ტრიუდო'''<ref>ინგლისურო ჯოხო გჷმირაგადუაფუ — "ჯასტინ", ფრანგულო გჷმირაგადუაფუ მუჭოთ "ჟუსტენ", მარა შეთმეფხვადჷნა ჯოხო "ჯასტინი"</ref> ({{lang-en|Justin Pierre James Trudeau}}; {{დაბადებაშ თარიღი|25|12|1971}}, [[ოტავა]]) — [[კანადა|კანადარი]] პოლიტიკოსი, [[კანადაშ პრემიერ-მინისტრი|კანადაშ 23-ა პრემიერ მინისტრი]] [[2015]]-[[2025]] წანეფს. [[კანადაშ ლიბერალური პარტია]]შ მაკათური, [[2013]]-[[2025]] წანეფს რდჷ თე პარტიაშ ლიდერი. კანადაშ ჸოფირი [[კანადაშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრიშ]] [[პიერ ტრიუდო|პიერ ელიოტ ტრიუდოშ]] უნჩაში ქომოლსქუა. კანადაშ ლიბერალურ პარტიაქ ჯასტინ ტრიუდოშ დუდალათ [[კანადაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი (2015)|2015 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფს]] გიმორძგუ, დო თეშნერო ტრიუდოქ [[კანადაშ პრემიერ-მინისტრი|კანადაშ ისტორიას მაჟირა არძაშე ახალნორდი პრემიერ-მინისტრო]] გჷნირთჷ ([[ჯო კლარკი]]შ უკული, ნამუქჷთ კანადაშ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტი დეკინჷ 40 წანაშ ხანს, [[1979]] წანას). == ბიოგრაფია == ჟან-დე-ბრებეფიშ კოლეჯიშ ოშქაშე სკოლაშ თებაშ უკული, [[მაკგილიშ უნივერსიტეტი]]ს ინგლისური ლიტერატურაშ ბაკალავრიშ ხარისხი ეჭოფჷ დო [[ბრიტანეთიშ კოლუმბიაშ უნივერსიტეტი]]ს - პედაგოგიკაშ ბაკალავრიშ ხარისხი. სოციალურ რკვიეფს ამანჯენდჷ, [[:en:West Point Grey Academy|ვესტ პოინტ გრეიშ აკადემიას]] დო [[ვანქუვერი|ვანქუვერს]], [[უინსტონ ჩერჩილი]]შ ჯოხონობაშ ოშქაშე სკოლას ფრანგულ ნინას დო მათემატიკას ოგურუანდჷ . [[2002]] წანაშე, 2 წანაშ გოძვენას, [[:en:École Polytechnique de Montréal|მონრეალიშ პოლიტექნიკურ სკოლას]] საინჟინერო საქვარს გურაფულენდჷ. [[2004]] წანას, მუშენდჷ რადიოდგჷმილი CKAC-ს. [[2005]]—[[2006]] წანეფს, [[მაკგილიშ უნივერსიტეტი]]ს „ანდოგანი ორთაშ გეოგრაფიაშ“ (''Environmental Geography'') სპეციალობათ მაგისტრატურას გურაფულენდჷ. == პიჯული რინა == [[ფაილი:ETalk2008-Justin Trudeau Sophie Gregoire.jpg|thumb|left|170px|ჯასტინ ტრიუდო დო მუში ალმასქუ სოფი გრეგუარი [[ტორონტოშ კინოფესტივალი|ტორონტოშ კინოფესტივალს]] (2008)]] ჯასტინიშ მასქერეფქ ართიანს დეთხიეს, მუჟამსჷთ ჯასტინი 6 წანერი რდჷ. ჯასტინიშ ჯიმალეფი — ალექსანდრი (დ. 25.12.1973, ჟურნალისტი დო რეჟისორ-დოკუმენტალისტი) დო მიშელი (2.10.1975 — 13.11.1998, სტუდენტი, თხილამურეფით სიონტიშ ბორჯის გიმნაველი შვეს ქათაჸუნ დო დოღურჷ, თიში რსხულქ ვა აგორეს). [[2005]] წანაშ [[28 მესი]]შე ალმასქუთ ჸუნს ჸოფილი ტელემაჸვენჯი დო ფოტომოდელი [[:en:Sophie Grégoire|სოფი გრეგუარი]], ჸუნს სუმი სქუა: * ქომოლსქუა ქსავიერ ჯეიმსი <small>(18.10.2007)</small>; * ცირასქუა ელა-გრეის მარგარეტი<small> (05.02.2009)</small><ref>[http://celebritybabies.people.com/2009/02/07/justin-and-sophie-trudeau-welcome-daughter-ella-grace/ Justin and Sophie Trudeau Welcome Daughter Ella-Grace]</ref>; * ქომოლსქუა ადრიანი <small>(28.02.2014)</small><ref>[http://www.cbc.ca/news/politics/justin-trudeau-welcomes-baby-son-hadrian-1.2555028/ Justin Trudeau welcomes baby son, Hadrian]</ref>. ==რესურსეფი ინტერნეტის == * [https://web.archive.org/web/20150916050438/http://justin.ca/ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] == სქოლიო == {{სქოლიო|2}} [[კატეგორია:კანადაშ ლიბერალური პარტია]] [[კატეგორია:კანადაშ პრემიერ-მინისტრეფი]] d02theaw8jontm73fa9sptxfv11ufqa 0 19017 254675 243237 2026-11-06T00:54:11Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254675 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = [[ფაილი:Monggol ulus.svg|50px]]<br />Монгол Улс <br /> Mongol Uls |ედომუშამი_ჯოხო = მონღოლეთი |ოართე_ჯოხო =მონღოლეთი |შილა = Flag_of_Mongolia.svg |გერბი = State_emblem_of_Mongolia.svg |რუკა = Mongolia (orthographic projection).svg |ჰიმნი = [[მონღოლეთიშ ერუანული ჰიმნი|Монгол Улсын төрийн дуулал]]<br/><center> </center> |დევიზი = |ოფიციალური_ნინეფი =[[მონღოლური ნინა|მონღოლური]] |რელიგია= {{unbulleted list | 51.7% [[ბუდიზმი მონღოლეთის|ბუდიზმი]] | 40.6% [[ვარელიგურობა|ვა რელიგიური]] | 3.2% [[ისლამი მონღოლეთის|ისლამი]] | 2.5% [[მონღოლური შამანიზმი|შამანიზმი]] | 1.3% [[ქირსიანობა მონღოლეთის|ქირსიანობა]] | 0.7% [[რელიგია მონღოლეთის|შხვა]] }} |ნანანოღა= [[ულან-ბატორი]] |latd=47 |latm=55 |latNS=N |longd=106 |longm=53 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ულან-ბატორი, [[ერდენეტი]], [[დარჰანი]] |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარული]] [[საპრეზიდენტო რესპუბლიკა|გვერდო საპრეზიდენტო რესპუბლიკა]]<ref name="IDEA">{{Cite web |last=Odonkhuu |first=Munkhsaikhan |author-link=<!-- Munkhsaikhan Odonkhuu --> |date=12 February 2016 |title=Mongolia: A Vain Constitutional Attempt to Consolidate Parliamentary Democracy |url=http://www.constitutionnet.org/news/mongolia-vain-constitutional-attempt-consolidate-parliamentary-democracy |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225144740/http://www.constitutionnet.org/news/mongolia-vain-constitutional-attempt-consolidate-parliamentary-democracy |archive-date=February 25, 2016 |access-date=21 February 2016 |website=ConstitutionNet |publisher=[[International Institute for Democracy and Electoral Assistance|International IDEA]] |quote=Mongolia is sometimes described as a semi-presidential system because, while the prime minister and cabinet are collectively responsible to the SGKh, the president is popularly elected, and his/her powers are much broader than the conventional powers of heads of state in parliamentary systems. |df=mdy-all}}</ref> |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[მონღოლეთიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[უხაანგიინ ხურელსუხი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[მონღოლეთიშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[ლუვსანნამსრაინი ოიუნ-ერდენე]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 18-ო |ფართობი =1,564,116 |წყარი_% =0.67<ref name="cia">{{Cite web |title=Mongolia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mongolia/ |access-date=August 9, 2015 |website=The World Factbook |publisher=CIA |df=mdy-all |archive-date=9 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109221145/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mongolia |url-status=live}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა =3,504,741 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 131-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2023<ref>{{cite web|url=https://1212.mn/en/dissemination/73110203 | title=MONGOLIAN STATISTICAL INFORMATION SERVICE}}</ref> |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 2.24 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = |ედპ_ppp_წანა = 2023 |ედპ_ppp = {{ძინა}} $52.989 მილიარდი<ref name="IMFWEO.MN">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=948,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Mongolia) |publisher=[[International Monetary Fund]] |date=10 October 2023 |access-date=16 October 2023}}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 124-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე ={{ძინა}} $15,087<ref name="IMFWEO.MN" /> |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 103-ა |აგი ={{ძინა}}0.741 |აგი_ტენდენცია = |აგი_კატეგორია = <font color="green">მაღალი</font> |აგი_რანგი =96-ა |აგი_წანა =2022 |ვალუტა= [[მონღოლური ტუგრიკი|ტუგრიკი]] |ვალუტაშ_კოდი =MNT |ქიანაშ_კოდი =MN |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+8:00]] ([[UTC+7:00]]¹) |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.mn]] |ოტელეფონე_კოდი =+976 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= ¹კანკალე რეგიონს რე [[UTC+7:00]] ბორჯიშ ზონა }} '''მონღოლეთი'''{{efn|{{lang-mn|Монгол Улс|Mongol Uls}}; [[მონღოლური ჭარალუა]]: {{MongolUnicode|ᠮᠤᠩᠭᠤᠯ}} {{MongolUnicode|ᠤᠯᠤᠰ}}, {{IPA|mn|mɔŋɢəɮ ʊɮs}}, {{transliteration|Mong|moŋɣol ulus}}; [[აიოწორი თანგუა|აიწ.]] „მონღოლური ერი“ ვარ-და „მონღოლეთიშ სახენწჷფო“<br/>{{IPAc-en|audio=En-us-Mongolia.ogg|m|ɒ|ŋ|ˈ|ɡ|oʊ|l|i|ə}} {{respell|mong|GOH|lee|ə}}}} [[ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფოეფი|ზუღაშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფო]] [[ბჟაეიოლი აზია|ბჟაეიოლ აზიას]], ნამუსჷთ ოორუეშე უხურგანს [[რუსეთი]], ობჟათშე, ბჟაეიოლშე დო ბჟადალშე — [[ჩინეთი|ჩინეთიშ ოკათე რესპუბლიკა]]. ქიანაშ ფართობი რე 1,564,116 კმ² 3.5&nbsp;მილიონიანი მახორობათ, ნამუშით მოსოფელს არძაშე თხიტხას დოხორელი სუვერენული სახენწჷფო რე. მონღოლეთი მოსოფელს არძაშე უკაბეტაში ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფოეფი რე, ნამუთ ვამძღჷ [[უგნურთუმუ ანდოგანი|ინოხვილერი ზუღას]], ტერიტოირიაშ უმენტაშობა უკებჷ დოლოამი [[სტეპი|სტეპეფს]], ოორუეშე დო ბჟადალშე გვალეფს, ობჟათეშე — [[გობიშ ტიოზი]]ს. [[ულან-ბატორი]] — ქიანაშ ნანანოღა დო [[მონღოლეთიშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაში ნოღა]], სოდე ქიანაშ მახორობაშ დოხოლაფირო გვერდი ოხორანს. თეხანური მონღოლეთიშ ტერიტორიას გამაგენდეს შხვადოშხვა [[გეგია სახენწჷფო]], თინეფს შქას [[ხუნუ]], [[სიანბეი]], [[ჟუჟანიშ სახაკანო]], [[თურქეფიშ სახაკანო]], [[მაჟირა ბჟაეიოლი თურქეფიშ სახაკანო]], [[უიღურეფიშ სახაკანო]] დო შხვ. [[1206]] წანას, [[ჩინგიზ-ყაენი|ჩინგიზ-ყაენქ]] ქუდარსხჷ [[მონღოლეთიშ იმპერია]], ნამუქჷთ ისტორიას გჷნირთუ უკაბეტაში მოხურგე ოსქირონე იმპერიათ. ჩინგიზ-ყაენიშ მოთა [[ყუბილაი|ყუბილაი-ყაენქ]] ქჷდიჸუნუ [[დინოხოლენი ჩინეთი]] დო ქუდარსხჷ [[იუანიშ დინასტია]]. იუანიშ აკოცჷმაშ უკული, [[მონღოლეფი|მონღოლეფქ]] დირთეს მონღოლეთშა დო მაახალეს დინოხოლენი მოზოგ-მოზოგური კონფლიქტეფი, [[დაიან-ყაენი]]შ დო [[ტუმენ ზასაგტ ყაენი]]შ ბორჯიშ მოხ. [[XVI ოშწანურა]]ს, მონღოლეთის [[ბუდიზმი|ტიბეტური ბუდიზმიქ]] მადჷ, ნამუშ უკული გეგნოდჷ [[მანჯურეფი]]შით დჷნარსხუებუ [[ცინიშ დინასტია]]ს, ნამუქთ [[XVII ოშწანურა]]ს ქიანა მუშ აკოდგინალუაშა გენშეჸონუ.[[XX ოშწანურა]]შ დაჭყაფუშო, ქიანაშ ძინათებული ქომოლი მახორობაშ მეხოლაფირო ნასუმოსი ბუდისტი ბერი რდჷ.<ref>Michael Jerryson, ''Mongolian Buddhism: The Rise and Fall of the Sangha,'' (Chiang Mai: Silkworm Books, 2007), 89.</ref><ref>{{Cite web |title=Mongolia – Religion |url=http://asia.isp.msu.edu/wbwoa/east_asia/mongolia/religion.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315082839/http://asia.isp.msu.edu/wbwoa/east_asia/mongolia/religion.htm |archive-date=March 15, 2015 |access-date=January 24, 2015 |website=Michigan State University |df=mdy-all}}</ref> [[1911]] წანას, ცინიშ დინასტიაშ აკოცჷმაშ უკული, მონღოლეთიშ [[მონღოლეთიშ რევოლუცია (1911)|ზოხორინალა გჷმაცხადუ]] დო [[1921]] წანას ფაქტიური [[მონღოლეთიშ რევოლუცია (1921)|ზოხორინალა მიპალჷ ჩინეთიშ რესპუბლიკაშე]]. თე მოლინაშე ჭიჭე ხანიშ უკული, ქიანაქ [[სხუნუეფიშ რსხუ]]შ [[სატელიტი სახენწჷფო]]თ გჷნირთუ. [[1924]] წანას გიჭყჷ [[მონღოლეთიშ ოკათე რესპუბლიკა]]ქ მუჭოთ [[სოციალისტური სახენწჷფო]].<ref name="Sik">{{Cite book |last=Sik |first=Ko Swan |url=https://books.google.com/books?id=H1ecjepq80QC&pg=PA39 |title=Nationality and International Law in Asian Perspective |year=1990 |isbn=9780792308768 |page=39 |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |access-date=2013-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150904002110/https://books.google.com/books?id=H1ecjepq80QC&pg=PA39 |archive-date=September 4, 2015 |url-status=live |df=mdy-all}}</ref> [[1989]] წანაშ ანტიკომუნისტური [[1989 წანაშ რევოლუციეფი|რევოლუციაშ]] უკული, 1990-იანი წანეფიშ დაჭყაფუს მონღოლეთის მოხვადჷ თინჩალი [[მონღოლეთიშ დემოკრატიული რევოლუცია|დემოკრატიული რევოლუციაქ]]. თეს მაჸუნუ [[ანდაპარტიული სისტემა]]ქ, [[1992]] წანაშ ახალი [[კონსტიტუცია]]ქ დო რთულას, მარა იშენით გინულაქ [[საბაზარო ეკონომიკა]]შა. მახორობაშ დოხოლაფირო 30% მეჸუნს გეგია ვარ-და გვერდო გეგია რინაშ წესის; მეცხენობა ჯვეშობურო სქიდჷ კულტურაშ უგურთუ ნორთო. [[ბუდიზმი]] უმენტაშობაშ (51,7%) რელიგია რე, ვარელიგიური მახორობა (40,6%) მაჟირა უკაბეტაშ ბუნა რე. [[ისლამი]] სიკაბეტათ მასუმა რელიგური გემაჸვენჯობა რე (3,2%), სოდე უმენტაშო აკოდვალირი რე ეთნიკურო [[ყაზახეფი|ყაზახეფით]]. ქიანაშ მენმოღალეეფიშ უმენტაშობა რე ეთნიკურო მონღოლი, მახორობაშ დოხოლაფირო 5% აკმადგინანა ყაზახეფი, [[ტუვალეფი]] დო შხვა ეთნიკური უჭიჭაშობეფი, ნამუეფჷთ გიშაკერზაფილო ოხორანა ქიანაშ ბჟადალი რეგიონეფს. მონღოლეთი გეჸვენჯი ერეფოშქაშე ორგანიზაციეფიშ მაკათური რე: [[გოერო]], [[აზიაშ წოროხანდაშ დიალოგი]], [[ბუნა 77|G77]], [[აზიაშ ინფრასტრუქტურული საინვესტიციო ბანკი]], [[უგინობირაფუობაშ ყარაფი]] დო [[ნატო-შ გალენური ურთიართობეფი#მონღოლეთი|NATO-შ გლობალური პარტნიორალა]]. [[1997]] წანას, ქიანქ ქაკათჷ [[მოსოფელიშ ვაჭრუაშ ორგანიზაცია]]ს დო ოცადჷ მუში კათაფაშ გოძინას რეგიონალურ ეკონომიკური დო ვაჭრუაშ ბუნეფს.<ref name="cia" /> == თაშნეშე ქოძირით == * [[მონღოლეფი]] * [[აიმაკი|მონღოლეთიშ აიმაკეფი]] * [[მონღოლეთიშ იმპერია]] * [[ჩინგის ხანი|ჩინგის ხანი]] * [[მონღოლეფიშ პატჷნალა საქორთუოს]] * [[მონღოლეთიშ პარლამენტი]] * [[მონღოლეთიშ პრეზიდენტი]] * [[მონღოლეფიშ მინოკათინეფი საქორთუოშა]] * [[გობიშ ტიოზი]] == რესურსეფი ინტერნეტის == {{commons|Mongolia|მონღოლეთი}} * [http://www.mongoliatourism.gov.mn/ სათარობო ტურისტული საიტი (ინგ.)] {{Webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20081025161139/http%3A//www.mongoliatourism.gov.mn/ |date=2008-10-25 }} * [http://archive.travel.ru/mongolia/ ტურისტული საიტი მონღოლეთშე (რუს.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121108045401/http://archive.travel.ru/mongolia/ |date=2012-11-08 }} * [http://www.worlds.ru/asia/mongolia/ მონღოლეთი www.worlds.ru-ს (რუს.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150618042011/http://www.worlds.ru/asia/mongolia/ |date=2015-06-18 }} * [http://www.pmis.gov.mn/indexeng.php სათარობო საიტი (ინგ.) (მონღ.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081101215553/http://www.pmis.gov.mn/indexeng.php/ |date=2008-11-01 }} * [http://www.bluepeak.net/mongolia/gobi.html გობიშ ტიოზი (ინგ.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205133908/http://bluepeak.net/mongolia/gobi.html |date=2009-02-05 }} * [http://www.oneearthadventures.com/gobi/ გობიშ ტიოზი დო მოგვალრზენარეფი გობიშ ტიოზის (ინგ.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090307030305/http://www.oneearthadventures.com/gobi/ |date=2009-03-07 }} * [http://www.bluepeak.net/mongolia/ulaanbaatar.html ულან-ბატორი (ინგ.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150510142442/http://www.bluepeak.net/mongolia/ulaanbaatar.html |date=2015-05-10 }} * [http://www.photius.com/countries/mongolia/national_security/mongolia_national_security_the_armed_forces.html მონღოლეთიშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი (ინგ.)] * [http://www.fsmitha.com/h3/h11mon.htm ჩინგის ხანი დო [[მონღოლეფი]] (ინგ.)] * [http://www.accd.edu/sac/history/keller/mongols/empsub1.html ჩინგის ხანი (ინგ.)] * [http://www.indexmundi.com/mongolia/life_expectancy_at_birth.html ღურა, ბადება დო შხვა (ინგ.)] * [http://economy.alumnieeni.com/mongolia_pop_pop2.asp დემოგრაფია (ინგ.);(რუს.);(ფრანგ.);(იტალ.)დო შხვ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305002739/http://economy.alumnieeni.com/mongolia_pop_pop2.asp |date=2016-03-05 }} * [http://www.indexmundi.com/mongolia/infant_mortality_rate.html ბაღანეფიშ ღურა (ინგ.)] * [http://countrystudies.us/mongolia/37.htm მონღოლეთიშ მახორობა (ინგ.)] * [http://www.nomadicexpeditions.com/ მოგვალრზენობა (ინგ.)] * [http://www.e-mongol.com/mongolia_nomadiclife.htm მოგვალრზენობა 1 (ინგ.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150617025553/http://www.e-mongol.com/mongolia_nomadiclife.htm |date=2015-06-17 }} * [http://www.bluepeak.net/mongolia/steppe.html მონღოლეთიშ სტეპი (ინგ.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090201024704/http://bluepeak.net/mongolia/steppe.html |date=2009-02-01 }} * [https://web.archive.org/web/20090525101138/http://mongolaltai.ru/ შარალუა მონღოლეთის (ინგ.)] * [http://www.legendtour.ru/rus/mongolia/ulaanbaatar/ulaanbaatar.shtml ულან-ბატორი (რუს.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140802001839/http://www.legendtour.ru/rus/mongolia/ulaanbaatar/ulaanbaatar.shtml |date=2014-08-02 }} * [http://demoscope.ru/weekly/2002/055/analit02.php მონღოლეთიშ მახორობაშ მუდანობაშ რკება. РИА "Новости"-ის ჟურნალისტიშ სტატია (რუს.)] * [http://www.altaimongolia.ru/people.html მონღოლეთიშ მახორობა (რუს.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090413092347/http://altaimongolia.ru/people.html |date=2009-04-13 }} * [http://www.tourua.com/ru/maps/world_maps/info-79.html მონღოლეთიშ რუკა შხვადოშხვა მეღანკუეფით (რუს.)] * [http://www.tursvodka.ru/countries/mongolia/map/ მონღოლეთიშ რუკა Google-ის დო შხვადოშხვა მუნაჩემეფი (რუს.)] * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/629186 მონღოლეთიშ გეოგრაფია (რუს.)] * [http://owasia.ru/208.html მონღოლეთიშ ისტორია (რუს.)] ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{მერკე}} {{აზიაშ ქიანეფი}} [[კატეგორია:მონღოლეთი|*]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] 2lb3ri15gnvi1w6ky5zg9fb3zictwpt 0 19095 254614 238892 2026-11-05T23:01:08Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254614 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლახარა | Name = ალერგიული რეაქციეფი | Image = Allergy degranulation processes 01.svg | Caption = დეგრანულაციაშ პროცესი ალერგიაშ ბორჯის: 1 — [[ანტიგენი]]; 2 — [[იმუნოგლობულინეფი|ანტირსხული]] (IgE); 3 — FcεRI-რეცეპტორი; 4 — ცირკულირებაფონი მედიატორეფი ([[გისტამინი]], [[პროტეაზეფი]], ჰემოკინეზი, [[გეპარინი]]); 5 — სეკრეტორული გრანულეფი; 6 — მუნაფაშ უჯრედი; 7 — გიშართუაფონი მედიატორეფი ([[პროსტაგლანდინეფი]], [[ლეიკოტრიენეფი]], [[თრომბოქსანეფი]], PAF).<!-- Degranulation process in allergy.1 - antigen; 2 - antibody; 3 - receptor; 4 - preformed mediators (histamine, proteases, chemokines, heparine); 5 - granules; 6 - mast cell; 7 - newly formed mediators (prostaglandins, leukotrienes, thromboxanes, PAF)--> | DiseasesDB = 33481 | ICD10 = {{ICD10|T|78|4}} | ICD9 = {{ICD9|995.3}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 000812 | eMedicineSubj = med | eMedicineTopic = 1101 | MeshID = D006967 }} '''ალერგია''' ({{lang-grc|ἄλλος}} — შხვა, შხვანერი, შხვაშური + {{lang-grc2|ἔργον}} — ჟიგოლინა) — [[ორგანიზმი]]შ ჟიგინაფაფონი [[იმუნური სისტემა]] გომაჟირაფონი [[ალერგენი]]შ გოლიანაშ ბორჯის, ორგანიზმიშ თე ალერგენით ორდოიან [[სენსიბილიზაცია|სენსიბილიზირაფა]]შ ეტაპის . [[სიმპტომი|სიმპტომეფი]]: თოლეფიშ ჭკირუაშ გინაფა, [[გიმორღვაფა]], [[ჩიონუა]], [[ხვალუა]] დო შხვ. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://med-edu.ru/pediatr/allergiimmuno/3579 Бондарь В.И. '''Видеолекция на тему Аллергия''' - об изменении образа жизни пациента после установленной у него аллергии.] * [https://web.archive.org/web/20160109114029/http://allergya.ru/ Информация об аллергии и иммунитете с позиции доказательной медицины] * [http://www.raaci.ru Российская ассоциация аллергологов] * [http://www.atopic.ru Атопический дерматит — наиболее распространённая форма аллергии у детей] * [http://www.allergology.ru/monitoring.aspx Пыльцевой мониторинг] Концентрация пыльцы в воздухе {{მერკე}} [[კატეგორია:ალერგოლოგია]] [[კატეგორია:იმუნოლოგია]] 8v4kxmpelq38ee2q6fdld91v46mpjj2 0 19125 254698 227780 2026-11-06T01:53:03Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254698 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = [[სეიშელიშ კრეოლი]] ''Repiblik Sesel<br />{{lang-fr|République des Seychelles}}<br />{{lang-en|Republic of Seychelles}}'' |ედომუშამი_ჯოხო = სეიშელიშ კოკეფიშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =სეიშელი |შილა = Flag of the Seychelles.svg |გერბი = Coat of Arms of the Republic of Seychelles.svg |რუკა = Seychelles on the globe (Madagascar centered).svg |ჰიმნი = Koste Seselwa |დევიზი =({{lang-la|''Finis Coronat Opus''}}) |ოფიციალური_ნინეფი =[[სეიშელიშ კრეოლი]], [[ფრანგული ნინა|ფრანგული]], [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]] |რელიგია= |ნანანოღა= [[ვიქტორია (სეიშელიშ კოკეფი)|ვიქტორია]] |latd=4 |latm=37 |latNS=S |longd=55 |longm=27 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =[[ვიქტორია (სეიშელიშ კოკეფი)|ვიქტორია]] |თარობაშ_ტიპი = [[რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[სეიშელიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[ვაველ რამკალავანი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[სეიშელიშ ვიცე-პრეზიდენტი|ვიცე-პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[აჰმედ აფიფი]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 197-ა |ფართობი =455 |წყარი_% = |ოეგებიე_მახორობა =93 200 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 205-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2012 |მახორობაშ_ცენზი = 90 945 |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2010 |მახორობაშ_მეჭედალა = 199,88 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 60-ა |ედპ_ppp_წანა = 2012 |ედპ_ppp = $2.317 მილიონი |ედპ_ppp_რანგი = |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$25 229 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = |აგი ={{ძინა}}0.806 |აგი_ტენდენცია = |აგი_კატეგორია = <font color="#009900">ძალამ მაღალი</font> |აგი_რანგი =46-ა |აგი_წანა =2013 |ვალუტა= [[სეიშელიშ რუპია]] |ვალუტაშ_კოდი =SCR |ქიანაშ_კოდი =SYC |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+4]] |ზარხულიშ_ბორჯი =[[UTC+4]] |cctld = [[.sc]] |ოტელეფონე_კოდი =+248 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''სეიშელიშ კოკეფი''' ([[სეიშელიშ კრეოლი]] Repiblik Sesel, {{lang-fr|République des Seychelles}}, {{lang-en|Republic of Seychelles}}) — კოკი სახენწჷფო [[ბჟაეიოლი აფრიკა]]ს, [[ინდოეთიშ ოკიანე]]შ ბჟადალ ნორთის, კოკი [[მადაგასკარი]]შ ოორუეშე დო [[ეკვატორი]]შ ონდეთ ობჟათეშე. [[აფრიკა|აფრიკაშ]] წყარპჯიშე მოჩილათირი რე 1600 [[კილომეტრი]]თ. სეიშელიშ კოკეფი ტროპიკული ჩანარობეფიშ ოდაბადე რე. ქიანა იდვალუაფუ ობჟათე განედიშ 4°-11°-ის დო ბჟაეიოლი გრძედიშ 46°-56°-ის შქას. სეიშელიშ თარი კოკი იდვალუაფუ [[კენია|კენიაშ]] ბჟაეიოლშე 1600 [[კილომეტრი|კილომეტრის]] დო [[მადაგასკარი]]შ ოორუეშე 1100 [[კილომეტრი|კილომეტრის]]. ქიანაშ აკოდგინალუაშა მიშმურს 100-შე ონდეთ უმოსი [[კოკი]], ნამუშეთ ხვალე 33 რე დოხორელი. [[ფართობი]] — 455 კმ². არძაშე დიდი კოკი — [[მაე]] (142 კმ²). თე კოკის იდვალუაფუ ქიანაშ ნანანოღა — [[ვიქტორია (სეიშელიშ კოკეფი)|ვიქტორია]] დო ოერეფშქაშე [[აეროპორტი]]. შხვა შხუ კოკი რე — [[სილუეტი (კოკი)|სილუეტი]], [[პრასლინი]], [[ლა-დიგი]]. თაშნეშე ანდა მანჯანიშ მორჩილი დო გრანიტიშ კოკეფი. [[2010]] წანაშ მუნაჩემეფით, ქიანაშ მახორობაშ მუდანობა - 90 945 ადამიერი<ref>[http://www.citypopulation.de/Seychelles_d.html City Population - სეიშელის კუნძულების მოსახლეობის დინამიკა]</ref><ref name="Population">[http://www.geohive.com/cntry/seychelles.aspx Geohive - 2010 წანაშ მახორობაშ ეჭარუა]</ref>. == ფოტოგალერეა == <gallery> სურათი:Port-victoria Seychelles.jpg|ვიქტორიაშ ონიშოლი სურათი:Seychelles 020.JPG|კოკი [[მაე]] სურათი:Seychelles praslin anselazio.jpg|კოკი [[პრასლინი]] სურათი:Seychelles 037.JPG|კოკი [[მაე]] სურათი:Seychelles 035.JPG|კოკი [[მაე]] სურათი:Female coco de mer growth.jpg|[[სეიშელიშ პალმა]] </gallery> == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commonscat|Seychelles}} *[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/537236/Seychelles სეიშელიშ კოკეფი — ენციკლოპედია ბრიტანიკა] * [https://web.archive.org/web/20110730070725/http://www.egov.sc/ სეიშელიშ თარობა] * [http://www.statehouse.gov.sc/ პრეზიდენტიშ ოფისი] * [http://www.nsb.gov.sc/ სეიშელიშ სტატისტიკაშ ერუანული სანინალო] * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/se.html Seychelles entry at The World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080213004422/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/se.html |date=2008-02-13 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მერკე}} {{აფრიკაშ ქიანეფი}} {{აფრიკაშ რსხუ}} {{ერეფიშ წორომაჸალობა}} [[კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:ფრანგულნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:არქიპელაგეფი]] [[კატეგორია:ინდოეთიშ ოკიანეშ კოკეფი]] pvheor8yvkr3ot20au1dg11z1tabjcu 0 19136 254705 242995 2026-11-06T02:07:59Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254705 wikitext text/x-wiki {{Short description|სახენწფო ოკიანეთის}} {{about|კოკ სახენწჷფოშ|შხვა შანულობეფიშ გეშა|ტუვალუ (მიარეშანულამი)}} {{redirect|ელისიშ კოკეფი|ნიუ-იორკიშ ელისიშ კოკეფი|[[ელისიშ კოკეფი (ნიუ-იორკი)]]}} {{distinguish|ტუვა|ტუვალი{{!}}ტუვალ}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{lang-en|Tuvalu}} |ედომუშამი_ჯოხო = ტუვალუ |ოართე_ჯოხო =ტუვალუ |შილა =Flag of Tuvalu.svg |გერბი = Coat of arms of Tuvalu.svg |რუკა = LocationTuvalu.png |ჰიმნი = Tuvalu mo te Atua |დევიზი =Tuvalu mo te Atua |ოფიციალური_ნინეფი =[[ტუვალური ნინა|ტუვალური]], [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]] |რელიგია= |ნანანოღა= [[ფუნაფუტი]] |latd=08 |latm=31 |latNS=S |longd=179 |longm=13 |longEW=W |უდიდაში_ნოღა =ფუნაფუტი |თარობაშ_ტიპი = [[კონსტიტუციური მონარქია]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[მონარქი|მაფა]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 = [[ჩარლზ III]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[გენერალ-გუბერნატორი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[ტოფიგა ვაევალუ]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 =[[კაუსეა ნატანო]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 192-ა |ფართობი =26 |წყარი_% =0 |ოეგებიე_მახორობა =10 544 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 222-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2011 |მახორობაშ_ცენზი = 10 782 |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2012 |მახორობაშ_მეჭედალა = 475,88 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 22-ა |ედპ_ppp_წანა = 2010 |ედპ_ppp = $36.00 მილიონი |ედპ_ppp_რანგი = 223-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$3400 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 164-ა |აგი = |აგი_ტენდენცია = |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი = |აგი_წანა = |ვალუტა= [[ტუვალუშ დოლარი]]<br />[[ავსტრალიური დოლარი]] |ვალუტაშ_კოდი =TUD |ქიანაშ_კოდი =TUV |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+12]] |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.tv]] |ოტელეფონე_კოდი =+688 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ტუვალუ''' ({{lang-en|Tuvalu}}, წიმოხ რჩქინელი რდჷ მუჭოთ '''ელისიშ კოკეფი'''<ref>http://www.tuvaluislands.com/</ref>) — [[სახენწჷფო]] [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეს]], [[პოლინეზია|პოლინეზიაშ]] რეგიონს, [[ჰავაი]]შ დო [[ავსტრალია]]შ შქას. ოორუეშე დო ოორუე-ბჟადალშე უხურგანს [[კირიბატი]]ს, ბჟაეიოლშე - [[ტოკელაუ]]ს, ობჟათე-ბჟაეიოლშე - [[სამოა]]ს დო [[უოლისი დო ფუტუნა]]ს, ობჟათეშე - [[ფიჯი]]ს, ბჟადალშე დო ობჟათე-ბჟადალშე [[სოლომონიშ კოკეფი]]შ ტერიტორიულ წყარეფს. ქიანაშ წყარპიჯიშ ღოზიშ სიგჷრძა — 21 კმ. ტუვალუ იდვალუაფუ 5 [[ატოლი|ატოლს]] დო 4 [[კოკი|კოკის]]. ქიანაშ სქირონაშ ედომუშამი ფართობი 26 კმ² რე დო თეშჸურე მოსოფელს მაანთხა არძაშე ჭიჭე ქიანა რე, უჭორუანა ხვალე [[ვატიკანი]] (0,44 კმ²), [[მონაკო]] (1,95 კმ²) დო [[ნაურუ]] (21 კმ²). ქიანაშ [[მახორობა]], 2011 წანაშ კვირკვეშ მუნაჩემეფით, 10 544 ადამიერს აკმადგინანს<ref>cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tv.html|title=The {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160125000000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tv.html%7Ctitle%3DThe |date=2016-01-25 }} World Factbook (CIA)|accessdate= 1 Sept. 2011</ref>, [[2012]] წანაშ მახორობაშ საარძო ეჭარუაშ ოწმოხ მუნაჩემეფით - 10 782 ადამიერი რდჷ<ref>[http://www.pina.com.fj/?p=pacnews&m=read&o=92714777753f27e784004e63a053f2 2012 წანაშ ეჭარუა (ოწმოხ მუნაჩემეფი)]</ref> დო წჷმარინუანს მოსოფელიშ მასუმა არძაშე ნარკას დოხორელ სახენწჷფოს, თის ხვალე ვატიკანი დო ნაურუ უწორუანა. ქიანაშ ნანანოღა — [[ფუნაფუტი]]. == რესურსეფი ინტერნეტის == {{commons|Tuvalu|ტუვალუ}} * {{Wikivoyage|Tuvalu}} * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-t/tuvalu.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528053923/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-t/tuvalu.html |date=2010-05-28 }} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tv.html Tuvalu entry at The World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160701194651/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tv.html |date=2016-07-01 }} * [http://www.dmoz.org/Regional/Oceania/Tuvalu/ Tuvalu at the Open Directory Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509183601/http://www.dmoz.org/Regional/Oceania/Tuvalu/ |date=2008-05-09 }} * [http://commons.wikimedia.org/wiki/Atlas_of_Tuvalu ტუვალუშ ატლასი ვიკიმედიაშე] * [http://www.timelesstuvalu.com/ ოფიციალური ტურისტული ვებ-ხასჷლა] == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{მერკე}} {{ერეფიშ წორომაჸალობა}} [[კატეგორია:ტუვალუ|*]] [[კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]] [[კატეგორია:კონსტიტუციური მონარქიეფი]] [[კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი]] 4vl0qbxdf7rhuzastci0i6gi1jfo486 0 19218 254635 229715 2026-11-05T23:42:25Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254635 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = [[ფაილი:Capital city marker.svg|25px|ნანანოღა]] |მარგალური ჯოხო = დილი |ოდაბადური ჯოხო =[[ტეტუმი|ტეტ.]] ''Dili'', {{lang-pt|Díli}} |ქიანა = ბჟაეიოლი ტიმორი |დუდალაშ თუდო = ნანანოღა |პანორამა =Dili and Atauro Island.jpg |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა = |შილა = |შილმუკნაჭ = |გერბი = |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir = S|lat_deg= 8|lat_min= 34|lat_sec= |lon_dir = E|lon_deg= 125|lon_min= 34|lon_sec= |CoordAddon = type:city(150000)_region:TL |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა = |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = |რეგიონი = |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი = |რაიონი = |მადუდეშ ტიპი = |მადუდე = მერი |დორსხუაფაშ თარიღი = [[1520]] |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = |სტატუსი-შე = |ფართობი = |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა= |კლიმატი= |ოფიციალური ნინა= |მახორობა = 193 563 |ეჭარუაშ წანა = 2010 |მეჭედალა = |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ = +9 |DST = |ოტელეფონე კოდი = |ოფოსტე ინდექსი = |ოავტომობილე კოდი= |საიტი = |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Dili |add1n= |add1= }} '''დილი''' ([[ტეტუმი|ტეტ.]] ''Dili'', {{lang-pt|Díli}}, {{lang-en|Dili}}, {{lang-id|Dili}}) — [[ბჟაეიოლი ტიმორი]]შ უკაბეტაში [[ნოღა]] დო [[ნანანოღა]]. ქიანაშ თარი ოზუღე [[ონიშოლი]] დო კომერციული ცენტრი რე. დილიშ მახორობა, [[2010]] წანაშ მუნაჩემეფით, 193 563 ადამიერს აკმადგინანს. == მაჸალე ნოღეფი == * {{flagicon|პორტუგალია}} [[კოიმბრა]] ([[პორტუგალია]]) * {{flagicon|პორტუგალია}} [[ლისაბონი]], [[პორტუგალია]] * {{flagicon|ავსტრალია}} [[დარვინი (ავსტრალია)|დარვინი]] ([[ავსტრალია]]) * {{flagicon|ავსტრალია}} [[ქანბერა]], [[ავსტრალია]] * {{flagicon|ავსტრალია}} [[სიდნეი]], [[ავსტრალია]] * {{flagicon|ესპანეთი}} [[ბარსელონა]], [[ესპანეთი]] * {{flagicon|იაპონია}} [[ოკინავა]], [[იაპონია]] * {{flagicon|ბრაზილია}} [[სან-პაულუ]], [[ბრაზილია]] == რესურსეფი ინტერნეტის == * [https://web.archive.org/web/20120403100046/http://www.discoverdili.com/ დილი] - ტურიზმიშ პოპულარიზაციაშ ვებ-ხასჷლა {{commonscat}} {{მერკე}} {{აზიაშ ნანანოღეფი}} [[კატეგორია:ბჟაეიოლი ტიმორიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი]] 3xr4djw2q9jssonqs4p1ywxwln5jazr 0 19223 254728 209487 2026-11-06T03:07:20Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254728 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = [[ფაილი:Capital city marker.svg|25px|ნანანოღა]] |მარგალური ჯოხო = ჰანოი |ოდაბადური ჯოხო = {{lang-vi|Hà Nội}} |ქიანა = ვიეტნამი |დუდალაშ თუდო = ნანანოღა |პანორამა =Temple of Literature.JPG |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა =ჰანოიშ ლიტერატურაშ ოხიდა |შილა = Flag of Hanoi (proposal).svg |შილმუკნაჭ = |გერბი = |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir = N|lat_deg= 21|lat_min= 2|lat_sec= |lon_dir = E|lon_deg= 105|lon_min= 51|lon_sec= |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა =250 |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა = 200 |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = |რეგიონი = |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა =10 ონოღე რაიონი, 18 ოფუტე რაიონი დო 1 ნოღა |რაიონიშ ტიპი = |რაიონი = |მადუდეშ ტიპი = |მადუდე = |დორსხუაფაშ თარიღი = 1010 |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი =ტჰანგლონგი, დონგდო, დონგკუანი, დონგკინი, ბაკტჰანი დო შხვ. |სტატუსი-შე = 1945 |ფართობი = 3,344.7 |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა= |კლიმატი= |ოფიციალური ნინა=ვიეტნამური ნინა |მახორობა = 6 448 837 |ეჭარუაშ წანა = 2009 |მეჭედალა = 6 448 837 |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = [[ვიეტეფი]], [[ხანი (კათა)|ჩინარეფი]], [[მიონგეფი]] |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ = +7 |DST = |ოტელეფონე კოდი = +84 4 |ოფოსტე ინდექსი = 10 |ოავტომობილე კოდი= |საიტი = www.hanoi.gov.vn |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Hanoi |add1n= |add1= }} {{Commonscat|Hanoi}} '''ჰანოი''' — [[ვიეტნამი]]შ ნანანოღა. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [https://web.archive.org/web/20250120202720/http://www.hanoi.gov.vn/hanoien/ ჰანოიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] * [http://travel.nytimes.com/2007/02/18/travel/18hanoi.html An article in New York Times about Hanoi] * [http://www.newhanoian.com/ NewHanoian.com - Community information with user-created content, interactive maps, and reviews] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090212211845/http://newhanoian.com/ |date=2009-02-12 }} {{მერკე}} {{აზიაშ ნანანოღეფი}} [[კატეგორია:ვიეტნამიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი]] cy8ycjpaeqwvy6j54zeyfn79ajjdjyb 0 19226 254646 250242 2026-11-05T23:55:36Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254646 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = [[ფაილი:Capital city marker.svg|25px|ნანანოღა]] |მარგალური ჯოხო = თეირანი |ოდაბადური ჯოხო =تهران |ქიანა = ირანი |დუდალაშ თუდო = ნანანოღა |პანორამა =Tehran skyline- Alborz Mountains on background-20150401.jpg |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა =თეირანიშ მიოჯინეფი |შილა = |შილმუკნაჭ = |გერბი = |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir = N|lat_deg= 35|lat_min= 41|lat_sec=46.28 |lon_dir = E|lon_deg= 51|lon_min= 25|lon_sec=22.66 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა =250 |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა = 200 |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = |რეგიონი = |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი = |რაიონი = |მადუდეშ ტიპი = მერი |მადუდე = მოჰამედ ბაყირ ყალიბაფი |დორსხუაფაშ თარიღი = |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = |სტატუსი-შე = |ფართობი = 686 |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა= 1,200 |კლიმატი= |ოფიციალური ნინა= |მახორობა = 7,705,036 |ეჭარუაშ წანა = 2006 |მეჭედალა = 11,360.9 |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ = +3:30 |DST = |ოტელეფონე კოდი = |ოფოსტე ინდექსი = |ოავტომობილე კოდი= |საიტი = www.tehran.ir |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Tehran |add1n= |add1= }} '''თეირანი''' ({{lang-fa|تهران}} — {{IPA|[tʰehˈɾɒ:n]}}, სალ. {{IPA|[tʰehˈɾu:n]}}) — [[ირანი]]შ [[ნანანოღა]] დო უდიდაში ნოღა, თაშნეშე [[აზია|აზიაშ]] ართ-ართი უდიდაში ნოღა. კინ თე ჯოხოდვალაშ მაღვენი [[თეირანი (ოსტანი)|ოსტანიშ]] ადმინისტრაციული ცენტრი რე, [[ირანი|ქიანაშ]] პოლიტიკური, ეკონომიკური, სატრანსპორტო დო კულტურული ცენტრი. ნოღა იდვალუაფუ ქიანაშ ოორუეშე, [[ელბურსიშ ქჷნდჷრი]]შ ოსხირს, [[ზუღაშ დონე|ზუღაშ დონეშე]] ოშქაშეთ 1200 მ სიმაღალას, [[დემავენდი]]შ გვალაშ კართეს. [[კასპიაშ ზუღა|კასპიაშ ზუღაშ]] წყარპიჯიშ ობჟათეშე 90 კმ-ს. ნოღაშ ოორუე რაიონეფი ზუღაშ დონეშე 2000 მ-შახ იდვალუაფუ, ობჟათე ელახიანი ნორთი მეჭედელო აპონუ [[დაშტე-კავირი]]შ ტიოზის. [[კლიმატი]] სუბტროპიკული რე, კონტინენტური. გიშეგორუაფუ ერუანული დო კონფესიონალური აკოდგინალუაშ მიარეფერუამობათ. ნოღაშ თარ მახორობას აკმადგინანა [[სპარსელეფი]], [[აზერბაიჯანარეფი]] დო [[მაზენდანერეფი]]. თარი რელიგია რე [[ისლამი]]. თეშ მოხ, თეირანს იშაყარუ შხუ ერუანული დო რელიგიური უმორჩილობეფი — [[სომეხეფი]], [[ასურალეფი]], [[ქურთეფი]], [[ურიეფი]], [[ბაჰაელეფი]] დო [[ზოროასტრიალეფი]]. თეირანიშ მახორობა (ნოღაშ გოხოლუეფწკჷმა ართო) 13 მილიონ ადამიერშე უმოსი რე. == დომაჸალაფირი ნოღეფი == * {{Flagicon|რუსეთი}} [[მოსკოვი]]<ref>[https://web.archive.org/web/20090105114236/http://el.mos.ru/cgi-bin/pbl_web?vid=2&osn_id=0&id_rub=2368&news_unom=35877 "Тверская 13" 4.12.04]. el.mos.ru (რუსულად)</ref> * {{Flagicon|თურქეთი}} [[სტამბოლი]] * {{Flagicon|ობჟათე კორეა}} [[სეული]] * {{Flagicon|ჩინეთი}} [[პეკინი]]<ref>{{cite web|last=Goldkorn |first=Jeremy |url=http://www.danwei.org/archives/001506.html |title=Tehran-Beijing direct flights? |publisher=Danwei.org |date= |accessdate=2012-05-21}}</ref> * {{Flagicon|ვენესუელა}} [[კარაკასი]] * {{Flagicon|ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა}} [[პრეტორია]]<ref>{{cite web|url=http://www.dfa.gov.za/foreign/Multilateral/profiles/persian.htm |title=Gulf Region |publisher=Dfa.gov.za |date= |accessdate=2012-05-21}}</ref> * {{Flagicon|ააშ|}} [[ლოს-ანჯელესი]] * {{Flagicon|გოართოიანაფილი ომაფე|}} [[ლონდონი]] * {{Flagicon|ფილიპინეფი}} [[მანილა]]<ref>{{cite web|url=http://www.manila.gov.ph/localgovt.htm#sistercities|title=Sister Cities of Manila|publisher=[[copyright|©]] 2008–2009 [http://www.manila.gov.ph/ City Government of Manila]|accessdate=2009-09-02}}</ref> * {{Flagicon|ბელარუსი}} [[მინსკი]]<ref>{{cite web|url=http://minsk.gov.by/ru/org/?k_org=3604&mode=doc&doc=3604_2_a&lang=eng |title=Каталог организаций — Минский городской исполнительный комитет |publisher=Minsk.gov.by |date= |accessdate=2010-09-25}}</ref> * {{Flag icon|კუბა}} [[ჰავანა]]<ref>{{cite web|url=http://www.payvand.com/news/01/mar/1053.html |title=Tehran, Havana named sister cities |publisher=Payvand.com |date=2006-11-22 |accessdate=2011-03-15}}</ref> * {{Flagicon|არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი}} [[დუბაი]]<ref>{{cite web|url=http://www.dubaicityguide.com/site/features/index.asp?id=3149 |title=Special Features: Dubai's sister cities |publisher=Dubai City Guide |date= |accessdate=2012-05-21}}</ref> == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commons|Tehran}} * [http://maps.google.com/maps?q=Tehran%20Google%20maps&rls=com.microsoft:en-us&ie=UTF-8&oe=UTF-8&startIndex=&startPage=1&um=1&sa=N&tab=wl Google Map: Tehran] * [http://en.tehran.ir/ Tehran Municipality website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170503163727/http://en.tehran.ir/ |date=2017-05-03 }} * [http://www.tehrangis.com/ Tehran Geographic Information Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180320040732/http://tehrangis.com/ |date=2018-03-20 }} * [http://www.tehrantraffic.com/ Tehran Traffic Control Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131104125720/http://www.tehrantraffic.com/ |date=2013-11-04 }} * [https://web.archive.org/web/20150917085634/http://www.avval.ir/ Official Tehran Yellow pages (Ketabe Avval)] * [http://www.tehranimages.org/ Tehranimages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121114074909/http://tehranimages.org/ |date=2012-11-14 }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{მერკე}} {{აზიაშ ნანანოღეფი}} [[კატეგორია:თეირანი|*]] [[კატეგორია:ირანიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი]] l7n96b6shbjpxbbtkpzj2ocb61wex59 0 19679 254644 210366 2026-11-05T23:51:55Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254644 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა აეროპორტი | ჯოხოდვალა =ვლადიკავკაზიშ აეროპორტი | ოდაბადური ჯოხო = Аэропорт Владикавказ (Беслан) | სურათი =Logo mav.png | სურათიშ ზჷმა = | მიკნაჭარა = აეროპორტიშ ლოგო | IATA = OGZ | ICAO = URMO <center>{{პოზრუკა|რუსეთი|width=300|float=center |caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10 |label=OGZ|position=right |lat_deg=43|lat_min=12|lat_sec=18|lat_dir=N |lon_deg=44|lon_min=36|lon_sec=24|lon_dir=E }}<small>აეროპორტიშ ორენი რუსეთის</small></center> | ტიპი = ომენოღალე | მაღვენჯი = | ოპერატორი = ОАО "Международный аэропорт Владикавказ" (ОАО "МАВ") | მანინალე ნოღა = [[ვლადიკავკაზი]] | ორენი = [[ოორუე ოსეთი]], {{შილა|რუსეთი}} | სიმაღლე-მ = +510 | კოორდინატეფი = {{coord|43|12|18|N|44|36|24|E|region:RU-SE_type:airport|display=inline,title}} | ვებ–ხასჷლა = http://mav.aero/ | ბ1-ნომერი = 10/28 | ბ1-სიგჷრძა-მ = 3000 | ბ1-ოფორუე = ბეტონი | ბ2-ნომერი = | ბ2-სიგჷრძა-მ = | ბ2-ოფორუე = | ვ1-ნომერი = | ვ1-სიგჷრძა-მ = | ვ1-ოფორუე = | სტატ-წანა = | სტატ1-დუდი = | სტატ1-მუნაჩემი = | სტატ2-დუდი = | სტატ2-მუნაჩემი = | მეღანკუა = }} '''ვლადიკავკაზიშ აეროპორტი (ბესლანი)''' — ნოღა [[ვლადიკავკაზი]]შ ომენოღალე [[აეროპორტი]], ნამუთ ნოღა [[ბესლანი]]შ გოხოლუას იდვალუაფუ. == რეურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.aviapages.ru/airports/99414301008594842.shtml Аэропорт Беслан в справочнике Aviapages.ru] * [https://web.archive.org/web/20241217131837/http://wiki.antiviza.info/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD международный воздушный пункт пропуска "Беслан" в аэропорту на миграционном портале Antiviza.info] * [http://region15.ru/news/2009/07/11/16-21/ Владикавказский аэропорт продан за 90 миллионов] {{მერკე}} [[კატეგორია:რუსეთიშ აეროპორტეფი]] [[კატეგორია:კავკაციაშ აეროპორტეფი]] 26wz8z4bvouslk0rls9gpfneb30bejl 0 19726 254702 252162 2026-11-06T01:55:01Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254702 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = სერბეფიშ რესპუბლიკა |ედომუშამი_ჯოხო = Република Српска<br />Republika Srpska |ოართე_ჯოხო =სერბეფიშ რესპუბლიკა |შილა = Flag of the Republika Srpska.svg |გერბი = Seal_of_Republika_Srpska.svg |რუკა = Bosnia and Herzegovina, administrative divisions - en (entities) - colored.svg |ჰიმნი = Моја Република<br/>Moja Republika<ref>{{sr icon}} [http://www.esrpska.com/ContentPage.aspx?kat_id=aed2359a-02f3-46a7-b04c-11954411c8c4&podkat_id=39b00c65-e801-4921-857c-516c55d5841d&page_id=7 Srpska – Portal javne uprave Republike Srpske: Simboli] at the Governament of Republika Srpska official website (retrieved 17 May 2012).</ref><br/>{{small|''ჩქიმი რესპუბლიკა''}} |დევიზი = |ოფიციალური_ნინეფი =[[სერბული ნინა|სერბული]], [[ბოსნიური ნინა|ბოსნიური]], [[ხორვატული ნინა|ხორვატული]] |რელიგია= |ნანანოღა= [[ბანია-ლუკა]] {{small|(''[[დე ფაქტო]]'')}}<br />[[სარაევო]] {{small|(''[[ოფიციალური]]'')}}<br /> |latd= |latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW= |უდიდაში_ნოღა =[[ბანია-ლუკა]] |თარობაშ_ტიპი = [[ფედერაციული რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = |ლიდერიშ_ჯოხო_1 = |ლიდერიშ_ტიპი_2 = |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = |ფართობი =24 857 |წყარი_% = |ოეგებიე_მახორობა =1 439 673 |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2010 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = |ედპ_ppp_წანა = |ედპ_ppp = |ედპ_ppp_რანგი = |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე = |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = |აგი = |აგი_ტენდენცია = |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი = |აგი_წანა = |ვალუტა= [[ბოსნიური მარკა]] |ვალუტაშ_კოდი =BAM |ქიანაშ_კოდი = |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[ცენტრალური ევროპაშ ბორჯი|CET]] (UTC +1სთ.) |ზარხულიშ_ბორჯი =[[ცენტრალური ევროპაშ ბორჯი|CET]] (UTC +2სთ.) |cctld = [[.rs.ba]] |ოტელეფონე_კოდი =+387 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''სერბეფიშ რესპუბლიკა''' ({{lang-sr|}} {{lang-bs|}} {{lang-hr|Република Српска, Republika Srpska}}) — ართ-ართი რე ჟირ პოლიტიკურ ართულშე, ნამუთ წჷმარინუანს გიმენი დონეშ მართუალაშ ალმახანურ [[ბოსნია დო ჰერცეგოვინა]]ს. მაჟირა ართული რე [[ბოსნია დო ჰერცეგოვინაშ ფედერაცია]]. ოფიციალური ნანანოღა რე [[სარაევო]], მარა დე ფაქტო ნანანოღა რე [[ბანია-ლუკა]]. === დოხორელი პუნქტეფი === დიდი დოხორელი პუნქტეფი (2013 წანაშ მეჯინათ):<ref>https://web.archive.org/web/20130522104846/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-27&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&geo=-512</ref> *[[ბანია-ლუკა]] (243 031) [[ფაილი:Rs map02.png|მინი|200პქ|რუკა დიდი ნოღეფით]] *[[ბიელინა]] (80 731) *[[პრიედორი]] (43 514) *[[დობოი]] (31 938) *[[კასინდო]] (30 360) *[[ტრებინე]] (27 040) *[[ზვორნიკი]] (24 364) *[[გრადიშკა (ბოსნია დო ჰერცეგოვინა)|გრადიშკა]] (23 537) *[[შამაცი (ბოსნია დო ჰერცეგოვინა)|შამაცი]] (22 865) *[[მილიჩი (ბოსნია დო ჰერცეგოვინა)|მილიჩი]] (20 925) == გალერეა == <gallery> File:Spomenik kralju Petru I Karađorđeviću.jpg|[[პეტრე I (სერბეთი)|პეტრე I-აშ]] მონუმენტი File:Church in Trebinje.jpg|[[ტრებინე]] File:Džamija Azizija Bosanska Kostajnica.jpg|[[კოსტაჟნიცა (ბოსნია დო ჰერცეგოვინა)|კოსტაჟნიცა]] File:Pale RS.jpg|[[პალე (ბოსნია დო ჰერცეგოვინა)|პალეშ]] მიოჯინი File:Doboj fortress.JPG|[[დობოჯიშ ფორტი]] File:Visegradski-most10.jpg|[[მეჰმედ-ფაშაშ ხინჯი]] File:Bilecko Jezero.jpg|[[ბილეჩკო]] File:Плива1.jpg|[[პლივა]], ევროპაშ ართ-ართი უსუფთაში წყარმალუ.<ref>http://www.turizamrs.org/pocetna.php?page=579&menu_id=27&cid=44&hd=1</ref> ([[Šipovo]]) </gallery> == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commons category|Republika Srpska}} *[http://www.vladars.net/ Government of Republika Srpska] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130121173853/http://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Pages/Default.aspx |date=2013-01-21 }} *[http://www.predsjednikrs.net/ President of Republika Srpska] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190606175111/http://www.predsjednikrs.net/ |date=2019-06-06 }} *[http://www.narodnaskupstinars.net/ National Assembly of Republika Srpska] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227123253/http://www.narodnaskupstinars.net/ |date=2021-02-27 }} *[http://www.rzs.rs.ba/ RS Institute of Statistics] *[https://web.archive.org/web/20160406163201/http://www.republikasrpska.net/ Republika Srpska ~ Moja Republika] == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ბოსნია დო ჰერცეგოვინა]] q19du72c83pjx2z3u2cbpdfhjs00190 0 20367 254697 240756 2026-11-06T01:49:57Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254697 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დღახუ |დღახუშ ჯოხო = საქორთუოშ ზოხორინალაშ დღა |ტიპი(ფერი) = Bisque |გოფართაფილი ტიპი = სახენწჷფო დღახუ |სურათი = Georgia Independence Day 2008-05-26 (a).JPG |მიკნაჭარა = ქორთუ ოურდუმეეფიშ აღლუმი [[ქართი]]ს, [[რუსთაველიშ გამზირი|რუსთაველიშ გამზირს]], [[26 მესი]], [[2008]] წანა. |შანულობა = ერუანული დღახუ |მიშაღალირი რე = {{start date and age|df=yes|1918|5|26}} |ოფიციალურო = |შხვანერო = |თაშნეშე = |იშინუანა = {{შილა|საქორთუო}} |პერიოდი = ირწანას |თარიღი = [[26 მესი]] |თარიღი2019 = |თარიღი2020 = 26 მესი (თახაშხა) |ზეიმობა = ქიანაშ ზოხორინალა |ტრადიცია = შილეფიშ ერანთუა, ოურდუმე მარში, მუსიკალური კონცერტეფი, გჷმოფინუეფი, „პიოლეფიშ ფესტივალი“, [[საქორთუოშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრიშ]] დო [[საქორთუოშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტიშ]] ზიტყვათ გიშულა |მერსხილი რე =[[9 პირელიშ ტრაგედია]] }} '''საქორთუოშ ზოხორინალაშ დღა''' — [[საქორთუო]]შ [[ერუანული დღახუ]], ნამუშ ეიშანუაფუ ირ წანაშ [[26 მესი|26 მესის]], [[რუსეთიშ იმპერია]]შე დო [[სსრრ]]-შე საქორთუოშ სახენწიფობური ზოხორინალაშ აკოდგინაფაშ შანო. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და სსრრ-შე ზოხორინალა [[1991]] წანაშ [[9 პირელი|9 პირელს]] გჷმიცხადჷნ, ერუანულ დღახუთ იშენით [[1918]] წანაშ 26 მესის გჷმოცხადაფილი ზოხორინალაშ დღა ეიშანუაფუ. == თაშნეშე ქოძირით == *[[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა]]. *[[საქორთუოშ ზოხორინალაშ კომიტეტი]]. *[[საქოეღუოშ სახენწიფობური ზოხორინალაშ აკოდგინაფა]]. *[[ოფიციალური უქვი დღალეფი საქორთუოს]]. == რესურსეფი ინტერნეტის == *[https://web.archive.org/web/20250917130936/https://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=3638 საქორთუო - ზოხორინელი რესპუბლიკა], [http://www.tbilisi.gov.ge/ ''ქართიშ თარობა''], შარაგემაწურაფალი. *''იზო რიკაძე'', [http://www.kvirispalitra.ge/archive/2007/21-2007/frp_palitra.htm 26 მესი - ზოხორინალაშ დღა]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''გაზეთი'' [http://www.kvirispalitra.ge/ ''„მარაშ პალიტრა“''], №　21 (638) 21 - 27 მესი, 2007. *[http://children.iatp.ge/istoria/tarigebi/26maisi.htm 1918 წლის 26 მაისი]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [http://children.iatp.ge/ ''children.iatp.ge''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927032630/http://children.iatp.ge/ |date=2007-09-27 }}. საქორთუოშ ღირსოშუენე თარიღეფი. *[http://www.orthodoxy.ge/istoria/26maisi.htm საქორთუოშ ზოხორინალაშ დღა - 26 მესი], [http://www.orthodoxy.ge/ ''www.orthodoxy.ge'']. ეშაღალირი რე: ჟურნალი „კარიბჭე“, №4, 2004 წ. *[http://www.government.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=117 სახენწჷფოეფიშ ერუანული დღახუეფი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141216221359/http://government.gov.ge/index.php?lang_id=GEO |date=2014-12-16 }}, [http://www.government.gov.ge/ ''საქორთუოშ თარობა''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071025095755/http://government.gov.ge/ |date=2007-10-25 }}. {{მერკე-საქორთუო}} [[კატეგორია:საქორთუო]] [[კატეგორია:საქორთუოშ ისტორია]] 9i9z4t4bbjrcv2cgxhn65qiai7naz6y 0 20712 254630 239820 2026-11-05T23:31:54Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254630 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიჯი |ჯოხო = გიორგი ანწუხელიძე |ოდაბჯოხო = |პორტრეტი = Giorgi Antsukhelidze.jpg |ზჷმა = 250px |მუკნაჭარა = გიორგი ანწუხელიძე |დაბჯოხო = |მოღალობა = ოურდუმე მანინალე |დაბ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|18|08|1984}} |დაბ აბანი = ოფ. [[ქვემო ალვანი]], [[ახმეტაშ მუნიციპალიტეტი]] |მენოღალობა = {{შილა|საქორთუო}} |დოლმახორალა = |ღურ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2008|08|9|1984|08|18}} |ღურ აბანი = [[ცხინვალიშ რეგიონი]] |ნთხორ აბანი=[[მუხათგვერდიშ ჯიმალეფიშ საფულა]] |ერუანობა= [[ქორთუეფი|ქორთუ]] |მუმა =ზაურ ანწუხელიძე |ნანა = ლილი ანწუხელიძე |ალმასქუ = მაკა ჩიკვილაძე |სქუალეფი = ლევანი დო ანა |ჯილდოეფი = [[ვახტანგ გორგასალიშ I ხარისხიშ ორდენი]], მენდალი „ოდაბადეშო დუდგინოდვალირი“, [[ერუანული გერგეზიშ ორდენი]], თუში ოკათე გერგეზიშ წოდება. |ვებ-ხასჷლა = |შხვადოშხვა = }} '''გიორგი ანწუხელიძე''' (დ. [[18 მარაშინათუთა]], [[1984]], ოფ. [[ქვემო ალვანი]], [[ახმეტაშ მუნიციპალიტეტი]] — ღ. [[9 მარაშინათუთა]], [[2008]], [[ცხინვალიშ რეგიონი]]) — [[საქორთუოშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი]]შ ოურდუმე მანინალე, [[მაანთხა ქვიითი ბრიგადა (საქორთუო)|IV ქვიითი ბრიგადაშ]], 41-ა ბატალიონიშ უკულაში სერჟანტი. [[2008]] წანაშ [[რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)|რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმაშ]] ბორჯის, ტყვეთ ქინოლუ, წამებაშ უკული დოჸვილეს ოს სეპარატისტეფქ. ღურაშ უკული მიენიჭჷ საქორთუოშ [[ერუანული გერგეზიშ ორდენი|ერუანული გერგეზიშ წოდება]]ქ. ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [https://mod.gov.ge/p/Iraq ერაყიშ საშვიდობო მისია] *[http://www.kvirispalitra.ge/public/4433-gautekheli-thushi.html უგუტახუ თუში] *[http://www.resonancedaily.com/index.php?id_rub=2&id_artc=1635 ქორთუ ჯარიშკოჩშ წამება-ჸვილუას სტრასბურგიშ სასამართალო გჷთმოსხუნუნს] *[http://www.tbiliselebi.ge/index.php?mas_id=3890&rubr.. მუშენ გინიღეს დო გჷმაბჟინეს ოს სამხედროეფქ ტყვეთ ინოლაფირი ქორთუ ოურდუმეეფიშ წამებათ ჸვილუაშ ამასახებლი კადრეფი] *[https://web.archive.org/web/20121024012532/http://droni.ge/?m=3&AID=3581 მარაშინათუთაშ ლჷმაშ ოსამანგე ქორთუ გერგეზი] *[http://www.palitratv.ge/akhali-ambebi/sazogadoeba/20202-giorgi-antsukhelidze-2008-tslis-omis-natsamebi-gmiris-istoria.html გიორგი ანწუხელიძე – 2008 წანაშ ლჷმაშ ნაწამები გერგეზიშ ისტორია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304224737/http://www.palitratv.ge/akhali-ambebi/sazogadoeba/20202-giorgi-antsukhelidze-2008-tslis-omis-natsamebi-gmiris-istoria.html |date=2016-03-04 }} *[http://news.ge/ge/news/story/32246-giorgi-antsukhelidzis-khsovnis-aqtsia-batumsa-da-tbilishi-gaimarta გიორგი ანწუხელიძეშ გაშინალი აქცია ბათუმს დო ქართის ჩეტარჷ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305015301/http://news.ge/ge/news/story/32246-giorgi-antsukhelidzis-khsovnis-aqtsia-batumsa-da-tbilishi-gaimarta |date=2016-03-05 }} *[http://primetimenews.ge/?page=3&news_id=17856 პრეზიდენტიქ 2008 წანაშ მარაშინათუთაშ ლჷმაშ ღურელი გიორგი ანწუხელიძე ღურაშ უკული ერუანული გერგეზიშ ორდენით დაჯილდოვუ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306084413/http://primetimenews.ge/?page=3&news_id=17856 |date=2016-03-06 }} *[http://ghn.ge/news-93482.html მიხეილ სააკაშვილი: გიორგი ანწუხელიძე ამაყი და წელში გაუტეხავი საქართველოს სიმბოლოა, რომელიც ვიდეომ შემოინახა] *[http://www.kvirispalitra.ge/public/18225-qrom-urtyamen-thavs-zemoth-tsevs-da-mashinve-mivkhvdi-rom-giorgi-iyoq-giorgi-antsukhelidzis-meughlis-sulisshemdzvreli-mogoneba.html რომ ურტყამენ, თავს ზემოთ წევს და მაშინვე მივხვდი, რომ გიორგი იყო..." – გიორგი ანწუხელიძის მეუღლის სულისშემძვრელი მოგონება] *[http://netgazeti.ge/GE/105/News/24810/ მიხეილ სააკაშვილმა საქართველოს ეროვნული გმირის, გიორგი ანწუხელიძის მემორიალი გახსნა] *[http://ick.ge/rubrics/society/16370-i.html „თუშების სადროშომ“ გიორგი ანწუხელიძეს თუში სახალხო გმირის წოდება მიანიჭა] *[http://mod.gov.ge/index.php?newsid=2479 გიორგი ანწუხელიძის სახელობის სერჟანტთა მომზადების ცენტრი] {{მერკე}} {{DEFAULTSORT:ანწუხელიძე, გიორგი}} [[კატეგორია:საქორთუოშ გერგეზეფი]] [[კატეგორია:ახმეტაშ მუნიციპალიტეტის დუნაბადუეფი]] [[კატეგორია:საქორთუოშ ერუანული გერგეზეფი]] [[კატეგორია:ნაღურა 2008]] ox872qgmy9osvsaf3u4qpv89opnijm0 0 21243 254688 208498 2026-11-06T01:33:04Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254688 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიჯი |ჯოხო = რობერტ ზემეკისი |ოდაბჯოხო = |პორტრეტი = Robert Zemeckis by David Shankbone.jpg |ზჷმა = 220პქ |მუკნაჭარა = |დაბჯოხო = რონალდ უილიამ ჰოვარდი |მოღალობა = რეჟისორი, პროდიუსერი |დაბ თარიღი = [[14 მესი]], [[1952]] |დაბ აბანი = [[ლოს-ანჯელესი]], [[აშშ]] |მენოღალობა = რეჟისორი, პროდიუსერი, სცენარისტი |დოლმახორალა = |ღურ თარიღი = |ღურ აბანი = |ნთხორ აბანი= |ერუანობა= |მუმა = |ნანა = |ალმასქუ = |სქუალეფი = |ჯილდოეფი = [[ოსკარი]] [[ორქოშ გლობუსი]] |ვებ-ხასჷლა = |შხვადოშხვა = }} '''რობერტ ზემეკისი''' ({{lang-en|Robert Zemeckis}} დ. [[14 მესი]], [[1952]], [[ლოს-ანჯელესი]]) — [[ამერიკალეფი|ამერიკალი]] კინორეჟისორი, სცენარისტი დო პროდიუსერი. ჩინებულქ იჸუ 1980-იან წანეფს ფილმეფიშ სერიათ „უკახალე მუმალ ბორჯის“. მუში ფილმეფს შხირას გიმირინუანს სპეც-ეფექტეფს. ==ფილმოგრაფია== * 1984 - [[რომანი ქუაწკჷმა]] ''(Romancing the Stone)'' * 1985 - [[უკახალე მუმალ ბორჯის]] ''(Back to the Future)'' * 1989 - [[უკახალე მუმალ ბორჯის II]] ''(Back to the Future Part II)'' * 1990 - [[უკახალე მუმალ ბორჯის III]] ''(Back to the Future Part III)'' * 1994 - [[ფორესტ გამპი (ფილმი)|ფორესტ გამპი]] ''(Forrest Gump)'' * 2000 - [[გიშარაჸილი]] ''(Cast Away)'' == რესურსეფი ინტერნეტის== {{commonscat-inline|Robert Zemeckis}} *{{IMDb name|709}} *{{amg name|117906}} *{{Worldcat id|lccn-n85-376871}} * [https://web.archive.org/web/20250221061240/http://www.revue-acme.com/docs/revue_acme_numero1_pdf.html The Art of Robert Zemeckis - French PDF (40 Mo)] * [http://www.top10films.co.uk/archives/923 ზემეკისიშ საუჯგუშო ფილმეფიშ ერკებული] {{ოსკარი საუჯგუშო რეჟისორიშო}} {{DEFAULTSORT:ზემეკისი, რობერტ}} [[კატეგორია:ამერიკალი კინორეჟისორეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი სცენარისტეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი პროდიუსერეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1952]] [[კატეგორია:ოსკარიშ მაღვენჯი კინორეჟისორეფი]] hv0bte3j97wk6j45k6vlh5r9bpbnexq 0 21923 254657 253528 2026-11-06T00:25:07Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254657 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Kwame Nkrumah on a Soviet stamp (80th anniversary of his birth) 1989 CPA 6101.jpg|მინი|250პქ|კვამე ნკრუმა]] '''ფრენსის ნვია კოფი კვამე ნკრუმა''' ({{lang-en|Francis Nwia Kofie Kwame Nkrumah}}; დ. [[21 ეკენია]] [[1909]], [[ნკროფული]] [[განა|ორქოშ წყარპიჯი]] — ღ. [[27 პირელი]] [[1972]], [[ბუქარესტი]], [[რუმინეთი]]) — [[განა|განარი]] ფილოსოფოსი, სოციოლოგი დო პოლიტოლოგი. მაართა პრემიერ-მინისტრი (1957-1960) დო ზოხორინელი განაშ მაართა [[განაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] (1960-1966). [[ფელდმარშალი]] (1965). [[1964]] წანას დუდი გეგმიცხადჷ [[იროიანი პრეზიდენტი|იროიან პრეზიდენტო]]. გეგმარაგვეს [[1966]] წანას. == თაშნეშე ქოძირით == * [[განაშ პრეზიდენტი]] * [[აფრიკაშ აკოართაფილი შტატეფი]] * [[იროიანი პრეზიდენტი]] * [[აფრიკული სოციალიზმი]] * [[კენეთ კაუნდა]] * [[ჯულიუს ნიერერე]] * [[მობუტუ სესე სეკო]] == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://ghana-net.com/KwameNkrumahMausoleum_MuseumandMemorialatNkroful_Main_Page.aspx Kwame Nkrumah Mausoleum and Museum at Nkroful, Western Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105025933/http://ghana-net.com/KwameNkrumahMausoleum_MuseumandMemorialatNkroful_Main_Page.aspx |date=2010-01-05 }} * [http://ghana-net.com/KWAME_NKUMRAH_MEMORIAL_PARK.aspx Kwame Nkrumah Memorial Park & Museum, Accra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100419033853/http://ghana-net.com/KWAME_NKUMRAH_MEMORIAL_PARK.aspx |date=2010-04-19 }} * [http://www.ghana-pedia.org/org/index.php?option=com_directory&listing=Kwame%20Nkrumah&page=viewListing&lid=10&Itemid=36 Ghana-pedia Dr. Kwame Nkrumah] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090212181831/http://www.ghana-pedia.org/org/index.php?option=com_directory&listing=Kwame%20Nkrumah&page=viewListing&lid=10&Itemid=36 |date=2009-02-12 }} * [https://web.archive.org/web/20250222153413/http://www.ghana-pedia.org/org/index.php?option=com_directory&listing=Operation%25Cold%25Chop&page=viewListing&lid=287&Itemid=36 Ghana-pedia ''Operation Cold Chop'': The Fall Of Kwame Nkrumah] * [http://www.vibeghana.com Dr Kwame Nkrumah] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210129211258/http://www.vibeghana.com/ |date=2021-01-29 }} {{მერკე-ბიოგრაფია}} [[კატეგორია:განარეფი]] [[კატეგორია:განარი ფილოსოფოსეფი]] [[კატეგორია:განარი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:განაშ პრეზიდენტეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1909]] [[კატეგორია:ნაღურა 1972]] i5pzbvfxg431gna2hh658evhiajqou7 0 21946 254683 208269 2026-11-06T01:13:50Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254683 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Paul Apostle.jpg|thumb|პავლე მოჩქვაფირი]] '''წიმინდე მოჩქვაფირი პავლე''' ({{lang-el|παΰλος}}, {{lang-he|}} ჯოხო שָׁאוּל, Scha'ul, თაჸურეშე {{lang-la|Saulus}}; ღ. [[60]] წანაშ უკული, [[რომი|რომს]]) — [[იოსე ქირსე|ქირსე]]შ ართ-ართი [[ქირსეშ ვითოჟირი მოჩქვაფირი|მოჩქვაფირი]] [[ქირსიანობა|ქირსიანულ]] რელიგიას. მართლმადიდებელი ოხვამე მოჩქვაფირეფიშ [[პეტრე მოჩქვაფირი|პეტრეშ]] დო პავლეშ დღახუს 12 კვირკვეს იშინუანს; კათოლიკური დო ბჟადალევროპული ოხვამეეფი - 29 მანგის. == ლიტერატურა == * „წმიდანთა ცხოვრება“, ტომი II, თბილისი, 2001 წ. {{ქსე|7|632|}} == რესურსეფი ინტერნეტის== * {{ka}} [http://www.qwelly.com/group/holy_bible/forum/topics/pavleni პავლე მოჩქვაფირიშ ეპისტოლეეფი] * {{ka}} [http://www.qwelly.com/group/holy_bible წიმინდე ჭარილი, ჯვეში დო ახალი აპიანი, კომენტარეფი.] *{{ka}} [http://api.ning.com/files/Jks8s5*aIX65ycjSmZ6zR4WLpIW5E1JIiWCpSfpTm5FGZLOPS95GFWtgOLTu669EgsMo*NxDWBxlvlF6oKTKiAh8AVChhcr1/Taushevi_3330.pdf პავლე მოჩქვაფირი, ეპისტოლეეფი, ეგზეგეტიკა, გოსხუნუა. ტექსტური მასალა] * [https://www.lds.org/scriptures/bible-maps/map-13?lang=eng პავლე მოჩქვაფირეფიშ შარალუეფიშ რუკა] * [http://www.orthodoxy.ge/tserili/akhali_agtqma/sarchevi.htm ახალი აპიანი] * [http://www.orthodoxy.ge/tveni/ivnisi/29-petre_pavle.htm წიმინდე დიდებულეფი, ირცქვაფირი მოჩქვაფირეფი პეტრე დო პავლე] * [http://martlmadidebloba.ge/eklesiis_istoria_10.html პავლე მოჩქვაფირიშ მოღალობა რომს.] * [https://www.youtube.com/watch?v=6yWCI0kxn0c პავლე მოჩქვაფირი (აუდიო)] * [https://web.archive.org/web/20220124220110/http://library.iliauni.edu.ge/ilib/catalog/24 პავლე მოჩქვაფირი – ეპისტოლეეეფიშ აუდიო-ვერსია] * [http://www.temuchinn.com/2013/02/blog-post.html პავლე მოჩქვაფირი. თემუჩინიშ ბლოგი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140701025832/http://www.temuchinn.com/2013/02/blog-post.html |date=2014-07-01 }} * [http://burusi.wordpress.com/2012/10/12/paul-3/ პავლე მოჩქვაფირი. ბურუსი – BURUSI] * [http://www.orthodoxy.ge/tserili/mtatsmindeli/akhali_agtqma.htm ახალი აპიანი] {{მერკე}} [[კატეგორია:ახალი აპიანიშ პერსონაჟეფი]] [[კატეგორია:ქირსეშ ვითოჟირი მოჩქვაფირი]] dvsefmow6iex3ivqm9rdmjd2nvn2227 0 22227 254619 240048 2026-11-05T23:13:47Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254619 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Abchaz people ka.svg|{{ფაქტი|აფხაზური მახორობა [[კავკაცია|კავკაციაშ]] რეგიონიშ ქიანეფს (2003)}}|მინიატიურა|250პქ]] '''აფხაზეფი''' ({{lang-ab|аҧсуаа}}, ''აფსუა'') — ოორუე-ბჟადალ [[საქორთუო]]ს, [[აფხაზეთი]]შ ისტორიულ რეგიონს მახორუ აბორიგენული მახორობა. რაგადანა [[აფხაზური ნინა|აფხაზურ ნინაშა]]. [[1989]] წანაშ ეჭარუათ, [[საქორთუო]]ს 95,9 ვითოში აფხაზი ოხორანდჷ, [[აფხაზეთიშ ავტონომიური სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|აფხაზეთის ასსრ]]-ს — 93,3 ვითოში, ედომუშამო [[სხუნუეფიშ რსხუ]]ს - 105 ვითოში. აფხაზეფი ეთნიკურო ომოჯგირჷნა [[ოორუე კავკაცია|ოორუეკავკაციური]] წჷმოულობაშ ადიღეფს დო [[უბიხეფი|უბიხეფს]]. თეშ მოხ, აფხაზეფს კულტურულ დო საჸოფარინე მუშობურობეფს უმოსი საართო უღჷნა [[ქორთუეფი|ქორთუეფწკჷმა]]. თინეფწკჷმა ოშწანურეფიშ გოძვენას ართობურ წორორინაქ დო მეჭედელ ურთიართობაქ გოლინა იღვენუ მუჭოთ [[აფხაზური ნინა|ნინაშა]], თეშ აფხაზეფიშ [[ანთროპოლოგია]]შა ხოლო. == ლიტერატურა == * მარიამ ლორთქიფანიძე, აფხაზები და აფხაზეთი, [[თბილისი]], [[1990]] * გერონტი გასვიანი, აფხაზეთი: ძველი და ახალი აფხაზები, [[თბილისი]], [[1998]] * გერონტი გასვიანი, ქართველი მეცნიერები პავლე ინგოროყვას შეხედულებებზე აფხაზეთისა და აფხაზების შესახებ, ივ. ჯავახიშვილის სახ. ისტ. და ეთნოლოგ. ინ-ტი, სულხან-საბა ორბელიანის პედაგოგ უნ-ტი, [[თბილისი]], [[2003]] * ეთნოსები საქართველოში, აფხაზები, სტატიის ავტორი გ. ანჩაბაძე, [[თბილისი]], ( სტატია „აფსუა“) * როლანდ თოფჩიშვილი, კავკასიის ხალხთა ეთნოგრაფია ეთნიკური ისტორია, ეთნიკური კულტურა, აფხაზები, [[თბილისი]], [[2007]] * კახა კვაშილავა, ისტორიული სამურზაყანო (XVII-XVIII სს. მიჯნა – 1840 წ.). საკვალიფიკაციო ნაშრომი ისტორიის დოქტორის /Ph.D/ აკადემიური ხარისხის მოსაპოვებლად, [[თბილისი]], [[2009]] * ნუგზარ ანთელავა , აფხაზური მითები , რიტუალები , სიმბოლოები .( სტატია „აფსუა“) გვერდი 80 - 81 [[თბილისი]],[[2006]] * {{ru icon}} Ш. Нал-Ипа, Апхазы, [[სოხუმი|Сухуми]], [[1960]] * {{ru icon}} З. В. Анчабадзе, Очерк энической истории абхазкого народа, [[სოხუმი|Сухуми]], [[1976]] * {{ru icon}} И. Г. Антелава. Очерки истории Абхазии XVII – XVIII вв., [[სოხუმი|Сухуми]], [[1951]] == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.qwelly.com/group/ebooks/forum/topics/afxazebi მ. ლორთქიფანიძე, აფხაზეფი დო აფხაზეთი, ქართი, 1990] * [http://www.nplg.gov.ge/dlibrary/collect/0001/000725/00-Tituli.pdf ეთნოსეფი საქორთუოს, აფხაზეფი, სტატიაშ ავტორი გ. ანჩაბაძე, ქართი, 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120128210231/http://www.nplg.gov.ge/dlibrary/collect/0001/000725/00-Tituli.pdf |date=2012-01-28 }} * [http://www.nplg.gov.ge/dlibrary/collect/0001/000273/kavkaciic%20xalx.pdf როლანდ თოფჩიშვილი, კავკაციაშ კათეფიშ ეთნოგრაფია ეთნიკური ისტორია, ეთნიკური კულტურა, აფხაზეფი, ქართი, 2007, ხს. 213]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://abkhazia.gov.ge/?lg=1&EM=&defmenuid=tm00201&sitedoc=13 აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ თარობა, ოფიციალური საიტი, ისტორია] * [http://geogen.ge/index.php?id_menu_up=4&lang=&id_menu=23&abc=0 ქორთული გენეალოგია, აფხაზეფი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306032902/http://geogen.ge/index.php?abc=0&id_menu=23&id_menu_up=4&lang= |date=2016-03-06 }} * [http://www.scribd.com/doc/2273647/Conflict-in-Abkhazia-Cases-of-Cooperation-in-Favour-of-Caucasus-or-again-Confederation-of-Caucasus პროფ. ტარიელ ფუტკარაძე: კონფლიქტი აფხაზეთის, მუჭო იხორციელებუდჷ „წორომალობა კავკაციაშ საჯგიროთ“ დო კინ კავკაციაშ ფედერაცია?!] * [http://www.presa.ge/new/?m=news&NID=3495 ბათუმს აფხაზეფიშ მაართა ფორუმქ გინწყუ 26.12.2010 // Presa.ge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150930063136/http://www.presa.ge/new/?m=news&NID=3495 |date=2015-09-30 }} * [https://web.archive.org/web/20250419075157/https://nobility.pro/ge/statia/120-anchabadzeta-gvaris-istoria ანჩაბაძეფიშ გვარიშ ისტორია] {{გიშნაგორა}} [[კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი]] [[კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი]] [[კატეგორია:აფხაზეფი]] rnz9wqtvqh1ue427ow192sx9tdrqq1q 0 22479 254676 253644 2026-11-06T00:58:17Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254676 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = ნოღა-ალამაშარე |მარგალური ჯოხო = ნავი მუმბაი |ოდაბადური ჯოხო ={{lang-mr|नवी मुंबई}}<br />{{lang-hi|हिन्दी}}<br />{{lang-en|Navi Mumbai, New Bombay}} |ქიანა = ინდოეთი |დუდალაშ თუდო = |პანორამა =Navi Mumbai Skyline.jpg |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა = |შილა = |შილმუკნაჭ = |გერბი =Nm_seal.JPG |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir =N |lat_deg = 19.03 |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = 73.01 |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა = |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = ინდოეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა{{!}}შტატი |რეგიონი = მაჰარაშტრა |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი =ინდოეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა{{!}}ოლქი |რაიონი = მუმბაიშ ოლქი |მადუდეშ ტიპი = |მადუდე = |დორსხუაფაშ თარიღი = 1972 |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = |სტატუსი-შე = |ფართობი = 108,63 |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=10 |კლიმატი= |ოფიციალური ნინა= |მახორობა = 1 119 477 |ეჭარუაშ წანა = 2011 |მეჭედალა = 4332 |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ = +5:30 |DST = |ოტელეფონე კოდი = +022 |ოფოსტე ინდექსი = |ოავტომობილე კოდი=MH-43 |საიტი = www.nmmconline.com/ |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Navi Mumbai, New Bombay |add1n= |add1= }} '''ნავი მუმბაი''' ({{lang-mr|नवी मुंबई}}, [[IAST]]: {{IAST|Navi Muṃbaī}}) — ნოღა [[ინდოეთი]]შ შტატი [[მაჰარაშტრა]]შ ბჟადალ წყარპიჯის. ნოღაქ დირსხუ [[1972]] წანას მუჭოთ [[მუმბაი]]შ [[ნოღა-ალმაშარე]]თ. მოსოფელს არძაშე დიდი „ხელუანური“ ნოღა<ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-special-25-biggest-man-made-cities-and-towns-in-the-world/20140103.htm|title=25 biggest planned cities in the world|publisher=Rediff|accessdate=2016-03-20}}</ref><ref>[http://www.mumbai.org.uk/tourist-attractions/navi-mumbai.html Navi Mumbai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180621221156/https://www.mumbai.org.uk/tourist-attractions/navi-mumbai.html |date=2018-06-21 }}</ref><ref>[http://www.hindu.com/2006/08/11/stories/2006081109950200.htm The Hindu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060819170837/http://www.hindu.com/2006/08/11/stories/2006081109950200.htm |date=2006-08-19 }}</ref>, ფართობი - 344 კმ², თაჸურეშე 163 კმ² ნავი მუმბაიშ მუნიციპალური კორპორაციაშ [[იურისდიქცია]]შ გიმე რე<ref>[http://www.nmmconline.com/english/aboutUs/about_landUsage_Show.php nmmconline.com: «Land Usage»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091101044628/http://www.nmmconline.com/english/aboutUs/about_landUsage_Show.php |date=2009-11-01 }}</ref>. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.nmmconline.com Navi Mumbai Municipal Corporation] * [https://web.archive.org/web/20191112043508/http://www.nmmt.in/ NMMT Official Website] * [http://www.cidcoindia.com/ CIDCO — City and Industrial Development Corporation] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ინდოეთიშ მილიონიანი ნოღეფი}} {{მერკე-ინდოეთი}} [[კატეგორია:მაჰარაშტრაშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:ინდოეთიშ მილიონიანი ნოღეფი]] [[კატეგორია:მუმბაი]] mvpsh85jpi4os7ykq1y67ocehsuad76 0 23144 254632 210327 2026-11-05T23:37:11Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254632 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Grappa Storica Nera Bottle.jpg|thumb|გრაპპა Storica Nera]] '''გრაპპა''', თაშნეშე ჩინებული რე მუჭოთ ''ღვინი გრაპპა'' — [[იტალია|იტალიური]] [[ჸურზენი]]შ [[ალკოჰოლური ოშუმალი]] 40%-შე 55%-შახ სიმანგარათ. გრაპპა [[ბრენდი]]შ ართ-ართი გვარობა რე. == რესურსეფი ინტერნეტის == [http://thedrinks.ru/2009/09/proizvodsvo-brendi/ Производство бренди и граппы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100205211930/http://thedrinks.ru/2009/09/proizvodsvo-brendi/ |date=2010-02-05 }}<br> [https://web.archive.org/web/20160929222559/http://www.vino-eda.ru/grappa.html Все о граппе - история, производство, отличия по регионам, винокурни] {{ალკოჰოლური ოშუმალეფი}} {{მერკე}} [[კატეგორია:ალკოჰოლური ოშუმალეფი]] [[კატეგორია:ბრენდი]] 2lmk5r50iesz5rto89ol8c9a86hbjfl 0 23235 254651 232189 2026-11-06T00:17:36Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254651 wikitext text/x-wiki '''კათა''' შილებე შანენდას: # გოთანჯილი [[ქიანა]]შ ვარდა [[სახენწჷფო]]შ [[მახორობა]]ს; # [[ადამიერი|ადამიერეფიშ]] ისტორიულ ართობას<ref name=autogenerated1>Источник/НФЭ|Народ|Малахов В. С.|url=http://iph.ras.ru/elib/2004.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304210157/http://iph.ras.ru/elib/2004.html |date=2016-03-04 }}</ref>. == თაშნეშე ქოძირით == * [[თარობა]] * [[მოსოფელიშ კათეფი]] * [[ნაცია]] * [[ეთნოსი]] * [[ცივილიზაცია]] * [[ჯარალუა]] * [[ადამიერი]] * [[დემოკრატია]] == რესურსეფი ინტერნეტის == * [https://web.archive.org/web/20161104051626/http://storyo.ru/filo/03.htm Многозначность слова «народ» в его применении к классовому обществу] (storyo.ru) ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:სოციოლოგია]] [[კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი|*]] nsgga775kxqrua3a6zyvau477mzhkqm 0 23840 254713 209139 2026-11-06T02:28:26Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254713 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Scarlet fever 1.1.JPG|მინი|250პქ|ბაღანაშ ღვანწკეფი]] '''ღვანწკი''' ({{lang-la|Bucca}}) — [[ადამიერი]]შ [[სახე|სახეშ]] ნორთიი [[ჸვინგიშ ძვალი|ჸვინგიშ ძვალშე]] გიმენი [[ღვა]]შახ. ღვანწკიშ [[ტყები]] თხჷთხჷ რე. თიშ გიმე გარზე ტყებგიმენი [[ნორშვი]] რე სახეშ [[ვენა (ბიოლოგია)|ვენეფით]] დო [[არტერია|არტერიეფიშამო]].<ref>[http://www.studmed.ru/237.htm Мышцы и фасции головы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314085341/http://www.studmed.ru/237.htm |date=2012-03-14 }} (რუსული)</ref><ref>[http://meduniver.com/Medical/Topochka/235.html meduniver.com ღვანწკიშ აკოგაფაშ გეშა.] (რუსული)</ref> არძაშე შხირას [[დეზოქსირიბონუკლეინიშ მჟავა|დნმ]]-იშ მინუშიშ ეიოჭოფალო ღვანწკის გმირინუანა (ლეჟვამი გარსიშ მინუშიშ ეჭოფუაშ მეშქაშობათ). ღვანწკი დიდ როლს ლაჸაფენს [[ემოცია|ემოციაშ]] დო [[მიმიკა|მიმიკაშ]] გჷმოქიმინუას. ==სტრუქტურა== ღვანწკიშ [[ტყები]] მითმიარსხუ [[ნჷკჷ|ნჷკჷს]] დო ჸვინგის. ღვანწკიშ დინოხოლენი გარსი ფორილი რე ლეჟვამი ფათ. ღვანწკი, თიშ მოხ, ნამჷ-და პიჯიშ ღრუს თხილანს გალენური ჟიგოლინაშე, თინა თაშნეშე ოკათუ ოჭკომალიშ [[კიბირი|კიბირეფსს]] შქას ასქილადას. ==გალერეა== <center> <gallery> ფაილი:Cheek.jpg ფაილი:Chica cachetona.jpg ფაილი:Neck & cheek 1 - Picture by Giovanni Dall'Orto, August 19 2014.jpg ფაილი:Slapped cheek.png ფაილი:Covinha.JPG </gallery> </center> ==თაშნეშე ქოძიეით== *[[სახე]] ==ლიტერატურა== * Анатомия человека. В двух томах. Т. 1 / Под ред. М. Р. Сапина. — 5-е изд., перераб. и доп. — М.: Медицина, 2001. — 640 с.:ил. ISBN 5-225-04585-5 (რუსული) * Щеки, часть лица // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907 (რუსული) ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [https://web.archive.org/web/20220930062430/https://gesl.iliauni.edu.ge/%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A7%E1%83%90/ ილიაუნიშ ლექსიკონი] * [https://ka.glosbe.com/ka/la/%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A7%E1%83%90 ღვანწკი, ლათინური ლექსიკონი] {{commonscat|Cheeks}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ადამიერიშ პერიფერიული ანატომია}} [[კატეგორია:ადამიერიშ ანატომია]] [[კატეგორია:დუდი]] [[კატეგორია:სახე]] p138phfkmn39aah996t6v3ys2h2ds78 0 24302 254681 231219 2026-11-06T01:11:12Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254681 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Port of Shanghai, Yangshan Deep-water Harbour Zone, 02.jpg|thumb||240px|შანხაიშ ოზუღე ონიშოლი]] '''ონიშოლი''' ([[ლათინური ნინა|ლათ.]] ''portus'' — გავანი, მიკარინალი) — აბანი, ნამუთ [[ზუღა]]შ ვარდა [[წყარმალუ]]შ ჭყარპიჯიშ გოხოლუას (არხოს) იდვალუაფუ, დო ნამუთ აკოგაფილი რე [[ნიში|ნიშეფიშ]] დო [[ხვამარდი|ხვამარდეფიშ]] მიკარინალო, დო ნამუსჷთ უღუ სპეციალური კომპლექსური აკნაგეფუეფი ონინალეთ: მიკარსხუაფალეფი, დგჷმილეფი, ეიოკინალი კრანეფი, ოწკარუეფი, ტერმინალეფი, დჷმახვარე ტრანსპორტი დო თ.უ. ონიშოლს შილებე ორდას მუსხირენი მიკარსხუაფალი, ნამუთ სპეციალურო რე აკოგაფილი ნიშეფიშ მიკარსხუალო, მაშარეეფიშ ეშაჸონაფალო დო გიმაჸონაფალო, ორზოლეფიშ ოხარგალო დო გჷმახარგალო, ნავთობიშ დინაბუნალო დო შხვა საქვარეფშო. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.aapa-ports.org/Industry/content.cfm?ItemNumber=900&navItemNumber=551 Port Industry Statistics, American Association of Port Authorities] {{ref-en}} * [http://www.noonsite.com/text/Countries Information on yachting facilities at 1,613 ports in 191 countries from Noonsite.com] {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20080425073529/http://www.ncdc.noaa.gov/oa/esb/?goal=commerce&file=obs/marine/ports/ Social & Economic Benefits of PORTS] {{ref-en}} [[კატეგორია:ონიშოლეფი| ]] [[კატეგორია:ოზუღე სამართალი]] 9gz1rmhbp7b0xr64jvlz649djv0n3oq 0 24484 254686 239050 2026-11-06T01:28:08Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254686 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სტადიონი | ჯოხო = რამაზ შენგელიაშ სტადიონი | მეტჯოხო = ტორპედოშ სტადიონი | სურათი = Ramaz Shengelia Stadium 20140309.jpg | მუკნაჭარა = | ედომუშამი ჯოხო = რამაზ შენგელიაშ ჯოხოშ ქუთეშიშ ცენტრალური სტადიონი | წჷმოხიანი ჯოხოეფი = | ორენი = [[ქუთეში]]<br />[[საქორთუო]] | კოორდინატეფი = | აკიგჷ = | გინწყჷ = | აკიდგინჷ = 2010 | იკილჷ = | მინჯე = [[საქორთუო|საქორთუოშ თარობა]] | ოპერატორი = | ოფორუე = | ღირებულება = | არქიტექტორი = | ნტირა = 14,700 | კლუბეფი =[[ტორპედო ქუთეში (ოკუჩხბურთე კლუბი)|ტორპედო ქუთეში]] }} '''რამაზ შენგელიაშ ჯოხოშ სტადიონი''' — სპორტული სტადიონი [[ქუთეში|ქუთეშის]], [[საქორთუო]]. უმოსო გჷმირინუაფჷ [[კუჩხბურთი|ოკუჩხბურთე]] მატჩეფიშო. რე [[ტორპედო ქუთეში (ოკუჩხბურთე კლუბი)|ოკუჩხბურთე კლუბ ქუთეშიშ ტორპედოშ]] მოედანი. [[2010]] წანას სტადიონს რეკონსტრუქცია ღოლის. გედგეს 14,700 ინდივიდუალური სკამი, საირქიანო სტანდარტეფიშ ტაბლო დო მოსარკუაშ სისტემა, დუდშე გედგეს ადმინისტრაციული დგჷმილი, გჷნირთჷ სტადიონიშ შანულამი ნორთიქ, გერემონტჷ მიკანწყუმალქ დო პრესლოჟაქ.<ref>[http://ghn.ge/news-15816.html მიხეილ სააკაშვილი ამდღა ქუთეშიშ "ტორპედოშ" სტადიონს გონწყჷნს]</ref> 2015 წანაშ პირელს სტადიონს გიოდვეს გჷმორჩქინელი ქორთუ მობურთეშ, [[რამაზ შენგელია|რამაზ შენგელიაშ]] ჯოხო.<ref>[http://fctorpedo.ge/index.php?geo&cat=4&id=2294 "ტორპედოშ" სტადიონქ რამაზ შენგელიაშ ჯოხოთ გინირთჷ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220519122517/http://fctorpedo.ge/index.php?geo&cat=4&id=2294 |date=2022-05-19 }}, ქუთეშიშ „ტორპედოშ“ ოფიციალური საიტი, 30 პირელი, 2015.</ref><ref>[http://www.sportall.ge/fexburti/qarthuli-fekhburthi/skhvadaskhva/78180-quthaisis-centralur-stadions-ramaz-shengelias-sakheli-mienitca.html ქუთეშიშ ცენტრალურ სტადიონს რამაზ შენგელიაშ ჯოხოქ გიადჷ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160624194515/http://www.sportall.ge/fexburti/qarthuli-fekhburthi/skhvadaskhva/78180-quthaisis-centralur-stadions-ramaz-shengelias-sakheli-mienitca.html |date=2016-06-24 }}, ოინფორმაციე სააგენტო „http://sportall.ge/“{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 30 პირელი, 2015.</ref> == ძირით ხოლო == * [[საქორთუოშ ოკუჩხბურთე სტადიონეფიშ ერკებული]] == სქოლიო == {{სქოლიოშ ერკებული}} [[კატეგორია:საქორთუოშ ოკუჩხბურთე სტადიონეფი]] [[კატეგორია:ქუთეშიშ სტადიონეფი]] [[კატეგორია:ოკუჩხბურთე უმაღალაშ ლიგაშ კლუბეფიშ სტადიონეფი]] t1cve81szu4y0cpbr44dusacmdev7t9 0 24642 254650 207257 2026-11-06T00:11:17Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254650 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ოურდუმე კონფლიქტი |კონფლიქტი=ინტერვენცია გამბიას |ნორთი= |სურათი=[[ფაილი:Operation Restore Democracy participants.svg|300პქ]] |დუდჯოხო={{ლეგენდა2|#E3801C|[[გამბია]]}} {{ლეგენდა2|#3C9D3C|[[ბჟადალი აფრიკაშ ქიანეფიშ ეკონომიკური წორომაჸალობა|ეკოვასიშ კოალიცია]]}} |თარიღი=[[19 ღურთუთა]], [[2017]] — [[20 ღურთუთა]], [[2017]] |ორენი=[[გამბია]] |casus=პრეზიდენტ [[იაჰია ჯამე]]შ უარი გიშაგორუეფიშ შედეგეფიშ ჩინებაშ გეშა. |შედეგი=პრეზიდენტ იაჰია ჯამექ ქჷდიტუ პოსტი<ref>[http://www.bbc.com/news/world-africa-38702787 Yahya Jammeh says he will step down in The Gambia]</ref><ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3959196 Джамме согласился уйти с поста главы Гамбии]</ref> |ტერიტორია= |კუნთხუ1={{შილა|გამბია}} * {{flagicon|გამბია}} [[პატრიოტული გოახალაფაშ დო აკოქიმინუაშ ალიანსი|პგაა]] * [[ფაილი:Flag of Casamance.svg|20პქ]] [[კაზამანსიშ დემოკრატიული ნძალეფიშ ყარაფი|კდნყ]] |კუნთხუ2=[[ბჟადალი აფრიკაშ ქიანეფიშ ეკონომიკური წორომაჸალობა|ECOWAS]]: * {{flag|სენეგალი}} * {{flag|ნიგერია}} * {{flag|განა}} |მადუდე1={{flagicon|გამბია}} [[იაჰია ჯამე]]<br />აბდულიე ბოიანგი |მადუდე2={{flagicon|გამბია}} [[ადამა ბაროუ]]<br /> {{flagicon|სენეგალი}} [[მაკი სალი]] <br /> {{flagicon|ნიგერია}} [[მუჰამადუ ბუჰარი]] <br /> {{flagicon|განა}} [[ნანა აკუფო-ადო]] |ნძალა1={{flagicon|გამბია}} 2 500<ref name="BBCStop">[http://www.bbc.com/russian/news-38686737 Сенегал приостановил военное вторжение в Гамбию]//Русская служба BBC, 20.01.2017</ref>, <br /> 200 (კდნყ), <br /> 2 000-შახ დოქირებული |ნძალა2={{flagicon|ნიგერია}}: 200-800 <br /> მუსხირენი ფურინჯი<ref name="BBCStop"/><br /> 1 ოურდუმე ნიში<ref name="BBCStop"/> {{flagicon|განა}} 205 <br /> {{flagicon|სენეგალი}} 530-700 |ნოდინაფეფი1=უჩინებუ |ნოდინაფეფი2=ჩინებუ |ნოდინაფეფი3=45 000 ტოლვილი |მეღანკუა= }} '''ინტერვენცია გამბიას''' კოდური ჯოხოდვალა „'''დემოკრატიაშ აკოდგინუაშ ოპერაცია“''' — ოურდუმე კონფლიქტი [[ბჟადალი აფრიკა|ბჟადალ აფრიკაშ]] მუსხირენ ქიანაშ დო [[გამბია|გამბიაშ]] შქას, ნამუთ გჷმიჭანუ [[გამბიაშ პრეზიდენტი|გამბიაშ პრეზიდენტ]] [[იაჰია ჯამე]]შ უარქ [[2016]] წანაშ 1 ქირსეთუთაშ გიშაგორუეფიშ ჩინებაშ გეშა, ნამუსჷთ გომორძგუალა მიპალუ ოპოზიციაშ წჷმმარინაფალ [[ადამა ბაროუ]]ქ. == მაკათური ნძალეფი == [[ბჟადალი აფრიკაშ ქიანეფიშ ეკონომიკურიწორომაჸალობა|ECOWAS]]-იშ კუნთხუშე ინტერვენციას ოკათუდჷ [[სენეგალი]]შ, [[განა|განაშ]] დო [[ნიგერია|ნიგერიაშ]] აკოანჯარაფილი ნძალეფი. ნიგერიაქ თაშნეშე გჷმირინუ ფურინჯეფი დო ნიშეფი<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.com/news/world-africa-38669347|title=Senegal troops move to Gambia border as Jammeh faces ultimatum|date=18 January 2017}}</ref>. კანკალე მუნაჩემეფით ინტერვენციას ოკათუდჷ [[მალი]]შ დო [[ტოგო]]შ<ref name="CNN_1">{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2017/01/20/africa/gambia-janmeh-barrow-ecowas/|title=Gambia: Defeated leader Yahya Jammeh faces military showdown|first1=Bryony|last1=Jones|first2=Ben|last2=Westcott|first3=James|last3=Masters|date=20 January 2017|publisher=CNN}}</ref> ნძალეფი ხოლო. გამბიაშ არმია ვაპირენდჷ კათაფას პოლიტიკურ დებას. თეშ გეშა გაცხადჷ გამბიაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ შტაბიშ უნჩაშ გენერალქ უსმან ბაჯიქ. მარა კანკალე გოურდუმაფილი დჷნობუნა იშენით სქიდუდჷ [[იაჰია ჯამე]]შ ართგური<ref>{{Cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/01/gambia-jammeh-military-intervention-170119035928489.html|title=Military intervention looms as Jammeh clings to power}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://allafrica.com/stories/201701180043.html|title=Gambia: Jammeh 'Imports Rebels'|first=C. Y.|last=Kwanue|date=18 January 2017|accessdate=19 January 2017}}</ref>. [[სენეგალი|სენეგალარ]] არყებულ სეპარატისტულ [[კაზამანსიშ დემოკრატიული ნძალეფიშ ყარაფი]]ქ ქაკათჷ პრო-პრეზიდენტურ ნძალეფს დო მანწყუეს აკოანჯარაფილი დებეფი სენეგალიშ ხურგის. == მოლინაშ გოვითარაფა == [[ბჟადალი აფრიკა|ბჟადალ აფრიკაშ]] ქიანეფიშ ეკონომიკურ წორომაჸალობაქ გჷნოჭყვიდჷ, [[2017]] წანაშ 19 ღურთუთას ქაკათაფუდუკონ [[გამბია|გამბიაშ]] [[კონსტიტუციური კრიზისი გამბიას (2016-2017)|კონსტიტუციურ კრიზისის]]. ოურდუმე ოპერაციაშ დოჭყაფა გოპიჯალუ პრეზიდენტ [[იაჰია ჯამე]]შ უარქ პოსტიშე გინორინაშე საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს მარცხებაშ უმკუჯინალო<ref>{{Cite web|url=http://www.africanews.com/2017/01/18/ecowas-okays-military-intervention-in-gambia-joint-troop-stationed-at-border/|title=ECOWAS okays military intervention in Gambia, joint troops stationed at border|last=AfricaNews|date=19 January 2017}}</ref><ref name="RestoreDemocracy">{{Cite web|url=http://www.jpost.com/Breaking-News/Senegal-army-says-regional-force-has-launched-strikes-in-Gambia-479042?utm_source=dlvr.it&utm_medium=twitter|title=Senegal army says regional force has launched strikes in Gambia|accessdate=19 January 2017}}</ref>. [[2017]] წანაშ 19 ღურთუთას [[სენეგალი]]შ არმიაქ გემშართჷ გამბიაშ ტერიტორიაშა, კანონიერო გიშაგორილი პრეზიდენტიშ [[ადამა ბაროუ]]შ ხეშუულებაშა მოულა ქიანაშ კონსტიტუციაშ თხილუათ უნარღელჸოფაშ გეშა<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.com/news/world-africa-38682184|title=Gambia crisis: Senegal troops 'enter' to back new president|date=19 January 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/01/gambia-president-adama-barrow-takes-oath-senegal-170119170745954.html|title=New Gambia President Adama Barrow takes oath in Senegal}}</ref>. თიმ დღას [[ბოტსვანა|ბოტსვანაშ]] პრეზიდენტი [[იან კჰამა]]ქ გაცხადჷ, ნამჷ-და თიშ ქიანა უკვე ვაკოროცხუნდჷ [[იაჰია ჯამე]]ს გამბიაშ მადუდეთ. 19 ღურთუთას, [[გოეროშ უშქურანჯობაშ სხუნუ]]ქ მიღჷ [[გოეროშ უშქურანჯობაშ სხუნუშ რეზოლუცია 2337|რეზოლუცია]], ნამუთ მოუჭანუანდჷ კუნთხუეფს პატი ცან გამბიალი კათაშ ნებას დო გიშაგორუეფიშ შედეგის, ნამუშ მეჯინათ გიშაგორილი პრეზიდენტი რე [[ადამა ბაროუ]]. მარა [[რუსეთი]]შ დო [[ეგვიპტე|ეგვიპტეშ]] კონწარი მოთხირით რეზოლუცია ვარდჷ უციო<ref>{{Cite web|url=http://www.un.org/russian/news/story.asp?NewsID=27318|title=Совет Безопасности и Генеральный секретарь ООН признали Адаму Барроу в качестве президента Гамбии|date=19 January 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/wires/afp/article-4136274/UN-vote-backing-ECOWAS-action-The-Gambia.html|title=UN Security Council unanimously backs ECOWAS action in The Gambia|date=19 January 2017}}</ref>. [[ააშ]]-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტიშ პრეს-სპიკერიშ გჷნაცხადით ინტერვენციაქ ოკო „დარეგულირას დაძაბულ სიტუაციაქ გამბიას“<ref>{{Cite web|url=https://regnum.ru/news/polit/2228993.html|title=Госдеп США «одобряет» вторжение Сенегала в Гамбию|date=19 January 2017}}</ref>. გამბია ოზუღე ბლოკადას ქინახუნუ ნიგერიაშ ფლოტიქ<ref>{{Cite web|url=http://tsargrad.tv/articles/operacija-vosstanovlenie-demokratii_45194|title=Операция "Восстановление демократии"|date=20 January 2017}}</ref>. მაართა ოსქირონე დებაქ სენეგალიშ არმიაშ დო კაზამანსიშ დემოკრატიული ნძალეფიშ ყარაფიშ შქას მოხვადჷ გამბიაშ ობჟათეშე [[სენეგალი|სენეგალიშ]] ხურგის მადვალუ პრეზიდენტ [[იაჰია ჯამე]]შ მასქერულ ოფუტე [[კანილაი]]ს<ref>http://okdakar.com/video-kanilai-est-tombe-avec-base-arriere-yahya-jammeh-les-troupes-sont-route-banjul/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231120090446/http://okdakar.com/video-kanilai-est-tombe-avec-base-arriere-yahya-jammeh-les-troupes-sont-route-banjul/ |date=2023-11-20 }}</ref>. ნიგერიაშ ოურდუმე-ოჰეერე ნძალეფქ დობომბეს პრეზიდენტიშ მოხუჯე დჷნობუნეფიშ პოზიციეფი<ref>{{Cite web|url=http://tsargrad.tv/articles/operacija-vosstanovlenie-demokratii_45194|title=Операция "Восстановление демократии"|date=20 January 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://regnum.ru/news/polit/2228999.html|title=«Восстановление демократии»: Войска ЭКОВАС нанесли ракетные удары по Гамбии|date=20 January 2017}}</ref>. თეშ უკული სენეგალქ ობორჯეთ გაჩერჷ ოურდუმე მენტება დო პრეზიდენტ ჯამეს საშუალება მეჩჷ პოსტიშე გეგნორინაფედუკონ 20 ღურთუთაშ ონდღეშა<ref>{{Cite news|title=West African nations halt Gambia operation to allow mediation|url=http://www.dailymail.co.uk/wires/reuters/article-4138386/West-African-nations-halt-Gambia-operation-allow-mediation.html|date=2017-01-19}}</ref>. მარა კინ თე ბორჯის ნიგერიაშ ოჰავე ნძალეფიშ ფურინჯეფი კინ გილაფჷრინუნდეს გამბიაშ ხურგიშ ელმოლს. [[21 ღურთუთა]]შ სერით გამბიაშ პრეზიდენტი იაჰია ჯამექ სახენწჷფო ტელევიზიაშ ეთერით გაცხადჷ, ნამჷ-და გეგნოდირთჷ პრეზიდენტიშ პოსტიშე<ref>{{cite news|title=Gambia's Yahya Jammeh confirms he will step down|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/01/gambia-yahya-jammeh-agrees-step-170120184330091.html|accessdate=20 January 2017|publisher=Al Jazeera}}</ref><ref>{{cite news|title=Gambia's Jammeh, facing military pressure, says steps down|url=http://www.reuters.com/article/us-gambia-politics-idUSKBN15505N?il=0|accessdate=21 January 2017|work=Reuters|date=21 January 2017}}</ref>, უკული ქჷდიტუ ქიანა დო გეგნორთჷ [[გვინეა|გვინეაშ]] ნანანოღა [[კონაკრი]]შა<ref>{{cite news|title=Ex-President Yahya Jammeh leaves The Gambia after losing election|url=http://www.bbc.com/news/world-africa-38706426?ns_mchannel=social&ns_campaign=bbc_breaking&ns_source=twitter&ns_linkname=news_central|accessdate=21 January 2017|work=BBC News}}</ref>, უკული გვინეაშე [[ეკვატორული გვინეა|ეკვატორულ გვინეაშა]]<ref>{{cite news|title=Gambia's former leader Jammeh flies into exile in Equatorial Guinea |url=http://www.reuters.com/article/idUSKBN15505N|accessdate=22 January 2017|work=Reuters}}</ref>. ==თაშნეშე ქოძირით== * [[კონსტიტუციური კრიზისი გამბიას (2016-2017)]] * [[გოეროშ უშქურანჯობაშ სხუნუშ რეზოლუცია 2337]] == სქოლიო == {{სქოლიო|2}} [[კატეგორია:გამბიაშ ისტორია]] [[კატეგორია:2017 წანა გამბიას]] [[კატეგორია:XXI ოშწანურაშ ლჷმეფი]] 4mket9dq7l2p96n5b1i9k4blv0dfb7i 0 24644 254625 227834 2026-11-05T23:24:08Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254625 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ორგანიზაცია | ჯოხო =ბჟადალი აფრიკაშ ქიანეფიშ ეკონომიკური წორომაჸალობა | სურათი = | image_border = | size = | რუკა = Ecowas_map.svg | msize =200პქ | მიკნაჭარა = | რტიტრი = | რუკა2 = | აბრევიატურა = | დევიზი = | დირსხუ = [[28 მესი]], [[1975]] | გეუქვუ = | ტიპი = | სტატუსი = მოქიმინჯე | ღანკიი = | შტაბ-ორენი =[[აბუჯა]], [[ნიგერია]] | ორენი = | ონინალჷ რეგიონს = | მაკათურეფი = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = [[ბჟადალი აფრიკაშ ქიანეფიშ ეკონომიკური ჯარალუა#მაკათურეფი|15 მაკათური]] |{{შილა|ბენინი}} |{{შილა|ბურკინა-ფასო}} |{{შილა|კაბო-ვერდე}} |{{შილა|გამბია}} |{{შილა|განა}} |{{შილა|გვინეა}} |{{შილა|გვინეა-ბისაუ}} |{{შილა|კოტ-დ’ივუარი}} |{{შილა|ლიბერია}} |{{შილა|მალი}} |{{შილა|ნიგერი}} |{{შილა|ნიგერია}} |{{შილა|სენეგალი}} |{{შილა|სიერა-ლეონე}} |{{შილა|ტოგო}} }} | ნინა =[[ფრანგული ნინა|ფრანგული]], [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]], [[პორტუგალიური ნინა|პორტუგალიური]] | მელამოსე = | ლიდერი მიკნაჭარა = თავჯდომარე | ლიდერი ჯოხო ={{flagicon|ლიბერია}} [[ელენ ჯონსონ-სირლიფი]] | ლიდერი მიკნაჭარა2 =კომისიის პრეზიდენტი | ლიდერი ჯოხო2 ={{flagicon|ბენინი}} [[მარსელ ალაინ დე სოუზა]] | ლიდერი მიკნაჭარა3 = პარლამენტის სპიკერი | ლიდერი ჯოხო3 ={{flagicon|სენეგალი}} [[მუსტაფა სისე ლო]] | შანულამი პიჯეფი = | თარი ორგანო = | თარი ორგანიზაცია= | კათაფა = | ბიუჯეტი = | შტატი = | ვოლონტიორი = | საიტი =[http://www.ecowas.int/ www.ecowas.int] | მეღანკუეფი = | ჸოფილი ჯოხო = }} '''ბჟადალი აფრიკაშ ქიანეფიშ ეკონომიკური წორომაჸალობა''' ('''ECOWAS'''; {{lang-en|Economic Community of West African States}}; {{lang-fr|Communauté économique des États de l'Afrique de l'Ouest}}; {{lang-pt|Comunidade Económica dos Estados da África Ocidental}}) — [[ბფადალი აფრიკა|ბჟადალ აფრიკაშ]] ქიანეფიშ რეგიონალური ეკონომიკური გოართიანაფა. დირსხუ [[1975]] წანაშ 28 მესის [[ლაგოსიშ აპიჯალა|ლაგოსიშ აპიჯალაშ]] ოსხირით. ორგანიზაციაშ ღანკი რე ხე უნწყუას რეგიონიშ ეკონომიკურ ინტეგრაციას. წორომაჸალობას ჸუნს მუსი აკოანჯარაფილი ნძალეფი, ნამუსჷთ ჯოხო ECOMOG. წორომაჸალობაშ ოფიციალური ნინეფი რე [[ფრანგული ნინა|ფრანგული]], [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]] დო [[პორტუგალიური ნინა|პორტუგალიური]]. ორგანიზაციაშ შტაბ-ორენი იდვალუაფუ [[აბუჯა]]ს, [[ნიგერია]]. დორსხუაფაშ დღაშე მუსხირენ ქიანაქ აკათჷ ვარდა გიშართჷ ორგანიზაციაშ აკოდგინალუაშე. [[1976]] წანას ECOWAS-ს აკათჷ [[კაბო-ვერდე]]ქ, [[2000]] წანაშ ქირსეთუთას ორგანიზაციაშე გიშართჷ [[მავრიტანია]]ქ, მუშ გეშა თიქ დიო ხოლო [[1999]] წანაშ ქირსეთუთას გაცხადჷ. == მაკათურეფი == *{{შილა|ბენინი}} *{{შილა|ბურკინა-ფასო}} *{{შილა|კაბო-ვერდე}} *{{შილა|გამბია}} *{{შილა|განა}} *{{შილა|გვინეა}} *{{შილა|გვინეა-ბისაუ}} *{{შილა|კოტ-დ’ივუარი}} *{{შილა|ლიბერია}} *{{შილა|მალი}} *{{შილა|ნიგერი}} *{{შილა|ნიგერია}} *{{შილა|სენეგალი}} *{{შილა|სიერა-ლეონე}} *{{შილა|ტოგო}} ===ჸოფილი მაკათურეფი === *{{შილა|მავრიტანია}}, ორგანიზაცია დიტუ [[2000]] წანაშ ქირსეთუთას<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-KU_9MfXKKYC&pg=PA177|title=Historical Dictionary of Mauritania|pages=177–178|first=Anthony|last=Pazzanita|year=2008|publisher=Scarecrow Press}}</ref>. == სტრუქტურა == ===კომისიაშ პრეზიდენტეფი === {| class=" wikitable sortable" |- !პრეზიდენტი ! ქიანა ! მართუალა |- |[[აბუბაქარ დიაბი უატარა]] |{{შილა|კოტ-დ’ივუარი}} | ღურთუთა 1977 – 1985 |- |[[მომოდუ მუნუ]] |{{შილა|სიერა-ლეონე}} | 1985–1989 |- |[[აბას ბუნდუ]] |{{შილა|სიერა-ლეონე}} | 1989–1993 |- |[[ედუარდ ბენჟამინი]] |{{შილა|გვინეა}} | 1993–1997 |- |[[ლანსანა კუიატე]] |{{შილა|გვინეა}} | სექტემბერი 1997 – 31 ღურთუთა 2002 |- |[[მოჰამედ იბნ ჩამბასი]] |{{შილა|განა}} | 1 ფურთუთა 2002 – 31 ქირსეთუთა 2007 |- |[[მოჰამედ იბნ ჩამბასი]] |{{შილა|განა}} | 1 ღურთუთა 2007 – 18 ფურთუთა 2010 |- |[[ვიქტორ გბეჰო]] |{{შილა|განა}} | 18 ფურთუთა 2010 – 1 მელახი 2012 |- |[[კადრე დეზირე უედრაოგო]] |{{შილა|ბურკინა-ფასო}} | 1 მელახი 2012 – 4 მანგი 2016 |- |[[მარსელ ალაინ დე სოუზა]] |{{შილა|ბენინი}} | 4 მანგი 2016 – ასე |} === მადუდე === {| class=" wikitable sortable |- !მადუდე ! ქიანა ! მართუალა |- |[[იაკობუ გოვონი]] |{{შილა|ნიგერია}} | 28 მესი 1975 – 29 კვირკვე 1975 |- |[[გნასინგბე ეიადემა]] |{{შილა|ტოგო}} | 29 კვირკვე 1975– 13 ეკენია 1977 |- |[[ოლუსეგუნ ობასანჯო]] |{{შილა|ნიგერია}} | 13 ეკენია 1977 – 30 ეკენია 1979 |- |[[ლეოპოლდ სედარ სენგორი]] |{{შილა|სენეგალი}} | 30 ეკენია 1979 – 31 ქირსეთუთა 1980 |- |[[გნასინგბე ეიადემა]] |{{შილა|ტოგო}} | 1980–1981 |- |[[სიაკა სტივენზი]] |{{შილა|სიერა-ლეონე}} | 1981–1982 |- |[[მატიე კერეკუ]] |{{შილა|ბენინი|1975}} | 1982–1983 |- |[[აჰმედ სეკუ ტურე]] |{{შილა|გვინეა}} | 1983–1984 |- |[[ლანსანა კონტე]] |{{შილა|გვინეა}} | 1984–1985 |- |[[მუჰამადუ ბუჰარი]] |{{შილა|ნიგერია}} | 1985 – 27 აგვისტო 1985 |- |[[იბრაჰიმ ბაბანგიდა]] |{{შილა|ნიგერია}} | 27 აგვისტო 1985 – 1989 |- |[[დაუდა კაირიბა ჯავარა]] |{{შილა|გამბია}} | 1989–1990 |- |[[ბლეზ კომპაორე]] |{{შილა|ბურკინა-ფასო}} | 1990–1991 |- |[[დუადა კაირიბა ჯავარა]] |{{შილა|გამბია}} | 1991–1992 |- |[[აბდუ დიუფი]] |{{შილა|სენეგალი}} | 1992–1993 |- |[[ნისეფორ სოგლო]] |{{შილა|ბენინი}} | 1993–1994 |- |[[ჯერი როლინგსი]] |{{შილა|განა}} | 1994 – 27 კვირკვე 1996 |- |[[სანი აბაჩა]] |{{შილა|ნიგერია}} | 27 კვირკვე 1996 – 8 მანგი 1998 |- |[[აბდულსალამი აბუბაქრი]] |{{შილა|ნიგერია}} | 9 მანგი 1998 – 1999 |- |[[გნასინგბე ეიადემა]] |{{შილა|ტოგო}} | 1999 – 1999 |- |[[ალფა უმარ კონარე]] |{{შილა|მალი}} | 1999 – 21 ქირსეთუთა 2001 |- |[[აბდულაი ვადე]] |{{შილა|სენეგალი}} | 21 ქირსეთუთა 2001 – 31 ღურთუთა 2003 |- |[[ჯონ კუფუორი]] |{{შილა|განა}} | 31 ღურთუთა 2003 – 19 ღურთუთა 2005 |- |[[მამადუ ტანჯა]] |{{შილა|ნიგერი}} | 19 ღურთუთა 2005 – 19 ღურთუთა 2007 |- |[[ბლეზ კომპაორე]] |{{შილა|ბურკინა-ფასო}} | 19 ღურთუთა 2007 – 19 ქირსეთუთა 2008 |- |[[უმარუ მუსა იარ-ადუა]] |{{შილა|ნიგერია}} | 19 ქირსეთუთა 2008 – 18 ფურთუთა 2010 |- |[[გუდლაკ ჯონათანი]] |{{შილა|ნიგერია}} | 18 ფურთუთა 2010 – 17 ფურთუთა 2012 |- |[[ალასან უატარა]] |{{შილა|კოტ-დ’ივუარი}} | 17 ფურთუთა 2012 – 17 ფურთუთა 2013 |- |[[ჯონ დრამანი მაჰამა]] |{{შილა|განა}} | 17 ფურთუთა 2013 – 19 მესი 2015 |- |[[მაკი სალი]] |{{შილა|სენეგალი}} | 19 მესი 2015 – 4 მანგი 2016 |- |[[ელენ ჯონსონ-სირლიფი]] |{{შილა|ლიბერია}} | 4 მანგი 2016 – დღემდე |} ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[http://www.wami-imao.org West-African Monetary Institute] *[http://www.uemoa.int UEMOA Official Web Site] (In French) *[http://www.worldtradelaw.net/fta/agreements/waemufta.pdf WAEMU Treaty] *[http://www.ecowas.int ECOWAS Official Web Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916180305/http://www.sec.ecowas.int/index.html |date=2008-09-16 }} *[http://www.sec.ecowas.int/index.html ECOWAS Commission Official Web Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916180305/http://www.sec.ecowas.int/index.html |date=2008-09-16 }}: includes calendar of meetings. *[http://www.parl.ecowas.int ECOWAS Parliament] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807074125/http://www.parl.ecowas.int/ |date=2020-08-07 }} *[http://www.worldtradelaw.net/fta/agreements/ecowasfta.pdf ECOWAS Revised Treaty] *[http://www.ecobank.com ECOBANK]—African banking group. *[http://ekbensahinghana.blogspot.com/2006/05/more-on-public-health-care-or-korle-bu.html More About Ecobank] *[http://www.sec.ecowas.int/sitecedeao/english/pps/ecowas.00 PowerPoint presentation of ECOWAS, 2004] *[https://web.archive.org/web/20190215123637/http://www.mbendi.co.za/cb17.htm ''Mbendi'' profile] *[http://www.modernghana.com/news/477274/1/communicating-the-ecowas-message-4-a-new-roadmap-f.html More About the newly-expanded ECOWAS Commission] *[http://www.modernghana.com/news/478910/1/heres-how-wikipedia-might-have-captured-an-ecowas-.html More About an ECOWAS Commissioner] == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:აფრიკაშ ეკონომიკა]] [[კატეგორია:აფრიკაშ საირქიანო ორგანიზაციეფი]] 57t6du49m98j1ksz9mwwoh7n2yfs95h 0 24753 254701 233373 2026-11-06T01:54:51Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254701 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = ნოღა |მარგალური ჯოხო = სენ-დენი |ოდაბადური ჯოხო ={{lang-fr|Saint-Denis}} |ქიანა = საფრანგეთი |დუდალაშ თუდო = |პანორამა =SaintDenisReunion003.jpg |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა = |შილა = |შილმუკნაჭ = |გერბი =Blason St-Denis Réunion DOM.svg |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir = S |lat_deg = 20 |lat_min = 53 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 55 |lon_min = 27 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა =0 |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = საფრანგეთიშ ზუღშმელენი დეპარტამენტი{{!}}დეპარტამენტი |რეგიონი = რეიუნიონი |რეგიონი ცხირს = რეიუნიონი |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი =ოლქი |რაიონი = სენ-დენიშ ოლქი (რეიუნიონი){{!}}სენ-დენი |მადუდეშ ტიპი = ნოღაშ მერი |მადუდე = ჟილბერ ანეტი |დორსხუაფაშ თარიღი = 1669 |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = |სტატუსი-შე = |ფართობი = 142,79 |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=0–2276 |კლიმატი= |ოფიციალური ნინა= |მახორობა = 145 238 |ეჭარუაშ წანა = 2012 |მეჭედალა = 1017,14 |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ = +4 |DST = |ოტელეფონე კოდი = |ოფოსტე ინდექსი = 97400 |ოავტომობილე კოდი= |საიტი = www.ville-saintdenis-reunion.fr/ |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Saint-Denis, Réunion |add1n= |add1= }} '''სენ-დენი''' (ვაოფიციალურო: {{lang-fr|Saint-Denis de la Réunion}}) — ნოღა, [[საფრანგეთი]]შ [[საფრანგეთიშ ზუღაშმელენი დეპარტამენტი|ზუღაშმელენი დეპარტამენტი]] [[რეიუნიონი]]შ ადმინისტრაციული ცენტრი, საფრანგეთიშ ზუღაშმელენი ტერიტორიეფიშ არძაშე დიდი დოხორელი პუნქტი. 2005 წანას, სენ-დენის ოხორანდჷ 133,7 ვითოში ადამიერი, 2010 წანას, მახორობაშ მუდანობა აკმადგინანდჷ — 137 165 ადამიერს,<ref>[http://archive.is/20130209183349/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=gamelan&srt=npan&col=adfhimoq&msz=1500&geo=-181 Reunion: largest cities and towns and statistics of their population] World Gazetteer {{ref-en}} {{ref-de}} {{ref-fr}} {{ref-es}}</ref> 2012 წანაშ ეჭარუათ 145 238 ადამიერს<ref>[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/commune.asp?depcom=97411&annee=2012 მოსახლეობის 2012 წლის აღწერა]</ref> იდვალუაფუ [[კოკი (გეოგრაფია)|კოკი]] რეიუნიონს [[ინდოეთიშ ოკიანე]]ს. == დომაჸალაფირი ნოღეფი == * {{შილა|საფრანგეთი}} — [[მეცი]] 1986 წანა * {{შილა|საფრანგეთი}} — [[ნიცა]] 1961 წანა * {{შილა|მაროკო}} — [[ტანჟერი]] * {{შილა|ჩინეთი}} — [[ტაიუანი]] 2012 წანა ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://www.saintdenis.re ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312230850/http://www.saintdenis.re/ |date=2017-03-12 }} {{ref-fr}} * [https://web.archive.org/web/20130527124303/http://nord.reunion.fr/ სენ-დენიშ ტურისტული ბიუროშ საიტი] {{ref-fr}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მერკე}} {{commons|Saint-Denis, Réunion|სენ-დენი (რეიუნიონი)}} {{აფრიკაშ ნანანოღეფი}} [[კატეგორია:საფრანგეთიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი]] [[კატეგორია:რეიუნიონიშ ნოღეფი]] eu1rnr0infqf86lv4herrzd4atrp25p 0 25082 254637 225980 2026-11-05T23:43:05Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254637 wikitext text/x-wiki {{მიარეშანულამობა}} {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = ნოღა |მარგალური ჯოხო = დმანისი |ოდაბადური ჯოხო = |ქიანა = საქორთუო |დუდალაშ თუდო = |პანორამა = დმანისის პარკი.JPG |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა = დმანისიშ პარკი 2013 წანას |შილა = |შილმუკნაჭ = |გერბი = |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2 = |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 19 |lat_sec = 54 |lon_dir = E |lon_deg = 44 |lon_min = 12 |lon_sec = 13 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა = 300 |ქიანაშ რუკა = |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა = 300 |რეგიონიშ რუკა = |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = 300 |რეგიონიშ ტიპი = საქორთუოშ ადმინისტრაციული დორთუალა{{!}}აკანი |რეგიონი = თუდოლენი ქართლიშ აკანი{{!}}თუდოლენი ქართლი |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი = მუნიციპალიტეტი |რაიონი = დმანისიშ მუნიციპალიტეტი |მადუდეშ ტიპი = |მადუდე = |დორსხუაფაშ თარიღი = |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = ბაშკიჩეთი |სტატუსი-შე = 1981 |ფართობი = |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=1171 |კლიმატი = |ოფიციალური ნინა = |მახორობა = {{რკება}} 2661<ref name="აღწერა 2014">{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=2152&lang=geo |title=მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=7 ნოემბერი, 2016}}</ref> |ეჭარუაშ წანა = 2014 |მეჭედალა = |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = [[ქორთუეფი]] 81 % <br />[[აზერბაიჯანალეფი]] 14,5 % <br />[[სომეხეფი]] 2 % <br />[[რუსეფი]] 1,5 % <br />[[ბერძენეფი]] 1 % |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ = +4 |DST = |ოტელეფონე კოდი = +995 360<ref>[http://silknet.com/storage/uploads/wysiwyg/file/kodebi.pdf საქართველოს სატელეფონო კოდები — „სილქნეტი“]</ref> |ოფოსტე ინდექსი = 1700<ref>[http://georgianpost.ge/index.php?page=101&lang=geo საქართველოს საფოსტო ინდექსები — „საქართველოს ფოსტა“]</ref> |ოავტომობილე კოდი = |საიტი = www.dmanisi.gov.ge |კატეგორია ვიკიოწკარუეს = |add1n= |add1= }} '''დმანისი''' (ჸოფილი ''ბაშკიჩეთი'', ჯოხოქ გინათირჷ 1947 წანაშ 18 მელახის) — ნოღა [[საქორთუო]]ს, [[დმანისიშ მუნიციპალიტეტი]]შ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ დმანისიშ ვულკანურ პლატოს, წყარმალუ [[მაშავერა]]შ ჟირხოლო წყარპიჯის, [[კაზრეთი]]შ რკინაშარაშ დგჷმილშე 30 კმ გოძვენას. დმანისიშ ტერიტორიას VI-VIII ოშწანურეფს მორჩილი დოხორე რდჷ, სოდე საეპისკოპოსო კათედრალი იდვალუაფუდჷ. მუჭოთ ნოღა, წყუეფს მაართათ IX ოშწანურას იშინუაფუ, თიმ ბორჯის თის არაბეფი პატჷნენდეს. XI ოშწანურაშ 80-იან წანეფშე სელჩუკეფიშ ხეს რდჷ, [[1123]] წანასს [[დავით აღმაშენებელი|დავით IV აღმაშენებელქ]] გადუდიშულჷ. დმანისიქ გიშაკერძაფილო წჷმი აწიკინჷ XII-XIII ოშწანურეფს. XVI ოშწანურაშე ნოღა დონთხაფაშ რზას რდჷ, აკოცუ ეკონომიურ რინაქ, უკული გვალო გეპარტახჷ დო გვალო ურინუთ გჷნირთჷ. [[1921]]-[[1947]] წანეფს თის [[ბაშკიჩეთი]] ჯოხოდჷ. ოფიციალურონოღათ გჷმიცხადჷ [[1981]] წანას. მახორობა 2661 ([[2014]] წ.). ==საინტერესო ფაქტეფი== [[2007]] წანაშ [[24 გჷმათუთა]]შე დმანისიშ არქეოლოგიური ძეგლეფი მიშაღალირი რე [[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ოცადე ერკებულშა.<ref>http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5225/</ref> ==ფოტო გალერეა== <gallery mode=slideshow> Dmanissi.jpg|დმანისიშ ჯიხაშ აკნაცჷმეფი dmanisis naqalaqari1.jpg|დმანისი, ჯვეში ნოღაშ ნოსქილედი dmanisis naqalaqari2.jpg|დმანისიშ ნანოღუ ქ.დმანისი სამხრეთ-აღმოსავლეთი მხარე.jpg| ნ. დმანისი ობჟათე-ბჟაეიოლშე 2014 წანას. მდინარე მაშავერა.jpg|ნ. დმანისი, წყარმალუ მაშავერა 2014 წანას. </gallery> == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commons category|Dmanisi}} * [http://h.ua/story/342189#ixzz2dWtvv9Vr ტუტანჰამონი დო დმანისიშ მეგორაფა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130903055156/http://h.ua/story/342189#ixzz2dWtvv9Vr |date=2013-09-03 }} * [https://web.archive.org/web/20161004065755/http://dmanisi.ge/ დმანისი არქეოლოგიური გონთხორუეფი] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მერკე-საქორთუო}} {{საქორთუოშ ნოღეფი}} [[კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:დმანისიშ მუნიციპალიტეტი]] [[კატეგორია:საქორთუოშ არქეოლოგიური ობიექტეფი]] [[კატეგორია:თუდოლენი ქართლიშ აკანიშ ნოღეფი]] il1y3jetun4r1icm1fuppq6uvkvwkep 0 25159 254666 252535 2026-11-06T00:47:31Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254666 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლახარა |Name = მენინგიტი |Image = Neisseria meningitidis.jpg |Caption = წიმინდე კულტურა ''Neisseria meningitidis''. ფერი გრამიშ მეჯინათ |DiseasesDB = 22543 |ICD10 = {{ICD10|G0-G3}} |ICD9 = {{ICD9|320-322}} |ICDO = |OMIM = |MedlinePlus = 000680 |eMedicineSubj = med |eMedicineTopic = 2613 |MeshID = D008581 }} '''მენინგიტი''' (ტერმინი აკმოდირთუ {{lang-grc|μῆνιγξ}}-შე დო (ლათ. meninx, meningis-შე) — „ტვინიშ დაცხი“ დო სუფიქსი [[ლათინური ნინა|ლათ.]] -itis — [[ანთება|ანთებაშ პროცესის]] შანენს) — [[დუდიშ ტვინი]]შ დო [[ოჭიშიშ ტვინი]]შ [[ტვინიშ დაცხი|დაცხიშ]] [[ანთება]]. გიშმართჷნა ''ლეპტომენინგიტის'' — [[ტვინიშ ლიბუ დაცხი|ლიბუ]] დო [[ტვინიშ ბონდღილი დაცხი|ბონდღილი]] ტვინიშ დაცხეფიშ ანთებას დო ''პაჰიმენინგიტი'' — [[ტვინიშ მანგარი დაცხი|ტვინიშ მანგარ დაცხიშ]] ანთებას. კლინიკურ პრაქტიკას ტერმინი „მენინგიტიშ“ გიმე რჩქავენლობურო იგურიშხონარენა ტვინიშ ლიბუ დაცხიშ ანთებას. მენინგიტი გუთმორჩქინდუ მუჭოთ ზოხო ლახარა ვარდა მუჭოთ შხვა პროცესეფიშ გოუფრაშაფა. მენინგიტიშ არძაშე შხირი სიმპტომეფი რე — დუდიშ ჭუა, კინჩხიშ [[რიგიდულობა]] [[ჩხე ლახარა]]წკჷმა ართო, გიმეჩინებიერობაშ დგომარობაშ თირუა დო სინთეშ ([[ფოტოფობია]]) დო ხონარიშ მაგინაფობა. კანკალეშა, გიშაკერზაფილო ბაღანეფს, შილებე უღუდას ვასპეციფიკური სიმპტომეფი — გაჟღამება დო ლურენჯობა. მენინგიტიშ დიაგნოსტიკაშ გიმირინუანა [[ლუმბალური პუნქცია|ლუმბალურ პუნქციას]]. ნამუთ დგომარენს [[გაგაჩიშ არხი|გაგაჩიშ არხშე]] [[ოჭიშიშ ტვინიშ სითხა]]შ შპრიცით ეშაღალას დო ეშნაღელს გიმირკუენა ლახარაშ გიმმაჭანაფალიშ მიოგორაფალო<ref>{{cite journal |author=Tunkel AR, Hartman BJ, Kaplan SL, ''et al'' |title=Practice guidelines for the management of bacterial meningitis |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=39 |issue=9 |pages=1267–84 |year=2004 |month=November |pmid=15494903 |doi=10.1086/425368 |url=http://www.journals.uchicago.edu/doi/full/10.1086/425368}}</ref>. მენინგიტიშ ოკურნალე [[ანტიბიოტიკეფი]]შ, ვირუსაწმარენჯი დო სოკოშ აწმარენჯი საშუალებეფიშ მოხვარათ. კანკალეშა ანთებაშ გორთულებეფიშ დუდშე აღებელო გიმირინუანა [[კორტიკოსტეროიდეფი|სტეროიდულ მეშქაშალეფს]]. მენინგიტის, გიშაკერძაფილო კურნალუაშ გინოდვალათ, შეულებუ სერიოზული გორთულება გიმიჭანუასჷნ: [[დაჸუნგება]], [[ეპილეფსია]], [[ჰიდროცეფალია]] დო ბაღანეფს გონებური გოვითარაფაშ პრობლემეფი. შილებე ლეტალური შედეგი (ღურა) გიმიჭანუასჷნ. მენინგიტიშ კანკალე ფორმა (ნამუსჷთ მენინგოკოკეფი გიმიჭანუანა, b ტიპიშ [[პემოფილური ილარი|ჰემოფილური ილარით]], [[პნევმოკოკი|პნევმოკოკეფით]] დო [[ეპიდემიური პაროტიტი|პაროტიტიშ]] ვირუსეფით) შილებე დუდშე ეჩილითაფირქ იჸუას [[აცრა (მედიცინა)|აცრეფით]]<ref>{{cite journal |author=Sáez-Llorens X, McCracken GH |title=Bacterial meningitis in children |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_2003-06-21_361_9375/page/2139 |journal=Lancet |volume=361 |issue=9375 |pages=2139–48 |year=2003 |month=June |pmid=12826449 |doi=10.1016/S0140-6736(03)13693-8}}</ref>. == კლასიფიკაცია == {| class="wikitable" |'''1. ანთებითი პროცესიშ მახასიათაფალით''' * ჩირქამი * სეროზული '''2. გიმოჭანაფათ''' * მაართაფონი * მაჟირაფონი '''3. ეტიოლოგიათ''' * ბაქტერიული (მენინგოკოკური, სიფილისტური დო შხვა) * ვირუსული (ეპიდემიური პაროტიტი, ჩხე ლახარა) * სოკოვანი ([[კანდიდოზი|კანდიდოზური]], [[კრიპტოკოკოზი|ტორულოზური]]) * პროტოზოული ([[ტოქსოპლაზმა|ტოქსოპლაზმოზი]]) * ესვარილი * შხვა ეტიოლოგიეფი '''4. სიმპტომეფიშ მალობათ''' * მალასიანი (ფულმინანტური) * წვავე * წვავეშახიანი * ქრონიკული |'''5. დორხველური ლოკალიზაციათ''' * ბაზალური * კონვექსიტალური * ტოტალური * სპინალური '''6. სიმონკაშ მეჯინათ''' * ქექე * ოშქაშე-სიმონკაშ * მონკა '''7. გართულაფაშ მეჯინათ''' * გორთულაფირი * ვაგორთულაფირი |'''კლინიკური ფორმეფით მენინგოკოკური ინფექცია ირთუ''' ''1) ლოკალიზაფილი ფორმეფი:'' * მენინგოკონოსიტურობა. * წვავე ნაზოფარინგიტი. ''2) გენერალიზაფილი ფორმეფი:'' * მენინგოკოქცემია (სეფსისიშ ვარიანტი). :* ტიპიური :* მალასიანი :* ქრონიკული * მენინგიტი * მენინგოენცეფალიტი * ესვარილი ფორმეფი (მენინგიტი, მენინგოკოკცემია). ''3) ოშა-გოშა ფორმეფი:'' * მენინგოკოკური ენდოკარდიტი * პნევმონია * ართრიტი * ირიდოციკლიტი |} [[ფაილი:Meningitis-Epidemics-World-Map.png|right|thumb|250px|[[მენინგოკოკური მენინგიტი]]შ მოსოფელს გოფაჩუაშ მაძირაფალი ([[2009]])<br /> <font color="#FF0000" size="+1">♦</font> მენინგიტიშ ორტყაფუ<br /> <font color="#E08040" size="+1">♦</font> ეპიდემიური ზონეფი<br /> <font color="#C0C0C0" size="+1">♦</font> სპორადული შვანეფი]] == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://zabolevaniya.ru/zab.php?id=11021&act=full მენინგიტი: კურნალუა, ეჭარუა, სიმპტომეფი, გორთულობეფი, პროფილაქტიკა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090509082039/http://zabolevaniya.ru/zab.php?id=11021&act=full |date=2009-05-09 }} * [https://web.archive.org/web/20140407042510/http://medinfa.ru/12/meningit/ მენინგიტიშ სიმპტომეფი დო კურნალუა] * [http://medinfo.com.ua/diseases/2609/2878 მენინგიტი, მენინგოკოკური ინფექცია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090203073743/http://medinfo.com.ua/diseases/2609/2878 |date=2009-02-03 }} * [http://organizm.name/index/meningit.html მენინგიტი — სიმპტომეფი, დიაგნოსტიკა, ბაძაძეფი, კურნალუა, პროფილაქტიკა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101218193625/http://organizm.name/index/meningit.html |date=2010-12-18 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ურგენტული დგომარობეფი]] 57z7ht9jfr5h2ju9irnqn95nahuu2bj 0 25169 254610 206231 2026-11-05T22:59:57Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254610 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Aquavit linie.jpg|thumb|ნორვეგიული აკვავიტი Linie]] '''აკვავიტი''' (''akevitt'' (ნორვ); ''akvavit'' (დან., შვედ.); ''Aquavit'' (ინგ.)) — [[სკანდინავია|სკანდინავიური]] ერუანული [[ალკოჰოლური ოშუმალეფი|ალკოჰოლური ოშუმალი]] 37,5—50% სიმანგარათ <ref>[http://www.vinmonopolet.no. Монопольный интернет-магазин алкогольной продукции "Vinmonopolet" (Норвегия)]ref-no}}</ref> <ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2008:039:0016:0054:EN:PDF EU spirits regulation (PDF).] Regulation(EC) No 110/2008 of the European Parliament and of the Council of 15 January 2008 on the definition, description, presentation, labelling and the protection of geographical indications of spirit drinks and repealing Council Regulation (EEC) No 1576/89, Appendix II No. 24, Retrieved 2014-02-09.]{{ref-en}}</ref> ოშუმალიშ ჯოხოდვალა მოურს [[ლათინური ნინა|ლათინური]] გიმორაგადინშე ''aqua vitae'', ნამუთ ითანგუ მუჭოთ „თელარაშ წყარი“, „თალარი წყარი“. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.aalborgakvavit.dk/composite-269.htm აკვავიტი ოლბორგშე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070904111855/http://www.aalborgakvavit.dk/composite-269.htm |date=2007-09-04 }}{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20210307185245/https://norsk-akevitt.org/ Norske Akevitters Venner (NAV). აკვავიტიშ მაჸალეფიშ ნორვეგიული ჯარალუა] (ნორვ.) {{მერკე}} {{ალკოჰოლური ოშუმალეფი}} [[კატეგორია:ალკოჰოლური ოშუმალეფი]] [[კატეგორია:მანგარი სპირტიანი ოშუმალეფი]] [[კატეგორია:დანიური ოშუმალეფი]] [[კატეგორია:შვედური ოშუმალეფი]] [[კატეგორია:ნორვეგიული ოშუმალეფი]] e2zo93zuzshldj6lrsn6jpget0mgxxd 0 28543 254641 238949 2026-11-05T23:48:04Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254641 wikitext text/x-wiki {{ვიკიპედიაშ გჷნართი | კოდი = es | ჯოხო = ესპანური ვიკიპედია | ოდაბადური ჯოხო = Wikipedia en español | სურათი = Spanish Wikipedia.png | მუშობაშ დოჭყაფაშ თარიღი = [[2001]] წანაშ [[11 მესი]] }} '''ესპანური ვიკიპედია''' ({{lang-es|Wikipedia en español}}) — დუდიშული ონლაინ ენციკლოპედია [[ვიკიპედია|ვიკიპედიაშ]] ნორთი [[ესპანური ნინა|ესპანურ ნინაშა]]. [[2012]] წანაშ ღურთუთაშო 862 100 სტატიაშე უმოსის იკათუანდჷ. ესპანურ ვიკიპედიაქ დირსხუ [[2001]] წანას დო სტატიეფიშ მუდანობაქ [[2006]] წანაშ [[8 მელახი]]ს 100 000-ის მიოჭირინუ. ასე, სტატიეფიშ მუდანობაშ მეჯინათ ვიკიპედიას მაამშვა აბანი უკებჷ. [[2011]] წანაშ [[26 გჷმათუთა]]ს [[პოლონური ვიკიპედია|პოლონურ ვიკიპედიას]] გუწორუ, მარა 30 გჷმათუთას [[ნიდერლანდური ვიკიპედია|ნიდერლანდურ ვიკიპედია]]ქ უკახალე ქეკიტუ. დიდი ხანიშ გოძვენას, ესპანური გჷნართი სიდიდათ მაამშხვა რდჷ, სოიშახ 2005 წანაშ მესის გიანწყაფუდჷ [[პორტუგალიური ვიკიპედია|პორტუგალიურინ]], თიმ წანაშ მარაშინათუთას [[იტალიური ვიკიპედია]], უკული შხვეფით, ნამუშ შედეგო ესპანურ ვიკიპედიაქ მა-10 აბანშა გეგნორთჷ. [[2007]] წანაშ [[18 გერგობათთა]]ს, სტატიეფიშ მუდანობაქ 300 000 აკადგინჷ. [[2013]] წანაშ [[17 მესი]]ს, ესპანური ვიკიპედიაშ სტატიეფიშ მუდანობაქ 1 მილიონს გჷნაჩირთჷ. [[2002]] წანაშ ფურთუთას, გჷნართიშ მიარე მახვარებუ ვათანხმუდჷ (უკულიანს უარაფილ) ფინანსეფიშ მოჭირინაფას რეკლამაშ რზათ, ნამუეფქჷთ ვიკიპედიას გეგშერთეს დო გჷმაქიმინეს ფორკი ''Enciclopedia Libre Universal en Español''. აკორთაფაშ უკული, ვიკიპედიას ძალამი მერკე აქტიურაფა რდჷ პროგრამული უნარღელჸოფაშ გოახალაფაშ მასუმა ფაზაშახ, ნამუსჷთ უკული [[მედიავიკი]]ქ გიადჷ ჯოხოთ. თე მომენტშე ახალ მახვარებუეფიშ მუდანობაქ კინ ძინა დიჭყჷ. ჟირხოლო პროექტი წორორსებას აგჷნძორენს, მარა ესპანური ვიკიპედია თე ჟირ შქას უზიტყვეთ უმოსი აქტიური რე. ==ზჷმა დო მახვარებუეფი== ესპანურ ვიკიპედიას მახვარებუეფიშ მაჟირა უდიდაში მახორობა ჸუნს [[ინგლისური ვიკიპედია|ინგლისურიშ]] უკული.<ref>[http://www.alexa.com/data/details/traffic_details?q=wikipedia.org&url=wikipedia.org Alexa:Wikipedia Traffic Details] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220625170117/https://www.alexa.com/data/details/traffic_details?q=wikipedia.org&url=wikipedia.org |date=2022-06-25 }}</ref> მორო, სტატიეფიშ მუდანობაშ მეჯინათ მაამშვა რე, თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და თიშ წჷმი მარენჯი ვიკიპედიეფს თი ნინეფშა მორაგადეებიშ ბრელით მორჩილ მახორობა ჸუნსჷნ, სამანგათ [[გერმანული ვიკიპედია|გერმანულ]], [[ფრანგული ვიკიპედია|ფრანგულ]] დო [[იტალიური ვიკიპედია|იტალიურ]] ვიკიპედიეფს. ხარისხიშ მეჯინათ, სამანგათ სტატიაშ ზჷმათ (2 KB-შე უმოსი: 40%) ვით უდიდაშ ვიკიპედიაშ შქას მაჟირა აბანს რე გერმანულიშ უკული.<ref>[http://stats.wikimedia.org/EN/TablesArticlesGt1500Bytes.htm Wikipedia Statistics Tables - Articles over 2Kb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120614074312/http://stats.wikimedia.org/EN/TablesArticlesGt1500Bytes.htm |date=2012-06-14 }}</ref> 2006 წანაშ მუნაჩემეფით, ქიანეფიშ მეჯინათ, თიაშ მიშმაღალარი თარ ქიანა რდჷ [[ესპანეთი]] (რედაქტირაფეფიშ 39,2%), თის გეჸუნდჷ [[არგენტინა]] (10,7%), [[ჩილე]] (8,8%), [[ნიდერლანდი]] (8,4%), [[მექსიკა]] (7,0%), [[ვენესუელა]] (5,1%), [[პერუ]] (3,5%), [[ააშ]] (3,1%), [[კოლუმბია]] (2,7%), [[ურუგვაი]] (1,3%) დო [[გერმანია]] (1,1%).<ref>[[:meta:Edits by project and country of origin|Edits by project and country of origin as described in Meta]].</ref> თი ქიანეფს შქას, სოდე ესპანური ოფიციალური ნინა რენ, არგენტინას, ესპანეთის, ვენესუელას, მექსიკას დო ჩილეს ფუნქციონირენს [[ფონდი ვიკიმედია|ფონდ ვიკიმედიაშ]] აბანური გჷნართეფი. ===ენციკლოპედიაშ გჷმორინაფა ესპანეთის=== ''Netsuus''-იშ რკვიაშ მეჯინათ, ესპანეთის, ვიკიპედიაშ მახვარებუეფიშ 97% ესპანურ ვიკიპედიას გჷმირინუანს, 2,17% კატალანურს, 0,64% გალისიურს დო 0,26% ბასკურს.<ref>{{cite web|url=http://www.netsuus.com/informe-breve/especial-wikipedia|title=Especial: Lenguas Oficiales en Wikipedia|publisher=Netsuus.com|accessdate=2007-07-26 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20070930165043/http://www.netsuus.com/informe-breve/especial-wikipedia <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2007-09-30}}</ref> ==გინორთეფი შხვა ვიკიპედიეფშე== * 2004 წანაშე, ესპანური ვიკიპედია მეურე ხვალე დუდიშულ სურათეფს, [[fair use]] — საართო ხონარიშ მეჩამათ ივარუ.<ref name="freeimages">[http://es.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Votaciones/2004/Usar_s%C3%B3lo_im%C3%A1genes_libres Votaciones/2004/Usar sólo imágenes libres], Spanish Wikipedia</ref> 2006 წანაშე გჷნოჭყორდჷ, ნამჷ-და ვარია თქუან აბანურო ეხარგელ ფაილეფშე დო გჷმირინუან ხვალე [[ვიკიოწკარუე]]შ ფაილეფი.<ref>[http://es.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Votaciones/2006/Cambiar_pol%C3%ADticas_y_reglas_de_uso_de_im%C3%A1genes Votaciones/2006/Cambiar políticas y reglas de uso de imágenes], Spanish Wikipedia</ref> * ფრანგული დო ინგლისური ვიკიპედიეფშე გინორთით, ესპანურს 2007 წანაშ ღურთუთაშახ ვაჸუნდჷ საარბიტრაჟე კომიტეტი. * დეჭიჭარჷ სტატიაშ დუდჯოხოშ ელახ რსებულ კანკალე თანგიქ, სამანგათ სანავიგაციე ვარდა გეოგრაფიულ კოორდინატეფიშიქ.<ref>[http://es.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Plantillas_de_navegaci%C3%B3n Plantillas de navegación], Spanish Wikipedia</ref> *2004 წანაშ მარაშინათუთაშე, ხონარიშ მეჩამაშ ოსხირით ადმინისტრატორეფს ჯოხონა ''bibliotecarios'' (ბიბლიოთეკარეფი). ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commons category|Spanish Wikipedia}} * [http://es.wikipedia.org/wiki/ ესპანური ვიკიპედია] * {{es}} [http://es.m.wikipedia.org ესპანური ვიკიპედიაშ მობილური ვერსია] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ინტერვიკი|es|Wikipedia en español|ესპანურ|}} {{ვიკიპედიეფიშ ერკებული}} [[კატეგორია:ვიკიპედიეფი ნინეფიშ მეჯინათ]] [[კატეგორია:ესპანური ენციკლოპედიეფი]] a6y04c3bs5lp2slv4sa7mjr20h37ewo 0 28643 254645 241600 2026-11-05T23:54:49Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254645 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Landlocked countries.svg|thumb|400px|სახენწჷფოეფი, ნამუეფსჷთ ზუღაშ კარშა გიშალი ვაუღჷნა (წვანეთ რე ეშანილი) [[2011]] წანაშ დგომარობათ. იაიაშფერო ეშანილი რე [[უზბეკეთი]] დო [[ლიხტენშტაინი]] — აკა სახენწჷფოეფი, ნამუეფსჷთ ჟირფათ ზუღაშ კარშა გიშალი ვაუღჷნა (თიჯგურა სახენწჷფოეფს უხურგანა, ნამუეფსჷთ ზუღაშ კარშა გიშალი ვაუღჷნან).]] [[მოსოფელი|მოსოფელს]] 44 [[სახენწჷფო]] რე (2017)<ref name=autogenerated1>[[ობჟათე სუდანი|ობჟათე სუდანქ]] [[სუდანი|სუდანშე]] 2011 წანაშ 9 კვირკვეს ზოხორინალა გჷმაცხადჷ</ref>, ნამუეფიშ '''[[სახენწჷფო ხურგი|ხურგეფს]] [[მოსოფელიშ ოკიანე]]შ''' წყარშა გიშალი ვაუღჷნან. თეჯგურა სახენწჷფოეფიშ უმენტაშობა [[აფრიკა]]ს (16 ქიანა) დო [[ევროპა]]ს (14 ქიანა) რე. [[აზია]]ს ზუღაშ კარშა გიშალი ვაუღუ 12 ქიანას, [[ობჟათე ამერიკა]]ს  — 2. ჟირ ქიანას, ნამუეფსჷთ ზუღაშ კარშა გიშალი ვაუღჷნან, კერზოთ [[უზბეკეთი]]ს დო [[ლიხტენშტაინი|ლიხტენშტაინს]], გიშაკერძაფილო თი ქიანეფს უხურგანა, ნამუეფსჷთ თაშნეშე მოსოფელიშ ოკიანეშა გიშალი ვაუღჷნან<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos//xx.html CIA The World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170124202443/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |date=2017-01-24 }} // ЦРУ, раздел «Land boundaries»: «Liechtenstein and Uzbekistan, are doubly landlocked»</ref>. ლიხტენშტაინქ თეჯგურა სახენწჷფოთ გჷნირთჷ თიშ უკული, მუთ [[1918]] წანას [[ავსტრია-უნგრეთი]]ქ აკოცჷუ, ნამუსჷთ თიმ ბორჯიშო ზუღაშ კარშა გიშალი უღუდჷ. გერმანიაშით ავსტრიაშ [[ანშლუსი]]შ ბორჯის (1938—1945), ლიხტენშტაინქ კჷნ მიოდინუ თე სტატუსი, თიშ გეშა ნამჷ-და [[მასუმა რაიხი]]ს თაშნეშე ზუღაშ კარშა გიშალი უღუდჷ. [[1991]] წანას [[სსრრ]]-შ აკოცჷმაშ უკული, თეჯგურა სახენწჷფოთ უზბეკეთიქ გჷნირთჷ. სუმი მორჩილი სახენწჷფო, ნამუეფჷთ ედომუშამო გოხურგელი რე მაჟირა სახენწჷფოშით ([[ანკლავი|ანკლავეფი]]): [[სან-მარინო]] დო [[ვატიკანი]] ხვალე [[იტალია]]ს უხურგანა, [[ლესოთო]] — ხვალე [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა]]ს. შკვითი სახენწჷფო ედომუშამო გოხურგელი რე ჟირი ქიანაშ ტერიტორიათ: [[მონღოლეთი]], [[ნეპალი]], [[ბჰუტანი]], [[ესვატინი]], [[ლიხტენშტაინი]], [[ანდორა]], [[მოლდოვა]]. სახენწჷფოეფიშ უმენტაშობა, ნამუეფით ჟირ შხვა ქიანათ რე გოხურგელი, მახორობაშ დო ფართობიშ მეჯინათ მორჩილი რე, მარა თინეფს შქას ხოლო რე ალაზჷმაფათ დიდი ქიანეფი (სამანგათ, [[მონღოლეთი]]). [[ეთიოპია]], სოდე ოხორანს 93,8 მილიონი მახორუ, თი სახენწჷფოეფშე არძაშე უშხუაში რე მახორობაშ მეჯინათ, ნამუეფსჷთ ზუღაშ კარშა გიშალი ვაუღჷნან. თაშნეშე 30 მილიონშე უმოსი ოხორანს [[უგანდა]]ს (34,7 მლნ), [[უზბეკეთი]]ს (31,1 მლნ) დო ნეპალს (30,4 მლნ). ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენ სახენწჷფოეფს შქას, ფართობიშ მეჯინათ არძაშე უდიდაში რე [[ყაზახეთი]] (2 724 900 კმ²); თაშნეშე მილიონი კმ²-შე უმოსი ფართობი უღუ [[მონღოლეთი|მონღოლეთის]] (1 566 500 კმ²), [[ჩადი]]ს (1 284 000 კმ²), [[ნიგერი|ნიგერს]] (1 276 000 კმ²), [[მალი]]ს (1 240 000 კნ²), [[ეთიოპია]]ს (1 104 300 კმ²), [[ბოლივია]]ა (1 098 581 კმ²)<ref>''Amanda Briney.'' [http://geography.about.com/od/politicalgeography/a/largest-landlocked-countries.htm The World’s Largest Landlocked Countries. List of the Ten Largest Landlocked Countries in the World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161222204458/http://geography.about.com/od/politicalgeography/a/largest-landlocked-countries.htm |date=2016-12-22 }} // [[About.com]], May 02, 2011</ref>. ზუღაშ კარშა გიშალი ვაუღჷნა თი სახენწჷფოეფიშ უმენტაშობას (15-შე 9-ს), ნამუეფქჷთ [[სსრრ]]-შ აკოცჷმაშ უკული წჷმიქიმინესჷნ. თეწკჷმა ართო [[სომხეთი]]შ, [[აზერბაიჯანი]]შ, [[თურქმენეთი]]შ, [[უზბეკეთი]]შ, [[ყირგიზეთი]]შ დო [[ტაჯიკეთი]]შ ტერიტორია ედომუშამო მიშურს ინოხვილერი წყაროჩუაშეეფიშ დო ოლქეფიშ ღანჩოშა  — შხვა თენეფიშ მოგენი სახენწჷფოეფი მოსოფელს ვაარსებენს. თეწკჷმა ართო თი ქიანეფს, ნამუეფსჷთ [[კასპიაშ ზუღა]]შ გიშალი უღჷნან (აზერბაიჯანი, ყაზახეთი, თურქმენეთი), წყარიშ რზათ შეულებჷნა [[უჩა ზუღა|უჩა]], [[ბალტიაშ ზუღა|ბალტიაშ]] დო [[ჩე ზუღა|ჩე ზუღეფს]] მიოჭირინუას [[რუსეთიშ ევროპული ნორთიშ ართამი ტომბაწყარამი სისტემა]]შ მეშქაშობათ (ЕГТС) საირიქანო აპიჯალაშ ოსხირით. ნორთობურო აღიარაფილი დო [[გოერო]]ს დჷმაკვირაფალიშ სტატუსიშ მაღვენი [[მალტაშ ორდენი]], ნამუთ იდვალუაფუ მუჭოთ ვატიკანს, თეშ რომიშ გოხოლუას, [[1998]] წანას 99 წანაშ ხანით [[მალტა]]ს [[სანტ-ანჯელოშ ფორტი]] იჯარათ გჷნოჩჷ. == ღილე ზუღაშა გიშალიშ უღვენი ქიანეფიშ პრობლემეფი == დიო ხოლო [[ადამ სმითი]] მუშ ნახანდის „კათეფიშ სიდიდარე“ ეთმეშანუნდჷ, ნამჷ-და ქიანაშ ეკონომიკური ქიმინჯალაშო შანულამი რე ზუღაშ კარშა გიშალიშ ღვენა, ომანგეთ ოვაჭარე რზალეფიშ ღვენას შანენს. == ქიანეფიშ ერკებული, ნამუეფსჷთ ზუღაშ დო ოკიანეშ კარშა გიშალი ვაუღჷნან<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html Список стран с указанием длины береговой линии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170716042040/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html |date=2017-07-16 }} // ЦРУ. См. Landlocked</ref> == === აზია === # {{შილა|ავღანეთი}} # {{შილა|აზერბაიჯანი}}<ref>[[კასპიაშ ზუღა]]შა უღუ გიშალი — წყაროჩუაშე, ნამუსჷთ მოსოფელიშ ოკიანეშა ორთაშობური გიშაულარი ვაუღუ</ref> # {{შილა|ბჰუტანი}} # {{შილა|თურქმენეთი}} # {{შილა|ლაოსი}} # {{შილა|მონღოლეთი}} # {{შილა|ნეპალი}} # {{შილა|სომხეთი}} # {{შილა|ტაჯიკეთი}} # {{შილა|უზბეკეთი}} # {{შილა|ყაზახეთი}} # {{შილა|ყირგიზეთი}} === აფრიკა === # {{შილა|ბოტსვანა}} # {{შილა|ბურკინა-ფასო}} # {{შილა|ბურუნდი}} # {{შილა|ეთიოპია}}<ref>1993 წანას [[ერიტრეა]]შით ზოხორინალაშ გჷმოცხადაფაშ უკული</ref> # {{შილა|ზამბია}} # {{შილა|ზიმბაბვე}} # {{შილა|ლესოთო}} # {{შილა|მალავი}} # {{შილა|მალი}} # {{შილა|ნიგერი}} # {{შილა|ობჟათე სუდანი}} # {{შილა|რუანდა}} # {{შილა|ესვატინი}} # {{შილა|უგანდა}} # {{შილა|ჩადი}} # {{შილა|ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკა}} === ევროპა === # {{შილა|ავსტრია}} # {{შილა|ანდორა}} # {{შილა|ბელარუსი}} # {{შილა|ვატიკანი}} # {{შილა|ლიხტენშტაინი}} # {{შილა|ლუქსემბურგი}} # {{შილა|ოორუე მაკედონია}} # {{შილა|მოლდოვა}} # {{შილა|სან-მარინო}} # {{შილა|სერბეთი}} # {{შილა|სლოვაკეთი}} # {{შილა|უნგრეთი}} # {{შილა|შვეიცარია}} # {{შილა|ჩეხეთი}} ''ვააღიარაფილი ტერიტორია:'' # {{შილა|დნესტრიშპიჯეთი}} — {{შილა|მოლდოვა}}შ ნორთი # {{შილა|კოსოვო}} — {{შილა|სერბეთი}}შ ნორთი # [[ლუგანსკიშ ოკათე რესპუბლიკა]] — {{შილა|უკრაინა}}შ ნორთი # {{შილა|ობჟათე ოსეთი}} — {{შილა|საქორთუო}}შ ნორთი === ობჟათე ამერიკა === # {{შილა|ბოლივია}}<ref>1879 წანას, [[ჩილე]]შით [[ანტოფაგასტა]]შ ონიშოლიშ ეჭოფუაშ უკული</ref> # {{შილა|პარაგვაი}} == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.unece.org/trade/ctied6/trd-02-23r.doc სახენწჷფოეფი, ნამუეფსჷთ ზუღაშ კარშა გიალი ვაუღჷნან: შელებუეფი, პრობლემეფი, რეკომენდაციეფი] // გოეროშ ევროპული ეკონომიკური კომისია, 2002. (ორიგინალი: TRADE/2002/23 Landlocked Countries: Opportunities, Challenges, Recommendations) ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფოეფი|*]] [[კატეგორია:პოლიტიკური გეოგრაფია]] [[კატეგორია:ქიანეფი]] 2644fjv57or9qzx5drcw7k8bpm6wl1i 0 29204 254633 206758 2026-11-05T23:39:13Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254633 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სპორტსმენი | დუდიშფერი = | ჯოხო = დავით ქირია | სურათი = | სურათიშზჷმა = 250px | მუკნაჭარა = | დაბადებაშ ჯოხო = | ედომუშამი ჯოხო = | შხვა ჯოხო = | ერუანობა = [[ქორთუეფი|ქორთუ]] | დაბადებაშ თარიღი ={{დაბადებაშ თარიღი დო ხანი|1988|2|9}} | დაბადებაშ აბანი = [[ზუგდიდი]], [[საქორთუო]] | ღურაშ თარიღი = | ღურაშ აბანი = | სიმაღალა = 170 | წონა = 70 | ვებსაიტი = | ქიანა = {{შილა|საქორთუო}} | სპორტი = აშიჰარა კარატე, კიკბოქსინგი, სავატე | სახეობა = | კლუბი = | ბუნა = | მაწვართალი = სიეფ ვებერი, ნიეკი ჰოლცკენი, ბაჩუკი ფარცვანია | მენდალიშთანგეფი = | მენდალეფი = }} '''დავით ქირია''' (დ. [[9 ფურთუთა]], [[1988]], [[ზუგდიდი]], [[საქორთუო]]) — [[ქორთუეფი|ქორთუ]] [[კიკბოქსინგი|კიკბოქსიორი]]. ლჷმენს ლექინი წონაშ კატეგორიას. [[2014]] წანაშ [[8 მელახი]]ს, [[ხორვატია|ხორვატიაშ]] ნანანოღა [[ზაგრები|ზაგრების]] გჷნირთჷ მოსოფელიშ ჩემპიონო K1-Glory ვერსიას, ლექინი წონაშ კატეგორიას. ==კარიერა== დებადჷ [[ინგირი|ინგირს]], [[ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტი|ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის]], [[საქორთუო]]ს. 9 წანერქ დიჭყჷ აშიჰარა კარატეშ დოგურაფა ''აშიჰარა კარატეშ საირქიანო ორგანიზაციას''.<ref>{{cite web|url=http://www.ashiharainternational.com//|title=Ashihara International Karate Organisation (AIKO)|website=Ashiharainternational.com|accessdate=2016-01-24}}</ref> 10 წანერი რდჷნ, თეჸურეშე დიჭყჷ კარატეშ ტურნირეფშა გიშულა მუშ მაწვართალწკჷმა, ბაჩუკი ფარცვანიაწკჷმა ართო. მოგვიანაფილო გინორთჷ [[ჰოლანდია]]შა, სოდეთ ვარჯიშენდჷ ''აშიჰარა კარატეშ საირქიანო ორგანიზაციაშ'' დჷმარსხუაფალ დეივ იონკერწკჷმა [[Golden Glory]]-შ დარბაზის ლეგენდარულ მონკა წონაშ კატეგორიას მაჩხუპერ [[სემ შილტი|სემ შილტწკჷმა]] ართო.<ref>{{cite web|url=http://www.liverkick.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1736:davit-kiria-road-to-glory-final-8-video&catid=50:glory|title=Davit Kiria: Road To GLORY Final 8 Video|author=Rian Scalia|website=Liverkick.com|accessdate=2016-01-24}}</ref> 2009 წანას თიქ მიიგჷ ევროპაშ ჩემპიონატი კიოკუშიკაი კარატე კამაკურას.<ref>{{cite web|url=http://www.fightersonlymag.com/content/news/17367-kickboxing-americas-hollenbeck-draws-world-number-one-in-glory-final-8|title=Kickboxing: America's Hollenbeck draws world number one in Glory Final 8|website=Fightersonlymag.com|accessdate=2016-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.internationalbudo.com/ |title=話題の成分クレアチニン｜あまり耳にしない成分の恐るべく効果 |website=Internationalbudo.com |date= |accessdate=2016-01-24}}</ref> [[2008]] წანას [[თურქეთი|თურქეთის]], [[სტამბოლი|სტამბოლს]] მანჯებულ ''Ring Masters Olympia''-შ ოშქაშე ლექინ წონაშ კატეგორიას მანჯებულ ტურნირს თიქ გინორთჷ ფინალშა, სოდეთ სუმრაუნდამ ჩხუპის დემარცხჷ [[სომრაკ კამსინგი|სომრაკ კამსინგწკჷმა]].<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=8gBDu-_Kjps |title=YouTube |publisher=YouTube |date= |accessdate=2016-01-24}}</ref> ათეშ უკული, ქირიაქ გინილჷ ოშქაშე წონაშ კატეგორიაშა. [[2010]] წანაშ [[17 პირელი|17 პირელს]], თიქ აკათჷ '' 8 სუპერმაჩხუპერიშ'' ტურნირს [[ფრანკფურტი|ფრანკფურტის]], [[გერმანია]]ს. თიშ უმკუჯინუო, ნამჷ-და ნანთხალფინალს წაგჷ მარკო პიკეწკჷმან, თიქ იშენით გიშელჷ გვერდფინალშა შემსი ბექირიშ მანგიორო, ნამუსჷთ ჩხვინდიშ ტახუაშ გეშა ნირზიშა ვაგიშართინჷ. უკულ თიქ წაგჷ კრის ვან ვენპოეპწკჷმა.<ref>http://www.groundandpound.de/allgemein/news/marco-pique-gewinnt-tournament/&usg=ALkJrhi_CpJWcNIbCpsx443_Yr7QjI2HNw {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250124002049/http://www.groundandpound.de/allgemein/news/marco-pique-gewinnt-tournament/%26usg%3DALkJrhi_CpJWcNIbCpsx443_Yr7QjI2HNw |date=2025-01-24 }}</ref> სპორტიშ მუსხირენ გომორსილ მაჩხუპერწკჷმა წისაფილი ბრელი წარე მარცხიშ უკული, ქირიაქ საბოლათ ქომიოჭირინუ დიდ გომორძგუას [[K-1]]-იშ ვეტერან უილიამ დინდერწკჷმა ხუთრაუნდამ ჩხუპის [[ასენი|ასენს]], [[ჰოლანდია]]ს.<ref>{{cite web|url=http://www.ashiharainternational.lk/reports/kiria.html |title=Ashihara International Karate Organisation (AIKO) |website=Ashiharainternational.lk |date=2010-10-09 |accessdate=2016-01-24}}</ref> ქირიაქ [[2014]] წანაშ [[8 მელახი|8 მელახის]], [[ხორვატია|ხორვატიაშ]] ნანანოღა [[ზაგრები|ზაგრების]] მანჯებულ GLORY-შ ორგანიზაფილი მოსოფელიშ ჩემპიონიშ ტიტულიშ მატჩის გიმორძგვჷ. ლექინი წონაშ კატეგორიაშ (70 კგ-შახ) ფინალურ აკოხვალამას [[სურინამი|სურინამალ]] ენდი რისტის მა-5 რაუნდის ნოკაუტით გიორჯგინჷ. ოშინალიე, ნამჷ-და GLORY-იშ ოფიციალურ რეიტინგის თი ბორჯიშო მაართა აბანს რდჷნ ფერ რისტის ოჭიშის 44 გომორძგუა უმანგარენდჷ დო ხვალე 3 მარცხი უღუდჷ, მორო ქორთუ მაჩხუპერწკჷმა იშენით მუთუნქ ვაქიმინჷ.<ref>{{cite web|url=https://worldsport.ge/ge/page/davit-qiria-msoflios-chempionia|title=დავით ქირია მოსოფელიშს ჩემპიონია!|accessdate=2014-03-10}}</ref> [[2017]] წანაშ [[26 გერგობათუთა|26 გერგობათუთას]] დავით ქირიაქ [[პარიზი|პარიზის]] მანჯებული ფრანგული კიკბოქსინგიშ (სავატე) მოსოფელიშ ჩემპიონატის გვერდფინალს გიორჯგინჷ უკრაინალ მაჩხუპერს [[სერგეი კალიუბა]]ს, ოდო ფინალს თაშნეშე დიდ ნძალეფით გიორჯგინჷ მოქიმინჯე ჩემპიონ ფრანგ [[ლუდოვიკ ნასიბოუ]]ს დო მოსოფელიშ ჩემპიონიშ ორტყაფუშ მინჯეთ გინირთჷ. ==ტიტულეფი== ===კარატე=== *'''საირქიანო ბუდო კაი''' **[[კიოკუშიკაი]] [[კარატე]] [[კამაკურა]] 2009: ევროაშ ჩემპიონი ===კიკბოქსინგი=== *'''Glory''' **ლექინი წონა: ჩემპიონი *'''აკოწყორილი ჩხუპეფი''' **MFN ჩემპიონი *'''Ring Masters Olympia''' **2008 წანაშ ''Ring Masters Olympia'': ფინალისტი ===სავატე=== *'''კუნგფუშ მოსოფელიშ თასიშ ჩემპიონი''' **2017 KFWC savate pro -70 კგ: ჩემპიონი ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ქორთუ კიკბოქსიორეფი]] odxowst1ue73nwykl405dm3ykvugky1 0 29250 254721 241056 2026-11-06T02:44:02Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254721 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:PolPot.jpg|მინი|პოლ პოტი]] [[ფაილი:Choeungek2.JPG|მინი|ჭითა ქმერეფიშ ნაკიბირეფიშ დუდიშ ხოკოეფი]] '''ჭითა ქმერეფი''' — აკოანჯარაფილი კომუნისტური ყარაფი [[კამბოჯა|კამბოჯას]]. ჭითა ქმერეფიშ ყარაფიშ [[1968]] წანას აკოქიმინჷ [[პოლ პოტი]]შ ინიციატივათ დო აკმოშაყარანდჷ 30 000 ადამიერს. ფართო სოციალური ოსხირქ ყარაფის გაჭყჷ [[1970]] წანას, მუჟამსჷთ [[ვიეტნამი|ვიეტნამწკჷმა]] ლჷმაშ ბორჯის [[ააშ]]-შ ჯარიშ აკნადგჷმეფქ კამბოჯაშ ტერიტორიას ოკუპაცია იქუეს, ნამუსჷთ 100 ვითოშშახ თინჩალი მახორუშ თელარა გოჭყვიდჷ. თე მოლინაშ უკული ყარაფი აკაფშეს უმენტაშო 12–13 წანერ ომბოლ ბაღანეფქ, ნამუეფით „ამერიკალეფიშ მოჸოროფე“ ნოღარი წორომენოღალეეფიშ გოჯოგაფათ გიშმეგორუდეს. [[1975]] წანას, პარტიზანეფქ ხეშა ქაშეჸოთეს ქიანაშ ნანანოღა [[პნომპენი]]. ქიანას ქჷდირსხუ დიქტატორულ რეჟიმქ, ნამუშ ბორჯის შხვადოშხვა წყუშ მეჯინათ 1–3 მილიონი ადამიერქ გოჭყორდჷ. რეჟიმიშ მეჯინათ გიხურგუ ჭარალუაქ, ფარაქ, ურცხო ნინეფქ. ნთელ ქიანაქ ოხანდე ოფუტე-სამეურნე კომუნეფო დირთჷ 18–20 სათიამი ომუშებელი დღაშ გრაფიკით. ღურათ ისაჯებუდჷ არძა უდუჸუნალობა (სამანგათ, ბაღანაშ გორჩქინა კომუნაშ დუდიშ ნებაშ უმუშო). კამბოჯას ჯოხოქ გეგნათირჷ დო გიადჷ „დემოკრატიული კამპუჩიაქ“. ქიანაქ კონტაქტი მეჭყვიდჷ მოსოფელიშ არძა ქიანაწკჷმა, [[ჩინეთი]]შ დო [[იუგოსლავია|იუგოსლავიაშ]] მოხ. ქიანაშ მამართალეფიშ ([[პოლ პოტი]], [[იენგ სარი]], [[ქიეუ სამფანი]]) ჯოხოეფი დო პორტრეტეფი მახორობაშო ფულირი რდჷ. ვაეფექტური ეკონომიკური პოლიტიკაშ გეშა, ქიანაქ მალას ქჷდანთხჷ. ბიუჯეტიშ გაფშაფალო ვიეტნამიშ სააწმარენჯო ლჷმაქ ქჷდიჭყჷ, მარა ვიეტნამიშ ჯარქ ლექინას დითხინუ აგრესია დო მალას კონტრმენტებაშა გეგნორთჷ, ნამუსჷთ ხეს უნწყუნდჷ „ჭითა ქმერეფიშ“ რანწკი ჯგუბუაშ თინეფიშ კუნთხუშა გინულა. თაშ სამანგათ, ართ-ართი მაღალჩინამი პოლპოტარ [[ხენგ სამრინი]] პრო-ვიეტნამური თარობაშ ოდუდეშა ქჷმორთჷ. ვიეტნამარი ინტერვენტეფიშით თინეფიშ მარცხებაშ უკული, „ჭითა ქმერეფქ“ პარტიზანული ბურჯაფი დიჭყეს [[ხენგ სამრინი]]შ დო [[ხუნ სენი]]შ თარობაშ სააწმარენჯოთ. ქმერეფიშ ყარაფი [[ააშ]]-იშ ხენწყუალათ მიშჷ, ნამუეფით პარტიზანეფს ვიეტნამიშ მორეს ორწყედეს. ქმერეფი ააშ-შე ღებულენდეს ანჯარს, მანგიორო უდუმუშებუ ანდაღებულ ქუალეფს მითმეჩანდეს. [[1998]] წანას, პოლ პოტიშ ღურაშ უკული, ყარაფიქ აკოცუ. ყარაფიშ ფორმალური ლიდერი [[ქიეუ სამფანი|ქიეუ სამფანქ]] ფაქტობურო ნძალანებაშ უმუშო ქჷდოსქიდჷ დო ასე ხვალეხობას რე. არყებულეფიშ მორჩილმუდანამი ფორმირაფეფი (2–3 ვითოში ადამიერი) აგჷნძორენდეს პარტიზანულ ლჷმას, მარა ასერდე თინეფიშ ახალი ლიდერი [[იენგ სარი]]ქ კამბოჯაშ ხეშუულებას დეზებჷ, ნამუშით აღიარჷ თარობაშ კონტროლი ქიანაშ ბჟადალ ნორთის. ჭითა ქმერეფი ბოლო რადიკალური ოველე მადუდე [[ტა მოკი]], [[2000]] წანაშ მელახის ოჭოფეს. თიშ ჯგუბუაშ მაკათურეფი ასე ხოლო ტყას ოფორუანა დუდს დო ჯა-ტყა მასალაშ დო ანდაღებული ქუალეფიშ კონტრაბანდათ საქვარენა. თე ლჷმაშ შედეგო კამბოჯაშ ტყალეფს 8 მილიონშახ უგუნებელჸოფური ლაღუმი რე დოსქილადირი. == თაშნეშე ქოძირით == *[[რგილი ლჷმა]] == ლიტერატურა == * David P. Chandler: ''Brother Number One'': A Political Biography (Westview Press 1999); ISBN 0-8133-3510-8 * David P. Chandler: ''Facing the Cambodian past'': Selected essays, 1971–1994 (Silkworm Books 1996); ISBN 974-7047-74-8. * David P. Chandler, Ben Kiernan etc.: ''Revolution and Its Aftermath in Kampuchea'': Eight Essays (Yale University Press 1983); ISBN 0-938692-05-4. == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commons category|Khmer Rouge}} * [http://www.cambodia.gov.kh/krt/english/ The Khmer Rouge Trial Task Force] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050403182720/http://www.cambodia.gov.kh/krt/english/ |date=2005-04-03 }} * [http://www.eccc.gov.kh/ Extraordinary Chambers in the Courts of Cambodia (ECCC)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216022421/http://www.eccc.gov.kh/ |date=2008-12-16 }} * [https://web.archive.org/web/20150904040753/http://cambodia.ohchr.org/ The Office of the High Commissioner for Human Rights in Cambodia] * [http://www.archive.org/details/SelectedDocumentsOfTheKhmerRouge Selected Documents of the Khmer Rouge] * [http://www.cambodiatribunal.org/ Cambodia Tribunal Monitor] * [http://www.aworldtowin.org/back_issues/1999-25/PolPot_eng25.htm Condescending Saviours: What Went Wrong with the Pol Pot Regime] [[კატეგორია:კამბოჯა]] [[კატეგორია:პარტიზანული ყარაფეფი]] [[კატეგორია:ჭითა ქმერეფი|*]] 703jsanmutfxig133ge9cq275pz63mz 0 29475 254724 209377 2026-11-06T02:49:44Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254724 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო = ხუან გუაიდო<br>{{lang-es|Juan Gerardo Guaidó Márquez}} | სურათი=Juan Guaidó 2019 portrait.jpg | სურათიშ ზჷმა =250პქ | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო= | ხეშმოჭარუა = Juan Guaidó Marquez signature.png | რანწკი = [[File:Presidential Standard of Venezuela.svg|40პქ|ვენესუელაშ პრეზიდენტიშ შტანდარტი]]<br> [[ვენესუელა]]შ ობორჯე [[ვენესუელაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]<br /><small>ნიკოლას მადუროწკჷმა აკორინაფილი</small> | პოსტი დეკინჷ = [[11 ღურთუთა]], [[2019]] | პოსტი დიტუ = | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი= [[ნიკოლას მადურო]] | მონძე = | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი დო ხანი|1983|7|28}} | დაბადებაშ აბანი= [[ლა-გუაირა]], [[ვენესუელა]] | ღურაშ თარიღი = | ღურაშ აბანი= | მენოღალობა ={{flag|ვენესუელა}} | ერუანობა =[[ვენესუელარეფი|ვენესუელარი]] | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ =ფაბიანა როსალესი | სქუალეფი=1 ცირასქუა - მირანდა გუაიდო | გონათაფა = | პროფესია =ინჟინერი | საქვარუა = | რელიგია = | ჯილდოეფი = | პარტია = [[კათაშ კორინი (ვენესუელა)|Voluntad Popular]] | ვებ-საიტი=https://www.juanguaido.com/ | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = [[ვენესუელაშ ერუანული ასამბლეა|ვენესუელაშ ერუანული ასამბლეაშ]] მა-10 მადუდე | პოსტი დეკინჷ2 = [[5 ღურთუთა]], [[2019]] | პოსტი დიტუ2=<nowiki></nowiki> | წიმოხონი2 = [[ომარ ბარბოსა]] | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = [[ვარგასიშ შტატი|ვარგასიშ შტატიშ]] ფედერალური წჷმმარინაფალი | პოსტი დეკინჷ3 = [[5 ღურთუთა]], [[2016]] | პოსტი დიტუ3 =<nowiki></nowiki> | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''ხუან ხერარდო გუაიდო მარკესი''' ({{lang-es|Juan Gerardo Guaidó Márquez}}; დ. [[28 კვირკვე]], [[1983]], [[ლა-გუაირა]], [[ვენესუელა]]) — [[ვენესუელარეფი|ვენესუელარი]] ინჟინერი დო პოლიტიკოსი, [[ვენესუელაშ ერუანული ასამბლეა|ვენესუელაშ ერუანული ასამბლეაშ]] მადუდე [[2019]] წანაშ [[5 ღურთუთა]]შე. პარტია „[[კათაშ კორინი (ვენესუელა)|კათაშ კორინიშ]]“ მაკათური. [[ვარგასიშ შტატი|ვარგასიშ შტატიშ]] ფედერალური დეპუტატი [[2016]] წანაშე. [[2019]] წანაშ [[11 ღურთუთა]]ს ერუანული ასამბლეაშით ქჷდარინეს ვენესუელაშ ობორჯე პრეზიდენტო.<ref>{{cite web|url=https://www.newsru.com/world/11jan2019/guaido.html|title=Глава парламента Венесуэлы заявил, что конституция позволяет ему исполнять полномочия главы государства|work=[[NEWSru.com]]|date=11 января 2019|accessdate=13 января 2019}}</ref> == ბიოგრაფია == [[2000]] წანას მიპალუ დიპლომი ოშქაშე გონათუაშ თებაშ გეშა. [[2007]] წანას მიპალუ ორეწუალე ინჟინერიშ დიპლომი ანდერს ბელიოშ კათოლიკურ უნივერსიტეტის. ხუან გუაიდოქ გურაფა გაგინძორუ [[ჯორჯ ვაშინგტონიშ უნივერსიტეტი|ჯორჯ ვაშინგტონიშ უნივერსიტეტის]]. ოკათუდჷ სტუდენტურ პოლიტიკურ ყარაფეფს. შხვა პოლიტიკურ მოღალეეფწკჷმა ართო, [[2009]] წანას გუაიდოქ ქჷდარსხუ პოლიტიკური პარტია „კათაშ კორინი“. [[2010]] წანაშ საპარლამენტე გიშაგორუეფს გეგშაგორეს ალტერნატიულ ფედერალურ დეპუტატო, [[2015]] წანაშ გიშაგორუეფს მეღებული შედეგით — ერუანულ ასამბლეაშა გემშართჷ. [[2019]] წანაშ [[13 ღურთუთა]]ს SEBIN-იშ სპეცმანინალეეფქ ოჭოფეს, მარა მალას გუტეს.<ref>{{cite web|url=http://imedinews.ge/ge/msoflio/92898/venesuelashi-parlamentis-tavmjdomare-daakaves-da-ert-saatshi-gaatavisuples|title=ვენესუელას პარლამენტიშ მადუდე ოჭოფეს დო ართ სათშა გუტეს|work=Imedinews|date=13 ღურთუთა, 2019|accessdate=14 ღურთუთა, 2019}}</ref> ხუან გუაიდოს ჩილი დო 1 ცირასქუა ჸუნს. ==საქორთუოშ პოზიცია== [[2019|2019 წანაშ]] [[24 ღურთუთა]]ს [[საქორთუოშ გალენური საქვარეფიშ სამინისტრო]]ქ ვენესუელაშ ობორჯე პრეზიდენტო ხუან გუაიდო აღიარჷ.<ref>[http://www.mfa.gov.ge/News/saqartvelos-sagareo-saqmeta-saministros-ganck-(38).aspx საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს განცხადება] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817105754/http://www.mfa.gov.ge/News/saqartvelos-sagareo-saqmeta-saministros-ganck-(38).aspx |date=2019-08-17 }}</ref> მოგვიანაფათ, [[ააშ|ამერიკაშ აკოართიანაფილ შტატეფს]] ვენესუელაშ ახალ წჷმმარინაფალქ, გუსტავო ტარექ, ტელეკომპანია [[რუსთავი 2]]-წკჷმა ექსკლუზიურ ინტერვიუს დააფიქსირჷ გუაიდოშ თარობაშ პოზიცია [[აფხაზეთი]]შ დო [[ცხინვალიშ რეგიონი]]შ ოკუპაციაშ აღიარებაშ გეშა. წჷმმარინაფალიშ გჷნაცხადით, ხუან გუაიდო ზათ რე, აფხაზეთიშ დო ცხინვალიშ რეგიონიშ ზოხორინალაშ აღიარაფა გაუქვასჷნ.<ref>[http://on.ge/story/33131 ხუან გუაიდო მზად არის, აფხაზეთისა და ე.წ. სამხრეთ ოსეთის დამოუკიდებლობის აღიარება გააუქმოს]</ref> == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.asambleanacional.gob.ve/diputados/_juan-gerardo-guaido-marquez Asamblea Nacional] == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ვენესუელარი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 28 კვირკვე]] a69px3e8cqfopat9hhfn1tk5nsog9ev 0 29680 254648 254526 2026-11-06T00:07:33Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254648 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ოხიდა | ოხიდაშ_ჯოხო =ილორიშ ოხვამე | infobox_width = 250px | სურათი =Ilori church.JPG | სურათი_ზჷმა =250პქ | მუკნაჭარა =ილორიშ ოხვამე/ოხიდა | რუკა_ტიპი = საქორთუო | რუკა_ზჷმა =250 | რუკა_მუკნაჭარა = | ორენი = | გეო = {{coord|42|41|46|N|41|29|59|E}} | რელიგიური_მაკათურობა ={{შილა|საქორთუოშ მართლმადიდებელი ოხვამე}} | წესი = | პროვინცია = | რეგიონი = | აკანი = | ავტონომიური რესპუბლიკა =[[აფხაზეთი]] | რაიონი = | მუნიციპალიტეტი =[[ოჩამჩირეშ მუნიციპალიტეტი|ოჩამჩირე]] | კურთხუაშ_წელი = | სტატუსი =მოქიმინჯე | ფუნქციური_სტატუსი =ოხიდა | მონძეფონი_ორენი = | ხენჯღვერა = | ვებ-ხასჷლა = | ხურეთმონძღვარუა =ქო | ხურეთმონძღვარი = | ხურეთმონძღვარული_ტიპი =[[ქორთული არქიტექტურა|ქორთული]] | ხურეთმონძღვარული_სტილი =ართნიშამი, დარბაზული | ფასადიშ_ურეობა = | ნოვატორული = | ითარიღებუ =ორდოშიანი [[XI ოშწანურა]] | აკოგაფაშ_ფასი = | დეტალეფი =ქო | ონტირონა = | სიგჷნძა = | სიგანა = | ნიშიშ_სიგანა = | სიმაღალა_მაქსიმალური = | გოლათიშ_მუდანობა =ართი | გოლათიშ_სიმაღალა_გალენი = | გოლათიშ_სიმაღალა_დინოხოლენი = | გოლათიშ_დიაგ_გალენი = | გოლათიშ_დიაგ_დინოხოლენი = | მინარეთი_მუდანობა = | მინარეთიშ_სიმაღალა = | წვანდიშ_მუდანობა = | წვანდიშ_სიმაღალა = | მასალა = | nrhp = | added = | refnum = | designated = | განედი = 42.696111 | გრძედი =41.499722 | საართო_მოიჯარე = | ქიანა={{GEO}} | გეგმა= | გეგმა_ზჷმა= | გეგმა_მუკნაჭარა= }} '''ილორიშ [[წიმინდე გერგი]]შ ოხვამე''' — [[XI ოშწანურა]]შ ქორთული ხურეფიშმონძღვარუაშ ძეგლი რე, ნამუთ აკოგაფილი რე [[ოფუტე]] [[ილორი]]შ ([[ოჩამჩირეშ მუნიციპალიტეტი]]) შქაგურს, შქაოშწანურეფიშ [[საქორთუო]]შ უშანულამაში ოხვამერს წჷმარინუანდჷ. პროპორციეფიშ მოკვანწილობათ დო რსულებაშ ტექნიკური დონეთ ოხვამე მუთმოხვადუ ნოდგჷმეფიშ თი წირეს, ნამუსჷთ ჩქუ შქაოშწანურეფიშ საქორთუოშ მაჸვენჯი რეგიონეფიშ ხანტურული მენჭაფეფი. ილორიშ ოხვამე [[აბსიდა|აბსიდათ]] ნათებუ ართნიშამი ნოდგჷმი რე, ნამუსჷთ ოორუეშე, ობჟათეშე დო ბჟადალშე შხვადოშხვა ხანიშ მენადგჷმეფი უღუ. ბჟაეიოლიშ ფასადის ასქილადირი რე ჯვეში ქორთული მუკნაჭარეფამი 5 ქუა, ნამუთ თაშნეშე [[XI ოშწანურა]]შ I ნაანთხალით ითარიღებუ. [[XVII ოშწანურა]]ს ილორიშ ოხვამე [[ლევან II დადიანი|ლევან II დადიანქ]] აკაკეთჷ. [[1736]] წანას [[თურქეფი|თურქეფქ]] დოჭვეს. აკადგინეს ოდიშიშ თარეფქ. ძეგლი ოსხირშე აკაკეთეს [[XIX ოშწანურა]]შ 40-იან წანეფს. == თეხანური დგომარობა == ილორიშ წიმინდე გერგიშ ოხიდას წირუა-ხვამაქ 90-იანი წანეფშე აფხაზეთიშ ტერიტორიაშ ოკუპაციაშ უკული მეჭყორდჷ, მუჟამსჷთ თექ ქორთული პაპეფიშნინალაშ მეჭყვადუაქ კომუნისტეფსჷთ ვამახუჯინესჷნ. [[2010]] წანაშ [[18 გერგობათუთა]]ს, ტელეკომპანია [[რუსთავი 2]] იგინაფუდჷ, ნამჷ-და სეპარატისტეფქ დო ოკუპანტეფქ მა-11 ოშქანურაშ ქორთულ ოხვამეს რუსული გოლათი ქეგედგეს, ქორთული ნოქურიშ ოლასარო გალენი ფასადი ედომუშამო დო დინოხოლენი — ნორთობურო ჩეთ გეგნოღაფეს, ბჟაეიოლჸურე — სოდე ქორთული მუკნაჭარეფი რდჷ ეშაკვათილჷნ, ედომუშამო ჩერეხელი რე. ოხვამეს თაშნეშე დამონტაჟაფილი რე კონდიციონერეფი. ტელეკომპანიაშ ჩინებათ, ოშქურანჯობა უნიკალურ ფრესკეფსჷთ ომურქუ. თეშ მოხ, ოტელევიზიე კადრეფშე ჩქუდჷ, ნამჷ-და აფხაზეთიშ დო სამარგალოშ თარეფიშ თარ ოხვამერს რუსული მონკა ტექნიკა გედგჷ. ილორიშ წიმიდე გერგიშ ოხვამეშ ღამაკუაშენი, საქორთუოშ თარობაქ მოსოფელიშ სიჯვეშეეფიშ თხილუაშ ორგანიზაციეფშა სპეციალური მოჭანუაშ ჯღონა გჷნოჭყვიდჷ. ქორთულ კუნთხუქ თაშნეშე გჷნოჭყვიდჷ, ნამჷ-და [[იუნესკო]]შე, ხუროეფიშმონძღვარული ძეგლიშ დოღამაკაფაშ გეშა, ოკუპანტეფიშ ნაქიმინეფშე ბიწორა რეაგირება მითხუას.<ref>[http://www.rustavi2.com/news/news_textg.php?id_news=39396&pg=1&im=main&ct=0&wth= ოკუპანტებმა ქართული ტაძარი შეურაცხყვეს // Rustavi 2 Broadcasting Company] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101120060618/http://www.rustavi2.com/news/news_textg.php?id_news=39396&pg=1&im=main&ct=0&wth= |date=2010-11-20 }}</ref><ref>[http://www.newsru.com/religy/22nov2010/ilori.html В Тбилиcи озабочены ситуацией с грузинскими храмами в Абхазии // NEWSru.com]</ref><ref>[http://newsgeorgia.ru/politics/20101123/213622442.html Тбилиси обеспокоен уничтожением грузинских памятников в Абхазии - МИД // "Новости-Грузия"]</ref> ოხვამე [[რუსეთი|რუსეთიშით]] ოკუპირაფილ საქორთუოშ ტერიტორიას იდვალუაფუ, თეშენ ოხიდაშ დოგურაფა დო ომანგე სამუშეფიშ მანჯება უშულებუ რე. რე ინფორმაცია, ნამჷ-და [[2010]] წანას, აფხაზ სეპარატისტეფქ დო რუსი ოკუპანტეფქ [[XI ოშწანურა]]შ ოხვამეს რუსული გოლათი ქეგედგეს დო ქორთული ნოქურიშ ოლასარო გალენი ფასადი ედომუშამო, დინოხოლენი კიდალეფი ნორთობურო ჩეთ გეგნოღაფეს, ბჟაეიოლჸურე, სოდე ქორთული მუკნაჭარეფი რდჷ ეშაკვათილინ, ედომუშამო ჩერეხელი რე. ოხვამეშ გალენი ფასადის კონდიციონერეფიშ თეხანური სისტემა დამონტაჟეს. ილორიშ ოხვამეშა მეცამილი რე საქორთუოშ ერუანული შანულობაშ ძეგლიშ სტატუსი. == საიუბილეო მონეტა == [[ფაილი:ილორის ტაძარი.JPG|მარცხნივ|მინი|ილორიშ ოხიდა, [[დონ კრისტოფორო დე კასტელი]]]] [[File:Georgia 10 lari silver coin 2009 av.jpg|thumb|მარჯვნივ|200px|ვარჩხილიშ [[ქორთული ლარი|10 ლარიანი]], 2009 წანა. ავერსი]] [[File:Georgia 10 lari silver coin 2009 rev.jpg|thumb|right|200px|ვარჩხილიშ [[ქორთული ლარი|10 ლარიანი]], 2009 წანა. რევერსი]] [[2009]] წანაშ [[23 გერგობათუთა]]ს, [[გერგობა|გერგობაშ დღახუშ]] ეიოშანალო [[საქორთუოშ ერუანული ბანკი|საქორთუოშ ერუანულ ბანკიქ] გეგშაშქჷ ილორიშ წიმინდე გერგიშ ეოხვამეშო მენძღვიებული [[ქორთული ლარი|10 ლარიშ]] ნომინალიშ [[ვარჩხილი]]შ ოშუენე, ოკოლექციე [[მონეტა]]. ნომინალი: 10 ლარი წონა: 28.28 გრ, დიამეტრი: 38.61მმ, აკოდგინალუა: Ag.925 , ხარისხი: უმაღალაში –„ფრუფი“, მუდანობა: 1500 ცალი. მონეტეფქ მიჭკირჷ 2009 წანას [[ფინეთიშ ზარაფხანა]]ს. გიშაშქუმალაშ ლიმიტი: 3000 ცალი მონეტაშ დიზაინიშ ავტორეფი რენა მამუკა გონგაძე (რევერსი) დო თემურ აფხაძე (ავერსი). '''ავერსი''': დიზაინიშ კომპოზიციას წჷმარინუანს იტალიარი ბერიშ, [[კრისტოფორო დე კასტელი]]შით [[XVII ოშწანურა]]ს კეთებული ინნახანტეფი – ილორიშ წიმინდე გერგეშ ჯოხოდვალაშ ოხვამე, ოდუტე [[ილორი]], ცხენენჯეფი. კომპოზიციას ფონო გინოჸუნს [[კავკაციონიშ თარი წყარჷმართუ ქჷნდჷრი|კავკაციონიშ ქჷნდჷრი]]. მონეტაშ დიზაინიშ დაბალ მარძგვან ნორთის იდვალუაფუ მუკნაჭარა „საქართველო“ დო გიშაშქუმალაშ წანა „2009“. '''რევერსი''': მონეტაშ შქაგურს ეხანტილი რე წიმინდე გერგიშ ჯოხოდვალაშ ოხვამე თეხანურ სახეთ, თიშ გიმენი ცენტრალურ ნორთის — ოხვამეშ აკოგაფაშ თარიღი რომაული ციფრით „XI–ს“. მონეტაშ წჷმი კვარჩხანი ნორთის იდვალუაფუ ნომინალიშ ემაშანალი ციფრი “10” დო მუკნაჭარა „ლარი“, წირეშ ჟილენი ნორთის ეხანტილი რე [[საქორთუოშ გერბი]] დპ მუკნაჭარა „ილორი“. ნაძგალა: ოსიოტაია მუკნაჭარეფით (საქორთუოშ ერუანული ბანკი National Bank of Georgia).<ref>[http://www.nbg.gov.ge/index.php?m=414 10 ლარის ნომინალის საკოლექციო მონეტა // საქართველოს ეროვნული ბანკის ოფიციალური ვებ-გვერდი]</ref> == თაშნეშე ქოძირით == * [[ილორი]] * [[ილორიშ წიმინდე გერგიშ ხატი]] == ლიტერატურა == * ქსე, ტ. 5, გვ. 108, თბ., 1980 * ისტორიული სამურზაყანოს წარწერები: ილორის წარწერები //ახალაძე ლ. აფხაზეთის ეპიგრაფიკა, როგორც საისტორიო წყარო: ლაპიდარული და ფრესკული წარწერები. I.-თბ.,2005.-გვ.96-108 (ილორის ტაძრის ხუროთმოძღვრული დახასიათება, შემორჩენილი ლაპიდარული წარწერების ენობრივ-პალეოგრაფიული ანალიზი); * ილორის ეკლესია //მიბჩუანი თ. აფხაზეთი ნაწ.I.-გვ.215-217 (მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება); * მაკალათია ს. სამეგრელოს ისტორია და ეთნოგრაფია.-თბ.,1941.-გვ.348-349 (ილორის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია-მხატვრულ-არქიტექტურული დახასიათება. ტექსტს ერთვის ფოტო); * კასტელი დონ კრისტოფორო დე. ცნობები და ალბომი საქართველოს შესახებ.-თბ.,1976.-გვ.450 (მოცემულია ილორის ტაძრის ერთი ნახატი და წარწერების თარგმანი, გვ.173-174); * ქართველთა უძველესი ეკლესია ილორში //სახალხო გაზეთი.-1912(25 ივლ.).-გვ.3 (მოკლე ცნობები); * ილორი //ქართული ლაპიდარული წარწერების კორპუსი.II.: დასავლეთ საქართველოს წარწერები. ნაკვ.I (IX-XIII სს.).-თბ.,1980.-გვ.159-161 (ილორის ეკლესიის XI-XII საუკუნეების წარწერების პალეოგრაფიული ანალიზი); * ილორის ეკლესია //საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა. აფხაზეთი .ტ.I.-თბ.,2007.-გვ.16-17 (წმინდა გიორგის სახელობის ილორის ეკლესიის მდებარეობა, მოკლე არქიტექტურული დახასიათება. მოხსენიებულნი არიან: ოდიშის მთავარი ლევან II დადიანი (XVII ს.), ვახუშტი ბატონიშვილი, ფეოდალი გიორგი გურგენიძე, მთავარეპისკოპოსი გიორგი, მღვდელი გიორგი ქოჩოლავა, მშენებლები: გიორგი გ[კ]ალატოზი და მიქაელი. ტექსტს ერთვის ეკლესიის სამი ფოტო. მოცემულია ილორის წმინდა გიორგის სახელობის ხატის მოკლე აღწერილობა და ფოტო - გვ.52-53. ტექსტი ქართულ, რუსულ და ინგლისურ ენებზე); * წმიდა დიდმოწამე გიორგის მახვილი. ილორი //საქართველოს სულიერი საგანძური.წ.ი.-თბ.,2005.-გვ.182-184 (გადმოცემები XI საუკუნის წმინდა გიორგის სახელობის შესახებ. მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასითება. ტექსტი ართ. და ინგლ. ენებზე. დართულია ტაძრის საერთო ხატისა და კარედის ხატის ფოტოები); * ილორი //როგავა გ. რელიგია და ეკლესია აფხაზებში.-თბ.,2007.-გვ.157-158 //როგავა გ. აფხაზეთის ისტორიის საკითხები.-თბ.,2009.-გვ.158 (მოკლე ცნობა ეკლესიის ხატების წარწერების შესახებ); * ილორის ეკლესია //მიბჩუანი თ. აფხაზეთი.ნაწ.I.-თბ.,2003.-გვ.215-216 (XI საუკუნით დათარიღებული, წმ. გიორგის სახ. ეკლესიის მოკლე აღწერილობა და ისტორია); * მივხედოთ ილორის წმ. გიორგის ეკლესიას //"კოლხური დიადემა".-1991(ოქტ.).-N8-9.-გვ.10 (XI საუკუნის ძეგლის მდგომარეობის გამო); * ქობალია ნ. "ყურესა მცირესა დაშთომილ ვართ..." //გაზ. "კომუნისტი".-1990(8 აგვ.).-გვ.4 (წმ. გიორგის სახ. ეკლესიაზე - მოკლე ცნობა). * კულტურული მემკვიდრეობა აფხაზეთში, თბ., 2015 == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.rustavi2.com/news/video.php?fr=video&id_news=39396&ftp1=1&ftp2=0&ftp3=0{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ოკუპანტებმა ქართული ტაძარი შეურაცხყვეს // რუსთავი 2 – ვიდეო] * [http://pirweli.com.ge/index.php?option=com_content&task=view&id=59465 საქართველო აფხაზეთში ილორის ეკლესიის მიმართ განხორციელებული ვანდალიზმის გამო საერთაშორისო ორგანიზაციებს ოფიციალურად მიმართავს // Information Agency 'PirWeli']{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://1tv.ge/News-View.aspx?Location=13103&LangID=1 ნიკოლოზ რურუა იუნესკოს და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციებს მიმართვას უგზავნის – ვიდეო // საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი] * [https://web.archive.org/web/20230826005553/https://www.presa.ge/new/?m=society&AID=2202 ოკუპანტები ეგზარხოსების გზას აგრძელებენ // Presa.ge] * [http://abkhasia.kavkaz-uzel.ru/articles/177930/ Грузия просит спасти Илорский храм в Абхазии // «Кавказский узел»]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://pirweli.com.ge/index.php?option=com_content&task=view&id=60673&Itemid=1 რუსეთის საპატრიარქო ილორის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიის საკითხის შესასწავლად სპეციალურ ჯგუფს შექმნის // Information Agency 'PirWeli']{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.interpressnews.ge/ge/konfliqtebi/161496-afkhazuri-mkhare-zhenevis-molaparakebebze-iloris-tadzris-mdgomareobis-shesakheb-fotomasalebs-tsaradgens.html აფხაზური მხარე ჟენევის მოლაპარაკებებზე ილორის ტაძრის ფოტოებს წარადგენს // InterPressNews 03-03-2011] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://pirweli.com.ge/index.php?option=com_content&task=view&id=82781&Itemid=1 ილორის წმინდა გიორგის სახელობის ტაძრის შემდეგ რუსული რესტავრაცია ბედიის მონასტერსაც ემუქრება // Information Agency 'PirWeli']{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ ხურეთმონძღვარუაშ ძეგლეფი]] [[კატეგორია:წიმინდე გერგიშ ჯოხოდვალაშ ოხვამეეფი]] [[კატეგორია:ოჩამჩირეშ მუნიციპალიტეტიშ ოხიდეეფი]] [[კატეგორია:ერუანული შანულობაშ კატეგორიაშ უყარუ ძეგლეფი]] s1iqs72t5hkb6mnpfqpkzq7iw2els99 0 29878 254627 223332 2026-11-05T23:31:05Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254627 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ანატომია | ჯოხო = ანუსი | ლათინური = Anus | სურათი = Anus dog.jpg | მუკნაჭარა = [[ჯოღორი]]შ ანუსი | სიგანა = 250 | სურათი2 = | მუკნაჭარა2 = | რუკა = | რუკაშ პოზიცია = | რუკაშ მუკნაჭარა = | წიმოხონი = პროქტოდეუმი | სისტემა = მარცუაფალი<br>კანკალეშა რეპროდუქტიული | არტერია = გიმენი რექტალური არტერია | ვენა = გიმენი რექტალური ვენა | ნერვი = გიმენი რექტალური ნერვი | ლიმფა = გალენი ინგვინალური ლიმფა ნოსქვეფი | Mesh-იშ ჯოხო = | Mesh-იშ წანა = | კოდი = | Dorlands = | DorlandsID = }} '''ანუსი''' ([[მარგალური ნინა|მარგალური]]: '''გვამიში დუდი''' ვარდა '''უკახალენი ჭჷშ ხვერე''';<ref>[http://bio.dict.ge/ka/word/52858/anus/ ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი]</ref> {{lang-la|anus}} — რგვალი, მარწკინდი) — ოჭკომალიშ მარცუაფალი ტრაქტიშ ბოლოს რინელი რხვილი, ნამუშ მეშქაშალათ მუთმოხვადჷ [[გინმაველი (ანატომია)|გიმნაველიშ]]^{<small>?{{აბრ|კ|ოკათე რაგადის '''კუნდი'''}}</small>} გიმოღალა. თიშ ქიმინჯალას აკონტროლენს ჟირი სფინქტერი: გალენი დო დინოხოლენი. დეფეკაციაშ აქტიშ მოხ, ანუსი ირო ფორილი რე.<ref>[http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&d=13&t=1459 ანუსი — სამედიცინო ტერმინოლოგიის განმარტებითი ლექსიკონი]</ref> გიმნაველი დო რსინი ორგანიზმიშე [[ჭჷ|ჭჷეფიშჷთ]] ანუსიშე გიმიღალუაფჷ — თენა რე ანუსიშ [[ბიოლოგია|ბიოლოგიური]] დოშანაფა. ბონი ჭჷშ აკმანჭირალი ფუნქციაშ ჭყოლოფუათ (ჰიდრავლიკური მექანიზმი, თაშნეშე ჰემოროიდული სტრუქტურა აქტიურო ოკათჷ აირეფიშ დო დინოხიშ შეკებელო, ბონი ჭჷშ აკმანჭირალი ფუნქციაშ ჰერმეტიზაციას) [[ადამიერი|ადამიერს]] შეულებუ დარეგულირას [[დეფეკაცია|დეფეკაციაშ]] პროცესი. თიშ უკული, მუთ ფეკალიეფი გინმურს ანალურ არხშა თ.ჯ. ანალური სფინქტერეფიშ მელუშუაშ ხარჯიშა მუთმოხვადჷ თინეფიშ ბონი ჭჷშე გალე გიმოღალა. [[ბონი ჭჷ|ბონ ჭჷს]], ანუსიშ მუკე-მუკე ანდა ინფექციაშ გჷნმაღალარი [[ბაქტერია]] ხე, თეშენ საპონით დო ტიბუ წყარით ანუსიშ შხირი ხვარჭალუა შანულამი დო უციო რე. მორო თით ხოლო გიბთოლწონათ ოკო, ნამჷ-და ანუსიშ მუკი-მუკი კანი ძალამ ბატა დო მაგინაფუ რე, თეშენ ლექინას იღერზელჷ — იჭყაფუ ხვატაფი, ჭუალა დო თ.უ. თეჯგურა შვანს უციო რე ორთაშობური ზეთიშ გჷმორინაფა, ნამუთ დალიბარენს დო დალამენს კანს. ანუსიშ გაღერზელაფა შილებე ანდა ფაქტორქ გჷმიჭანუასჷნ. გინმატახუ ხანიშ დოჭყაფაშე ანუსიშ მუკი-მუკე [[თომა]] ეშულაშ იჭყანს. ადამიერეფი, ნამუეფჷთ თინეფიშ უმუშო დუდს უმოსი კომფორტულო გჷნაფენან, შხვადოშხვა მეშქაშალეფით ობურჯჷნა ვაკორნებულჷ თომას. გოფაჩლი მეთოდი — ოხოკალი მეშქაშალეფიშ გჷმორინაფა რე, მარა პროცესი შხირ შვანს კანიშ გაღერზელაფას იჭანუანს, თეშ დუდშე იოჩილითაფარო ხოკუაშ თებაშე ხეთე უციო რე ნახოკა აბანს კანიშ დალამებერი კრემიშ დო [[ზეითუნიშ ზეთი]]შ სუმალა. ანუსიშ გოფაჩილი ლახარეფი რე: [[ჰემოროი]] (ბუასილი), [[აბსცესი]], [[ფისტულა]], [[კიბო]] (ანალური), [[ხვატაფი]].<ref>[http://budzdorovstarina.ru/archives/2944 ანუსიშ ლახარეფი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311203543/http://budzdorovstarina.ru/archives/2944 |date=2016-03-11 }} {{ru icon}}</ref> უთხილუ [[ანალური სექსი]]შ ბორჯის, შილებე სქესობურივი რზათ გინმადვალუ ინფექციეფით დოინფიცირაფა, თეშენ უჯგუშ რე სპეციალურო ანალური სექსიშ მოჸოროფე ქომოლკოჩეფშო მოხუჯური [[პრეზერვატივი|პრეზერვატივეფიშ]] გჷმორინაფა. ==თაშნეშე ქოძრით== * [[ანალური სექსი]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ადამიერიშ რსხული]] [[კატეგორია:ოჭკომალიშ მარცუაფალი სისტემა]] gk2xqymeu1fgryepl393blxhnqzhedp 0 29983 254613 241431 2026-11-05T23:00:29Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254613 wikitext text/x-wiki {{ისლამიშ თემეფი}} '''ალაჰი''' ({{lang-ar|الله}}; ''ალ-ლაჰ'') — [[ღორონთი]]შ ჯოხო [[არაბული ნინა|არაბულო]]. ვაარაბეფშო თინა [[ისლამი|ისლამური რელიგიაშ]] ღორონთწკჷა იასოცირებუ, მორო კინ თე ზიტყვას გჷმირინუნაა შხვა რელიგიაშ არაბულნინამი გემაჸვენჯეეფი (სამანგათ არაბი [[ქირსიანობა|ქირსიანეფი]], მუჭოთ არაბული, თეშ ვაარაბული მუშდენტიფიკაციაშ, მუჭომით რე [[კოპტეფი]], [[მარონიტეფი]], [[ასურალეფი]] დო შხვა) დორხველი რელიგიური ტრადიციაშ ღორონთიშ ეიოშინალო. არაბულშე თე ტერმინი გინულირი რე რანწკი ერეფშა, ნამუეფიშ მახორობაშ უმენტაშობა მუსლიმი რე, მუჭოთ ღორონთიშ ართ-ერთი ჯოხო ისლამიშახიანი ღორონთიშ ჯოხოწკჷმა ართო, თაშნეშე კანკალე აბანს თიქ გვალე გეგშარაჸუ ისლამიშახიანი ღორონთიშ ჯოხო. სამანგათ ქირსიანეფს ვაშულებჷნა [[მალაიური ნინა|მალაიურ]] ლიტერატურას გჷმირინუან ზიტყვა ალლაჰი. [[მალაიზია|მალაიზიაშ]] სასამართალოქ დადგინჷ, ნამჷ-და თინა ექსკლუზიურო მუსლიმეფს ორხველჷ.<ref>http://online.wsj.com/articles/malaysian-court-reserves-word-allah-for-muslims-1403508990</ref><ref>http://www.usatoday.com/story/news/world/2014/06/23/malaysias-top-court-allah-for-muslims-only/11256503/</ref> ==ეტიმოლოგია== [[ფაილი:Arabic components (letters) in the word Allah.svg|thumb|left|300პქ|ზიტყვა ''ალ–ლაჰიშ'' აკოდგინალუა. <br /> 1) [[ალიფი (არაბული ასო)|ალიფი]] <br /> 2) ჰამზათუ ლ–ვასლ, ანუ ასიმილაციაშ შანი. დო წჷმი ზიტყვა ხონარამით ქითებუ-და, თე ხონარამი იმუნჯებუ დო ვეგჷმირაგადუ <br /> 3 დო 4) [[ლამი (არაბული ასო)|ლამი]] <br /> 5) [[შადდა]], წოროხონარამი გემინაციაშ შანი <br /> 6) ალიფ ხანჯარია, ანუ ტყობინელი ალიფი. თინა ეიოშანენს გჷნძე ''ა'' ხონარამს <br /> 7) [[ჰა (არაბული ასო)|ჰა]]]] ალაჰი წარმაფილი რე არაბულშე გეჸვენჯი ზიტყვეფიშ – მანძღვალი ''ალ–'' არტიკლიშ დო ღორონთიერობაშ ''ილაჰ'' ხანჭკილი ფორმათ. თეშნერო ალაჰი შანენს ართ კონკრეტულ ღორონთის. თე ზიტყვა შხვა მიარე [[სემიტური ნინეფი|სემიტურ ნინას]] უღუ მოჯგირე ზიტყვა, თინეფს შქას [[არამეული ნინეფი|არამეულსჷთ]] אלה (''ალაჰ'') დო [[ივრითი|ივრითისჷთ]] אלוהּ (''ელოჰ''). მორო ეიოშანალი რე, ნამჷ-და არამეულს მანძღვალი ფორმა იჸუაფუ אלהא (''ალაჰა''). ზიტყვა ალაჰი ({{lang-pa|ਅੱਲਾਹ}}; ''ალაჰუ'') თაშნეშე გჷმირინუაფუ გურუ გრანთ საჰიბისში, [[სიქიზმი]]შ წიმინდე ნაჭარას. თის შეიხი ფარიდი, სიქი წიმინდანი, გრანთ საჰიბიშ 134 ჰიმნიშ ავტორი იშინუანს 12–შა, [[გურუ ნანაქი]], [[გურუ არჯანი]] დო ბჰაგათ ქაბირი – 18-შა.<ref>http://www.sikhiwiki.org/index.php/Allah {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190418003834/http://www.sikhiwiki.org/index.php/Allah |date=2019-04-18 }}</ref> ==ღორონთი ისლამს== ალაჰი, ისლამიშ მეჯინათ [[ოქიანუ]]შა ირო ოჯღონანდჷ მაჩინებუეფს დო წჷმიმორაგადეეფს, ნამუეფით ქადაქენდეს ართღორონთობას.<ref>'''ჭკვერი ყურანი''', სურა ან–ნაჰლ, XVI, აია 36.</ref> თეშნერო, ალაჰიშ კონცეფცია ისლამშახ რსებენდჷ. თეში დასური რე კინე მუ აჯამი არაბეფიშ პანთეონიშ ღორონთი, ალლაჰი. მუჭოთ [[ყურანი]] თხობელენს, აჯამი არაბეფი თის იჩინენდეს ოქიანუშ გორჩქინაშახ, მორო თის უქიმინუდეს წილობას, ნამუშით თიშ უკამჸოფურობას ინალუდეს,<ref>'''ჭკვერი ყურანი''', სურა ლუყმან, XXXI, აია 25; სურა აზ–ზუმარ, XXXIX, აია 38; სურა აზ–ზუხრუფ, XLIII, აია 9.</ref> ზუსტას თეშ სააწმარენჯოთ თიქ მიდაჯღონჷ მაჩინებუეფი დო წჷმიმორაგადეეფი. ალაჰიქ აკოქიმინჷ დიხაუჩა, მალინუ თის მუში ჭყოლოფუა დო ფორმა მეჩჷ თისი, უკული აჸონუ შკვითფა ცა, ნამუეფშე უახოლაშ ფას მილარინუ ცაშური რსხულეფი, ნამუშ უკულ თიქი ემაღალუ მუში [['არში|ოზოჯუე ხვისტაშა]].<ref>'''ჭკვერი ყურანი''', სურა ალ–ა'რაფ, VII, აია 54; სურა იუნუს, X, აია 3; სურა ჰუდ, XI, აია 7; სურა ფუსსილათ, XLI, აიები 9–12.</ref> ისლამიშ [[ქალამი|ფილოსოფიური გოსხუნუაშ]] გემაჸვენჯეეფი, თინეფს შქას [[აშ'არი]] დო [[მათურიდი]] რწუმაშ გემაჸვენჯეეფი, თე ირფელს ალეგორიათ დო მეტაფორათ მირჩქინანა, [[ასარი]] რწუმაშ გემაჸვენჯეეფის მიოჩქჷნა, ნამჷ-და თე ირფელქ ზუსტას თაშ მოხვადჷნ, მარა მუჭო დო მუნერონ, თინეფს შქას ღორონთიშ ოზოჯუე ხვისტაშ ეჭარუა დო წჷმორინაფა, ადამიერიშ ჰონიაშო უმუჭირინუ რე. კინ თეშნერო მეურენა თე ჟირი სკოლაშ წჷმმარინაფალეფი ღორონთიშ ჯოხო-მუშბურობეფს, გიშაკერძაფილო თიჯგურეფს, მუჭთ რე თიში „ადამიერული“ ატრიბუტიკა, სამანგათ სახება ({{lang-ar|وجه}}; ''ვაჯჰ'')<ref>'''ჭკვერი ყურანი''', სურა არ–რაჰმან, LV, აია 27.</ref>, ჟირი ხე ({{lang-ar|يدي}}; ''იადაი'')<ref>'''ჭკვერი ყურანი''', სურა სად, XXXVIII, აია 75.</ref>, წირღვი ({{lang-ar|ساق}}; ''საყ'')<ref>'''ჭკვერიყურანი''', სურა ალ–ყალამ, LXVIII, აია 42.</ref> დო შხვა. ალაჰის უღუ [[99 სქვამი ჯოხო]], ნამუთ თიშ თე დო თი მუშობურობას შანენს, სამანგათ მოჭყოლოფე ({{lang-ar|الرحمن}}; ''არ–რაჰმან'')<ref name="ReferenceA">ირი სურაშ დაჭყაფუს, მაჩხორაშ მოხი.</ref>, მაჭყოლოფე ({{lang-ar|الرحيم}}; ''არ–რაჰიმ'')<ref name="ReferenceA"/>, უწიმინდაში ({{lang-ar|القدوس}}; ''ალ–ყუდდუს'')<ref>'''ჭკვერი ყურანი''', სურა ალ–ჯუმუ'ა, LXII, აია 1.</ref>, თინჩალმოქიმინე ({{lang-ar|السلام}}; ''ას–სალამ'')<ref name="ReferenceB">'''ჭკვერი ყურანი''', სურა ალ–ჰაშრ, LIX, აია 23.</ref> დო შხვა. თე ჯოხოეფი კანკალეშა ბონო რე მოშინაფილი ყურანს, კანკალე თიში თე დო ქიმინჯეფიშ ეჭარუაშ გიშნაველშე რე მეჩამილი. მუსლიმეფიშ რწუმათ, ალაჰი რე ირიშშემალებე დო ირიშმორჩქინე აბსოლუტი, თის ორხველჷ ზოჯუა ირი საქმეში, თის უჩქუ ირფელი ნამუქჷთ ოკო მოხვადჷ, ნამუქჷთ მოხვადჷ დო ნამუთ მუთმოხვადჷნ.<ref name="ReferenceB"/> ართი ფურცელჷთ ვადლუ თიშ ნებაშ უმუშო.<ref>'''ჭკვერი ყურანი''', სურა ალ–ან'ამ, VI, აია 59.</ref> თინა ირდიხას რე მუში რჩქინათ.<ref>'''ჭკვერი ყურანი''', სურა ყაფ, L, აია 16-17.</ref> მუთ თიშ ორენს ოხუ დინოხით, თაქ უკვე მუსლიმეფიშ არზეფი ირთუ თინეფიშ რწუმაშ მეჯინათ, კერზოთ მათურიდი, რაფიდი დო შხვა მუსხირენი რწუმაშ მეჯინათ, ალაჰი მუშ დინოხით ირდიხას რე. ასარი რწუმაშ მეჯიანთ, მუშ დინოხოთ თინა ამაღალაფირი რე დო მუშ ოზოჯუე ხვისტას მილარე. ==შხვა რელიგიეფს== არაბულნინამი შხვადოშხვა რელიგიაშ გემაჸვენჯეფი თაშნეშე გჷმირინუანა ზიტყვა ''ალ-ლაჰის'' ღორონთიშ ეიოშინალო. არაბი ქირსიანეფი თის [[სუმელაშ]] მაკათურეფიშ, [[მუმა ღორონთი]]შ ({{lang-ar|الله الآب}}; ''ალ-ლაჰ ალ-აბ'') დო [[სქუა ღორონთი]]შ ({{lang-ar|الله الابن}}; ''ალ-ლაჰ ალ-იბნ'') ეიოშინალო გჷმირინუანა. [[მალტა|მალტარეფი]], ნამუეფიშ აბსოლუტური უმენტაშობა [[რომიშ კათოლიკური ოხვამე|კათოლიკე]] რე, რაგადანა [[მალტური ნინა|არაბულიშ ართ-ართ დიალექტშა გერსხილ ნინაშა]] დო გჷმირინუანა ზიტყვას „ალლა“ ({{lang-mt|Alla}}) ღორონთიშ ეიოშინალო. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.searchtruth.com/Allah/99Names.php Names of Allah with meaning on website, Flash, and Mobile phone Software.] * [http://www.sultan.org/articles/god.html Concept of God (Allah) in Islam] * [http://www.islam-info.ch/en/Who_is_Allah.htm The Concept of Allāh according to the Qur'an] by Abdul Mannan Omar * [http://www.muslim.org/islam/allah.htm Allah, the unique name of God] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ისლამი]] [[კატეგორია:გორჩქინუ ღორონთეფი]] 1z4l1rgum4m3qzzvik6bji0dkea23uz 0 30214 254649 227838 2026-11-06T00:08:14Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254649 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ჸოფილი ქიანა |ჯოხო =იმერეთიშ ომაფე |ოდაბადური ჯოხო ={{lang-ka|იმერეთის სამეფო}} |სტატუსი =[[მონარქია|ომაფე]] |ჰიმნი = |შილა = |შილაშ ეჭარუა = |გერბი =Imereti CoA tr.png |გერბიშ ეჭარუა = [[საქორთუოშ გერბი|გერბი]] |რუკა =Kingdom of Georgia after dissolution as a unified state, 1490 AD.svg |ეჭარუა =ქორთული ომაფე-სათაროეფიშ რუკა, 1490 წ. |p1 =საქორთუოშ ომაფე |flag_p1 =Kartli - drosha jvari.svg |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |დორსხუაფილი რე = [[1463]] |ლიკვიდირაფილი რე =[[1810]] |s1 =რუსეთიშ იმპერია |flag_s1 =Flag of Russia.svg |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |დევიზი = |ნანანოღა =[[ქუთეში]] |ნოღეფი ='''დიდი ნოღეფი''': [[ბიჭვინთა]], [[ანაკოფია]], [[ზუფუ]], [[სოხუმი]], [[ანარკია]], [[ფუთი]], [[ბათუმი]], [[ქობულეთი]].<br />'''ოშქაშე ნოღეფი''': [[ზუგდიდი]], [[რუხი]], [[საჩხერე]], [[შორაპანი]], [[ონი]], [[ბაღდათი]], [[ლაილაში]], [[ოზურგეთი]].<br />'''მორჩილი ნოღეფი''': [[ხონი]], [[ჩხარი]], [[ჩიხორი]]<ref>შ. მესხია, საისტორიო ძიებანი, ტ. III, თბ., 1986, გვ.291-300</ref>. |ნინა =[[ქორთული ნინა|ქართული]] |რელიგია = |ვალუტა = |გეძინელი პარამეტრი = |პარამეტრიშ შქაგური = |ფართობი = |მახორობა =120 000 (XVIII-XIX ოო. ორსხუე) |დუდალაშ ფორმა =[[მონარქია]] |დინასტია =[[ბაგრატიონეფი]] |მადუდეშ ტიტული = [[მონარქია|მაფა]] |მადუდე1 = [[ბაგრატ VI (ქართლიშ მაფა)|ბაგრატ II]] |მადუდე1 წანა = 1463–1478 |მადუდეშ ტიტული2 = <!--გჷმორინაფა მადუდეშ ტიტულიშ თირუაშ შვანს--> |მადუდე2 = [[სოლომონ II]] |მადუდე2 წანა = 1789–1810 |მადუდეშ ტიტული3 = |მადუდე3 = |მადუდე3 წანა = |მადუდეშ ტიტული4 = |მადუდე4 = |მადუდე4 წანა = |მადუდეშ ტიტული5 = |მადუდე5 = |მადუდე5 წანა = |მადუდეშ ტიტული6 = |მადუდე6 = |მადუდე6 წანა = |რელიგია =[[მართლმადიდებლობა]] |გეძინელი პარამეტრი1 = |პარამეტრიშ შქაგური1 = |ეტაპი1 =[[ჩიხორიშ ბურჯაფი]] |თარიღი1 =[[1463]] |წანა1 = |ეტაპი2 =[[არადეთიშ ბურჯაფი]] |თარიღი2 =[[1483]] |წანა2 = |ეტაპი3 =[[მურჯახეთიშ ბურჯაფი]] |თარიღი3 =[[1535]] |წანა3 = |ეტაპი4 =[[ქარაღაქიშ ბურჯაფი]] |თარიღი4 =[[1543]] |წანა4 = |ეტაპი5 =[[გოფანთოშ ბურჯაფი]] |თარიღი5 =[[1588]] |წანა5 = |ეტაპი6 =[[ხრესილიშ ბურჯაფი]] |თარიღი6 =[[1757]] |წანა6 = |გეძინელი პარამეტრი2 = |პარამეტრიშ შქაგური2 = |წოხოლენი = |წიმოხონი1 = |წიმოხონი2 = |წიმოხონი3 = |წიმოხონი4 = |წიმოხონი5 = |წიმოხონი6 = |წიმოხონი7 = |გეჸვენჯი = |მონძე1 = |მონძე2 = |მონძე3 = |მონძე4 = |მონძე5 = |მონძე6 = |მონძე7 = |სქოლიო = }} {{საქორთუოშ ისტორია}} '''იმერეთიშ ომაფე''' — ქორთული ფეოდალური სახენწჷფო [[XV ოშწანურა|XV]]−[[XIX ოშწანურა|XIX ოშწანურეფს]]. წჷმიქიმინჷ [[საქორთუოშ ომაფე|საქორთუოშ]] ფეოდალური მონარქიაშ პოლიტიკური აკოცჷმაშ შედეგო. თეს პროცესიქ საქორთუოს [[მონღოლეთიშ იმპერია|მონღოლეფიშ]] პატჷნალაშ დოჭყაფაშე, [[XIII ოშწანურა|XIII ოშწანურაშ]] 30-იანი წანეფშე დიჭყჷ დო XV ოშწანურაშ II გვერდის ითუ, მუჟამსჷთ [[1490]] წანას, საქორთუოშ აკოცჷმაქ იურიდიულო გეფორმუნ. დიო ცოლო [[დავით VI ნარინი|დავით ნარინი]] XIII ოშწანურაშ II გვერდის ჸოფურო იმერეთიშ მაფა რდჷ. იმერეთიშ ომაფეშა მიშმალი [[ოდიშიშ სათარო|ოდიშიშ]] დო [[გურიაშ სათარო|გურიაშ სათაროეფი]] [[XVI ოშწანურა]]შ შქა წანეფს ზოხო პოლიტიკურ ართულეფო გჷმიქიმინჷ. XVI ოშწანურაშ უკული, იმერეთიშ ომაფეს [[აფხაზეთიშ სათარო]]ქ დეთხუ, უმოსი გვიანს — [[შონეშ სათარო|შონეშ სათაროქ]]. თეშ უკული იმერეთიშ ომაფეშ ტერიტორია დორხველი [[იმერეთი]]თ დო [[რაჭა|რაჭათ]] გიხურგუაფუდჷ. [[ლეჩხუმი]] მინ იმერეთიშ მაფას უკებუდჷ, მინ — ოდიშიშ თარეფს. იმერეთიშ ომაფეშ ბჟაეიოლშე [[ქართლიშ ომაფე]]შე [[ლიხიშ ქჷნდჷრი]] გიშმართუნდჷ, ბჟადალშე — ოდიშიშ სათაროშე — [[წყარმალუ]] [[ცხენწყარი]], ობჟათეშე — [[გურიაშ სათარო]]შე დო [[ახალციხეშ საფაშე]]შე — ფერსათიშ ანუ მესხეთიშ გვალეფი, ოორუეშე — [[კავკაციონიშ ქჷნდჷრი]] უხურგანდჷ. იმერეთიშ ომაფეშ ბჟადალი დო ობჟათე ხურგეფი შხირას ითირუდჷ: ბჟადალშე იმერეთიშ მაფას საჭილაო-სამიქელაოს [[დადიანეფი|ოდიშიშ თარი]] ონირზჷდჷ, ობჟათეშე — საჯავახოს [[გურიალეფი|გურიალი]] კებულენდეს. იმერეთიშ ომაფეშ ოხვისტე ნოღა [[ქუთეში]] რდჷ. თაქ რდჷ მაფაშ რეზიდენცია. [[XVII ოშწანურა]]ს იმერეთიშ ომაფეს 40 ვითოშ მალიმორიშ გიშაჸონაფა შეულებუდჷ. [[XVIII ოშწანურა|XVIII]]–[[XIX ოშწანურა|XIX ოშწანურეეფიშ]] გოძვენას თე ომაფეს დოხოლაფირო 120 ვითოშშახ მახორუ რდჷ. იმერეთიშ ომაფეს, თეშ მუჭოთ საართოთ საქორთუოს, ფეოდალურ-პატონ-ჭკორული ურთიართობა რდჷ. არსებენდჷ მიარე სათავადე, ნამუეფსჷთ ოგინაგაფუე, ადმინისტრაციული დო ნორთობურო სასამართალო იმუნიტეტი უღუდეს მოპალირი დო ტერიტორიულო დო პოლიტიკურო ზოხოიან ფეოდალურ ართულეფს წჷმარინუანდეს. XVIII ოშწანურაშ შქა წანეფს, იმერეთიშ ომაფეს 100-შახ თავადი რდჷ. თინეფი მაფაშ ვარდა მაფასქირიშ [[ვასალიტეტი|ვასალეფი]] რდეს. [[1651]]–[[1661]] წანეფს, იმერეთიშ ომაფე ოთხ ოურდუმე-ტერიტორიულ ართულო — [[ოშილე|ოშილეთ]] ანუ სასარდალოთ გირთჷ: რაჭაშ, არგვეთიშ, ვაკეშ დო ოკრიბა-ლეჩხუმიშ. იმერეთიშ ომაფეშ უმაღალაში ოხვამური მადუდე ბჟადალ საქორთუოს [[კათოლიკოს-პატრიარქი]] რდჷ, ნამუთ შხირას „ოორუეში დო აფხაზეთიშ“ ვარდა „აფხაზ-იმერეფიშ“ ვარდა ხოლო „პონტო ოორუე აფხაზ-იმერეფიშ დო ირი თუდოლენიში ივერიაშ კათალიკოსო“ ჯოხოიდვალუაფუდჷ. თიში რეზიდენცია XVI ოშწანურაშ II ნორთის [[ბიჭვინთა|ბიჭვინთას]] რდჷ, უკული — [[გელათიშ ოხიდა|გელათის]]. [[1555]] წანას, [[სეფიანეფიშ იმპერია|სპარსეთიშ]] დო [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალეთიშ]] შქას დოდვალირი ამასიაშ ზებათ იმერეთიშ ომაფექ ოსმალეთის გინაჩჷ. თეს ქეგიაძუნჷ გოკონწარაფილი გალეიანი დო დინოხიანი ლჷმეფქ დო ომაფექ დოდაღარაფაშ რზას ქეგიოდირთჷ. იმერეთიშ ომაფეშ დინოხოლენი დო გალენი დგომარობაქ ელაზჷმაფათ გეუჯგუშჷ [[სოლომონ I]]-აშ მაფობაშ ბორჯის ([[1752]]- [[1784]] წწ.). სოლომონ I ენერგიულო ობურჯუდჷ ოსმალეთიშ აგრესიას, ქიანაშ დინოხოლე — ფეოდალურ რეაქციას. სოლომონ I-აშ ღურაშ უკული, ცენტრალური ხეშუულებაშ ჭყანაქ კინ დედაღარჷ. ქჷდიჭყჷ იმერეთიშ ომაფე ხვისტაშ პრეტენდენტეფს შქას ბურჯაფიქ. ფეოდალური დინოხიან ლჷმეფქ კინ გეახალჷ. [[1784]] წანას გომაფაფილი [[დავით II (იმერეთიშ მაფა)|დავით II]] (გიორგიშ სქი) მალას ხვისტაშე გეგნაჸათჷ [[სოლომონ II|დავით არჩილიშ სქიქ]] დო [[1789]] წანას, კინე მუქ გემაფჷ სოლომონ II-აშ ჯოხოთ. [[1801]] წანას, ქართლ-კახეთიშ ომაფეშ გოუქვაფაშ უკული, რუსეთიშ ოურდუმე მოხელეეფქ იმერეთიშ ომაფეშ გაუქვებელო მჷწიჭყეს ქიმინუეფი. თეჯგურა ვითარაფას ხეშუულება ქასქილადუდკონ, სოლომონ II-ქ [[1804]] წანაშ [[25 პირელი|25 პირელს]] რუსეთიშ მორსხუაფა აღიარჷ. [[ელაზნაურიშ აპიჯალა|ელაზნაურიშ აპიჯალათ]], იმერეთიშ მაფას ირფელი რუსეთშა ოკო დუჸუნალუდუკო. სოლომონი — დინოხლენი მართუალა ქასქილადუკო ოკო დო რუსეთიშ იმპერატორიშ ვასალობას თხულენდჷ. ურთიართობა იმერეთიშ მაფაშ დო ცარიზმიშ აბანურ მოხელეეფს შქას ჭიეჭიეთ იუფრაშებუდჷ. სოლომონი ზოხორინალაშ დინაფას ვერიგებუდჷ დო თიშ გარძინაფალობურჯაფის აგჷნძორენდჷ, მარა [[1810]] წანას, რუსეთიქ გაუქვუ იმერეთიშ ომაფე დო თექ მუში მართუალა გემშეღჷ. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.georoyal.ge/?MTID=1&TID=25&id=1025 იმერეთიშ მაფეფი] — georoyal.ge * [https://web.archive.org/web/20210926181037/http://www.bu.org.ge/x1981?lang=geo იმერეთიშ მაფეფი] — bu.org.ge * [http://www.betaneli.ge/?go=kings_imereti&lang=ge ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშ იმერეთიშ ჸაშ გენეალოგიური ერკებული] * [http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/275092 მიხეილ რეხვიაშვილი „იმერეთიშ მაფეფი XVI ოშწანურას (პოლიტიკური ისტორია)“] * [http://qim.ge/bagrat%20VI.html ბაგრატ VI ქართლ-იმერეთიშ მაფა] * [http://qim.ge/aleqsandre%20II,%20imerta1.html ალექსანდრე II იმერეფიშ მაფა] * [http://qim.ge/aleqsandre%20III1.html ალექსანდრე III იმერეფიშ მაფა (1639-1660)] * [http://qim.ge/bagrat%20III,imerta.html ბაგრატ III, იმერეფიშ მაფა] * [http://qim.ge/solomon%20I.html სოლომონ I] * [http://qim.ge/solomon%20II.html სოლომონ II] * [http://dlib.rsl.ru/viewer/01003825042#?page=430 Кавказский календарь на 1859 годъ] == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{მერკე-ისტორია}} [[კატეგორია:იმერეთიშ ომაფე|*]] 2uui69d2rjummpeloa7eswrsnyakw7t 0 30604 254694 254564 2026-11-06T01:47:48Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254694 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = ნანანოღა |მარგალური ჯოხო = სარაევო |ოდაბადური ჯოხო ={{lang-bs|Sarajevo}}, {{lang-sr|Сарајево}} |ქიანა = ბოსნია დო ჰერცეგოვინა |დუდალაშ თუდო = |პანორამა =Sarajevo.jpg |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა = |შილა = Flag of Sarajevo.svg |შილმუკნაჭ = |გერბი =Coat of arms of Sarajevo.svg |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir = N|lat_deg= 43|lat_min= 52|lat_sec= |lon_dir = E|lon_deg= 18|lon_min= 25|lon_sec= |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა =300 |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = ბოსნია დო ჰერცეგოვინაშ ფედერაციაშ ადმინისტრაციული დორთუალა{{!}}კანტონი |რეგიონი = სარაევოშ კანტონი{{!}}სარაევო |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი = |რაიონი = |მადუდეშ ტიპი = ნოღაშ მერი{{!}}მერი |მადუდე = აბდულა სკაკა |დორსხუაფაშ თარიღი = 1461 |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = |სტატუსი-შე = |ფართობი = |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=518 |კლიმატი= |ოფიციალური ნინა= |მახორობა = 275.524 |ეჭარუაშ წანა = 2013 |მეჭედალა = 1, 944 |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი =სარაევოალი, სარაევოალეფი |ბორჯიშ ორტყაფუ = +1 |DST = ქო |ოტელეფონე კოდი = +387 33 |ოფოსტე ინდექსი = BIH-71 000 |ოავტომობილე კოდი= |საიტი = www.sarajevo.ba/ |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Sarajevo |add1n= |add1= }} '''სარაევო''' ({{lang-bs|Sarajevo}}, {{lang-sr|Сарајево}}) — [[ბოსნია დო ჰერცეგოვინა]]შ [[ნანანოღა]] დო უდიდაში ნოღა, [[სარაევოშ კანტონი]]შ ადმინისტრაციული ცენტრი. [[2013]] წანაშ ეჭარუათ, მახორობა 275.524 ადამიერი რდჷ, მორო [[სერბეფიშ რესპუბლიკა|სერბეფიშ რესპუბლიკაშით]] კონტროლირაფილი ბჟაეიოლ სარაევოს დო შხვა გოხოლუაშ ოხორუეფიშამო, ორჩანიეთ მახორობა 600 000-შახ რე. ნოღაქ დირსხჷ [[1461]] წანას, [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალეფიშით]]. [[1914]] წანას, სარაევოს ჸვილირქ იჸუ [[ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერია|ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერიაშ]] ხვისტაშ მონძე ერცჰერცოგი [[ფრანც ფერდინანდი]], ნამუქჷთ გაჭყჷ [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა]]. [[1984]] წანას, სარაევო მენძელენდჷ [[ზოთონჯიშ ოლიმპიური ლაჸაფეფი|ზოთონჯიშ ოლიმპიურ ლაჸაფეფს]]. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.sarajevo.ba/სარაევოშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.nps.ba/ ერუანული თეატრიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] * [http://www.sonar.ba/ სარაევოშ ჟირნინამი რზაგემაწურაფალი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140803035430/http://www.sonar.ba/ |date=2014-08-03 }} * [http://www.visitsarajevo.ba/ Sarajevo's Top City Guide] * [http://westernbalkans.net/index.php/bosnia-herzegovina/destinations-bosnia-herzegovina/sarajevo-bosnia-herzegovina Sarajevo's landmarks photo gallery] * [http://www.mysarajevoinfo.com/ Your local travel guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100222081206/http://www.mysarajevoinfo.com/ |date=2010-02-22 }} * [http://www.sarajevo-airport.ba/ Sarajevo International Airport] * [http://navigator.ba/maps/sarajevo/dispmap.php Interactive Map of Sarajevo] * [https://web.archive.org/web/20070419061103/http://www.sarajevo-tourism.com/eng/default.wbsp Tourism Association of Sarajevo] * [http://www.turizam-bosna.com TurizamPLUS – extensive tourism and travel information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180418010919/http://turizam-bosna.com/ |date=2018-04-18 }} * [http://www.sarajevo-guide.com Sarajevo Guide] – City Guide to Sarajevo] * [http://www.backtosarajevo.com Back to Sarajevo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126045229/http://www.backtosarajevo.com/ |date=2021-01-26 }} – Documentary Film * [http://www.nickylarkin.com/sites/photo/6.html – Sarajevo Spring 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714181432/http://www.nickylarkin.com/sites/photo/6.html |date=2011-07-14 }} * [http://bhtourism.ba/eng/region1.wbsp Sarajevo Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081028173750/http://www.bhtourism.ba/eng/region1.wbsp |date=2008-10-28 }} – Bosnia-Herzegovina Tourism Association * [http://www.flickr.com/photos/juncel/sets/72157601462850453/ Sarajevo Summer/Winter 07] * [http://dheera.net/photos/thumb.php?q=europe/sarajevo Photos of Sarajevo in 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928215720/http://dheera.net/photos/thumb.php?q=europe%2Fsarajevo |date=2011-09-28 }} * [http://www.sarajevo-travel.ba/tours Local Bosnian Cultural Programs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100919232613/http://www.sarajevo-travel.ba/tours |date=2010-09-19 }} {{მერკე}} {{ევროპაშ ნანანოღეფი}} [[კატეგორია:ბოსნია დო ჰერცეგოვინაშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:ევროპაშ ნანანოღეფი]] [[კატეგორია:ზოთონჯიშ ოლიმპიური ლაჸაფეფიშ მენძელი ნოღეფი]] ldpwz9okgz245ntdpp7lek868hzvjox 0 30945 254674 240932 2026-11-06T00:51:27Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254674 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო = მიხეილ მიშუსტინი<br />{{lang-ru|Михаил Владимирович Мишустин}} | სურათი= Mikhail Mishustin at a meeting with Vladimir Putin (2019-05-06).jpg | სურათიშ ზჷმა =250პქ | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო= | ხეშმოჭარუა = | რანწკი = [[ფაილი:Government.ru logo.svg|25პქ]] [[რუსეთი]]შ [[პრემიერ-მინისტრი]] [[ფაილი:Flag of Russia.svg|25პქ]] | პოსტი დეკინჷ = [[16 ღურთუთა]], [[2020]] | პოსტი დიტუ = | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი =[[ვლადიმერ პუტინი]] | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი= [[დიმიტრი მედვედევი]] | მონძე = | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი დო ხანი|1966|3|3}} | დაბადებაშ აბანი= [[ლობნია]], [[მოსკოვიშ ოლქი]], [[რუსეთიშ სფსრ]], [[სსრრ]] | ღურაშ თარიღი = | ღურაშ აბანი= | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|სსრრ}} →{{შილა|რუსეთი}} | ერუანობა =[[რუსეფი|რუსი]] | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =მოსკოვიშ სახენწჷფო ტექნიკური უნივერსიტეტი „სტანკინი“ | ომენცარე ხარისხი =ეკონომიკურ მენცარობეფიშ დოქტორი (2010) | პროფესია =ეკონომისტი | საქვარუა = | რელიგია =[[რუსეთიშ მართლმადიდებელი ოხვამე|მართლმადიდებელი]] | ჯილდოეფი = | პარტია = უპარტიე | ვებ-საიტი=[http://da-medvedev.ru ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = [[ფაილი:Эмблема ФНС России (2014).jpg|25პქ]] [[რუსეთი]]შ [[რუსეთიშ ფედერალური ოგინაგაფე ნინალა|ფედერალური ოგინაგაფე ნინალაშ]] მადუდე [[ფაილი:Flag of Russia.svg|25პქ]] | პოსტი დეკინჷ2 = [[6 პირელი]], [[2010]] | პოსტი დიტუ2=[[16 ღურთუთა]], [[2020]] | წიმოხონი2 =[[მიხეილ მოკრეცოვი]] | მონძე2 = სერგეი არაკელოვი ''ს/მ'' | პრეზიდენტი2=[[ვლადიმერ პუტინი]] | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2=[[დიმიტრი მედვედევი]] | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''მიხეილ მიშუსტინი''' ({{lang-ru|Михаил Владимирович Мишустин}}, დ. [[3 მელახი]], [[1966]], [[ლობნია]], [[მოსკოვიშ ოლქი]], [[რუსეთიშ სფსრ]], [[სსრრ]]) — [[რუსეთი|რუსი]] სახენწჷფო მოღალე. [[2020]] წანაშ [[16 ღურთუთა]]შე [[რუსეთი|ქიანაშ]] [[პრემიერ-მინისტრი]]. [[ეკონომიკური მენცარობეფიშ დოქტორი]]<ref name="nalog">[http://www.nalog.ru/mnsrus/mns_pages/pages_ca/leader/ Руководитель Федеральной налоговой службы. Краткая биографическая справка]</ref>. რუსეთიშ [[რუსეთიშ ფედერალური ოგინაფაგე ნინანალა|ფედერალური ოგინაფაგე ნინანალაშ]] მადუდე (2010—2020)<ref>{{Cite web|url=https://www.nalog.ru/rn77/about_fts/fts/structure_fts/ca_fns/4306610/|title=Мишустин Михаил Владимирович {{!}} ФНС России {{!}} 77 город Москва|publisher=www.nalog.ru|accessdate=2020-01-15}}</ref>. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [https://web.archive.org/web/20200115164047/https://www.podatinet.net/2011101820922/nalogovye-istorii/nalogovye-citaty-i-aforizmy/mishustin-mihail-vladimirovich-roda-1966-ga-rukovoditel-federalnoi-nalogovoi-slujby-rossiiskoi-federacii.html მიხეილ მიშუსტინიშ გჷმნარაგადეფი.] * [http://mirnalog.ru/p770/ Михаил Мишустин подвел итоги работы службы за I квартал 2013 года.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200115164320/https://mirnalog.ru/p770/ |date=2020-01-15 }} * [https://web.archive.org/web/20131105170725/http://mirnalog.ru/%d0%bc%d0%b8%d1%85%d0%b0%d0%b8%d0%bb-%d0%bc%d0%b8%d1%88%d1%83%d1%81%d1%82%d0%b8%d0%bd-%d1%80%d0%b0%d1%81%d1%81%d0%ba%d0%b0%d0%b7%d0%b0%d0%bb-%d0%b3%d1%83%d0%b1%d0%b5%d1%80%d0%bd%d0%b0%d1%82%d0%be/ Михаил Мишустин рассказал губернаторам об основных направлениях налоговой политики.] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მერკე-რუსეთი}} [[კატეგორია:რუსეთიშ ფედერალური ოგინაგაფე ნინალაშ მადუდეეფი]] [[კატეგორია:რუსეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი]] [[კატეგორია:რუსი ეკონომისტეფი]] 32181sn3lhbapbdh91szdyfufyk3r3s 0 31162 254708 221054 2026-11-06T02:18:10Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254708 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = დაბა |მარგალური ჯოხო = ურეკი |ოდაბადური ჯოხო = |ქიანა = საქორთუო |დუდალაშ თუდო = |პანორამა = Ureki.jpg |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა = |შილა = |შილმუკნაჭ = |გერბი = |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2 = |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 59 |lat_sec = 49 |lon_dir = E |lon_deg = 41 |lon_min = 46 |lon_sec = 41 |CoordAddon = type:city(121806)_region:GE |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა = 300 |ქიანაშ რუკა = ozurgeti.png |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა = 300 |რეგიონიშ რუკა = |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = 300 |რეგიონიშ ტიპი = აკანი |რეგიონი = გურიაშ აკანი |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი = მუნიციპალიტეტი |რაიონი = ოზურგეთიშ მუნიციპალიტეტი |მადუდეშ ტიპი = |მადუდე = |დორსხუაფაშ თარიღი = ბრინჯაოშ ხანა |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = |სტატუსი-შე = 1953 |ფართობი = 14,48 |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=4 |კლიმატი = |ოფიციალური ნინა = |მახორობა = 1166<ref name="აღწერა 2014">{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=2152&lang=geo |title=მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=7 ნოემბერი, 2016}}</ref> |ეჭარუაშ წანა = 2014 |მეჭედალა = 80,52 |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = [[ქორთუეფი]] 94,9 %<br />[[რუსეფი]] 2,7 %<br />[[სომეხეფი]] 1,0 % |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ = +4 |DST = |ოტელეფონე კოდი = +995 496<ref>[http://silknet.com/storage/uploads/wysiwyg/file/kodebi.pdf საქართველოს სატელეფონო კოდები — „სილქნეტი“]</ref> |ოფოსტე ინდექსი = 3500<ref>[http://georgianpost.ge/index.php?page=101&lang=geo საქართველოს საფოსტო ინდექსები — „საქართველოს ფოსტა“]</ref> |ოავტომობილე კოდი = |საიტი = |კატეგორია ვიკიოწკარუეს = Ureki |add1n= |add1= }} '''ურეკი''' — [[დაბა]] დო [[ზუღა|ოზუღე]] [[კურორტი]] [[ოზურგეთიშ მუნიციპალიტეტი]]ს, [[გურიაშ აკანი|გურიაშ აკანს]], [[საქორთუო]]ს. დაბა [[უჩა ზუღა]]შ წყარპიჯის იდვალუაფუ, [[ზუღაშ დონე]]შე 4 მეტრის, [[ოზურგეთი]]შე — 24 კმ. ოორუეშე დო ობჟათეშე გოხურგელი რე [[წყარმალუ]]ეფიშ სეფაშ დო [[სუფსა]]შ ნადუეფით, ბჟაეიოლშე ომძღჷ წვერმაღალაშ გვალა. ურეკის რე რკინაშარა დგჷმილი, გინმურს [[საქორთუოშ ოავტომობილე მაგისტრალი ს2|ოავტომობილე მაგისტრალი ს2]], ქიმინჯენს საბაღანო ბაღი, საჯარო სკოლა.<ref>[http://catalog.edu.ge/index.php?module=school_info&page=detals&school_code=3813 საგანმანათლებლო დაწესებულებების კატალოგი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190820054115/http://catalog.edu.ge/index.php?module=school_info&page=detals&school_code=3813 |date=2019-08-20 }}</ref> ოსუმარეეფი დო შხვა დჷნაწესებუეფი. ==ჯოხო== ნარაგადი რე, ნამუსჷთ მენცარეფიშ ნორთი დოჸუნს, ნამჷ-და ურეკი შანენს, ურზუმი აბანს, სოდე მაჯინეეფს უჭირდეს მაჯინობა. გვალამ [[სამარგალო]]ს ჸოფური მიკროტოპონიმი „ნა-ეკ-ურ-ა“ ანტკიცენს ურეკიშ გოსხუნუას, მუჭოთ ტომბა, უღალ აბანს. ==გალერეა== <gallery> Ureki Railway Station.jpg|ურეკიშ რკინაშარაშ დგჷმილი Sunset on the Black Sea coast of Ureki, Georgia (Europe).jpg|ბჟაშ დილულა ზუღაპიჯის Ureki Boulevard.jpg|ურეკიშ ბულვარი Ureki Square.jpg|სკვერი ურეკიშ ცენტრის </gallery> ==ლიტერატურა== {{ქსე|10|172|გ. უშვერიძე, ე. გოგაძე}} ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[http://www.harmony.ge/g_ureki.html ოსუმარეეფი ურეკის] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220525004619/http://www.harmony.ge/g_ureki.html |date=2022-05-25 }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{ოზურგეთიშ მუნიციპალიტეტი}} {{გურია}} {{საქორთუოშ ნოღეფი}} [[კატეგორია:ოზურგეთიშ მუნიციპალიტეტის კურორტეფი]] [[კატეგორია:უჩაზუღაპიჯიშ კურორტეფი]] [[კატეგორია:ოზურგეთიშ მუნიციპალიტეტიშ დაბეფი]] 8endcz5m6fugibtuf7u2ogy4p1kr72q 0 31163 254711 221058 2026-11-06T02:26:21Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254711 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = დაბა |მარგალური ჯოხო = ქვედა ნასაკირალი |ოდაბადური ჯოხო = |ქიანა = საქორთუო |დუდალაშ თუდო = |პანორამა = ნასაკირალი.jpg |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა = ნასაკირალიშ მიოჯინი |შილა = |შილმუკნაჭ = |გერბი = |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2 = |lat_dir =N |lat_deg =41|lat_min =58|lat_sec =14 |lon_dir =E |lon_deg =42|lon_min =01|lon_sec =11 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა = 300 |ქიანაშ რუკა = |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა = 300 |რეგიონიშ რუკა = |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = 300 |რეგიონიშ ტიპი = აკანი |რეგიონი = გურიაშ აკანი |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი = მუნიციპალიტეტი |რაიონი = ოზურგეთიშ მუნიციპალიტეტი |მადუდეშ ტიპი = |მადუდე = |დორსხუაფაშ თარიღი = 1929 |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = |სტატუსი-შე = 1976 |ფართობი = 9,71 |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=180 |კლიმატი = |ოფიციალური ნინა = ქორთული |მახორობა = 2898<ref name="აღწერა 2014">{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=2152&lang=geo |title=მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=7 ნოემბერი, 2016}}</ref> |ეჭარუაშ წანა = 2014 |მეჭედალა = 298 |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = [[ქორთუეფი]] 98,5 %<br />[[სომეხეფი]] 0,7 %<br />[[რუსეფი]] 0,35 % |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ = +4 |DST = |ოტელეფონე კოდი = +995 496<ref>[http://silknet.com/storage/uploads/wysiwyg/file/kodebi.pdf საქართველოს სატელეფონო კოდები — „სილქნეტი“]</ref> |ოფოსტე ინდექსი = 3500<ref>[http://georgianpost.ge/index.php?page=101&lang=geo საქართველოს საფოსტო ინდექსები — „საქართველოს ფოსტა“]</ref> |ოავტომობილე კოდი = |საიტი = |კატეგორია ვიკიოწკარუეს = Nasakirali |add1n= |add1= }} '''ქვედა ნასაკირალი''' — [[დაბა]] [[ოზურგეთიშ მუნიციპალიტეტი]]ს [[გურიაშ აკანი|გურიაშ აკანს]], [[საქორთუო]]ს. დაბა ნასაკირალიშ გას იდვალუაფუ, [[წყარმალუ]] [[სუფსა]]შ ლეხერს, [[ზუღაშ დონე]]შე 180 მ. [[ოზურგეთი]]შე 10 კმ-შ მოჩილათათ. დაბას რე საჯარო სკოლა,<ref>[http://catalog.edu.ge/index.php?module=school_info&page=detals&school_code=3819 საგანმანათლებლო დაწესებულებების კატალოგი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190921220908/http://catalog.edu.ge/index.php?module=school_info&page=detals&school_code=3819 |date=2019-09-21 }}</ref> მეჩეთი. ==თაშნეშე ქოძირით== *[[ნასაკირალი]] *[[ნასაკირალიშ ბურჯაფი]] ==ლიტერატურა== {{ქსე|10|509}} *''ო. რუსიძე'', „იზრდება და მშვენდება დაბა ნასაკირალი“ // ლენინის დროშა, N31-32, გვ. 3 — 1979 წ. ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[http://nasakirali.blogspot.com/ ნასაკირალი] *[http://www.youtube.com/watch?v=hZlsfiD7Mks სიუჟეტი ნასაკირალიშ გეშა] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ოზურგეთიშ მუნიციპალიტეტი}} {{გურია}} {{საქორთუოშ ნოღეფი}} [[კატეგორია:გურიაშ აკანიშ დაბეფი]] [[კატეგორია:ოზურგეთიშ მუნიციპალიტეტიშ დაბეფი]] lrafckhbedk9tzlhuleken9rrdwrzg0 0 31436 254692 211016 2026-11-06T01:42:16Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254692 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ოკუჩხბურთე კლუბი |ჯოხო = სამეგრელო ჩხოროწყუ |ლოგო = |მუკნაჭარა = |ედომუშამი ჯოხო = ოკუჩხბურთე კლუბი სამეგრელო ჩხოროწყუ |შხვა ჯოხო = |კუნტა ჯოხო = |დირსხუ = [[1980]] |იკილჷ = |სტადიონი = [[ცენტრალური სტადიონი (ჩხოროწყუ)|ცენტრალური სტადიონი]] |ნტირა = 1000 |პრეზიდენტი = |მაწვართალი = |კაპიტანი = |ლიგა = ლიგა 4 |სეზონი = 2019 |აბანი = მა–7, ლიგა 4 |ვებსაიტი = |მიმალი = | <!-- ფორმა --> }} '''„სამეგრელო ჩხოროწყუ“''' — [[საქორთუო]]შ [[კუჩხბურთი|ოკუჩხბურთე]] კლუბი [[ნოღა]] [[ჩხოროწყუ]]შე. კლუბი ლაჸაფენს ჩხოროწყუშ „[[ცენტრალური სტადიონი (ჩხოროწყუ)|ცენტრალურ]]“ სტადიონს. ==ისტორია== ოკუჩხბურთე კლუბი ჩხოროწყუშ „სამეგრელო“-შ დორსხუაფაშ თარიღო 1980 წანა იკოროცხჷ, მარა აბანობური ომოჸოროფე ბუნეფი დაბალ ლიგეფს ორდოშიან წანეფს ლაჸაფენდეს. სამანგაშო, 1960-იან წანეფს ბუნაშ ჯოხოდვალა „კოლმეურნე“ რდჷ, უკული — კლუბი „ნაკადულიშ“ ჯოხოდვალათ რდჷ ჩინებული.<ref>[https://chkhorotsku.ge/2018/03/05/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%9D-%E1%83%99%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%91%E1%83%98-%E1%83%A9%E1%83%AE%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%AC/ ოკუჩხბურთე კლუბი „სამეგრელო ჩხოროწყუშ“ ისტორია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191207174227/https://chkhorotsku.ge/2018/03/05/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%9D-%E1%83%99%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%91%E1%83%98-%E1%83%A9%E1%83%AE%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%AC/ |date=2019-12-07 }}</ref> == რესურსეფი ინტერნეტის == *[http://int.soccerway.com/teams/georgia/samegrelo-chkhorotsku/23476/ პროფილი Soccerway–ის] {{en icon}} *[http://fcsamegrelo.ge ოკუჩხბურთე კლუბიშ ვებ-ხასჷლა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922142245/https://fcsamegrelo.ge/ |date=2020-09-22 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მერკე}} [[კატეგორია:სამარგალოშ ოკუჩხბურთე კლუბეფი]] [[კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ოკუჩხბურთე კლუბეფი]] [[კატეგორია:საქორთუოშ ოკუჩხბურთე კლუბეფი]] tj1e15tgmpnd4sc41nqhbbt35bjg0u4 0 31502 254631 232330 2026-11-05T23:34:49Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254631 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ართული |ოდაბადური ჯოხო = {{lang-be|Го́мельская вобласць}} |მარგალური ჯოხო = გომელიშ ოლქი |პანორამა = Belarus-Ihawka-Barn and Hay.jpg |შილა = Flag_of_Homyel_Voblast.svg |გერბი = Coat_of_arms_of_Homyel_Voblast.svg |ქიანა = ბელარუსი |ჰიმნი = |სტატუსი =ოლქი |მიშმურს = |ფორჷნს = 21 რაიონს |ნანანოღა= [[გომელი]] |შხუ ნოღა = გომელი |შხუ ნოღეფი= [[მოზირი]]<br/>[[ჟლობინი]] |თარიღი = [[1938]] |მადუდე = გენადი სოლოვეი |მადუდე 2 = |ედპ = |ედპ წანა= |ედპ აბანი = |ედპ აშმ = |ნინა = |ნინეფი =[[ბელარუსული ნინა|ბელარუსული]], [[რუსული ნინა|რუსული]] |მახორობა ={{რკება}} 1 409 890 |ეჭარუაშ წანა =2019 |აბანი მახორობათ = |ერუანული აკოდგინალუა =[[ბელარუსეფი]], [[რუსეფი]], [[უკრაინალეფი]], [[პოლონარეფი]], [[ურიეფი]] |მეჭედალა =34,92 |კონფესია =[[მართლმადიდებლობა]], [[კათოლიციზმი]] |ფართობი =40,361.66 |აბანი ფართობით = |ფართობიშ პროცენტი = |მაქსიმალური სიმაღალა =220,7 |ოშქაშე სიმაღალა = |მინიმალური სიმაღალა = |განედი = |გრძედი = |რუკა= Homiel_Voblast_in_Belarus.svg |ბორჯიშ ორტყაფუ= [[UTC+03:00]] |აბრევიატურა = |ISO = BY-HO |FIPS= |ოტელეფონე კოდი = |ოფოსტე ინდექსეფი = |ინტერნეტ-დომენი = |ოავტომობილე ონომერე შანეფი = 3 |საიტი =http://www.gomel-region.gov.by/en/ |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Gomel Region |პარამეტრი1 = |მიკოღანკუა = }} '''გომელიშ ოლქი''' ({{lang-be|Гомельская вобласць}}) — ადმინისტრაციული ართული [[ბელარუსი]]შ ობჟათე-ბჟაეიოლშე. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა [[გომელი]]. ოლქიქ [[1938]] წანაშ [[15 ღურთუთა]]ს დირსხჷ. == ადმინისტრაციული დორთუალა == [[ფაილი:Gomel-oblast-numbered.png|thumb|right|300px|გომელიშ ოლქიშ რაიონეფი]] გომელიშ ოლქი 21 რაიონს იკათუანს: {| class="wikitable" ! No || რაიონი || {{lang-be|}} || ფართობი<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Государственный земельный кадастр Республики Беларусь»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=2016-03-04 }} (2011 წანაშ დგომარობათ)</ref>,<br />კმ² || მახორობა,<br /><ref name="gomel.belstat2015">[http://gomel.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/otrasli-statistiki/naselenie/demografiya_2/osnovnye-pokazateli-za-period-s-__-po-____gody_3/chislennost-naseleniya-po-raionam/ Результаты переписи 2015 года.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304095449/http://gomel.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/otrasli-statistiki/naselenie/demografiya_2/osnovnye-pokazateli-za-period-s-__-po-____gody_3/chislennost-naseleniya-po-raionam/ |date=2016-03-04 }}</ref> ადამ. ([[2015]]) || ადმინისტრაციული<br/>ცენტრი |- | 1. | [[ბრაგინიშ რაიონი|ბრაგინი]] | Брагінскі | 1960,46 | 12 430 | [[ბრაგინი]] |- | 2. | [[ბუდა-კოშელევოშ რაიონი|ბუდა-კოშელევო]] | Буда-Кашалёўскі | 1594,50 | 30 964 | [[ბუდა-კოშელევო]] |- | 3. | [[ვეტკაშ რაიონი|ვეტკა]] | Веткаўскі | 1558,62 | 17 812 | [[ვეტკა]] |- | 4. | [[გომელიშ რაიონი|გომელი]] | Гомельскі | 1955,79 | 67 656 | [[გომელი]] |- | 5. | [[დობრუშიშ რაიონი|დობრუში]] | Добрушскі | 1452,72 | 37 054 | [[დობრუში]] |- | 6. | [[ელსკიშ რაიონი|ელსკი]] | Ельскі | 1365,68 | 15 877 | [[ელსკი]] |- | 7. | [[ჟიტკოვიჩიშ რაიონი|ჟიტკოვიჩი]] | Жыткавіцкі | 2916,27 | 37 035 | [[ჟიტკოვიჩი]] |- | 8. | [[ჟლობინიშ რაიონი|ჟლობინი]] | Жлобінскі | 2110,77 | 102 159 | [[ჟლობინი]] |- | 9. | [[კალინკოვიჩიშ რაიონი|კალინკოვიჩი]] | Калінкавіцкі | 2756,24 | 60 624 | [[კალინკოვიჩი]] |- | 10. | [[კორმაშ რაიონი|კორმა]] | Кармянскі | 949,15 | 13 825 | [[კორმა (კორმაშ რაიონი)|კორმა]] |- | 11. | [[ლელჩიციშ რაიონი|ლელჩიცი]] | Лельчыцкі | 3221,31 | 24 968 | [[ლელჩიცი]] |- | 12. | [[ლოევიშ რაიონი|ლოევი]] | Лоеўскі | 1045,53 | 12 535 | [[ლოევი]] |- | 13. | [[მოზირიშ რაიონი|მოზირი]] | Мазырскі | 1603,47 | 131 812 | [[მოზირი]] |- | 14. | [[ნაროვლიაშ რაიონი|ნაროვლია]] | Нараўлянскі | 1588,82 | 10 693 | [[ნაროვლია]] |- | 15. | [[ოკტიაბრსკიშ რაიონი (გომელიშ ოლქი)|ოკტიაბრსკი]] | Акцябрскі | 1381,19 | 14 347 | [[ოკტიაბრსკი (გომელიშ ოლქი)|ოკტიაბრსკი]] |- | 16. | [[პეტრიკოვიშ რაიონი (გომელიშ ოლქი)|პეტრიკოვი]] | Петрыкаўскі | 2835,18 | 29 109 | [[პეტრიკოვი]] |- | 17. | [[რეჩიცაშ რაიონი|რეჩიცა]] | Рэчыцкі | 2713,95 | 99 856 | [[რეჩიცა (გომელიშ ოლქი)|რეჩიცა]] |- | 18. | [[როგაჩევიშ რაიონი|როგაჩევი]] | Рагачоўскі | 2066,99 | 58 331 | [[როგაჩევი]] |- | 19. | [[სვეტლოგორსკიშ რაიონი (გომელიშ ოლქი)|სვეტლოგორსკი]] | Светлагорскі | 1899,91 | 85 492 | [[სვეტლოგორსკი (გომელიშ ოლქი)|სვეტლოგორსკი]] |- | 20. | [[ჰოინიკიშ რაიონი|ჰოინიკი]] | Хойніцкі | 2027,74 | 19 890 | [[ჰოინიკი]] |- | 21. | [[ჩეჩერსკიშ რაიონი|ჩეჩერსკი]] | Чачэрскі | 1229,88 | 14 624 | [[ჩეჩერსკი]] |} == ეთნიკური აკოდგინალუა == {| class="wikitable" |- ![[ეთნოსი]] ! ეჭარუა [[1926]] ! ეჭარუა [[1939]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rer_nac_39_gs.php?reg=20&gor=3&Submit=OK Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ! ეჭარუა [[1959]] ! ეჭარუა [[1970]] ! ეჭარუა [[1979]] ! ეჭარუა [[1989]] ! ეჭარუა [[1999]]<ref>[http://babylon.iatp.by/nationalRegistry/1/nr1gm.html DSL-2640U<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ! ეჭარუა [[2009]]<ref>https://web.archive.org/web/20100918152111/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-5.pdf</ref> |- | [[ბელარუსეფი]] | | 734 556 | 1 183 706 | 1 294 046 | 1 318 546 | 1 338 097 | 1 301 346 | 1 271 019 |- | [[რუსეფი]] | | 71 273 | 89 664 | 137 410 | 169 288 | 210 419 | 169 263 | 111 085 |- | [[უკრაინალეფი]] | | 24 539 | 33 289 | 46 483 | 53 851 | 68 600 | 50 587 | 30 920 |- | [[ჩაჩანეფი]] | | 979 | … | 2 199 | 2 676 | 3 602 | 3 258 | 2 501 |- | [[ურიეფი]] | | 67 578 | 45 004 | 42 312 | 38 433 | 31 770 | 5 896 | 2 341 |- | [[პოლონარეფი]] | | 4 369 | 7 119 | 4 841 | 4 731 | 4 556 | 3 572 | 1 958 |- | [[სომეხეფი]] | | 286 | … | 316 | 317 | 658 | 1 625 | 915 |- | [[მოლდოვარეფი]] | | 96 | … | 266 | 381 | 801 | 990 | 798 |- | [[თათარეფი]] | | 866 | 379 | 924 | 918 |1 355 |1 136 | 776 |- | [[აზერბაიჯანალეფი]] | | 98 | … | 314 | 709 | 715 | 960 | 653 |- | [[გერმანალეფი]] | | 411 | … | 577 | 629 | 754 | 887 | 442 |- | [[თურქმენეფი]] | | 39 | | | | | | 395 |- | [[ქორთუეფი]] | | 258 | … | 140 | 204 | 452 | 417 | 295 |- | [[უზბეკეფი]] | | 129 | … | 268 | 470 | 459 | 273 | 273 |- | [[ლიეტუვარეფი]] | | 356 | … | 427 | 402 | 707 | 411 | 271 |- | [[ყაზახეფი]] | | 240 | … | 168 | 197 | 434 | 223 | 196 |- | [[ჩუვაშეფი]] | | 243 | … | 301 | 377 | 547 | 323 | 167 |- | [[არაბეფი]] | | … | | | | | | 138 |- | გვალო | | 908 449 |1 364 303 |1 533 304 |1 594 773 |1 667 795 |1 545 083 |1 440 718 |} == დინოხურიში == ოლქიშ ტყაშ დიხაშ ფონდიშ ფართობი — 1653 ვითოშ ჰექტარს აკმადგინანს, ტყათ ფორილი რე 1472,9 ვითოში ჰექტარი. სარგებელი დინოხურიშეფს შქას, ნამუეფით გიშაკერძაფილო შანულამი რე ერუანული ეკონომიკაშო, რე ოტიბაფ—ენერგეტიკული მასალა. დოგურაფილი რე დახე 1500 [[ტორფი]]შ ობადი. ნოღა [[მოზირი|მოზირს]] მუშენს ნაფთობგჷნმამუშებელი დო ქიმიური ქარხანა. ქუაჯიმუშ დოგურაფილი რეზერვეფი 22 მილიარდ ტონაშე უმოსი რე. რეგიონს [[კალიუმი]]შ ჯიმუშ, ცარციშ, ოაკოგაფე ქუაშ, სარკეშ რეზერვეფი რე, იგჷნძორებუ ალმასიშ ობადეეფიშ რკუალა. == ხერეჭუა == გომელიშ ოლქი გიშეგორჷ შანულამი ოხერეჭე პოტენციალით დო [[ბელარუსი|ბელარუსიშ]] ართ-ართი მაღალგოვითარაფილი ოხერეჭე ოლქი რე. ოლქის 300-შე უმოსი დიდი დო ოშქაშე ოხერეჭე ოწარმე რე. ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{commons category|Homel Region}} * [http://www.radzima.org/ru/oblast/gomelyskaya.html გომელიშ ოლქი, ნოღეფი დო ოფუტეეფი. სურათეფი] * [http://gomeltrans.net/foto/region.shtml არქიტეკტურული ძეგლეფიშ სურათეფი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080530054940/http://gomeltrans.net/foto/region.shtml |date=2008-05-30 }} * [http://vseogomele.net/other/?other=cities გომელიშ ოლქიშ ნორეფი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100315123224/http://vseogomele.net/other/?other=cities |date=2010-03-15 }} * [http://vseogomele.net/articles/?articles=archive&y=2007&cat=region&id=24 გომელიშ ოლქიშ გეოგრაფიული ორენი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304231947/http://vseogomele.net/articles/?articles=archive&y=2007&cat=region&id=24 |date=2016-03-04 }} * [http://vseogomele.net/articles/?articles=archive&y=2007&cat=region&id=26 გომელიშ ოლქი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141017121040/http://vseogomele.net/articles/?articles=archive&y=2007&cat=region&id=26 |date=2014-10-17 }} * [http://vseogomele.net/articles/?articles=archive&y=2007&cat=region&id=25 გომელიშ ოლქის ეკონომიკა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141017120348/http://vseogomele.net/articles/?articles=archive&y=2007&cat=region&id=25 |date=2014-10-17 }} * [http://emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_gomel/map.shtml ოლქიშ რუკეფი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121131758/http://www.emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_gomel/map.shtml |date=2008-11-21 }} * [https://web.archive.org/web/20200611200641/http://radio.tut.by/area.php?id=114&folder=text პროექტი «100 გზა»] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ბელარუსიშ ოლქეფი}} [[კატეგორია:ბელარუსიშ ოლქეფი]] rkl2bl81zr2gldytyu1daiu4p7v9xp0 0 31708 254699 220861 2026-11-06T01:53:04Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254699 wikitext text/x-wiki '''[[სეიშელიშ კოკეფი]]შ [[ნოღა|ნოღეფი]]''' — სეიშელიშ კოკეფიშ შხუ დოხორინელი პუნქტეფი. სეიშელიშ კოკეფიშ მახორობაშ მუნაჩემეფი მოჸონაფილი რე [[1997]] დო [[2002]] წანეფიშ მახორობაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, თაშნეშე [[2005]] წანაშ ფასებათ. {| class="standard" |----- |colspan="6" align="center" bgcolor="#FFA500" | '''სეიშელიშ კოკეფიშ დოხორინელი პუნქტეფი''' |----- |rowspan="2" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''აბანი''' || rowspan="2" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''დოხორინელი<br>პუნქტი''' || colspan="3" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''მახორობა''' || rowspan="2" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''კოკი''' |----- |align="center" bgcolor="#98FB98" | '''1997 წანაშ<br>ეჭარუა''' || align="center" bgcolor="#98FB98" | '''2002 წანაშ<br>ეჭარუა''' || align="center" bgcolor="#98FB98" | '''2005 წანაშ<br>ფასება''' |----- |align="right" | 1 || [[ვიქტორია (სეიშელიშ კოკეფი)|ვიქტორია]] || align="right" | 24 890 || align="right" | 23 632 || align="right" | 22 881 || [[მაე]] |----- |align="right" | 2 || [[დე-ქუინსი]] || align="right" | 3685 || align="right" | 4272 || align="right" | 4633 || [[მაე]] |----- |align="right" | 3 || [[ანს-ბუალო]] || align="right" | 3882 || align="right" | 3994 || align="right" | 4027 || [[მაე]] |----- |align="right" | 4 || [[ანს-ვოლბერი]] || align="right" | 3238 || align="right" | 3665 || align="right" | 3918 || [[პრასლინი]] |----- |align="right" | 5 || [[ბო-ვალონი]] || align="right" | 3609 || align="right" | 3797 || align="right" | 3892 || [[მაე]] |----- |align="right" | 6 || [[ანს-როიალი]] || align="right" | 3518 || align="right" | 3688 || align="right" | 3773 || [[მაე]] |----- |align="right" | 7 || [[ბელომბრი]] || align="right" | 3172 || align="right" | 3538 || align="right" | 3753 || [[მაე]] |----- |align="right" | 8 || [[კასკადი (სეიშელიშ კოკეფი)|კასკადი]] || align="right" | 2983 || align="right" | 3439 || align="right" | 3684 || [[მაე]] |----- |align="right" | 9 || [[მაშაბე]] || align="right" | 3440 || align="right" | 3576 || align="right" | 3640 || [[მაე]] |----- |align="right" | 10 || [[გრანდ-ანსი (პრასლინი)|გრანდ-ანსი]] || align="right" | 2853 || align="right" | 3335 || align="right" | 3609 || [[პრასლინი]] |----- |align="right" | 11 || [[მიზერი (სეიშელიშ კოკეფი)|მიზერი]] || align="right" | 2401 || align="right" | 2587 || align="right" | 2686 || [[მაე]] |----- |align="right" | 12 || [[ტაკამაკა]] || align="right" | 2609 || align="right" | 2589 || align="right" | 2602 || [[მაე]] |----- |align="right" | 13 || [[პორტ-გლოდი]] || align="right" | 2033 || align="right" | 2174 || align="right" | 2273 || [[მაე]] |----- |align="right" | 14 || [[ლა-რეიუნიონი (სეიშელიშ კოკეფი)|ლა-რეიუნიონი]] || align="right" | 2447 || align="right" | 2099 || align="right" | 1953 || [[ლა-დიგი]] |} == სეიშელიშ კოკეფიშ საართო რუკა == რუკაშ ლეგენდა: {| |- |align=center|[[ფაილი:Capital city marker.svg|25px]] || '''ნანანოღა''' |- |align=center|[[ფაილი:Lightgreen pog.svg|15px]] || '''უდიდაში დოხორინელი პუნქტეფი''' |} {{პოზრუკა+|სეიშელიშ კოკეფი|width=800|float=center|caption='''[[სეიშელიშ კოკეფიშ ნოღეფიშ ერკებული]]''' |places= {{პოზრუკა~|სეიშელიშ კოკეფი|lat=-4.6167|lon=55.45|background=|mark=Capital city marker.svg|marksize=10|label=<big>'''[[ვიქტორია (სეიშელიშ კოკეფი)|ვიქტორია]]'''</big>|position=left}} {{პოზრუკა~|სეიშელიშ კოკეფი|lat=-4.7136|lon=55.4834|background=|mark=Lightgreen pog.svg|marksize=7|label=[[ანს-ბუალო]]|position=right}} {{პოზრუკა~|სეიშელიშ კოკეფი|lat=-4.3365|lon=55.7221|background=|mark=Lightgreen pog.svg|marksize=7|label=[[გრანდ-ანსი (პრასლინი)|გრანდ-ანსი]]|position=top}} {{პოზრუკა~|სეიშელიშ კოკეფი|lat=-4.538|lon=55.833|background=|mark=Lightgreen pog.svg|marksize=7|label=[[ლა-რეიუნიონი (სეიშელიშ კოკეფი)|ლა-რეიუნიონი]]|position=right}} }} == რესურსეფი ინტერნეტის == * [https://web.archive.org/web/20120510091026/http://www.misd.gov.sc/ Management and Information Systems Division] * [http://www.citypopulation.de/Seychelles_d.html City Population - სეიშელიშ კოკეფიშ ნოღეფიშ დო ოფუტეეფიშ მახორობაშ მუდანობაშ თირუაშ ისტორია] {{აფრიკა თემატურო|ნოღეფიშ ერკებული|[[აფრიკა]]შ ნოღეფი}} [[კატეგორია:სეიშელიშ კოკეფიშ ნოღეფი| ]] [[კატეგორია:ნოღეფიშ ერკებული ქიანეფიშ მეჯინათ|სეიშელიშ კოკეფი]] [[კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფიშ ნოღეფიშ ერკებული|სეიშელიშ კოკეფი]] kgc0ocfv8n9v6rv98duadf3whnja3j5 0 32927 254672 251150 2026-11-06T00:50:58Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254672 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = ნოღა |მარგალური ჯოხო = მინგეჩაური |ოდაბადური ჯოხო ={{lang-az|Mingəçevir}} |ქიანა = აზერბაიჯანი |დუდალაშ თუდო = |პანორამა = |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა = |შილა = |შილმუკნაჭ = |გერბი = |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir = N |lat_deg = 40 |lat_min = 46 |lat_sec = 12 |lon_dir = E |lon_deg = 47 |lon_min = 02 |lon_sec = 56 |CoordAddon = type:city(40361)_region:AZ |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა =300 |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა =250 |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = რეგიონი |რეგიონი = არანიშ რეგიონი{{!}}არანი ეკონომიკური რეგიონი |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი = |რაიონი = |მადუდეშ ტიპი = ნოღაშ მერი{{!}}ნოღაშ მადუდე |მადუდე = ილხამ ისმაილოვი |დორსხუაფაშ თარიღი = 1946 |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = 1948 წანაშახ — დაბა მინგეჩაურჰესი |სტატუსი-შე = 1948 |ფართობი = 47 |სიმაღალაშ ტიპი=ზუღაშ დონე{{!}}ზუღაშ დონეშე |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=545 ± 1 |კლიმატი=სუბტროპიკული |ოფიციალური ნინა=აზერბაიჯანული |მახორობა = 104,955 |ეჭარუაშ წანა = 2018 |მეჭედალა = |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = [[აზერბაიჯანალეფი]] -99.37%<br>[[რუსეფი]], [[ლეზგეფი]],<br>[[თათარეფი]], [[უკრაინალეფი]] დო შხვეფი |ორწუმობური აკოდგინალუა =[[ისლამი|მუსლიმანეფი]], [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელეფი]]<br>[[კათოლიციზმი|კათოლიკეფი]], [[ლუთერანობა|ლუთერანეფი]], [[იუდაიზმი|იუდევეალეფი]] დო შხვეფი |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ = +4 |DST = |ოტელეფონე კოდი = +994 24 |ოფოსტე ინდექსი = AZ 4500 |ოავტომობილე კოდი=45 |საიტი = www.mingechevir-ih.gov.az |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Mingəçevir |add1n= |add1= }} '''მინგეჩაური''' თაშნეშე ''მინგეჩევირი'' ({{lang-az|Mingəçevir}}) — [[აზერბაიჯანი]]შ, სიდიდაშ მეჯინათ მაანთხა [[აზერბაიჯანიშ ნოღეფიშ ერკებული|ნოღა]], ნამუთ [[წყარმალუ]] [[მტკვარი|მტკვარიშ]] ჟირხოლო წყარპიჯის იდვალუაფჷ. [[2018]] წანაშ ფასებათ, ნოღას 104,955 ადამიერი ოხორანს. ==ისტორია== ნოღა მინგეჩაურქ, [[1945]] წანას, [[მინგეჩაურიშ ჰიდროელექტროდგჷმილი]]შ აკოგაფაშ გეშა დირსხჷ. ნოღაშ სტატუსი [[1948]] წანაშე უღუ. მინგეჩაურიშ რაიონს მეგორაფილი რე მიარეფერუამი [[არქეოლოგია|არქეოლოგიური]] კომპლექსი ([[ჯვ. წ. III ვითოშწანურა]] - ახ. წ. [[XVII ოშწანურა|XVII ოო.]]), ნამუშ დოგურაფაქ [[XIX ოშწანურა]]შ დალიაშე დიჭყჷ. სისტემატიური გონთხორუეფი [[1946]]-[[1953]] წანეფს მიშჷ (მადუდე ს. გაზიევი). არძაშე ორდოშიანი რე ჯვ. წ. III ვითოშწანურაშ №1 ნოხორიშ გიმენი ფა დო ონთხორუეფი, ნამუეფჷთ [[მტკვარ-არაქსიშ კულტურა]]ს ორხველჷ. [[ფაილი:Камень албания.jpg|250px|მინიატიურა|მარცხნივ|ქუა ალბანური მუკნაჭარეფით]] კინ თე ნონოხორიშ შქა ფა, [[ორომეონთხორუე|ორომეონთხორუეფი]] დო [[გაონთხორუე|გაონთხორუეფი]] ორხველჷ [[ხოჯალი-გოდაბეიური კულტურა|ხოჯალი-გოდაბეიურ კულტურას]] (ჯვ. წ. II ვითოშწანურა - I ვითოშწანურაშ დაჭყაფუ). დოგურაფილი რე თე ხანიშ ნოხორეფი, ომეურნე ორომეფი, კერამიკული ოფურაშეფი დო 200-შე უმოსი ონთხორუ. მეგორაგილი რე ყვილიშ მიოგამალეფშა (სტვირი-ფლეიტეფი). ორდოშიანი [[რკინაშ ხანი|რკინაშ ხანიშ]] რე (ჯვ. წ. VIII-II ოშწანურა) კინ თე ნოხორიშ ჟილენი ფა დო მუსხირენი ონთხორუშ კომპლექსი. გიშაკერძაფილ ბუნას აკმოქიმინჷნს ჯვ. წ. II- ახ. წ. I ოშწანურაშ 300-შე უმოსი ქუაშ ონთხირუე. თაშნეშე გონთხორილი რე 30-შე უმოსი ოკიცე ოფურაშე. [[შქა ოშწანურეფი]]შ ძეგლი რე №2-3 (III-XIII ოშწანურეფი) დო №4 (XIV-XVII ოშწანურეფი) ნოხორეფი, V-[[VIII ოშწანურა|VIII ოშწანურეფი]]შ ალბანურ-ქირსიანული ოხიდა, ქირსიანული დო მუსლიმანური ონთხორუეფი დო შხვ. სათოჸუჯი რე ჯვარიშ ქუაშ ოსხირი დო კერამიკული ოსანთელეეფიშ ფრაგმენტეფი, ნამუეფსჷთ [[ალბანური ნინა (კავკაცია)|ალბანური]] მუკნაჭარეფი ასქილადირი რე. == მაჸალე ნოღეფი == *{{შილა|რუსეთი}} — [[ტოლიატი]]<ref>[https://regnum.ru/news/polit/514109.html Тольятти и Мингечаур (Азербайджан) - города побратимы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201007162807/https://regnum.ru/news/polit/514109.html |date=2020-10-07 }}</ref> *{{შილა|თურქეთი}} — [[გიოლბაში]]<ref>[https://www.haberler.com/azerbaycan-heyetinden-golbasi-belediyesi-ne-haberi/ Azerbaycan Heyetinden Gölbaşı Belediyesi'ne Ziyaret] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190508115552/https://www.haberler.com/azerbaycan-heyetinden-golbasi-belediyesi-ne-haberi/ |date=2019-05-08 }}</ref> *{{შილა|ბელარუსი}} — [[პოლოცკი]]<ref>[https://web.archive.org/web/20141224235524/http://eng.belta.by/all_news/society/i_33473.html Polotsk signs agreements with Azerbaijani Mingachevir, Armenian Alaverdi]</ref> *{{შილა|ისრაელი}} — [[აფულა]] <ref>[http://interfax.az/view/644551 Мингячевир станет побратимом израильского города Афула] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180203064331/http://interfax.az/view/644551 |date=2018-02-03 }}</ref> *{{შილა|თურქეთი}} — [[ყარსი]]<ref>[http://vestikavkaza.ru/news/Azerbaydzhanskiy-Mingyachevir-stal-pobratimom-turetskogo-Karsa.html Азербайджанский Мингячевир стал побратимом турецкого Карса]</ref> ==გალერეა== <center><gallery> ფაილი:Vollgriffdolch 1000 v. Chr. Mingechevir, Aserbaidschan.JPG|ბრინჯაოშ ლეკური, იჩუალუაფჷ მინგეჩაურიშ ეთნოგრაფიულ მუზეუმს ფაილი:Streitaxt 2 Jh.v.Chr. Mingechevir Aserbaidschan.JPG|ბრინჯაოშ კვაღა, იჩუალუაფჷ მინგეჩაურიშ ეთნოგრაფიულ მუზეუმს </gallery></center> ==თაშნეშე ქოძირით== * [[მინგეჩაურიშ წყაროთხილუ]] == რესურსეფი ინტერნეტის == * [https://tonkosti.ru/%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D1%87%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%80 მინგეჩაური] * [https://wiki-turizm.ru/azerbaijan/761-mingechevir-drevnii-i-molodoi Мингечевир древний и молодой] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201008124201/https://wiki-turizm.ru/azerbaijan/761-mingechevir-drevnii-i-molodoi |date=2020-10-08 }} ==ლიტერატურა== {{ქსე|6|707-708}} == სქოლიო == {{სქოლიო}}{{აზერბაიჯანიშ ნოღეფი}} [[კატეგორია:მინგეჩაური| ]] [[კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ნოღეფი]] iw7cf4ig0an4m0lvmpcgogit44i8tf6 0 33583 254706 208948 2026-11-06T02:13:41Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254706 wikitext text/x-wiki {| style="border: 1px solid #AAAAAA; clear: right; float: right; font-size: 90%; margin-bottom: 0.5em; margin-left: 1em; padding: 0.4em; vertical-align: middle; width: 18em;" class="infobox" |- !style="background-color:#AACCFF; color:black; font-size: 125%; text-align:center;" colspan="2"|უბანგი |- | align="center" colspan="2"|[[File:Ubangi river near Bangui.jpg|300px]] <small>წყარმალუ უბანგი</small> [[File:Ubangirivermap.png|300px]]<small>წყარმალუ უბანგი რუკას</small> |- !style="text-align:center; background-color:#AACCFF; color:black" colspan="2"|დოხასიათაფა |- |სიგჷრძა |<span style="white-space: nowrap;">2,300 კმ</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">ღანჩოშ ფართობი</span> |<span style="white-space: nowrap;">773,000 კმ²</span> |- !style="text-align:center; background-color:#AACCFF; color:black" colspan="2"|წყარიშ ნადუ |- |ოდუდე |წყარმალუეფიშ [[უელე]]შ დო [[მბომუ]]შ აკოართაფაშ აბანი |- |ინაკათუ |<span style="white-space: nowrap;">[[კონგო (წყარმალუ)|კონგო]]</span></td> |- !style="text-align:center; background-color:#AACCFF; color:black" colspan="2"|ქიანეფი დო ნოღეფი |- |ქიანეფი | [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|25px]] [[კონგოშ რესპუბლიკა]], [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|25px]] [[კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა]], [[File:Flag of the Central African Republic.svg|25px]] [[ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკა]] |- |ნოღეფი |[[ბანგი]] |} '''უბანგი''' ({{Lang-en|Ubangi}}) — [[წყარმალუ]] [[ცენტრალური აფრიკა|ცენტრალურ აფრიკას]], [[კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა]]ს, [[კონგოშ რესპუბლიკა]]ს დო [[ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკა|ცენტრალურ აფრიკაშ რესპუბლიკას]], წყარმალუ [[კონგო (წყარმალუ)|კონგოშ]] მარძგვან [[ნადუ]]. უბანგი იჭყაფუ წყარმალუეფიშ [[უელე]]შ დო [[მბომუ]]შ აკოართაფაშ აბანს. უბანგიშ სიგინძა რე წყარმალუ უელეშ ოდუდეშე 2,300 კმ. ღანჩოშ ფართობი 773,000 კვ.კმ. უბანგი გიშმურს ცენტრალუ აფრიკაშ რესპუბლიკაშ [[ნანანოღა]] [[ბანგი]]ს. ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [https://web.archive.org/web/20070515071343/http://earthtrends.wri.org/text/water-resources/map-293.html Map showing the Ubangi Subbasin at World Resources Institute] * [https://web.archive.org/web/20240919054134/http://www.cicos.info/ International Commission of the Congo-Oubangui-Sangha Bassin] [[კატეგორია:ცენტრალურ აფრიკაშ წყარმალუეფი]] [[კატეგორია:აფრიკაშ წყარმალუეფი]] n0isl66tgwhyah43djumptuzo8w5djr 0 33807 254695 237289 2026-11-06T01:48:44Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254695 wikitext text/x-wiki {| style="border: 1px solid #AAAAAA; clear: right; float: right; font-size: 90%; margin-bottom: 0.5em; margin-left: 1em; padding: 0.4em; vertical-align: middle; width: 18em;" class="infobox" |- !style="background-color:#AACCFF; color:black; font-size: 125%; text-align:center;" colspan="2"|საუთ-ესკი |- | align="center" colspan="2"|[[File:Launceston-Tasmania-Australia05.JPG|300px]] <small>წყარმალუ საუთ-ესკი</small> [[File:South Esk River.png|300px]]<small>წყარმალუ საუთ-ესკი რუკას</small> |- !style="text-align:center; background-color:#AACCFF; color:black" colspan="2"|დოხასიათაფა |- |სიგჷრძა |<span style="white-space: nowrap;">252 კმ</span> |- !style="text-align:center; background-color:#AACCFF; color:black" colspan="2"|წყარიშ ნადუ |- |ოდუდე |ბენ-ლომონდიშ გვალა |- |ინაკათუ |<span style="white-space: nowrap;">[[ტამარი]]</span></td> |- !style="text-align:center; background-color:#AACCFF; color:black" colspan="2"|ქიანეფი |- |ქიანა | [[File:Flag of Australia.svg|25px]] [[ავსტრალია]] |- |} '''საუთ-ესკი''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] South Esk River) — [[წყარმალუ]] [[ავსტრალია]]ს, [[ტასმანიაშ შტატი]]ს (ტასმანიაშ [[კოკი]]). წყარმალუ იჭყაფჷ ბენ-ლომონდიშ გვალას დო ინაკათუ წყარმალუ [[ტამარი|ტამარს]]. საუთ-ესკიშ სიგჷნძა რე 252 კმ. ==ქოძირით თაშნეშე== *[[ტასმანიაშ წყარმალუეფიშ ერკებული]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[https://web.archive.org/web/20241209193750/http://www.bonzle.com.au/c/a?a=p&p=210187&cmd=sp წყარმალუ საუთ-ესკი] [[კატეგორია:ავსტრალიაშ წყარმალუეფი]] [[კატეგორია:ტასმანიაშ წყარმალუეფი]] qj5ui6ith1y9z01snfnc5mljh17vx62 0 34128 254606 244393 2026-11-05T22:48:31Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254606 wikitext text/x-wiki [[File:Abdus Salam 1987.jpg|მინი|აბდუს სალამი]] '''მოჰამედ აბდუს სალამი''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] Mohammad Abdus Salam, [[ურდუ ნინა|ურდუ]] عبد السلام; დ. [[29 ღურთუთა]], [[1926]], ჯანგი, [[პუნჯაბი]] — ღ. [[21 გერგობათუთა]], [[1996]], [[ოქსფორდი]]) — პაკისტანარი თეორიტიკოსი [[ფიზიკა|ფიზიკოსი]], [[ნობელიშ პრემია]]შ ლაურეატი. ==ლიტერატურა== *Murthi, R.K. (1999). Children Encyclopedia of Nobel Laureates:Abdus Salam. New Delhi: Pitambar Publication Inc. *Fraser, Gordon (2008). Cosmic Anger: Abdus Salam – The First Muslim Nobel Scientist. United Kingdom: Oxford University Press. *Ghani, Abdul (1982). "Science Advisor to the President (1960–1974)". Abdus Salam: a Nobel laureate from a Muslim country : a biographical sketch. ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commons category|Abdus Salam}} {{Wikiquote}} * [https://web.archive.org/web/20240911002945/http://abdussalamdocufilm.com/ Documentary Film on the Science and Life of Dr. Abdus Salam] * {{YouTube|5uA3n2FCthU|An Interview – Part 1 of 4}} * {{YouTube|DG2Q5ey7dKA|An Interview – Part 2 of 4}} * {{YouTube|0kZzy8Aw6Vw|An interview – Part 3 of 4}} * {{YouTube|eLHEDqSpW7M|An Interview – Part 4 of 4}} * [http://www.ictp.it/ The Abdus Salam International Centre for Theoretical Physics] * Abdus Salam CV [https://web.archive.org/web/20111210022155/http://eraserall.bravehost.com/swq/salam-cv.html Abdus Salam – Curriculum Vitae] / [http://nobelprize.org/physics/laureates/1979/salam-cv.html ] * [http://www.sciencedev.net/Docs/Islam-and-Science-Concordance-or-Conflict.pdf Islam and Science: Concordance or Conflict?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003915/http://www.sciencedev.net/Docs/Islam-and-Science-Concordance-or-Conflict.pdf |date=2016-03-04 }}, speech delivered to UNESCO, 27 April 1984. * [http://www.comsats.org.pk/ COMSATS Secretariat] * Biography of Abdus Salam by Imperial College colleague [https://web.archive.org/web/20060224102452/http://www.ic.ac.uk/physics/about/overview/people/salam.htm Imperial College London |] * [http://www.ibtada.com/ibtada.php?cur_page=main&sub=ssubmain&mainpage=ibtada_digest&page=pehala_shumara&subpage=dr_abdulsalam An Interesting And Detailed Article On the Life of Dr. Abdus Salam In Urdu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150217010100/http://www.ibtada.com/ibtada.php?cur_page=main&sub=ssubmain&mainpage=ibtada_digest&page=pehala_shumara&subpage=dr_abdulsalam |date=2015-02-17 }} * [https://www.pbs.org/wgbh/nova/elegant/program_t.html PBS documentary on strings, contains clip of award ceremony with Abdus Salam] * [https://web.archive.org/web/20070707093148/http://www.imperial.ac.uk/physics/conferences/salam50/ Salam +50 Conference at Imperial College] * [https://web.archive.org/web/20120222090248/http://www.thenucleuspak.org.pk/nucleus/pdf%20Special%20Issue%20Nucleus%2042(1-4)/Contributions%20of%20Professor%20Abdus%20Salam%20(ms603).pdf Contributions of Professor Abdus Salam as member of PAEC] * {{YouTube|bdBboiCsasI|Abdus Salam Movie – The Dream of Symmetry}} * [https://news.yahoo.com/pakistan-shuns-physicist-linked-god-particle-185057298.html Pakistan shuns physicist linked to 'God particle' (Associated Press, 9 July 2012)] [[კატეგორია:პაკისტანარეფი]] [[კატეგორია:პაკისტანარი ფიზიკოსეფი]] [[კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1926]] [[კატეგორია:ნაღურა 1996]] {{მერკე}} c7crne3vu5f9zdrrhbh0akh87345zgp 0 34167 254693 242707 2026-11-06T01:44:32Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254693 wikitext text/x-wiki [[File:Sandro Botticelli 083.jpg|მინი|სანდრო ბოტიჩელი]] '''ალესანდრო დი მარიანო დი ვანი ფილიპეპი''' ([[იტალიური ნინა|იტალ.]] Alessandro di Mariano di Vanni Filipepi) შინელი რე მუჭოთ '''სანდრო ბოტიჩელი''' (იტალ. Sandro Botticelli დ. [[1445]], [[ფლორენცია]] — ღ. [[17 მესი]], [[1510]], ფლორენცია) — [[იტალიარეფი|იტალიარი]] [[რენესანსი]]შ პერიოდიშ ხანტუ. ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commons category|Sandro Botticelli}} * {{cite web|url=http://www.aiwaz.net/gallery/botticelli-sandro/gc122|title=Botticelli|website=Panopticon Virtual Art Gallery|archive-url=https://web.archive.org/web/20070621101218/http://www.aiwaz.net/gallery/botticelli-sandro/gc122|archive-date=June 21, 2007}} * [http://www.worldofdante.org/ World of Dante] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170830160755/http://www.worldofdante.org/ |date=2017-08-30 }} Botticelli's Dante illustrations and interactive version in the Chart of Hell * [https://web.archive.org/web/20220717035652/https://www.sandrobotticelli.net/ sandrobotticelli.net], 200 works by Sandro Botticelli * [https://www.gdcinteriors.com/botticelli-reimagined/ Botticelli Reimagined] at the Victoria and Albert Museum, London *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/187505 ''Italian Paintings: Florentine School''], a Metropolitan Museum of Art (New York) collection catalog (see pages: 159–167). *Carl Brandon Strehlke, ''[https://publications.philamuseum.org/entries/102846# "Predella Panels from the High Altarpiece of Sant’Elisabetta delle Convertite, Florence by Sandro Botticelli (cat. 44—47)"]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' in ''[https://publications.philamuseum.org/jgj/vol1 The John G. Johnson Collection: A History and Selected Works]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', a Philadelphia Museum of Art free digital publication. [[კატეგორია:იტალიარეფი]] [[კატეგორია:იტალიარი ხანტუეფი]] {{მერკე}} 3niyhx2k3zwztz7uusqcr732iaklc4a 0 34178 254667 240931 2026-11-06T00:48:03Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254667 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=2 width=280 style="margin: 0.5em 0 1em 1em; background:ghostwhite; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%; clear:right" |+<big>'''მერი ჰანტერ ოსტინი'''</big> |- | align=center colspan="2" | {| style="background:ghostwhite;" border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- align=center | <!-- Image with unknown copyright status removed: [[File:Mary Austin c.1900.jpg|250px|right|right|]] --> | [[File:Mary Austin c.1900.jpg|250px|]] |} |- | '''დაბადებაშ თარიღი:''' || [[9 ეკენია]], [[1868]] |- | '''დაბადებაშ აბანი:''' || კარლინვილი, [[ილინოისი]] |- | '''ღურაშ თარიღი:''' || [[13 მარაშინათუთა]], [[1934]] |- | '''ღურაშ აბანი:''' || [[სანტა-ფე (ნიუ-მექსიკო)|სანტა-ფე]], [[ნიუ-მექსიკო]] |- | '''საქვარუა:''' || [[ჭარუ]], [[ნოველისტი]] |- | '''ერუანობა:''' || [[ამერიკალეფი|ამერიკალი]] |- | '''Magnum opus :''' || [[ჭიჭე ჭვემაშ დიხა]] |- | '''ალმასქუ:''' || სტაფორდ უოლეს ოსტინი |- |} '''მერი ჰანტერ ოსტინი''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] Mary Hunter Austin, დ. [[9 ეკენია]], [[1868]], კარლინვილი, [[ილინოისი]] - ღ. [[13 მარაშინათუთა]], [[1934]], [[სანტა-ფე (ნიუ-მექსიკო)|სანტა-ფე]], [[ნიუ-მექსიკო]]) — [[ამერიკალეფი|ამერიკალი]] [[ჭარუ]] დო [[ნოველისტი]]. მუშ ნაჭარეფს უმოსო ეთმოჭარუნდჷ [[ორთა]]ს, [[ფლორა]]-[[ფაუნა]]ს. მერი ოსტინიშ არძოშ უმოსო შინელ ნახანდი რე [[ჭიჭე ჭვემაშ დიხა]] (1903). ==ლიტერატურა== *Morley Baer, Room and Time Enough, The Land of Mary Austin, Northland Press, Flagstaff, Arizona 1979 ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{commons category|Mary Hunter Austin}} * [http://westernamericanliterature.com/mary-austin/ Western American Literature Journal: Mary Austin] * [http://ohp.parks.ca.gov/default.asp?page_id=21422 The Austins' house], now California Historical Landmark 229 * [http://www.inyocounty.us/ecmsite/Exhibits/mary-austin/exh-mary-austin.html The Inyo County Museum of Eastern California] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180413185753/http://www.inyocounty.us/ecmsite/Exhibits/mary-austin/exh-mary-austin.html |date=2018-04-13 }}, a block from the Austin's former house in Independence, has a permanent exhibition about Austin's life and work. * [http://www.wsu.edu/~campbelld/amlit/austin.htm Mary Austin page], with links to works and reviews. * [http://hdl.loc.gov/loc.gdc/calbk.vg17 ''The Land of Little Rain''] at the Library of Congress (scanned images and text) * [https://web.archive.org/web/20210421164458/http://autry.iii.com/search/c=MIMSY%20MS.605 Mary Hunter Austin Collection at the Autry National Center] [[კატეგორია:ამერიკალეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1868]] [[კატეგორია:ნაღურა 1934]] het1rl142vcc5ewrrouqxofjejv2m9u 0 34228 254643 237046 2026-11-05T23:50:26Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254643 wikitext text/x-wiki [[File:Irving-Washington-LOC.jpg|მინი|ვაშინგტონ ირვინგი]] '''ვაშინგტონ ირვინგი''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] Washington Irving, დ. [[3 პირელი]], [[1783]] - ღ. [[28 გერგობათუთა]], [[1859]]) — [[ამერიკალეფი|ამერიკალი]] [[ჭარუ]], ისტორიკოსი დო დიპლომატი. ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{wikiquote}} {{commons}} * {{Gutenberg author | id=Irving,+Washington }} * [http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/ft738nb30f Timothy Hopkins' Washington Irving collection, 1683–1839](5 volumes) is housed in the [http://library.stanford.edu/depts/spc/spc.html Department of Special Collections and University Archives] at [http://library.stanford.edu/ Stanford University Libraries] * [http://theotherpages.org/poems/poem-ij.html#irving Index Entry for Washington Irving at Poets' Corner] * [http://www.spainisculture.com//en/rutas_culturales/ruta_de_washington_irving.html Washington Irving Cultural Route] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140619220934/http://www.spainisculture.com/en/rutas_culturales/ruta_de_washington_irving.html |date=2014-06-19 }} in Spain * [http://asteria.fivecolleges.edu/findaids/mountholyoke/mshm083_main.html Irving letter, Sunnyside, NY at Mount Holyoke College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150403113153/http://asteria.fivecolleges.edu/findaids/mountholyoke/mshm083_main.html |date=2015-04-03 }} * [http://archives.nypl.org/brg/19103 Finding Aid for the Washington Irving Collection of Papers, 1805–1933], at the New York Public Library * [https://web.archive.org/web/20150504140435/http://digital.lib.lehigh.edu/remain/search.php?searchletters=authsearch181 Washington Irving letters]. Available online through Lehigh University's [http://digital.lib.lehigh.edu/remain/index.html I Remain: A Digital Archive of Letters, Manuscripts, and Ephemera] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191230070421/http://digital.lib.lehigh.edu/remain/index.html |date=2019-12-30 }} * [https://www.loc.gov/rr/rarebook/coll/irving.html The Washington Irving Collection] From the Rare Book and Special Collection Division at the Library of Congress * [[hdl:10079/fa/beinecke.irving|Washington Irving Collection]]. Yale Collection of American Literature, Beinecke Rare Book and Manuscript Library. [[კატეგორია:ამერიკალეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი ისტორიკოსეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი დიპლომატეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1783]] [[კატეგორია:ნაღურა 1859]] {{მერკე}} ml30h5m0zm72q0611jjksfwnfgylid8 0 34252 254707 241055 2026-11-06T02:13:56Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254707 wikitext text/x-wiki [[File:William Morris age 53.jpg|მინი|უილიამ მორისი]] '''უილიამ მორისი''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] William Morris; [[24 მელახი]], [[1834]] – [[3 გჷმათუთა]], [[1896]]) — [[ინგლისარეფი|ინგლისარი]] ხანტუ, პოეტი დო ნოველისტი. ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Wikiquote|William Morris}} {{Commons category|William Morris}} * [https://web.archive.org/web/20071014224227/http://morrisedition.lib.uiowa.edu/ Morris Online Edition] at William Morris Archive. Morris's literary works, translations, life and images, the Book Arts * {{Gutenberg author | id=Morris,+William }} * [http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/book/lookupname?key=Morris%2c%20William%2c%201834%2d1896 Works by William Morris] at The Online Books Page * [http://www.sacred-texts.com/neu/morris/index.htm Works by William Morris] at sacred-texts.com, including full text of ''The Earthly Paradise'' * [http://theanarchistlibrary.org/category/author/william-morris Works by William Morris] at The Anarchist Library * [http://theotherpages.org/poems/poem-mn.html#morris William Morris Index Entry at Poets' Corner] * [http://www.marxists.org/archive/morris/index.htm The William Morris Internet Archive] at Marxists Internet Archive * [http://cudl.lib.cam.ac.uk/view/PR-SEL-00003-00231/1 The tale of Beowulf (Sel.3.231)]; a digital edition of the proof-sheets with manuscript notes and corrections by William Morris in Cambridge Digital Library * Archive of [https://search.socialhistory.org/Record/ARCH00903 William Morris Papers] at the International Institute of Social History [[კატეგორია:ინგლისარეფი]] [[კატეგორია:ინგლისარი ხანტუეფი]] [[კატეგორია:ინგლისარი ჭარუეფი]] [[კატეგორია:ინგლისარი პოეტეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1834]] [[კატეგორია:ნაღურა 1896]] {{მერკე}} if8u4v6q2qhcehke3kkvwdxhykfyaam 0 34298 254700 254565 2026-11-06T01:54:29Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254700 wikitext text/x-wiki [[File:Samuel Beckett, Pic, 1 (cropped).jpg|მინი|სემიუელ ბეკეტი]] '''სემიუელ ბარკლი ბეკეტი''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] Samuel Barclay Beckett, დ. [[13 პირელი]], [[1906]], [[დუბლინი]], [[ირლანდია]] — ღ. [[22 ქირსეთუთა]], [[1989]], [[პარიზი]], [[საფრანგეთი]]) — [[ირლანდიარეფი|ირლანდიარი]] [[ჭარუ]], [[ნოველისტი]], [[პოეტი]] დო [[დრამატურგი]]. ჭარუნდჷ [[ინგლისური ნინა|ინგლისურ]] დო [[ფრანგული ნინა|ფრანგულ]] ნინეფშა. ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commons category}} {{Wikiquote}} * [http://norman.hrc.utexas.edu/fasearch/findingAid.cfm?eadid=00140 Samuel Beckett Collection] at the Harry Ransom Center * [http://norman.hrc.utexas.edu/fasearch/findingAid.cfm?eadid=00011 Carlton Lake Collection of Samuel Beckett] at the Harry Ransom Center * [http://www.beckettfoundation.org.uk/collection/access.html Samuel Beckett Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190701053637/http://www.beckettfoundation.org.uk/collection/access.html |date=2019-07-01 }} at the University of Reading * [http://pid.emory.edu/ark:/25593/8z006 Samuel Beckett Collection]{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library * [https://archives-manuscripts.dartmouth.edu/repositories/2/resources/1972 Samuel Beckett Collection] at Dartmouth College Library * [https://findingaids.library.columbia.edu/ead/nnc-rb/ldpd_6340435 Finding aid to Sighle Kennedy papers on Samuel Beckett at Columbia University. Rare Book & Manuscript Library.] * [https://findingaids.library.columbia.edu/ead/nnc-rb/ldpd_14434785 Finding aid to Samuel Beckett letters to Warren Brown at Columbia University. Rare Book & Manuscript Library.] * [http://www.samuelbeckettsociety.org The Samuel Beckett Society]. Retrieved 2010-08-24 * [https://web.archive.org/web/20060105194245/http://www.beckettfoundation.org.uk/ The Beckett International Foundation, University of Reading.]. Retrieved 2010-08-24 * [http://www.beckettarchive.org/ Samuel Beckett Digital Manuscript Project] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[კატეგორია:ირლანდიარეფი]] [[კატეგორია:ირლანდიარი ჭარუეფი]] [[კატეგორია:ირლანდიარი ნოველისტეფი]] [[კატეგორია:ირლანდიარი დრამატურგეფი]] [[კატეგორია:ირლანდიარი პოეტეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1906]] [[კატეგორია:ნაღურა 1989]] {{მერკე}} nwz8dsgg9jqchun0bihniojqbzvmjcb 0 34496 254673 237264 2026-11-06T00:51:00Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254673 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა კოკი | დუდჯოხო = მინდანაო<br>{{lang-tl|Mindanao}} | ოდაბადური ჯოხო = | native name link = | მეტჯოხო = | სურათიშ ჯოხო = | სურათიშ მიკნაჭარა = | სურათიშ ზჷმა = | ალტ სურათი = | locator map = Federal states of the Philippines.png | locator map size = | map_custom = no | ორენი = ფილიპინეფი | კოორდინატეფი = | ორენი = | კოკეფიშ მუდანობა = | თარი კოკი = [[მინდანაო]] {{·}} [[ბასილანი]] {{·}} [[ხოლო (კოკი)|ხოლო]] {{·}} [[ტავი-ტავი (კოკი)|ტავი-ტავი]] {{·}} [[ბუკას გრანდე]] {{·}} [[დინაგატი (კოკი)|დინაგატი]] {{·}} [[სიარგაო]] {{·}} [[სამალი]] {{·}} [[კამიგინი]] | ფართობი_კმ2 = 97530 | ერკებული = | სიგჷრძა_კმ = | სიგანე_კმ = | წყარპიჯიშ სიგჷრძა = |წყარპიჯიშღოზი_კმ = | უმაღალაში გვალა = [[აპო (გვალა)|აპო]] | სიმაღალე_მ = 2954 | ქიანაშ ჯოხო = | ქიანა = {{შილა|ფილიპინეფი}} | ქიანაშ ადმინისტრაციული დორთუალაშ დუდჯოხო = რეგიონეფი | ქიანაშ ადმინისტრაციული დორთუალა = [[ზამბოანგაშ ჩქონი]]<br>[[ოორუე მინდანაო]]<br>[[დავაოშ რეგიონი|დავაო]]<br>[[სოკკსკარხენი]]<br>[[კარაგაშ რეგიონი|კარაგა]]<br>[[ბანგსამორო]] | ქიანაშ ადმინისტრაციული დორთუალაშ დუდჯოხო 1 = | ქიანაშ ადმინისტრაციული დორთუალა 1 = | ქიანაშ ადმინისტრაციული დორთუალაშ დუდჯოხო 2 = | ქიანაშ ადმინისტრაციული დორთუალა 2 = | ქიანაშ ნანანოღა = | ქიანაშ უდიდაში ნოღა = [[დავაო]] | ქიანაშ უდიდაში ნოღაშ მახორობა = 1,632,991 | ქვიანაშ ლიდერიშ ტიპი = | ქიანაშ ლიდერიშ ჯოხო = | ქიანა 1 = | ქიანაშ 1 ადმინისტრაციული დორთუალაშ დუდჯოხო = პროვინციეფი | ქიანაშ 1 ადმინისტრაციული დორთუალა = 22 პროვინცია | ქიანაშ 1 ადმინისტრაციული დორთუალაშ დუდჯოხო 1 = | ქიანაშ 1 ადმინისტრაციული დორთუალა 1 = | ქიანაშ 1 ადმინისტრაციული დორთუალაშ დუდჯოხო 2 = | ქიანაშ 1 ადმინისტრაციული დორთუალა 2 = | ქიანაშ 1 ნანანოღა = | ქიანაშ 1 უდიდაში ნოღა = | ქიანაშ 1 უდიდაში ნოღაშ მახორობა = | ქიანაშ 1 ლიდერიშ ტიპი = | ქიანაშ 1 ლიდერიშ ჯოხო = | ქიანა 2 = | ქიანაშ 2 ადმინისტრაციული დორთუალაშ დუდჯოხო = | ქიანაშ 2 ადმინისტრაციული დორთუალა = | ქიანაშ 2 ადმინისტრაციული დორთუალაშ დუდჯოხო 1 = | ქიანაშ 2 ადმინისტრაციული დორთუალა 1 = | ქიანაშ 2 ადმინისტრაციული დორთუალაშ დუდჯოხო 2 = | ქიანაშ 2 ადმინისტრაციული დორთუალა 2 = | ქიანაშ 2 ნანანოღა = | ქიანაშ 2 უდიდაში ნოღა = | ქიანაშ 2 უდიდაში ნოღაშ მახორობა = | ქიანაშ 2 ლიდერიშ ტიპი = | ქიანაშ 2 ლიდერიშ ჯოხო = | მახორობა =25,537,691 | ეჭარუაშ წანა =2016 | მეჭედალა_კმ2 =243 | ეთნიკური ბუნეფი = | ვებ-ხასჷლა = | გეძინაფონი ინფო = }} '''მინდანაო''' ({{lang-tl|Mindanao}}) — მაჟირა უკაბეტაში კოკი [[ფილიპინეფი]]შ აკოდგინალუას, უკიდაშ ობჟათე-ბჟაეიოლ ნორთის. მინდანაოშ ფართობი რე 94,630 კმ², ნამუთ იკათუანს მოსოფელიშ მაართა ვითი კოკიშ ერკებულს მახორობაშ მეჯინათ. [[2016]] წანაშ მუნაჩემეით, თაქ ოხორანს 25,537,691 ადამიერი. კოკიშ უკაბეტაში დოხორელი პუნქტი რე ნოღა [[დავაო]], 1,632,991 მახორუთ. == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commonscat|Mindanao}} * [http://www.mindanaouk.tk/ Mindanao-UK Organization in the United Kingdom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110827030756/http://www.mindanaouk.tk/ |date=2011-08-27 }} * [https://web.archive.org/web/20100423051540/http://mindanao.com/blog/ The Mindanao Blog] * [http://www.mindanaw.net/ The Catalyst for Countryside Development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101226011100/http://mindanaw.net/ |date=2010-12-26 }} * [http://www.mindanews.com/ Mindanao News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110601233820/http://www.mindanews.com/ |date=2011-06-01 }} * [http://www.mindanao-hotels.com/ Overview of hotels in Mindanao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031123547/http://www.mindanao-hotels.com/ |date=2010-10-31 }} * [http://www.onlinemindanao.com/ Online Mindanao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131117082401/http://onlinemindanao.com/ |date=2013-11-17 }} * [http://www.taboan.net/ Taboan Mindanao] {{მერკე-ფილიპინეფი}} [[კატეგორია:ფილიპინეფიშ კოკეფი]] 69wmvkkvloh819vxoxommehy244z94b 0 34584 254653 243862 2026-11-06T00:20:29Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254653 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მენცარი | ჯოხო = კამილო გოლჯი | ოდაბადური ჯოხო = [[იტალიური ნინა|იტალ.]] Camillo Golgi | ფოტო =Camillo Golgi.jpg | სიგანა =250პქ | მუკნაჭარა = | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|7|7|1843}} | დაბადებაშ აბანი = [[კორტენო-გოლჯი|კორტენო]], [[ლომბარდო-ვენეციაშ ომაფე]], [[იტალიაშ ომაფე (1861-1946)|იტალიაშ ომაფე]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1926|1|21|1843|7|7}} | ღურაშ აბანი = [[პავია]], [[იტალიაშ ომაფე]] | მენოღალობა = იტალიაშ ომაფე | ომენცარე სფერო = [[პათოლოგია]], [[ნეირომენცარობა]] | მუშობაშ აბანი = [[პავიაშ უნივერსიტეტი]] | ალმა-მატერი = [[პავიაშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხემანჯღვერი = [[ჩეზარე ლომბროზო]] | ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი = | ჩინებული რე მუჭოთ = | ჯილდოეფი დო პრემიეფი =[[ნობელიშ პრემია]] ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის (1906) | ხეშმოჭარუა = | სიგანა = | საიტი = }} '''კამილო გოლჯი''' ([[იტალიური ნინა|იტალ.]] Camillo Golgi; დ. [[7 კვირკვე]], [[1843]], [[კორტენო-გოლჯი|კორტენო]], [[ლომბარდო-ვენეციაშ ომაფე]], [[იტალიაშ ომაფე (1861-1946)|იტალიაშ ომაფე]] — ღ. [[21 ღურთუთა]], [[1926]], [[პავია]], [[იტალიაშ ომაფე]]) — [[იტალიარეფი|იტალიარი]] [[ბიოლოგია|ბიოლოგი]], გურაფულენდჷ [[ცენტრალური ნერვული სისტემა|ცენტრალურ ნერვულ სისტემას]]. [[ნობელიშ პრემია]]შ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის (1906). ==ბიოგრაფია== კამილო გოლჯი გურაფულენდჷ [[მედიცინა]]ს [[პავიაშ უნივერსიტეტი]]ს. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ პავიაშ სან-მატეოშ ჰოსპიტალს, უკულ პავიაშ უნივერსიტეტის. 1875 წანაშე რდჷ უნივერსიტეტიშ პროფესორი. 1893-1896 დო 1901-1909 წანეფს გოლჯი რდჷ პავიაშ უნივერსიტეტიშ რექტორი. გოლჯი რდჷ მუშ დუნარსხუა სეროთერაპიაშ და ვაქცინოლოგიაშ ინსტიტუტიშ დირექტორი ხოლო. 1900 წანას გოლჯი იტალიაშ მაფა [[უმბერტო I]]-ქ სენატორო ქუდანიშნჷ. გოლჯიშ მენცარული ინტერესეფიშ სფერო რდჷ ცენტრალური ნერვული სისტემა, [[ჭაჭა (ბიოლოგია)|ჭაჭაშ]] ფუნქციეფი, [[მალარია]] დო შხვ. გოლჯიშ ჯოხონობაშ რე შხვადოშხვა ფიზიოლოგიური ფენომენი დო ანატომიური სტრუქტურა. ==ლიტერატურა== * {{Citation | author = Mazzarello, Paolo | translator = Badiani, Aldo | translator2 = Buchtel, Henry A. | year = 2010 |title = ''Golgi: A Biography of the Founder of Modern Neuroscience'' | publisher = Oxford University Press |location = New York |isbn = 978-0-19-533784-6|url=https://books.google.com/books?isbn=0195337840 }} * {{cite book|last1=Mironov|first1=Alexander A.|last2=Margit|first2=Pavelka|title=The Golgi Apparatus State of Art After 110 Years of Camillo's Discovery.|date=2006|publisher=Springer|location=Dordrecht|isbn=3-211-76310-4|url=https://books.google.com/books?isbn=3211763104}} ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1906/golgi-article.html Life and Discoveries of Camillo Golgi] * [http://himetop.wikidot.com/camillo-golgi Some places and memories related to Camillo Golgi] * [http://www.museogolgi.it/ The museum in Corteno, now called Corteno Golgi, dedicated to Golgi. Includes a gallery of images of his birthplace.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200313134201/http://www.museogolgi.it/ |date=2020-03-13 }} * [http://museocamillogolgi.unipv.eu/ The Museum Camillo Golgi in Pavia] * [https://www.britannica.com/biography/Camillo-Golgi Biography at Encyclopædia Britannica] * [http://www.encyclopedia.com/people/medicine/medicine-biographies/camillo-golgi Biography at Encyclopedia.com] * [https://web.archive.org/web/20190810221347/http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/2127.html Profile at Whonamedit?] * [http://www.sanmatteo.org/site/home.html IRCCS Policlinico San Matteo Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200625010148/http://www.sanmatteo.org/site/home.html |date=2020-06-25 }} * [http://www.maggioreosp.novara.it/site/home.html Azienda Ospedaliero Universitaria Maggiore della Carità di Novara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190901165001/http://www.maggioreosp.novara.it/site/home.html |date=2019-09-01 }} [[კატეგორია:იტალიარეფი]] [[კატეგორია:იტალიარი ბიოლოგეფი]] [[კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი]] [[კატეგორია:იტალიარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი]] [[კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1843]] [[კატეგორია:ნაღურა 1926]] i0d4uzlb6zemyl8p3e63msqhjheeq8j 0 34693 254652 250329 2026-11-06T00:19:59Z Kent Wang 23536 ინფოდაფას ვიკიმონაცემეფიშ სურათიშ გორთმა; პორტუგალიურიშე თარგმნილი გალერეაშ გეძინა 254652 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = ნოღა |მარგალური ჯოხო = ევორა |ოდაბადური ჯოხო ={{lang-pt|Évora}} |ქიანა = პორტუგალია |დუდალაშ თუდო = |პანორამა ={{#property:P18}} |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა = |შილა = Pt-evr1.png |შილმუკნაჭ = |გერბი =COA of Évora municipality (Portugal).png |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = 90 |შილაშ სიგანა = 90 |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir = N|lat_deg = 38|lat_min =34 |lat_sec = 21 |lon_dir = W|lon_deg = 7|lon_min = 54|lon_sec = 26 |CoordAddon = type:city(55620)_region:PT |CoordScale = 10000 |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა =300 |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა =250 |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = პორტუგალიაშ ადმინისტრაციული დორთუალა{{!}}რეგიონი |რეგიონი = ალტენეჟუშ რეგიონი{{!}}ალტენეჟუ |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა =19 რაიონი |რაიონიშ ტიპი =პორტუგალიაშ ადმინისტრაციული დორთუალა{{!}}ოლქი |რაიონი = ევორაშ ოლქი{{!}}ევორა |მადუდეშ ტიპი = ნოღაშ მერი{{!}}მერი |მადუდე = კარლუშ პინტუ დე სა |დორსხუაფაშ თარიღი = 1166 |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = |სტატუსი-შე = |ფართობი = 1,307.08 |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა= |კლიმატი= |ოფიციალური ნინა=პორტუგალიური |მახორობა = 56,596 |ეჭარუაშ წანა = 2011 |მეჭედალა = 43 |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი =Eborense |ბორჯიშ ორტყაფუ = +0 |DST = ქო |ოტელეფონე კოდი = +351 66 |ოფოსტე ინდექსი = 7000 |ოავტომობილე კოდი= |საიტი =www.cm-evora.pt |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Évora |add1n= |add1= }} {{მოსოფელიშ მონძალა|361}} '''ევორა''' ({{lang-pt|Évora}}; {{IPA|[ˈɛvuɾɐ]}}) – [[ნოღა]] [[პორტუგალია]]შ ობჟათე-ბჟაეიოლშე. ევორაშ ოლქიშ დო მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა [[ლისაბონი]]შ ბჟაეიოლშე 109 კმ-შ მეძენას იდვალუაფჷ. [[2011]] წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღას ოხორანს 56,596 ადამიერი. [[ალენტეჟუ]]შ ისტორიული პროვინციაშ ცენტრი. == გალერეა == <gallery mode="packed"> File:Views from Igreja de São Francisco (Évora) 47.jpg File:Main facade of Sé Catedral de Évora 98.jpg File:Praça do Giraldo 72.jpg File:Facade of Igreja de São Francisco (Évora) 34.jpg File:Capela dos Ossos 50.jpg File:Paços de Évora 61.jpg File:Coreto de Évora 58.jpg File:EvoraUniversityCourtyard.jpg File:Interior of Igreja dos Lóios 81.jpg File:EvoraWalls1.jpg </gallery> == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.cm-ah.pt/ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121022065313/http://www.cm-ah.pt/ |date=2012-10-22 }} * [http://www.manorhouses.com/unesco/whangra.html იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ძეგლი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714031446/http://www.manorhouses.com/unesco/whangra.html |date=2011-07-14 }} {{მერკე-პორტუგალია}} [[კატეგორია:პორტუგალიაშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ძეგლეფი პორტუგალიას]] 6pusizl2vingzz1b5x9ovypcp8r5n6v 0 34942 254671 254289 2026-11-06T00:50:49Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254671 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მენცარი | ჯოხო = მილტონ ფრიდმანი | ოდაბადური ჯოხო = [[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] Milton Friedman | ფოტო =Portrait of Milton Friedman.jpg | სიგანა =250პქ | მუკნაჭარა = | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|31|7|1912}} | დაბადებაშ აბანი = [[ბრუკლინი]], [[ნიუ-იორკი]], [[ააშ]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2006|11|16|1912|7|31}} | ღურაშ აბანი = [[სან-ფრანცისკო]], [[კალიფორნია]], ააშ | მენოღალობა = {{შილა|ააშ}} | ომენცარე სფერო = [[ეკონომიკა]] | მუშობაშ აბანი = ერუანული რესურსეფიშ გეგმარებაშ ბიურო<br>[[ეკონომიკური რკვიებეფიშ ერუანული ბიურო]]<br>[[კოლუმბიაშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ვისკონსინიშ უნივერსიტეტი (მადისონი)]]<br>ააშ-შ ფინანსეფიშ დეპარტამენტი<br>[[ჩიკაგოშ უნივერსიტეტი]]<br>[[კემბრიჯიშ უნივერსიტეტი]]<br>ჰუვერიშ ინსტიტუტი | ალმა-მატერი = [[რატგერსიშ უნივერსიტეტი]] (BA)<br>[[ჩიკაგოშ უნივერსიტეტი]] (MA)<br>[[კოლუმბიაშ უნივერსიტეტი]] (PhD) | ომენცარე ხემანჯღვერი = [[საიმონ კუზნეცი]] | ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი = [[ფილიპ კეიგანი]]<br>[[ჰარი მარკოვიცი]]<br>[[ლესტერ ტელსერი]]<br>[[დევიდ მაიზელმენი]]<br>[[მიგელ სიდრაუსკი]] | ჩინებული რე მუჭოთ = | ჯილდოეფი დო პრემიეფი =ამერიკაშ მენცარობაშ ერუანული აკადემიაშ მაკათური (1973)<br>[[მენცარობაშ ერუანული მენდალი]] (1988)<br>დუდიშალაშ ოპრეზიდენტე მენდალი (1988)<br>[[ნობელიშ პრემია]] ეკონომიკაშ დარგის (1976)<br>[[ჯონ ბეიტს კლარკიშ მენდალი]] (1951) | ხეშმოჭარუა = Milton friedman signature.svg | სიგანა = | საიტი = }} '''მილტონ ფრიდმანი''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] Milton Friedman; დ. [[31 კვირკვე]], [[1912]], [[ბრუკლინი]], [[ნიუ-იორკი]], [[ააშ]] — ღ. [[16 გერგობათუთა]], [[2006]], [[სან-ფრანცისკო]], [[კალიფორნია]], ააშ) — [[ამერიკალეფი|ამერიკალი]] [[ეკონომიკა|ეკონომისტი]] დო [[სტატისტიკა|სტატისტიკოსი]], [[ნობელიშ პრემია]]შ ლაურეატი ეკონომიკაშ დარგის 1976 წანას. გიმირკვიუ პროდუქტეფიშ მოხვარებაშ ანალიზი, მონეტარული ისტორია, [[სტაბილიზაციაშ პოლიტიკა]]შ თეორია დო კომპლექსურობა. ფრიდმანი, [[ჯორჯ სტიგლერი]]წკჷმა ართო, რდჷ [[ჩიკაგოშ ეკონომიკაშ სკოლა]]შ ართ-ართი ინტელექტუალური ლიდერი. ==ბიოგრაფია== ==მენცარული რკვიებეფი== ==პრემიეფი დო ჯილდოეფი== ==კრიტიკა== ==გალერეა== <gallery> RoseMiltonF.jpg|მილტონ ფრიდმანი მუშ ოსურიწჷმა Milton Friedman 1976.jpg|მილტონ ფრიდმანი 1976 წანას Portrait of Milton Friedman.jpg|ფრიდმანი 2004 წანას </gallery> ==გიშნაგორა პუბლიკაციეფი== * ''A Theory of the Consumption Function'' (1957) * ''A Program for Monetary Stability'' (Fordham University Press, 1960) 110 pp. [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=22831717 online version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111101070712/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=22831717 |date=2011-11-01 }} * ''Capitalism and Freedom'' (1962), ([https://web.archive.org/web/20081105123941/http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/ipe/friedman.htm excerpts]) * ''A Monetary History of the United States, 1867–1960'', with Anna J. Schwartz, 1963; part 3 reprinted as ''The Great Contraction'' * "The Role of Monetary Policy." ''American Economic Review,'' Vol. 58, No. 1 (Mar. 1968), pp.&nbsp;1–17 [https://www.jstor.org/pss/1831652 JSTOR] presidential address to American Economics Association * "Inflation and Unemployment: Nobel Lecture", 1977, ''Journal of Political Economy''. Vol. 85, pp.&nbsp;451–72. [https://www.jstor.org/stable/1830192 JSTOR] * ''Free to Choose: A Personal Statement'', with Rose Friedman, (1980), highly influential restatement of policy views * ''The Essence of Friedman'', essays edited by Kurt R. Leube, (1987) * ''Two Lucky People: Memoirs'' (with Rose Friedman) (1998) [https://www.amazon.com/dp/0226264149 excerpt and text search] * ''Milton Friedman on Economics: Selected Papers by Milton Friedman'', edited by Gary S. Becker (2008) ==ლიტერატურა== * Ebenstein, Lanny (2007). Milton Friedman: A Biography. St. Martin's Publishing Group. ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://miltonfriedman.hoover.org Collected Works of Milton Friedman] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Multiple Text, audio, video) * [http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf7t1nb2hx/ The Milton Friedman papers] at the [http://www.hoover.org/library-archives Hoover Institution Archives] * [https://www.lib.uchicago.edu/e/busecon/econfac/Friedman.html Selected Bibliography for Milton Friedman] at the University of Chicago Library * [https://web.archive.org/web/20190828223915/http://www.economictheories.org/2008/08/milton-friedman-histor-theory-biography.html Milton Fridman] at Scarlett * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1976/friedman-lecture.html Inflation and Unemployment] 1976 lecture at NobelPrize.org * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1976/friedman-speech.html Nobel Memorial Prize acceptance speech] [[კატეგორია:ამერიკალეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი ეკონომისტეფი]] [[კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი]] [[კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ეკონომიკაშ დარგის]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1912]] [[კატეგორია:ნაღურა 2006]] {{მერკე}} ta83j8bddj7vl16llahjnr0y9f03ro2 0 35085 254690 235924 2026-11-06T01:38:08Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254690 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მენცარი | ჯოხო = რუდოლფ პაიერლზი | ოდაბადური ჯოხო = [[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] Rudolf Peierls | ფოტო =Peierls,Rudolf 1966 Göttingen.jpg | სიგანა =250პქ | მუკნაჭარა = რუდოლფ პაიერლზი 1966 წანას | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|5|6|1907}} | დაბადებაშ აბანი = [[ბერლინი]], [[პრუსიაშ ომაფე]], [[გერმანიაშ იმპერია]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1995|9|19|1907|6|5}} | ღურაშ აბანი = [[ოქსფორდი]], [[ოქსფორდშირი]], [[ინგლისი]] | მენოღალობა = {{შილა|გერმანია}}<br>{{შილა|გოართოიანაფილი ომაფე}} | ომენცარე სფერო = [[ფიზიკა]] | მუშობაშ აბანი = [[მანჩესტერიშ უნივერსიტეტი]]<br>[[კემბრიჯიშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ბირმინგემიშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ნიუ-კოლეჯი (ოქსფორდი)]]<br>[[ვაშინგტონიშ უნივერსიტეტი]]<br>[[მანჰეტენიშ პროექტი]] | ალმა-მატერი = [[ჰუმბოლდტიშ უნივერსიტეტი|ბერლინიშ უნივერსიტეტი]]<br>[[მიუნხენიშ უნივერსიტეტი]]<br>[[ლაიფციგიშ უნივერსიტეტი]]<br>[[მანჩესტერიშ უნივერსიტეტი]]<br>[[სენტ-ჯონიშ კოლეჯი (კემბრიჯი)]] | ომენცარე ხემანჯღვერი = [[უერნერ ჰეიზენბერგი]]<br>[[ვოლფგანგ პაული]] | ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი = [[ფრედ ჰოილი]]<br>[[ედვინ ერნესტ სოლპიტერი]]<br>[[ჯერალდ ედვარდ ბრაუნი]]<br>[[ჯონ სტიუარტ ბელი]]<br>[[სტენლი მანდელსტამი]] | ჩინებული რე მუჭოთ = | ჯილდოეფი დო პრემიეფი =[[ბრიტანეთიშ იმპერიაშ ორდენი]] (1946)<br>დუდიშალაშ მენდალი (1946)<br>[[ომაფე მენდალი]] (1959)<br>[[ლორენციშ მენდალი]] (1962)<br>[[მაქს პლანკიშ მენდალი]] (1963)<br>რაინდი-ბაკალავრი (1968)<br>[[ენრიკო ფერმიშ პრემია]] (1980)<br>[[მატეუჩიშ მენდალი]] (1982)<br>[[კოპლიშ მენდალი]] (1986) | ხეშმოჭარუა = | სიგანა = | საიტი = }} სერ '''რუდოლფ ერნსტ პაიერლზი''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] Sir Rudolf Ernst Peierls; დ. [[5 მანგი]], [[1907]], [[ბერლინი]], [[პრუსიაშ ომაფე]], [[გერმანიაშ იმპერია]] — ღ. [[19 ეკენია]], [[1995]], [[ოქსფორდი]], [[ოქსფორდშირი]], [[ინგლისი]], [[გოართოიანაფილი ომაფე]]) — [[გერმანია]]ს დუნაბადჷ [[ინგლისარეფი|ინგლისარი]] [[ფიზიკა|ფიზიკოსი]]. ==ბიოგრაფია== რუდოლფ პაიერლზი გურაფულენდჷ ფიზიკას ბერლინიშ უნივერსიტეტის. უკულ გურაფა გაგინძორჷ მიუნხენიშ უნივერსიტეტის [[არნოლდ ზომერფელდი]]შ ხემანჯღვერობათ, ლაიფციგიშ უნივერსიტეტის [[უერნერ ჰეიზენბერგი]]შ ხემანჯღვერობათ დო [[ციურიხიშ ფედერალური ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტი]]ს [[ვოლფგანგ პაული]]შ ხემანჯღვერობათ. გურაფაშ თებაშ უკულ პაიერლზი რდჷ პაულიშ ასისტენტი ციურიხიშ ინსტიტუტის. 1932 წანას როკფელერიშ ფონდიშ სტიპენდიათ პაიერლზი გურაფულენდჷ რომს, [[ენრიკო ფერმი]]შ ხემანჯღვერობათ. რომიშ უკულ პაიერლზიქ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტიშ კავენდიშიშ ლაბორატორიაშა გეგნორთჷ, სოდეთ თიშ ომენცარე ხემანჯღვერი რდჷ [[რალფ ჰოვარდ ფაულერი]]. [[ადოლფ ჰიტლერი]]შ გერმანიაშ თარობაშა მულაშ უკულ, პაიერლზიქ ბრიტანეთის ქუდოსკიდჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ [[ჰანს ბეთე]]წკჷმა მანჩესტერიშ უნივერსიტეტის. ართ პერიოდის პაიერლზიქ იმუშუ კემბრიჯიშ მონდიშ ლაბორატორიას ხოლო. 1937 წანას შინელი ავსტრალიარი მენცარიშ [[მარკ ოლიფანტი]]შ მეპატიჟებათ, პაიერლზიქ გეგნორთჷ ბირმინგემიშ უნივერსიტეტიშა. 1940 წანას პაიერლზიქ დო [[ოტო რობერტ ფრიში]]ქ აკადგინეს [[ფრიში-პაიერლზიშ მემორანდუმი]], ატომური ანჯარიშ გეშა. ფრიშიშ დო პაიერლზიშ მემორანდუმქ დიდ ინტერესი გიმიჭანუ ბრიტანეთიშ დო ამერიკაშ თარობებშე. ბრიტანეთიქ მალას ქუდარსხუ მაუდიშ კომიტეტი დო ქიდიჭყჷ [[Tube Alloys|ატომური პროგრამაშ გოვითარაფა]]. რუდოლფ პაიერლზიშ ინიციატივათ, ბრიტანეთიშ ატომური პროგრამაშ ართ-ართ მაკათურო გინირთჷ გერმანალი ფიზიკოსიქ [[კლაუს ფუქსი]]ქ, ნამუთ მუჭოთ [[სსრრ]]-შ აგენტი ბრიტანეთიშ თარობაქ ოჭოფუ 1950 წანას. ბრიტანეთიშ თარობაქ მუშ ატომური პროგრამაშ ინფორმაცია, [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის ამერიკას გეგნოჩჷ. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის რუდოლფ პაიერლზი რდჷ [[მანჰეტენიშ პროექტი]]შ მაკათური ხოლო. ლჷმაშ თებაშ უკულ პაიერლზიქ ბირმინგემიშ უნივერსიტეტიშა დირთჷ, სოდეთ იმუშუ 1963 წანაშა. ბირმინგემიშ უნივერსიტეტიშ უკულ პაიერლზიქ ოქსფორდიშ უნივერსიტეტიშა გეგნორთჷ. პაიერლზი რდჷ ატომური ენერგიაშ რკვიებეფიშ ცენტრიშ მაკათური დო ბრიტანეთიშ ატომური რკვიებაშ მენცარეფიშ ასოციაციაშ პრეზიდენტი. 1950 წანეფს რუდოლფ პაიერლზი ოკათუდჷ [[პაგუოშიშ კონფერენციეფი|პაგუოშიშ კონფერენციეფს]]. რუდოლფ პაიერლზი რე შხვადოშხვა ჯილდოეფიშ დო პრემიეფიშ ლაურეატი. 1946 წანას პაიერლზის გინოჩეს [[ბრიტანეთიშ იმპერიაშ ორდენი]] დო 1968 წანას რაინდი-ბაკალავრიშ ტიტული. პაიერლზი რდჷ შხვადოშხვა მენცარული პუბლიკაციეფიშ დო ართი ავტობიოგრაფიულო წინგიშ ავტორი. ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://manhattanprojectvoices.org/oral-histories/rudolf-peierlss-interview 1979 Audio Interview with Sir Rudolf Peierls by Martin Sherwin]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Voices of the Manhattan Project * {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926125713/http://lanl.gov/history/wartime/pdf/Rudolf%20Peierls%20questionnaire%20form,%20June%2012,%201945.pdf |title=Rudolf Peierls own biographical notes from Los Alamos National Laboratory as a pdf |date=26 September 2012 }} * [https://web.archive.org/web/20211026025548/https://openvault.wgbh.org/catalog/V_28F1C920696B486F8796D1E449FF8391 War and Peace in the Nuclear Age; Dawn; Interview with Rudolf Peierls, 1986] * [https://vault.fbi.gov/Rudolph%20and%20Eugenia%20Peierls FBI file on Rudolf and Eugenia Peierls] [[კატეგორია:ინგლისარეფი]] [[კატეგორია:ინგლისარი ფიზიკოსეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1907]] [[კატეგორია:ნაღურა 1995]] bylf66h6db0f4jgur7ahsqi5clqji91 0 35180 254618 173677 2026-11-05T23:09:43Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254618 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მენცარი | ჯოხო = არნოლდ ზომერფელდი | ოდაბადური ჯოხო = [[გერმანული ნინა|გერმ.]] Arnold Sommerfeld | ფოტო =Sommerfeld1897.gif | სიგანა =250პქ | მუკნაჭარა = არნოლდ ზომერფელდი 1897 წანას | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|5|12|1868}} | დაბადებაშ აბანი = [[კენიგსბერგი]], [[პრუსიაშ ომაფე]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1951|4|26|1868|12|5}} | ღურაშ აბანი = [[მიუნხენი]], [[გერმანია]] | მენოღალობა = {{შილა|გერმანია}} | ომენცარე სფერო = [[ფიზიკა]] | მუშობაშ აბანი = [[გეტინგენიშ უნივერსიტეტი]]<br>[[კლაუსტალიშ ტექნიკური უნივერსიტეტი]]<br>[[აახენიშ რაინ-ვესტფალიაშ ტექნიკური უნივერსიტეტი]]<br>[[მიუნხენიშ უნივერსიტეტი]] | ალმა-მატერი = [[კენიგსბერგიშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხემანჯღვერი = [[ფერდინანდ ფონ ლინდემანი]] | ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი = [[უერნერ ჰეიზენბერგი]]<br>[[ვოლფგანგ პაული]]<br>[[პეტერ დებაი]]<br>[[პაულ სოფუს ეპშტეინი]]<br>[[ჰანს ბეთე]]<br>[[პაულ პეტერ ევალდი]]<br>[[ვალტერ კოსელი]]<br>[[ალფრედ ლანდე]]<br>[[რუდოლფ პაიერლზი]]<br>[[ვალტერ როგოვსკი]]<br>[[გრეგორ ვენტცელი]]<br>[[ჰერმან ბრიუკი]]<br>[[ერნსტ შტუკელბერგი]]<br>[[ლაინუს პოლინგი]]<br>[[ისიდორ ისააკ რაბი]]<br>[[ვალტერ ჰაიტლერი]]<br>[[უერნერ რომბერგი]]<br>[[მაქს ფონ ლაუე]]<br>[[უილიამ ალისი]]<br>[[კარლ ეკარტი]]<br>[[ედვინ კემბლი]]<br>[[ედვარდ კონდონი]]<br>[[ჰოვარდ პერსი რობერტსონი]]<br>[[ვოიცეხ რუბინოვიჩი]] | ჩინებული რე მუჭოთ = | ჯილდოეფი დო პრემიეფი =[[მატეუჩიშ მენდალი]] (1924)<br>[[მაქს პლანკიშ მენდალი]] (1931)<br>[[ლორენციშ მენდალი]] (1939)<br>[[ერსტედიშ მენდალი]] (1949)<br>[[ლონდონიშ ომაფე ჯარალუა]]შ მაკათური | ხეშმოჭარუა = | სიგანა = | საიტი = }} '''არნოლდ იოჰანეს ვილჰელმ ზომერფელდი''' ([[გერმანული ნინა|გერმ.]] Arnold Johannes Wilhelm Sommerfeld; დ. [[5 ქირსეთუთა]], [[1868]], [[კენიგსბერგი]], [[პრუსიაშ ომაფე]] — ღ. [[26 პირელი]], [[1951]], [[მიუნხენი]], [[გერმანია]]) — [[გერმანალეფი|გერმანალი]] [[ფიზიკა|ფიზიკოსი]], ნამუთ უმოსო მოღალენდჷ [[ატომური ფიზიკა|ატომურ]] დო [[კვანტური მექანიკა|კვანტურ ფიზიკას]]. ზომერფელდიქ მიშეღჷ მაჟირა კვანტური რიცხუ ([[ორბიტალური კვანტური რიცხუ]]) დო მასუმა კვანტური რიცხუ ([[მაგნიტური კვანტური რიცხუ]]). ზომერფელდიშ სტუდენტეფი რდეს გიშარჩქინელი მენცარეფი: [[უერნერ ჰეიზენბერგი]], [[ვოლფგანგ პაული]], [[პეტერ დებაი]], [[ჰანს ბეთე]], [[ლაინუს პოლინგი]], [[ისიდორ ისააკ რაბი]], [[მაქს ფონ ლაუე]], [[რუდოლფ პაიერლზი]] დო შხვეფი. არნოლდ ზომერფელდი გურაფულენდჷ [[კენიგსბერგიშ უნივერსიტეტი]]ს, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია [[ფერდინანდ ფონ ლინდემანი]]შ ხემანჯღვერობათ. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. რდჷ [[ლონდონიშ ომაფე ჯარალუა]]შ მაკათური. ზომერფელდი რე მენცარული სტატიეფიშ, პუბლიკაციეფიშ დო წინგეფიშ ავტორი. ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [https://web.archive.org/web/20060828141328/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people%2FSommerfeld%2C+Arnold Annotated bibliography for Arnold Sommerfeld from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues] * [https://web.archive.org/web/20060927084229/http://www.amphilsoc.org/library/guides/ahqp/bios.htm Arnold Sommerfeld Biography] – American Philosophical Society (includes information on his students.) * [https://web.archive.org/web/20091203203900/http://www.ethbib.ethz.ch/exhibit/pauli/sommerfeld.html Arnold Sommerfeld Biography] – Zurich ETH-Bibliothek * [https://web.archive.org/web/20061017205335/http://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/html/id.phtml?id=31357 Arnold Sommerfeld's Students] – The Mathematics Genealogy Project [[კატეგორია:გერმანალეფი]] [[კატეგორია:გერმანალი ფიზიკოსეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1868]] [[კატეგორია:ნაღურა 1951]] {{მერკე}} 9qeu0bk6v2mgw58bchtwl7a56uus67y 0 36843 254647 249477 2026-11-06T00:01:42Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254647 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = ნოღა |მარგალური ჯოხო = ივანოვო |ოდაბადური ჯოხო ={{lang-ru|Иваново}} |ქიანა = რუსეთი |დუდალაშ თუდო = |პანორამა =Ivanovo asv2018-08 img58 aerial view.jpg |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა = |შილა = Flag of Ivanovo.svg |შილმუკნაჭ = |გერბი =Coat-of-Arms-of-Ivanovo-(Ivanovskaya oblast).svg |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir = N |lat_deg = 57 |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 41 |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა =300 |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა =250 |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = რუსეთიშ ფედერალური მონწყუალა{{!}}ოლქი |რეგიონი = ივანოვოშ ოლქი |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი = |რაიონი = |მადუდეშ ტიპი = |მადუდე = |დორსხუაფაშ თარიღი = |მაართა შინუა = 1608 |წოხოლენი ჯოხოეფი = 1932-შახ — ''ივანოვო-ვოზნესენსკი'' |სტატუსი-შე = 1871 |ფართობი = 104,84 |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=120 |კლიმატი= |ოფიციალური ნინა= |მახორობა = 401 505 |ეჭარუაშ წანა = 2021 |მეჭედალა = 3829,69 |აგლომერაცია = 654445 |ერუანული აკოდგინალუა = რუსეფი |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ = +3 |DST = |ოტელეფონე კოდი = +7 4932 |ოფოსტე ინდექსი = 153000 |ოავტომობილე კოდი= |საიტი = www.ivgoradm.ru/ |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Ivanovo |add1n= |add1= }} '''ივანოვო''' ({{lang-ru|Ива́ново}}; 1871—1932 წანეფს — '''ივანოვო-ვოზნესენსკი''') — ნოღა (1871 წანაშე) [[რუსეთი]]ს, წყარმალუ [[უვოდი]]შ წყარპიჯის, [[ივანოვოშ ოლქი]]შ ადმინისტრაციული ცენტრი. [[მოსკოვი]]შ ბჟაეიოლშე 302 კილომეტრიშ მეძენას. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://ivgoradm.ru/ Администрация города] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061004082640/http://ivgoradm.ru/ |date=2006-10-04 }} * [http://timland.narod.ru/articles/ivanovo.htm Самый советский город] * [http://www.ivanovo.ru/Ivanovo/page1.html Страницы истории города Иванова] * {{cite web |title = Иваново-Вознесенск. Гид по городу |url = http://timland.narod.ru/ivanovo.htm/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20121120100405/http://timland.narod.ru/ivanovo.htm/ |archivedate = 2012-11-20 |deadlink = yes }} * {{cite web |title = Старое Иваново в фотографиях |author=|website=|url = http://ivmk.net/lithos-oldivan01.htm |date=|publisher=}} * {{cite web |title = Старое Иваново в открытках |author=|website=|url = http://ivmk.net/lithos-oldivanotkr01.htm |date=|publisher=}} * {{cite web |title = Почётные граждане города Иванова |url = http://w3.ivanovo.ru/Ivanovo/hist/poch-gr.htm |archiveurl = https://web.archive.org/web/20041227152910/http://w3.ivanovo.ru/Ivanovo/hist/poch-gr.htm |archivedate = 2004-12-27 |deadlink = yes }} * [http://gramota.ru/class/istiny/istiny_1_toponimy/ Сайт ''gramota.ru'' о склонении слова ''Иваново''] * [https://web.archive.org/web/20211206152048/http://www.slovorus.ivanovo.ru/block__18 ''Павел Разуваев.'' Быть ли в Иванове Большой Шереметевской улице? (Заметки о топонимии Иванова)] {{მერკე-რუსეთი}} [[კატეგორია:ივანოვო| ]] [[კატეგორია:ივანოვოშ ოლქიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი]] kqk7tky2zeohxzs5wcwzys6lgl8rcic 0 36919 254663 250153 2026-11-06T00:39:05Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254663 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = ნოღა |მარგალური ჯოხო = მაგადანი |ოდაბადური ჯოხო ={{lang-ru|Магадан}} |ქიანა = რუსეთი |დუდალაშ თუდო = |პანორამა =Magadan seen from mountain.jpg |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა = |შილა = Flag of Magadan.svg |შილმუკნაჭ = |გერბი =COA Magadan, Russian Federation.svg |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir = N |lat_deg = 59 |lat_min =34 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 150 |lon_min = 48 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა =300 |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა =250 |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = რუსეთიშ ფედერალური მონწყუალა{{!}}ოლქი |რეგიონი = მაგადანიშ ოლქი |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი = |რაიონი = |მადუდეშ ტიპი = |მადუდე = |დორსხუაფაშ თარიღი = 1929 |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = ოფ. ნაგაევო |სტატუსი-შე = 1939 |ფართობი = 295 |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=70 |კლიმატი=სუბარქტიკული, ზუღაშური |ოფიციალური ნინა=რუსული |მახორობა = 91 797 |ეჭარუაშ წანა = 2021 |მეჭედალა = 311,18 (რეგიონიშ მახორობაშ დოხოლ. 63%) |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = რუსეფი 84,1%, უკრაინალეფი 6,5%, ევენეფი 1,7%, ბელარუსეფი 0,8%, თათარეფი 0,9%, კარიაკეფი 0,6%, იტელმენეფი 0,4%, ჩუქჩეფი 0,2%, კამჩადალეფი 0,2%, იუკაგირეფი 0,05%, ჩუვანეფი 0,04% |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ =+11 |DST = |ოტელეფონე კოდი = +7 4132 |ოფოსტე ინდექსი = 685000 |ოავტომობილე კოდი= |საიტი = wwe.magadangorod.ru/ |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Magadan |add1n= |add1= }} '''მაგადანი''' ({{lang-ru|Магада́н}}) — ნოღა-ონიშოლი [[რუსეთი]]შ ოორუე-ბჟაეიოლშე. [[მაგადანიშ ოლქი]]შ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა იდვალუაფჷ [[მოსკოვი]]შ ბჟაეიოლშე 10,210 კილომეტრიშ მეძენას (ავტომაგისტრალით). == რესურსეფი ინტერნეტის == * [https://web.archive.org/web/20080111081735/http://www.magadangorod.ru/ მაგადანიშ მერია — ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] *[https://web.archive.org/web/20220308070719/https://magadangid.ru/ Гид по городу Магадану - MagadanGid.ru] *[https://t.me/magadancity Городской Telegram-чат] * [http://www.mojgorod.ru/magadan_obl/magadan/index.html Магадан в энциклопедии «Мой город»] * [https://web.archive.org/web/20190524163850/http://photo.ukamo.org/ Фото, история, документы о Магадане и Магаданской области] * [http://www.kolyma.ru/ Региональный информационный портал KOLYMA.RU] * [http://magadanmedia.ru/ Новости Магадана и Магаданской области (Колымы) MagadanMedia] * [https://web.archive.org/web/20211207115942/http://www.meta-city.ru/ Городская информационная система с интерактивной картой города] * [http://magadan360.ru/ Панорамы Магадана и Магаданской области] * [https://web.archive.org/web/20220121225214/http://www.antic-r.ru/kol_bibl.htm Колымская библиотека] {{მერკე-რუსეთი}} [[კატეგორია:მაგადანი| ]] [[კატეგორია:მაგადანიშ ოლქიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი]] [[კატეგორია:რუსეთიშ ონიშოლეფი]] [[კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ონიშოლეფი]] rjngg68b09l4knx3uvsv2qypy492fve 0 38084 254670 182642 2026-11-06T00:50:29Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254670 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ჭარუ | ჯოხო = მიგელ დელიბესი | სურათი= Miguel Delibes (1998) - 1.tif | სურათიშ ზჷმა =230პქ | მუკნაჭარა =დელიბესი 1998 წანას | ჩარჩო = | ფსევდონიმი = | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|17|10|1920}} | დაბადებაშ აბანი = [[ვალიადოლიდი]], [[ესპანეთი]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2010|3|12|1920|10|17}} | ღურაშ აბანი = ვალიადოლიდი, ესპანეთი | საქვარუა = [[ჭარუ]], [[ნოველისტი]], [[ჟურნალისტი]] | ერუანობა = [[File:Flag of Spain.svg|24px]] [[ესპანარეფი|ესპანარი]] | Alma mater = | ჟანრი = | პერიოდი = | ნინა = [[ესპანური ნინა]] | დებიუტი = | magnum_opus = ''კვიპაროსიშ ორო გინძე რე'' (1947)<br>''შარა'' (1950)<br>''სიესტა ობჟათეშ ბორიაწკჷმა'' (1957)<br>''ჭითა ფურცელი'' (1959)<br>''ერეტიკოსი'' (1998) | გოლინა მახვამილეს = | გოლინა მახვამილუ = | ჯილდოეფი =[[ნადალიშ პრემია]] (1947)<br>ერუანული ლიტერატურული პრემია საუჯგუშო თხობელუაშო (1955, 1999)<br>ფასტენრატიშ პრემია (1957)<br>ასტურიაშ პრინციშ პრემია (1982)<br>ხელუანობეფიშ დო ლიტერატურაშ ორდენი (1985)<br>[[ესპანური ლიტერატურაშ ერუანული პრემია]] (1991)<br>[[სერვანტესიშ პრემია]] (1993)<br>[[ვალიადოლიდიშ პროვინცია]]შ ორქოშ მენდალი (1993) | ხეშმოჭარუა = Firma de Miguel Delibes.svg | სქოლიო = }} '''მიგელ დელიბეს სეტიენი''' ([[ესპანური ნინა|ესპ.]] Miguel Delibes Setién; დ. [[17 გჷმათუთა]], [[1920]], [[ვალიადოლიდი]], [[ესპანეთი]] — ღ. [[12 მელახი]], [[2010]], ვალიადოლიდი, ესპანეთი) — [[ესპანარეფი|ესპანარი]] [[ჭარუ]], [[ნოველისტი]] დო [[ჟურნალისტი]]. 1975 წანაშე ღურაშახ რდჷ [[ესპანეთიშ ომაფე აკადემია]]შ მაკათური. ==ბიოგრაფია== მიგელ დელიბესიქ დებადჷ 1920 წანაშ 17 გჷმათუთას, ესპანეთიშ ნოღა ვალიადოლიდის. გურაფულენდჷ ვალიადოლიდიშ კოლეჯის. ესპანეთიშ ომენოღალე ლჷმაშ ბორჯის დელიბესიქ ესპანეთიშ ოზუღე ნძალეფს ქაკათჷ დო ნაციონალისტეფს ალურდჷ. 1939 წანას ვალიადოლიდიშა დირთჷ დო ქიდიჭყჷ კომერციაშ დო იურისპრუდენციაშ გურაფა. გურაფაშ თებაშ უკული მუშობა ქიდიჭყჷ ვალიადოლიდიშ ართ-ართი გაზეთიშ ''El Norte de Castilla''-შ კარიკატურისტო. ლიტერატურული კარიერა დელიბესიქ 1940-იან წანეფს დიჭყჷ. მაართა რომანი ნამუთ დელიბესიქ გჷმაბჟინუ, რდჷ "''კვიპაროსიშ ორო გინძე რე''". ჸათე ნაწარმებიქ ავტორს პოპულარობა მოუღჷ დო მუპალუ [[ნადალიშ პრემია]]. 1950 წანას გიშართჷ დელიბესიშ ართ-ართ პოპულარულ და საინტერესო რომანქ "''შარა''". 1950-იან წანეფი იხასიათებუ ახალი პერიოდით დელიბესიშ ლიტერატურულ კარიერას. ჸათე პერიოდის გიშართჷ ნაწარმებეფქ: ''"ჩქიმი სქუა სისი"'', ''"ულა"'', ''"მონადირეშ დღარეფი"'', ''"სიესტა ობჟათეშ ბორიაწკჷმა"'', ''"ემიგრანტიშ დღარეფი"'' დო "''ჭითა ფურცელი''". 1958 წანას დელიბესიქ გაზეთი ''El Norte de Castilla''-შ დირექტორო გინირთჷ. 1960-იან წანეფს დელიბესიქ გჷმაბჟინუ "''ჯვეში კასტილიაშ ჯვეში ამბები''", ''"ჸათე მოსოფელეფს"'', ''"ვირთხეფი"''. 1963 წანას, ესპანეთიშ ინფორმაციაშ დო ტურიზმიშ მინისტრიშ [[მანუელ ფრაგა ირიბარნე]]წკჷმა კონფლიქტიშ გეშა, დელიბესიქ ''El Norte de Castilla''-შ დირექტორიშ პოსტიშე გეგნოდირთჷ. 1964 წანას [[ააშ|ამერიკაშა]] მიდართჷ, სოდეთ ამშვი თუთას იმუშუ [[მერილენდიშ უნივერსიტეტი]]შ ურცხოული ნინეფიშ დო ლიტერატურაშ ფაკულტეტიშ პროფესორო. ესპანეთიშა დორთინაშ უკულ ჭარუ რომანი ''"ხუთი საათი მარიოწკჷმა"'', ნამუთ დელიბესიშ ართ-ართ შედევრო რე მერჩქინელი. დელიბესიშ ჰობი ნადირუა რდჷ დო 1970-იან წანეფიშ დელიბესიშ ბრელი ნაწარმებეფიშ თარი თემა ნადირუა რე. 1973 წანას დელიბესიქ გინირთჷ ესპანეთიშ ერუანული აკადემიაშ მაკათურო. თის აკადემიაშ მაკათურობაშ ბორჯის უკებუდჷ არდგილი "E", ნამუთ დელიბესიშ ღურაშ უკული ვაკანტური რე. 1973 წანაშე დელიბესი რდჷ ამერიკაშ ესპანური ჯარალუაშ მაკათური ხოლო. 1974 წანას დელიბესის ოსურქ დუღურუ. ჸათე ტრაგედიას დიდი ნეგატიური გოლინა ოღუდჷ დელიბესიშ ცხოვრებაშო და კარიერაშო. 1981 წანას გიშართჷ დელიბესიშ ართ-ართ საუჯგუშო ნაწარმებიქ "''უდუშებუ წიმინდეეფი"''. ჸათე წინგიშ სიუჟეტის რე გერსხილი ფილმი, ნამუსჷთ დიდი პოპულარობა უღუდჷ. თარ როლეფს [[ალფრედო ლანდა]] დო [[ფრანსისკო რაბალი]] არსულენა. დელიბესიშ ეკონია წინგი რე "''ჭყოლირი დიხაუჩა''", ნამუქჷთ 2005 წანას გიშართჷ დო თარი თემა რე დიხაუჩაშ კლიმატიშ დო შხვა ორთაშობური კატაკლიზმეფი. დელიბესიქ ღურუ 2010 წანაშ 12 მელახის, 89 წანერქ, კოლინჯიშ კიბოთ. მიგელ დელიბესი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1947 წანას მიპალუ ნადალიშ პრემია, 1955 დო 1995 წანეფს ერუანული პრემია საუჯგუშო თხობელუაშო, 1957 წანას ფასტენრატიშ პრემია, 1982 წანას ასტურიაშ პრინციშ ლიტერატურული პრემია, 1991 წანას ესპანური ლიტერატურაშ ერუანული პრემია დო 1993 წანას სერვანტესიშ პრემია. 1985 წანას საფრანგეთიშ თარობაქ დელიბესის გინოჩჷ ხელუანობეფიშ დო ლიტერატურაშ ორდენი. 1993 წანას მიპალუ ვალიადოლიდიშ პროვინციაშ ორქოშ მენდალი. დელიბესი რდჷ ვალიადოლიდიშ, მადრიდიშ, ზაარლანდიშ, ალკალაშ დო სალამანკაშ უნივერსიტეტეფიშ საპატიო დოქტორი. ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{commons category}} {{wikiquote|მიგელ დელიბესი}} * [https://www.britannica.com/biography/Miguel-Delibes მიგელ დელიბესი ენციკლოპედია ბრიტანიკას] * [http://canales.nortecastilla.es/delibes/ A biography of the author in ''El Norte de Castilla''] * [https://web.archive.org/web/20100316014459/http://www.catedramdelibes.com/ Cátedra Miguel Delibes] * [https://web.archive.org/web/20111118092512/http://cvc.cervantes.es/actcult/delibes/ Miguel Delibes at the Centro Virtual Cervantes] * [https://web.archive.org/web/20100316041742/http://especiales.abc.es/miguel-delibes/ Special edition of Diario ABC.es on Miguel Delibes] * [http://www.elmundo.es/especiales/2010/03/cultura/miguel_delibes/ Special edition of ELMUNDO.es on Miguel Delibes] * [http://www.elpais.com/articulo/portada/cansa/pensarme/elpepusoceps/20071209elpepspor_5/Tes Interview with Miguel Delibes in El País Semanal 2007] * [https://www.scribd.com/search?cat=redesign&q=Miguel+Delibes&sa.x=31&sa.y=13 Miguel Delibes] E-books [[კატეგორია:ესპანარეფი]] [[კატეგორია:ესპანარი ჭარუეფი]] [[კატეგორია:ესპანარი ნოველისტეფი]] [[კატეგორია:ესპანარი ჟურნალისტეფი]] cfoerp1vm0n7e8mb15tk8lhhvrklsn1 0 38175 254687 241959 2026-11-06T01:29:03Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254687 wikitext text/x-wiki '''რენტგენული ასტრონომია''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] X-ray astronomy) — [[ასტრონომია]]შ დისციპლინა, ნამუთ გურაფულენს [[ასტრონომიული ობიექტი|ასტრონომიული ობიექტეფიშ]] [[რენტგენული გჷმოჩხორიაფა|რენტგენულ გჷმოჩხორიაფაშ]] დო თიშ ძირაფას დო რკვიებაშ მეთოდეფს. ასტრონომიული ობიექტეფიშ რენტგენული გჷმოჩხორიაფა [[დიხაუჩა]]შ [[ატმოსფერო]]ს დინუ, ჸათეშ გეშათ საჭირო რე ინსტრუმენტეფიშ, მაგალთო ტელესკოპეფიშ, რაკეტეფით ვარდა სატელიტეფით გიშაჸონაფა უშორაშ სიმაღალაშა, სოდეთ ჸათე ინსტრუმენტეფს შეულებჷ გჷმოჩხორიაფაშ დაფიქსირაფა დო რკვიება. ==ქოძირით თაშნეშე== * [[რენტგენული ტელესკოპი]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commons category|X-ray astronomy}} * [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/heasarc/headates/how_many_xray.html How Many Known X-Ray (and Other) Sources Are There?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110608055936/http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/heasarc/headates/how_many_xray.html |date=2011-06-08 }} * [https://web.archive.org/web/20230801083449/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/cgi-bin/Tools/high_energy_source/high_energy_source.pl Is My Favorite Object an X-ray, Gamma-Ray, or EUV Source?] * [http://www.wikisky.org/ X-ray all-sky survey on WIKISKY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161018201326/http://www.wikisky.org/ |date=2016-10-18 }} * Audio – Cain/Gay (2009) [http://www.astronomycast.com/astronomy/ep-135-x-ray-astronomy/ Astronomy Cast] – X-Ray Astronomy [[კატეგორია:რენტგენული ასტრონომია]] {{მერკე}} agh2nf7uc04w58pvtio8tjluf4v4gtf 0 38249 254612 238282 2026-11-05T23:00:21Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254612 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მენცარი | ჯოხო = ალან სენდიჯი | ოდაბადური ჯოხო = [[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] Allan Sandage | ფოტო = | სიგანა =250პქ | მუკნაჭარა = | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|18|6|1926}} | დაბადებაშ აბანი = [[აიოვა-სითი]], [[აიოვა]], [[ააშ]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2010|11|13|1926|6|18}} | ღურაშ აბანი = [[სან-გებრიელი (კალიფორნია)|სან-გებრიელი]], [[კალიფორნია]], ააშ | მენოღალობა = {{შილა|ააშ}} | ომენცარე სფერო = [[ასტრონომია]] | მუშობაშ აბანი = [[კარნეგიშ მენცარობაშ ინსტიტუტი|კარნეგიშ ობსერვატორია]] | ალმა-მატერი = [[კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტი]]<br>[[ილინოისიშ უნივერსიტეტი (ურბანა-შამპეინი)|ილინოისიშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხემანჯღვერი = [[ვალტერ ბაადე]] | ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი = | ჩინებული რე მუჭოთ = | ჯილდოეფი დო პრემიეფი =[[ჰელენ უორნერიშ პრემია]] (1957)<br>[[ედინგტონიშ მენდალი]] (1963)<br>[[ასტრონომიაშ ომაფე ჯარალუა]]შ ორქოშ მენდალი (1967)<br>[[რიტენჰაუსიშ მენდალი]] (1968)<br>[[მენცარობაშ ერუანული მენდალი]] (1970)<br>[[ელიოტ კრესონიშ მენდალი]] (1973)<br>[[ბრიუსიშ მენდალი]] (1975)<br>[[კრაფორდიშ პრემია]] (1991)<br>[[მენცარობეფიშ ერუანული აკადემია]]შ მაკათური (1963)<br>[[ომაფე ჯარალუაშ მაკათური]] | ხეშმოჭარუა = | სიგანა = | საიტი = }} '''ალან რექს სენდიჯი''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] Allan Rex Sandage; დ. [[18 მანგი]], [[1926]], [[აიოვა-სითი]], [[აიოვა]], [[ააშ]] — ღ. [[13 გერგობათუთა]], [[2010]], [[სან-გებრიელი (კალიფორნია)|სან-გებრიელი]], [[კალიფორნია]], ააშ) — [[ამერიკალეფი|ამერიკალი]] [[ასტრონომია|ასტრონომი]]. შინელი რე რკვიებეფით, ნამუეფით ორხველუდჷ [[ჰაბლიშ კანონი|ჰაბლიშ კონსტანტას]]. სენდიჯიქ, თაშნეშე დოხოლაფირო დადგინჷ [[ოქიანუ]]შ ასაკი. ალან სენდიჯი გურაფულენდჷ [[ილინოისიშ უნივერსიტეტი (ურბანა-შამპეინი)|ილინოისიშ უნივერსიტეტის]]. ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ [[კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტი]]ს, [[ვალტერ ბაადე]]შ ხემანჯღვერობათ, 1953 წანას. სტუდენტობაშ პერიოდის სენდიჯი გიშარჩქინელი ამერიკალი ასტრონომიშ [[ედუინ ჰაბლი]]შ ასისტენტი რდჷ. გურაფაშ თებაშ უკული სენდიჯიქ მუშობა ქიდიჭყჷ [[პალომარიშ ობსერვატორია]]ს. 1958 წანას სენდიჯიქ წჷმარინუ ჰაბლიშ კონსტანტაშ კალკულაცია, ნამუთ თიში აზრით რდჷ 75 კმ/სეკ/მპს, დო ნამუთ ასეიან მუნაჩემეფიწკჷმა ხოლოსი რე. სენდიჯიშ აზრით [[ოქიანუ]] გოფართინაფაშ დო დაჭიჭარებაშ ეპიზოდეფს მიკმიშჷ დო ჸათე პროცესი იგინძორებუდჷ 80 მილიარდი წანას. სენდიჯი გლობულარულ კლასტერეფს ათარიღენდჷ 20 მლრდ. წანათ. თეხანური მუნაჩემეფით ოქიანუშ ასაკი დოხოლაფირო 13.7 მლრდ. წანა რე. სენდიჯი რე ავტორი 500-შე უმოსი მენცარული სტატიაშ დო პუბლიკაციაშ. სენდიჯი ღურაშახ კარნეგიშ ობსერვატორიას მუშენდჷ. მუში მენცარული კარიერაშ ბორჯის, სენდიჯიქ მიპალუ შხვადოშხვა პრემიეფი დო ჯილდოეფი. რდჷ [[ლონდონიშ ომაფე ჯარალუა]]შ დო ამერიკაშ [[მენცარობეფიშ ერუანული აკადემია]]შ მაკათური. ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [https://www.britannica.com/biography/Allan-Sandage ალან სენდიჯი] ენციკლოპედია ბრიტანიკას *[http://www.phys-astro.sonoma.edu/BruceMedalists/Sandage/ Bruce Medalist page on Allan Sandage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200419102055/http://www.phys-astro.sonoma.edu/brucemedalists/sandage/ |date=2020-04-19 }} *[https://web.archive.org/web/20231231180003/https://www.iau.org/administration/membership/individual/5082/ Allan Sandage directory page at the IAU] *[https://web.archive.org/web/20101121031605/http://obs.carnegiescience.edu/research/asandage/ Allan Sandage page at The Carnegie Observatories] [[კატეგორია:ამერიკალეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი ასტრონომეფი]] 4r6x34sw9ab5s869vagpj4ch5my8x7n 0 38677 254679 232346 2026-11-06T01:05:45Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254679 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მენცარი | ჯოხო = ოგიუსტ კონტი | ოდაბადური ჯოხო = [[ფრანგული ნინა|ფრანგ.]] Auguste Comte | ფოტო =Auguste Comte.jpg | სიგანა =250პქ | მუკნაჭარა =ოგიუსტ კონტი 1849 წანას | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|19|1|1798}} | დაბადებაშ აბანი = [[მონპელიე]], საფრანგეთი | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1857|9|5|1798|1|19}} | ღურაშ აბანი =[[პარიზი]], საფრანგეთი | მენოღალობა = {{შილა|საფრანგეთი}} | ომენცარე სფერო = [[სოციოლოგია]], [[ფილოსოფია]],<br>[[მათემატიკა]] | მუშობაშ აბანი = | ალმა-მატერი = [[მონპელიეშ უნივერსიტეტი]]<br>[[პოლიტექნიკური სკოლა]] | ომენცარე ხემანჯღვერი = | ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი = | ჩინებული რე მუჭოთ = | ჯილდოეფი დო პრემიეფი = | ხეშმოჭარუა = | სიგანა = | საიტი = }} '''ისიდორ მარი ოგიუსტ ფრანსუა ქსავიე კონტი''' ([[ფრანგული ნინა|ფრანგ.]] Isidore Marie Auguste François Xavier Comte; დ. [[19 ღურთუთა]], [[1798]], [[მონპელიე]], საფრანგეთი — ღ. [[5 ეკენია]], [[1857]], [[პარიზი]], საფრანგეთი) — [[ფრანგეფი|ფრანგი]] [[ფილოსოფია|ფილოსოფოსი]], [[მათემატიკა|მათემატიკოსი]] დო [[ჭარუ]]. ოგიუსტ კონტიქ დარსხუ ფილოსოფიური თეორია [[პოზიტივიზმი]], მიშეღჷ დიდი თია [[სოციოლოგია]]შ მუჭოთ მენცარობაშ გოვითარაფაშა, მიშეღჷ ტერმინი [[ალტრუიზმი (ეთიკა)|ალტრუიზმი]], იღვენუ დიდი გოლინა XIX ოშწანურაშ არზუანობაშა, დარსხუ სეკულარული [[კოჩიშობაშ რელიგია]] დო შხვა. ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [https://www.britannica.com/biography/Auguste-Comte ოგიუსტ კონტი] [[ენციკლოპედია ბრიტანიკა]]ს * {{Gutenberg author |id=Comte,+Auguste | name=ოგიუსტ კონტი}} * [http://plato.stanford.edu/entries/comte/ ოგიუსტ კონტი ფილოსოფიაშ სტენფორდიშ ენციკლოპედიას] * [https://standardebooks.org/ebooks/auguste-comte ოგიუსტ კონტიშ ნაჭარეფი] Standard Ebooks-ის * [https://web.archive.org/web/20230324054542/https://librivox.org/author/12560?primary_key=12560&search_category=author&search_page=1&search_form=get_results ოგიუსტ კონტიშ ნახანდეფი] LibriVox-ის * [http://positivists.org/blog/comte-maxims ოგიუსტ კონტიშ ციტატეფი] * {{Find a Grave|7769}} [[კატეგორია:ფრანგეფი]] [[კატეგორია:ფრანგი ფილოსოფოსეფი]] [[კატეგორია:ფრანგი სოციოლოგეფი]] [[კატეგორია:ფრანგი მათემატიკოსეფი]] [[კატეგორია:ფრანგი ჭარუეფი]] dukupj0v9lqmqgj3wtc52r4g3vd143r 0 39148 254715 236466 2026-11-06T02:32:01Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254715 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მენცარი | ჯოხო = შარლოტა მურ-სიტერლი | ოდაბადური ჯოხო = [[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] Charlotte Moore Sitterly | ფოტო =CharlotteMooreSitterly1961.png | სიგანა =200პქ | მუკნაჭარა = | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|24|9|1898}} | დაბადებაშ აბანი = [[ერსილდონი (პენსილვანია)|ერსილდონი]], [[პენსილვანია]], [[ააშ]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1990|3|3|1898|9|24}} | ღურაშ აბანი = [[ვაშინგტონი (ნოღა)|ვაშინგტონი]], ააშ | მენოღალობა = {{შილა|ააშ}} | ომენცარე სფერო = [[ასტრონომია]] | მუშობაშ აბანი = [[პრინსთონიშ უნივერსიტეტი]]<br>[[მაუნთ-ვილსონიშ ობსერვატორია]]<br>[[სტანდარტეფიშ დო ტექნოლოგიეფიშ ერუანული ინსტიტუტი|სტანდარტეფიშ ერუანული ბიურო]]<br>[[ოზუღე რკვიებეფიშ ლაბორატორია]] | ალმა-მატერი = [[სუორტმორ-კოლეჯი]]<br>[[კალიფორნიაშ უნივერსიტეტი (ბერკლი)|კალიფორნიაშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხემანჯღვერი = | ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი = | ჩინებული რე მუჭოთ = | ჯილდოეფი დო პრემიეფი =[[ენი ჯამპ კენონიშ პრემია]] (1937)<br>[[უილიამ მეგერსიშ პრემია]] (1972)<br>[[ბრიუსიშ მენდალი]] (1990) | ხეშმოჭარუა = | სიგანა = | საიტი = }} '''შარლოტა ემა მურ-სიტერლი''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] Charlotte Emma Moore Sitterly; დ. [[24 ეკენია]], [[1898]], [[ერსილდონი (პენსილვანია)|ერსილდონი]], [[პენსილვანია]], [[ააშ]] — ღ. [[3 მელახი]], [[1990]], [[ვაშინგტონი (ნოღა)|ვაშინგტონი]], ააშ) — [[ამერიკალეფი|ამერიკალი]] [[ასტრონომია|ასტრონომი]]. გურაფულენდჷ მათემატიკას სუორტმორ-კოლეჯის. უკულ მუშობა ქჷდიჭყჷ პრინსტონიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ გიშარჩქინელი ამერიკალი ასტრონომი [[ჰენრი ნორის რასელი]]წკჷმა მუშენდჷ. შარლოტა მურიქ, რასელიწკჷმა ართო გიმირკვიუ [[ჟირმურიცხი|ჟირმურიცხეფი]], მურიცხეფიშ მასეფი. უკულიან პერიოდის მურიქ ომუშებუშა მაუნთ-ვილსონიშ ობსერვატორიაშა გეგნორთჷ. ჸათაქ თიქ გიმირკვიუ [[ბჟა]]შ სპექტროსკოპია, აკეთჷ ბჟაშ სპექტრალური ღოზეფიშ ანალიზი დო აკეთჷ ბჟაშ შხვადოშხვა ქიმიური ელემენტეფიშ იდენტიფიკაცია. თაშნეშე, მურიქ მუში კოლეგეფიწკჷმა ართო გიმირკვიუ [[ბჟაშ შანეფი]]შ სპექტრი დო გჷმოთვალუ თინეფიშ (ბჟაშ შანეფიშ) ტემპერატურა დახოლებურო. შარლოტა მურიქ 1931 წანას მიპალუ დოქტორიშ ხარისხი კალიფორნიაშ უნივერსიტეტიშე (ბერკლი). ოდოქტორე დისერტაციაშ თხილუაშ უკულ მურიქ კინ პრინსტონიშა დირთჷ. 1945 წანაშე ქაკათჷ სტანდარტეფიშ ერუანული ბიუროს. 1949 წანას შარლოტა მურიქ გინირთჷ მაართა ოსურო, ნამუქჷთ გიშაგორილქ იჸუ [[ასტრონომიაშ ომაფე ჯარალუა]]შ ასოცირაფილი-მაკათურო. შარლოტა მურ-სიტერლი რდჷ ენი ჯამპ კენონიშ პრემიაშ, უილიამ მეგერსიშ პრემიაშ დო ბრიუსიშ მენდალიშ ლაურეატი. ართი პერიოდის უკინებუდჷ ამერიკაშ ასტრონომიაშ ჯარალუაშ ვიცე-პრეზიდენტიშ პოსტი. ღურუ 1990 წანაშ 3 მელახის, 91 წანერქ. თიში ჯოხონობაშ რე ართი ასტეროიდი. ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [https://web.archive.org/web/20230623081650/https://astro.berkeley.edu/about/150w-astro/charlotte-moore-sitterly/ შარლოტა მურ-სიტერლიშ ბიოგრაფია] * [https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/charlotte-e-moore შარლოტა მურ-სიტერლი] encyclopedia.com-ის * [https://phys-astro.sonoma.edu/brucemedalists/charlotte-moore-sitterly ბიოგრაფია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230623082015/https://phys-astro.sonoma.edu/brucemedalists/charlotte-moore-sitterly |date=2023-06-23 }} სონომაშ უნივერსიტეტიშ ვებ-საიტის [[კატეგორია:ამერიკალეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი ასტრონომეფი]] a0sgd0sl5gcfu0i4lryk4v4fptgap1w 0 39162 254636 206824 2026-11-05T23:42:58Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254636 wikitext text/x-wiki [[File:Cut rat 2.jpg|მინი|მოკათუ ვირთხაშ დისექცია ბიოლოგიაშ კლასის]] '''დისექცია''' — ღურელი [[ადამიერი]]შ, [[ჩხოლარეფი|ჩხოლარიშ]] ვარდა [[ჩანარეფი|ჩანარიშ]] რსხულიშ გოკვათუა რე თიში ანატომიური სტრუქტურაშ ორკვიებელო დო დაგურაფალო. დისექცია ანატომიური რკვიებეფიშო ოშწანურეფიშ გოძვენას გიმირინუაფუდჷ. თიში ისტორია ანტიკური პერიოდიშე იჭყაფჷ. ==ქოძირით თაშნეშე== * [[აუტოპსია]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commons category|Dissection}} * [https://web.archive.org/web/20090125010508/http://frog.edschool.virginia.edu/ How to dissect a frog] * [https://web.archive.org/web/20040828213913/http://www.dissectionalternatives.org/ Dissection Alternatives] * [https://web.archive.org/web/20060127005004/http://www.anatomy.wisc.edu/courses/gross/ Human Dissections] * [http://froggy.lbl.gov/virtual/ Virtual Frog Dissection] * [https://web.archive.org/web/20200131225718/https://www.ericdigests.org/1998-1/animal.htm Alternatives To Animal Dissection in School Science Classes] * [https://web.archive.org/web/20090515014942/http://www.deathanddeadbodies.eu/ Research Project on Death and Dead Bodies, last conference: "Death and Dissection" July 2009, Berlin, Germany] [[კატეგორია:დისექცია]] 9hwwfcwvmoz3sbz8luvi8e3i8tu1861 0 39260 254607 240332 2026-11-05T22:54:51Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254607 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ართული |ოდაბადური ჯოხო = {{lang-tr|Avcılar}} |მარგალური ჯოხო = ავჯილარი |პანორამა = Zorlu Holding.JPG |შილა = |გერბი = |ქიანა = თურქეთი |ჰიმნი = |სტატუსი =[[თურქეთიშ რაიონეფი|ნოღაშ რაიონი]] |მიშმურს = [[სტამბოლიშ პროვინცია]]შა |ფორჷნს = |ნანანოღა= |შხუ ნოღა = |შხუ ნოღეფი= |თარიღი = |მადუდეშ ჯოხო =ქაიმაქამი |მადუდე = ქემალქ ინანი |მადუდეშ ჯოხო1 =ბაშქანი |მადუდე1 =თურან ჰანჩერლი |ედპ = |ედპ წანა= |ედპ აბანი = |ედპ აშმ = |ნინა = |ნინეფი = |მახორობა =435 625 |ეჭარუაშ წანა =2018 |აბანი მახორობათ = |ერუანული აკოდგინალუა = |მეჭედალა = |კონფესია = |ფართობი =41,85 |აბანი ფართობით = |ფართობიშ პროცენტი = |მაქსიმალური სიმაღალა = |ოშქაშე სიმაღალა = |მინიმალური სიმაღალა = |განედი = |გრძედი = |რუკა= Istanbul location Avcılar.svg |ბორჯიშ ორტყაფუ= [[UTC+2]]/ [[UTC+3]] |აბრევიატურა = |ISO = |FIPS= |ოტელეფონე კოდი = 90-212 |ოფოსტე ინდექსეფი = 34300–34399 |ინტერნეტ-დომენი = |ოავტომობილე ონომერე შანეფი = 34 |საიტი =http://www.avcilar.gov.tr/ |კატეგორია ვიკიოწკარუეს = |პარამეტრი1 = |მიკოღანკუა = }} '''ავჯილარი''' ({{lang-tr|Avcılar}}) — [[სტამბოლიშ პროვინცია]]შ [[თურქეთიშ რაიონეფი|რაიონი]] [[თურქეთი]]ს, ნოღა [[სტამბოლი]]შ ნორთი, ნოღაშ ობჟათეშე, სტამბოლიშ ევროპულ ნორთის. ომძღჷ [[მარმარილოშ ზუღა]]ს. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.avcilar.gov.tr/ რაიონიშ მადუდეშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] * [https://web.archive.org/web/20230609062659/https://www.avcilar.bel.tr/ მუნიციპალიტეტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] [[კატეგორია:სტამბოლიშ პროვინციაშ რაიონეფი]] [[კატეგორია:თურქეთიშ რაიონეფი]] 91hccs22qcr8dit6m3a7edws2qavp9e 0 39507 254678 232344 2026-11-06T01:04:01Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254678 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ჭარუ | ჯოხო =ნიკოლაი ლესკოვი | სურათი=Serov Leskov.jpg | სურათიშ ზჷმა =230პქ | მუკნაჭარა = | ჩარჩო = | ფსევდონიმი = მ. სტებნიცკი | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|16|2|1831}} | დაბადებაშ აბანი = გოროხოვო, [[ორიოლიშ ოლქი|ორიოლიშ გუბერნია]], [[რუსეთიშ იმპერია]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1895|3|5|1831|2|16}} | ღურაშ აბანი = [[სანქტ-პეტერბურგი]], რუსეთიშ იმპერია | საქვარუა = [[ჭარუ]], [[ნოველისტი]], [[ჟურნალისტი]], [[დრამატურგი]], ლიტერატურული კრიტიკოსი | ერუანობა = [[რუსეფი|რუსი]] | Alma mater = | ჟანრი = [[რომანი]], [[ნოველა]], [[თხობელუა]] | პერიოდი = 1862–1895 | ნინა = [[რუსული ნინა]] | დებიუტი = ''გეწკურილი დაჩხირი'' (1862) | magnum_opus =''[[ერჯი (ლესკოვი)|ერჯი]]'' (1863)<br>''[[ართი ოსურიშ რინა]]'' (1863)<br>''[[სოთინი (რომანი)|სოთინი]]'' (1864)<br>''[[მცენსკიშ მაზრაშ ლედი მაკბეტი]]'' (1865)<br>''[[კოკარეფი (ლესკოვი)|კოკარეფი]]'' (1866)<br>''[[მალჷმარი ოსური]]'' (1866)<br>''[[მოზისხარე ლეკურეფი]]'' (1870)<br>''[[ოხვამეშ პაპეფი]]'' (1872)<br>''[[გაშერებული საქა]]'' (1873)<br>''[[თხობელუა ტულარი მეკვარჩხანე ელანიშ დო ფულანდიშ წყირიშ გეშა]]'' (1881) | გოლინა მახვამილეს = | გოლინა მახვამილუ = | ჯილდოეფი = | ხეშმოჭარუა =Nikolai Leskov signature.svg | სქოლიო = }} '''ნიკოლაი სემიონიშ სქი ლესკოვი''' ([[რუსული ნინა|რუს.]] Никола́й Семёнович Леско́в; დ. [[16 ფურთუთა]] [ჯვ.სტ. 4 ფურთუთა], [[1831]], გოროხოვო, [[ორიოლიშ ოლქი|ორიოლიშ გუბერნია]], [[რუსეთიშ იმპერია]] — ღ. [[5 მელახი]] [ჯვ.სტ. 21 ფურთუთა], [[1895]], [[სანქტ-პეტერბურგი]], რუსეთიშ იმპერია) — [[რუსეფი|რუსი]] [[რეალიზმი (ლიტერატურა)|რეალისტი]] [[ჭარუ]], [[ნოველისტი]] დო [[დრამატურგი]]. თიში ნაწარმებეფი იხასიათებუ ჭარალუაშ უნიკალური სტილით დო ინოვაციური ექსპერიმენტეფით. ლესკოვიშ რომანეფს დო კუნტა თხობელუეფს ეჭარილი რე თიხანური ბორჯიშ რუსული ჯარალუა. ლესკოვიშ შანულამი ნახანდეფიე ნოველეფი: ''[[მცენსკიშ მაზრაშ ლედი მაკბეტი]]'' (1865), ''[[ოხვამეშ პაპეფი]]'' (1872)<br>''[[გაშერებული საქა]]'' (1873), თხობელუა ''[[თხობელუა ტულარი მეკვარჩხანე ელანიშ დო ფულანდიშ წყირიშ გეშა]]'' (1881). შხვა ნაჭარეფიშე ეიოშანალიე: ''[[ერჯი (ლესკოვი)|ერჯი]]'' (1863), ''[[ართი ოსურიშ რინა]]'' (1863), ''[[სოთინი (რომანი)|სოთინი]]'' (1864), ''[[კოკარეფი (ლესკოვი)|კოკარეფი]]'' (1866), ''[[მალჷმარი ოსური]]'' (1866), ''[[მოზისხარე ლეკურეფი]]'' (1870) დო შხვა. ნიკოლაი ლესკოვიქ დებადჷ ორიოლოშ გუბერნიაშ ოფუტე გოროხოვოს. გურაფულენდჷ ორიოლოშ ლიცეუმს. მუშენდჷ ორიოლოშ სასამართალოს, უკულ კიევშა გინილჷ. 1857 წანას მუშობა ქიდიჭყჷ ვაჭრუაშ კერზო კომპანია ''Scott & Wilkins''-ის. ლესკოვიშ ლიტერატურული კარიერა 1860-იან წანეფიშე იჭყაფჷ. 1862 წანას გიშართჷ ოდებიუტე თხობელუეაქ ''"გეწკურილი დაჩხირი''". 1864 წანას ლესკოვიქ გჷმაბჟინუ რომანი ''"სოთინი"'', მ. სტებნიცკიშ ფსევდონიმით. ლესკოვიშ კანკალე ნახანდეფი აკრძალეს, მუშენდა თინა სატირულო ეთმოჭარუნდჷ რუსული მართლმადიდებლური ეკლესიას. ნიკოლაი ლესკოვიქ ღურუ 64 წანერქ ,1895 წანაშ 5 მელახის. დასაფულებური რე სანქტ-პეტერბურგიშ ვოლკოვოშ სასაფლას. ლესკოვიშ ლიტერატურული ტალანტის აფასენდეს [[ლევ ტოლსტოი]], [[ანტონ ჩეხოვი]], [[მაქსიმ გორკი]] დო შხვა გიშარჩქინელი რუსი ავტორეფი. ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [https://www.britannica.com/biography/Nikolay-Semyonovich-Leskov ნიკოლაი ლესკოვი] [[ენციკლოპედია ბრიტანიკა]]ს * [http://az.lib.ru/l/leskow_n_s/ ნაჭარეფი] AZ.lib.ru-ს * [https://web.archive.org/web/20230828083025/https://librivox.org/author/10302?primary_key=10302&search_category=author&search_page=1&search_form=get_results ნახანდეფი] LibriVox-ის (აუდიოწინგეფიშ ოჯარალე დომეინი) [[კატეგორია:რუსეფი]] [[კატეგორია:რუსი ჭარუეფი]] [[კატეგორია:რუსი ნოველისტეფი]] [[კატეგორია:რუსი დრამატურგეფი]] [[კატეგორია:რუსი ჟურნალისტეფი]] 7wb97kt9uy10ob26av2a2nd7947g9dr 0 39625 254726 231079 2026-11-06T03:06:54Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254726 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | ჯოხო =ჯუმენიაშობურეფი | სურათიშ ფაილი =Amaranthus retroflexus full1.jpg | სურათიშ მუკნაჭარა =Amaranthus retroflexus | სურათიშ ეჭარუა =''[[Amaranthus retroflexus]]'' | ჟინომაფე =[[ევკარიოტეფი]] | ომაფე =ჩანარეფი | გიმენომაფე = | გჷნართი =[[პეულამი ჩანარეფი]] | გიმენგჷნართი = | ჟინტიპი = | ტიპი = | გიმენტიპი = | superdivisio = | divisio = | subdivisio = | ჟინკლასი = | კლასი =[[ჟირლებერამეფი]] | გიმენკლასი = | ინფრაკლასი = | ჟინრანწკი = | რანწკი = [[მიხაკიშპეულამეფი]] | გიმენრანწკი = | ინფრარანწკი = | ჟინფანია = | ფანია ='''ჯუმენიაშობურეფი''' | გიმენფანია = | ჟინტრიბა = | ტრიბა = | გიმენტრიბა = | გვარი = | გიმენგვარი = | supersectio = | sectio = | subsectio = | ბუნა = | გიმენბუნა = | ლათ ={{Btname|Amaranthaceae|[[Juss.]] (1789)}} | სექციაშ ჯოხო = სინონიმეფი | სექციაშ ტექსტი =* {{Btname|Achyranthaceae|[[Raf.]]}} * {{Btname|Deeringiaceae|[[J.Agardh]]}} | არეალიშ რუკა = | არეალიშ რუკაშ მუკნაჭარა = | არეალიშ რუკაშ სიგანა = | არეალიშ ლეგენდა = | iucnstatus = | ვიკინერობეფი =Amaranthaceae | commons =Category:Amaranthaceae | iucn = | itis =20714 | ncbi =3563 }} '''ჯუმენიაშობურეფი''' თაშნეშე '''ჯუმენეშობურეფი''', '''ჯიჯალეშობურეფი''' ({{lang-la|Amaranthaceae}}) — [[ჟირლებერამეფი|ჟირლებერამი]] [[ჩანარეფი]]შ [[ფანია (ბიოლოგია)|ფანია]]. ოდიარეეფი, ოშა-გოშათ ბართვეფი ვარ-და გვერდო ბართვეფი რე. ფანია აკმაშქვანს 65-შახ [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარიშ]] 900-შახ [[გვარობა]]ს, ნამუეფჷთ ტაროი ჩანს ჟირხოლო გვერდოსფეროშ [[ტროპიკი|ტროპიკულ]] დო სუბტროპიკულ ოლქეფს. [[საქორთუო]]ს ჩანს ხვალე ართი გვარი — [[ჯუმენია]]. თე ფანიაშ წჷმმარინაფალეფი უმოს შხირას [[ჟვერი ჩანარეფი]] რე. კანკალე გვარობა კულტივირაფილი რე მუჭოთ ოსქილადე დო ოჭკომალო ორგებელი ჩანარი. == შანულობა დო გჷმორინაფა == ჯუმენიაშობურეფიშ კანკალე გვარობა დეკორატიული რე დო ბაღეფს დითმიჭყანუანა, თეშ მუჭოთ {{ვარე თანგილი 5|ცელოზია|ცელოზიაშ|en|Celosia|}} დო {{ვარე თანგილი 5|ირესინე|ირესინეშ|en|Iresine|}} გვარობაშ ჩანარეფს. კანკალე გვარობა ოსქილადე ჩანარი რე ([[ერვა ჯუმენიაშობური]]). ჯუმენიაშობურეფი — უჯვეშაში ყუბერამი ჩანარეფი რე: ამერიკული ჯუმენია [[აცტეკეფი]]შ ([[ცენტრალური ამერიკა]]) ართ-ართი თარი ოჭკომალო გჷმორინაფილი ჩანარი რდჷ. ასე ხეახალშო იჭყანუანა დინდარი [[პროტეინეფი|ცილეფით]] ჯუმენიაშობურეფიშ კულტურაშ დოჭყანაფას. შანულამ ოჭკომური, ოჩამური დო ტექნიკური კულტურა რე [[ჭახალა (გვარი)|ჭახალაშ]] გვარიშ წჷმმარინაფალეფი. ოჭკომალო ფართოთ დო შხვადოშხვანერ გვარობათ გჷმირინუაფუ თაშნეშე [[ისპანახი]]. ==ლიტერატურა== {{ქსე|11|569|ლ. ხინთიბაძე}} ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[http://herba.ge/medicinal-herbs/157-medicinal-herbs-w herba.ge ოსქილადე ჩანარეფი]{{Dead link|date=სექტემბერი 2021 |bot=InternetArchiveBot }} *[https://web.archive.org/web/20220523122536/http://www.ice.ge/new/samkurnalo/j/j_text.htm www.ice.ge] *[http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/caryophyllalesweb.htm#Amaranthaceae The Amaranthaceae family] at [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html APWebsite.] * [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?48 Genera of ''Amaranthaceae''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041118053822/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?48 |date=2004-11-18 }} at Germplasm Resources Information Network|Germplasm Resources Information Network (USDA) * {{ITIS|ID=20714|taxon=Amaranthaceae}} * [http://www.tropicos.org/Name/42000073 Amaranthaceae] at Tropicos * [http://www.iucnredlist.org/search IUCN link: Amaranthaceae threatened species] * Stanley L. Welsh, Clifford W. Crompton & Steven E. Clemants (2003): [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=10185 Chenopodiaceae] in Flora of North America * Kenneth R. Robertson & Steven E. Clemants (2003): [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=10031 Amaranthaceae] in Flora of North America * Gelin Zhu, Sergei L. Mosyakin & Steven E. Clemants (2003): [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10185 Chenopodiaceae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130729073719/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10185 |date=2013-07-29 }} in Flora of China * Bojian Bao, Thomas Borsch & Steven E. Clemants (2003): [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10031 Amaranthaceae] in Flora of China [[კატეგორია:ჯუმენიაშობურეფი|*]] gsxq51q4fjhg396rtca572sptlp0etu 0 40770 254665 240568 2026-11-06T00:45:27Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254665 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მარია ტერეზია | სურათი=Kaiserin Maria Theresia (HRR).jpg | სურათიშ ზჷმა =250პქ | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო =მარია ტერეზიაშ პორტრეტი. [[მარტინ ვან მეიტენსი]]შ ნახანტა | ხეშმოჭარუა =Signature Maria Theresa.svg | რანწკი = [[საღორონთო რომიშ იმპერია|საღორონთო რომიშ]] [[საღორონთო რომიშ იმპერატორეფიშ ერკებული|იმპერატრიცა]]<br>[[გერმანიაშ დიაფალეფიშ ერკებული|გერმანიაშ დიაფალი]] | პოსტი დეკინჷ = [[13 ეკენია]], [[1745]] | პოსტი დიტუ = [[18 მარაშინათუთა]], [[1765]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[მარია ამალია ავსტრიალი (1701-1756)|მარია ამალია ავსტრიალი]] | მონძე = [[მარია იოზეფა ბავარიალი]] | დაბადებაშ თარიღი =[[13 მესი]], [[1717]] | დაბადებაშ აბანი = [[ვენა]], [[ავსტრიაშ ოერცჰერცოგე]], [[საღორონთო რომიშ იმპერია]] | ღურაშ თარიღი =[[29 გერგობათუთა]], [[1780]] (63 წანერი) | ღურაშ აბანი=ვენა, ავსტრიაშ ოერცჰერცოგე, საღორონთო რომიშ იმპერია | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი =[[საიმპერატორო აკარდამა]] | მენოღალობა = | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა =[[კარლ VI (საღორონთო რომიშ იმპერატორი)|კარლ VI]] | ნანა =[[ელიზაბეთ კრისტინა ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელარი]] | ალმასქუ =[[ფრანც I შტეფანი]] | სქუალეფი=[[მარია ელიზაბეთ ავსტრიალი (1737-1740)|მარია ელიზაბეთი, ერცჰერცოგინია]]<br>[[მარია ანა ავსტრიალი (1738-1789)|მარია ანა, ერცჰერცოგინია]]<br>[[მარია კაროლინა ავსტრიალი (1740-1741)|მარია კაროლინა, ერცჰერცოგინია]]<br>[[იოზეფ II (საღორონთო რომიშ იმპერატორი)|იოზეფ II, საღორონთო რომიშ იმპერატორი]]<br>[[მარია ქრისტინა ავსტრიალი (1742-1798)|მარია ქრისტინა, ტეშენიშ ჰერცოგინია]]<br>[[მარია ელიზაბეთ ავსტრიალი (1743-1808)|მარია ელიზაბეთი, ერცჰერცოგინია]]<br>[[კარლ იოზეფ ავსტრიალი (1745-1761)|კარლ იოზეფი, ერცჰერცოგი]]<br>[[მარია ამალია ავსტრიალი|მარია ამალია, პარმაშ ჰერცოგინია]]<br>[[ლეოპოლდ II (საღორონთო რომიშ იმპერატორი)|ლეოპოლდ II, საღორონთო რომიშ იმპერატორი]]<br>[[მარია კაროლინა ავსტრიალი (1748)|მარია კაროლინა, ერცჰერცოგინია]]<br>[[მარია იოჰანა გაბრიელა ავსტრიალი|მარია იოჰანა გაბრიელა, ერცჰერცოგინია]]<br>[[მარია იოზეფა ავსტრიალი (1751-1767)|მარია იოზეფა ავსტრიალი, ერცჰერცოგინია]]<br>[[მარია კაროლინა ავსტრიალი|მარია კაროლინა, ნეაპოლიშ დო სიცილიაშ დიაფალი]]<br>[[ფერდინანდ კარლ ავსტრიალი|ფერდინანდ კარლი, ბრაისგაუშ ჰერცოგი]]<br>[[მარი ანტუანეტი|მარი ანტუანეტი, საფრანგეთიშ დიაფალი]]<br>[[მაქსიმილიან ფრანც ავსტრიალი|მაქსიმილიან ფრანცი, კელნიშ არქიეპისკოპოს-კურფიურსტი]] | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა = | რელიგია =[[კათოლიციზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია = | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = [[ბოჰემიაშ მამართალეფიშ ერკებული|ბოჰემიაშ დიაფალი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[20 გჷმათუთა]], [[1740]] | პოსტი დიტუ2 = [[19 ქირსეთუთა]], [[1741]] | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | მონარქი2 = | პრეზიდენტი2 = | კანცლერი2 = | პრემიერ-მინისტრი2 = | დუდმახვენჯი2= | წიმოხონი2=[[კარლ VI (საღორონთო რომიშ იმპერატორი)|კარლ II]] | მონძე2 =[[კარლ VII ალბრეხტი|კარლ ალბრეხტი]] | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 =[[12 მესი]], [[1743]] | პოსტი დიტუ3=[[29 გერგობათუთა]], [[1780]] | წიმოხონი3 =კარლ ალბრეხტი | მონძე3 =[[იოზეფ II (საღორონთო რომიშ იმპერატორი)|იოზეფ II]] | პრეზიდენტი3= | მონარქი3 = | კანცლერი3 = | ვიცე-პრეზიდენტი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = [[ავსტრიაშ მონარქეფიშ ერკებული|ავსტრიაშ ერცჰერცოგინია]]<br>[[უნგრეთიშ მონარქეფიშ ერკებული|უნგრეთიშ]] დო [[ხორვატიაშ მონარქეფიშ ერკებული|ხორვატიაშ]] დიაფალი | პოსტი დეკინჷ4 = [[20 გჷმათუთა]], [[1740]] | პოსტი დიტუ4 = [[29 გერგობათუთა]], [[1780]] | წიმოხონი4 = [[კარლ VI (საღორონთო რომიშ იმპერატორი)|კარლ III]] | მონძე4 = [[იოზეფ II (საღორონთო რომიშ იმპერატორი)|იოზეფ II]] | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4= | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 =[[ტოსკანაშ კონსორტეფიშ ერკებული|ტოსკანაშ დიდი ჰერცოგინია]] | პოსტი დეკინჷ5 =[[9 კვირკვე]], [[1737]] | პოსტი დიტუ5 =[[18 მარაშინათუთა]], [[1765]] | წიმოხონი5 = [[ანა მარია ფრანცისკა საქსენ-ლაუენბურგალი]] | მონძე5 = [[მარია ლუისა ესპანარი]] | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= | რანწკი6 = | პოსტი დეკინჷ6 = | პოსტი დიტუ6 = | წიმოხონი6 = | მონძე6 = | პრეზიდენტი6 = | მონარქი6 = | კანცლერი6 = | პრემიერ-მინისტრი6= | დუდმახვენჯი6= }} '''მარია ტერეზია ვალბურგა ამალია ქრისტინა''' ([[გერმანული ნინა|გერმ.]] Maria Theresia Walburga Amalia Christina; დ. [[13 მესი]], [[1717]] — ღ. [[29 გერგობათუთა]], [[1780]]) — [[ჰაბსბურგეფიშ მონარქია|ჰაბსბურგეფიშ]] დომინიონეფიშ მამართალი 1740 წანაშე ღურაშახ (1780). რდჷ ავსტრიაშ, უნგრეთიშ, ხორვატიაშ , ბოჰემიაშ, ტრანსილვანიაშ, მანტუაშ, მილანიშ, გალიციაშ დო ლოდომერიაშ, ავსტრიული ნიდერლანდეფიშ დო პარმაშ [[სუვერენი]]. მუჭოთ [[ფრანც I შტეფანი]]შ ალმასქუ რდჷ ლორენიშ ჰერცოგინია, ტოსკანაშ დიდი ჰერცოგინია დო საღორონთო რომიშ იმპერატრიცა. მარია ტერეზია რდჷ საღორონთო რომიშ იმპერატორიშ [[კარლ VI (საღორონთო რომიშ იმპერატორი)|კარლ VI-შ]] დო თიში ალმასქუ [[ელიზაბეთ კრისტინა ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელარი]]შ ცირასქუა. კარლის ქომოლსქუა ვაჸუნდჷ, ყათეშ გეშათ თიქ 1713 წანას გიშაშქვჷ ედიქტი [[პრაგმატული სანქცია (1713)|პრაგმატული სანქცია]], ნამუშ ნძალათ კარლიშ ღურაშ უკულ ავსტრიაშ ხვისტაშ დო ჰაბსბურგეფიშ დიხეფიშ მონძეობათ მეღება შეულებუდჷ ცირასქუას. 1740 წანაშ 20 გჷმათუთას კარლიქ დოღურჷ დო თიში მონძეთ გინირთჷ მარია ტერეზიაქ. მალას ევროპული სახენწჷფოეფიშო ოსურიშ ხვისტაშა ეშულაქ გინირთჷ [[ლჷმა ავსტრიული მონძეობაშო|კონფლიქტიშ]] დოჭყაფაშ სამანჯელო. პრუსიაქ, საფრანგეთიქ დო ესპანეთიქ ავსტრიას ლჷმა გეგმუცხადეს. პრუსიაშ ღანკი რდჷ ავსტრიაშ ოორუე-ბჟაეიოლი პროვინციაშ [[სილეზია]]შ დაკინება, საფრანგეთი ოცადუდჷ ავსტრიაშ კონტროლირებადი ნიდერლანდიშ ხეშა ეშაჸოთამას, ესპანეთის ოკოდჷ ჸეთი იტალიური ტერიტორიეფიშ აშაჸოთამა, ნამუეფით [[ჰაბსბურგეფიშ მონარქია|ჰაბსბურგეფიშ]] მართუალაშ თუდო რდეს. ლჷმას ავსტრიაშ ალმარენჯეფი რდეს დიდი ბრიტანეთი, ნიდერლანდი დო რუსეთი. შედგო დახე რსული ევროპა რდჷ ჩართული კონფლიქტის, ნამუქჷთ ბრუო წანას გეგინძორჷ დო ითუ 1748 წანას, [[აახენიშ ზე (1748)|აახენიშ ზეთ]]. ზეშ ნძალათ, ევროპული სახენწჷფოეფქ ქიჩინეს მარია ტერეზიაშ ნებეფი ავსტრიული ხვისტაშო, მარა პრუსიაქ ქიმირსხუ სილეზია დო ესპანეთიქ იტალიური სახენწჷფოეფიშ ნორთი. ლჷმაშ შანულამი გომორძგუეფს მიოჭირინუ საფრანგეთიშ არმიაქ ხოლო, ნამუქჷთ ოორუე ნიდერლანდეფიშ შანულამი ტერიტორიეფი ქიდეკინჷ, მარა უკულ [[ლუი XV]]-ქ ეჭოფილი ტერიტორიეფიშე ჯარეფი გეგშეჸონჷ. ავსტრიაშ მონძეობაშო ლჷმას დო ვართ აახენიშ ზეს ვეგნაჭყვიდირჷ ჸეთი პრობლემეფქ ნამუთ ევროპას არსებენდჷ. მალას მარია ტერეზიაქ დიჭყჷ ავსტრიაშ არმიაშ განძალიერაფა დო იხაზირებუდჷ სილეზიაშ დორთინაფაშო. მარია ტერეზიაშ ღანკი სილეზიაშ დორთინაფაშ მოხ, პრუსიაშ დოდაღარაფა რდჷ. 1756 წანაშე ევროპას სერიოზული დიპლომატიური დო პოლიტიკური თირუეფქ მოხვადჷ. ავსტრიაშ მოხუჯეეფო გინირთეს საფრანგეთიქ დო რუსეთიქ. პრუსიაშ თარი მორსხუე ბრიტანეთი რდჷ. 1756 წანაშ მარაშინათუთას პრუსიაშ მაფა [[ფრიდრიხ II დიდი|ფრიდრიხ II-ქ]] არძოს ქუჭიშუ, გემშეჭკირჷ საქსონიაშა დო გეჭოფუ ნოღა დრეზდენი. ჸათაშ ქიდიჭყჷ [[შკვითწანიანი ლჷმა]]ქ. ლჷმაშ მიმალობაშ ბორჯის ავსტრიაშ ჯარეფქ სილეზია ქიდეკინეს. 1761 წანას რუსეთიშ იმპერატორქ [[პეტრე III]]-ქ პრუსიაწკჷმა ოთინჩალე ხეკულუა ქუდოდვჷ. ჸათექ ძალამს გაუჯგუშჷ პრუსიაშ პოზიციეფი დო თიქ მალას დირთინუ დინაფილი ტერიტორიეფი, თაშნეშე სილეზია. 1763 წანაშ ფურთუთას, საფრანგეთიქ დო ავსტრიაქ ოთინჩალე ზეს ქუმაჭარეს ხე ბრიტანეთიწკჷმა დო პრუსიაწკჷმა. პრუსიას სილეზიაქ ქასკიდჷ დო ხოლო უმოსო განძალიერჷ მუში პოლიტიკური პოზიციეფი ევროპას. საირქიანო კონფლიქტეფქ, ლჷმეფქ ავსტრიული მონძეობაშო დო შკვიწანიანი ლჷმაქ ძალამს დაზარალჷ ავსტრია. დინახალენი პოლიტიკას, მარია ტერეზია რდჷ შანულამი რეფორმატორი. თიქ ატარჷ ინსტიტუციური, ფინანსური, სამედიცინო დო ოურდუმე რეფორმეფი. იმპერიას გევითარჷ ოფუტეშ მეურნობაქ დო კომერციაქ. მარია ტერეზია ალურდჷ კათოლიკური ეკლესიას დო ჯოგუდჷ ურიეფი დო პროტესტანტეფი. თიში ზოჯალათ თინეფი იმპერიაშ უშორაში აკანეფიშა გეგნახორეს. ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://www.newadvent.org/cathen/09662d.htm Maria Theresa] (''Catholic Encyclopaedia'') * [https://web.archive.org/web/20100125230756/http://departments.kings.edu/womens_history/mariatheres.html Maria Theresa, Archduchess of Austria] * [https://web.archive.org/web/20100702200724/http://www.pinn.net/~sunshine/whm2001/maria.html Maria Theresa, (1717–1780) Archduchess of Austria (1740–1780) Queen of Hungary and Bohemia (1740–1780)] [[კატეგორია:დუნაბადი 1717]] [[კატეგორია:ნაღურა 1780]] [[კატეგორია:საღორონთო რომიშ იმპერატრიცეფი]] [[კატეგორია:ბოჰემიაშ დიაფალეფი]] [[კატეგორია:ავსტრიაშ ერცჰერცოგინიეფი]] [[კატეგორია:გერმანიაშ დიაფალეფი]] [[კატეგორია:ჰაბსბურგეფი]] r7flc5ipuz4mo37t726zv1s7atwwuie 0 41241 254727 241300 2026-11-06T03:07:04Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254727 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ეთნიკური ბუნა |ბუნა = ჰაზარალეფი<br/>هزاره<br>Azra<br>آزره |მახორობა = |სურათი = <table border=0 align="center"> <tr> <td></td> <td> </td> <td>[[File:Karim Khalili in December 2010-cropped.jpg |60x70px]]</td> </tr> <tr> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[ფაიზ მოჰამედ კატიბ ჰაზარა]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[აბდულ ალი მაზარი]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[კარიმ ხალილი]]</small></td> </tr> <tr> <td>[[File:Sarwar Danish in 2011-cropped.jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:Habiba Sarabi in April 2011-cropped.jpg |60x70px]]</td> <td>[[File:Rohullah Nikpai speaking in 2012-cropped.jpg |60x70px]]</td> </tr> <tr> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[სარვარ დანიში]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[ჰაბიბა სარობი]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[რუხოლა ნიკპაი]]</small></td> </small></td> </tr> <tr> <td>[[File:Sima Samar of Afghanistan in 2011.jpg |60x70px]]</td> <td>[[File:Qurban Ali Oruzgani in 2011-cropped.jpg |60x70px]]</td> <td>[[File:Azra Jafari in 2012-cropped.jpg |60x70px]]</td> <tr> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[სიმა სამარი]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[ყურბან ალი ორუზგანი]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[აზრა ჯაფარი]]</small></td> </td> <tr> <td></td> <td>[[File:Sayed Anwar Rahmati of Afghanistan in June 2010-cropped.jpg |60x70px]]</td> <td>[[File:Abdul Haq Shafaq in 2012-cropped.jpg |60x70px]]</td> </td> <tr> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[ჰამიდ რახიმი]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[საიდ ანვარ რახმატი]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[აბდულ ჰაქ შაფაქი]]</small></td> </td> </table> |რეგიონი1 ={{შილა|ავღანეთი}} |მახ1 = 6,000,000 |სქო1 = <ref>{{Cite news|title=سرور دانش درصد جمعیت شیعه و هزاره را در گزارش دولت آمریکا نادرست خواند|language=fa|work=BBC News فارسی|url=https://www.bbc.com/persian/afghanistan-53047853|access-date=2023-01-08}}</ref><ref>{{Cite web |last=Garrison |first=V. David |title=Global Peoples Profiles:: Hazara of Afghanistan and Deccanis of India |url=https://www.missionfrontiers.org/issue/article/global-peoples-profiles |access-date=2024-01-08 |website=www.missionfrontiers.org |language=en-US}}</ref> |რეგიონი2 = {{შილა|პაკისტანი}} |მახ2 = 2,000,000 |სქო2 = <ref>{{cite news|title=Hazaras of Pakistan|newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=21 February 2013 |url=https://www.rferl.org/a/pakistan-hazaras-sectarian-crossfire/24908361.html|access-date=22 Dec 2022 |last1=Siddique |first1=Abubakar }}</ref><ref name="UNHCR">[http://www.unhcr.org/431c7b1a2.pdf Census of Afghans in Pakistan 2005], ''[[United Nations High Commissioner for Refugees|UNHCR]] Statistical Summary Report'' (retrieved August 14, 2016)</ref><ref name="whoarethehaz">{{cite news|last1=Yusuf|first1=Imran|title=Who are the Hazara?|url=http://tribune.com.pk/story/267225/who-are-the-hazara/|access-date=1 September 2016|newspaper=Tribune|date=5 October 2011}}</ref> |რეგიონი3 = {{შილა|ირანი}} |მახ3 = 500,000 |სქო3 = <ref name="W.I.Smyth">{{cite web|url=http://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/irans-afghan-shiite-fighters-in-syria|title=Iran's Afghan Shiite Fighters in Syria|first=Phillip|last=Smyth|date=3 June 2014|publisher=The Washington Institute for Near East Policy|access-date=22 June 2017}}</ref> |რეგიონი4 = {{შილა|ევროპა}} |მახ4 = 130,000 |სქო4 = <ref>{{cite web|url=https://mobile.abc.net.au/news/2016-02-29/young-hazara-refugees-make-dangerous-journey-to-europe/7206420|title=Austria holds refugee talks as young Hazaras flee persecution to make 'dangerous' journey to Europe&nbsp;– ABC News (Australian Broadcasting Corporation)|date=2016-02-29|website=mobile.abc.net.au|access-date=2017-08-19}}</ref> |რეგიონი5 = {{შილა|თურქეთი}} |მახ5 = 26,000 |სქო5 = <ref>{{cite web|url=https://www.hazara.net/2014/06/afghan-hazara-refugees-seek-justice-in-turkey/|title=Afghan Hazara Refugees Seek Justice in Turkey|date=3 June 2014}}</ref> |რეგიონი6 = {{შილა|ავსტრალია}} |მახ6 = 41,766 |სქო6 = <ref>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/people-and-communities/cultural-diversity-census/2021|title=Cultural Diversity|date=2021-08-10|website=Australian Bureau of Statistics|access-date=2022-06-28}}</ref> |რეგიონი7 = {{შილა|ინდონეზია}} |მახ7 = 3,800 |სქო7 = <ref>{{citation |title=Afghan Hazaras' new life in Indonesia: Asylum-seeker community in West Java is large enough to easily man an eight-team Afghan football league |date=21 March 2014 |publisher=Al Jazeera |access-date=5 August 2016 |url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2014/03/afghan-hazaras-new-life-indonesia-201436121639956520.html}}</ref> |რეგიონი8 = {{შილა|კანადა}} |მახ8 = 3,580 |სქო8 = <ref>{{Cite web|url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810035501&geocode=A000011124 | title=Census Profile, 2021 Census – Ethnic or Cultural Background – Canada – provinces & territories | date=14 July 2024}}</ref> |რეგიონი9 = |მახ9 = |სქო9 = |რეგიონი10 = |მახ10 = |სქო10 = |ნინეფი =[[სპარსული ნინა|სპარსული]] (თარო [[ჰაზარა]] დო [[დარი (ნინა)|დარი]]შ დიალექტეფი) |რელიგიეფი = [[ისლამი]] |ეთნიკური დორხველუა = |მოჯგ =[[ტაჯიკეფი]], [[ჩარაიმაყეფი]], [[უზბეკეფი]], [[თურქულნინამი კათეფი]], [[მონღოლურნინამი კათეფი]]<ref>{{Cite journal|jstor = 23345249|title = Ethnic Brother or Artificial Namesake? The Construction of Tajik Identity in Afghanistan and Tajikistan|last1 = Brasher|first1 = Ryan|journal = Berkeley Journal of Sociology|year = 2011|volume = 55|pages = 97–120}}</ref><ref>B. Campbell, Disappearing people? Indigenous groups and ethnic minorities in South and Central Asia in: Barbara Brower, Barbara Rose Johnston (Ed.) International Mountain Society, California, 2007.</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bolaq.org/2020/09/sunni-hazaras-of-afghanistan/|title=Sunni Hazaras of Afghanistan|date=September 17, 2020}}</ref><ref>{{Cite book |last=دلجو |first=عباس |title=تاریخ باستانی هزاره‌ها |date=2018 |publisher=موسسه انتشارات مقصوی، کابل |isbn=978-9936-624-00-9 |location=کابل، افغانستان |pages=37, 167, 257}}</ref><ref>{{Cite book |last=Babur |first=(Emperor of Hindustan) |url=https://books.google.com/books?id=9ztbAAAAQAAJ&q=turkoman+hazaras&pg=PA173 |title=Memoirs of Zehir-Ed-Din Muhammed Baber: Emperor of Hindustan |date=1826 |publisher=Longman, Rees, Orme, Brown, and Green |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Martínez-Cruz |first1=Begoña |last2=Vitalis |first2=Renaud |last3=Ségurel |first3=Laure |last4=Austerlitz |first4=Frédéric |last5=Georges |first5=Myriam |last6=Théry |first6=Sylvain |last7=Quintana-Murci |first7=Lluis |last8=Hegay |first8=Tatyana |last9=Aldashev |first9=Almaz |last10=Nasyrova |first10=Firuza |last11=Heyer |first11=Evelyne |date=2011 |title=In the heartland of Eurasia: the multilocus genetic landscape of Central Asian populations |journal=European Journal of Human Genetics |language=en |volume=19 |issue=2 |pages=216–223 |doi=10.1038/ejhg.2010.153 |pmid=20823912 |pmc=3025785 |issn=1476-5438|quote=Our study confirms the results of Li et al's study that cluster the Hazara population with Central Asian populations, rather than Mongolian populations, which is consistent with ethnological studies. Our results further extend these findings, as we show that the Hazaras are closer to Turkic-speaking populations from Central Asia than to East-Asian or Indo-Iranian populations.}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Pengyu |last2=Adnan |first2=Atif |last3=Rakha |first3=Allah |last4=Wang |first4=Mengge |last5=Zou |first5=Xing |last6=Mo |first6=Xiaodan |last7=He |first7=Guanglin |date=2019-08-18 |title=Population background exploration and genetic distribution analysis of Pakistan Hazara via 23 autosomal STRs |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03014460.2019.1673483 |journal=Annals of Human Biology |language=en |volume=46 |issue=6 |pages=514–518 |doi=10.1080/03014460.2019.1673483 |issn=0301-4460 |pmid=31559868 |s2cid=203569169 |quote=Overall, we genotyped 25 forensic-related markers in 261 Quetta Hazara individuals and provided the first batch of 23-autosomal STRs for forensic genetics and population genetics research. 23-autosomal STRs included in Huaxia Platinum were polymorphic in the Hazara population and could be used as powerful tool for forensic investigations. Population genetic comparisons based on two datasets via PCA, MDS and phylogenetic relationship reconstruction consistently indicated that the Quetta Hazara in Pakistan shared significant genetic components with Central Asians, especially for Turkic-speaking populations.}}</ref><ref name="bigenc">[https://old.bigenc.ru/ethnology/text/4727612 "Хазарейцы • Большая российская энциклопедия - электронная версия"]. bigenc.ru. In Russian: ''"Упоминаются с 16 в. До 19 в. говорили на монг. языке."''</ref> |სქოლიო = }} '''ჰაზარალეფი''' ({{lang-fa|هزاره}}) — [[სპარსული ნინა|სპარსულო]] მორაგადე [[ირანალი კათეფი]], ნამუეფჷთ თარო ოხორანა [[ავღანეთი|ავღანეთის]]. თინეფიშ უმენტაშობა რე [[შიიტი-ვითოჟირიანალეფი|შიიტი-ვითოჟირიანალი]] [[ისლამი|მუსლიმი]]. თინეფი, ავღანეთიშ კათეფს შქას მუდანობათ, მასუმა ეთნიკური ბუნა რენა<ref name="Iranica2">L. Dupree, ''"Af<u>gh</u>ānistān: (iv.) ethnocgraphy"'', in Encyclopædia Iranica, Online Edition 2006, ([http://www.iranicaonline.org/articles/afghanistan-iv-ethnography LINK]).</ref><ref name="CIA">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160709035637/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html |date=2016-07-09 }}.</ref><ref name="survey">''"[http://www.cfr.org/afghanistan/afghanistan-2006-survey-afghan-people/p11962 A survey of the Afghan people - Afghanistan in 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004214126/http://www.cfr.org/afghanistan/afghanistan-2006-survey-afghan-people/p11962 |date=2013-10-04 }}"'', ''The Asia Foundation'', technical assistance by the ''Centre for the Study of Developing Societies'' (CSDS; India) and ''Afghan Center for Socio-economic and Opinion Research'' (ACSOR), Kabul, 2006.</ref>. == ქოძირით თაშნეშე == *[[სპარსალეფი]] *[[ირანალი კათეფი]] == ლიტერატურა == * {{cite book |last=Monsutti |first=Alessandro |title= War and migration: Social networks and economic strategies of the Hazaras of Afghanistan|edition= |series= |year= 2005|publisher= Routledge|location= Routledge, New York|language= English, translated by Patrick Camiller|isbn= 0-415-97508-5}} * {{cite book|last= Mousavi|first= Sayed Askar|url= http://www.pdfebooksd.com/Sayed-Askar-Mousavi-PDF3-548532/|title= The Hazaras of Afghanistan: An Historical, Cultural, Economic and Political Study|origyear= 1997|year= 1998|month= |publisher= St.&nbsp;Martin's Press|location= Richmond, New York|isbn= 0-312-17386-5}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180804050052/http://www.pdfebooksd.com/Sayed-Askar-Mousavi-PDF3-548532/ |date=2018-08-04 }} * {{cite book |last=Frederiksen |first= Birthe|coauthors= Nicolaisen, Ida|editor= |others= |title= Caravans and trade in Afghanistan: The changing life of the nomadic Hazarbuz|url=https://archive.org/details/caravanstradeina0000fred |series= Carlsberg Foundation's Nomad Research Project|year=1996 |publisher= Thames and Hudson|location= London|isbn= 0-500-01687-9}} * {{cite book |last=Poladi |first=Hassan |title= The Hazāras|url=https://archive.org/details/hazaras0000pola |year= 1989|publisher= Mughal Publishing Company|location= Stockton, California|isbn= 0-929824-00-8}} * {{cite book |last= Kakar|first=M.&nbsp;Hasan |title=The pacification of the Hazaras of Afghanistan |year= 1973|publisher= Afghanistan Council, Asia Society|location= New York|oclc= 1111643}} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{Commons | Hazara people}} * [https://web.archive.org/web/20201125172135/http://www.hazarapeople.com.com/ Hazara People International Network] * [http://www.nps.edu/Programs/CCs/Docs/Tribal%20Trees/Hazara.pdf Hazara tribal structure] * [http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/2008-02/afghanistan-hazara/phil-zabriskie-text.html "The Outsiders: Afghanistan's Hazaras"] * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=haz Ethnologue.com's entry on Hazaragi] == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი]] [[კატეგორია:ავღანეთიშ კათეფი]] [[კატეგორია:ირანალი კათეფი]] 70e0vneo8c2mk6aba73srmbnea643lm 0 41702 254729 229037 2026-11-06T03:12:46Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254729 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =ჰენრი კისინჯერი<br>Henry Kissinger | სურათი=Henry A. Kissinger, U.S. Secretary of State, 1973-1977.jpg | სურათიშ ზჷმა =230პქ | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ოფიციალური პორტრეტი, 1973 წ. | ხეშმოჭარუა =Henry Kissinger Signature 2.svg | რანწკი =[[ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსე|ააშ-იშ 56-ა სახენწჷფო მელამოსე]] | პოსტი დეკინჷ = [[22 ეკენია]], [[1973]] | პოსტი დიტუ =[[20 ღურთუთა]], [[1977]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი =[[რიჩარდ ნიქსონი]]<br>[[ჯერალდ ფორდი]] | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[უილიამ პირს როჯერსი]] | მონძე =[[საირუს ვენსი]] | დაბადებაშ თარიღი =[[27 მესი]], [[1923]] | დაბადებაშ აბანი=[[ფიურთი]], ბავარია, გერმანია | ღურაშ თარიღი =[[29 გერგობათუთა]], [[2023]] (100 წანერი) | ღურაშ აბანი=[[კენტი (კონექტიკუტი)|კენტი]], [[კონექტიკუტი]], [[ააშ]] | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი =[[არლინგტონიშ ნაციონალური სასაფლა]] | მენოღალობა ={{შილა|ააშ}} (1943 წანაშე) | ერუანობა =[[ამერიკალეფი|ამერიკალი]] | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ =1. ენ ფლეშერი<br>2. ნენსი მაგინესი | სქუალეფი=2 | გონათაფა =[[სითი-კოლეჯი (ნიუ-იორკი)|სითი-კოლეჯი]]<br>[[ჰარვარდიშ უნივერსიტეტი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =დიპლომატი, პოლიტიკოსი, პოლიტოლოგი | რელიგია = | ჯილდოეფი =[[ნობელიშ პრემია]] თინჩალაშ დარგის (1973)<br>[[დუდიშალაშ ოპრეზიდენტე მენდალი]] (1977)<br>[[ერუანული წინგიშ პრემია]] (1980)<br>[[დუდიშალაშ მენდალი]] (1986)<br>[[სილვანუს ტეიერიშ პრემია]] (2000)<br>[[პრეზიდენტიშ მენდალი (ისრაელი)|პრეზიდენტიშ მენდალი]] (2012) | პარტია =[[რესპუბლიკური პარტია (ააშ)|რესპუბლიკური პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 =[[ააშ-იშ ერუანული უშქურანჯობაშ ელმაჩამალი|ააშ-იშ ერუანული უშქურანჯობაშ მა-7 ელმაჩამალი]] | პოსტი დეკინჷ2 =[[20 ღურთუთა]], [[1969]] | პოსტი დიტუ2 =[[3 გერგობათუთა]], [[1975]] | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | მონარქი2 = | პრეზიდენტი2 =რიჩარდ ნიქსონი<br>ჯერალდ ფორდი | კანცლერი2 = | პრემიერ-მინისტრი2 = | დუდმახვენჯი2= | წიმოხონი2=[[უოლტ უიტმენ როსტოუ]] | მონძე2 =[[ბრენტ სკოუკროფტი]] | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3= | მონარქი3 = | კანცლერი3 = | ვიცე-პრეზიდენტი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4= | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= | რანწკი6 = | პოსტი დეკინჷ6 = | პოსტი დიტუ6 = | წიმოხონი6 = | მონძე6 = | პრეზიდენტი6 = | მონარქი6 = | კანცლერი6 = | პრემიერ-მინისტრი6= | დუდმახვენჯი6= }} '''ჰენრი ალფრედ კისინჯერი''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] Henry Alfred Kissinger; დ. [[27 მესი]], [[1923]] — ღ. [[29 გერგობათუთა]], [[2023]]) — [[ამერიკალეფი|ამერიკალი]] დიპლომატი დო პოლიტოლოგი, [[ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსე]] 1973-1977 წანეფს დო [[ააშ-იშ ერუანული უშქურანჯობაშ ელმაჩამალი|ერუანული უშქურანჯობაშ ელმაჩამალი]] 1969-1975 წანეფს [[რიჩარდ ნიქსონი]]შ დო [[ჯერალდ ფორდი]]შ ადმინისტრაციეფს. დებადჷ ბავარიაშ ნოღა ფიურთის, გერმანალი ურიეფიშ ფანიას. მუჟამსჷთ ნაცისტეფქ ურიეფიშ თხოზინი ქიდიჭყესინჷ, კისინჯერეფქ გერმანია ქიდიტეს დო ოცხოვრებშა ამერიკაშა გეგნორთეს. [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის, ახალნორდი კისინჯერი ნინალენდჷ ამერიკაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფს. ლჷმაშ თებაშ უკულ გემშართჷ [[ჰარვარდიშ უნივერსიტეტი]]შა, სოდეთ დუდი გიმირჩქინუ მუჭოთ ნიჭიერი დო აქტიური სტუდენტიქ. უკულიანი პერიოდეფს კისინჯერქ უნივერსიტეტიშ პროფესორობას ქიმიოჭირინუ დო მიპალუ საირქიანო რეპუტაცია მუჭოთ [[ბირთვული ანჯარი|გვირზილური ანჯარიშ]] დო [[გალენური პოლიტიკა]]შ შანულამი ექსპერტიქ. ჰენრი კისინჯერი რდჷ ამერიკაშ ფედერალური თარობაშ შხვადოშხვა სააგენტოეფიშ დო ანალიტიკური ცენტრეფიშ კონსულტანტი. თიში პოლიტიკური კონსულტაციეფით სარგებლენდეს [[ნელსონ როკფელერი]] დო რიჩარდ ნიქსონი. 1969 წანას ნიქსონქ კისინჯერი ქუდარინუ ერუანული უშქურანჯობაშ ელმაჩამალო დო უკულ, 1973 წანას, ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეთ. მუჭოთ [[რეალპოლიტიკი]]შ ადვოკატიქ, კისინჯერქ მიშეღჷ კაბეტი თია [[დეტანტი]]შ პოლიტიკაშ გოვითარაფაშა [[სსრრ|სხუნუეთიწკჷმა]] დო ურთიართალაშ გაუჯგუშებაშა [[ჩინეთი]]წკჷმა. თაშნეშე, კისინჯერქ მიშეღჷ შანულამი თია [[იომ-ქიფურიშ ლჷმა]]შ თებაშა [[არხო ბჟაეიოლი|არხო ბჟაეიოლს]] დო [[პარიზიშ ოთინჩალე ხეკულუა]]შ დოდვალაშა. ჸათე ხეკულუაშ ნძალათ ამერიკაქ გეგშართჷ ვიეტნამშე. პარიზიშ ხეკულუაშ დოდვალაშა მიშაღალირი თიაშ გეშა, კისინჯერს 1973 წანას გინოჩეს [[ნობელიშ პრემია]] თინჩალაშ დარგის. თაშნეშე, ჰენრი კისინჯერი ასოცირაფილი რე ნამთინე ოდებელი პოლიტიკური გინოჭყვიდირიწკჷმა. მაგალთო ჸათეცალეფიე: ვიეტნამიშ ლჷმაშ მიმალობას კამბოჯაშ ტერიტორიეფიშ ბომბუა, ამერიკაშ ჩარიება ჩილეშ ოურდუმე გინორთას, არგენტინაშ ოურდუმე ხუნტაშა ელარნა, ინდონეზიაშა ხუჯიშ დაკინება [[ბჟაეიოლი ტიმორი]]შ ოკუპაციაშ ბორჯის, პაკისტანშა ელარნა [[ლჷმა ბანგლადეშიშ ზოხორინელობაშო|ბანგლადეშიშ ლჷმაშ]] დო [[ბანგლადეშიშ გენოციდი]]შ მიმალობას. შხვადოშხვა მარკვიალეფი დო მენცარეფი კისინჯერს ეფექტური სახენწჷფო მელამოსეთ მითმირჩქინანა, მარა თის თაშნეშე ეკმადვანა ლჷმაშ დანაშურეფს. პოსტიშე ულაშ უკულ, 1982 წანას კისინჯერქ დარსხუ საირქიანო გეოპოლოტიკური საკონსულტაციო კომპანია ''[[Kissinger Associates]]''. კისინჯერი რე ავტორი შხვადოშხვა წინგეფიშ, პუბლიკაციეფიშ დო მემუარეფიშ, ნამუეფით ორხველჷ დიპლომატიაშ ისტრიას დო საირქიანო ურთიართობეფს. ჰენრი კისინჯერქ ღურუ 2023 წანაშ 29 გერგობათუთას, 100 წანერქ. დასაფულებური რე [[არლინგტონიშ ნაციონალური სასაფლა]]ს. ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [https://web.archive.org/web/20200603075917/https://www.henryakissinger.com/ ოფიციალური ვებსაიტი] * [https://www.britannica.com/biography/Henry-Kissinger ენციკლოპედია ბრიტანიკა] [[კატეგორია:დუნაბადი 1923]] [[კატეგორია:ნაღურა 2023]] [[კატეგორია:ამერიკალეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი დიპლომატეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი პოლიტოლოგეფი]] [[კატეგორია:ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეეფი]] [[კატეგორია:ააშ-იშ ერუანული უშქურანჯობაშ ელმაჩამალეფი]] ihf00ll1fdacvn37f2910coyaukw04h 0 42713 254669 244676 2026-11-06T00:50:23Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254669 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ოურდუმე კონფლიქტი |კონფლიქტი=მექსიკაშ რევოლუცია |ნორთი=[[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა|პირველი მოსოფელიშ ლჷმა]]შ პროქსი-ლჷმეფიშ |სურათი=[[File:Collage revolución mexicana.jpg|300პქ]] |დუდჯოხო=კვარჩხიშე მორძგვიშა დო ჟილეშე გიმე: {{flatlist| * უერტისტეფიშ ჯარეფქ ეიბუძოლეს პრეზიდენტი ფრანსისკო მადეროშ მეხჷ, [[ტრაგიკული დეკადა]], 1913 * ქომოლკოჩიშ საომანიო სურათი, ნამუთ გერე ცხირილი ჸუდეწკჷმა [[სიუდად-ხუარესი]]ს, თენა შილებე ორდას გვიანი 1930-იანი წანეფიშ ფილმი ვარ-და თიმ ბორჯის რეკონსტრუქცია * მადეროშ აკოანჯარაფილი მოხუჯეეფი თხილანა [[მეხიკო]]ს, 1913 წანაშ ტრაგიკული დეკადაშ ბორჯის * ბაღანა ჯარიშკოჩი, არტილერისტი ''ელ-ნინიო'' (ანტონიო გომეს დელგადო), 10 წანერი, ნამუქჷთ 1910 წანაშ 2 კვირკვეს, [[მიჩოაკანი|მიჩოაკანიშ]] ნოღა აკაცინგანს ქაკათჷ ვიტორიანო უერტაშით დუდელი ფედერალურ ჯარეფს * ებუძოლირეფი საეგებიოთ მეხიკოშ ობჟათეშე, ორჩანიეთ [[მორელოსი]]შ შტატის, მუნეფიშ ჩილეფწკჷმა ართო}} |თარიღი=[[რევოლუციაშ დღა (მექსიკა)|20 გერგობათუთა, 1910]] – [[მექსიკაშ არძოშოული გიშაგორუეფი (1920)|1 ქირსეთუთა, 1920]]<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=11|day1=20|year1=1910|month2=12|day2=1|year2=1920}}) |ორენი=[[მექსიკა]] |casus= |შედეგი=რევოლუციუონერეფიშ გომორძგუა {{Collapsible list|bullets=yes|title=შედეგეფი რსულას|[[პორფირიო დიასი]] გექთახუეს ხემანჭუაფაშე დო გეგნიხორუ საფრანგეთიშა, 1911 წანაშ მესი. |1911 წანას [[ფრანსისკო იგნასიო მადერო|ფრანსისკო მადერო]] გეგშაგორეს პრეზიდენტო, 1913 წანაშ ფურთუთას დოჸვილეს. |[[ვიქტორიანო უერტა]]ქ გექთახჷ [[ფრანსისკო იგნასიო მადერო|მადერო]] დო პრეზიდნეტიშ პოსტი დეკჷ 1913–1914 წწ. |[[ვენუსტიანო კარანსა]]ქ გაჭყჷ ოორუალეფიშ ალიანსი კონსტიტუციონალისტეფიშ შილაშ გიმე, 1913 წანა. |[[აგუასკალიენტესიშ კონვენცია]] რევოლუციონერი ლიდერეფს შქას, 1914 წანა. |[[ვენუსტიანო კარანსა|კარანსა]]შ [[კონსტიტუციონალისტური არმია]]ქ გენერალი [[ალვარო ობრეგონი]]შ დუდალათ გიორჯგინჷ [[პანჩო ვილია]]ს [[სელაიაშ ბურჯაფი]]ს, 1915 წანა. |[[ვენუსტიანო კარანსა|კარანსაქ]] გიმანგარჷ მუში პოზიციეფი მექსიკაშ პრეზიდენტიშ პოსტიშოთ, 1915 წანა. |[[მექსიკაშ კონსტიტუცია|1917 წანაშ მექსიკაშ კონსტიტუციაქ]] ნძალაშა გენშართჷ. |სონორალი გენერალი ობრეგონიშ, [[პლუტარკო ელიას კალიესი|პლუტარკო ელიას კალიესიშ]] დო [[ადოლფო დე ლა უერტა]]შ ებუძოლი კარანსაშ თარობაშ მეხჷ აგუა პრიეტაშ გეგმას, 1920 წანა. |დე ლა უერტაშ ობორჯე პრეზიდენტალა, 1920 წანა. პანჩო ვილიაშ ამნისტირება. |რევოლუციაშ ლიდერეფიშ, [[ფრანსისკო იგნასიო მადერო|მადეროშ]] (1913 წ.), [[ემილიანო საპატა|საპატა]]შ (1919 წ.), [[ვენუსტიანო კარანსა]]შ (1920 წ.), [[პანჩო ვილია]]შ (1923 წ.) დო [[ალვარო ობრეგონი]]შ (1928 წ.) წოროგემაჸვენჯი ჸვილუეფი. |[[მექსიკაშ ლეიბორისტული პარტია|ლეიბორისტული პარტიაქ]] გიმორძგჷ 1920 დო 1924 წანეფიშ გიშაგორუეფს.<ref>{{cite web |title=Obregón Salido Álvaro |url=https://memoriapoliticademexico.org/biografias/obregon-salido-alvaro-1880-1928/ |publisher=Bicentenario de México |access-date=May 2, 2013 |archive-date=30 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530130131/https://memoriapoliticademexico.org/biografias/obregon-salido-alvaro-1880-1928/ |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Elías Calles Campuzano Plutarco |url=https://memoriapoliticademexico.org/biografias/elias-calles-plutarco-1877-1945/ |publisher=Bicentenario de México |access-date=May 2, 2013 |archive-date=30 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530130133/https://memoriapoliticademexico.org/biografias/elias-calles-plutarco-1877-1945/ |url-status=dead}}</ref> |საბოლათ გეგმიქიმინჷ [[მექსიკაშ ინსტიტუციურ-რევოლუციური პარტია|ერუანული რევოლუციური პარტიაქ]] (1929) დო რევოლუციაშ უკულიანი რეჟიმიშ კონსოლიდაცია.}} |ტერიტორია= |კუნთხუ1={{nowrap|{{flagicon |მექსიკა|1916}} '''პროსათარობო:'''}} '''1911–1913''':{{plainlist| *[[მადერიზმი|მადერისტეფი]] *[[ფედერალური არმია|ფედერალეფი]]}} '''1913–1914''':{{plainlist| *[[მექსიკაშ რევოლუციაშ მაკათურეფი#უერტისტეფი|უერტისტეფი]] *[[ფედერალური არმია|ფედერალეფი]]}} '''1914–1915''':{{plainlist| *[[კონვენციონისტეფი]] **[[პანჩო ვილიაშ ოორუე დივიზია|ვილიასტეფი]] **[[ობჟათეშ გჷმადუდიშულაფარი არმია|საპატისტეფი]]}} '''1915–1920''':{{plainlist| *[[კონსტიტუციონალისტეფი მექსიკაშ რევოლუციას|კარანსისტეფი]] '''მოხუჯეეფი:''' *{{flag|ააშ|1912}} (1910–1913) *{{flagcountry|გერმანიაშ იმპერია}} ({{circa}}&nbsp;1913–1918)}} |კუნთხუ2={{nowrap|{{flagicon |მექსიკა|1916}} '''ანტისათარობო:'''}} '''1910–1911''':{{plainlist| *[[მადერიზმი|მადერისტეფი]] *[[მექსიკაშ რევოლუციაშ მაკათურეფი#ოროსკისტეფი (Colorados)|ოროსკისტეფი]] *[[მექსიკაშ ლიბერალური პარტია|მაგონისტეფი]] *[[ობჟათეშ გჷმადუდიშულაფარი არმია|საპატისტეფი]]}} '''1911–1913''':{{plainlist| *[[მექსიკაშ რევოლუციაშ მაკათურეფი#რეიესისტეფი|რეიესისტეფი]] *[[ფელიცისტეფი]] *[[მექსიკაშ რევოლუციაშ მაკათურეფი#ოსორკისტეფი (Colorados)|ოროსკისტეფი]] *[[მექსიკაშ ლიბერალური პარტია|მაგონისტეფი]] *[[ობჟათეშ გჷმადუდიშულაფარი არმია|საპატისტეფი]]}} '''1913–1914''':{{plainlist| *[[კონსტიტუციური არმია|კონსტიტუციონალისტეფი]] *[[კონსტიტუციონალისტეფი მექსიკაშ რევოლუციას|კარანსისტეფი]] *[[პანჩო ვილიაშ ოორუე დივიზია|ვილიასტეფი]] *[[ობჟათეშ გჷმადუდიშულაფარი არმია|საპატისტეფი]]}} '''1914–1915''':{{plainlist| *[[კონსტიტუციონალისტეფი მექსიკაშ რევოლუციას|კარანსისტეფი]]}} '''1915–1920'''{{plainlist| *[[პანჩო ვილიაშ ოორუე დივიზია|ვილიასტეფი]] *[[ობჟათეშ გჷმადუდიშულაფარი არმია]] *[[ფელიცისტეფი]] *ნძალეფი [[აურელიანო ბლანკეტი]]შ დუდალათ *ნძალეფი [[ალვარო ობრეგონი]]შ დუდალათ '''მოხუჯეეფი:''' *{{flag| ააშ|1912}} (1913–1918) *{{flagdeco |გოართოიანაფილი ომაფე|}} [[კაბეტი ბრიტანეთიშ დო ირლანდიაშ გოართოიანაფილი ომაფე|გოართ. ომაფე]] (1916–1918) }} |მადუდე1='''1910–1911''':{{plainlist| *[[პორფირიო დიასი]] *[[რამონ კორალი]] *[[მანუელ მონდრაგონი]] *[[ხოსე ივეს ლიმანტური]] *}} '''1911–1913''':{{plainlist| *[[ფრანსისკო იგნასიო მადერა]]{{KIA| ჸვილირი}} *[[ხოსე მარია პინო სუარესი]]{{KIA}} *[[პანჩო ვილია]] *მატეო ალმანსა *[[ვენუსტიანო კარანსა]] *[[ვიქტორიანო უერტა]] (რეიესის ტყობშე ალურედჷ მადუროშ მეხჷ, 1913 წანაშახ, რეიესიშ ღურაშახ; თიშ უკული, მუთ რეიესი დოჸვილესჷნ, უერტაქ წჷმიჭყუ დორხველი რევოლუცია) *[[აურელიანო ბლანკეტი]] (თაშნეშე რეიესის ტყობშე ალურედჷ თიშ ღურაშახ)}} '''1913–1914''':{{plainlist| *[[ვიქტორიანო უერტა]] *[[აურელიანო ბლანკეტი]] *[[პასკუალ ოროსკო]] ({{KIA}} 1915 წანას) *[[მანუელ მონდრაგონი]] (1913 წანაშ მანგიშახ) *[[ფრანსისკო ლეონ დე ლა ბარა]] *[[ფრანსისკო კარვახალი]]}} '''1914–1915''':{{plainlist| *[[პანჩო ვილია]] *[[ემილიანო საპატა]] *[[ეულალიო გუტიერესი]]}} '''1915–1920''':{{plainlist| *[[ვენუსტიანო კარანსა]]{{KIA}} *[[ალვარო ობრეგონი]] (1917 წანაშახ)}} |მადუდე2='''1910–1911''':{{plainlist| *[[ფრანსისკო იგნასიო მადერო]] *[[პასკუალ ოროსკო]] *[[ბერნარდო რეიესი]] *[[პანჩო ვილია]] *[[ემილიანო საპატა]] *[[რიკარდო ფლორეს მაგონი]]}} '''1911–1913''': {{plainlist| *[[პასკუალ ოროსკო]] (დიასიშ გითოხუაფაშ უკული იბურჯუდჷ დორხველი რევოლუციაშო დო მოგვიანეთ უერტაშ მოხუჯეთ გჷნირთუ, მუჟანსჷთ ვიქტორიანო უერტაშ ხემანჭუაფ ხეშა ქეშიჸოთჷნ) *[[ბერნარდო რეიესი]]{{KIA}} (დუდენდჷ დორხველი რევოლუციას 1913 წანაშახ, ღურაშახ) *[[ფელიქს დიასი (პოლიტიკოსი)|ფელიქს დიასი]] (რეიესიშ მოხუჯე რდჷ, 1913 წანას, რეიესიშ ჸვილუაშ უკული უერტაშ მოხუჯეთ გჷნირთუ) *[[ემილიანო საპატა]] (ოროსკოშ მოხუჯე რდჷ, სოიშახ ოროსკოქ უერტაშ მოხუჯეთ ვეგჷნირთჷნ) *[[რიკარდო ფლორეს მაგონი]]{{POW}}}} '''1913–1914''':{{plainlist| *[[ვენუსტიანო კარანსა]] *[[პანჩო ვილია]] *[[ემილიანო ზაპატა]] *[[ალვარო ბრეგონი]] *[[პლუტარკო ელიას კალიესი]] *}} '''1914–1915''':{{plainlist| *[[ვენუსტიანო კარანსა]] *[[ალვარო ობრეგონი]]}} '''1915–1920''':{{plainlist| *[[პანჩო ვილია]] *[[ემილიანო საპატა]]{{KIA| ჸვილუა}} *[[ფელიქს დიასი (პოლიტიკოსი)|ფელიქს დიასი]] *[[აურელიანო ბლანკეტი]]{{KIA}} *[[ალვარო ობრეგონი]] (1917 წანაშე)}} |ნძალა1={{nowrap|{{flagicon|მექსიკა|1893}} '''პროსათარობო:'''}}<br />250,000–300,000 |ნძალა2={{nowrap| {{flagicon|მექსიკა|1916}} '''ანტისათარობო:'''}}<br />255,000–290,000 |ნოდინაფეფი1= |ნოდინაფეფი2= |მეღანკუა= }} '''მექსიკაშ რევოლუცია''' ([[ესპანური ნინა|ესპ.]] Revolución mexicana) — [[მექსიკა]]ს, 1910-1920 წანეფს მიმალი ზისხირამი, აკოანჯარაფილი კონფლიქტი, ნამუშ შედეგო ქიმკიკვალჷ 30 წანიანი დიქტატურაქ დო გიჭყჷ კონსტიტუციური რესპუბლიკაქ. ==მექსიკაშ რევოლუციაშ დაჭყაფუ== [[File:Batallas durante la revolución maderista.svg|thumb|left|250px|რუკას ეშანილი რე 1910 წანაშ გჷმათუთა - 1911 წანაშ მესიშ პერიოდის მოხვალამირი ლჷმეფი. შანულამი ბურჯაფეფს არდგილი უღუდჷ უმოსო მექსიკაშ ოორუე შტატეფს. დიასიშ მართუალაშო კრიტიკული მარცხი რდჷ [[სიუდად-ხუარესიშ ლჷმა (1911)|სიუდად-ხუარესიშ ლჷმა]], ნამუშ უკულ რევოლუციონერეფქ ნოღა [[სიუდად-ხუარესი]] გეჭოფეს. რევოლუციონერეფიშ გომორძგუაშო, თაშნეშე შანულამი რდჷ [[ემილიანო საპატა]]შ ოურდუმე მოქმენდალა, ნამუსჷთ არდგილი უღუდჷ [[მორელოსი]]შ შტატის.]] დოხოლაფირო 30 წანაშ გოძვენას მექსიკას მართუნდჷ [[პორფირიო დიასი]], ნამუშ მართუალა შინელი რე "პორფირიატო"-შ ჯოხოდვალათ. დიასი რდჷ ავტოკრატი დო დიქტატორი, თხოზუდჷ პოლიტიკური ოპონენტეფს, მედია ცენზურაშ თუდო რდჷ, სასამართალოს მუ აკონტროლენდჷ. თაშნეშე, ფინანსური მუშნალი, ნამუთ ქიანას უღუდჷ, ვარდჷ ართმანგო გორთილი მექსიკაშ მენოღალეეფს შქას. დიასიშ მოხუჯეეფს უკებუდეს მაღალი პოსტეფი, ფინანსეფით მუნეფი სარგებლენდეს, მუჟამსჷთ მექსიკაშ მახორუეფიშ უმეტაშობაშ ცხოვრებაშ ხარისხი ვაგაუჯგუშებე. 1910 წანაშე მექსიკაშ ეკონომიკას სერიოზული პრობლემეფი უღუდჷ. ერუანული მუშნალქ შანულამო დეჭიჭარჷ, ხეშქირაქ დერკჷ, აგრარული სექტორქ დედაღარჷ. შედეგო, ქიანაშ მასშტაბით ქიმიძინჷ გაფიცვეფქ დო არეულობეფქ. დიასიქ პიჯალა ქუდოდვუ, მუჭოთ დათმენდჷ ხეშულობას დო პოლიტიკური პროცესეფს დეთხიებუდუ. მარა თიქ დოდვალირი პიჯალა ვეშარსულჷ დო 1910 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს ქჷმწარინუ მუში კანდიდატურა დო გემორძგუ. დიასიშ თარი ოპონენტი რდჷ [[ფრანსისკო იგნასიო მადერო]], ნამუქჷთ გაყალბებული გიშაგორუეფი ვეჩინჷ. მადერო ოჭოფეს. ჯიხაშე გითულაშ უკულ თიქ ამერიკაშა მიდართჷ. 1910 წანაშ 5 გჷმათუთას, მადეროქ გჷმაბჟინუ პოლიტიკური მანიფესტი, სოდეთ აცხადენდჷ ნამდა გიშაგორუეფი რდჷ გაყალბებული დო უციოთ ოხვილური რდჷ ოურდუმე არყება დიასიშ ავტოკრატიული რეჟიმიშ მეხჷ. მალას ოურდუმე მოქმენდალაქ ქიდიჭყჷ მუჭოთ მექსიკაშ ოორუე, თაშნეშე ობჟათე შტატეფს. ოორუეს, არყებას ხემანჯღვერენდეს [[პასკუალ ოროსკო]] დო [[პანჩო ვილია]]. თინეფქ აკოშაყარეს მუნეფიშ მოხუჯე აკოანჯარაფილი ნძალეფი დო ქიდიჭყეს რეიდეფი ოთარობე ჯარეფიშ მეხჷ. ობჟათეს, აქტიურენდჷ [[ემილიანო საპატა]], ნამუთ აბანობური გლეხეფიშ დო პარტიზანეფიშ ლიდერი რდჷ. 1911 წანაშ აფუნს, რევოლუციონერეფქ ქიდეკინეს ნოღა [[სიუდად-ხუარესი]]. ჸათე პროცესეფიშ უკულ დიასიქ ხეშულობა დათმჷ დო პოსტიშე გეგნოდირთჷ. მექსიკაშ ახალი პრეზიდენტო გინირთჷ მადეროქ. ==მადეროშ მართუალა== მადეროქ ვეჸუ ეფექტური მამართალქ. თიშ დაღარი მართუალათ უკმაყოფილე რდეს თიში მოხუჯეეფიშ კაბეტი ნორთი. მადეროშ მუთუნნერი ეკონომიკური რეფორმეფი ვამწუჭყაფუ. მადეროშ სააწმარენჯოთ გიშელეს საპატაქ, თაშნეშე ოროსკოქ. მადეროშ ადმინისტრაციაშ კრიტიკოსი რდჷ ამერიკაშ ელჩი მექსიკას, [[ჰენრი ლეინ უილსონი]]. მადეროშ მეხჷ გიშელჷ ფელიქს დიასიქ ხოლო, ნამუთ ჸოფილი დიქტატორიშ პორფირიო დიასიშ ჯიმასქუა რდჷ. დიასიშ ნძალეფქ ქიგიანთხეს ოთარობე ჯარეფს, ნამუეფსჷთ [[ვიქტორიანო უერტა]] ხემანჯღვერენდჷ. 1913 წანაშ ფურთუთას, უილსონიშ ინიციატივათ ართიანს ქეშეხვადეს დიასიქ დო უერტაქ. თინეფქ ქუდოდვეს ხეკულუა დო მირაგადეს ართოიანი მოქმენდალა მადეროშ მეხჷ. 1913 წანაშ ფურთუთას, ქუმოხვადჷ სახენწჷფო გინორთაქ, ფელიქს დიასიშ, [[ბერნარდო რეიესი]]შ დო ვიქტორიანო უერტაშ დუდალათ. მადერო ოჭოფეს დო 1913 წანაშ 22 ფურთუთას, დოჸვილეს. თიწკჷმა ართო დოჸვილეს ვიცე-პრეზიდენტი ხოსე მარია პინო სუარესი დო მარედოშ უკულაში ჯიმა გუსტავო ([[ტრაგიკული დეკადა]]). ==არყება უერტაშ მართუალაშ მეხჷ დო ამერიკაშ ინტერვენცია== ვიქტორია უერტაშ დესპოტური მართუალაშ მეხჷ მალას ქიდიჭყჷ არყებეფქ, მექსიკაშ შხვადოშხვა აბანეფს. [[ვენუსტიანო კარანსა]] დუდენდჷ ოპოზიციური ნძალეფს [[კოაუილა]]შ შტატის, [[პანჩო ვილია]] [[ჩიუაუაშ შტატი|ჩიუაუას]], დო [[ალვარო ობრეგონი]] [[სონორაშ შტატი]]ს. თენეფი თხულენდეს უერტაშ გინორინას დო კონსტიტუციონალისტური თარობაშ გოჭყაფას გიშაგორუეფიშ შედეგო. [[ემილიანო საპატა]] ხემანჯღვერენდჷ გლეხეფიშ დო აბანობური პარტიზანეფიშ ბუნეფს მექსიკაშ ობჟათე გვალეფს. საპატა დიხაშ რეფორმას დო გლეხეფიშა დიხეფიშ გინოჩამას თხულენდჷ. კონსტიტუციონალისტური ნძალეფს ხუჯი დუკინჷ [[ააშ|ამერიკაშ]] პრეზიდენტიქ [[ვუდრო უილსონი|ვუდრო უილსონქ]], ნამუსჷთ უერტაშ ხეშულობა ვაუჩინებუ. ამერიკა არყებულეფს ანჯარით ოხვარუდჷ. თაშნეშე, 1914 წანაშ პირელს, უილსონიშ ზოჯალათ ამერიკაშ ოზუღე ჯარეფქ ქიდეკინეს ონიშოლი [[ვერაკრუსი]]. ==ვიქტორიანო უერტაშ გინორაგვაფა დო ვენუსტიანო კარანსაშ მართუალა== უერტა კონსტიტუციონალისტური ნძალეფქ დამარცხეს დო მექსიკაშე ონტინეს. 1914 წანაშ 20 მარაშინათუთას, კარანსაქ დუდი პრეზიდენტო გეგმაცხადჷ. მარა კარანსაშ ჸათე ბიჯგის ქაწუდირთჷ პანჩო ვილიაქ. ვილიას ალურდჷ საპატა. ობრეგონქ ხუჯი დუკინჷ კარანსას. 1915 წანაშ პირელს, ობრეგონქ დამარცხჷ ვილია. ვილიაქ, ნამუთ უკმაყოფილე რდჷ ამერიკაშ პოლიტიკათ (ამერიკა კარანსას ოხვარუდჷ), მანწყუ ოურდუმე ექსპედიცია დო გემშეჭკირჷ ამერიკაშ ტერიტორიაშა - მოხურგე შტატი [[ნიუ-მექსიკო]]შა. ოურდუმე კამპანიაშ შედეგო დოღურჷ ამერიკაშ 17 მენოღალექ. ამერიკაშ პრეზიდენტიქ ვუდრო უილსონქ, გენერალი [[ჯონ პერშინგი]] გოუტუ ვილიაშ სააწმარენჯოთ, მარა ამერიკალეფს ვილიაქ ვაჭოფეს. ვილია იშენ აგინძორენდჷ პარტიზანული ლჷმეფს კარანსაშ მეხჷ, მარა უშედეგეთ. კარანსაშ მანჯღვერალათ, 1917 წანას, მიღეს [[მექსიკაშ კონსტიტუცია]], ნამუთ სერიოზულო ანძალიერნდჷ პრეზიდენტიშ ინსტიტუტის. კონსტიტუციათ გარანტირაფილი რდჷ მოხანდეეფიშ ნებეფი. კონსტიტუციათ, თარობას შეულებუდჷ დინდარი მენოღალეეფიშე დიხეფიშ კონფისკაცია. კონსტიტუციაქ, შანულამო დოკონჩჷ კათოლიკური ეკლესიაშ ნებეფი. კარანსა თხოზუდჷ პოლიტიკური ოპონენტეფს (1919 წანას დოჸვილეს საპატა). 1920 წანას, ოპოზიციაქ, ობრეგონიშ დუდალათ, გეგნარაგუ კარანსა. კარანსაქ მეხიკოშე ინტჷ, მუში მოხუჯეეფიწკჷმა ართო. მარა მალას თინეფს ქიგიანთხეს არყებულეფქ დო კარანსა დოჸვილეს. უკულ, ობორჯე პრეზიდენტო გინირთჷ [[ადოლფო დე ლა უერტა]]ქ. 1920 წანაშ გერგობათუთას, მექსიკაშ პრეზიდენტო გეგშაგორეს ალვარო ობრეგონი. ისტორიკოსეფი 1920 წანას მითმირჩქინანა მექსიკაშ რევოლუციაშ დათებუთ. მარა 1934 წანაშახ იშენ უღუდჷ არდგილი არეულობეფს დო ბურჯაფეფს, ოთარობე ნძალეფს დო ნამთინე არყებულეფს შქას. 1934 წანას, პრეზიდენტო გიშაგორილქ იჸუ რეფორმატორი [[ლასარო კარდენასი]]ქ, ნამუშ მართუალაშ ბორჯის იმანჯჷ შანულამი ინსტიტუციონალური რეფორმეფქ. ==ლიტერატურა== * [https://www.britannica.com/event/Mexican-Revolution ენციკლოპედია ბრიტანიკა] ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commons}} * {{LOCFC|mexicanrevolution/}} * [https://www.loc.gov/rr/hispanic/mexico/intro_a.html Library of Congress – Hispanic Reading Room portal, Distant Neighbors: The U.S. and the Mexican Revolution] * [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/379097/Mexican-Revolution Mexican Revolution] – ''Encyclopædia Britannica'' * [https://web.archive.org/web/20110605223244/http://edsitement.neh.gov/centennial-mexican-revolution-1910-2010 EDSITEment's Spotlight: The Centennial of the Mexican Revolution, 1910–2010] from [http://edsitement.neh.gov/ EDSITEment, "The Best of the Humanities on the Web"] * [http://countrystudies.us/mexico/ U.S. Library of Congress Country Study: Mexico] * [http://latinoartcommunity.org/community/Gallery/1910/CourseRev.html Mexican Revolution of 1910 and Its Legacy], latinoartcommunity.org * Stephanie Creed, Kelcie McLaughlin, Christina Miller, Vince Struble, [http://revolutions.truman.edu/mexico Mexican Revolution 1910–1920] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171207171823/http://revolutions.truman.edu/mexico/ |date=7 December 2017 }}, Latin American Revolutions, course material for History 328, Truman State University (Missouri) * [http://www.getty.edu/research/conducting_research/digitized_collections/mexico/html/history/index.html Mexico: From Empire to Revolution], photographs and commentary on the site of the J. Paul Getty Trust * [https://web.archive.org/web/20120604013111/http://beinecke.library.yale.edu/digitallibrary/mexican.html Mexican Revolution, ca. 1910–1917] Photos and postcards in color and in black and white, some with manuscript letters, postmarks, and stamps from the collection at the [http://www.library.yale.edu/beinecke/ Beinecke Rare Book and Manuscript Library at Yale University] * [http://www.lib.utexas.edu/taro/ttusw/00043/tsw-00043.html Papers of E. K. Warren & Sons, 1884–1973, ranchers in Mexico, Texas and New Mexico], held at Southwest Collection/Special Collections Library at Texas Tech University * [http://histclo.com/country/other/mex/hist/mh-rev.html Mexican Revolution], in the "Children in History" website. This is an overview of the Revolution with a treatment of the impact on children. * [https://web.archive.org/web/20210226130220/https://www.smu.edu/libraries/digitalcollections/mex/ Mexico: Photographs, Manuscripts, and Imprints] from the DeGolyer Library contains [http://digitalcollections.smu.edu/cdm/search/collection/mex/searchterm/revolution photographs] related to the Mexican Revolution. * [http://mexicanhistory.org/MexicanRevolutiontimeline.htm Time line of the Mexican Revolution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019145229/http://mexicanhistory.org/MexicanRevolutiontimeline.htm |date=2017-10-19 }} * [https://www.smu.edu/libraries/digitalcollections/pwl/ Elmer and Diane Powell Collection on Mexico and the Mexican Revolution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230610044327/https://www.smu.edu/libraries/digitalcollections/pwl |date=2023-06-10 }} from the DeGolyer Library, SMU. * [https://exchange.umma.umich.edu/resources/23694 Collection: "Era of the Mexican Revolution and the Mexican Muralist Movement"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230306235430/https://exchange.umma.umich.edu/resources/23694 |date=2023-03-06 }} [[მიჩიგანიშ უნივერსიტეტიშ ხელუანობაშ მუზეუმი]]შე ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:მექსიკაშ რევოლუცია| ]] [[კატეგორია:XX ოშწანურაშ რევოლუციეფი]] [[კატეგორია:სოციალიზმიშ ისტორია]] [[კატეგორია:მექსიკაშ ისტორია]] [[კატეგორია:მექსიკაშ ოურდუმე ისტორია]] [[კატეგორია:მექსიკაშ ომენოღალე ლჷმეფი]] [[კატეგორია:პროქსი-ლჷმეფი]] dvrd74clrv80zd381k54yb97q3o28qd 0 44275 254656 252567 2026-11-06T00:25:07Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254656 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | ჯოხო = კვამაზიაშობურეფი | სურათიშ ფაილი = CrataerhinaPallida.jpg | სურათიშ მუკნაჭარა = Crataerina pallida | სურათიშ ეჭარუა = უფსუე კვამაზია ''[[Crataerina pallida]]'' | ჟინომაფე =[[ევკარიოტეფი]] | ომაფე = ჩხოლარეფი | ტიპი = [[კუჩხორსხუამეფი]] | კლასი = [[ჭანდეფი (Insecta)|ჭანდეფი]] | რანწკი = [[ჟირფსუამეფი]] | ფანია = '''კვამაზიაშობურეფი''' | ლათ = Hippoboscidae | ვიკინერობეფი = Hippoboscidae | commons = Category:Hippoboscidae | iucn = | itis =152644 | ncbi =81710 }} '''კვამაზიაშობურეფი''' ({{lang-la|Hippoboscidae}}) — [[ბჟაშუმუეფი]]შ დო [[მაფურინჯეეფი]]შ [[ობლიგატურ პარაზიტი|ობლიგატურ პარაზიტეფი]]. თე [[ფანია (ბიოლოგია)|ფანიაშ]] ფსუამი ბუნეფს შეულებჷნა დასაბაღო ჯგირო ფურინუა, მუჟანსჷთ შხვეფი, რუდიმენტულ ფსუეფით ვარ-და ფსუეფიშ უმუშო, ფურინუა ვეშულებჷნა დო ძალამ [[აპომორფია|აპომორფულეფ]] რენა. მუჭოთ რჩქვანელობურო თინეფიშ ჟინფანიას [[Hippoboscoidea]], [[ლარვა]]შ წუმოძინაშ უმენტაშ ნორთ ნანაშ რსხულიშ დინოხოლე მეურს დო მესქუალა ხვადუ ხათეშე.<ref>{{cite book|author=Hutson, A.M|year=1984|title=Diptera: Keds, flat-flies & bat-flies (Hippoboscidae & Nycteribiidae)|page=84 |publisher= [[Royal Entomological Society of London]] | series = [[R.E.S Handbooks|Handbooks for the Identification of British Insects]]|volume = 10 pt 7 }}</ref> [[ფაილი:Fly June 2008-2.jpg|thumb|left|ფსუამ კვამაზია ''[[Pseudolynchia canariensis]]'']] შხურიშ კვამაზია, ''[[შხურიშ კვამაზია|Melophagus ovinus]]'' რე უფსუე, მოჭითე-ბურნათ ჭანდი, ნამუთ [[შხური|შხურს]] პარაზიტენს. ნეოტროპიკულ ერემიშ კვამაზია, ''[[ერემიშ კვამაზია|Lipoptena mazamae]]'' რე [[ჩეკუდელამ ერემი|ჩეკუდელამ ერემიშ]] (''Odocoileus virginianus'') მოდვალირ [[ექტომაპარაზიტი|ექტოპაერაზიტ]] ააშ-იშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე. შეთმეფხვადჷნა მუჭოთ ფსუამი, თეშ უფსუე კვამაზიეფიშ ფორმეფი. მოდვალირ ფსუამი ბუნა რე ''[[Hippobosca equina]]'', ნამუსჷთ „პარაზიტ ჭანდის“ უძახჷნა. შხვა გვარიშ ბუნეფ ფურინჯეფს უხენა; სამანგათ, ''[[Ornithomya bequaerti]]'' უხე [[ალასკა]]შ მაფურინჯეეფს. Hippoboscidae-იშ ჟირ ბუნა – ''[[Ornithoica podargi|Ornithoica (Ornithoica) podargi]]'' დო ''[[Ornithomya fuscipennis]]'' თაშნეშე უხენა ავსტრალიაშ [[ბურნათ გორდპიჯამი|ბურნათ გორდპიჯამეფს]] (''Podargus strigoides''). == რესურსეფ ინტერნეტის == {{Commons category}} *[https://web.archive.org/web/20240608001700/https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/nabb/v017n02/p0065-p0068.pdf *[http://ipm.ncsu.edu/AG369/notes/sheep_ked.html Sheep Ked] *[http://edis.ifas.ufl.edu/IN584 Pigeon Louse Fly] *[http://www.merckvetmanual.com/mvm/index.jsp?cfile=htm/bc/204805.htm ''Pseudolychia canariensis'' as Vector of Pigeon Malaria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150929102327/http://www.merckvetmanual.com/mvm/index.jsp?cfile=htm/bc/204805.htm |date=2015-09-29 }} *{{cite journal |vauthors=Halos L, Jamal T, Maillard R, etal |title=Role of Hippoboscidae flies as potential vectors of Bartonella spp. infecting wild and domestic ruminants |url=https://archive.org/details/sim_applied-and-environmental-microbiology_2004-10_70_10/page/6302 |journal=Appl. Environ. Microbiol. |volume=70 |issue=10 |pages=6302–5 |date=October 2004 |pmid=15466580 |pmc=522062 |doi=10.1128/AEM.70.10.6302-6305.2004 |bibcode=2004ApEnM..70.6302H }} *[http://bugguide.net/node/view/13354 Photograph of A Louse Fly] *Images from Diptera.info.[http://www.diptera.info/photogallery.php?photo_id=644] *Images from BugGuide [http://bugguide.net/node/view/13382] * [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/livestock/pigeon_fly.htm ''Pseudolychia canariensis'', pigeon louse fly] on the [[University of Florida|UF]] / [[Institute of Food and Agricultural Sciences|IFAS]] Featured Creatures Web site * [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/livestock/deer_ked.htm ''Lipoptena mazamae'', Neotropical deer ked] on the [[University of Florida|UF]] / [[Institute of Food and Agricultural Sciences|IFAS]] Featured Creatures Web site ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:Hippoboscidae| ]] [[კატეგორია:Brachycera-შ ფანიეფი]] [[კატეგორია:მაფურინჯეეფიშ პარაზიტეფი]] 8a1znjk96j6b76eqc721tp0cui0t2iu 0 44787 254730 254601 2026-11-06T11:58:39Z Njilo 1885 /* */ 254730 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო =მარიან ნგუაბი<br>Marien Ngouabi | სურათი=Marien Ngouabi in March, 1972.jpg | სურათიშ ზჷმა =250px | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო=ნგუაბი 1972 წანას | ხეშმოჭარუა = | რანწკი =[[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი|კონგოშ ოკათე რესპუბლიკაშ მა-4 პრეზიდენტი]] | პოსტი დეკინჷ =[[1 ღურთუთა]], [[1969]] | პოსტი დიტუ =[[18 მელახი]], [[1977]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი=[[ალფრედ რაული]] | მონძე =[[ჟოაკიმ იომბი-ოპანგო]] | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|31|12|1938}} | დაბადებაშ აბანი=[[კიუვეტიშ დეპარტამენტი|კიუვეტი]], [[საფრანგეთიშ ეკვატორული აფრიკა]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1977|3|18|1938|12|31}} | ღურაშ აბანი=[[ბრაზავილი]], [[კონგოშ ოკათე რესპუბლიკა]] | ღურაშ ბაძაძი =ჸვილუა | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|კონგოშ რესპუბლიკა}} | ერუანობა = | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა = | ნანა = | ალმასქუ = | სქუალეფი= | გონათაფა =[[სენ-სირი]] | ომენცარე ხარისხი = | პროფესია = | საქვარუა =ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი | რელიგია =[[ათეიზმი]] | ჯილდოეფი = | პარტია =[[კონგოშ ხანდაშ პარტია]] | ვებ-საიტი= | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = | პოსტი დეკინჷ2 = | პოსტი დიტუ2= | წიმოხონი2 = | მონძე2 = | პრეზიდენტი2= | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = | პოსტი დეკინჷ3 = | პოსტი დიტუ3 = | წიმოხონი3 = | მონძე3 = | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} '''მარიან ნგუაბი''' (დ. [[31 ქირსეთუთა]], [[1938]] — ღ. [[18 მელახი]], [[1977]]) — კონგოარი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, [[კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი|კონგოშ რესპუბლიკაშ მა-4 პრეზიდენტი]] 1969-1977 წანეფს. ხეშულობაშა მორთჷ [[ალფონს მასამბა-დება]]შ გინორაგვაფაშ უკულ. თიქ 1969 წანაშ ქირსეთუთას დარსხუ [[კონგოშ ხანდაშ პარტია]] დო კონგო გინაშქუ [[მარქსიზმ-ლენინიზმი|მარქსისტულ-ლენინისტურ]] სახენწჷფოთ. ნგუაბიშ მართუალა იხასიათებუდჷ პოლიტიკურ ვასტაბილურობათ დო სახენწჷფო გინორთაშ ცადებეფით. 1977 წანაშ 18 მელახის ნგუაბი დოჸვილეს. 8bns9snsf97vvxdcx93mgb713um3v8x