ვიკიპედია xmfwiki https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%93%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%B7%E1%83%9A%E1%83%90 MediaWiki 1.48.0-wmf.4 first-letter მედია სპეციალური განხილვა მომხმარებელი მომხმარებლის განხილვა ვიკიპედია ვიკიპედია სხუნუა ფაილი ფაილის განხილვა მედიავიკი მედიავიკის განხილვა თარგი თარგის განხილვა დახმარება დახმარების განხილვა კატეგორია კატეგორიის განხილვა TimedText TimedText talk მოდული მოდულის განხილვა Event Event talk 0 320 254881 254876 2026-11-11T12:22:02Z Narazeni 826 254881 wikitext text/x-wiki {{Short description|სახენწჷფო ევროპაშ ოორუეშე}} {{About|ევროპულ სახენწჷფო|შხვა შანულობეფიშ გეშა|ნორვეი|თაშნეშე|ნორვეგია (მიარეშანულამი)}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = <small>{{lang-nb|Kongeriket Norge}}<br/>{{lang-nn|Kongeriket Noreg}}<br/>{{collapsible list |titlestyle = background:transparent; text-align:center; line-height:normal; font-size:84%; |title = შხვა ოფიციალურ ჯოხოეფი<ref>{{cite web | url=https://www.stortinget.no/no/Saker-og-publikasjoner/Vedtak/Vedtak/Sak/?p=84226 | title=Sak | date=12 მელახ, 2024 }}</ref> |{{center|{{ubl |{{nowrap|{{lang-se|Norgga gonagasriika|fontsize=81%}}}} |{{lang-smj|Vuona gånågisrijkka}} |{{lang-sma|Nøørjen gånkarïjhke|fontsize=81%}} |{{nowrap|{{lang-fkv|Norjan kuninkhaanvaltakunta}}}} }} }} }}</small> |ედომუშამი_ჯოხო = ნორვეგიაშ ომაფე |ოართე_ჯოხო =ნორვეგია |შილა = Flag of Norway.svg |გერბი = Coat of arms of Norway.svg |რუკა = Europe-Norway (orthographic projection).svg |ჰიმნი = ''[[Ja, vi elsker dette landet]]''<br />({{Lang-xmf|"ქო, მიჸორა თე ქიანა"}})<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Norway_(National_Anthem).ogg|center]]<br>'''ომაფე ჰიმნი<br>''[[Kongesangen]]''<br />({{Lang-xmf|"მაფაშ ბირა"}}) </div> |დევიზი = |ზოხორინალაშ თარიღი = |ოფიციალური_ნინეფი =[[ნორვეგიული ნინა|ნორვეგიული]]<br><small>(ბუკმოლ დო ნიუნორსკი)</small><br>[[საამური ნინეფი]] |რელიგია= {{ublist |item_style=white-space; |74.9% [[ქირსიანობა]] {{Tree list}} **68% [[ნორვეგიაშ ოხვამე]]{{NoteTag|[[2012]] წანაშ [[ნორვეგიაშ კონსტიტუცია|საკონსტიტუციო თირუაშახ]], ევანგელურ-ლუთერანული რელიგია რდჷ სახენწჷფო საჯარო რელიგია.<ref>{{cite web |url = https://www.stortinget.no/globalassets/pdf/constitutionenglish.pdf |archive-url = https://web.archive.org/web/20150908050922/https://stortinget.no/globalassets/pdf/constitutionenglish.pdf |url-status=dead |title = The Constitution of Norway, Article 16 (English translation, published by the Norwegian Parliament) |archive-date=8 September 2015 }}</ref>}} **6.9% შხვა [[ქირსიანული გემაჸვენჯობეფიშ ერკებული|ქირსიანული გემაჸვენჯობა]] {{Tree list/end}} |21.2% [[ვარელიგიურობა|ვა რელიგიური]] |3.1% [[ისლამი ნორვეგიას|ისლამი]] |0.8% [[რელიგია ნორვეგიას|შხვა]]}} |ნანანოღა= [[ოსლო]] |latd= |latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW= |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა|საპარლამენტო]] [[კონსტიტუციური მონარქია]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ნორვეგიაშ მონარქი|მონარქი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[ჰოკონ VIII]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ნორვეგიაშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = [[:no:Jonas Gahr Støre|იონას გარი სტარე]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = [[სტორთინგი]]შ [[სტორთინგიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = [[:no:Masud Gharahkhani|მასუდ ღარახანი]] |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 61-ა |ფართობი =385,207<ref name="kart">{{Cite web|url=https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/|title=Arealstatistics for Norway 2020|publisher=Kartverket, mapping directory for Norway|year=2019|date=2019-12-20|accessdate=2020-03-07|language=no}}</ref> |წყარი_% =5.32 (2015)<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=11 October 2020|publisher=[[OECD|Organisation for Economic Co-operation and Development]] (OECD)|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|archive-date=24 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210324133453/https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|url-status=live}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა ={{ძინა}}5,627,400<ref name="ssbf">{{Cite web|url=https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning|title=Population, 2026-01-01|publisher=Statistics Norway|date=2026-02-25|accessdate=2026-02-26|language=en}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 116-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2026 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 14.6 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 224-ა |ედპ_ppp_წანა = 2025 |ედპ_ppp = $576.236 მილიარდი<ref>{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=142,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Norway) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=22 October 2024 |access-date=27 October 2024}}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 49-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$103,446 |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 5-ა |აგი ={{ძინა}}0.966<ref>{{Cite web|date=13 March 2024 |title=Human Development Report 2023/2024 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |archive-date=13 March 2024 |access-date=13 March 2024 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> |აგი_ტენდენცია = |აგი_კატეგორია = ძალამ მაღალი |აგი_რანგი =2-ა |აგი_წანა =2022 |ვალუტა= [[ნორვეგიული კრონი]] |ვალუტაშ_კოდი =NOK |ქიანაშ_კოდი =NO |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+1]] |ზარხულიშ_ბორჯი =[[UTC+2]] |cctld = [[.no]] |ოტელეფონე_კოდი =+47 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ნორვეგია''',{{efn|{{lang-nb|Norge}}, {{lang-nn|Noreg}}, {{lang-se|Norga}}, {{lang-smj|Vuodna}}, {{lang-sma|Nöörje}}, {{lang-fkv|Norja}}}}<!--Do not add English pronunciation per [[MOS:LEAD]].--> ოფიციალურო '''ნორვეგიაშ ომაფე''' ({{lang-no|Kongeriket Norge}}, [[ნიუნორსკი|ახალ ნორვეგიულო]] Kongeriket Noreg) — [[სკანდინავიური ქიანეფი|სკანდინავიურ ქიანა]], ნამუთ იდვალუაფჷ [[ოორუე ევროპა]]ს, [[სკანდინავიაშ ჩქონი]]შ ბჟადალ დო უკიდაშ ოორუე ნორთის. ქიანაშ აკოდგინალუაშა მიშმურს მოჩილათირი [[არქტიკა|არქტიკული]] კოკი [[იან-მაიენი]] დო არქიპელაგი [[სვალბარდი|სვალბარდი]] (შპიცბერგენი).{{NoteTag|name=Svalbard|1920 წანაშ 9 ფურთუთაშ [[სვალბარდიშ ხეკულუა|შპიცბერგენიშ ხეკულუა]] აღიარენს ნორვეგიაშ სრულ დო აბსოლუტურ სუვერენიტეტის არქტიკულ არქიპელაგ შპიცბერგენშა (ასე ჩინებულ რე მუჭოთ [[სვალბარდი]]).}} [[ბუვეშ კოკი]], ნამუთ იდვალუაფჷ [[სუბანტარქტიკა]]ს რე [[ნორვეგიაშ დოჸუნელ ტერიტორიეფი|დოჸუნელ ტერიტორია]] დო ვენშმურს ომაფეშ აკოდგინალუაშა; ნორვეგია ხოლო აცხადენს პრეტენზიას ანტარქტიდულ ტერიტორიეფშენ: [[პეტრე I-იშ კოკი]] დო [[დიაფალ მაუდიშ დიხა]]. ნორვეგიაშ ართამ ფართობ რე 385,207 კმ², მახორობა – 5,585,044 ადამიერი ([[2024]]). რე ართ-ართ არძაშე [[ქიანეფიშ ერკებული მეჭედალაშ მეჯინათ|მერკე მეჭედალათ]] დოხორელ ქიანა [[ევროპა]]ს. ქიანას ბჟაეიოლჸურე უხურგანს [[შვედეთი]]; უძგალაშ ოორუეჸურე დვალირ რეგიონი — [[ფინეთი|ფინეთის]] დო [[რუსეთი|რუსეთის]]; ნორვეგიას უღჷ ფართო წყარპიჯიშ ღოზი, ნამუთ გინოზჷნდილ რე [[სკაგერაკი]]შ საროტის, [[ოორუეშ ზუღა]]ს, [[ნორვეგიაშ ზუღა]]ს დო [[ბარენციშ ზუღა]]ს. ნორვეგიაშ დო [[დანია]]ს შქას იდვალუაფუ [[სკაგერაკი]]შ საროტი. ქიანაშ უკაბეტაშ ნოღა დო ნანანოღა რე [[ოსლო]]. ნორვეგიაშ აკოკათელ ომაფექ [[872]] წანას გიჭყჷ, [[ნორვეგიაშ მორჩილ ომაფეეფი|მორჩილ ომაფეეფიშ]] აკოსვარუათ დო თინა უმეჭყვადუო რდჷ 1,153–1,154 წანაშ გოძვენას. [[1537]] წანაშე [[1814]] წანაშა ნორვეგია [[დანია-ნორვეგია|დანია-ნორვეგიაშ]] ნორთი რდჷ, [[1814]] წანაშე [[1905]] წანაშა — [[შვედეთ-ნორვეგიაშ უნია|შვედეთწკჷმა პერსონალურ უნიათ]] რდჷ. ნორვეგია ნეიტრალურ რდჷ [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა|პირველ მოსოფელიშ ლჷმაშ]] ბორჯის, [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა|მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშის]] — [[1940]] წანაშ პირელშა, სოიშახ [[ოპერაცია ვეზერუბუნგი|ნაცისტური გერმანია მინაკათუდჷნ]] დო ლჷმაშ თებაშა [[ნორვეგიაშ ოკუპაცია ნაცისტურ გერმანიაშით|ოკუპირაფილო]] რდჷნ. [[ჰარალდ V]] [[გლიუკსბურგეფიშ დინასტია|გლიუკსბურგეფიშ დინასტიაშ]] ნორვეგიაშ ასეიან [[ნორვეგიაშ მონარქია|მაფა რე]]. [[იონას გარი სტარე]] 2021 წანაშე ნორვეგიაშ [[ნორვეგიაშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრიშ]] პოსტის იკენს. მუჭოთ [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ სახენწჷფო]] [[კონსტიტუციური მონარქია|კონსტიტუციურ მონარქიათ]], ნორვეგია [[ხეშუულებაშ დორთუალა|სახენწჷფო ხეშუულებას რთუნს]] [[სტორტინგი|პარლამენტო]], [[ნორვეგიაშ სახენწჷფო სხუნუ|მინისტრეფიშ კაბინეტო]] დო [[ნორვეგიაშ სასამართალო ხეშუულება|სასამართალო ხეშუულებათ]], მუჭოთ თეს [[1814]] წანაშ [[ნორვეგიაშ კონსტიტუცია|კონსტიტუცია]] გუთმოთანჯუნსჷნ. ნორვეგიას ადმინისტრაციულ დო პოლიტიკურ დორთუალაშ ჟირ დონე უღჷ: [[ნორვეგიაშ საგრაფეეფი|საგრაფეეფი]] (fylke) დო [[ნორვეგიაშ მუნიციპალიტეტეფიშ ერკებული|მუნიციპალიტეტეფი]] (kommune). [[საამეფი|საამალ კათას]] გოთანჯილო უღჷ მუშითგითორკვიებაშ ნება დო გაულა ტრადიციულ ტერიტორიეფშა, [[ნორვეგიაშ საამეფიშ პარლამენტი|საამეფიშ პარლამენტიშ]] დო „ფინმარკიშ აქტიშ“ მოხვარათ. ნორვეგია [[ნორვეგია-ევროპაშ რსხუშ ურთიერთობეფი|მეჭედელ რსხუს]] ალმიტენს [[ევროპაშ რსხუ]] დო [[ნორვეგია-ააშ-იშ ურთიერთობეფი|აშშ]]-წკჷმა. ქიანა რე [[გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაცია|გოეროშ]], [[ნატო (ორგანიზაცია)|ნატოშ]], [[ევროპაშ დუდიშულ ვაჭრუაშ ასოციაცია|EFTA]]-შ, [[ევროპაშ სხუნუ|ევროპაშ სხუნუშ]], [[ანტარქტიკაშ ხეკულუაშ სისტემა|ანტარქტიკაშ ხეკულუაშ]] დო [[ოორუეშ სხუნუ|ოორუეში სხუნუშ]] დჷმარსხუაფალ მაკათური; თაშნეშე [[ევროპაშ ეკონომიკურ ზონა|EEA]]-შ, [[მოსოფელიშ ვაჭრუაშ ორგანიზაცია|WTO]]-შ დო [[ეკონომიკურ წოროხანდაშ დო წუმოძინაშ ორგანიზაცია|OECD]]-შ მაკათურ დო [[შენგენიშ ზონა|შენგენიშ ზონაშ]] ნორთი. ნორვეგიულ დიალექტეფ [[დანიური ნინა|დანიურ]] დო [[შვედური ნინა|შვედურ]] დიალექტეფწკჷმა ართო აკმოქიმინჷნა [[დიალექტურ კონტინუუმი|დიალექტურ კონტინუუმს]], ნამუშჷთ თინეფს შქას ურთიართსმება რე შილებუანი. ნორვეგიას უღჷ [[სკანდინავიურ მოდელი|სკანდინავიურ მოდელი]], ნამუთ იკათუანს [[არძაშოულ ჭყანთხილუა|არძაშოულ ჭყანთხილუას]] დო რსულჸოფურ [[სოციალურ უნარღელჸუა|სოციალურ უნარღელჸუაშ]] სისტემას; თიშ ღებეფი ეგალიტარულ იდეალეფს გეპონუ.<ref>{{cite web|url=https://www.studyinnorway.no/living-in-norway/norwegian-society|title=Norwegian Society / Living in Norway | website= Study in Norway|access-date=21 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321131146/https://www.studyinnorway.no/living-in-norway/norwegian-society|archive-date=21 March 2018|url-status=dead}}</ref> ნორვეგიაშ სახენწჷფოს აპალჷ კაბეტ თია შანულამ ინდუსტრიულ სექტორეფს დო პატჷნენს [[ნაფთობი|ნაფთობიშ]], [[ორთაშობურ გაზი|ორთაშობურ გაზიშ]], მინერალეფიშ, ჯა-ტყაშ, ზღვაშ პროდუქტეფიშ დო ლინჯიშ წყუშ კაბეტ რეზერვეფს. ნაფთობიშ მახერეჭე ქიანაშ [[ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტი|ედომუშამ დინოხოლენ პროდუქტიშ (ედპ)]] დოხოლაფირო ართ ნაანთხალს აკმადგინანს.<ref>{{cite news |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKL0674675920070906 |title=Statistics Norway raises '07 GDP outlook, cuts '08 |work=Reuters |date=6 September 2007 |access-date=8 March 2009 |archive-date=22 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922054630/https://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKL0674675920070906 |url-status=dead }}</ref> ართ შურ მახორუშე გიმოკოროცხუათ, ნორვეგია მოსოფელს ნაფთობიშ დო ორთაშობურ გაზიშ უკაბეტაშ მაწარმებელ რე არხო ბჟაეიოლიშ გალე.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2241rank.html|title=Country Comparison :: Crude oil – production|work=CIA – The World Factbook|access-date=16 March 2016|archive-date=7 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170307234343/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2241rank.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2249rank.html|title=Country Comparison :: Natural gas – production|work=CIA – The World Factbook|access-date=16 March 2016|archive-date=15 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315051210/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2249rank.html|url-status=dead}}</ref> [[მოსოფელიშ ბანკი]]შ დო [[ერეფოშქაშე სავალუტო ფონდი|ერეფოშქაშე სავალუტო ფონდიშ (IMF)]] მუნაჩემეფით, ნორვეგიას მოსოფელს ომანგეთ მაანთხა დო მაბრუო აბან უკინებჷ ართ შურ მახორუშა ედპ-შ მაჩვენებელით.<ref>{{cite web|title=The World's Richest Countries|url=https://www.forbes.com/sites/bethgreenfield/2012/02/22/the-worlds-richest-countries/|website=forbes.com|access-date=12 December 2014|archive-date=31 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180131151855/https://www.forbes.com/sites/bethgreenfield/2012/02/22/the-worlds-richest-countries/|url-status=live}}</ref> ქიანას უღჷ მოსოფელს უკაბეტაშ სუვერენულ ჯგირობუაშ ფონდი ([[ნორვეგიაშ სახენწჷფო საპენსიო ფონდი]]), ნამუშ ღება 2,1 ტრილიონ ააშ დოლარს აკმადგინანს.<ref>{{Cite news |date=4 November 2025 |title=Norway struck oil in the 60s. Now it has trillions. Here's how Australia compares |url=https://www.abc.net.au/news/2025-11-05/lessons-for-australia-from-norways-tax-on-resources/105939048 |access-date=16 December 2025 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref> == ეტიმოლოგია == {{თარი|ნორვეგიაშ ეტიმოლოგია}} [[ფაილი:Ohthere.jpg|thumb|left|upright=1.5|[[ოჰთერ ჰალოგალანდარი|ოჰთერიშ]] [[ჯვეშინგლისურ ნინა|ჯვეშინგლისურ]] ნაჭარაშ დაჭყაფუ, თანგუა: „ოჰთერქ უწუ მუშ პატჷნს, მაფა ალფრედის, ნამჷ-და თინა არძა ნორვეგიალშე ოორუეშე ოხორანდჷნ...“]] ნორვეგიას ჟირ ოფიციალურ ჯოხოდვალა უღჷ: ''Norge'' [[ბუკმოლი|ბუკმოლურო]] დო ''Noreg'' [[ნიუნორსკი|ნიუნორსკულო]]. ინგლისურ ჯოხო Norway (ნორვეი) მოურს ჯვეშინგლისურ ზიტყვაშე ''Norþweg'', ნამუთ პირველაშე ეჭარილ რე ოჰთერ ჰალოგალანდარიშ ნაჭარას დოხოლაფირო [[890]] წანას; ქიანაშ ჯოხოდვალა შანენს „ოორუეშ შარას“ ვარ-და „შარას, ნამუთ ოორუეშა მეურსჷნ“. ათეშნერო უჯოხოდეს [[ანგლო-საქსეფი|ანგლო-საქსეფს]] [[ატლანტიშ ოკიანე]]შ ნორვეგიაშ წყარპიჯიშ ღოზშა.<ref name="Nomino-NRK">{{Cite episode |title=Nomino 6:6 |url=https://tv.nrk.no/serie/nomino/DVFJ63000615/sesong-2/episode-6#t=22m18s |access-date=5 October 2016 |series=Nomino |station=[[NRK]] |date=4 October 2016 |season=2 |time=22:18 |language=no |archive-date=6 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161006150442/https://tv.nrk.no/serie/nomino/DVFJ63000615/sesong-2/episode-6#t=22m18s |url-status=live }}</ref><ref name="Tvil-Forskning">{{cite web |url= http://forskning.no/historie-sprak/2016/02/sar-tvil-om-norges-opphav |title= Sår tvil om Norges opphav |date= 29 February 2016 |publisher= Forskning.no for [[Universitetet i Agder]] |language= no |access-date= 1 November 2016 |archive-date= 22 August 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170822095851/http://forskning.no/historie-sprak/2016/02/sar-tvil-om-norges-opphav |url-status= live }}</ref> ბრიტანალ ანგლო-საქსეფ ნორვეგიას [[890]] წანას თაშნეშე უძახჷდეს ''Norðmanna land'' („ნორვეგიალეფიშ დიხა“).<ref name="Nomino-NRK"/><ref name="Tvil-Forskning"/> რე გოთანჯილ არზეფიშ შხვადოშხვანობა თიშ გეშა, უღუდჷ დო ვარი ნორვეგიაშ აბანობურ ჯოხოს დუდშე თიშნერ ეტიმოლოგია, ნამუთ ინგლისურ ფორმასჷნ. ტრადიციულ დომინანტურ თოლწონუათ, ჯოხოშ პირველ კომპონენტ რდჷ [[:wikt:norðr|''norðr'']] (ინგლისურ ''north''-იშ მოჯგურე), ათეშენ ედომუშამ ჯოხო რდჷ ''Norðr [[wikt:vegr|vegr]]'' — „ოორუეშა მიმალ შარა“. თენა მიოწურუანდჷ ნორვეგიაშ წყარპიჯიშ ღოზიშ ნავიგაციაშ მარშრუტშა, ნამუთ აწურედჷ „ობჟათეშ შარას“ (''suðrvegar'' — გერმანიაშო) დო „ბჟაეიოლიშ შარას“ (''austrvegr'' — [[ბალტიაშ ზუღა|ბალტიაშ ზუღაშო]]).<ref>{{cite journal | last=Heide | first=Eldar | title=Noregr tyder nok vegen mot nord, likevel | journal=Namn og Nemne | volume=33 | date=2016 | issn=2703-7371 | url=http://ojs.novus.no/index.php/NON/article/view/1333 | language=nb | access-date=14 August 2023 | page= | archive-date=22 February 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170222105940/http://ojs.novus.no/index.php/NON/article/view/1333 | url-status=live }}</ref> == ისტორია == {{Main|ნორვეგიაშ ისტორია|სკანდინავიაშ ისტორია}} ==პრეისტორია== {{თარი|სკანდინავიაშ პრეისტორია}} [[ფაილი:Bronze Age boats.png|thumb|left|[[სკანდინავიაშ ბრონზეშ ხანი|სკანდინავიაშ ბრონზეშ ხანიშ]] კჷდას ეშნაკვათა ნახატეფი (პეტროგლიფეფი) [[სტეინკერი|სტეინკერს]], [[ცენტრალურ ნორვეგია]]]] ნორვეგიაშ ტერიტორიას ადამიერიშ რინაშ უჯვეშაშ ნოქურეფი წყარპიჯიშ ღოზის რე მეგორაფილ, სოდეთ [[ეკონია ჯამარუა|ეკონია ჯამარუაშ]] ბორჯიშ ჸინუშ ფაქ პირველო ნდღულჷ ჩქ. წ. ე-შ 11 000-შე 8000 წანეფიშ შქას. უჯვეშაშ მენაგორეფ მეკონეფ რე ქუაშ ანჯარეფი (ჯვ. წ. 9500–6000 წწ.), ნამუეფსჷთ გიოგორუეს ოორუეშე — [[ფინმარკი|ფინმარკის]] ([[კომსაშ კულტურა]]) დო ობჟათე-ბჟადალშე — [[როგალანდი|როგალანდის]] ([[ფოსნაშ კულტურა]]). თეორია თე ჟირ კულტურაშ ზოხონობაშ გეშა 1970-იან წანეფს მოჯვეშებულო მირჩქინეს.<ref>{{cite book | author = Klavs Randsborg | date = 14 September 2009 | title = The Anatomy of Denmark: Archaeology and History from the Ice Age to AD 2000 | url = https://archive.org/details/anatomyofdenmark0000rand | publisher = Bloomsbury Academic | pages = | isbn = 978-0-7156-3842-2 | oclc = 1114604682}}</ref> ჯვ. წ. 3000-შე 2500 წანეფიშ ოშქაშეთ, [[ბჟაეიოლ ნორვეგია|ბჟაეიოლ ნორვეგიაშა]] ახალ მახორუეფქ ([[ჸვასვირამ კერამიკაშ კულტურა]]) მორთეს. თინეფ რდეს [[პროტო-ინდოევროპალეფი|ინდოევროპალ]] ფერმერეფი, ნამუეფსჷთ მოჸუნდეს ქერი (ყუბერამი) დო ჸუნდეს ორინჯი; თინეფქ ჭიე-ჭიეთ დოთირეს ბჟადალ ოწყარპიჯიშ მახორუეფი, ნამუეფჷთ დაკებულ რდეს ჯინორუათ დო მეჩხომეობათ. ==რკინაშ ხანი== {{თარი|სკანდინავიაშ ბრონზეშ ხანი|სკანდინავიაშ რკინაშ ხანი}} დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1500 წანაშე ჭიე-ჭიეთ გენშართჷ [[ბრონზე]]ქ. ათე პერიოდიშო დჷმახასიათაფალ რე ზუღაშ არხოს ეგაფილ ონთხორაშე ყორღანეფ (cairns), ნამუეფჷთ ოორუეშე [[ჰარსტადიშ მუნიციპალიტეტი|ჰარსტადშახ]] დო თაშნეშე ობჟათეშე დინოხოლენ რაიონეფსჷთ. კჷდას ეშნაკვათა მოტივეფ გიშაკერზუაფუ [[ქუაშ ხანი]]შ ნახატეფშე — თაქ ეხანტილ რე ნოშეფი, ნამუეფჷთ [[იორტსპრინგიშ ნოში]]ს მოგენს; თაშნეშე აკმეგაფუაფუდჷ კაბეტ ნოშიშ მოგვენ ქუაშ ონთხორუეფი, ნამუეფჷთ [[ქუაშ ნოში|ქუაშ ნოშეფიშ]] ჯოხოთ რენა ჩინებული.<ref>Ling 2008. ''Elevated Rock Art''. GOTARC Serie B. Gothenburg Archaeological Thesis 49. Department of Archaeology and Ancient History, University of Gothenburg, Goumlteborg, 2008. {{ISBN|978-9185245345}}.</ref> რკინაშ ხანიშ ორდოიან ბორჯიშ (ჯვ. წ. ეკონია 500 წანა) გეშა მორჩილ არქეოლოგიურ ტკიცებულება რე. ღურელეფს ნთხორუნდეს კრემაციათ დო თინეფიშ საფულეეფს მორჩილ მუდანობაშ მეკონეფ რდჷ. ჩქ. წ. პირველ ოთხ ოშწანურაშ განწეხანს, ნორვეგიაშ მახორობას რსხუ უღუდჷ რომაალეფიშ დოჸუნელ [[გალია]]წკჷმა; მენაგორეფ რე დოხოლაფირო 70 რომაულ ბრონზეშ ჩუანე, ნამუეფსჷთ შხირას ონთხორუე ურნეფო გჷმირინუანდეს. ობჟათეშ ქიანეფწკჷმა რსხუქ ქიანაშა [[რუნეფი]]შ რჩქინა გენშიღჷ; უჯვეშაშ ჩინებულ ნორვეგიულ რუნულ ნაჭარა მასუმა ოშწანურათ ითარიღებუ.<ref>{{Cite web |date=23 August 2025 |title=Norway - Vikings, Fjords, Sami {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Norway/Earliest-peoples |access-date=23 August 2025 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==ვიკინგეფიშ ეპოქა== {{თარი|ნორვეგიაშ მორჩილ ომაფეეფი|ვიკინგეფიშ ეპოქა}} {{თაშნეშე ქოძირით|ნორვეგიაშ აკოკათუა|ნორვეგიაშ მონძალურ ომაფე}} {{multiple image|align = right|direction = diagonal|total_width = 280|image1 = Le bateau viking dOseberg (4835828216).jpg|caption1 = [[ოსებერგიშ ნოში]] ოსლოშ [[ვიკინგეფიშ ნოშეფიშ მუზეუმი|ვიკინგეფიშ ნოშეფიშ მუზეუმს]]|image2 = Viking swords at Bergen Museum.jpg|caption2 = ნორვეგიას მენაგორეფ [[ვიკინგეფიშ ყამა|ვიკინგეფიშ ყამეფი]], ნამუეფჷთ [[ბერგენიშ მუზეუმი|ბერგენიშ მუზეუმს]] რე ჩუალირი}} სკანდინავიაშ პირველ ისტორიულ ნაჭარეფიშ ბორჯიშო, დოხოლაფირო VIII ოშწანურას, ნორვეგიას მუსხირენ მორჩილ პოლიტიკურ ართულ რდჷ. მირჩქინუაფჷ, ნამჷ-და ორდოიან ვიკინგეფიშ ეპოქას ბჟადალ ნორვეგიას ჩხორო მორჩილ ომაფე რდჷ.<ref>Bjørn Ringstad, ''Vestlandets største gravminner. Et forsøk på lokalisering av forhistoriske maktsentra'', (Bergen, 1986)</ref> არქეოლოგ ბერგლიოტ სოლბერგი ათეშ ოსხირშე ვარაუდენს, ნამჷ-და ედომუშამ ქიანას არძაშ უკულაშ 20 ათეშნერ ართულ რდჷნ.<ref>Bergljot Solberg, ''Jernalderen i Norge'', (Oslo, 2000)</ref> ვიკინგეფიშ ბორჯის, ნორვეგიალ მაგორალეფქ IX ოშწანურას მოხვალამათ ქიმიოგორუეს [[ისლანდია]]ს (მუჟანსჷთ [[ფარერიშ კოკეფი|ფარერიშ კოკეფშა]] მიშესჷნ) დო საბოლათ [[ვინლანდი]]ს — ნამუთ ასე [[კანადა]ს [[ნიუფაუნდლენდი|ნიუფაუნდლენდიშ]] ჯოხოთ რე ჩინებული. ნორვეგიალ ვიკინგეფ არძაშე აქტიურეფ რდეს ოორუე დო ბჟადალ [[ბრიტანეთიშ კოკეფი|ბრიტანეთიშ კოკეფს]] დო ოორუე ამერიკაშ ბჟაეიოლ ნორთეფს.<ref>{{cite web|url=https://naturalhistory.si.edu/vikings/voyage/subset/vinland/archeo.html|title=Vinland Archeology|website=naturalhistory.si.edu|access-date=11 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180308031025/https://naturalhistory.si.edu/vikings/voyage/subset/vinland/archeo.html|archive-date=8 March 2018|url-status=dead}}</ref> [[ფაილი:Gjermundbu helmet - cropped.jpg|thumb|left|upright=0.65|[[იარმუნდბუშ ანჩხაბერი]], ნამუსჷთ მიოგორუეს [[ბუსკერუდი|ბუსკერუდის]]; თენა რე ვიკინგეფიშ ეპოქაშ აკა ჩინებულ ანჩხაბერი, ნამუშ რეკონსტრუქციაჷთ მიხუჯინჷნ.]] ტრადიციაშ მეჯინათ, [[ჰარალდ I (ნორვეგია)|ჰარალდ ფარშავანგიშფერქ]] (Harald Fairhair) 872 წანას [[ჰაფრსფიორდიშ ლჷმა|ჰაფრსფიორდიშ ლჷმაშ]] (სტავანგერწკჷმა) უკულ არძა აკოკათჷ ართ სახენწჷფოთ დო თეშნერო გინირთჷ აკოკათელ ნორვეგიაშ პირველ მაფათ.<ref>[[#Larsen|Larsen]], p. 83.</ref> ჰარალდიშ პატჷნალას თარო ობჟათე ნორვეგიაშ წყარპიჯიშ სახენწჷფო რდჷ. თინა ჸონიერ ხეთ გამაგენდჷ ქიანას დო საგეფიშ მეჯინათ, ანდა ნორვეგიალქ ქიანა ქჷდიტუ დო დახორუშა [[ისლანდია]]შა, ფარერიშ კოკეფშა, [[გრენლანდია]]შა, ბრიტანეთიშ დო ირლანდიაშ ნორთეფშა გეგნორთჷ.<ref>[[R. F. Foster (historian)|Foster, R. F.]] (2001) ''The Oxford History of Ireland''. Oxford University Press. {{ISBN|019280202X}}</ref> X ოშწანურაშ შქა წანეფს, [[ჰააკონ I|ჰააკონ I ჯგირ]] რდჷ ნორვეგიაშ პირველ ქირსიან მაფა, მორო თიშ ცადებეფქ რელიგიაშ გენშუღალუდკონ მეღებულქ ვეჸუ. [[სკანდინავიური მითოლოგია|ჯვეშსკანდინავიურ ტრადიციეფ]] ჭიე-ჭიეთ დოთირუ ქირსიანულქ [[X ოშწანურა]]შ დალიას დო [[XI ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს. თენა თარო მითმიაჭარუ მაფა-მისიონერეფს: [[ოლაფ I|ოლაფ I ტრიგვასონს]] დო [[ოლაფ II|ოლაფ II ჰარალდსონს]] (ჯეგე ოლაფი). ოლაფ ტრიგვასონი მანჯენდჷ რეიდეფს ინგლისის, თინეფს შქას ლონდონსჷთ ქეგიანთხჷ. [[995]] წანას ნორვეგიაშა დორთაშ უკული, ოლაფიქ კუჩხ ქეგედგჷ კოკ [[მოსტერი (კოკი)|მოსტერს]], სოდეთ პირველ ქირსიანულ ოხვამე ეკაგჷ. მოსტერშე ოლაფიქ ოორუეშა, [[ტრონჰეიმი|ტრონჰეიმშა]] მიდართჷ, სოდეთ 995 წანას „ეირათინგის“ (Eyrathing) ნორვეგიაშ მაფათ გეგმაცხადეს.<ref>[[#Larsen|Larsen]], p. 95.</ref> XI ოშწანურაშ ვიკინგეფიშ ისტორიაშ ართ-ართ შანულამ წყუ რე ისლანდიალეფს დო ნორვეგიაშ მაფა ოლაფ II-ს შქას დოდვალირ ხეკულუა (დოხოლ. 1015–1028 წწ.).<ref>Jones, Gwyn, A history of the Vikings (Oxford 2001).</ref> [[ფეოდალიზმი|ფეოდალიზმის]] ნორვეგიას ვარ-და შვედეთის თიშნერო ვამწუძინჷ, მუჭოთ ევროპაშ შხვა ნორთეფს. მორო, სახენწჷფო გამაგალაქ კონსერვატიულ ფეოდალურ ხასიათ მიიღჷ. [[ჰანზაშ რსხუ|ჰანზაშ რსხუქ]] აძვილჷ ომაფე ხეშუულება, ნამჷ-და გალენურ ვაჭრუაშ დო ეკონომიკაშ კაბეტ ნორთშე ხოლო უმოსო დუთმებუდჷკო, თიშ გეშა, ნამჷ-და მაფეფს ჰანზაშ ქვერსემ ვალ გეძჷდეს. ჰანზაშ მონოპოლიურ კონტროლქ ნორვეგიაშ ეკონომიკაშ არძა კლასის ქაწაწჷ, გიშაკერზაფილო გლეხობას, თიშნერო, ნამჷ-და ნორვეგიას რეალურ [[ბურჟუაზია|ბურჟუაზიულ]] კლასის ვამწუძინუჷ.<ref>[[#Larsen|Larsen]], p. 201.</ref> == ეკონომიკა == რესურსეფი - ნაფთი, ლინჯი, ორთაშობურ გაზი, პირიტი, ნიკელი, რკინაშ მადენი, თუთა (ელემენტი), ტყვია, ჩხომი, აკაგაფალ ჯა-ტყა, ჰიდროენერგია. ექსპორტი - ნაფთობ დო ნაფთობპროდუქტეფი, ორთაშობურ გაზი, ჩხომეული. ართამ ერუანულ პროდუქტი - 159 მლრდ $. ერუანულ პროდუქტ ართ შურშ მახორუშა - 31.250 $. ვალუტა - ნორვეგიულ კრონა (NOK). ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> == რესურსეფ ინტერნეტის == * [http://www.norway.no/ Norway.no], ნორვეგიაშ ოფიციალურ პორტალი * [http://www.ssb.no/english/ ნორვეგიაშ სტატისტიკა] * [https://web.archive.org/web/20110811174909/http://www.visitnorway.com/ru მოსვანჯა ნორვეგიას — ნორვეგიაშ ოფიციალურ ტურისტულ პორტალი] * [http://norse.ru/culture/norway/კულტურულოგიურ სტატიეფ ნორვეგიაშე]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://ru.norge.wikia.com/wiki/%D0%9D%D0%BE%D1%80%D0%B2%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D1%8F ნორვეგია ვიკი] ==გეძახინეფი== <references group="გეძახინი"/> == სქოლიო == {{reflist|2}} {{ევროპაშ ქიანეფი}} [[კატეგორია:ნორვეგია]] [[კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი]] pxnigkpxotaybqumftx7l6eirstskpa 0 3476 254882 254718 2026-11-11T12:43:36Z Narazeni 826 254882 wikitext text/x-wiki {{short description|სახენწჷფო ობჟათე ამერიკას}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{lang-es|República de Chile}} |ედომუშამი_ჯოხო = ჩილეშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =ჩილე |შილა = Flag of Chile.svg |გერბი = Coat of arms of Chile.svg |რუკა = CHL orthographic (+all claims).svg |ჰიმნი = [[ჩილეშ სახენწჷფო ჰიმნი|სახენწჷფო ჰიმნი]]<br /><div style="padding-top:0.5em;text-align:center;"><center>[[ფაილი:United States Navy Band - National Anthem of Chile.ogg]]</div></center> |დევიზი =Por la razón o la fuerza<br />({{lang-es|ნებათ ვარდა ნძალათ}}) |ოფიციალური_ნინეფი =[[ესპანური ნინა|ესპანური]] |რელიგია= {{unbulleted list |{{Tree list}} * 73.1% [[ქირსიანობა]] ** 54.0% [[კათოლიციზმ ჩილეს|კათოლიციზმი]] ** 16.3% [[პროტესტანტიზმ ჩილეს|პროტესტანტიზმი]] ** 2.8% შხვა ქირსიანეფი {{Tree list/end}} |25.8% [[ვარელიგიურობა|ვა რელიგიური]] |0.2% [[იუდაიზმი]] |0.1% [[ბუდიზმ ჩილეს|ბუდიზმი]] |0.1% [[ისლამ ჩლეს|ისლამი]] |0.7% შხვა რელიგია}} (2024)<ref name="2024 census stats">{{cite journal|access-date=2025-07-02 |last=Instituto Nacional de Estadísticas de Chile |date=2025-06-30 |periodical=XX Censo Nacional de Población y IX de Vivienda |title=Resultados características de la población: Censo 2024 |url=https://censo2024.ine.gob.cl/wp-content/uploads/2025/06/PRESENTACION-NACIONAL_4_CPV2024.pdf}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref> |ნანანოღა= [[სანტიაგო]]{{efn|კანონმადვალუ ორგანო იდვალუაფუ ნოღა [[ვალპარაისო]]ს.}} |latd=33 |latm=26 |latNS=S |longd=70 |longm=40 |longEW=W |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]], [[საპრეზიდენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ჩილეშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[ხოსე ანტონიო კასტი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 37-ა |ფართობი =756,101.96 |წყარი_% =2.1 |ოეგებიე_მახორობა = 19,629,588<ref>{{Cite web|url=https://ourworldindata.org/grapher/population-with-un-projections?tab=table&time=2023|title=Our World in Data|access-date=11 January 2024|archive-date=12 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120730/https://ourworldindata.org/grapher/population-with-un-projections?tab=table&time=2023|url-status=live}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 63-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2023 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 61 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 198-ო |ედპ_ppp_წანა = 2026 |ედპ_ppp = {{ძინა}} $745.751 მილიარდი<ref name="IMFWEO.CL">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (October 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=13 October 2026 |access-date=13 October 2026}}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 43-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე = {{ძინა}} $37,008<ref name="IMFWEO.CL" /> |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 64-ა |აგი =0.878 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = <span style="color:#090;">ძალამი მაღალი</span> |აგი_რანგი =45-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[ჩილეური პესო|პესო]] |ვალუტაშ_კოდი =CLP |ქიანაშ_კოდი =CL |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC-3|−3]], [[UTC-4|−4]], [[UTC-6|−6]] |ზარხულიშ_ბორჯი =[[UTC-3|−3]], [[UTC-5|−5]]{{efn|მაგალანესი, ჩილეშ ანტარქტიდა დო აისენიშ რეგიონ ედომუშამ წანმოწანაშ განწეხანს UTC−3-ს გჷმირინუანს.}} |cctld = [[.cl]] |ოტელეფონე_კოდი =[[+56]] |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ჩილე''', ოფიციალურო '''ჩილეშ რესპუბლიკა''' ({{lang-es|''República de Chile''; [[მაპუდუნგუნი|მაპუდ]]. ''Gulumapu''}}) — ქიანა [[ობჟათე ამერიკა]]ს, იკათუანს ინწრო ოწყარპიჯე ზოლს [[ანდეფი|ანდეფს]] დო [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეს]] შქას. ოორუეშე უხურგანს [[პერუ]], ოორუე-ბჟაეიოლშე — [[ბოლივია]], ბჟაეიოლშე — [[არგენტინა]] დო ობჟათეშე — [[დრეიკიშ საროტი]]. [[ობჟათე ამერიკა]]ს ხვალე ჩილეს დო [[ეკვადორი|ეკვადორს]] ვა უღჷნა ხურგი [[ბრაზილია]]წკჷმა. ჩილეშ წყარპიჯიშ ღოზი [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეწკჷმა]] აკმადგინანს 6,435 კილომეტრის.<ref>Cite web|title=რასობრივი სტრუქტურა|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html|work=The {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191024000000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html%7Cwork%3DThe |date=2019-10-24 }} World Factbook|publisher=CIA 2007-11-11}}</ref> ჩილეშ ტერიტორიეფშა მიშურს რჩქალ ოკიანეს მადვალჷ [[ხუან-ფერნანდესიშ არქიპელაგი|ხუან-ფერნანდესიშ]], [[სალა-ი-გომესი]]შ, [[დესვენტურადასიშ კოკეფი|დესვენტურადასიშ]] დო [[თანაფაშ კოკი|თანაფაშ]] კოკეფი. ჩილეშ თაშნეშე უღჷ პრეტენზია [[ანქტარქტიკა (ჩილე)|ანქტარქტიკაშ]] ნორთშა (დოხოლაფირო 1250000 კმ²), მორო თე მოთხირი [[ანტარქტიკაშ ხეკულუა]]შ ფარგალეფს ხვადჷ. გინორთელი კონტური — 4 300 სიგჷრძა დო ოშქაშეთ 175 კმ სიგანა ჩილეს მოსოფელს ართ–ართ არძაშე გჷრძე ქიანათ გჷნმართინუანს სიგჷრძა–სიგანაშ მაძირაფალიშ მეჯინათ. წყარპიჯიშ ღოზი 7 800 კმ–ს აკმადგინანს დო თაურეშე ჩილე მოსოფელს მა–6 ქიანა რე. ოორუეშე რსებული [[ტიოზი|ტიოზეფიშ]] იკათუანს დიდი მუდანობაშ მინერალურ რესურსეფს, თარო [[ლინჯი]]ს. ელაზჷმაფათ მორჩილი ცენტრალური ნორთი დომინირენს მახორობაშ მუდანობაშ დო [[ოფუტეშ მეურნობა|ოფუტე-ომეურნე]] რესურსეფიშჸურე. კინ თე ბორჯის, თე ნორთი ქიანაშ პოლიტიკური დო კულტურული ცენტრი რე, სოურეშეთ დიჭყჷ ჩილეშ ექსპანსიაქ [[XIX ოშწანურა]]ს, მუჟამსჷთ თიქ ოორუე დო ობჟათე რეგიონეფი ქიმკისხჷნ. ობჟათე ჩილე დიდარი რე [[ტყა]]ლეფით დო ოდიარუეფით, წჷმორინაფილი რე ნთელი რანწკი ტობეფით დო [[ჩილეშ ვულკანეფიშ ერკებული|ვულკანეფით]]. ობჟათე წყარპიჯიშ ღოზი ფიორდეფიშ, ჸუჯეფიშ, საროტეფიშ, ჩქონეფიშ დო [[ჩილეშ კოკეფიშ ერკებული|კოკეფიშ]] ლაბირინთი რე.<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/outofdate/bgn/chile/192190.htm|title=Bureau of Western Hemisphere Affairs, Background Note: Chile|publisher=[[United States Department of State]]|date=16 December 2011}}</ref> [[XVI ოშწანურა]]ს, ესპანალეფიშ მოულაშახ, ოორუე დო ცენტრალური ჩილე [[ინკეფიშ ცივილიზაცია|ინკეფიშ]] მართუალაშ გიმე რდჷ, ობჟათე–ცენტრალურ ნორთის — დუდიშული [[მაპუჩე]]შ კათა ოხორანდჷ. [[1818]] წანაშ 12 ფურთუთას, ჩილექ [[ესპანეთი]]შე ზოხორინალა გჷმაცხადჷ. [[რჩქალი ოკიანეშ მაჟირა ლჷა|რჩქალ ოკიანეშ ლჷმას]] (1879–83) ჩილექ გიორჯგინჷ ბოლივიას დო პერუს დო დიკუ თიში ასეიანი ოორუე ტერიტორია. [[მაპუჩე]]შ კათაშ რსული დოჸუნალა ჩილექ ხვალე 1880–იან წანეფს მახუჯჷ.<ref>{{cite web|title=Chile|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html|work=[[The World Factbook]]|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=11 November 2007}}</ref> ქიანაქ 16½ წანიანი ოურდუმე დიქტატურაშ პერიოდი (1973–1990) გეგნიღჷ, მუჟამსჷთ გოჭყვიდჷ ვარდა მედინჷ 3 000–შე უმოსი ადამიერქ.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1222764.stm|title=Country profile: Chile |work=BBC News | date=16 December 2009 | accessdate=31 December 2009}}</ref> ასეშო, ჩილე [[ობჟათე ამერიკა|ობჟათე ამერიკაშ]] ართ–ართი არძაშე სტაბილური დო წჷმოძნელი ქიანა რე; აღიარაფილი რე ოშქაშე ნებაგოქუნელობათ დო დჷმაჭყაფჷ ეკონომიკათ. [[ლათინური ამერიკა|ლათინური ამერიკაშ]] ქიანეფს შქას ლიდერენს [[ადამიერული გოვითარაფაშ ინდექსი|ადამიერული გოვითარაფაშ]], კონკურენტღვენობაშ, ართ შური მახორუშა მიშნაველიშ, [[გლობალიზაცია|გლობალიზაციაშ]], ეკონომიკური დუდიშულაშ დო კორუფციაშ დაბალი მაძირაფალეფიშჸურე.<ref name="hdrstats.undp.org">{{cite web|url=http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html|title=Human and income poverty: developing countries|work=UNDP}}</ref> ქიანა რეგიონს თაშნეშე ლიდერი რე სახენწჷფობური ჸონიერობაშ დო [[გლობალური თინჩალაშ ინდექსი]]შჸურე. თეშ უმკუჯინალო, ქიანას მაღალი ეკონომიკური უმანგობა უღჷ, მუჭოთ თეს [[ჯინიშ ინდექსი]] ოძირანსჷნ.<ref>{{cite web|url=http://databank.worldbank.org/ddp/home.do |title=[[World Development Indicators]] |publisher=[[World Bank]] |date=17 April 2012 |accessdate=12 May 2012}}</ref> [[2010]] წანაშ მესის, ჩილექ მაართა ობჟათეამერიკული ქიანათ გჷნირთჷ, ნამუქჷთ [[ეკონომიკური წოროხანდაშ დო გოვითარაფაშ ორგანიზაცია]]შ აკათჷნ.<ref name="OECD_20100507">{{cite web|url=http://www.oecd.org/document/11/0,3343,en_33873108_39418658_45115147_1_1_1_1,00.html|publisher=OECD.org|title=Chile's accession to the OECD|date=7 May 2010}}</ref> ჩილე დჷმარსხუაფალი მაკათური რე [[გაერო]]ში, [[ობჟათე ამერიკაშ ერეფიშ რსხუ]]ში დო [[ლათინური ამერიკაშ დო კარიბიშ ღანჩოშ ქიანეფიშ ჯარალუა|ლათინური ამერიკაშ დო კარიბიშ ღანჩოშ ქიანეფიშ ჯარალუაში]]. == დემოგრაფია == {{თარი|ჩილეშ დემოგრაფია|რელიგია ჩილეს}} '''ჩილეშ მახორობაშ''' მუდანობა დოხოლაფირო 17 მილიონს აკმადგინანს. მახორობაშ 85% ურბანულ არეალს ოხორანს, სოიშე გვერდი (დოხოლაფირო 7 მილიონი) კოცენტრირაფილი რე [[სანტიაგო]]ს. მახორობაშ ძინაშ მაძირაფალი (0.97%) ონდეთ არძაშე დაბალი რე, [[ლათინური ამერიკა|ლათინური ამერიკაშ]] მასშტაბით. მახორობაშ მუდანობა 20 მილიონს დოხოლაფირო 2035–2040 წანეფს მიოჭირჷნუანს. * '''მახორობა''' : 18 006 407 (2015). * '''სახენწჷფო ნინა''' : [[ესპანური ნინა|ესპანური]] * '''რელიგია''' : [[კათოლიციზმი]]. * '''ნანანოღა''' : [[სანტიაგო]] (6 158 080) (2015). * '''ნოღეფ''' : [[პუენტე-ალტო]] (610 118) (2015), ვინია-დელ-მარი (324 836) (2012), [[ანტოფაგასტა (ნოღა)|ანტოფაგასტა]] (380 695) (2012), [[ვალპარაისო]] (284 630) (2012), ტალკაუანო (163 036) (2002). === ეთნიკური ბუნეფი === [[ფაილი:Parinacota volcano.jpg|thumb|250პქ|[[პარინაკოტა (ვულკანი)|ვულკანი პარინაკოტა]] ოორუე ჩილეს]] [[ფაილი:Moai Rano raraku.jpg|thumb|250პქ|[[მოაი]] [[თანაფაშ კოკი]]ს, ჩილე]] [[ოუნივერსიტეტე ნოღა (მექსიკა)|მექსიკაშ ერუანული ავტონომიური უნივერსიტეტიშ]] ლათინური ამერიკაშ მარკვიალი პროფესორი '''ფრანცისკო ლისკანო''' კოროცხჷნს, ნამჷ-და ჩილეშ მოსახლეობაშ 52.7%-ის აკმადგინანა [[ევროპა|ევროპალეფი]], მეტისეფი — დოხოლაფირო 44 %-ის.<ref>{{cite book|url=http://books.google.cl/books?id=LcabJ98-t1wC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=chile+60%25+blancos+Esteva-Fabregat&source=bl&ots=AMUjY09aVi&sig=3PCwfKDokrZYem3dcZ2gkToFIoE&hl=es&ei=k8WjSYT3HJaitgfGncnOBA&sa=X&oi=book_result&resnum=9&ct=result#PPA110,M1|title=Composición Étnica de las Tres Áreas Culturales del Continente Americano al Comienzo del Siglo XXI | isbn=9789707570528 | year=2007 | publisher=Uaem}}</ref> შხვა რკუალაშ მეჯინათ, ჩეკანამეფი შილებე აკმადგინანდან მახორობაშ 60-შე 90 პროცენტშახ.<ref>[http://ukpmc.ac.uk/articlerender.cgi?artid=1352132 Genetic epidemiology of single gene defects in Chile.] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120529002218/http://ukpmc.ac.uk/articlerender.cgi?artid=1352132 |date=2012-05-29 }}</ref><ref>'''Esteva-Fabregat (1988), Book: El mestizaje en lberoamérica''' "''a white majority that would exceed 60% of the Chilean population''".</ref><ref>[http://www.geografia.fflch.usp.br/publicacoes/Geousp/Geousp13/Geousp13_Intercambio_Maurel.htm Argentina, como Chile y Uruguay, su población está formada casi exclusivamente por una población blanca e blanca mestiza procedente del sur de Europa, más del 90% E. García Zarza, 1992, 19.]</ref> [[2002]] წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ, ჩილეშ მახორობაშ ხვალე 3.2% დუდს მირჩქინანს ჩილეშ ჯინჯიერ მახორუთ, იმენტაშობა ესვარილი წჷმოხონეფიშ გამნარყი რე.<ref name="medwave">[http://www.medwave.cl/ciencia/11.act El gradiente sociogenético chileno y sus implicaciones ético-sociales.]</ref> == ნინეფი == == ეკონომიკა == == გეოგრაფია == [[ფაილი:Chile-CIA WFB Map ka.png|thumb|250პქ]] [[ფაილი:Pueblo de San Pedro de Atacama 2013-09-21 11-52-31.jpg|thumb|250პქ|[[ატაკამა]]]] {{თარი|ჩილეშ გეოგრაფია}} ქიანა იდვალუაფუ [[ობჟათე ამერიკა]]ს. თის ძლალმ უნიკალური კონფიგურაცია უღუ — ქიანა გინოზინდილი რე [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეშ]] წყაროიჯის მანგას 4300 კმ-ს, თეწკჷმა ოშქაშე სიგანა 175 კმ. რე. თექ გოპიჯჷ ქიანაშ ორთაშობური მიარეფერუამობა: უკიდაშ ოორუეს იდვალუაფუ მოსოფელიშ არძაშე სქირე ტიოზი [[ატაკამა]], ობჟათეშე — თირამი კონკეფს დო [[ჯიშთი|ჯიშტეფს]] უკებჷ. ფართობი: 756 950 კმ². * [[ჩილეშ კოკეფიშ ერკებული]] * [[ჩილეშ წყარმალუეფიშ ერკებული]] * [[ჩილეშ ვულკანეფიშ ერკებული]] === კლიმატი === ჩილეშ [[კლიმატი]] დიდი მიარეფერუამობათ გიშეგორუაფუ. [[კიოპენიშ კლიმატიშ კლასიფიკაცია|კიოპენიშ კლიმატიშ კლასიფიკაციაშ]] სისტემაშ მეჯინათ, ჩილეს მუთმოფხვადჷნა [[კლიმატი]]შ თარი შკვითი გიმენტიპი, დოჭყაფილი ტიოზიშ კლიმატით ოორუეშე, თებული ალპური ტუნდრათ დო ჯიშთეფით ბჟაეიოლშე დო ობჟთე-ბჟაეიოლშე, ლექინი სუბტროპიკულით [[თანაფაშ კოკი]]ს, ოკიანური ჰეერით ობჟათეშე დო სქირონაშქაზუღურით ქიანაშ ცენტრალურ ნორთის. ქიანაშ ტერიტორიაშ უნენტაშ ნორთის გიშმერთუ ოთხი სეზონი: [[ზარხული]] (''ქირსეთუთა-ფურთუთა''), [[დამორჩილი]] (''მელახი-მესი''), [[ზოთონჯი]] (''მანგი-მარაშინათუთა'') დო [[აფუნი]] (''ეკენია-გერგობათუთა''). == რელიგია == == ნოღეფი == == ისტორია == == ჩინებული ჩილარეფი == {{თარი|ჩილეშ კულტურა|ჩილეშ ლიტერატურა|სპორტი ჩილეს}} * '''პოლიტიკოსეფი''' — [[სალვადორ ალიენდე]], [[აუგუსტო პინოჩეტი]], [[რიკარდო ლაგოსი]], [[მიშელ ბაჩელეტი]]; [[სებასტიან პინიერა]] * '''ჭარუეფი, პოეტეფი''' — [[გაბრიელა მისტრალი]], [[პაბლო ნერუდა]], კარლოს პესოა ველისი, ვისენტე უიდობრო, გონსალო როხასი, პაბლო დე როკა, ნიკანორ პარა, რაულ სურიტა, ისაბელ ალიენდე, ხოსე დონოსო, რობერტო ბოლანიო; * '''მუსიკოსეფი, მობირეეფი''' — კლაუდიო არაუ (1903–1991), [[ვიქტორ ხარა]] (1932–1973), ვიოლეტა პარა (1917–1967), ანხელ პარა (1943–2017), ისაბელ პარა, ფერნანდო უბიერგო; * '''სპორტსმენეფი''' — დავიდ არელიანო, [[კლაუდიო ბრავო]], [[არტურო ვიდალი]], [[მაურისიო ისლა]], [[გარი მედელი]], მარსელო სალასი, [[ივან სამორანო]], [[ალექსის სანჩესი]], ლეონელ სანჩესი, ელიას ფიგეროა (არძა კუჩხბურთი), ლუის ალბერტო აიალა, ფერნანდო გონსალესი, ანიტა ლისანა, მარსელო რიოსი (არძა ჩოგანბურთი). == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.thisischile.cl/ ThisisChile.cl - Official Chile website - English and Spanish version] ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მერკე}} [[კატეგორია:გეოგრაფია]] [[კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:ჩილე]] e4a2sqnreezugavb4uq3guybw702rl1 254883 254882 2026-11-11T12:43:57Z Narazeni 826 /* გეოგრაფია */ 254883 wikitext text/x-wiki {{short description|სახენწჷფო ობჟათე ამერიკას}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{lang-es|República de Chile}} |ედომუშამი_ჯოხო = ჩილეშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =ჩილე |შილა = Flag of Chile.svg |გერბი = Coat of arms of Chile.svg |რუკა = CHL orthographic (+all claims).svg |ჰიმნი = [[ჩილეშ სახენწჷფო ჰიმნი|სახენწჷფო ჰიმნი]]<br /><div style="padding-top:0.5em;text-align:center;"><center>[[ფაილი:United States Navy Band - National Anthem of Chile.ogg]]</div></center> |დევიზი =Por la razón o la fuerza<br />({{lang-es|ნებათ ვარდა ნძალათ}}) |ოფიციალური_ნინეფი =[[ესპანური ნინა|ესპანური]] |რელიგია= {{unbulleted list |{{Tree list}} * 73.1% [[ქირსიანობა]] ** 54.0% [[კათოლიციზმ ჩილეს|კათოლიციზმი]] ** 16.3% [[პროტესტანტიზმ ჩილეს|პროტესტანტიზმი]] ** 2.8% შხვა ქირსიანეფი {{Tree list/end}} |25.8% [[ვარელიგიურობა|ვა რელიგიური]] |0.2% [[იუდაიზმი]] |0.1% [[ბუდიზმ ჩილეს|ბუდიზმი]] |0.1% [[ისლამ ჩლეს|ისლამი]] |0.7% შხვა რელიგია}} (2024)<ref name="2024 census stats">{{cite journal|access-date=2025-07-02 |last=Instituto Nacional de Estadísticas de Chile |date=2025-06-30 |periodical=XX Censo Nacional de Población y IX de Vivienda |title=Resultados características de la población: Censo 2024 |url=https://censo2024.ine.gob.cl/wp-content/uploads/2025/06/PRESENTACION-NACIONAL_4_CPV2024.pdf}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref> |ნანანოღა= [[სანტიაგო]]{{efn|კანონმადვალუ ორგანო იდვალუაფუ ნოღა [[ვალპარაისო]]ს.}} |latd=33 |latm=26 |latNS=S |longd=70 |longm=40 |longEW=W |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]], [[საპრეზიდენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ჩილეშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[ხოსე ანტონიო კასტი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 37-ა |ფართობი =756,101.96 |წყარი_% =2.1 |ოეგებიე_მახორობა = 19,629,588<ref>{{Cite web|url=https://ourworldindata.org/grapher/population-with-un-projections?tab=table&time=2023|title=Our World in Data|access-date=11 January 2024|archive-date=12 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120730/https://ourworldindata.org/grapher/population-with-un-projections?tab=table&time=2023|url-status=live}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 63-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2023 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 61 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 198-ო |ედპ_ppp_წანა = 2026 |ედპ_ppp = {{ძინა}} $745.751 მილიარდი<ref name="IMFWEO.CL">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (October 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=13 October 2026 |access-date=13 October 2026}}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 43-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე = {{ძინა}} $37,008<ref name="IMFWEO.CL" /> |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 64-ა |აგი =0.878 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = <span style="color:#090;">ძალამი მაღალი</span> |აგი_რანგი =45-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[ჩილეური პესო|პესო]] |ვალუტაშ_კოდი =CLP |ქიანაშ_კოდი =CL |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC-3|−3]], [[UTC-4|−4]], [[UTC-6|−6]] |ზარხულიშ_ბორჯი =[[UTC-3|−3]], [[UTC-5|−5]]{{efn|მაგალანესი, ჩილეშ ანტარქტიდა დო აისენიშ რეგიონ ედომუშამ წანმოწანაშ განწეხანს UTC−3-ს გჷმირინუანს.}} |cctld = [[.cl]] |ოტელეფონე_კოდი =[[+56]] |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ჩილე''', ოფიციალურო '''ჩილეშ რესპუბლიკა''' ({{lang-es|''República de Chile''; [[მაპუდუნგუნი|მაპუდ]]. ''Gulumapu''}}) — ქიანა [[ობჟათე ამერიკა]]ს, იკათუანს ინწრო ოწყარპიჯე ზოლს [[ანდეფი|ანდეფს]] დო [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეს]] შქას. ოორუეშე უხურგანს [[პერუ]], ოორუე-ბჟაეიოლშე — [[ბოლივია]], ბჟაეიოლშე — [[არგენტინა]] დო ობჟათეშე — [[დრეიკიშ საროტი]]. [[ობჟათე ამერიკა]]ს ხვალე ჩილეს დო [[ეკვადორი|ეკვადორს]] ვა უღჷნა ხურგი [[ბრაზილია]]წკჷმა. ჩილეშ წყარპიჯიშ ღოზი [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეწკჷმა]] აკმადგინანს 6,435 კილომეტრის.<ref>Cite web|title=რასობრივი სტრუქტურა|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html|work=The {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191024000000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html%7Cwork%3DThe |date=2019-10-24 }} World Factbook|publisher=CIA 2007-11-11}}</ref> ჩილეშ ტერიტორიეფშა მიშურს რჩქალ ოკიანეს მადვალჷ [[ხუან-ფერნანდესიშ არქიპელაგი|ხუან-ფერნანდესიშ]], [[სალა-ი-გომესი]]შ, [[დესვენტურადასიშ კოკეფი|დესვენტურადასიშ]] დო [[თანაფაშ კოკი|თანაფაშ]] კოკეფი. ჩილეშ თაშნეშე უღჷ პრეტენზია [[ანქტარქტიკა (ჩილე)|ანქტარქტიკაშ]] ნორთშა (დოხოლაფირო 1250000 კმ²), მორო თე მოთხირი [[ანტარქტიკაშ ხეკულუა]]შ ფარგალეფს ხვადჷ. გინორთელი კონტური — 4 300 სიგჷრძა დო ოშქაშეთ 175 კმ სიგანა ჩილეს მოსოფელს ართ–ართ არძაშე გჷრძე ქიანათ გჷნმართინუანს სიგჷრძა–სიგანაშ მაძირაფალიშ მეჯინათ. წყარპიჯიშ ღოზი 7 800 კმ–ს აკმადგინანს დო თაურეშე ჩილე მოსოფელს მა–6 ქიანა რე. ოორუეშე რსებული [[ტიოზი|ტიოზეფიშ]] იკათუანს დიდი მუდანობაშ მინერალურ რესურსეფს, თარო [[ლინჯი]]ს. ელაზჷმაფათ მორჩილი ცენტრალური ნორთი დომინირენს მახორობაშ მუდანობაშ დო [[ოფუტეშ მეურნობა|ოფუტე-ომეურნე]] რესურსეფიშჸურე. კინ თე ბორჯის, თე ნორთი ქიანაშ პოლიტიკური დო კულტურული ცენტრი რე, სოურეშეთ დიჭყჷ ჩილეშ ექსპანსიაქ [[XIX ოშწანურა]]ს, მუჟამსჷთ თიქ ოორუე დო ობჟათე რეგიონეფი ქიმკისხჷნ. ობჟათე ჩილე დიდარი რე [[ტყა]]ლეფით დო ოდიარუეფით, წჷმორინაფილი რე ნთელი რანწკი ტობეფით დო [[ჩილეშ ვულკანეფიშ ერკებული|ვულკანეფით]]. ობჟათე წყარპიჯიშ ღოზი ფიორდეფიშ, ჸუჯეფიშ, საროტეფიშ, ჩქონეფიშ დო [[ჩილეშ კოკეფიშ ერკებული|კოკეფიშ]] ლაბირინთი რე.<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/outofdate/bgn/chile/192190.htm|title=Bureau of Western Hemisphere Affairs, Background Note: Chile|publisher=[[United States Department of State]]|date=16 December 2011}}</ref> [[XVI ოშწანურა]]ს, ესპანალეფიშ მოულაშახ, ოორუე დო ცენტრალური ჩილე [[ინკეფიშ ცივილიზაცია|ინკეფიშ]] მართუალაშ გიმე რდჷ, ობჟათე–ცენტრალურ ნორთის — დუდიშული [[მაპუჩე]]შ კათა ოხორანდჷ. [[1818]] წანაშ 12 ფურთუთას, ჩილექ [[ესპანეთი]]შე ზოხორინალა გჷმაცხადჷ. [[რჩქალი ოკიანეშ მაჟირა ლჷა|რჩქალ ოკიანეშ ლჷმას]] (1879–83) ჩილექ გიორჯგინჷ ბოლივიას დო პერუს დო დიკუ თიში ასეიანი ოორუე ტერიტორია. [[მაპუჩე]]შ კათაშ რსული დოჸუნალა ჩილექ ხვალე 1880–იან წანეფს მახუჯჷ.<ref>{{cite web|title=Chile|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html|work=[[The World Factbook]]|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=11 November 2007}}</ref> ქიანაქ 16½ წანიანი ოურდუმე დიქტატურაშ პერიოდი (1973–1990) გეგნიღჷ, მუჟამსჷთ გოჭყვიდჷ ვარდა მედინჷ 3 000–შე უმოსი ადამიერქ.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1222764.stm|title=Country profile: Chile |work=BBC News | date=16 December 2009 | accessdate=31 December 2009}}</ref> ასეშო, ჩილე [[ობჟათე ამერიკა|ობჟათე ამერიკაშ]] ართ–ართი არძაშე სტაბილური დო წჷმოძნელი ქიანა რე; აღიარაფილი რე ოშქაშე ნებაგოქუნელობათ დო დჷმაჭყაფჷ ეკონომიკათ. [[ლათინური ამერიკა|ლათინური ამერიკაშ]] ქიანეფს შქას ლიდერენს [[ადამიერული გოვითარაფაშ ინდექსი|ადამიერული გოვითარაფაშ]], კონკურენტღვენობაშ, ართ შური მახორუშა მიშნაველიშ, [[გლობალიზაცია|გლობალიზაციაშ]], ეკონომიკური დუდიშულაშ დო კორუფციაშ დაბალი მაძირაფალეფიშჸურე.<ref name="hdrstats.undp.org">{{cite web|url=http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html|title=Human and income poverty: developing countries|work=UNDP}}</ref> ქიანა რეგიონს თაშნეშე ლიდერი რე სახენწჷფობური ჸონიერობაშ დო [[გლობალური თინჩალაშ ინდექსი]]შჸურე. თეშ უმკუჯინალო, ქიანას მაღალი ეკონომიკური უმანგობა უღჷ, მუჭოთ თეს [[ჯინიშ ინდექსი]] ოძირანსჷნ.<ref>{{cite web|url=http://databank.worldbank.org/ddp/home.do |title=[[World Development Indicators]] |publisher=[[World Bank]] |date=17 April 2012 |accessdate=12 May 2012}}</ref> [[2010]] წანაშ მესის, ჩილექ მაართა ობჟათეამერიკული ქიანათ გჷნირთჷ, ნამუქჷთ [[ეკონომიკური წოროხანდაშ დო გოვითარაფაშ ორგანიზაცია]]შ აკათჷნ.<ref name="OECD_20100507">{{cite web|url=http://www.oecd.org/document/11/0,3343,en_33873108_39418658_45115147_1_1_1_1,00.html|publisher=OECD.org|title=Chile's accession to the OECD|date=7 May 2010}}</ref> ჩილე დჷმარსხუაფალი მაკათური რე [[გაერო]]ში, [[ობჟათე ამერიკაშ ერეფიშ რსხუ]]ში დო [[ლათინური ამერიკაშ დო კარიბიშ ღანჩოშ ქიანეფიშ ჯარალუა|ლათინური ამერიკაშ დო კარიბიშ ღანჩოშ ქიანეფიშ ჯარალუაში]]. == დემოგრაფია == {{თარი|ჩილეშ დემოგრაფია|რელიგია ჩილეს}} '''ჩილეშ მახორობაშ''' მუდანობა დოხოლაფირო 17 მილიონს აკმადგინანს. მახორობაშ 85% ურბანულ არეალს ოხორანს, სოიშე გვერდი (დოხოლაფირო 7 მილიონი) კოცენტრირაფილი რე [[სანტიაგო]]ს. მახორობაშ ძინაშ მაძირაფალი (0.97%) ონდეთ არძაშე დაბალი რე, [[ლათინური ამერიკა|ლათინური ამერიკაშ]] მასშტაბით. მახორობაშ მუდანობა 20 მილიონს დოხოლაფირო 2035–2040 წანეფს მიოჭირჷნუანს. * '''მახორობა''' : 18 006 407 (2015). * '''სახენწჷფო ნინა''' : [[ესპანური ნინა|ესპანური]] * '''რელიგია''' : [[კათოლიციზმი]]. * '''ნანანოღა''' : [[სანტიაგო]] (6 158 080) (2015). * '''ნოღეფ''' : [[პუენტე-ალტო]] (610 118) (2015), ვინია-დელ-მარი (324 836) (2012), [[ანტოფაგასტა (ნოღა)|ანტოფაგასტა]] (380 695) (2012), [[ვალპარაისო]] (284 630) (2012), ტალკაუანო (163 036) (2002). === ეთნიკური ბუნეფი === [[ფაილი:Parinacota volcano.jpg|thumb|250პქ|[[პარინაკოტა (ვულკანი)|ვულკანი პარინაკოტა]] ოორუე ჩილეს]] [[ფაილი:Moai Rano raraku.jpg|thumb|250პქ|[[მოაი]] [[თანაფაშ კოკი]]ს, ჩილე]] [[ოუნივერსიტეტე ნოღა (მექსიკა)|მექსიკაშ ერუანული ავტონომიური უნივერსიტეტიშ]] ლათინური ამერიკაშ მარკვიალი პროფესორი '''ფრანცისკო ლისკანო''' კოროცხჷნს, ნამჷ-და ჩილეშ მოსახლეობაშ 52.7%-ის აკმადგინანა [[ევროპა|ევროპალეფი]], მეტისეფი — დოხოლაფირო 44 %-ის.<ref>{{cite book|url=http://books.google.cl/books?id=LcabJ98-t1wC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=chile+60%25+blancos+Esteva-Fabregat&source=bl&ots=AMUjY09aVi&sig=3PCwfKDokrZYem3dcZ2gkToFIoE&hl=es&ei=k8WjSYT3HJaitgfGncnOBA&sa=X&oi=book_result&resnum=9&ct=result#PPA110,M1|title=Composición Étnica de las Tres Áreas Culturales del Continente Americano al Comienzo del Siglo XXI | isbn=9789707570528 | year=2007 | publisher=Uaem}}</ref> შხვა რკუალაშ მეჯინათ, ჩეკანამეფი შილებე აკმადგინანდან მახორობაშ 60-შე 90 პროცენტშახ.<ref>[http://ukpmc.ac.uk/articlerender.cgi?artid=1352132 Genetic epidemiology of single gene defects in Chile.] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120529002218/http://ukpmc.ac.uk/articlerender.cgi?artid=1352132 |date=2012-05-29 }}</ref><ref>'''Esteva-Fabregat (1988), Book: El mestizaje en lberoamérica''' "''a white majority that would exceed 60% of the Chilean population''".</ref><ref>[http://www.geografia.fflch.usp.br/publicacoes/Geousp/Geousp13/Geousp13_Intercambio_Maurel.htm Argentina, como Chile y Uruguay, su población está formada casi exclusivamente por una población blanca e blanca mestiza procedente del sur de Europa, más del 90% E. García Zarza, 1992, 19.]</ref> [[2002]] წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ, ჩილეშ მახორობაშ ხვალე 3.2% დუდს მირჩქინანს ჩილეშ ჯინჯიერ მახორუთ, იმენტაშობა ესვარილი წჷმოხონეფიშ გამნარყი რე.<ref name="medwave">[http://www.medwave.cl/ciencia/11.act El gradiente sociogenético chileno y sus implicaciones ético-sociales.]</ref> == ნინეფი == == ეკონომიკა == == გეოგრაფია == [[ფაილი:Chile-CIA WFB Map ka.png|thumb|250პქ]] [[ფაილი:Pueblo de San Pedro de Atacama 2013-09-21 11-52-31.jpg|thumb|250პქ|[[ატაკამა]]]] {{თარი|ჩილეშ გეოგრაფია}} ქიანა იდვალუაფუ [[ობჟათე ამერიკა]]ს. თის ძლალმ უნიკალური კონფიგურაცია უღუ — ქიანა გინოზინდილი რე [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეშ]] წყაროიჯის მანგას 4300 კმ-ს, თეწკჷმა ოშქაშე სიგანა 175 კმ. რე. თექ გოპიჯჷ ქიანაშ ორთაშობური მიარეფერუამობა: უკიდაშ ოორუეს იდვალუაფუ მოსოფელიშ არძაშე სქირე ტიოზი [[ატაკამა]], ობჟათეშე — თირამი კონკეფს დო [[ჯიშთი|ჯიშთეფს]] უკებჷ. ფართობი: 756 950 კმ². * [[ჩილეშ კოკეფიშ ერკებული]] * [[ჩილეშ წყარმალუეფიშ ერკებული]] * [[ჩილეშ ვულკანეფიშ ერკებული]] === კლიმატი === ჩილეშ [[კლიმატი]] დიდი მიარეფერუამობათ გიშეგორუაფუ. [[კიოპენიშ კლიმატიშ კლასიფიკაცია|კიოპენიშ კლიმატიშ კლასიფიკაციაშ]] სისტემაშ მეჯინათ, ჩილეს მუთმოფხვადჷნა [[კლიმატი]]შ თარი შკვითი გიმენტიპი, დოჭყაფილი ტიოზიშ კლიმატით ოორუეშე, თებული ალპური ტუნდრათ დო ჯიშთეფით ბჟაეიოლშე დო ობჟთე-ბჟაეიოლშე, ლექინი სუბტროპიკულით [[თანაფაშ კოკი]]ს, ოკიანური ჰეერით ობჟათეშე დო სქირონაშქაზუღურით ქიანაშ ცენტრალურ ნორთის. ქიანაშ ტერიტორიაშ უნენტაშ ნორთის გიშმერთუ ოთხი სეზონი: [[ზარხული]] (''ქირსეთუთა-ფურთუთა''), [[დამორჩილი]] (''მელახი-მესი''), [[ზოთონჯი]] (''მანგი-მარაშინათუთა'') დო [[აფუნი]] (''ეკენია-გერგობათუთა''). == რელიგია == == ნოღეფი == == ისტორია == == ჩინებული ჩილარეფი == {{თარი|ჩილეშ კულტურა|ჩილეშ ლიტერატურა|სპორტი ჩილეს}} * '''პოლიტიკოსეფი''' — [[სალვადორ ალიენდე]], [[აუგუსტო პინოჩეტი]], [[რიკარდო ლაგოსი]], [[მიშელ ბაჩელეტი]]; [[სებასტიან პინიერა]] * '''ჭარუეფი, პოეტეფი''' — [[გაბრიელა მისტრალი]], [[პაბლო ნერუდა]], კარლოს პესოა ველისი, ვისენტე უიდობრო, გონსალო როხასი, პაბლო დე როკა, ნიკანორ პარა, რაულ სურიტა, ისაბელ ალიენდე, ხოსე დონოსო, რობერტო ბოლანიო; * '''მუსიკოსეფი, მობირეეფი''' — კლაუდიო არაუ (1903–1991), [[ვიქტორ ხარა]] (1932–1973), ვიოლეტა პარა (1917–1967), ანხელ პარა (1943–2017), ისაბელ პარა, ფერნანდო უბიერგო; * '''სპორტსმენეფი''' — დავიდ არელიანო, [[კლაუდიო ბრავო]], [[არტურო ვიდალი]], [[მაურისიო ისლა]], [[გარი მედელი]], მარსელო სალასი, [[ივან სამორანო]], [[ალექსის სანჩესი]], ლეონელ სანჩესი, ელიას ფიგეროა (არძა კუჩხბურთი), ლუის ალბერტო აიალა, ფერნანდო გონსალესი, ანიტა ლისანა, მარსელო რიოსი (არძა ჩოგანბურთი). == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.thisischile.cl/ ThisisChile.cl - Official Chile website - English and Spanish version] ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მერკე}} [[კატეგორია:გეოგრაფია]] [[კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:ჩილე]] sj36kyo9sy66hwydthls2iqgcvwtm9s 254884 254883 2026-11-11T12:55:48Z Narazeni 826 254884 wikitext text/x-wiki {{short description|სახენწჷფო ობჟათე ამერიკას}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{lang-es|República de Chile}} |ედომუშამი_ჯოხო = ჩილეშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =ჩილე |შილა = Flag of Chile.svg |გერბი = Coat of arms of Chile.svg |რუკა = CHL orthographic (+all claims).svg |ჰიმნი = [[ჩილეშ სახენწჷფო ჰიმნი|სახენწჷფო ჰიმნი]]<br /><div style="padding-top:0.5em;text-align:center;"><center>[[ფაილი:United States Navy Band - National Anthem of Chile.ogg]]</div></center> |დევიზი =Por la razón o la fuerza<br />({{lang-es|ნებათ ვარდა ნძალათ}}) |ოფიციალური_ნინეფი =[[ესპანური ნინა|ესპანური]] |რელიგია= {{unbulleted list |{{Tree list}} * 73.1% [[ქირსიანობა]] ** 54.0% [[კათოლიციზმ ჩილეს|კათოლიციზმი]] ** 16.3% [[პროტესტანტიზმ ჩილეს|პროტესტანტიზმი]] ** 2.8% შხვა ქირსიანეფი {{Tree list/end}} |25.8% [[ვარელიგიურობა|ვა რელიგიური]] |0.2% [[იუდაიზმი]] |0.1% [[ბუდიზმ ჩილეს|ბუდიზმი]] |0.1% [[ისლამ ჩლეს|ისლამი]] |0.7% შხვა რელიგია}} (2024)<ref name="2024 census stats">{{cite journal|access-date=2025-07-02 |last=Instituto Nacional de Estadísticas de Chile |date=2025-06-30 |periodical=XX Censo Nacional de Población y IX de Vivienda |title=Resultados características de la población: Censo 2024 |url=https://censo2024.ine.gob.cl/wp-content/uploads/2025/06/PRESENTACION-NACIONAL_4_CPV2024.pdf}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref> |ნანანოღა= [[სანტიაგო]]{{efn|კანონმადვალუ ორგანო იდვალუაფუ ნოღა [[ვალპარაისო]]ს.}} |latd=33 |latm=26 |latNS=S |longd=70 |longm=40 |longEW=W |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]], [[საპრეზიდენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ჩილეშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[ხოსე ანტონიო კასტი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 37-ა |ფართობი =756,101.96 |წყარი_% =2.1 |ოეგებიე_მახორობა = 19,629,588<ref>{{Cite web|url=https://ourworldindata.org/grapher/population-with-un-projections?tab=table&time=2023|title=Our World in Data|access-date=11 January 2024|archive-date=12 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120730/https://ourworldindata.org/grapher/population-with-un-projections?tab=table&time=2023|url-status=live}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 63-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2023 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 61 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 198-ო |ედპ_ppp_წანა = 2026 |ედპ_ppp = {{ძინა}} $745.751 მილიარდი<ref name="IMFWEO.CL">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (October 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=13 October 2026 |access-date=13 October 2026}}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 43-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე = {{ძინა}} $37,008<ref name="IMFWEO.CL" /> |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 64-ა |აგი =0.878 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = <span style="color:#090;">ძალამი მაღალი</span> |აგი_რანგი =45-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[ჩილეური პესო|პესო]] |ვალუტაშ_კოდი =CLP |ქიანაშ_კოდი =CL |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC-3|−3]], [[UTC-4|−4]], [[UTC-6|−6]] |ზარხულიშ_ბორჯი =[[UTC-3|−3]], [[UTC-5|−5]]{{efn|მაგალანესი, ჩილეშ ანტარქტიდა დო აისენიშ რეგიონ ედომუშამ წანმოწანაშ განწეხანს UTC−3-ს გჷმირინუანს.}} |cctld = [[.cl]] |ოტელეფონე_კოდი =[[+56]] |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ჩილე''', ოფიციალურო '''ჩილეშ რესპუბლიკა''' ({{lang-es|''República de Chile''; [[მაპუდუნგუნი|მაპუდ]]. ''Gulumapu''}}) — ქიანა [[ობჟათე ამერიკა]]ს, იკათუანს ინწრო ოწყარპიჯე ზოლს [[ანდეფი|ანდეფს]] დო [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეს]] შქას. ოორუეშე უხურგანს [[პერუ]], ოორუე-ბჟაეიოლშე — [[ბოლივია]], ბჟაეიოლშე — [[არგენტინა]] დო ობჟათეშე — [[დრეიკიშ საროტი]]. [[ობჟათე ამერიკა]]ს ხვალე ჩილეს დო [[ეკვადორი|ეკვადორს]] ვა უღჷნა ხურგი [[ბრაზილია]]წკჷმა. ჩილეშ წყარპიჯიშ ღოზი [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეწკჷმა]] აკმადგინანს 6,435 კილომეტრის.<ref>Cite web|title=რასობრივი სტრუქტურა|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html|work=The {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191024000000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html%7Cwork%3DThe |date=2019-10-24 }} World Factbook|publisher=CIA 2007-11-11}}</ref> ჩილეშ ტერიტორიეფშა მიშურს რჩქალ ოკიანეს მადვალჷ [[ხუან-ფერნანდესიშ არქიპელაგი|ხუან-ფერნანდესიშ]], [[სალა-ი-გომესი]]შ, [[დესვენტურადასიშ კოკეფი|დესვენტურადასიშ]] დო [[თანაფაშ კოკი|თანაფაშ]] კოკეფი. ჩილეშ თაშნეშე უღჷ პრეტენზია [[ჩილეშ ანტარქტიდაშ ტერიტორია|ანქტარქტიდაშ]] ნორთშა (დოხოლაფირო 1250000 კმ²), მორო თე მოთხირი [[ანტარქტიდაშ ხეკულუა]]შ ფარგალეფს ხვადჷ. გინორთელი კონტური — 4 300 სიგჷრძა დო ოშქაშეთ 175 კმ სიგანა ჩილეს მოსოფელს ართ–ართ არძაშე გჷრძე ქიანათ გჷნმართინუანს სიგჷრძა–სიგანაშ მაძირაფალიშ მეჯინათ. წყარპიჯიშ ღოზი 7 800 კმ–ს აკმადგინანს დო თაურეშე ჩილე მოსოფელს მა–6 ქიანა რე. ოორუეშე რსებული [[ტიოზი|ტიოზეფიშ]] იკათუანს დიდი მუდანობაშ მინერალურ რესურსეფს, თარო [[ლინჯი]]ს. ელაზჷმაფათ მორჩილი ცენტრალური ნორთი დომინირენს მახორობაშ მუდანობაშ დო [[ოფუტეშ მეურნობა|ოფუტე-ომეურნე]] რესურსეფიშჸურე. კინ თე ბორჯის, თე ნორთი ქიანაშ პოლიტიკური დო კულტურული ცენტრი რე, სოურეშეთ დიჭყჷ ჩილეშ ექსპანსიაქ [[XIX ოშწანურა]]ს, მუჟამსჷთ თიქ ოორუე დო ობჟათე რეგიონეფი ქიმკისხჷნ. ობჟათე ჩილე დიდარი რე [[ტყა]]ლეფით დო ოდიარუეფით, წჷმორინაფილი რე ნთელი რანწკი ტობეფით დო [[ჩილეშ ვულკანეფიშ ერკებული|ვულკანეფით]]. ობჟათე წყარპიჯიშ ღოზი ფიორდეფიშ, ჸუჯეფიშ, საროტეფიშ, ჩქონეფიშ დო [[ჩილეშ კოკეფიშ ერკებული|კოკეფიშ]] ლაბირინთი რე.<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/outofdate/bgn/chile/192190.htm|title=Bureau of Western Hemisphere Affairs, Background Note: Chile|publisher=[[United States Department of State]]|date=16 December 2011}}</ref> [[XVI ოშწანურა]]ს, ესპანალეფიშ მოულაშახ, ოორუე დო ცენტრალური ჩილე [[ინკეფიშ ცივილიზაცია|ინკეფიშ]] მართუალაშ გიმე რდჷ, ობჟათე–ცენტრალურ ნორთის — დუდიშული [[მაპუჩე]]შ კათა ოხორანდჷ. [[1818]] წანაშ 12 ფურთუთას, ჩილექ [[ესპანეთი]]შე ზოხორინალა გჷმაცხადჷ. [[რჩქალი ოკიანეშ მაჟირა ლჷა|რჩქალ ოკიანეშ ლჷმას]] (1879–83) ჩილექ გიორჯგინჷ ბოლივიას დო პერუს დო დიკუ თიში ასეიანი ოორუე ტერიტორია. [[მაპუჩე]]შ კათაშ რსული დოჸუნალა ჩილექ ხვალე 1880–იან წანეფს მახუჯჷ.<ref>{{cite web|title=Chile|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html|work=[[The World Factbook]]|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=11 November 2007}}</ref> ქიანაქ 16½ წანიანი ოურდუმე დიქტატურაშ პერიოდი (1973–1990) გეგნიღჷ, მუჟამსჷთ გოჭყვიდჷ ვარდა მედინჷ 3 000–შე უმოსი ადამიერქ.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1222764.stm|title=Country profile: Chile |work=BBC News | date=16 December 2009 | accessdate=31 December 2009}}</ref> ასეშო, ჩილე [[ობჟათე ამერიკა|ობჟათე ამერიკაშ]] ართ–ართი არძაშე სტაბილური დო წჷმოძნელი ქიანა რე; აღიარაფილი რე ოშქაშე ნებაგოქუნელობათ დო დჷმაჭყაფჷ ეკონომიკათ. [[ლათინური ამერიკა|ლათინური ამერიკაშ]] ქიანეფს შქას ლიდერენს [[ადამიერული გოვითარაფაშ ინდექსი|ადამიერული გოვითარაფაშ]], კონკურენტღვენობაშ, ართ შური მახორუშა მიშნაველიშ, [[გლობალიზაცია|გლობალიზაციაშ]], ეკონომიკური დუდიშულაშ დო კორუფციაშ დაბალი მაძირაფალეფიშჸურე.<ref name="hdrstats.undp.org">{{cite web|url=http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html|title=Human and income poverty: developing countries|work=UNDP}}</ref> ქიანა რეგიონს თაშნეშე ლიდერი რე სახენწჷფობური ჸონიერობაშ დო [[გლობალური თინჩალაშ ინდექსი]]შჸურე. თეშ უმკუჯინალო, ქიანას მაღალი ეკონომიკური უმანგობა უღჷ, მუჭოთ თეს [[ჯინიშ ინდექსი]] ოძირანსჷნ.<ref>{{cite web|url=http://databank.worldbank.org/ddp/home.do |title=[[World Development Indicators]] |publisher=[[World Bank]] |date=17 April 2012 |accessdate=12 May 2012}}</ref> [[2010]] წანაშ მესის, ჩილექ მაართა ობჟათეამერიკული ქიანათ გჷნირთჷ, ნამუქჷთ [[ეკონომიკური წოროხანდაშ დო გოვითარაფაშ ორგანიზაცია]]შ აკათჷნ.<ref name="OECD_20100507">{{cite web|url=http://www.oecd.org/document/11/0,3343,en_33873108_39418658_45115147_1_1_1_1,00.html|publisher=OECD.org|title=Chile's accession to the OECD|date=7 May 2010}}</ref> ჩილე დჷმარსხუაფალი მაკათური რე [[გაერო]]ში, [[ობჟათე ამერიკაშ ერეფიშ რსხუ]]ში დო [[ლათინური ამერიკაშ დო კარიბიშ ღანჩოშ ქიანეფიშ ჯარალუა|ლათინური ამერიკაშ დო კარიბიშ ღანჩოშ ქიანეფიშ ჯარალუაში]]. == დემოგრაფია == {{თარი|ჩილეშ დემოგრაფია|რელიგია ჩილეს}} '''ჩილეშ მახორობაშ''' მუდანობა დოხოლაფირო 17 მილიონს აკმადგინანს. მახორობაშ 85% ურბანულ არეალს ოხორანს, სოიშე გვერდი (დოხოლაფირო 7 მილიონი) კოცენტრირაფილი რე [[სანტიაგო]]ს. მახორობაშ ძინაშ მაძირაფალი (0.97%) ონდეთ არძაშე დაბალი რე, [[ლათინური ამერიკა|ლათინური ამერიკაშ]] მასშტაბით. მახორობაშ მუდანობა 20 მილიონს დოხოლაფირო 2035–2040 წანეფს მიოჭირჷნუანს. * '''მახორობა''' : 18 006 407 (2015). * '''სახენწჷფო ნინა''' : [[ესპანური ნინა|ესპანური]] * '''რელიგია''' : [[კათოლიციზმი]]. * '''ნანანოღა''' : [[სანტიაგო]] (6 158 080) (2015). * '''ნოღეფ''' : [[პუენტე-ალტო]] (610 118) (2015), ვინია-დელ-მარი (324 836) (2012), [[ანტოფაგასტა (ნოღა)|ანტოფაგასტა]] (380 695) (2012), [[ვალპარაისო]] (284 630) (2012), ტალკაუანო (163 036) (2002). === ეთნიკური ბუნეფი === [[ფაილი:Parinacota volcano.jpg|thumb|250პქ|[[პარინაკოტა (ვულკანი)|ვულკანი პარინაკოტა]] ოორუე ჩილეს]] [[ფაილი:Moai Rano raraku.jpg|thumb|250პქ|[[მოაი]] [[თანაფაშ კოკი]]ს, ჩილე]] [[ოუნივერსიტეტე ნოღა (მექსიკა)|მექსიკაშ ერუანული ავტონომიური უნივერსიტეტიშ]] ლათინური ამერიკაშ მარკვიალი პროფესორი '''ფრანცისკო ლისკანო''' კოროცხჷნს, ნამჷ-და ჩილეშ მოსახლეობაშ 52.7%-ის აკმადგინანა [[ევროპა|ევროპალეფი]], მეტისეფი — დოხოლაფირო 44 %-ის.<ref>{{cite book|url=http://books.google.cl/books?id=LcabJ98-t1wC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=chile+60%25+blancos+Esteva-Fabregat&source=bl&ots=AMUjY09aVi&sig=3PCwfKDokrZYem3dcZ2gkToFIoE&hl=es&ei=k8WjSYT3HJaitgfGncnOBA&sa=X&oi=book_result&resnum=9&ct=result#PPA110,M1|title=Composición Étnica de las Tres Áreas Culturales del Continente Americano al Comienzo del Siglo XXI | isbn=9789707570528 | year=2007 | publisher=Uaem}}</ref> შხვა რკუალაშ მეჯინათ, ჩეკანამეფი შილებე აკმადგინანდან მახორობაშ 60-შე 90 პროცენტშახ.<ref>[http://ukpmc.ac.uk/articlerender.cgi?artid=1352132 Genetic epidemiology of single gene defects in Chile.] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120529002218/http://ukpmc.ac.uk/articlerender.cgi?artid=1352132 |date=2012-05-29 }}</ref><ref>'''Esteva-Fabregat (1988), Book: El mestizaje en lberoamérica''' "''a white majority that would exceed 60% of the Chilean population''".</ref><ref>[http://www.geografia.fflch.usp.br/publicacoes/Geousp/Geousp13/Geousp13_Intercambio_Maurel.htm Argentina, como Chile y Uruguay, su población está formada casi exclusivamente por una población blanca e blanca mestiza procedente del sur de Europa, más del 90% E. García Zarza, 1992, 19.]</ref> [[2002]] წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ, ჩილეშ მახორობაშ ხვალე 3.2% დუდს მირჩქინანს ჩილეშ ჯინჯიერ მახორუთ, იმენტაშობა ესვარილი წჷმოხონეფიშ გამნარყი რე.<ref name="medwave">[http://www.medwave.cl/ciencia/11.act El gradiente sociogenético chileno y sus implicaciones ético-sociales.]</ref> == ნინეფი == == ეკონომიკა == == გეოგრაფია == [[ფაილი:Chile-CIA WFB Map ka.png|thumb|250პქ]] [[ფაილი:Pueblo de San Pedro de Atacama 2013-09-21 11-52-31.jpg|thumb|250პქ|[[ატაკამა]]]] {{თარი|ჩილეშ გეოგრაფია}} ქიანა იდვალუაფუ [[ობჟათე ამერიკა]]ს. თის ძლალმ უნიკალური კონფიგურაცია უღუ — ქიანა გინოზინდილი რე [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეშ]] წყაროიჯის მანგას 4300 კმ-ს, თეწკჷმა ოშქაშე სიგანა 175 კმ. რე. თექ გოპიჯჷ ქიანაშ ორთაშობური მიარეფერუამობა: უკიდაშ ოორუეს იდვალუაფუ მოსოფელიშ არძაშე სქირე ტიოზი [[ატაკამა]], ობჟათეშე — თირამი კონკეფს დო [[ჯიშთი|ჯიშთეფს]] უკებჷ. ფართობი: 756 950 კმ². * [[ჩილეშ კოკეფიშ ერკებული]] * [[ჩილეშ წყარმალუეფიშ ერკებული]] * [[ჩილეშ ვულკანეფიშ ერკებული]] === კლიმატი === ჩილეშ [[კლიმატი]] დიდი მიარეფერუამობათ გიშეგორუაფუ. [[კიოპენიშ კლიმატიშ კლასიფიკაცია|კიოპენიშ კლიმატიშ კლასიფიკაციაშ]] სისტემაშ მეჯინათ, ჩილეს მუთმოფხვადჷნა [[კლიმატი]]შ თარი შკვითი გიმენტიპი, დოჭყაფილი ტიოზიშ კლიმატით ოორუეშე, თებული ალპური ტუნდრათ დო ჯიშთეფით ბჟაეიოლშე დო ობჟთე-ბჟაეიოლშე, ლექინი სუბტროპიკულით [[თანაფაშ კოკი]]ს, ოკიანური ჰეერით ობჟათეშე დო სქირონაშქაზუღურით ქიანაშ ცენტრალურ ნორთის. ქიანაშ ტერიტორიაშ უნენტაშ ნორთის გიშმერთუ ოთხი სეზონი: [[ზარხული]] (''ქირსეთუთა-ფურთუთა''), [[დამორჩილი]] (''მელახი-მესი''), [[ზოთონჯი]] (''მანგი-მარაშინათუთა'') დო [[აფუნი]] (''ეკენია-გერგობათუთა''). == რელიგია == == ნოღეფი == == ისტორია == == ჩინებული ჩილარეფი == {{თარი|ჩილეშ კულტურა|ჩილეშ ლიტერატურა|სპორტი ჩილეს}} * '''პოლიტიკოსეფი''' — [[სალვადორ ალიენდე]], [[აუგუსტო პინოჩეტი]], [[რიკარდო ლაგოსი]], [[მიშელ ბაჩელეტი]]; [[სებასტიან პინიერა]] * '''ჭარუეფი, პოეტეფი''' — [[გაბრიელა მისტრალი]], [[პაბლო ნერუდა]], კარლოს პესოა ველისი, ვისენტე უიდობრო, გონსალო როხასი, პაბლო დე როკა, ნიკანორ პარა, რაულ სურიტა, ისაბელ ალიენდე, ხოსე დონოსო, რობერტო ბოლანიო; * '''მუსიკოსეფი, მობირეეფი''' — კლაუდიო არაუ (1903–1991), [[ვიქტორ ხარა]] (1932–1973), ვიოლეტა პარა (1917–1967), ანხელ პარა (1943–2017), ისაბელ პარა, ფერნანდო უბიერგო; * '''სპორტსმენეფი''' — დავიდ არელიანო, [[კლაუდიო ბრავო]], [[არტურო ვიდალი]], [[მაურისიო ისლა]], [[გარი მედელი]], მარსელო სალასი, [[ივან სამორანო]], [[ალექსის სანჩესი]], ლეონელ სანჩესი, ელიას ფიგეროა (არძა კუჩხბურთი), ლუის ალბერტო აიალა, ფერნანდო გონსალესი, ანიტა ლისანა, მარსელო რიოსი (არძა ჩოგანბურთი). == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.thisischile.cl/ ThisisChile.cl - Official Chile website - English and Spanish version] ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მერკე}} [[კატეგორია:გეოგრაფია]] [[კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:ჩილე]] al9ii2p4ggf36lx7walrnhnhsvi74tx 254885 254884 2026-11-11T12:58:37Z Narazeni 826 254885 wikitext text/x-wiki {{short description|სახენწჷფო ობჟათე ამერიკას}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{lang-es|República de Chile}} |ედომუშამი_ჯოხო = ჩილეშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =ჩილე |შილა = Flag of Chile.svg |გერბი = Coat of arms of Chile.svg |რუკა = CHL orthographic (+all claims).svg |ჰიმნი = [[ჩილეშ სახენწჷფო ჰიმნი|სახენწჷფო ჰიმნი]]<br /><div style="padding-top:0.5em;text-align:center;"><center>[[ფაილი:United States Navy Band - National Anthem of Chile.ogg]]</div></center> |დევიზი =Por la razón o la fuerza<br />({{lang-es|ნებათ ვარ-და ნძალათ}}) |ოფიციალური_ნინეფი =[[ესპანური ნინა|ესპანური]] |რელიგია= {{unbulleted list |{{Tree list}} * 73.1% [[ქირსიანობა]] ** 54.0% [[კათოლიციზმ ჩილეს|კათოლიციზმი]] ** 16.3% [[პროტესტანტიზმ ჩილეს|პროტესტანტიზმი]] ** 2.8% შხვა ქირსიანეფი {{Tree list/end}} |25.8% [[ვარელიგიურობა|ვა რელიგიური]] |0.2% [[იუდაიზმი]] |0.1% [[ბუდიზმ ჩილეს|ბუდიზმი]] |0.1% [[ისლამ ჩლეს|ისლამი]] |0.7% შხვა რელიგია}} (2024)<ref name="2024 census stats">{{cite journal|access-date=2025-07-02 |last=Instituto Nacional de Estadísticas de Chile |date=2025-06-30 |periodical=XX Censo Nacional de Población y IX de Vivienda |title=Resultados características de la población: Censo 2024 |url=https://censo2024.ine.gob.cl/wp-content/uploads/2025/06/PRESENTACION-NACIONAL_4_CPV2024.pdf}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref> |ნანანოღა= [[სანტიაგო]]{{efn|კანონმადვალუ ორგანო იდვალუაფუ ნოღა [[ვალპარაისო]]ს.}} |latd=33 |latm=26 |latNS=S |longd=70 |longm=40 |longEW=W |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]], [[საპრეზიდენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ჩილეშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[ხოსე ანტონიო კასტი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 37-ა |ფართობი =756,101.96 |წყარი_% =2.1 |ოეგებიე_მახორობა = 19,629,588<ref>{{Cite web|url=https://ourworldindata.org/grapher/population-with-un-projections?tab=table&time=2023|title=Our World in Data|access-date=11 January 2024|archive-date=12 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120730/https://ourworldindata.org/grapher/population-with-un-projections?tab=table&time=2023|url-status=live}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 63-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2023 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 61 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 198-ო |ედპ_ppp_წანა = 2026 |ედპ_ppp = {{ძინა}} $745.751 მილიარდი<ref name="IMFWEO.CL">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (October 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=13 October 2026 |access-date=13 October 2026}}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 43-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე = {{ძინა}} $37,008<ref name="IMFWEO.CL" /> |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 64-ა |აგი =0.878 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = <span style="color:#090;">ძალამი მაღალი</span> |აგი_რანგი =45-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[ჩილეური პესო|პესო]] |ვალუტაშ_კოდი =CLP |ქიანაშ_კოდი =CL |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC-3|−3]], [[UTC-4|−4]], [[UTC-6|−6]] |ზარხულიშ_ბორჯი =[[UTC-3|−3]], [[UTC-5|−5]]{{efn|მაგალანესი, ჩილეშ ანტარქტიდა დო აისენიშ რეგიონ ედომუშამ წანმოწანაშ განწეხანს UTC−3-ს გჷმირინუანს.}} |cctld = [[.cl]] |ოტელეფონე_კოდი =[[+56]] |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''ჩილე''', ოფიციალურო '''ჩილეშ რესპუბლიკა''' ({{lang-es|''República de Chile''; [[მაპუდუნგუნი|მაპუდ]]. ''Gulumapu''}}) — ქიანა [[ობჟათე ამერიკა]]ს, იკათუანს ინწრო ოწყარპიჯე ზოლს [[ანდეფი|ანდეფს]] დო [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეს]] შქას. ოორუეშე უხურგანს [[პერუ]], ოორუე-ბჟაეიოლშე — [[ბოლივია]], ბჟაეიოლშე — [[არგენტინა]] დო ობჟათეშე — [[დრეიკიშ საროტი]]. [[ობჟათე ამერიკა]]ს ხვალე ჩილეს დო [[ეკვადორი|ეკვადორს]] ვა უღჷნა ხურგი [[ბრაზილია]]წკჷმა. ჩილეშ წყარპიჯიშ ღოზი [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეწკჷმა]] აკმადგინანს 6,435 კილომეტრის.<ref>Cite web|title=რასობრივი სტრუქტურა|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html|work=The {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191024000000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html%7Cwork%3DThe |date=2019-10-24 }} World Factbook|publisher=CIA 2007-11-11}}</ref> ჩილეშ ტერიტორიეფშა მიშურს რჩქალ ოკიანეს მადვალჷ [[ხუან-ფერნანდესიშ არქიპელაგი|ხუან-ფერნანდესიშ]], [[სალა-ი-გომესი]]შ, [[დესვენტურადასიშ კოკეფი|დესვენტურადასიშ]] დო [[თანაფაშ კოკი|თანაფაშ]] კოკეფი. ჩილეშ თაშნეშე უღჷ პრეტენზია [[ჩილეშ ანტარქტიდაშ ტერიტორია|ანქტარქტიდაშ]] ნორთშა (დოხოლაფირო 1250000 კმ²), მორო თე მოთხირი [[ანტარქტიდაშ ხეკულუა]]შ ფარგალეფს ხვადჷ. გინორთელი კონტური — 4 300 სიგჷრძა დო ოშქაშეთ 175 კმ სიგანა ჩილეს მოსოფელს ართ–ართ არძაშე გჷრძე ქიანათ გჷნმართინუანს სიგჷრძა–სიგანაშ მაძირაფალიშ მეჯინათ. წყარპიჯიშ ღოზი 7 800 კმ–ს აკმადგინანს დო თაურეშე ჩილე მოსოფელს მა–6 ქიანა რე. ოორუეშე რსებული [[ტიოზი|ტიოზეფიშ]] იკათუანს დიდი მუდანობაშ მინერალურ რესურსეფს, თარო [[ლინჯი]]ს. ელაზჷმაფათ მორჩილი ცენტრალური ნორთი დომინირენს მახორობაშ მუდანობაშ დო [[ოფუტეშ მეურნობა|ოფუტე-ომეურნე]] რესურსეფიშჸურე. კინ თე ბორჯის, თე ნორთი ქიანაშ პოლიტიკური დო კულტურული ცენტრი რე, სოურეშეთ დიჭყჷ ჩილეშ ექსპანსიაქ [[XIX ოშწანურა]]ს, მუჟამსჷთ თიქ ოორუე დო ობჟათე რეგიონეფი ქიმკისხჷნ. ობჟათე ჩილე დიდარი რე [[ტყა]]ლეფით დო ოდიარუეფით, წჷმორინაფილი რე ნთელი რანწკი ტობეფით დო [[ჩილეშ ვულკანეფიშ ერკებული|ვულკანეფით]]. ობჟათე წყარპიჯიშ ღოზი ფიორდეფიშ, ჸუჯეფიშ, საროტეფიშ, ჩქონეფიშ დო [[ჩილეშ კოკეფიშ ერკებული|კოკეფიშ]] ლაბირინთი რე.<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/outofdate/bgn/chile/192190.htm|title=Bureau of Western Hemisphere Affairs, Background Note: Chile|publisher=[[United States Department of State]]|date=16 December 2011}}</ref> [[XVI ოშწანურა]]ს, ესპანალეფიშ მოულაშახ, ოორუე დო ცენტრალური ჩილე [[ინკეფიშ ცივილიზაცია|ინკეფიშ]] მართუალაშ გიმე რდჷ, ობჟათე–ცენტრალურ ნორთის — დუდიშული [[მაპუჩე]]შ კათა ოხორანდჷ. [[1818]] წანაშ 12 ფურთუთას, ჩილექ [[ესპანეთი]]შე ზოხორინალა გჷმაცხადჷ. [[რჩქალი ოკიანეშ მაჟირა ლჷა|რჩქალ ოკიანეშ ლჷმას]] (1879–83) ჩილექ გიორჯგინჷ ბოლივიას დო პერუს დო დიკუ თიში ასეიანი ოორუე ტერიტორია. [[მაპუჩე]]შ კათაშ რსული დოჸუნალა ჩილექ ხვალე 1880–იან წანეფს მახუჯჷ.<ref>{{cite web|title=Chile|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html|work=[[The World Factbook]]|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=11 November 2007}}</ref> ქიანაქ 16½ წანიანი ოურდუმე დიქტატურაშ პერიოდი (1973–1990) გეგნიღჷ, მუჟამსჷთ გოჭყვიდჷ ვარდა მედინჷ 3 000–შე უმოსი ადამიერქ.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1222764.stm|title=Country profile: Chile |work=BBC News | date=16 December 2009 | accessdate=31 December 2009}}</ref> ასეშო, ჩილე [[ობჟათე ამერიკა|ობჟათე ამერიკაშ]] ართ–ართი არძაშე სტაბილური დო წჷმოძნელი ქიანა რე; აღიარაფილი რე ოშქაშე ნებაგოქუნელობათ დო დჷმაჭყაფჷ ეკონომიკათ. [[ლათინური ამერიკა|ლათინური ამერიკაშ]] ქიანეფს შქას ლიდერენს [[ადამიერული გოვითარაფაშ ინდექსი|ადამიერული გოვითარაფაშ]], კონკურენტღვენობაშ, ართ შური მახორუშა მიშნაველიშ, [[გლობალიზაცია|გლობალიზაციაშ]], ეკონომიკური დუდიშულაშ დო კორუფციაშ დაბალი მაძირაფალეფიშჸურე.<ref name="hdrstats.undp.org">{{cite web|url=http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html|title=Human and income poverty: developing countries|work=UNDP}}</ref> ქიანა რეგიონს თაშნეშე ლიდერი რე სახენწჷფობური ჸონიერობაშ დო [[გლობალური თინჩალაშ ინდექსი]]შჸურე. თეშ უმკუჯინალო, ქიანას მაღალი ეკონომიკური უმანგობა უღჷ, მუჭოთ თეს [[ჯინიშ ინდექსი]] ოძირანსჷნ.<ref>{{cite web|url=http://databank.worldbank.org/ddp/home.do |title=[[World Development Indicators]] |publisher=[[World Bank]] |date=17 April 2012 |accessdate=12 May 2012}}</ref> [[2010]] წანაშ მესის, ჩილექ მაართა ობჟათეამერიკული ქიანათ გჷნირთჷ, ნამუქჷთ [[ეკონომიკური წოროხანდაშ დო გოვითარაფაშ ორგანიზაცია]]შ აკათჷნ.<ref name="OECD_20100507">{{cite web|url=http://www.oecd.org/document/11/0,3343,en_33873108_39418658_45115147_1_1_1_1,00.html|publisher=OECD.org|title=Chile's accession to the OECD|date=7 May 2010}}</ref> ჩილე დჷმარსხუაფალი მაკათური რე [[გაერო]]ში, [[ობჟათე ამერიკაშ ერეფიშ რსხუ]]ში დო [[ლათინური ამერიკაშ დო კარიბიშ ღანჩოშ ქიანეფიშ ჯარალუა|ლათინური ამერიკაშ დო კარიბიშ ღანჩოშ ქიანეფიშ ჯარალუაში]]. == დემოგრაფია == {{თარი|ჩილეშ დემოგრაფია|რელიგია ჩილეს}} '''ჩილეშ მახორობაშ''' მუდანობა დოხოლაფირო 17 მილიონს აკმადგინანს. მახორობაშ 85% ურბანულ არეალს ოხორანს, სოიშე გვერდი (დოხოლაფირო 7 მილიონი) კოცენტრირაფილი რე [[სანტიაგო]]ს. მახორობაშ ძინაშ მაძირაფალი (0.97%) ონდეთ არძაშე დაბალი რე, [[ლათინური ამერიკა|ლათინური ამერიკაშ]] მასშტაბით. მახორობაშ მუდანობა 20 მილიონს დოხოლაფირო 2035–2040 წანეფს მიოჭირჷნუანს. * '''მახორობა''' : 18 006 407 (2015). * '''სახენწჷფო ნინა''' : [[ესპანური ნინა|ესპანური]] * '''რელიგია''' : [[კათოლიციზმი]]. * '''ნანანოღა''' : [[სანტიაგო]] (6 158 080) (2015). * '''ნოღეფ''' : [[პუენტე-ალტო]] (610 118) (2015), ვინია-დელ-მარი (324 836) (2012), [[ანტოფაგასტა (ნოღა)|ანტოფაგასტა]] (380 695) (2012), [[ვალპარაისო]] (284 630) (2012), ტალკაუანო (163 036) (2002). === ეთნიკური ბუნეფი === [[ფაილი:Parinacota volcano.jpg|thumb|250პქ|[[პარინაკოტა (ვულკანი)|ვულკანი პარინაკოტა]] ოორუე ჩილეს]] [[ფაილი:Moai Rano raraku.jpg|thumb|250პქ|[[მოაი]] [[თანაფაშ კოკი]]ს, ჩილე]] [[ოუნივერსიტეტე ნოღა (მექსიკა)|მექსიკაშ ერუანული ავტონომიური უნივერსიტეტიშ]] ლათინური ამერიკაშ მარკვიალი პროფესორი '''ფრანცისკო ლისკანო''' კოროცხჷნს, ნამჷ-და ჩილეშ მოსახლეობაშ 52.7%-ის აკმადგინანა [[ევროპა|ევროპალეფი]], მეტისეფი — დოხოლაფირო 44 %-ის.<ref>{{cite book|url=http://books.google.cl/books?id=LcabJ98-t1wC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=chile+60%25+blancos+Esteva-Fabregat&source=bl&ots=AMUjY09aVi&sig=3PCwfKDokrZYem3dcZ2gkToFIoE&hl=es&ei=k8WjSYT3HJaitgfGncnOBA&sa=X&oi=book_result&resnum=9&ct=result#PPA110,M1|title=Composición Étnica de las Tres Áreas Culturales del Continente Americano al Comienzo del Siglo XXI | isbn=9789707570528 | year=2007 | publisher=Uaem}}</ref> შხვა რკუალაშ მეჯინათ, ჩეკანამეფი შილებე აკმადგინანდან მახორობაშ 60-შე 90 პროცენტშახ.<ref>[http://ukpmc.ac.uk/articlerender.cgi?artid=1352132 Genetic epidemiology of single gene defects in Chile.] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120529002218/http://ukpmc.ac.uk/articlerender.cgi?artid=1352132 |date=2012-05-29 }}</ref><ref>'''Esteva-Fabregat (1988), Book: El mestizaje en lberoamérica''' "''a white majority that would exceed 60% of the Chilean population''".</ref><ref>[http://www.geografia.fflch.usp.br/publicacoes/Geousp/Geousp13/Geousp13_Intercambio_Maurel.htm Argentina, como Chile y Uruguay, su población está formada casi exclusivamente por una población blanca e blanca mestiza procedente del sur de Europa, más del 90% E. García Zarza, 1992, 19.]</ref> [[2002]] წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ, ჩილეშ მახორობაშ ხვალე 3.2% დუდს მირჩქინანს ჩილეშ ჯინჯიერ მახორუთ, იმენტაშობა ესვარილი წჷმოხონეფიშ გამნარყი რე.<ref name="medwave">[http://www.medwave.cl/ciencia/11.act El gradiente sociogenético chileno y sus implicaciones ético-sociales.]</ref> == ნინეფი == == ეკონომიკა == == გეოგრაფია == [[ფაილი:Chile-CIA WFB Map ka.png|thumb|250პქ]] [[ფაილი:Pueblo de San Pedro de Atacama 2013-09-21 11-52-31.jpg|thumb|250პქ|[[ატაკამა]]]] {{თარი|ჩილეშ გეოგრაფია}} ქიანა იდვალუაფუ [[ობჟათე ამერიკა]]ს. თის ძლალმ უნიკალური კონფიგურაცია უღუ — ქიანა გინოზინდილი რე [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეშ]] წყაროიჯის მანგას 4300 კმ-ს, თეწკჷმა ოშქაშე სიგანა 175 კმ. რე. თექ გოპიჯჷ ქიანაშ ორთაშობური მიარეფერუამობა: უკიდაშ ოორუეს იდვალუაფუ მოსოფელიშ არძაშე სქირე ტიოზი [[ატაკამა]], ობჟათეშე — თირამი კონკეფს დო [[ჯიშთი|ჯიშთეფს]] უკებჷ. ფართობი: 756 950 კმ². * [[ჩილეშ კოკეფიშ ერკებული]] * [[ჩილეშ წყარმალუეფიშ ერკებული]] * [[ჩილეშ ვულკანეფიშ ერკებული]] === კლიმატი === ჩილეშ [[კლიმატი]] დიდი მიარეფერუამობათ გიშეგორუაფუ. [[კიოპენიშ კლიმატიშ კლასიფიკაცია|კიოპენიშ კლიმატიშ კლასიფიკაციაშ]] სისტემაშ მეჯინათ, ჩილეს მუთმოფხვადჷნა [[კლიმატი]]შ თარი შკვითი გიმენტიპი, დოჭყაფილი ტიოზიშ კლიმატით ოორუეშე, თებული ალპური ტუნდრათ დო ჯიშთეფით ბჟაეიოლშე დო ობჟთე-ბჟაეიოლშე, ლექინი სუბტროპიკულით [[თანაფაშ კოკი]]ს, ოკიანური ჰეერით ობჟათეშე დო სქირონაშქაზუღურით ქიანაშ ცენტრალურ ნორთის. ქიანაშ ტერიტორიაშ უნენტაშ ნორთის გიშმერთუ ოთხი სეზონი: [[ზარხული]] (''ქირსეთუთა-ფურთუთა''), [[დამორჩილი]] (''მელახი-მესი''), [[ზოთონჯი]] (''მანგი-მარაშინათუთა'') დო [[აფუნი]] (''ეკენია-გერგობათუთა''). == რელიგია == == ნოღეფი == == ისტორია == == ჩინებული ჩილარეფი == {{თარი|ჩილეშ კულტურა|ჩილეშ ლიტერატურა|სპორტი ჩილეს}} * '''პოლიტიკოსეფი''' — [[სალვადორ ალიენდე]], [[აუგუსტო პინოჩეტი]], [[რიკარდო ლაგოსი]], [[მიშელ ბაჩელეტი]]; [[სებასტიან პინიერა]] * '''ჭარუეფი, პოეტეფი''' — [[გაბრიელა მისტრალი]], [[პაბლო ნერუდა]], კარლოს პესოა ველისი, ვისენტე უიდობრო, გონსალო როხასი, პაბლო დე როკა, ნიკანორ პარა, რაულ სურიტა, ისაბელ ალიენდე, ხოსე დონოსო, რობერტო ბოლანიო; * '''მუსიკოსეფი, მობირეეფი''' — კლაუდიო არაუ (1903–1991), [[ვიქტორ ხარა]] (1932–1973), ვიოლეტა პარა (1917–1967), ანხელ პარა (1943–2017), ისაბელ პარა, ფერნანდო უბიერგო; * '''სპორტსმენეფი''' — დავიდ არელიანო, [[კლაუდიო ბრავო]], [[არტურო ვიდალი]], [[მაურისიო ისლა]], [[გარი მედელი]], მარსელო სალასი, [[ივან სამორანო]], [[ალექსის სანჩესი]], ლეონელ სანჩესი, ელიას ფიგეროა (არძა კუჩხბურთი), ლუის ალბერტო აიალა, ფერნანდო გონსალესი, ანიტა ლისანა, მარსელო რიოსი (არძა ჩოგანბურთი). == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.thisischile.cl/ ThisisChile.cl - Official Chile website - English and Spanish version] ==კომენტარეფი== <references group="კომ."/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მერკე}} [[კატეგორია:გეოგრაფია]] [[კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:ჩილე]] pesi7smli18ppr8xhv0tgz09o3lnbvx 0 4281 254894 238654 2026-11-11T22:38:44Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254894 wikitext text/x-wiki პროცესორი '''Pentium 4''' [[2000]] წანას დემუშუ. თინა პროცესორეფიშ ახალ მოითრჷს (80786) წჷმმარინუანს. თიში ტექნიკური მახასიათებელეგიე: * ოტაქტე სიფხშირე - 1,3-3,2 გჰც; * ტრანზისტორეფიშ მუდანობა - 42-55 მილიონი; [[File:Pentium 4-2,4GHz.JPG|thumb|Pentium 4-2,4GHz]] * 54-წორორანკა გალანი სალტე, ნამუთ წოხოლენი პროცესორეფიშ 32 წორორანკა სალტეს მეურენი ფერი რე; * გითმირინუაფუ სისტემურ პლატეფს, ნამუეფუშ ოტაქე სიფხშირე შილებე 400, 533, ან 800 მჰც-ის აკმადგინანდას; * არითმეტიკულ-ლოგიკური მონწყილაფა პროცესორიშ გაჟირმანგებული სიფხშირეს მუშენს; * ჰიპერკონტეირული ტექნოლოგია (20 ოკუჩხური); * ნოჸელეფიშ გოფართანაფილი პროგნოზირაფა; * 20 კბაიტი გოჸაშ L1 Cash შვენა; * პროცესორიშ მიკროსქემას დინოკიდილი დო მუში სიფხშირეს მომუშე 256 კბაიტი გოჸაშ L2 Cash შვენა; * გეძინელი ინსტრუქციეფი აუდიო დო ვიდეომუნაჩემეფიშ დამუშებელო; * ხვარებული სიძალიერეშ მორკებაშ რეჟიმი. არძა გჷმოკოროცხილი კომპონენტიშე გჷშაკერძაფილო საინტერესო რე სისტემური სალტეშ სიხშირეშ შანულამი რდუალა. ტექნიკურო სალტე 100/133/200 მჰც სიხშირეს მუშენს, მორო ართ ტაქტის ართიშ გამათ ოთხი მუნაჩემი გინიჩამუაფუ. ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commons}} * [http://www.intel.com/design/Pentium4/documentation.htm ინტელიშ დოკუმენტაცია Pentium 4-ს] * [http://www.hardwaresecrets.com/article/235 Pentium 4-ის დინოხოლენი არქიტექტურა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928084551/http://www.hardwaresecrets.com/article/235 |date=2011-09-28 }} * [https://web.archive.org/web/20080922211151/http://arstechnica.com/articles/paedia/cpu/prescott.ars/2 პრესკოტიშ მუმალი] * [http://www.hardcoreware.net/reviews/review-208-1.htm პრესკოტი ნორთვუდიშ წინანდეგ: Pentium 4-ის სხუნუა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314161039/http://www.hardcoreware.net/reviews/review-208-1.htm |date=2012-03-14 }} * [http://www.cpu-world.com www.cpu-world.com] [[კატეგორია:ინტელიშ x86 მიკროპროცესორეფი]] [[კატეგორია:კომპიუტერული ტექნოლოგია]] {{მერკე}} s4n9rnjg029xaigqq8zfl3pko2eaxl0 0 4459 254888 254782 2026-11-11T19:03:23Z Narazeni 826 254888 wikitext text/x-wiki {{short description|სახენწჷფო ობჟათე ამერიკას}} {{about|სახენწჷფოშ|შხვა შანულობეფიშ გეშა|პარაგვაი (მიარეშანულამი)}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{Native name|es|República del Paraguay}} {{Native name|gn|Paraguái Tavakuairetã}} |ედომუშამი_ჯოხო = პარაგვაიშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =პარაგვაი |შილა = Flag of Paraguay.svg |გერბი =Coat of arms of Paraguay.svg |რუკა = PRY orthographic.svg |ჰიმნი = {{native name|es|Himno Nacional Paraguayo|nolink=on}}<br />{{native name|gn|Tetã Paraguái Momorãhéi|nolink=on}}<br />„[[პარაგვაიშ ერუანულ ჰიმნი]]“<br /><div style="padding-top:0.5em;">{{center|[[ფაილი:Paraguayan National Anthem.oga]]}}</div> |დევიზი ={{native phrase|es|Paz y justicia|nolink=on}}<br />{{native phrase|gn|Py'aguapy ha tekojoja|nolink=on}}<br />„თინჩალა დო მართალობა“ |ზოხორინალაშ თარიღი = |ოფიციალური_ნინეფი ={{hlist|[[პარაგვაიულ ესპანური|ესპანური]]|[[გუარანი (ნინა)|გუარანი]]}} |რელიგია= {{unbulleted list |{{Tree list}} * 95.5% [[ქირსიანობა]] ** 87.4% [[კათოლიციზმ პარაგვაის|კათოლიციზმი]] ** 8.1% შხვა [[ქირსიანულ გემაჸვენჯობეფიშ ერკებული|ქირსიანეფი]] {{Tree list/end}} |4.1% [[ვარელიგიურობა ლათინურ ამერიკას|ვა რელიგიური]] |0.4% [[რელიგია პარაგვაის|შხვა]] }} (2020)<ref>{{cite web |url=https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=176c |title=National Profiles {{!}} World Religion |access-date=12 March 2024 |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001014302/https://thearda.com/world-religion/national-profiles?u=176c |url-status=live}}</ref> |ნანანოღა= [[ასუნსიონი]] |latd= |latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW= |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპრეზიდენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[პარაგვაიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[პედრო ალიანა]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[პარაგვაიშ ვიცე-პრეზიდენტი|ვიცე-პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = [[ანტონიო ბარიოსი (პოლიტიკოსი)|ანტონიო ბარიოსი]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 59-ა |ფართობი =406752 |წყარი_% =2.6 |ოეგებიე_მახორობა =6,460,159<ref>{{Cite web|url=https://www.ine.gov.py/Publicaciones/Biblioteca/documento/293/Estimaciones_y%20proyecciones%20_Departamental.%20Revisi%C3%B3n%202025.xlsx|title=Departmental Estimates and Projections, 2000-2035. Revision 2025|date=31 May 2025|website=INE Paraguay|language=ES|access-date=31 May 2025|archive-date=1 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250901220330/https://www.ine.gov.py/Publicaciones/Biblioteca/documento/293/Estimaciones_y%20proyecciones%20_Departamental.%20Revisi%C3%B3n%202025.xlsx|url-status=dead}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 113-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2026 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 15.1 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 223-ა |ედპ_ppp_წანა = 2026 |ედპ_ppp = {{ძინა}} $152.860 მილიარდი<ref name="IMFWEO.PY">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/PRY|title=World Economic Outlook Database: Paraguay |date=October 2026 |website=IMF.org |publisher=[[International Monetary Fund]] |access-date=13 October 2026}}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 92-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე ={{ძინა}} $23,662<ref name="IMFWEO.PY" /> |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 86-ა |აგი = 0.756<ref>{{cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =99-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[პარაგვაულ გუარანი|გუარანი]] |ვალუტაშ_კოდი =PYG |ქიანაშ_კოდი =PY |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC-03:00]] |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.py]] |ოტელეფონე_კოდი =+595 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q773|text=<center>პარაგვაიშ რესპუბლიკაშ ინტერაქტიულ რუკა</center>}} }} '''პარაგვაი''' ({{lang-es|{{აუდიო|Es-Paraguay2.ogg|Paraguay}}}}; {{lang-gn|Paraguái}}), ოფიციალურო '''პარაგვაიშ რესპუბლიკა''' ({{lang-es|República del Paraguay}}; {{lang-gn|Paraguái Tavakuairetã|links=si}}) — [[ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფოეფი|ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენ]] [[სახენწჷფო]] [[ობჟათე ამერიკა]]შ ცენტრალურ რეგიონს. ქიანას ოორუე-ბჟადალშე დო ოორუეშე უხურგანს [[ბოლივია]], ოორუე-ბჟაეიოლშე დო ბჟაეიოლშე — [[ბრაზილია]], ობჟათე-ბჟაეიოლშე, ობჟათეშე დო ბჟადალშე — [[არგენტინა]]. პარაგვაის [[ატლანტიშ ოკიანე]]წკჷმა [[პარანა-პარაგუაიშ წყარიშ რზა]]შ მეშქაშობათ უღჷ ჭირინაფა, ნამუთ ხუთ ქიანაშით ორთან ოზუღე სვირეფიშ სისტემა რე.<ref>{{cite web|url=https://www.agroindustria.gob.ar/sitio/areas/ss_mercados_agropecuarios/infraestructura/_archivos/000070_Hidrov%C3%ADas/000010_Hidrov%C3%ADa%20Paran%C3%A1%20Paraguay.pdf|title=Paraná-Paraguay Waterway|language=es|access-date=20 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327085649/https://www.agroindustria.gob.ar/sitio/areas/ss_mercados_agropecuarios/infraestructura/_archivos/000070_Hidrov%C3%ADas/000010_Hidrov%C3%ADa%20Paran%C3%A1%20Paraguay.pdf|archive-date=27 March 2019|url-status=dead}}</ref> ქიანა იგამაგებუ, მუჭოთ [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპრეზიდენტო რესპუბლიკა]], ნამუთ აკმოდირთუ ნანანოღაშ ოლქშე დო ვითოშკვით დეპარტამენტშე. ქიანაშ ნანანოღა დო [[პარაგვაიშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაშ ნოღა]] რე [[ასუნსიონი]]. პარაგვაიქ ესპანეთშე ზოხორინალა 1811 წანას მიპალუ. ჯინჯიერ [[გუარანი (კათა)|გუარანიშ კათა]], 1524 წანას, [[ესპანეთიშ იმპერია|ესპანარ]] [[კონკისტადორი|კონკისტადორეფიშ]] მოულაშა, ბჟაეიოლ პარაგვაის არძაშ უკულაშ ვითოშ წანაშ განწეხანს ოხორანდჷ. ნოღა ასუნსიონქ დირსხჷ 1537 წანას, მუჭოთ [[ესპანეთიშ იმპერია]]შ აკოდგინალუაშა მიშმალ [[რიო-დე-ლა-პლატაშ საგუბერნატორო]]შ პირველ ნანანოღა.<ref>{{cite news |title=Paraguay: Cómo Asunción se convirtió en 'madre' de más de 70 ciudades de Sudamérica hace 480 años |series=BBC News Mundo |publisher=[[British Broadcasting Corporation]] |url=https://www.bbc.com/mundo/noticias-america-latina-40920828|archive-url=https://web.archive.org/web/20180918202538/https://www.bbc.com/mundo/noticias-america-latina-40920828|archive-date=18 September 2018}}</ref> XVII ოშწანურას, პარაგვაი იეზუიტურ მისიეფიშ ცენტრ რდჷ, სოდე ჯინჯიერ მახორობას ქირსიანობა მიოღებაფეს დო ევროპულ კულტურა გაჩინებაფეს.<ref>{{cite book |last=Caraman |first=Philip |title=The Lost Paradise: The Jesuit republic in South America |publisher=Seabury Press |location=New York City |year=1976}}</ref> 1767 წანას, იეზუიტეფიშ ესპანურ ტერიტორიეფშე გინორაჸუაშ უკული, პარაგვაიქ ხოლო უმოსო პერიფერიულ კოლონიათ გჷნირთუ. მა-19 ოშწანურაშ დაჭყაფუს, [[პარაგვაიშ ზოხორინალა|ესპანეთშე ზოხორინალაშ]] მოპალუაშ უკული, პარაგვაის გამაგენდეს რანწკ ავტორიტარულ თარობეფი. თე ბორჯიქ გეთუ კატასტროფულ [[სუმფა ალიანსიშ ლჷმა]]თ (1864–1870), ნამუშ ბორჯისჷთ ქიანაქ მიოდინუ მუშ ლჷმაშახიან მახორობაშ გვერდ დო ტერიტორიაშ მეხოლაფირო 25–33%. პარაგვაიქ მაეჩა ოშწანურას ხოლო ართ კაბეტ კონფლიქტის გიმორძგჷ — ბოლივიაწკჷმა [[ჩაკოშ ლჷმა|ჩაკოშ ლჷმას]] (1932-1935). უკულიან ბორჯის, გეწ-გეწას მუზმარენ ოურდუმე დიქტატორიშ გამაგალაშ გიმე რდჷ, ნამუშ მაბოლება რდჷ [[ალფრედო სტროესნერი]]შ 35-წანიან რეჟიმი. თინა 1989 წანას, დინოხოლენ ოურდუმე მინორთაშ შედეგო გექთახუეს, ნამუქჷთ პარაგვაიშ თეხანურ დემოკრატიულ ეპოქაშ დაჭყაფუ ეშანუ. პარაგვაი [[წუმმაძინუ ქიანა]] რე, ნამუთ [[ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი]]თ 99-ა აბანს რე,<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database |date=April 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weoselco.aspx?g=2200&sg=All+countries+%2f+Emerging+market+and+developing+economies |url-status=live |access-date=29 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010203013/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weoselco.aspx?g=2200&sg=All+countries+%2F+Emerging+market+and+developing+economies |archive-date=10 October 2020}}</ref> ობჟათე ამერიკას ართ შურ მახორუშა [[ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტი|ედპ]]-შ სიკაბეტათ მაშკვითა აბანს. 2024 წანაშ მუნაჩემეფით, ქიანას ბჟადალ გვერდოსფეროს ართ-ართ არძაშე უწაიათ მაძინუ ეკონომიკა უღუდჷ, ნამუსჷთ ხეს უნწყუნდჷ ორინჯიშ ხორციშ დო სოიოშ ექსპორტი, ხერეჭუა დო აკოგაფა.<ref>{{Cite web |last=Blair |first=Laurence |title=Paraguay's Boom Has Yet to Fully Deliver |url=https://americasquarterly.org/article/paraguays-boom/ |access-date=2025-10-04 |website=Americas Quarterly |language=en-US |archive-date=5 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251005153021/https://www.americasquarterly.org/article/paraguays-boom/ |url-status=live }}</ref> პარაგვაი მოსოფელს ჰიდროელექტროენერგიაშ ართ-ართ მაჸვენჯ ექსპორტიორ რე; პარაგვაი-ბრაზილიაშ ხურგის, [[პარანა (წყარმალუ)|წყარმალუ პარანას]] იდვალუაფუ [[იტაიპუშ კაშხალი]], ნამუთ გიმომუშებულ ენერგიაშ მეჯინათ მოსოფელს სიკაბეტათ მასუმა ჰიდროელექტროდგჷმილ რე. პარაგვაი [[მერკოსური]]შ, [[გოერო]]შ, [[ამერიკაშ სახენწჷფოეფიშ ორგანიზაცია]]შ დო [[ლიმაშ ბუნა]]შ დჷმარსხუაფალ მაკათურ რე. თეშ მოხ, ნოღა [[ლუკე]], ასუნსიონიშ მეტროპოლიას, [[ობჟათე ამერიკაშ კუჩხბურთიშ კონფედერაცია]]შ შტაბ-ორენ ნოღა რე. [[სიუდად-დელ-ესტე]] პარაგვაიშ სიკაბეტათ მაჟირა ნოღა რე დო თექ ქიანაშ ანდა გენერალურ საკონსულო იდვალუაფუ. პარაგვაიშ 6 მილიონ მახორობაშ უმენტაშობა ''[[მეტისეფი|მეტის]]'' რე დო გუარანულ კულტურა დიო ხოლო ფართო გაულათ რგებულენს; მახორობაშ 90%-შე უმოს ესპანურწკჷმა ართო [[გუარანი ნინა|გუარანიშ]] შხვადოშხვა დიალექტშა რაგადანს, ნამუთ [[ლათინური ამერიკა|ლათინურ ამერიკას]] კერზ ნინაშ რჩქინაშ არძაშე მაღალ მაძირაფალ რე.<ref>{{Cite web |date=2025-10-03 |title=Paraguay {{!}} History, Geography, Maps, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Paraguay |access-date=2025-10-04 |website=Britannica.com |language=en |archive-date=25 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225183757/https://www.britannica.com/place/Paraguay |url-status=live }}</ref> 2014 წანაშ პოზიტიურ ნაცადობაშ ინდექსიშ მეჯინათ, ნამუთ გლობალურ გჷმოკითხირეფიშ მუნაჩემეფს გეპონუ, პარაგვაი "მოსოფელიშ არძაშე ბედინერ აბანო" ჯოხოიდვალუაფუდჷ,<ref>{{cite news |title=World's happiest country? Would you believe Paraguay? |website=[[NBC News]] (nbcnews.com) |date=21 May 2014 |url=https://www.nbcnews.com/health/health-news/worlds-happiest-country-would-you-believe-paraguay-n110981 |url-status=live |access-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914163313/https://www.nbcnews.com/health/health-news/worlds-happiest-country-would-you-believe-paraguay-n110981 |archive-date=14 September 2018}}</ref> დო 2024 წანას, მოსოფელიშ ბედინერობაშ მოშინებაშ პროგრესიშ რეიტინგის 24-ა აბან დეკჷ.<ref>{{Cite web |title=World Happiness Report by Country |url=https://worldscorecard.com/country-rankings/world-happiness-report-by-country/ |access-date=2025-10-04 |website=World Scorecard |language=en-US}}</ref> ==ეტიმოლოგია== ზიტყვა "პარაგვაიშ" (Paraguay) გოჭყაფა უჩინებ რე. ართ ვერსიაშ მეხ, ჯოხოდვალა მოურს [[გუარანი ნინა|გუარანი ნინაშ]] ზიტყვეფშე ''paraguá'' ("სუამ გურგინი") დო ''y'' ("წყარი"): ანუ პარაგუაი ("წყარიშ სუამ გურგინი").<ref>{{citation|author=[[Antonio Ruiz de Montoya]]|entry=Paraguá|title=Vocabulario y tesoro de la lengua Guarani (ó mas bien Tupi)|volume=2|year=1876|page=263|url=http://archive.org/details/gramaticaydiccio02ruiz}}</ref> ხოლო შხვა ვერსიეფიშ მეხ, ჯოხოდვალა მოურს [[პარაგვაი (წყარმალუ)|წყარმალუ პარაგვაიშ]] გუარანულ ჯოხოშე, პაიაგუა-ი (Payaguá-y) ("[[პაიაგუარეფი|პაიაგუაშ კათაშ]] წყარლამუ").<ref name="lcweb"/> ხოლო ართ ვერსიაშ მეხ, ჯოხოდვალეფ მოურს გუარანულ ნინაშე: აიტყვეშე para ("ზუღა") + gua ("გოჭყაფა") + y ("წყარმალუ"); ანუ, "წყარმალუშე გოჭყაფილ ზუღა".<ref>{{cite book|last1=Nickson|first1=Andrew R.|last2=Kolinski|first2=Charles J.|title=Historical Dictionary of Paraguay|url=https://books.google.com/books?id=skV7AAAAMAAJ|publisher=[[Scarecrow Press]]|year=1993|isbn=9780810826434|access-date=20 October 2022|archive-date=20 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020212325/https://books.google.com.br/books/about/Historical_Dictionary_of_Paraguay.html?id=skV7AAAAMAAJ&redir_esc=y|url-status=live}}</ref> ==ისტორია== {{თარი|პარაგვაიშ ისტორია}} ===კოლონიაშახიან ეპოქა=== ჯინჯიერ [[გუარანი (კათა)|გუარანიშ კათა]] [[ესპანეთიშ იმპერია|ესპანარეფიშ]] მოულაშა ბჟაეიოლ პარაგვაის არძაშ უკულაშ ვითოშ წანას ოხორანდეს.<ref>{{cite web |title=Guarani Society |url=http://lucy.ukc.ac.uk/EthnoAtlas/Hmar/Cult_dir/Culture.7843 |access-date=2025-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060925035916/http://lucy.ukc.ac.uk/EthnoAtlas/Hmar/Cult_dir/Culture.7843 |archive-date=2006-09-25}}</ref> ბჟადალ პარაგვაი, [[გრან-ჩაკო]], დოხორელ რდჷ გეგიეფით, ნამუეფშე არძაშე გიშარჩქინელ რდეს [[გუაიკურუეფი]]. წყარმალუ პარაგვაი დოხოლაფირ ხურგიშ ღოზის წჷმარინუანდუ გრან-ჩაკოს: ბჟაეიოლშე მახორუეფ ოფუტე მეურნობათ დაკებულ გუარანიშ კათაშ დო ბჟადალშე მახორუ გეგია დო გვერდო გეგია კათეფს შქას. [[მბაია]]შ გეგია კათა ჩინებულ რდეს მუნეფიშ მალჷმორულ ტრადიციეფით დო ედომუშამო დოჸუნაფილ ვა რდეს [[XIX ოშწანურა]]შ დალიაშა.<ref>The Editors of Encyclopaedia Britannica. "Mbayá". ''Encyclopedia Britannica'', 15 February 2007, https://www.britannica.com/topic/Mbaya. Accessed 17 May 2025</ref> თე ჯინჯიერ თურეფ ხუთ შხვადოშხვა ნინაშ ფანიას ორხველჷდეს, ნამუეფჷთ თინეფიშ თარ დორთუალაშ ოსხირს წჷმარინუანდუ.<ref name="Barba">{{Cite web |last=Barba |first=Paula López |date=2023-08-25 |title=El guaraní paraguayo, la lengua de la resistencia |url=https://elpais.com/america-futura/2023-08-25/el-guarani-paraguayo-la-lengua-de-la-resistencia.html |access-date=2025-05-17 |website=El País América |language=es}}</ref><ref name="Miller">Miller, Mark D.H., Webb, Kempton E., Martin, Gene E.. "Gran Chaco". Encyclopedia Britannica, 12 May. 2025, https://www.britannica.com/place/Gran-Chaco. Accessed 17 May 2025</ref> ნინაშურ გინორთელ ბუნეფი, მუჭოთ წესი, ართიანს ონირზუდეს რესურსეფშო დო ტერიტორიეფშო. თინეფი, თაშნეშე, გითმირთუდეს თურეფო თე ფანიეფიშ ჸალეფიშ მეჯინათ. ასეშო 17 ზოხოიან [[ეთნოლინგვისტიკა|ეთნოლინგვისტურ]] ბუნა რე მუკოსქილადირჷ.<ref name="Barba" /><ref name="Miller" /> <!-- ===Colonial era=== The first Europeans in the area were Spanish explorers in 1537.<ref name="countrystudies hanratty">{{cite report |last1=Hanratty |first1=Dannin M. |last2=Meditz |first2=Sandra W. |year=1988 |title=Paraguay: A country study |location=Washington, DC |publisher=U.S. [[Library of Congress]] / [[Government Printing Office|GPO]] |url=http://countrystudies.us/paraguay/2.htm |url-status=live |access-date=19 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110919163833/http://countrystudies.us/paraguay/2.htm |archive-date=19 September 2011}} </ref> The Spanish explorer [[Juan de Salazar de Espinosa]] founded the settlement of [[Asunción]] on 15 August 1537. The city eventually became the center of a [[Spanish colonization of the Americas|Spanish colonial province of Paraguay]]. An attempt to create an autonomous Christian Indian nation<ref name="cite wdl|#2581">{{cite web |title=Paraguariae Provinciae Soc. Jesu cum Adiacentibg. Novissima Descriptio |language=la |trans-title=A Current Description of the Province of the Society of Jesus in Paraguay with Neighboring Areas |year=1732 |via=[[World Digital Library]] |url=http://www.wdl.org/en/item/2581/ |access-date=8 September 2015 |archive-date=28 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428011358/http://www.wdl.org/en/item/2581/ |url-status=live }}</ref> was undertaken by [[Society of Jesus|Jesuit]] missions and settlements in this part of South America in the eighteenth century. They developed Jesuit [[reductions]] to bring Guarani populations together at Spanish missions and protect them from virtual slavery by Spanish settlers and Portuguese slave raiders, the ''[[bandeirantes]]'', in addition to seeking their conversion to Christianity. Catholicism in Paraguay was influenced by the indigenous peoples: The [[syncretic]] religion has absorbed native elements. The ''reducciones'' flourished in eastern Paraguay for about 150 years, until the expulsion of the Jesuits by the Spanish Crown in 1767.<ref>{{Cite book |last=Ganson |first=Barbara Anne |url=https://books.google.com/books?id=CG7fscxlgpUC |title=The Guaraní under Spanish Rule in the Río de la Plata |date=2003 |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-5495-8 |language=en |archive-date=4 March 2025 |access-date=12 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304023215/https://books.google.com/books?id=CG7fscxlgpUC |url-status=live }}</ref> The Jesuits were suppressed partially due to accusations by various European royal houses of prioritizing poor natives over Imperial interests.<ref>{{cite journal |last1=Wilde |first1=Guillermo |title=Imagining Guarinis and Jesuits |journal=ReVista |date=2015 |volume=XIV |issue=3 |pages=4–5 |url=https://revista.drclas.harvard.edu/imagining-guaranis-and-jesuits/ |access-date=24 March 2022}}</ref> The ruins of two 18th century [[Jesuit Missions of La Santísima Trinidad de Paraná and Jesús de Tavarangue]] have been designated as [[World Heritage Sites]] by [[UNESCO]].<ref name="cite wdl|#2581"/> In western Paraguay, Spanish settlement and Christianity were strongly resisted by the nomadic [[Guaycuru peoples|Guaycuru]] and other nomads from the 16th century onward. Most of these peoples were absorbed into the [[mestizo]] population in the 18th and 19th centuries. ===Independence and rule of Rodríguez de Francia=== {{main|Independence of Paraguay}} [[File:José Gaspar Rodríguez de Francia.jpg|left|thumb|upright|[[José Gaspar Rodríguez de Francia]], Paraguay's first dictator]] Paraguay overthrew the local Spanish administration on 14 May 1811. Paraguay's first dictator was [[José Gaspar Rodríguez de Francia]], who ruled Paraguay from 1814 until his death in 1840 with very little outside contact or influence.<ref>{{Cite web |title=Britain and the Paraguayan dictatorship, c. 1820-1840* |url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:3b1cd500-6c0f-4b17-8569-5fcd753d00da/files/rx633f1701 |access-date=17 May 2025 |archive-date=3 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703060029/https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:3b1cd500-6c0f-4b17-8569-5fcd753d00da/files/rx633f1701 |url-status=live }}</ref> He intended to create a [[utopia]]n society based on the [[Geneva]]n theorist [[Jean-Jacques Rousseau]]'s [[The Social Contract|''Social Contract'']].<ref>{{cite web |title=War of the Triple Alliance |website=War of the Pacific (warofthepacific.com) |url=http://warofthepacific.com/warofthetriplealliance.htm |access-date=14 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140807073919/http://warofthepacific.com/warofthetriplealliance.htm |archive-date=7 August 2014}}</ref> Rodríguez de Francia was nicknamed ''El Supremo''. Rodríguez de Francia established new laws that greatly reduced the powers of the Catholic church (Catholicism was then an established state religion) and the cabinet, forbade colonial citizens from marrying one another and allowed them to marry only blacks, [[mulattoes]] or natives, in order to break the power of colonial-era elites and to create a [[mixed-race]] or mestizo society.<ref name="nytimes romero">{{cite news |first=Simon |last=Romero |date=12 March 2012 |title=In Paraguay, indigenous language with unique staying power |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2012/03/12/world/americas/in-paraguay-indigenous-language-with-unique-staying-power.html |url-status=live |access-date=21 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428224513/http://www.nytimes.com/2012/03/12/world/americas/in-paraguay-indigenous-language-with-unique-staying-power.html |archive-date=28 April 2017}}</ref> He cut off relations between Paraguay and the rest of South America. Because of Francia's restrictions of freedom, [[Fulgencio Yegros]] and several other Independence-era leaders in 1820 planned a ''coup d'état'' against Francia, who discovered the plot and had its leaders either executed or imprisoned for life.<ref>{{cite encyclopedia |title=Colonial period |department=Paraguay |encyclopedia=[[Encyclopedia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/place/Paraguay|url-status=live |access-date=5 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225183757/https://www.britannica.com/place/Paraguay |archive-date=25 December 2020 }}</ref> ===Rule of the López family=== [[File:1864 Mitchell Map of Brazil, Bolivia and Chili - Geographicus - SouthAmericaSouth-mitchell-1864.jpg|thumbnail|upright=1.25|Political map of the region, 1864]] After Francia's death in 1840, Paraguay was ruled by various military officers under a new ''[[military junta|junta militar]]'', until [[Carlos Antonio López]] (allegedly Rodríguez de Francia's nephew) came to power in 1841. López modernized Paraguay and opened it to foreign commerce. He signed a [[nonaggression pact]] with Argentina and officially declared independence of Paraguay in 1842. After López's death in 1862, power was transferred to his eldest son, [[Francisco Solano López]]. The regime of the López family was characterized by pervasive and rigid centralism in production and distribution. There was no distinction between the public and the private spheres, and the López family ruled the country as it would a large estate.<ref>{{cite report |title=Carlos Antonio López |date=December 1988 |series=Library of Congress Country Studies |publisher=U.S. [[Library of Congress]] |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+py0019) |access-date=30 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170816005342/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID+py0019%29 |archive-date=16 August 2017}}</ref> The government exerted control on all exports. The export of [[yerba mate]] and valuable wood products maintained the balance of trade between Paraguay and the outside world.<ref>{{worldhistory |section=1665 |quote=Page 630}}</ref> The Paraguayan government was extremely protectionist, never accepted loans from abroad and levied high [[tariff]]s against imported foreign products. This [[protectionism]] made the society self-sufficient, and it also avoided the debt suffered by Argentina and Brazil. Slavery existed in Paraguay, although not in great numbers, until 1844, when it was legally abolished in the new constitution.<ref name=rbcg1933>{{cite book |last1=Cunninghame Graham |first1=Robert Bontine |year = 1933 |title=Portrait of a Dictator: Francisco Solano López |publisher=William Heinemann Ltd. |location=London |author1-link=Robert Bontine Cunninghame Graham}}</ref>{{rp|39–40}} [[Francisco Solano López]], the son of Carlos Antonio López, replaced his father as the President-Dictator in 1862, and generally continued the political policies of his father. Both wanted to give an international image of Paraguay as "democratic and republican", but in fact, the ruling family had almost total control of all public life in the country, including church and colleges.<ref name=rbcg1933 />{{rp|41–42}} Militarily, Carlos Antonio López modernized and expanded industry and the [[Paraguayan Army]] and greatly strengthened the strategic defenses of Paraguay by developing the [[Fortress of Humaitá]].<ref>Robert Cowley, ''The Reader's Encyclopedia to Military History''. New York, New York: Houston Mifflin, 1996. Page 479.</ref> The government hired more than 200 foreign technicians, who installed [[telegraph line]]s and railroads to aid the expanding steel, textile, paper and ink, naval construction, weapons and gunpowder industries. The [[Ybycuí]] foundry, completed in 1850, manufactured cannons, mortars and bullets of all calibers. River warships were built in the shipyards of Asunción. Fortifications were built, especially along the [[Apa River]] and in [[Gran Chaco]].<ref>Hooker, T.D., 2008, The Paraguayan War, Nottingham: Foundry Books, {{ISBN|1901543153}}</ref>{{rp|22}} Following the death of Carlos Antonio López, these projects continued under his son Francisco Solano. In terms of socio-economic development, the country was dubbed "the most advanced Republic in South America", notably by the British judge and politician [[Robert Phillimore|Sir Robert Phillimore]].<ref>Robert Phillimore (1860), ''A Statement of the Facts of the Controversy Between the Governments of Great Britain and Paraguay'', page 2. William Moore Printing, Washington D.C., USA.</ref> According to George Thompson, Lieutenant Colonel of Engineers in the Paraguayan Army prior to and during the war, López's government was comparatively a good one for Paraguay: {{blockquote|Probably in no other country in the world has life and property been so secure as all over Paraguay during his (Antonio Lopez's) reign. Crime was almost unknown, and when committed, immediately detected and punished. The mass of the people was, perhaps, the happiest in existence. They had hardly to do any work to gain a livelihood. Each family had its house or hut in its own ground. They planted, in a few days, enough tobacco, maize and mandioca for their own consumption [...]. Having at every hut a grove of oranges [...] and also a few cows, they were almost throughout the year under little necessity [...]. The higher classes, of course, lived more in the European way...|George Thompson, C.E.<ref>{{cite book |last1 = Thompson | first1=George |year=1869 |title = The War in Paraguay: With a historical sketch of the country and its people and notes upon the military engineering of the war. |publisher = Longmans and Green Co. |location = London |page=10}}</ref>}} ===Paraguayan War (1864–1870)=== {{main|Paraguayan War|Paraguayan War casualties}} [[File:FRANCISCO SOLANO LOPEZ (From a Photograph taken in 1859).jpg|thumb|upright|[[Francisco Solano López]]]] On 12 October 1864, despite Paraguayan ultimatums, [[Empire of Brazil|Brazil]] (allied with the Argentine Government under General [[Bartolomé Mitre]] and the rebellious [[Colorado Party (Uruguay)|Uruguayan colorados]] led by Gen. [[Venancio Flores]]) invaded the Republic of Uruguay in order to overthrow the government of that time (which was under the rule of the [[National Party (Uruguay)|Blanco Party]], an ally of López),{{efn|The Blanco Party of Uruguay, hardline right wing and reactionary in those days, headed the Uruguayan government at the outbreak of the war and were allies of the Paraguayan government.<ref>{{cite book |first=Luis Alberto |last=de Herrera |year=1927 |title=El Drama del 65 – La Culpa Mitrista |pages=11–33 |publisher=Bareiro y Ramos |location=Montevideo, Uruguay}} — classic book by Blanco leader</ref>}}{{efn| British explorer and diplomat [[Richard Francis Burton]], a witness to the conflict, marks this date (12–16 October 1864) as the real beginning of the war. He wrote: ''The Brazilian Army invades the [[Banda Oriental]], despite the protestations of President López, who declared that such invasion would be held a "[[casus belli]]"''.<ref>{{cite book |first=((Richard Francis, Sir)) |last=Burton |author-link=Richard Francis Burton |year=1870 |title=Letters from the Battlefields of Paraguay |page=76 |publisher=Tinsley Brothers |location=London}}</ref>}} The Paraguayans, in turn, led by the [[Grand marshal|Marshal of the Republic]] [[Francisco Solano López]], [[Mato Grosso campaign|attacked Mato Grosso]] on 15 December 1864 and later declared war against Argentina on 23 March 1865. The Blanco Government was toppled and replaced by a Colorado government under General Venancio Flores on 22 February 1865. Afterward, the [[Argentine Republic]], the [[Empire of Brazil]] and the Republic of Uruguay signed the secret [[Treaty of the Triple Alliance]] against the Paraguayan Government on 1 May 1865.<ref>{{cite book |author=Pomer, León |year=2008 |title=La Guerra del Paraguay: Estado, política y negocios |language=es |pages=240–241 |location=Buenos Aires, Argentina |publisher=Editorial Colihue}}</ref> After a brief offensive in Argentine and Brazilian territory, the Paraguayans retreated to national territory where they put up a ferocious resistance. With the capture of Asunción, the Triple Alliance installed a provisional government. On 22 July 1869 the National Assembly elected the ''National Junta'' formed by [[Carlos Loizaga]], [[Juan Francisco Decoud]] and [[Cirilo Antonio Rivarola]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fa50BQAAQBAJ&q=paraguayan+legion&pg=PT67|title=Paraguay and the Triple Alliance: The Postwar Decade, 1869–1878|first=Harris Gaylord|last=Warren|year=2014|publisher=University of Texas Press|via=Google Books|isbn=9781477306994}}</ref> However, Solano López evaded capture and was leading a guerrilla campaign. The war ultimately ended with his death in 1870 in the [[Battle of Cerro Corá]], where he refused to surrender and died in action.<ref>{{cite book |author=Hooker, T.D. |year=2008 |title=The Paraguayan War |location=Nottingham, UK |publisher=Foundry Books |pages=105–108 |isbn=978-1901543155}}</ref> The real causes of this war, which remains the bloodiest international conflict in the history of [[The Americas]], are still highly debatable.{{efn|The classical view asserts that Francisco Solano López's expansionist and hegemonic views are the main reason for the outbreak of the conflict. The traditional Paraguayan view, held by the "''lopistas''" (supporters of Solano López in Paraguay and elsewhere), holds that Paraguay acted in self-defense and for the protection of the equilibrium of the Plate Basin. This view is usually contested by the "''anti-lopistas''" (known in Paraguay as "''legionarios''"), who favored the "Triple Alliance". Revisionist views from right and left national populists put a great emphasis on the influence of the British Empire, a view that a majority of historians reject.{{citation needed|date=June 2023}}}} [[File:TuyutiDetail.jpg|thumb|The [[Battle of Tuyutí]], May 1866]] Paraguay lost 25–33% of its territory to Argentina and Brazil, paid an enormous war debt, and sold large amounts of national properties to stabilize its internal budget. The worst consequence of the war was the catastrophic loss of population. At least 50% of Paraguayans died during the conflict, numbers to which it took many decades for the country to return. Of the disaster suffered by the Paraguayans at the outcome of the war, [[William D. Rubinstein]] wrote: "The normal estimate is that of a Paraguayan population of somewhere between 450,000 and 900,000, only 220,000 survived the war, of whom only 28,000 were adult males."<ref>{{Cite book |last=Rubinsein |first=W.D. |year=2004 |title=Genocide: a history |publisher=Pearson Education |page=94 |isbn=0-582-50601-8 |url=https://books.google.com/books?id=nMMAk4VwLLwC |url-status=live |access-date=18 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910110549/https://books.google.com/books?id=nMMAk4VwLLwC |archive-date=10 September 2015}}</ref> During the [[Sacking of Asunción]] in 1869, the [[Imperial Brazilian Army]] packed up and transported the Paraguayan National Archives to [[Rio de Janeiro]].<ref>{{cite book |last=Sanchez Quell |first=Hipólito |title=Los 50.000 Documentos Paraguayos Llevados al Brasil |publisher=Ediciones Comuneros |location=Asunción, Paraguay |year=2006}}</ref>{{efn|Some of the documents taken by Brasil during the war, were returned to Paraguay in the collection known as "Colección de Río Branco", nowadays in the National Archives of Asunción, Paraguay.}} Brazil's records from the war have remained classified. This has made Paraguayan history in the colonial and early national periods difficult to research and study.<ref>{{cite magazine |last=Weinstein |first=Barbara |title=Let the sunshine in: Government records and national insecurities |url=http://www.historians.org/perspectives/issues/2007/0704/0704pre1.cfm |url-status=live |department=From the President |magazine=[[Perspectives on History]] |publisher=[[American Historical Association]] |edition=online |volume=45 |issue=4 |date=1 April 2007 |access-date=5 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121008191444/http://www.historians.org/perspectives/issues/2007/0704/0704pre1.cfm |archive-date=8 October 2012}}</ref> ===20th century=== [[File:Chacokrieg.jpg|thumb|[[Gran Chaco]] was the site of the [[Chaco War]] (1932–35), in which Bolivia lost most of the disputed territory to Paraguay]] In 1904, the Liberal revolution against the rule of Colorados broke out. The Liberal rule started a period of great political instability. Between 1904 and 1954, Paraguay had thirty-one [[President of Paraguay|presidents]], most of whom were removed from office by force.<ref name="countrystudies hanratty"/> Conflicts between the factions of the ruling Liberal party led to the [[Paraguayan Civil War (1922–1923)|Paraguayan Civil War of 1922–1923]]. The unresolved border conflict with Bolivia over the Chaco region finally erupted in the early 1930s in the [[Chaco War]]. After both sides suffered great losses, Paraguay defeated Bolivia and established its sovereignty over most of the disputed Chaco region. After the war, military officers used popular dissatisfaction with the Liberal politicians to seize the power for themselves. On 17 February 1936, the [[February Revolution (Paraguay)|February Revolution]] brought colonel [[Rafael Franco]] to power. Between 1940 and 1948, the country was ruled by general [[Higinio Morínigo]]. Dissatisfaction with his rule resulted in the [[Paraguayan Civil War (1947)|Paraguayan Civil War of 1947]].<ref>{{cite web |title=Paraguay civil war 1947 |website=Onwar.com |url=http://www.onwar.com/aced/nation/pat/paraguay/fparaguay1947.htm |access-date=2 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103214118/http://onwar.com/aced/nation/pat/paraguay/fparaguay1947.htm |archive-date=3 January 2010|url-status=dead}}</ref> In its aftermath [[Alfredo Stroessner]] began involvement in a string of plots, which resulted in his military [[1954 Paraguayan coup d'état|coup d'état of 4 May 1954]]. ===Stroessner era, 1954–1989=== {{see also|El Stronato}} A series of unstable governments ensued until the establishment in 1954 of the regime of dictator [[Alfredo Stroessner]], who remained in office for more than three decades until 1989. Paraguay was modernized to some extent under Stroessner's regime, although his rule was marked by extensive human rights abuses.<ref>{{cite news |first=Adam |last=Bernstein |date=17 August 2006 |title=Alfredo Stroessner; Paraguayan dictator |newspaper=[[The Washington Post]] |location=Washington, DC |access-date=2 May 2010 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/08/16/AR2006081601729.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110516121443/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/08/16/AR2006081601729.html |archive-date=16 May 2011}}</ref> Stroessner and the ''Colorado'' party ruled the country from 1954 to 1989. The dictator oversaw an era of economic expansion, but also had a poor human rights and environmental record. Paraguay actively participated in [[Operation Condor]].<ref>{{cite web |last=Dinges |first=John |title=Operation Condor |website=latinamericanstudies.org |publisher=[[Columbia University]] |url=http://www.latinamericanstudies.org/chile/operation-condor.htm |url-status=live |access-date=6 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722031734/http://www.latinamericanstudies.org/chile/operation-condor.htm |archive-date=22 July 2018}}</ref> The use of [[political repression]], threats and [[death squads]] was a key factor in Stroessner's longevity as dictator of Paraguay. He maintained virtually unlimited power by giving a free hand to the military and to Minister of Interior [[Edgar Ynsfrán]], who began to harass, terrorize, and murder family members of the regime's opponents.<ref>{{cite web |title=Paraguay: The Stroessner Regime |url=https://countrystudies.us/paraguay/18.htm |publisher=[[Library of Congress]] Country Studies |access-date=9 September 2026}}</ref> Stroessner heavily relied on various [[Colorado Party militias]], subordinated to his control, to crush any dissent within the country.<ref>{{Cite journal|url=http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S0185-19182010000100008&lng=es&nrm=iso&tlng=es|title=El destierro paraguayo: aspectos transnacionales y generacionales|first1=María Antonia|last1=Sánchez|first2=Luis|last2=Roniger|date=22 April 2010|journal=Revista mexicana de ciencias políticas y sociales|volume=52|issue=208|pages=135–158|access-date=22 July 2026}}</ref> Furthermore, Stroessner's Paraguay became a haven for Nazi war criminals, including [[Josef Mengele]],<ref>[https://www.nbcnews.com/id/wbna14379677 Ex-Paraguayan dictator Stroessner dies at 93]. ''[[NBC News]]''. August 16, 2006.</ref> [[Hans-Ulrich Rudel]],<ref>{{Cite web |date=2018-06-10 |title=Un jerarca nazi logró que Stroessner acepte la construcción de Yacyretá |url=https://www.ultimahora.com/un-jerarca-nazi-logro-que-stroessner-acepte-la-construccion-yacyreta-n1152033 |access-date=2026-08-14 |website=Última Hora |language=es}}</ref> and [[Eduard Roschmann]].<ref>{{Cite web |last=González |first=Genaro |date=2023-08-21 |title=El 26 de julio de 1977 ingresaba al Hospital de Clínicas |url=https://med.una.py/el-26-de-julio-de-1977-ingresaba-al-hospital-de-clinicas/ |access-date=2026-08-14 |website=Facultad de Ciencias Médicas de la UNA |language=es}}</ref> Given Stroessner's affinity for [[Nazism]] and harboring of Nazi war criminals, foreign press often referred to his government as the "poor man's Nazi regime". The Stroessner regime's strong [[Anti-communism|anti-communist]] stance earned it the support of the United States, with which it enjoyed close military and economic ties.<ref>{{cite book |last1=Leonard |first1= Thomas M. |last2=Buchenau|first2=Jürgen|last3=Longley|first3=Rodney |last4=Mount|first4=Graeme |date=2012 |title=Encyclopedia of U.S. - Latin American Relations|url=https://books.google.com/books?id=tIOzDAAAQBAJ&pg=PA845|location= |publisher=[[CQ Press]]|page=845 |isbn= 978-1-60871-792-7 }}</ref> Paraguay was a leading participant in [[Operation Condor]], a campaign of [[state terror]] and security operations officially implemented in 1975 which were jointly conducted by the military dictatorships of six South American countries ([[Military dictatorship of Chile|Chile]], [[National Reorganization Process|Argentina]], [[History of Bolivia (1964–1982)|Bolivia]], Paraguay, [[Civic-military dictatorship of Uruguay|Uruguay]] and [[Military dictatorship in Brazil|Brazil]]) with the support of the United States.<ref>[[Greg Grandin]] (2011). ''[http://www.press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/L/bo11643711.html The Last Colonial Massacre: Latin America in the Cold War].'' [[University of Chicago Press]]. [https://books.google.com/books?id=6FivSpNY2fkC&pg=PA75 p. 75].</ref> Under Stroessner, egregious human rights violations were committed against the indigenous [[Aché]] population of Paraguay's eastern districts, largely as the result of US and European corporations wanting access to the country's forests, mines, and grazing lands.<ref>{{cite book|editor-last=Arens|editor-first=Richard|date=1976|title=Genocide in Paraguay|url=http://www.temple.edu/tempress/titles/116_reg.html|publisher=[[Temple University Press]]|isbn=978-0877220886|access-date=February 6, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161002035708/http://www.temple.edu/tempress/titles/116_reg.html|archive-date=October 2, 2016|url-status=dead}}</ref> The Aché resided on land that was coveted and had resisted relocation attempts by the Paraguayan army. The government retaliated with massacres and forced many Aché into slavery. In 1974, the UN accused Paraguay of [[slavery]] and [[genocide]]. Only a few hundred Aché remained alive by the late 1970s. The Stroessner regime financed [[Genocide of Indigenous peoples in Paraguay|this genocide]] with US aid.<ref>{{cite book |last=Cooper |first=Allan D.|date=2008 |title=The Geography of Genocide |url=https://books.google.com/books?id=Uyh8kdcuA1kC&pg=PA167|publisher=[[University Press of America]]|page=167 |isbn=978-0-7618-4097-8 }}</ref> The splits in the ''Colorado'' Party in the 1980s, and the prevailing conditions – Stroessner's advanced age, the character of the regime, the economic downturn, and [[international isolation]] – were catalysts for anti-regime demonstrations and statements by the opposition prior to the 1988 general elections.<ref>{{cite web |title=Paraguay: Political Developments Since 1986 |url=https://countrystudies.us/paraguay/57.htm |publisher=[[Library of Congress]] Country Studies |access-date=9 September 2026}}</ref> The Stroessner regime relented in April 1987, and permitted opposition figure [[Domingo Laíno]] to return to Asunción. Laíno took the lead in organizing demonstrations and reducing infighting among the opposition party. The opposition was unable to reach agreement on a common strategy regarding the elections, with some parties advocating abstention, and others calling for blank voting. The parties held numerous 'lightning demonstrations' (''mítines relámpagos''), especially in rural areas. Such demonstrations were gathered and quickly disbanded before the arrival of the [[police]]. In response to the upsurge in opposition activities, Stroessner condemned the Accord for advocating "sabotage of the general elections and disrespect of the law". He used national police and civilian [[vigilantes]] of the ''Colorado'' Party to break up demonstrations. A number of opposition leaders were imprisoned or otherwise harassed. {{ill|Hermes Rafael Saguier|es}}, another key leader of the ''PLRA'', was imprisoned for four months in 1987 on charges of sedition. In early February 1988, police arrested 200 people attending a National Coordinating Committee meeting in [[Coronel Oviedo]]. Laíno and several other opposition figures were arrested before dawn on the day of the election, 14 February, and held for twelve hours. The government declared Stroessner's reelection with 89% of the vote.<ref>{{cite news |title=Paraguayan wins his eighth term |date=15 February 1988 |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1988/02/15/world/paraguayan-wins-his-eighth-term.html?scp=3&sq=Paraguay%20february%201988&st=cse |archive-url=https://web.archive.org/web/20170816064442/http://www.nytimes.com/1988/02/15/world/paraguayan-wins-his-eighth-term.html?scp=3&sq=Paraguay%20february%201988&st=cse |archive-date=16 August 2017}}</ref> ===Stroessner's overthrow, post-1989=== On 3 February 1989, Stroessner was overthrown in a military coup headed by General [[Andrés Rodríguez (President)|Andrés Rodríguez]]. As president, Rodríguez instituted political, legal, and economic reforms and initiated a ''rapprochement'' with the international community. Reflecting the deep hunger for land, hundreds of poor rural Paraguayans immediately occupied thousands of acres of unused territories belonging to Stroessner and his associates; by mid-1990, 19,000 families occupied {{convert|340000|acres|-3|abbr=on}}. At the time, 2.06 million people lived in rural areas, more than half of the 4.1 million total population, and most were landless.<ref>{{cite journal |author=Nagel, Beverly Y. |year=1999 |title='Unleashing the fury': The cultural discourse of rural violence and land rights in Paraguay |journal=Comparative Studies in Society and History |volume=41 |issue=1 |pages=148–181 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S0010417599001905 |s2cid=146491025 |url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=1921 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016023308/http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=1921 |archive-date=16 October 2015|issn=0010-4175 |url-access=subscription }}</ref> The June 1992 constitution established a democratic system of government and dramatically improved protection of fundamental human rights. In May 1993, Colorado Party candidate [[Juan Carlos Wasmosy]] was elected as Paraguay's first civilian president in almost forty years, in what international observers deemed free and fair elections. With support from the United States, the Organization of American States, and other countries in the region, the Paraguayan people rejected an April 1996 attempt by then Army Chief General [[Lino Oviedo]] to oust President Wasmosy. Oviedo was nominated as the Colorado candidate for president in the 1998 election. However, when the Supreme Court upheld in April his conviction on charges related to the 1996 coup attempt, he was not allowed to run and was detained in jail. His former running mate, [[Raúl Cubas]], became the Colorado Party's candidate, and was elected in May in elections deemed by international observers to be free and fair. One of Cubas' first acts after taking office in August was to commute Oviedo's sentence and release him. In December 1998, Paraguay's Supreme Court declared these actions unconstitutional. In this tense atmosphere, the murder of Vice President and long-time Oviedo rival [[Luis María Argaña]] on 23 March 1999, led the Chamber of Deputies to impeach Cubas the next day.<ref>{{cite web |title=Lawmakers Vote to Impeach Paraguay President | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1999-mar-25-mn-20867-story.html | work=Los Angeles Times | date=25 March 1999 | access-date=2026-06-14}}</ref> On 26 March, eight student anti-government demonstrators were murdered, widely believed to have been carried out by Oviedo supporters. This increased opposition to Cubas, who resigned on 28 March. Senate President [[Luis González Macchi]], a Cubas opponent, was peacefully sworn in as president the same day. In 2003, [[Nicanor Duarte]] was elected as president. ===Election of Fernando Lugo=== For the 2008 general elections, the Colorado Party was favored in polls. Their candidate was Minister of Education [[Blanca Ovelar]], the first woman to be nominated as a candidate for a major party in Paraguayan history. After sixty years of Colorado rule, voters chose [[Fernando Lugo]], a former Roman Catholic Bishop and not a professional politician in civil government, and a member of the Authentic Radical Liberal Party, Paraguay's largest opposition party. Lugo was an adherent of [[liberation theology]]. Lugo achieved a historic victory in Paraguay's presidential election, defeating the ruling party candidate, and ending 61 years of conservative rule. Lugo won with nearly 41% of the vote, compared to almost 31% for Blanca Ovelar of the Colorado party.<ref>{{Cite journal|doi=10.1016/j.electstud.2008.10.001|author=Nickson, Andrew|year=2009|title=The general election in Paraguay, April 2008|journal=Journal of Electoral Studies|volume=28|issue=1|pages=145–9}}</ref> Outgoing President [[Nicanor Duarte|Nicanor Duarte Frutos]] hailed the moment as the first time in the history of the nation that a government had transferred power to opposition forces in a constitutional and peaceful fashion.{{citation needed|date=July 2021}} Lugo was sworn in on 15 August 2008. The Lugo administration set its two major priorities as the reduction of corruption and economic inequality.<ref>{{cite web |title=Paraguay |website=State.gov |date=15 March 2012 |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/1841.htm#econ |url-status=live |access-date=5 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170122194534/https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/1841.htm#econ |archive-date=22 January 2017}}</ref> [[File:Saludo de Piñera a Cartes (cropped).jpg|thumb|Inauguration of former President [[Horacio Cartes]], 15 August 2013]] Political instability following Lugo's election and disputes within his cabinet encouraged some renewal of popular support for the Colorado Party. Reports suggested that the businessman [[Horacio Cartes]] became the new political figure amid disputes. Despite the US [[Drug Enforcement Administration]]'s strong accusations against Cartes related to [[Illegal drug trade|drug trafficking]], he continued to amass followers in the political arena.{{citation needed|date=July 2021}} On 14 January 2011, the Colorado Party convention nominated Horacio Cartes as the presidential candidate for the party. However, the party's constitution did not allow it.{{clarify|date=April 2012}} On 21 June 2012, [[Impeachment of Fernando Lugo|impeachment proceedings against President Lugo]] began in the country's lower house, which was controlled by his opponents. Lugo was given less than twenty-four hours to prepare for the proceedings and only two hours in which to mount a defense.<ref>{{cite news |title=What will Washington do about Fernando Lugo's ouster in Paraguay? |first=Mark |last=Weisbrot |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2012/jun/22/washington-fernando-lugo-ouster-paraguay |newspaper=[[The Guardian]] |date=22 June 2012|access-date=23 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140910143002/http://www.theguardian.com/commentisfree/2012/jun/22/washington-fernando-lugo-ouster-paraguay |archive-date=10 September 2014 |url-status=live}}</ref> Impeachment was quickly approved and the resulting trial in Paraguay's Senate, also controlled by the opposition, ended with the removal of Lugo from office and Vice President Federico Franco assuming the duties of president.<ref name=CNN22>{{cite news |title=Paraguayan Senate removes president |first=Mariano |last=Castillo |url=http://www.cnn.com/2012/06/22/world/americas/paraguay-president/index.html |publisher=CNN |date=22 June 2012 |access-date=22 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120623040625/http://www.cnn.com/2012/06/22/world/americas/paraguay-president/index.html |archive-date=23 June 2012 |url-status=live}}</ref> Lugo's rivals blamed him for the deaths of 17 people – eight police officers and nine farmers – in armed clashes after police were ambushed by armed peasants when enforcing an eviction order against rural trespassers.<ref>{{cite news |title=Paraguay's president vows to face impeachment effort |first=Daniela |last=Desantis |url=https://www.reuters.com/article/us-paraguay-lugo-idUSBRE85K13N20120621 |work=[[Reuters]] |edition=US |date=21 June 2012 |access-date=21 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130208094438/http://www.reuters.com/article/2012/06/21/us-paraguay-lugo-idUSBRE85K13N20120621 |archive-date=8 February 2013 |url-status=live}}</ref> Lugo's supporters gathered outside Congress to protest the decision as a "politically motivated coup d'état".<ref name=CNN22/> Lugo's removal from office on 22 June 2012 is considered by [[UNASUR]] and other neighboring countries, especially those currently governed by leftist leaders, as a coup d'état.<ref>{{cite web |url=http://www.unasursg.org/index.php?option=com_content&view=article&id=698%3Acomunicado-asuncion-22-de-junio-de-2012&catid=68%3Acomunicados&Itemid=346 |title=COMUNICADO UNASUR Asunción, 22 de Junio de 2012 |language=es |date=22 June 2012 |publisher=UNASUR |access-date=23 June 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120627050748/http://www.unasursg.org/index.php?option=com_content&view=article&id=698:comunicado-asuncion-22-de-junio-de-2012&catid=68:comunicados&Itemid=346 |archive-date=27 June 2012}}</ref> However, the Organization of American States, which sent a mission to Paraguay to gather information, concluded that the impeachment process was not a coup d'état, as it had been carried out in accordance with the [[Constitution of Paraguay]].<ref>Halvorssen, Thor, ''[https://www.forbes.com/sites/thorhalvorssen/2012/07/03/paraguay-is-not-honduras/#57bce3c72308 Paraguay is not Honduras: President Lugo's Impeachment was not a Coup] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180730203938/https://www.forbes.com/sites/thorhalvorssen/2012/07/03/paraguay-is-not-honduras/#57bce3c72308|date=30 July 2018}}'', Forbes.com, 3 July 2012, retrieved 30 July 2018</ref> ===Present day=== From August 2013 to 15 August 2018, the [[President of Paraguay]] was [[Horacio Cartes]].<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/04/22/world/americas/horacio-cartes-wins-paraguays-presidential-election.html|title=Conservative Tobacco Magnate Wins Presidential Race in Paraguay|first=Simon|last=Romero|date=22 April 2013|work=The New York Times|access-date=7 April 2021|archive-date=2 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171102234322/http://www.nytimes.com/2013/04/22/world/americas/horacio-cartes-wins-paraguays-presidential-election.html|url-status=live}}</ref> From 2018 until 2023, the [[President of Paraguay]] has been [[Mario Abdo Benítez]]. They are both from the conservative [[Colorado Party (Paraguay)|Colorado Party]].<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-45200965|title=New Paraguayan President Abdo Benítez sworn in|date=15 August 2018|work=BBC News|access-date=1 April 2021|archive-date=15 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415203558/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-45200965|url-status=live}}</ref> President Mario Abdo enjoyed a close relationship with the Brazilian far-right president (in power 2019–2022), [[Jair Bolsonaro]].<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-paraguay-president-idUSKCN1V421O|title=Paraguayan president's popularity plummets amid Brazil-linked political crisis|first=Mariel|last=Cristaldo|date=14 August 2019|work=reuters.com|access-date=1 June 2021|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215301/https://www.reuters.com/article/us-paraguay-president-idUSKCN1V421O|url-status=live}}</ref> In February 2019, President Mario Abdo Benitez was at Bolsonaro's side when Bolsonaro praised Paraguayan military dictator Alfredo Stroessner, calling him "a man of vision".<ref>{{cite news |title=Brazil's Bolsonaro praises late Paraguay dictator Stroessner |website=[[ABC News (United States)|ABC News]] |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/brazils-bolsonaro-praises-late-paraguay-dictator-stroessner-61386307 |url-status=live |access-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602214208/https://abcnews.go.com/International/wireStory/brazils-bolsonaro-praises-late-paraguay-dictator-stroessner-61386307 |archive-date=2 June 2021}}</ref> In May 2023, [[Santiago Peña]] of the long-ruling Colorado Party, won the presidential [[2023 Paraguayan general election|election]] to succeed Mario Abdo as the next [[President of Paraguay]].<ref>{{cite news |title=Amid protests, authorities uphold legitimacy of Paraguay election |website=[[Al Jazeera Media Network|al Jazeera]] (aljazeera.com) |language=en |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/3/amid-protests-authorities-uphold-legitimacy-of-paraguay-election |access-date=26 May 2023 |archive-date=3 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603212859/https://www.aljazeera.com/news/2023/5/3/amid-protests-authorities-uphold-legitimacy-of-paraguay-election |url-status=live }}</ref> On 15 August 2023, Santiago Peña was sworn in as Paraguay's new president.<ref>{{cite news |last1=Desantis |first1=Daniela |last2=Elliott |first2=Lucinda |last3=Elliott |first3=Lucinda |title=Paraguay's President Pena sworn in, Taiwan VP in attendance |url=https://www.reuters.com/world/americas/new-paraguayan-president-santiago-pena-sworn-2023-08-15/ |work=Reuters |date=16 August 2023 |language=en |access-date=18 August 2023 |archive-date=18 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230818142608/https://www.reuters.com/world/americas/new-paraguayan-president-santiago-pena-sworn-2023-08-15/ |url-status=live }}</ref> before he step down as president because of banking crisis.<ref>{{cite web |title=Paraguay: President Santiago Pena impeached, under house arrest over bank crisis |url=https://www.dw.com/en/paraguay-president-santiago-pena-under-house-arrest-over-bank-crisis/a-79868484 |website=dw.com |access-date=7 November 2026 |language=en}}</ref> --> == გეოგრაფია == იდვალუაფუ [[ობჟათე ამერიკა|ობჟათე ამერიკაშ]] ცენტრალურ ნორთის, ვა აპალუ ზუღაშა გჷშაულარი. პარაგვაიშ ოორუე–ბჟაეიოლშე დო ბჟაეიოლშე ომძღჷ [[ბრაზილია]], ბჟადალ–ბჟაეიოლშე, ობჟათეშე დო ობჟათე–ბჟადალშე [[არგენტინა]],ოორუე–ობჟათეშე [[ბოლივია]]. ქიანაშ ედომუშამი ფართობი რე 406,8 ვითოში კმ². [[წყარმალუ]] [[პარაგვაი (წყარმალუ)|პარაგვაი]] ქიანას რთჷნს ჟირი ვაართმანგ ნორთო. ბჟადალუშე იდვალუაფუ უდაბნოშ ლანდშაფტეფამი [[ჩაკო (პარაგვაი)|ჩაკოშ]] ოლქი, ნამუსჷთ უკებუ ქიანაშ ფართობიშ მეხოლაფირო 60 %. ბჟაეიოლ ნორთის, სოდგათ აკოკათინელი რე მახორობაშ ჯინჯიერი ნორთი, იდვალუაფუ ნოყიერი რზენი დო სუბტროპიკული ტყა. == სახენწჷფო == * '''სახენწჷფო სისტემა''': რესპუბლიკა. * '''სახენწჷფოშ მადუდე''': პრეზიდენტი ნიკანორ დუარტე ფრუტოსი. * '''კანონიშდუმადვალუ ორგანო''': ჟირპალატამი პარლამენტი (45+80 მაკათური). * '''ადმინისტრაციული რთუალა''': 17 დეპარტამენტი (departamento) დო ფედერალური ოლქი (distrito federal). == დემოგრაფია == * '''მახორობა''' - 6,191,368 (2005), თინეფ შქას 89,2% [[პარაგვაელეფი]], 3,3% [[ბრაზილიარეფი]]. * '''სახენწჷფო ნინა''': [[ესპანური ნინა|ესპანური]]. შხვა ნინეფი - [[გუარანი (ნინა)|გუარანი]] 45%, ესპანური 6%, ბილინგვა (გუარანი-ესპანური) 49%. * '''რელიგია''': [[კათოლიციზმი]]. * '''ნოღეფი''': [[ასუნსიონი]] (ნანანოღა, 525 ვითოში), [[სიუდად დელ-ესტე]] (240), [[სან ლორენსო]] (210). == ეკონომიკა == * '''რესურსეფი''': ჰიდროენერგია, ოკიდალი ჯა-ტყა, რკინაშ მადანი, მანგანუმი, კირქუა. * '''ექსპორტი''': [[ბამბე]], [[სოია]], ჩანარული ზეთეფი, ხორცი. * '''ნაციონალური პროდუქტი ართ შურშა''': 1.170 $. * '''ვალუტა''': გუარანი (PYG). == ისტორია == [[1811]] წანას ზოხორინალა ქიმიღჷ [[ესპანეთი|ესპანეთშე]]. [[1865]]-[[1870|70]] [[არგენტინა|არგენტინაწკჷმა]], [[ბრაზილია|ბრაზილიაწკჷმა]] დო [[ურუგვაი|ურუგვაიწკჷმა]] ლჷმაშით ტერიტორიაშ დიდი ნორთიქ მედინჷ. ტერიტორიაშ ნორთი დირთინუ [[ბოლივია|ბოლივიაწკჷმა]] ლჷმას ([[1932]]-[[1935|35]]). [[1940]] წანაშე პოლიტიკური ვასტაბილურალაშ გეშა ფშხირას ითირანდჷ პრეზიდენტეფს. მაართა მიარეპარტიულ ეშაგორუეფქ [[1993]] წანას მინწყუ. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-p/paraguay.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528053421/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-p/paraguay.html |date=2010-05-28 }} * [http://www.paraguaypostcards.com/ Paraguay Photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112041325/http://www.paraguaypostcards.com/ |date=2012-01-12 }} * [http://www.britannica.com/nations/Paraguay Paraguay] from the [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/paraguay.htm Paraguay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080607085416/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/paraguay.htm |date=2008-06-07 }} at ''UCB Libraries GovPubs'' * [http://www.asu-cvb.org.py/servicios/lacuidad_en.html Paraguay Convention & Visitor's Bureau]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.Paraguay.com/ Paraguay.com: Tradition, Culture, Maps, Tourism] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:პარაგვაი]] [[კატეგორია:ესპანურნინამი ქიანეფი]] 9q4ran7n7dqoyihbd7vut5zsw5p0x2k 254889 254888 2026-11-11T19:04:27Z Narazeni 826 254889 wikitext text/x-wiki {{short description|სახენწჷფო ობჟათე ამერიკას}} {{about|სახენწჷფოშ|შხვა შანულობეფიშ გეშა|პარაგვაი (მიარეშანულამი)}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{Native name|es|República del Paraguay}} {{Native name|gn|Paraguái Tavakuairetã}} |ედომუშამი_ჯოხო = პარაგვაიშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =პარაგვაი |შილა = Flag of Paraguay.svg |გერბი =Coat of arms of Paraguay.svg |რუკა = PRY orthographic.svg |ჰიმნი = {{native name|es|Himno Nacional Paraguayo|nolink=on}}<br />{{native name|gn|Tetã Paraguái Momorãhéi|nolink=on}}<br />„[[პარაგვაიშ ერუანულ ჰიმნი]]“<br /><div style="padding-top:0.5em;">{{center|[[ფაილი:Paraguayan National Anthem.oga]]}}</div> |დევიზი ={{native phrase|es|Paz y justicia|nolink=on}}<br />{{native phrase|gn|Py'aguapy ha tekojoja|nolink=on}}<br />„თინჩალა დო მართალობა“ |ზოხორინალაშ თარიღი = |ოფიციალური_ნინეფი ={{hlist|[[პარაგვაიულ ესპანური|ესპანური]]|[[გუარანი (ნინა)|გუარანი]]}} |რელიგია= {{unbulleted list |{{Tree list}} * 95.5% [[ქირსიანობა]] ** 87.4% [[კათოლიციზმ პარაგვაის|კათოლიციზმი]] ** 8.1% შხვა [[ქირსიანულ გემაჸვენჯობეფიშ ერკებული|ქირსიანეფი]] {{Tree list/end}} |4.1% [[ვარელიგიურობა ლათინურ ამერიკას|ვა რელიგიური]] |0.4% [[რელიგია პარაგვაის|შხვა]] }} (2020)<ref>{{cite web |url=https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=176c |title=National Profiles {{!}} World Religion |access-date=12 March 2024 |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001014302/https://thearda.com/world-religion/national-profiles?u=176c |url-status=live}}</ref> |ნანანოღა= [[ასუნსიონი]] |latd= |latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW= |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპრეზიდენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[პარაგვაიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[პედრო ალიანა]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[პარაგვაიშ ვიცე-პრეზიდენტი|ვიცე-პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = [[ანტონიო ბარიოსი (პოლიტიკოსი)|ანტონიო ბარიოსი]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 59-ა |ფართობი =406752 |წყარი_% =2.6 |ოეგებიე_მახორობა =6,460,159<ref>{{Cite web|url=https://www.ine.gov.py/Publicaciones/Biblioteca/documento/293/Estimaciones_y%20proyecciones%20_Departamental.%20Revisi%C3%B3n%202025.xlsx|title=Departmental Estimates and Projections, 2000-2035. Revision 2025|date=31 May 2025|website=INE Paraguay|language=ES|access-date=31 May 2025|archive-date=1 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250901220330/https://www.ine.gov.py/Publicaciones/Biblioteca/documento/293/Estimaciones_y%20proyecciones%20_Departamental.%20Revisi%C3%B3n%202025.xlsx|url-status=dead}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 113-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2026 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 15.1 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 223-ა |ედპ_ppp_წანა = 2026 |ედპ_ppp = {{ძინა}} $152.860 მილიარდი<ref name="IMFWEO.PY">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/PRY|title=World Economic Outlook Database: Paraguay |date=October 2026 |website=IMF.org |publisher=[[International Monetary Fund]] |access-date=13 October 2026}}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 92-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე ={{ძინა}} $23,662<ref name="IMFWEO.PY" /> |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 86-ა |აგი = 0.756<ref>{{cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =99-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[პარაგვაულ გუარანი|გუარანი]] |ვალუტაშ_კოდი =PYG |ქიანაშ_კოდი =PY |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC-03:00]] |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.py]] |ოტელეფონე_კოდი =+595 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q733|text=<center>პარაგვაიშ რესპუბლიკაშ ინტერაქტიულ რუკა</center>}} }} '''პარაგვაი''' ({{lang-es|{{აუდიო|Es-Paraguay2.ogg|Paraguay}}}}; {{lang-gn|Paraguái}}), ოფიციალურო '''პარაგვაიშ რესპუბლიკა''' ({{lang-es|República del Paraguay}}; {{lang-gn|Paraguái Tavakuairetã|links=si}}) — [[ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფოეფი|ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენ]] [[სახენწჷფო]] [[ობჟათე ამერიკა]]შ ცენტრალურ რეგიონს. ქიანას ოორუე-ბჟადალშე დო ოორუეშე უხურგანს [[ბოლივია]], ოორუე-ბჟაეიოლშე დო ბჟაეიოლშე — [[ბრაზილია]], ობჟათე-ბჟაეიოლშე, ობჟათეშე დო ბჟადალშე — [[არგენტინა]]. პარაგვაის [[ატლანტიშ ოკიანე]]წკჷმა [[პარანა-პარაგუაიშ წყარიშ რზა]]შ მეშქაშობათ უღჷ ჭირინაფა, ნამუთ ხუთ ქიანაშით ორთან ოზუღე სვირეფიშ სისტემა რე.<ref>{{cite web|url=https://www.agroindustria.gob.ar/sitio/areas/ss_mercados_agropecuarios/infraestructura/_archivos/000070_Hidrov%C3%ADas/000010_Hidrov%C3%ADa%20Paran%C3%A1%20Paraguay.pdf|title=Paraná-Paraguay Waterway|language=es|access-date=20 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327085649/https://www.agroindustria.gob.ar/sitio/areas/ss_mercados_agropecuarios/infraestructura/_archivos/000070_Hidrov%C3%ADas/000010_Hidrov%C3%ADa%20Paran%C3%A1%20Paraguay.pdf|archive-date=27 March 2019|url-status=dead}}</ref> ქიანა იგამაგებუ, მუჭოთ [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპრეზიდენტო რესპუბლიკა]], ნამუთ აკმოდირთუ ნანანოღაშ ოლქშე დო ვითოშკვით დეპარტამენტშე. ქიანაშ ნანანოღა დო [[პარაგვაიშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაშ ნოღა]] რე [[ასუნსიონი]]. პარაგვაიქ ესპანეთშე ზოხორინალა 1811 წანას მიპალუ. ჯინჯიერ [[გუარანი (კათა)|გუარანიშ კათა]], 1524 წანას, [[ესპანეთიშ იმპერია|ესპანარ]] [[კონკისტადორი|კონკისტადორეფიშ]] მოულაშა, ბჟაეიოლ პარაგვაის არძაშ უკულაშ ვითოშ წანაშ განწეხანს ოხორანდჷ. ნოღა ასუნსიონქ დირსხჷ 1537 წანას, მუჭოთ [[ესპანეთიშ იმპერია]]შ აკოდგინალუაშა მიშმალ [[რიო-დე-ლა-პლატაშ საგუბერნატორო]]შ პირველ ნანანოღა.<ref>{{cite news |title=Paraguay: Cómo Asunción se convirtió en 'madre' de más de 70 ciudades de Sudamérica hace 480 años |series=BBC News Mundo |publisher=[[British Broadcasting Corporation]] |url=https://www.bbc.com/mundo/noticias-america-latina-40920828|archive-url=https://web.archive.org/web/20180918202538/https://www.bbc.com/mundo/noticias-america-latina-40920828|archive-date=18 September 2018}}</ref> XVII ოშწანურას, პარაგვაი იეზუიტურ მისიეფიშ ცენტრ რდჷ, სოდე ჯინჯიერ მახორობას ქირსიანობა მიოღებაფეს დო ევროპულ კულტურა გაჩინებაფეს.<ref>{{cite book |last=Caraman |first=Philip |title=The Lost Paradise: The Jesuit republic in South America |publisher=Seabury Press |location=New York City |year=1976}}</ref> 1767 წანას, იეზუიტეფიშ ესპანურ ტერიტორიეფშე გინორაჸუაშ უკული, პარაგვაიქ ხოლო უმოსო პერიფერიულ კოლონიათ გჷნირთუ. მა-19 ოშწანურაშ დაჭყაფუს, [[პარაგვაიშ ზოხორინალა|ესპანეთშე ზოხორინალაშ]] მოპალუაშ უკული, პარაგვაის გამაგენდეს რანწკ ავტორიტარულ თარობეფი. თე ბორჯიქ გეთუ კატასტროფულ [[სუმფა ალიანსიშ ლჷმა]]თ (1864–1870), ნამუშ ბორჯისჷთ ქიანაქ მიოდინუ მუშ ლჷმაშახიან მახორობაშ გვერდ დო ტერიტორიაშ მეხოლაფირო 25–33%. პარაგვაიქ მაეჩა ოშწანურას ხოლო ართ კაბეტ კონფლიქტის გიმორძგჷ — ბოლივიაწკჷმა [[ჩაკოშ ლჷმა|ჩაკოშ ლჷმას]] (1932-1935). უკულიან ბორჯის, გეწ-გეწას მუზმარენ ოურდუმე დიქტატორიშ გამაგალაშ გიმე რდჷ, ნამუშ მაბოლება რდჷ [[ალფრედო სტროესნერი]]შ 35-წანიან რეჟიმი. თინა 1989 წანას, დინოხოლენ ოურდუმე მინორთაშ შედეგო გექთახუეს, ნამუქჷთ პარაგვაიშ თეხანურ დემოკრატიულ ეპოქაშ დაჭყაფუ ეშანუ. პარაგვაი [[წუმმაძინუ ქიანა]] რე, ნამუთ [[ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი]]თ 99-ა აბანს რე,<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database |date=April 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weoselco.aspx?g=2200&sg=All+countries+%2f+Emerging+market+and+developing+economies |url-status=live |access-date=29 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010203013/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weoselco.aspx?g=2200&sg=All+countries+%2F+Emerging+market+and+developing+economies |archive-date=10 October 2020}}</ref> ობჟათე ამერიკას ართ შურ მახორუშა [[ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტი|ედპ]]-შ სიკაბეტათ მაშკვითა აბანს. 2024 წანაშ მუნაჩემეფით, ქიანას ბჟადალ გვერდოსფეროს ართ-ართ არძაშე უწაიათ მაძინუ ეკონომიკა უღუდჷ, ნამუსჷთ ხეს უნწყუნდჷ ორინჯიშ ხორციშ დო სოიოშ ექსპორტი, ხერეჭუა დო აკოგაფა.<ref>{{Cite web |last=Blair |first=Laurence |title=Paraguay's Boom Has Yet to Fully Deliver |url=https://americasquarterly.org/article/paraguays-boom/ |access-date=2025-10-04 |website=Americas Quarterly |language=en-US |archive-date=5 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251005153021/https://www.americasquarterly.org/article/paraguays-boom/ |url-status=live }}</ref> პარაგვაი მოსოფელს ჰიდროელექტროენერგიაშ ართ-ართ მაჸვენჯ ექსპორტიორ რე; პარაგვაი-ბრაზილიაშ ხურგის, [[პარანა (წყარმალუ)|წყარმალუ პარანას]] იდვალუაფუ [[იტაიპუშ კაშხალი]], ნამუთ გიმომუშებულ ენერგიაშ მეჯინათ მოსოფელს სიკაბეტათ მასუმა ჰიდროელექტროდგჷმილ რე. პარაგვაი [[მერკოსური]]შ, [[გოერო]]შ, [[ამერიკაშ სახენწჷფოეფიშ ორგანიზაცია]]შ დო [[ლიმაშ ბუნა]]შ დჷმარსხუაფალ მაკათურ რე. თეშ მოხ, ნოღა [[ლუკე]], ასუნსიონიშ მეტროპოლიას, [[ობჟათე ამერიკაშ კუჩხბურთიშ კონფედერაცია]]შ შტაბ-ორენ ნოღა რე. [[სიუდად-დელ-ესტე]] პარაგვაიშ სიკაბეტათ მაჟირა ნოღა რე დო თექ ქიანაშ ანდა გენერალურ საკონსულო იდვალუაფუ. პარაგვაიშ 6 მილიონ მახორობაშ უმენტაშობა ''[[მეტისეფი|მეტის]]'' რე დო გუარანულ კულტურა დიო ხოლო ფართო გაულათ რგებულენს; მახორობაშ 90%-შე უმოს ესპანურწკჷმა ართო [[გუარანი ნინა|გუარანიშ]] შხვადოშხვა დიალექტშა რაგადანს, ნამუთ [[ლათინური ამერიკა|ლათინურ ამერიკას]] კერზ ნინაშ რჩქინაშ არძაშე მაღალ მაძირაფალ რე.<ref>{{Cite web |date=2025-10-03 |title=Paraguay {{!}} History, Geography, Maps, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Paraguay |access-date=2025-10-04 |website=Britannica.com |language=en |archive-date=25 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225183757/https://www.britannica.com/place/Paraguay |url-status=live }}</ref> 2014 წანაშ პოზიტიურ ნაცადობაშ ინდექსიშ მეჯინათ, ნამუთ გლობალურ გჷმოკითხირეფიშ მუნაჩემეფს გეპონუ, პარაგვაი "მოსოფელიშ არძაშე ბედინერ აბანო" ჯოხოიდვალუაფუდჷ,<ref>{{cite news |title=World's happiest country? Would you believe Paraguay? |website=[[NBC News]] (nbcnews.com) |date=21 May 2014 |url=https://www.nbcnews.com/health/health-news/worlds-happiest-country-would-you-believe-paraguay-n110981 |url-status=live |access-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914163313/https://www.nbcnews.com/health/health-news/worlds-happiest-country-would-you-believe-paraguay-n110981 |archive-date=14 September 2018}}</ref> დო 2024 წანას, მოსოფელიშ ბედინერობაშ მოშინებაშ პროგრესიშ რეიტინგის 24-ა აბან დეკჷ.<ref>{{Cite web |title=World Happiness Report by Country |url=https://worldscorecard.com/country-rankings/world-happiness-report-by-country/ |access-date=2025-10-04 |website=World Scorecard |language=en-US}}</ref> ==ეტიმოლოგია== ზიტყვა "პარაგვაიშ" (Paraguay) გოჭყაფა უჩინებ რე. ართ ვერსიაშ მეხ, ჯოხოდვალა მოურს [[გუარანი ნინა|გუარანი ნინაშ]] ზიტყვეფშე ''paraguá'' ("სუამ გურგინი") დო ''y'' ("წყარი"): ანუ პარაგუაი ("წყარიშ სუამ გურგინი").<ref>{{citation|author=[[Antonio Ruiz de Montoya]]|entry=Paraguá|title=Vocabulario y tesoro de la lengua Guarani (ó mas bien Tupi)|volume=2|year=1876|page=263|url=http://archive.org/details/gramaticaydiccio02ruiz}}</ref> ხოლო შხვა ვერსიეფიშ მეხ, ჯოხოდვალა მოურს [[პარაგვაი (წყარმალუ)|წყარმალუ პარაგვაიშ]] გუარანულ ჯოხოშე, პაიაგუა-ი (Payaguá-y) ("[[პაიაგუარეფი|პაიაგუაშ კათაშ]] წყარლამუ").<ref name="lcweb"/> ხოლო ართ ვერსიაშ მეხ, ჯოხოდვალეფ მოურს გუარანულ ნინაშე: აიტყვეშე para ("ზუღა") + gua ("გოჭყაფა") + y ("წყარმალუ"); ანუ, "წყარმალუშე გოჭყაფილ ზუღა".<ref>{{cite book|last1=Nickson|first1=Andrew R.|last2=Kolinski|first2=Charles J.|title=Historical Dictionary of Paraguay|url=https://books.google.com/books?id=skV7AAAAMAAJ|publisher=[[Scarecrow Press]]|year=1993|isbn=9780810826434|access-date=20 October 2022|archive-date=20 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020212325/https://books.google.com.br/books/about/Historical_Dictionary_of_Paraguay.html?id=skV7AAAAMAAJ&redir_esc=y|url-status=live}}</ref> ==ისტორია== {{თარი|პარაგვაიშ ისტორია}} ===კოლონიაშახიან ეპოქა=== ჯინჯიერ [[გუარანი (კათა)|გუარანიშ კათა]] [[ესპანეთიშ იმპერია|ესპანარეფიშ]] მოულაშა ბჟაეიოლ პარაგვაის არძაშ უკულაშ ვითოშ წანას ოხორანდეს.<ref>{{cite web |title=Guarani Society |url=http://lucy.ukc.ac.uk/EthnoAtlas/Hmar/Cult_dir/Culture.7843 |access-date=2025-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060925035916/http://lucy.ukc.ac.uk/EthnoAtlas/Hmar/Cult_dir/Culture.7843 |archive-date=2006-09-25}}</ref> ბჟადალ პარაგვაი, [[გრან-ჩაკო]], დოხორელ რდჷ გეგიეფით, ნამუეფშე არძაშე გიშარჩქინელ რდეს [[გუაიკურუეფი]]. წყარმალუ პარაგვაი დოხოლაფირ ხურგიშ ღოზის წჷმარინუანდუ გრან-ჩაკოს: ბჟაეიოლშე მახორუეფ ოფუტე მეურნობათ დაკებულ გუარანიშ კათაშ დო ბჟადალშე მახორუ გეგია დო გვერდო გეგია კათეფს შქას. [[მბაია]]შ გეგია კათა ჩინებულ რდეს მუნეფიშ მალჷმორულ ტრადიციეფით დო ედომუშამო დოჸუნაფილ ვა რდეს [[XIX ოშწანურა]]შ დალიაშა.<ref>The Editors of Encyclopaedia Britannica. "Mbayá". ''Encyclopedia Britannica'', 15 February 2007, https://www.britannica.com/topic/Mbaya. Accessed 17 May 2025</ref> თე ჯინჯიერ თურეფ ხუთ შხვადოშხვა ნინაშ ფანიას ორხველჷდეს, ნამუეფჷთ თინეფიშ თარ დორთუალაშ ოსხირს წჷმარინუანდუ.<ref name="Barba">{{Cite web |last=Barba |first=Paula López |date=2023-08-25 |title=El guaraní paraguayo, la lengua de la resistencia |url=https://elpais.com/america-futura/2023-08-25/el-guarani-paraguayo-la-lengua-de-la-resistencia.html |access-date=2025-05-17 |website=El País América |language=es}}</ref><ref name="Miller">Miller, Mark D.H., Webb, Kempton E., Martin, Gene E.. "Gran Chaco". Encyclopedia Britannica, 12 May. 2025, https://www.britannica.com/place/Gran-Chaco. Accessed 17 May 2025</ref> ნინაშურ გინორთელ ბუნეფი, მუჭოთ წესი, ართიანს ონირზუდეს რესურსეფშო დო ტერიტორიეფშო. თინეფი, თაშნეშე, გითმირთუდეს თურეფო თე ფანიეფიშ ჸალეფიშ მეჯინათ. ასეშო 17 ზოხოიან [[ეთნოლინგვისტიკა|ეთნოლინგვისტურ]] ბუნა რე მუკოსქილადირჷ.<ref name="Barba" /><ref name="Miller" /> <!-- ===Colonial era=== The first Europeans in the area were Spanish explorers in 1537.<ref name="countrystudies hanratty">{{cite report |last1=Hanratty |first1=Dannin M. |last2=Meditz |first2=Sandra W. |year=1988 |title=Paraguay: A country study |location=Washington, DC |publisher=U.S. [[Library of Congress]] / [[Government Printing Office|GPO]] |url=http://countrystudies.us/paraguay/2.htm |url-status=live |access-date=19 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110919163833/http://countrystudies.us/paraguay/2.htm |archive-date=19 September 2011}} </ref> The Spanish explorer [[Juan de Salazar de Espinosa]] founded the settlement of [[Asunción]] on 15 August 1537. The city eventually became the center of a [[Spanish colonization of the Americas|Spanish colonial province of Paraguay]]. An attempt to create an autonomous Christian Indian nation<ref name="cite wdl|#2581">{{cite web |title=Paraguariae Provinciae Soc. Jesu cum Adiacentibg. Novissima Descriptio |language=la |trans-title=A Current Description of the Province of the Society of Jesus in Paraguay with Neighboring Areas |year=1732 |via=[[World Digital Library]] |url=http://www.wdl.org/en/item/2581/ |access-date=8 September 2015 |archive-date=28 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428011358/http://www.wdl.org/en/item/2581/ |url-status=live }}</ref> was undertaken by [[Society of Jesus|Jesuit]] missions and settlements in this part of South America in the eighteenth century. They developed Jesuit [[reductions]] to bring Guarani populations together at Spanish missions and protect them from virtual slavery by Spanish settlers and Portuguese slave raiders, the ''[[bandeirantes]]'', in addition to seeking their conversion to Christianity. Catholicism in Paraguay was influenced by the indigenous peoples: The [[syncretic]] religion has absorbed native elements. The ''reducciones'' flourished in eastern Paraguay for about 150 years, until the expulsion of the Jesuits by the Spanish Crown in 1767.<ref>{{Cite book |last=Ganson |first=Barbara Anne |url=https://books.google.com/books?id=CG7fscxlgpUC |title=The Guaraní under Spanish Rule in the Río de la Plata |date=2003 |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-5495-8 |language=en |archive-date=4 March 2025 |access-date=12 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304023215/https://books.google.com/books?id=CG7fscxlgpUC |url-status=live }}</ref> The Jesuits were suppressed partially due to accusations by various European royal houses of prioritizing poor natives over Imperial interests.<ref>{{cite journal |last1=Wilde |first1=Guillermo |title=Imagining Guarinis and Jesuits |journal=ReVista |date=2015 |volume=XIV |issue=3 |pages=4–5 |url=https://revista.drclas.harvard.edu/imagining-guaranis-and-jesuits/ |access-date=24 March 2022}}</ref> The ruins of two 18th century [[Jesuit Missions of La Santísima Trinidad de Paraná and Jesús de Tavarangue]] have been designated as [[World Heritage Sites]] by [[UNESCO]].<ref name="cite wdl|#2581"/> In western Paraguay, Spanish settlement and Christianity were strongly resisted by the nomadic [[Guaycuru peoples|Guaycuru]] and other nomads from the 16th century onward. Most of these peoples were absorbed into the [[mestizo]] population in the 18th and 19th centuries. ===Independence and rule of Rodríguez de Francia=== {{main|Independence of Paraguay}} [[File:José Gaspar Rodríguez de Francia.jpg|left|thumb|upright|[[José Gaspar Rodríguez de Francia]], Paraguay's first dictator]] Paraguay overthrew the local Spanish administration on 14 May 1811. Paraguay's first dictator was [[José Gaspar Rodríguez de Francia]], who ruled Paraguay from 1814 until his death in 1840 with very little outside contact or influence.<ref>{{Cite web |title=Britain and the Paraguayan dictatorship, c. 1820-1840* |url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:3b1cd500-6c0f-4b17-8569-5fcd753d00da/files/rx633f1701 |access-date=17 May 2025 |archive-date=3 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703060029/https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:3b1cd500-6c0f-4b17-8569-5fcd753d00da/files/rx633f1701 |url-status=live }}</ref> He intended to create a [[utopia]]n society based on the [[Geneva]]n theorist [[Jean-Jacques Rousseau]]'s [[The Social Contract|''Social Contract'']].<ref>{{cite web |title=War of the Triple Alliance |website=War of the Pacific (warofthepacific.com) |url=http://warofthepacific.com/warofthetriplealliance.htm |access-date=14 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140807073919/http://warofthepacific.com/warofthetriplealliance.htm |archive-date=7 August 2014}}</ref> Rodríguez de Francia was nicknamed ''El Supremo''. Rodríguez de Francia established new laws that greatly reduced the powers of the Catholic church (Catholicism was then an established state religion) and the cabinet, forbade colonial citizens from marrying one another and allowed them to marry only blacks, [[mulattoes]] or natives, in order to break the power of colonial-era elites and to create a [[mixed-race]] or mestizo society.<ref name="nytimes romero">{{cite news |first=Simon |last=Romero |date=12 March 2012 |title=In Paraguay, indigenous language with unique staying power |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2012/03/12/world/americas/in-paraguay-indigenous-language-with-unique-staying-power.html |url-status=live |access-date=21 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428224513/http://www.nytimes.com/2012/03/12/world/americas/in-paraguay-indigenous-language-with-unique-staying-power.html |archive-date=28 April 2017}}</ref> He cut off relations between Paraguay and the rest of South America. Because of Francia's restrictions of freedom, [[Fulgencio Yegros]] and several other Independence-era leaders in 1820 planned a ''coup d'état'' against Francia, who discovered the plot and had its leaders either executed or imprisoned for life.<ref>{{cite encyclopedia |title=Colonial period |department=Paraguay |encyclopedia=[[Encyclopedia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/place/Paraguay|url-status=live |access-date=5 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225183757/https://www.britannica.com/place/Paraguay |archive-date=25 December 2020 }}</ref> ===Rule of the López family=== [[File:1864 Mitchell Map of Brazil, Bolivia and Chili - Geographicus - SouthAmericaSouth-mitchell-1864.jpg|thumbnail|upright=1.25|Political map of the region, 1864]] After Francia's death in 1840, Paraguay was ruled by various military officers under a new ''[[military junta|junta militar]]'', until [[Carlos Antonio López]] (allegedly Rodríguez de Francia's nephew) came to power in 1841. López modernized Paraguay and opened it to foreign commerce. He signed a [[nonaggression pact]] with Argentina and officially declared independence of Paraguay in 1842. After López's death in 1862, power was transferred to his eldest son, [[Francisco Solano López]]. The regime of the López family was characterized by pervasive and rigid centralism in production and distribution. There was no distinction between the public and the private spheres, and the López family ruled the country as it would a large estate.<ref>{{cite report |title=Carlos Antonio López |date=December 1988 |series=Library of Congress Country Studies |publisher=U.S. [[Library of Congress]] |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+py0019) |access-date=30 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170816005342/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID+py0019%29 |archive-date=16 August 2017}}</ref> The government exerted control on all exports. The export of [[yerba mate]] and valuable wood products maintained the balance of trade between Paraguay and the outside world.<ref>{{worldhistory |section=1665 |quote=Page 630}}</ref> The Paraguayan government was extremely protectionist, never accepted loans from abroad and levied high [[tariff]]s against imported foreign products. This [[protectionism]] made the society self-sufficient, and it also avoided the debt suffered by Argentina and Brazil. Slavery existed in Paraguay, although not in great numbers, until 1844, when it was legally abolished in the new constitution.<ref name=rbcg1933>{{cite book |last1=Cunninghame Graham |first1=Robert Bontine |year = 1933 |title=Portrait of a Dictator: Francisco Solano López |publisher=William Heinemann Ltd. |location=London |author1-link=Robert Bontine Cunninghame Graham}}</ref>{{rp|39–40}} [[Francisco Solano López]], the son of Carlos Antonio López, replaced his father as the President-Dictator in 1862, and generally continued the political policies of his father. Both wanted to give an international image of Paraguay as "democratic and republican", but in fact, the ruling family had almost total control of all public life in the country, including church and colleges.<ref name=rbcg1933 />{{rp|41–42}} Militarily, Carlos Antonio López modernized and expanded industry and the [[Paraguayan Army]] and greatly strengthened the strategic defenses of Paraguay by developing the [[Fortress of Humaitá]].<ref>Robert Cowley, ''The Reader's Encyclopedia to Military History''. New York, New York: Houston Mifflin, 1996. Page 479.</ref> The government hired more than 200 foreign technicians, who installed [[telegraph line]]s and railroads to aid the expanding steel, textile, paper and ink, naval construction, weapons and gunpowder industries. The [[Ybycuí]] foundry, completed in 1850, manufactured cannons, mortars and bullets of all calibers. River warships were built in the shipyards of Asunción. Fortifications were built, especially along the [[Apa River]] and in [[Gran Chaco]].<ref>Hooker, T.D., 2008, The Paraguayan War, Nottingham: Foundry Books, {{ISBN|1901543153}}</ref>{{rp|22}} Following the death of Carlos Antonio López, these projects continued under his son Francisco Solano. In terms of socio-economic development, the country was dubbed "the most advanced Republic in South America", notably by the British judge and politician [[Robert Phillimore|Sir Robert Phillimore]].<ref>Robert Phillimore (1860), ''A Statement of the Facts of the Controversy Between the Governments of Great Britain and Paraguay'', page 2. William Moore Printing, Washington D.C., USA.</ref> According to George Thompson, Lieutenant Colonel of Engineers in the Paraguayan Army prior to and during the war, López's government was comparatively a good one for Paraguay: {{blockquote|Probably in no other country in the world has life and property been so secure as all over Paraguay during his (Antonio Lopez's) reign. Crime was almost unknown, and when committed, immediately detected and punished. The mass of the people was, perhaps, the happiest in existence. They had hardly to do any work to gain a livelihood. Each family had its house or hut in its own ground. They planted, in a few days, enough tobacco, maize and mandioca for their own consumption [...]. Having at every hut a grove of oranges [...] and also a few cows, they were almost throughout the year under little necessity [...]. The higher classes, of course, lived more in the European way...|George Thompson, C.E.<ref>{{cite book |last1 = Thompson | first1=George |year=1869 |title = The War in Paraguay: With a historical sketch of the country and its people and notes upon the military engineering of the war. |publisher = Longmans and Green Co. |location = London |page=10}}</ref>}} ===Paraguayan War (1864–1870)=== {{main|Paraguayan War|Paraguayan War casualties}} [[File:FRANCISCO SOLANO LOPEZ (From a Photograph taken in 1859).jpg|thumb|upright|[[Francisco Solano López]]]] On 12 October 1864, despite Paraguayan ultimatums, [[Empire of Brazil|Brazil]] (allied with the Argentine Government under General [[Bartolomé Mitre]] and the rebellious [[Colorado Party (Uruguay)|Uruguayan colorados]] led by Gen. [[Venancio Flores]]) invaded the Republic of Uruguay in order to overthrow the government of that time (which was under the rule of the [[National Party (Uruguay)|Blanco Party]], an ally of López),{{efn|The Blanco Party of Uruguay, hardline right wing and reactionary in those days, headed the Uruguayan government at the outbreak of the war and were allies of the Paraguayan government.<ref>{{cite book |first=Luis Alberto |last=de Herrera |year=1927 |title=El Drama del 65 – La Culpa Mitrista |pages=11–33 |publisher=Bareiro y Ramos |location=Montevideo, Uruguay}} — classic book by Blanco leader</ref>}}{{efn| British explorer and diplomat [[Richard Francis Burton]], a witness to the conflict, marks this date (12–16 October 1864) as the real beginning of the war. He wrote: ''The Brazilian Army invades the [[Banda Oriental]], despite the protestations of President López, who declared that such invasion would be held a "[[casus belli]]"''.<ref>{{cite book |first=((Richard Francis, Sir)) |last=Burton |author-link=Richard Francis Burton |year=1870 |title=Letters from the Battlefields of Paraguay |page=76 |publisher=Tinsley Brothers |location=London}}</ref>}} The Paraguayans, in turn, led by the [[Grand marshal|Marshal of the Republic]] [[Francisco Solano López]], [[Mato Grosso campaign|attacked Mato Grosso]] on 15 December 1864 and later declared war against Argentina on 23 March 1865. The Blanco Government was toppled and replaced by a Colorado government under General Venancio Flores on 22 February 1865. Afterward, the [[Argentine Republic]], the [[Empire of Brazil]] and the Republic of Uruguay signed the secret [[Treaty of the Triple Alliance]] against the Paraguayan Government on 1 May 1865.<ref>{{cite book |author=Pomer, León |year=2008 |title=La Guerra del Paraguay: Estado, política y negocios |language=es |pages=240–241 |location=Buenos Aires, Argentina |publisher=Editorial Colihue}}</ref> After a brief offensive in Argentine and Brazilian territory, the Paraguayans retreated to national territory where they put up a ferocious resistance. With the capture of Asunción, the Triple Alliance installed a provisional government. On 22 July 1869 the National Assembly elected the ''National Junta'' formed by [[Carlos Loizaga]], [[Juan Francisco Decoud]] and [[Cirilo Antonio Rivarola]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fa50BQAAQBAJ&q=paraguayan+legion&pg=PT67|title=Paraguay and the Triple Alliance: The Postwar Decade, 1869–1878|first=Harris Gaylord|last=Warren|year=2014|publisher=University of Texas Press|via=Google Books|isbn=9781477306994}}</ref> However, Solano López evaded capture and was leading a guerrilla campaign. The war ultimately ended with his death in 1870 in the [[Battle of Cerro Corá]], where he refused to surrender and died in action.<ref>{{cite book |author=Hooker, T.D. |year=2008 |title=The Paraguayan War |location=Nottingham, UK |publisher=Foundry Books |pages=105–108 |isbn=978-1901543155}}</ref> The real causes of this war, which remains the bloodiest international conflict in the history of [[The Americas]], are still highly debatable.{{efn|The classical view asserts that Francisco Solano López's expansionist and hegemonic views are the main reason for the outbreak of the conflict. The traditional Paraguayan view, held by the "''lopistas''" (supporters of Solano López in Paraguay and elsewhere), holds that Paraguay acted in self-defense and for the protection of the equilibrium of the Plate Basin. This view is usually contested by the "''anti-lopistas''" (known in Paraguay as "''legionarios''"), who favored the "Triple Alliance". Revisionist views from right and left national populists put a great emphasis on the influence of the British Empire, a view that a majority of historians reject.{{citation needed|date=June 2023}}}} [[File:TuyutiDetail.jpg|thumb|The [[Battle of Tuyutí]], May 1866]] Paraguay lost 25–33% of its territory to Argentina and Brazil, paid an enormous war debt, and sold large amounts of national properties to stabilize its internal budget. The worst consequence of the war was the catastrophic loss of population. At least 50% of Paraguayans died during the conflict, numbers to which it took many decades for the country to return. Of the disaster suffered by the Paraguayans at the outcome of the war, [[William D. Rubinstein]] wrote: "The normal estimate is that of a Paraguayan population of somewhere between 450,000 and 900,000, only 220,000 survived the war, of whom only 28,000 were adult males."<ref>{{Cite book |last=Rubinsein |first=W.D. |year=2004 |title=Genocide: a history |publisher=Pearson Education |page=94 |isbn=0-582-50601-8 |url=https://books.google.com/books?id=nMMAk4VwLLwC |url-status=live |access-date=18 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910110549/https://books.google.com/books?id=nMMAk4VwLLwC |archive-date=10 September 2015}}</ref> During the [[Sacking of Asunción]] in 1869, the [[Imperial Brazilian Army]] packed up and transported the Paraguayan National Archives to [[Rio de Janeiro]].<ref>{{cite book |last=Sanchez Quell |first=Hipólito |title=Los 50.000 Documentos Paraguayos Llevados al Brasil |publisher=Ediciones Comuneros |location=Asunción, Paraguay |year=2006}}</ref>{{efn|Some of the documents taken by Brasil during the war, were returned to Paraguay in the collection known as "Colección de Río Branco", nowadays in the National Archives of Asunción, Paraguay.}} Brazil's records from the war have remained classified. This has made Paraguayan history in the colonial and early national periods difficult to research and study.<ref>{{cite magazine |last=Weinstein |first=Barbara |title=Let the sunshine in: Government records and national insecurities |url=http://www.historians.org/perspectives/issues/2007/0704/0704pre1.cfm |url-status=live |department=From the President |magazine=[[Perspectives on History]] |publisher=[[American Historical Association]] |edition=online |volume=45 |issue=4 |date=1 April 2007 |access-date=5 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121008191444/http://www.historians.org/perspectives/issues/2007/0704/0704pre1.cfm |archive-date=8 October 2012}}</ref> ===20th century=== [[File:Chacokrieg.jpg|thumb|[[Gran Chaco]] was the site of the [[Chaco War]] (1932–35), in which Bolivia lost most of the disputed territory to Paraguay]] In 1904, the Liberal revolution against the rule of Colorados broke out. The Liberal rule started a period of great political instability. Between 1904 and 1954, Paraguay had thirty-one [[President of Paraguay|presidents]], most of whom were removed from office by force.<ref name="countrystudies hanratty"/> Conflicts between the factions of the ruling Liberal party led to the [[Paraguayan Civil War (1922–1923)|Paraguayan Civil War of 1922–1923]]. The unresolved border conflict with Bolivia over the Chaco region finally erupted in the early 1930s in the [[Chaco War]]. After both sides suffered great losses, Paraguay defeated Bolivia and established its sovereignty over most of the disputed Chaco region. After the war, military officers used popular dissatisfaction with the Liberal politicians to seize the power for themselves. On 17 February 1936, the [[February Revolution (Paraguay)|February Revolution]] brought colonel [[Rafael Franco]] to power. Between 1940 and 1948, the country was ruled by general [[Higinio Morínigo]]. Dissatisfaction with his rule resulted in the [[Paraguayan Civil War (1947)|Paraguayan Civil War of 1947]].<ref>{{cite web |title=Paraguay civil war 1947 |website=Onwar.com |url=http://www.onwar.com/aced/nation/pat/paraguay/fparaguay1947.htm |access-date=2 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103214118/http://onwar.com/aced/nation/pat/paraguay/fparaguay1947.htm |archive-date=3 January 2010|url-status=dead}}</ref> In its aftermath [[Alfredo Stroessner]] began involvement in a string of plots, which resulted in his military [[1954 Paraguayan coup d'état|coup d'état of 4 May 1954]]. ===Stroessner era, 1954–1989=== {{see also|El Stronato}} A series of unstable governments ensued until the establishment in 1954 of the regime of dictator [[Alfredo Stroessner]], who remained in office for more than three decades until 1989. Paraguay was modernized to some extent under Stroessner's regime, although his rule was marked by extensive human rights abuses.<ref>{{cite news |first=Adam |last=Bernstein |date=17 August 2006 |title=Alfredo Stroessner; Paraguayan dictator |newspaper=[[The Washington Post]] |location=Washington, DC |access-date=2 May 2010 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/08/16/AR2006081601729.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110516121443/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/08/16/AR2006081601729.html |archive-date=16 May 2011}}</ref> Stroessner and the ''Colorado'' party ruled the country from 1954 to 1989. The dictator oversaw an era of economic expansion, but also had a poor human rights and environmental record. Paraguay actively participated in [[Operation Condor]].<ref>{{cite web |last=Dinges |first=John |title=Operation Condor |website=latinamericanstudies.org |publisher=[[Columbia University]] |url=http://www.latinamericanstudies.org/chile/operation-condor.htm |url-status=live |access-date=6 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722031734/http://www.latinamericanstudies.org/chile/operation-condor.htm |archive-date=22 July 2018}}</ref> The use of [[political repression]], threats and [[death squads]] was a key factor in Stroessner's longevity as dictator of Paraguay. He maintained virtually unlimited power by giving a free hand to the military and to Minister of Interior [[Edgar Ynsfrán]], who began to harass, terrorize, and murder family members of the regime's opponents.<ref>{{cite web |title=Paraguay: The Stroessner Regime |url=https://countrystudies.us/paraguay/18.htm |publisher=[[Library of Congress]] Country Studies |access-date=9 September 2026}}</ref> Stroessner heavily relied on various [[Colorado Party militias]], subordinated to his control, to crush any dissent within the country.<ref>{{Cite journal|url=http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S0185-19182010000100008&lng=es&nrm=iso&tlng=es|title=El destierro paraguayo: aspectos transnacionales y generacionales|first1=María Antonia|last1=Sánchez|first2=Luis|last2=Roniger|date=22 April 2010|journal=Revista mexicana de ciencias políticas y sociales|volume=52|issue=208|pages=135–158|access-date=22 July 2026}}</ref> Furthermore, Stroessner's Paraguay became a haven for Nazi war criminals, including [[Josef Mengele]],<ref>[https://www.nbcnews.com/id/wbna14379677 Ex-Paraguayan dictator Stroessner dies at 93]. ''[[NBC News]]''. August 16, 2006.</ref> [[Hans-Ulrich Rudel]],<ref>{{Cite web |date=2018-06-10 |title=Un jerarca nazi logró que Stroessner acepte la construcción de Yacyretá |url=https://www.ultimahora.com/un-jerarca-nazi-logro-que-stroessner-acepte-la-construccion-yacyreta-n1152033 |access-date=2026-08-14 |website=Última Hora |language=es}}</ref> and [[Eduard Roschmann]].<ref>{{Cite web |last=González |first=Genaro |date=2023-08-21 |title=El 26 de julio de 1977 ingresaba al Hospital de Clínicas |url=https://med.una.py/el-26-de-julio-de-1977-ingresaba-al-hospital-de-clinicas/ |access-date=2026-08-14 |website=Facultad de Ciencias Médicas de la UNA |language=es}}</ref> Given Stroessner's affinity for [[Nazism]] and harboring of Nazi war criminals, foreign press often referred to his government as the "poor man's Nazi regime". The Stroessner regime's strong [[Anti-communism|anti-communist]] stance earned it the support of the United States, with which it enjoyed close military and economic ties.<ref>{{cite book |last1=Leonard |first1= Thomas M. |last2=Buchenau|first2=Jürgen|last3=Longley|first3=Rodney |last4=Mount|first4=Graeme |date=2012 |title=Encyclopedia of U.S. - Latin American Relations|url=https://books.google.com/books?id=tIOzDAAAQBAJ&pg=PA845|location= |publisher=[[CQ Press]]|page=845 |isbn= 978-1-60871-792-7 }}</ref> Paraguay was a leading participant in [[Operation Condor]], a campaign of [[state terror]] and security operations officially implemented in 1975 which were jointly conducted by the military dictatorships of six South American countries ([[Military dictatorship of Chile|Chile]], [[National Reorganization Process|Argentina]], [[History of Bolivia (1964–1982)|Bolivia]], Paraguay, [[Civic-military dictatorship of Uruguay|Uruguay]] and [[Military dictatorship in Brazil|Brazil]]) with the support of the United States.<ref>[[Greg Grandin]] (2011). ''[http://www.press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/L/bo11643711.html The Last Colonial Massacre: Latin America in the Cold War].'' [[University of Chicago Press]]. [https://books.google.com/books?id=6FivSpNY2fkC&pg=PA75 p. 75].</ref> Under Stroessner, egregious human rights violations were committed against the indigenous [[Aché]] population of Paraguay's eastern districts, largely as the result of US and European corporations wanting access to the country's forests, mines, and grazing lands.<ref>{{cite book|editor-last=Arens|editor-first=Richard|date=1976|title=Genocide in Paraguay|url=http://www.temple.edu/tempress/titles/116_reg.html|publisher=[[Temple University Press]]|isbn=978-0877220886|access-date=February 6, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161002035708/http://www.temple.edu/tempress/titles/116_reg.html|archive-date=October 2, 2016|url-status=dead}}</ref> The Aché resided on land that was coveted and had resisted relocation attempts by the Paraguayan army. The government retaliated with massacres and forced many Aché into slavery. In 1974, the UN accused Paraguay of [[slavery]] and [[genocide]]. Only a few hundred Aché remained alive by the late 1970s. The Stroessner regime financed [[Genocide of Indigenous peoples in Paraguay|this genocide]] with US aid.<ref>{{cite book |last=Cooper |first=Allan D.|date=2008 |title=The Geography of Genocide |url=https://books.google.com/books?id=Uyh8kdcuA1kC&pg=PA167|publisher=[[University Press of America]]|page=167 |isbn=978-0-7618-4097-8 }}</ref> The splits in the ''Colorado'' Party in the 1980s, and the prevailing conditions – Stroessner's advanced age, the character of the regime, the economic downturn, and [[international isolation]] – were catalysts for anti-regime demonstrations and statements by the opposition prior to the 1988 general elections.<ref>{{cite web |title=Paraguay: Political Developments Since 1986 |url=https://countrystudies.us/paraguay/57.htm |publisher=[[Library of Congress]] Country Studies |access-date=9 September 2026}}</ref> The Stroessner regime relented in April 1987, and permitted opposition figure [[Domingo Laíno]] to return to Asunción. Laíno took the lead in organizing demonstrations and reducing infighting among the opposition party. The opposition was unable to reach agreement on a common strategy regarding the elections, with some parties advocating abstention, and others calling for blank voting. The parties held numerous 'lightning demonstrations' (''mítines relámpagos''), especially in rural areas. Such demonstrations were gathered and quickly disbanded before the arrival of the [[police]]. In response to the upsurge in opposition activities, Stroessner condemned the Accord for advocating "sabotage of the general elections and disrespect of the law". He used national police and civilian [[vigilantes]] of the ''Colorado'' Party to break up demonstrations. A number of opposition leaders were imprisoned or otherwise harassed. {{ill|Hermes Rafael Saguier|es}}, another key leader of the ''PLRA'', was imprisoned for four months in 1987 on charges of sedition. In early February 1988, police arrested 200 people attending a National Coordinating Committee meeting in [[Coronel Oviedo]]. Laíno and several other opposition figures were arrested before dawn on the day of the election, 14 February, and held for twelve hours. The government declared Stroessner's reelection with 89% of the vote.<ref>{{cite news |title=Paraguayan wins his eighth term |date=15 February 1988 |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1988/02/15/world/paraguayan-wins-his-eighth-term.html?scp=3&sq=Paraguay%20february%201988&st=cse |archive-url=https://web.archive.org/web/20170816064442/http://www.nytimes.com/1988/02/15/world/paraguayan-wins-his-eighth-term.html?scp=3&sq=Paraguay%20february%201988&st=cse |archive-date=16 August 2017}}</ref> ===Stroessner's overthrow, post-1989=== On 3 February 1989, Stroessner was overthrown in a military coup headed by General [[Andrés Rodríguez (President)|Andrés Rodríguez]]. As president, Rodríguez instituted political, legal, and economic reforms and initiated a ''rapprochement'' with the international community. Reflecting the deep hunger for land, hundreds of poor rural Paraguayans immediately occupied thousands of acres of unused territories belonging to Stroessner and his associates; by mid-1990, 19,000 families occupied {{convert|340000|acres|-3|abbr=on}}. At the time, 2.06 million people lived in rural areas, more than half of the 4.1 million total population, and most were landless.<ref>{{cite journal |author=Nagel, Beverly Y. |year=1999 |title='Unleashing the fury': The cultural discourse of rural violence and land rights in Paraguay |journal=Comparative Studies in Society and History |volume=41 |issue=1 |pages=148–181 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S0010417599001905 |s2cid=146491025 |url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=1921 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016023308/http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=1921 |archive-date=16 October 2015|issn=0010-4175 |url-access=subscription }}</ref> The June 1992 constitution established a democratic system of government and dramatically improved protection of fundamental human rights. In May 1993, Colorado Party candidate [[Juan Carlos Wasmosy]] was elected as Paraguay's first civilian president in almost forty years, in what international observers deemed free and fair elections. With support from the United States, the Organization of American States, and other countries in the region, the Paraguayan people rejected an April 1996 attempt by then Army Chief General [[Lino Oviedo]] to oust President Wasmosy. Oviedo was nominated as the Colorado candidate for president in the 1998 election. However, when the Supreme Court upheld in April his conviction on charges related to the 1996 coup attempt, he was not allowed to run and was detained in jail. His former running mate, [[Raúl Cubas]], became the Colorado Party's candidate, and was elected in May in elections deemed by international observers to be free and fair. One of Cubas' first acts after taking office in August was to commute Oviedo's sentence and release him. In December 1998, Paraguay's Supreme Court declared these actions unconstitutional. In this tense atmosphere, the murder of Vice President and long-time Oviedo rival [[Luis María Argaña]] on 23 March 1999, led the Chamber of Deputies to impeach Cubas the next day.<ref>{{cite web |title=Lawmakers Vote to Impeach Paraguay President | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1999-mar-25-mn-20867-story.html | work=Los Angeles Times | date=25 March 1999 | access-date=2026-06-14}}</ref> On 26 March, eight student anti-government demonstrators were murdered, widely believed to have been carried out by Oviedo supporters. This increased opposition to Cubas, who resigned on 28 March. Senate President [[Luis González Macchi]], a Cubas opponent, was peacefully sworn in as president the same day. In 2003, [[Nicanor Duarte]] was elected as president. ===Election of Fernando Lugo=== For the 2008 general elections, the Colorado Party was favored in polls. Their candidate was Minister of Education [[Blanca Ovelar]], the first woman to be nominated as a candidate for a major party in Paraguayan history. After sixty years of Colorado rule, voters chose [[Fernando Lugo]], a former Roman Catholic Bishop and not a professional politician in civil government, and a member of the Authentic Radical Liberal Party, Paraguay's largest opposition party. Lugo was an adherent of [[liberation theology]]. Lugo achieved a historic victory in Paraguay's presidential election, defeating the ruling party candidate, and ending 61 years of conservative rule. Lugo won with nearly 41% of the vote, compared to almost 31% for Blanca Ovelar of the Colorado party.<ref>{{Cite journal|doi=10.1016/j.electstud.2008.10.001|author=Nickson, Andrew|year=2009|title=The general election in Paraguay, April 2008|journal=Journal of Electoral Studies|volume=28|issue=1|pages=145–9}}</ref> Outgoing President [[Nicanor Duarte|Nicanor Duarte Frutos]] hailed the moment as the first time in the history of the nation that a government had transferred power to opposition forces in a constitutional and peaceful fashion.{{citation needed|date=July 2021}} Lugo was sworn in on 15 August 2008. The Lugo administration set its two major priorities as the reduction of corruption and economic inequality.<ref>{{cite web |title=Paraguay |website=State.gov |date=15 March 2012 |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/1841.htm#econ |url-status=live |access-date=5 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170122194534/https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/1841.htm#econ |archive-date=22 January 2017}}</ref> [[File:Saludo de Piñera a Cartes (cropped).jpg|thumb|Inauguration of former President [[Horacio Cartes]], 15 August 2013]] Political instability following Lugo's election and disputes within his cabinet encouraged some renewal of popular support for the Colorado Party. Reports suggested that the businessman [[Horacio Cartes]] became the new political figure amid disputes. Despite the US [[Drug Enforcement Administration]]'s strong accusations against Cartes related to [[Illegal drug trade|drug trafficking]], he continued to amass followers in the political arena.{{citation needed|date=July 2021}} On 14 January 2011, the Colorado Party convention nominated Horacio Cartes as the presidential candidate for the party. However, the party's constitution did not allow it.{{clarify|date=April 2012}} On 21 June 2012, [[Impeachment of Fernando Lugo|impeachment proceedings against President Lugo]] began in the country's lower house, which was controlled by his opponents. Lugo was given less than twenty-four hours to prepare for the proceedings and only two hours in which to mount a defense.<ref>{{cite news |title=What will Washington do about Fernando Lugo's ouster in Paraguay? |first=Mark |last=Weisbrot |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2012/jun/22/washington-fernando-lugo-ouster-paraguay |newspaper=[[The Guardian]] |date=22 June 2012|access-date=23 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140910143002/http://www.theguardian.com/commentisfree/2012/jun/22/washington-fernando-lugo-ouster-paraguay |archive-date=10 September 2014 |url-status=live}}</ref> Impeachment was quickly approved and the resulting trial in Paraguay's Senate, also controlled by the opposition, ended with the removal of Lugo from office and Vice President Federico Franco assuming the duties of president.<ref name=CNN22>{{cite news |title=Paraguayan Senate removes president |first=Mariano |last=Castillo |url=http://www.cnn.com/2012/06/22/world/americas/paraguay-president/index.html |publisher=CNN |date=22 June 2012 |access-date=22 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120623040625/http://www.cnn.com/2012/06/22/world/americas/paraguay-president/index.html |archive-date=23 June 2012 |url-status=live}}</ref> Lugo's rivals blamed him for the deaths of 17 people – eight police officers and nine farmers – in armed clashes after police were ambushed by armed peasants when enforcing an eviction order against rural trespassers.<ref>{{cite news |title=Paraguay's president vows to face impeachment effort |first=Daniela |last=Desantis |url=https://www.reuters.com/article/us-paraguay-lugo-idUSBRE85K13N20120621 |work=[[Reuters]] |edition=US |date=21 June 2012 |access-date=21 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130208094438/http://www.reuters.com/article/2012/06/21/us-paraguay-lugo-idUSBRE85K13N20120621 |archive-date=8 February 2013 |url-status=live}}</ref> Lugo's supporters gathered outside Congress to protest the decision as a "politically motivated coup d'état".<ref name=CNN22/> Lugo's removal from office on 22 June 2012 is considered by [[UNASUR]] and other neighboring countries, especially those currently governed by leftist leaders, as a coup d'état.<ref>{{cite web |url=http://www.unasursg.org/index.php?option=com_content&view=article&id=698%3Acomunicado-asuncion-22-de-junio-de-2012&catid=68%3Acomunicados&Itemid=346 |title=COMUNICADO UNASUR Asunción, 22 de Junio de 2012 |language=es |date=22 June 2012 |publisher=UNASUR |access-date=23 June 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120627050748/http://www.unasursg.org/index.php?option=com_content&view=article&id=698:comunicado-asuncion-22-de-junio-de-2012&catid=68:comunicados&Itemid=346 |archive-date=27 June 2012}}</ref> However, the Organization of American States, which sent a mission to Paraguay to gather information, concluded that the impeachment process was not a coup d'état, as it had been carried out in accordance with the [[Constitution of Paraguay]].<ref>Halvorssen, Thor, ''[https://www.forbes.com/sites/thorhalvorssen/2012/07/03/paraguay-is-not-honduras/#57bce3c72308 Paraguay is not Honduras: President Lugo's Impeachment was not a Coup] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180730203938/https://www.forbes.com/sites/thorhalvorssen/2012/07/03/paraguay-is-not-honduras/#57bce3c72308|date=30 July 2018}}'', Forbes.com, 3 July 2012, retrieved 30 July 2018</ref> ===Present day=== From August 2013 to 15 August 2018, the [[President of Paraguay]] was [[Horacio Cartes]].<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/04/22/world/americas/horacio-cartes-wins-paraguays-presidential-election.html|title=Conservative Tobacco Magnate Wins Presidential Race in Paraguay|first=Simon|last=Romero|date=22 April 2013|work=The New York Times|access-date=7 April 2021|archive-date=2 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171102234322/http://www.nytimes.com/2013/04/22/world/americas/horacio-cartes-wins-paraguays-presidential-election.html|url-status=live}}</ref> From 2018 until 2023, the [[President of Paraguay]] has been [[Mario Abdo Benítez]]. They are both from the conservative [[Colorado Party (Paraguay)|Colorado Party]].<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-45200965|title=New Paraguayan President Abdo Benítez sworn in|date=15 August 2018|work=BBC News|access-date=1 April 2021|archive-date=15 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415203558/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-45200965|url-status=live}}</ref> President Mario Abdo enjoyed a close relationship with the Brazilian far-right president (in power 2019–2022), [[Jair Bolsonaro]].<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-paraguay-president-idUSKCN1V421O|title=Paraguayan president's popularity plummets amid Brazil-linked political crisis|first=Mariel|last=Cristaldo|date=14 August 2019|work=reuters.com|access-date=1 June 2021|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215301/https://www.reuters.com/article/us-paraguay-president-idUSKCN1V421O|url-status=live}}</ref> In February 2019, President Mario Abdo Benitez was at Bolsonaro's side when Bolsonaro praised Paraguayan military dictator Alfredo Stroessner, calling him "a man of vision".<ref>{{cite news |title=Brazil's Bolsonaro praises late Paraguay dictator Stroessner |website=[[ABC News (United States)|ABC News]] |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/brazils-bolsonaro-praises-late-paraguay-dictator-stroessner-61386307 |url-status=live |access-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602214208/https://abcnews.go.com/International/wireStory/brazils-bolsonaro-praises-late-paraguay-dictator-stroessner-61386307 |archive-date=2 June 2021}}</ref> In May 2023, [[Santiago Peña]] of the long-ruling Colorado Party, won the presidential [[2023 Paraguayan general election|election]] to succeed Mario Abdo as the next [[President of Paraguay]].<ref>{{cite news |title=Amid protests, authorities uphold legitimacy of Paraguay election |website=[[Al Jazeera Media Network|al Jazeera]] (aljazeera.com) |language=en |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/3/amid-protests-authorities-uphold-legitimacy-of-paraguay-election |access-date=26 May 2023 |archive-date=3 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603212859/https://www.aljazeera.com/news/2023/5/3/amid-protests-authorities-uphold-legitimacy-of-paraguay-election |url-status=live }}</ref> On 15 August 2023, Santiago Peña was sworn in as Paraguay's new president.<ref>{{cite news |last1=Desantis |first1=Daniela |last2=Elliott |first2=Lucinda |last3=Elliott |first3=Lucinda |title=Paraguay's President Pena sworn in, Taiwan VP in attendance |url=https://www.reuters.com/world/americas/new-paraguayan-president-santiago-pena-sworn-2023-08-15/ |work=Reuters |date=16 August 2023 |language=en |access-date=18 August 2023 |archive-date=18 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230818142608/https://www.reuters.com/world/americas/new-paraguayan-president-santiago-pena-sworn-2023-08-15/ |url-status=live }}</ref> before he step down as president because of banking crisis.<ref>{{cite web |title=Paraguay: President Santiago Pena impeached, under house arrest over bank crisis |url=https://www.dw.com/en/paraguay-president-santiago-pena-under-house-arrest-over-bank-crisis/a-79868484 |website=dw.com |access-date=7 November 2026 |language=en}}</ref> --> == გეოგრაფია == იდვალუაფუ [[ობჟათე ამერიკა|ობჟათე ამერიკაშ]] ცენტრალურ ნორთის, ვა აპალუ ზუღაშა გჷშაულარი. პარაგვაიშ ოორუე–ბჟაეიოლშე დო ბჟაეიოლშე ომძღჷ [[ბრაზილია]], ბჟადალ–ბჟაეიოლშე, ობჟათეშე დო ობჟათე–ბჟადალშე [[არგენტინა]],ოორუე–ობჟათეშე [[ბოლივია]]. ქიანაშ ედომუშამი ფართობი რე 406,8 ვითოში კმ². [[წყარმალუ]] [[პარაგვაი (წყარმალუ)|პარაგვაი]] ქიანას რთჷნს ჟირი ვაართმანგ ნორთო. ბჟადალუშე იდვალუაფუ უდაბნოშ ლანდშაფტეფამი [[ჩაკო (პარაგვაი)|ჩაკოშ]] ოლქი, ნამუსჷთ უკებუ ქიანაშ ფართობიშ მეხოლაფირო 60 %. ბჟაეიოლ ნორთის, სოდგათ აკოკათინელი რე მახორობაშ ჯინჯიერი ნორთი, იდვალუაფუ ნოყიერი რზენი დო სუბტროპიკული ტყა. == სახენწჷფო == * '''სახენწჷფო სისტემა''': რესპუბლიკა. * '''სახენწჷფოშ მადუდე''': პრეზიდენტი ნიკანორ დუარტე ფრუტოსი. * '''კანონიშდუმადვალუ ორგანო''': ჟირპალატამი პარლამენტი (45+80 მაკათური). * '''ადმინისტრაციული რთუალა''': 17 დეპარტამენტი (departamento) დო ფედერალური ოლქი (distrito federal). == დემოგრაფია == * '''მახორობა''' - 6,191,368 (2005), თინეფ შქას 89,2% [[პარაგვაელეფი]], 3,3% [[ბრაზილიარეფი]]. * '''სახენწჷფო ნინა''': [[ესპანური ნინა|ესპანური]]. შხვა ნინეფი - [[გუარანი (ნინა)|გუარანი]] 45%, ესპანური 6%, ბილინგვა (გუარანი-ესპანური) 49%. * '''რელიგია''': [[კათოლიციზმი]]. * '''ნოღეფი''': [[ასუნსიონი]] (ნანანოღა, 525 ვითოში), [[სიუდად დელ-ესტე]] (240), [[სან ლორენსო]] (210). == ეკონომიკა == * '''რესურსეფი''': ჰიდროენერგია, ოკიდალი ჯა-ტყა, რკინაშ მადანი, მანგანუმი, კირქუა. * '''ექსპორტი''': [[ბამბე]], [[სოია]], ჩანარული ზეთეფი, ხორცი. * '''ნაციონალური პროდუქტი ართ შურშა''': 1.170 $. * '''ვალუტა''': გუარანი (PYG). == ისტორია == [[1811]] წანას ზოხორინალა ქიმიღჷ [[ესპანეთი|ესპანეთშე]]. [[1865]]-[[1870|70]] [[არგენტინა|არგენტინაწკჷმა]], [[ბრაზილია|ბრაზილიაწკჷმა]] დო [[ურუგვაი|ურუგვაიწკჷმა]] ლჷმაშით ტერიტორიაშ დიდი ნორთიქ მედინჷ. ტერიტორიაშ ნორთი დირთინუ [[ბოლივია|ბოლივიაწკჷმა]] ლჷმას ([[1932]]-[[1935|35]]). [[1940]] წანაშე პოლიტიკური ვასტაბილურალაშ გეშა ფშხირას ითირანდჷ პრეზიდენტეფს. მაართა მიარეპარტიულ ეშაგორუეფქ [[1993]] წანას მინწყუ. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-p/paraguay.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528053421/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-p/paraguay.html |date=2010-05-28 }} * [http://www.paraguaypostcards.com/ Paraguay Photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112041325/http://www.paraguaypostcards.com/ |date=2012-01-12 }} * [http://www.britannica.com/nations/Paraguay Paraguay] from the [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/paraguay.htm Paraguay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080607085416/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/paraguay.htm |date=2008-06-07 }} at ''UCB Libraries GovPubs'' * [http://www.asu-cvb.org.py/servicios/lacuidad_en.html Paraguay Convention & Visitor's Bureau]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.Paraguay.com/ Paraguay.com: Tradition, Culture, Maps, Tourism] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:პარაგვაი]] [[კატეგორია:ესპანურნინამი ქიანეფი]] 9hcfams4dglkp3txqthh1r4t4c5ew01 254890 254889 2026-11-11T19:45:58Z Narazeni 826 /* კოლონიაშახიან ეპოქა */ 254890 wikitext text/x-wiki {{short description|სახენწჷფო ობჟათე ამერიკას}} {{about|სახენწჷფოშ|შხვა შანულობეფიშ გეშა|პარაგვაი (მიარეშანულამი)}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{Native name|es|República del Paraguay}} {{Native name|gn|Paraguái Tavakuairetã}} |ედომუშამი_ჯოხო = პარაგვაიშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =პარაგვაი |შილა = Flag of Paraguay.svg |გერბი =Coat of arms of Paraguay.svg |რუკა = PRY orthographic.svg |ჰიმნი = {{native name|es|Himno Nacional Paraguayo|nolink=on}}<br />{{native name|gn|Tetã Paraguái Momorãhéi|nolink=on}}<br />„[[პარაგვაიშ ერუანულ ჰიმნი]]“<br /><div style="padding-top:0.5em;">{{center|[[ფაილი:Paraguayan National Anthem.oga]]}}</div> |დევიზი ={{native phrase|es|Paz y justicia|nolink=on}}<br />{{native phrase|gn|Py'aguapy ha tekojoja|nolink=on}}<br />„თინჩალა დო მართალობა“ |ზოხორინალაშ თარიღი = |ოფიციალური_ნინეფი ={{hlist|[[პარაგვაიულ ესპანური|ესპანური]]|[[გუარანი (ნინა)|გუარანი]]}} |რელიგია= {{unbulleted list |{{Tree list}} * 95.5% [[ქირსიანობა]] ** 87.4% [[კათოლიციზმ პარაგვაის|კათოლიციზმი]] ** 8.1% შხვა [[ქირსიანულ გემაჸვენჯობეფიშ ერკებული|ქირსიანეფი]] {{Tree list/end}} |4.1% [[ვარელიგიურობა ლათინურ ამერიკას|ვა რელიგიური]] |0.4% [[რელიგია პარაგვაის|შხვა]] }} (2020)<ref>{{cite web |url=https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=176c |title=National Profiles {{!}} World Religion |access-date=12 March 2024 |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001014302/https://thearda.com/world-religion/national-profiles?u=176c |url-status=live}}</ref> |ნანანოღა= [[ასუნსიონი]] |latd= |latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW= |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპრეზიდენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[პარაგვაიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[პედრო ალიანა]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[პარაგვაიშ ვიცე-პრეზიდენტი|ვიცე-პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 = [[ანტონიო ბარიოსი (პოლიტიკოსი)|ანტონიო ბარიოსი]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 59-ა |ფართობი =406752 |წყარი_% =2.6 |ოეგებიე_მახორობა =6,460,159<ref>{{Cite web|url=https://www.ine.gov.py/Publicaciones/Biblioteca/documento/293/Estimaciones_y%20proyecciones%20_Departamental.%20Revisi%C3%B3n%202025.xlsx|title=Departmental Estimates and Projections, 2000-2035. Revision 2025|date=31 May 2025|website=INE Paraguay|language=ES|access-date=31 May 2025|archive-date=1 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250901220330/https://www.ine.gov.py/Publicaciones/Biblioteca/documento/293/Estimaciones_y%20proyecciones%20_Departamental.%20Revisi%C3%B3n%202025.xlsx|url-status=dead}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 113-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2026 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = 15.1 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 223-ა |ედპ_ppp_წანა = 2026 |ედპ_ppp = {{ძინა}} $152.860 მილიარდი<ref name="IMFWEO.PY">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/PRY|title=World Economic Outlook Database: Paraguay |date=October 2026 |website=IMF.org |publisher=[[International Monetary Fund]] |access-date=13 October 2026}}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 92-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე ={{ძინა}} $23,662<ref name="IMFWEO.PY" /> |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 86-ა |აგი = 0.756<ref>{{cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =99-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[პარაგვაულ გუარანი|გუარანი]] |ვალუტაშ_კოდი =PYG |ქიანაშ_კოდი =PY |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC-03:00]] |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.py]] |ოტელეფონე_კოდი =+595 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q733|text=<center>პარაგვაიშ რესპუბლიკაშ ინტერაქტიულ რუკა</center>}} }} '''პარაგვაი''' ({{lang-es|{{აუდიო|Es-Paraguay2.ogg|Paraguay}}}}; {{lang-gn|Paraguái}}), ოფიციალურო '''პარაგვაიშ რესპუბლიკა''' ({{lang-es|República del Paraguay}}; {{lang-gn|Paraguái Tavakuairetã|links=si}}) — [[ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფოეფი|ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენ]] [[სახენწჷფო]] [[ობჟათე ამერიკა]]შ ცენტრალურ რეგიონს. ქიანას ოორუე-ბჟადალშე დო ოორუეშე უხურგანს [[ბოლივია]], ოორუე-ბჟაეიოლშე დო ბჟაეიოლშე — [[ბრაზილია]], ობჟათე-ბჟაეიოლშე, ობჟათეშე დო ბჟადალშე — [[არგენტინა]]. პარაგვაის [[ატლანტიშ ოკიანე]]წკჷმა [[პარანა-პარაგუაიშ წყარიშ რზა]]შ მეშქაშობათ უღჷ ჭირინაფა, ნამუთ ხუთ ქიანაშით ორთან ოზუღე სვირეფიშ სისტემა რე.<ref>{{cite web|url=https://www.agroindustria.gob.ar/sitio/areas/ss_mercados_agropecuarios/infraestructura/_archivos/000070_Hidrov%C3%ADas/000010_Hidrov%C3%ADa%20Paran%C3%A1%20Paraguay.pdf|title=Paraná-Paraguay Waterway|language=es|access-date=20 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327085649/https://www.agroindustria.gob.ar/sitio/areas/ss_mercados_agropecuarios/infraestructura/_archivos/000070_Hidrov%C3%ADas/000010_Hidrov%C3%ADa%20Paran%C3%A1%20Paraguay.pdf|archive-date=27 March 2019|url-status=dead}}</ref> ქიანა იგამაგებუ, მუჭოთ [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპრეზიდენტო რესპუბლიკა]], ნამუთ აკმოდირთუ ნანანოღაშ ოლქშე დო ვითოშკვით დეპარტამენტშე. ქიანაშ ნანანოღა დო [[პარაგვაიშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაშ ნოღა]] რე [[ასუნსიონი]]. პარაგვაიქ ესპანეთშე ზოხორინალა 1811 წანას მიპალუ. ჯინჯიერ [[გუარანი (კათა)|გუარანიშ კათა]], 1524 წანას, [[ესპანეთიშ იმპერია|ესპანარ]] [[კონკისტადორი|კონკისტადორეფიშ]] მოულაშა, ბჟაეიოლ პარაგვაის არძაშ უკულაშ ვითოშ წანაშ განწეხანს ოხორანდჷ. ნოღა ასუნსიონქ დირსხჷ 1537 წანას, მუჭოთ [[ესპანეთიშ იმპერია]]შ აკოდგინალუაშა მიშმალ [[რიო-დე-ლა-პლატაშ საგუბერნატორო]]შ პირველ ნანანოღა.<ref>{{cite news |title=Paraguay: Cómo Asunción se convirtió en 'madre' de más de 70 ciudades de Sudamérica hace 480 años |series=BBC News Mundo |publisher=[[British Broadcasting Corporation]] |url=https://www.bbc.com/mundo/noticias-america-latina-40920828|archive-url=https://web.archive.org/web/20180918202538/https://www.bbc.com/mundo/noticias-america-latina-40920828|archive-date=18 September 2018}}</ref> XVII ოშწანურას, პარაგვაი იეზუიტურ მისიეფიშ ცენტრ რდჷ, სოდე ჯინჯიერ მახორობას ქირსიანობა მიოღებაფეს დო ევროპულ კულტურა გაჩინებაფეს.<ref>{{cite book |last=Caraman |first=Philip |title=The Lost Paradise: The Jesuit republic in South America |publisher=Seabury Press |location=New York City |year=1976}}</ref> 1767 წანას, იეზუიტეფიშ ესპანურ ტერიტორიეფშე გინორაჸუაშ უკული, პარაგვაიქ ხოლო უმოსო პერიფერიულ კოლონიათ გჷნირთუ. მა-19 ოშწანურაშ დაჭყაფუს, [[პარაგვაიშ ზოხორინალა|ესპანეთშე ზოხორინალაშ]] მოპალუაშ უკული, პარაგვაის გამაგენდეს რანწკ ავტორიტარულ თარობეფი. თე ბორჯიქ გეთუ კატასტროფულ [[სუმფა ალიანსიშ ლჷმა]]თ (1864–1870), ნამუშ ბორჯისჷთ ქიანაქ მიოდინუ მუშ ლჷმაშახიან მახორობაშ გვერდ დო ტერიტორიაშ მეხოლაფირო 25–33%. პარაგვაიქ მაეჩა ოშწანურას ხოლო ართ კაბეტ კონფლიქტის გიმორძგჷ — ბოლივიაწკჷმა [[ჩაკოშ ლჷმა|ჩაკოშ ლჷმას]] (1932-1935). უკულიან ბორჯის, გეწ-გეწას მუზმარენ ოურდუმე დიქტატორიშ გამაგალაშ გიმე რდჷ, ნამუშ მაბოლება რდჷ [[ალფრედო სტროესნერი]]შ 35-წანიან რეჟიმი. თინა 1989 წანას, დინოხოლენ ოურდუმე მინორთაშ შედეგო გექთახუეს, ნამუქჷთ პარაგვაიშ თეხანურ დემოკრატიულ ეპოქაშ დაჭყაფუ ეშანუ. პარაგვაი [[წუმმაძინუ ქიანა]] რე, ნამუთ [[ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი]]თ 99-ა აბანს რე,<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database |date=April 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weoselco.aspx?g=2200&sg=All+countries+%2f+Emerging+market+and+developing+economies |url-status=live |access-date=29 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010203013/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weoselco.aspx?g=2200&sg=All+countries+%2F+Emerging+market+and+developing+economies |archive-date=10 October 2020}}</ref> ობჟათე ამერიკას ართ შურ მახორუშა [[ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტი|ედპ]]-შ სიკაბეტათ მაშკვითა აბანს. 2024 წანაშ მუნაჩემეფით, ქიანას ბჟადალ გვერდოსფეროს ართ-ართ არძაშე უწაიათ მაძინუ ეკონომიკა უღუდჷ, ნამუსჷთ ხეს უნწყუნდჷ ორინჯიშ ხორციშ დო სოიოშ ექსპორტი, ხერეჭუა დო აკოგაფა.<ref>{{Cite web |last=Blair |first=Laurence |title=Paraguay's Boom Has Yet to Fully Deliver |url=https://americasquarterly.org/article/paraguays-boom/ |access-date=2025-10-04 |website=Americas Quarterly |language=en-US |archive-date=5 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251005153021/https://www.americasquarterly.org/article/paraguays-boom/ |url-status=live }}</ref> პარაგვაი მოსოფელს ჰიდროელექტროენერგიაშ ართ-ართ მაჸვენჯ ექსპორტიორ რე; პარაგვაი-ბრაზილიაშ ხურგის, [[პარანა (წყარმალუ)|წყარმალუ პარანას]] იდვალუაფუ [[იტაიპუშ კაშხალი]], ნამუთ გიმომუშებულ ენერგიაშ მეჯინათ მოსოფელს სიკაბეტათ მასუმა ჰიდროელექტროდგჷმილ რე. პარაგვაი [[მერკოსური]]შ, [[გოერო]]შ, [[ამერიკაშ სახენწჷფოეფიშ ორგანიზაცია]]შ დო [[ლიმაშ ბუნა]]შ დჷმარსხუაფალ მაკათურ რე. თეშ მოხ, ნოღა [[ლუკე]], ასუნსიონიშ მეტროპოლიას, [[ობჟათე ამერიკაშ კუჩხბურთიშ კონფედერაცია]]შ შტაბ-ორენ ნოღა რე. [[სიუდად-დელ-ესტე]] პარაგვაიშ სიკაბეტათ მაჟირა ნოღა რე დო თექ ქიანაშ ანდა გენერალურ საკონსულო იდვალუაფუ. პარაგვაიშ 6 მილიონ მახორობაშ უმენტაშობა ''[[მეტისეფი|მეტის]]'' რე დო გუარანულ კულტურა დიო ხოლო ფართო გაულათ რგებულენს; მახორობაშ 90%-შე უმოს ესპანურწკჷმა ართო [[გუარანი ნინა|გუარანიშ]] შხვადოშხვა დიალექტშა რაგადანს, ნამუთ [[ლათინური ამერიკა|ლათინურ ამერიკას]] კერზ ნინაშ რჩქინაშ არძაშე მაღალ მაძირაფალ რე.<ref>{{Cite web |date=2025-10-03 |title=Paraguay {{!}} History, Geography, Maps, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Paraguay |access-date=2025-10-04 |website=Britannica.com |language=en |archive-date=25 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225183757/https://www.britannica.com/place/Paraguay |url-status=live }}</ref> 2014 წანაშ პოზიტიურ ნაცადობაშ ინდექსიშ მეჯინათ, ნამუთ გლობალურ გჷმოკითხირეფიშ მუნაჩემეფს გეპონუ, პარაგვაი "მოსოფელიშ არძაშე ბედინერ აბანო" ჯოხოიდვალუაფუდჷ,<ref>{{cite news |title=World's happiest country? Would you believe Paraguay? |website=[[NBC News]] (nbcnews.com) |date=21 May 2014 |url=https://www.nbcnews.com/health/health-news/worlds-happiest-country-would-you-believe-paraguay-n110981 |url-status=live |access-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914163313/https://www.nbcnews.com/health/health-news/worlds-happiest-country-would-you-believe-paraguay-n110981 |archive-date=14 September 2018}}</ref> დო 2024 წანას, მოსოფელიშ ბედინერობაშ მოშინებაშ პროგრესიშ რეიტინგის 24-ა აბან დეკჷ.<ref>{{Cite web |title=World Happiness Report by Country |url=https://worldscorecard.com/country-rankings/world-happiness-report-by-country/ |access-date=2025-10-04 |website=World Scorecard |language=en-US}}</ref> ==ეტიმოლოგია== ზიტყვა "პარაგვაიშ" (Paraguay) გოჭყაფა უჩინებ რე. ართ ვერსიაშ მეხ, ჯოხოდვალა მოურს [[გუარანი ნინა|გუარანი ნინაშ]] ზიტყვეფშე ''paraguá'' ("სუამ გურგინი") დო ''y'' ("წყარი"): ანუ პარაგუაი ("წყარიშ სუამ გურგინი").<ref>{{citation|author=[[Antonio Ruiz de Montoya]]|entry=Paraguá|title=Vocabulario y tesoro de la lengua Guarani (ó mas bien Tupi)|volume=2|year=1876|page=263|url=http://archive.org/details/gramaticaydiccio02ruiz}}</ref> ხოლო შხვა ვერსიეფიშ მეხ, ჯოხოდვალა მოურს [[პარაგვაი (წყარმალუ)|წყარმალუ პარაგვაიშ]] გუარანულ ჯოხოშე, პაიაგუა-ი (Payaguá-y) ("[[პაიაგუარეფი|პაიაგუაშ კათაშ]] წყარლამუ").<ref name="lcweb"/> ხოლო ართ ვერსიაშ მეხ, ჯოხოდვალეფ მოურს გუარანულ ნინაშე: აიტყვეშე para ("ზუღა") + gua ("გოჭყაფა") + y ("წყარმალუ"); ანუ, "წყარმალუშე გოჭყაფილ ზუღა".<ref>{{cite book|last1=Nickson|first1=Andrew R.|last2=Kolinski|first2=Charles J.|title=Historical Dictionary of Paraguay|url=https://books.google.com/books?id=skV7AAAAMAAJ|publisher=[[Scarecrow Press]]|year=1993|isbn=9780810826434|access-date=20 October 2022|archive-date=20 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020212325/https://books.google.com.br/books/about/Historical_Dictionary_of_Paraguay.html?id=skV7AAAAMAAJ&redir_esc=y|url-status=live}}</ref> ==ისტორია== {{თარი|პარაგვაიშ ისტორია}} ===კოლონიაშახიან ეპოქა=== ჯინჯიერ [[გუარანი (კათა)|გუარანიშ კათა]] [[ესპანეთიშ იმპერია|ესპანარეფიშ]] მოულაშა ბჟაეიოლ პარაგვაის არძაშ უკულაშ ვითოშ წანას ოხორანდეს.<ref>{{cite web |title=Guarani Society |url=http://lucy.ukc.ac.uk/EthnoAtlas/Hmar/Cult_dir/Culture.7843 |access-date=2025-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060925035916/http://lucy.ukc.ac.uk/EthnoAtlas/Hmar/Cult_dir/Culture.7843 |archive-date=2006-09-25}}</ref> ბჟადალ პარაგვაი, [[გრან-ჩაკო]], დოხორელ რდჷ გეგიეფით, ნამუეფშე არძაშე გიშარჩქინელ რდეს [[გუაიკურუეფი]]. წყარმალუ პარაგვაი დოხოლაფირ ხურგიშ ღოზის წჷმარინუანდუ გრან-ჩაკოს: ბჟაეიოლშე მახორუეფ ოფუტე მეურნობათ დაკებულ გუარანიშ კათაშ დო ბჟადალშე მახორუ გეგია დო გვერდო გეგია კათეფს შქას. [[მბაია]]შ გეგია კათა ჩინებულ რდეს მუნეფიშ მალჷმორულ ტრადიციეფით დო ედომუშამო დოჸუნაფილ ვა რდეს [[XIX ოშწანურა]]შ დალიაშა.<ref>The Editors of Encyclopaedia Britannica. "Mbayá". ''Encyclopedia Britannica'', 15 February 2007, https://www.britannica.com/topic/Mbaya. Accessed 17 May 2025</ref> თე ჯინჯიერ თურეფ ხუთ შხვადოშხვა ნინაშ ფანიას ორხველჷდეს, ნამუეფჷთ თინეფიშ თარ დორთუალაშ ოსხირს წჷმარინუანდუ.<ref name="Barba">{{Cite web |last=Barba |first=Paula López |date=2023-08-25 |title=El guaraní paraguayo, la lengua de la resistencia |url=https://elpais.com/america-futura/2023-08-25/el-guarani-paraguayo-la-lengua-de-la-resistencia.html |access-date=2025-05-17 |website=El País América |language=es}}</ref><ref name="Miller">Miller, Mark D.H., Webb, Kempton E., Martin, Gene E.. "Gran Chaco". Encyclopedia Britannica, 12 May. 2025, https://www.britannica.com/place/Gran-Chaco. Accessed 17 May 2025</ref> ნინაშურ გინორთელ ბუნეფი, მუჭოთ წესი, ართიანს ონირზუდეს რესურსეფშო დო ტერიტორიეფშო. თინეფი, თაშნეშე, გითმირთუდეს თურეფო თე ფანიეფიშ ჸალეფიშ მეჯინათ. ასეშო 17 ზოხოიან [[ეთნოლინგვისტიკა|ეთნოლინგვისტურ]] ბუნა რე მუკოსქილადირჷ.<ref name="Barba" /><ref name="Miller" /> <!-- ===კოლონიურ ეპოქა=== თე ტერიტორიას პირველ ევროპალეფ, 1537 წანას, ესპანარ მარკვიალეფ რდეს.<ref name="countrystudies hanratty">{{cite report |last1=Hanratty |first1=Dannin M. |last2=Meditz |first2=Sandra W. |year=1988 |title=Paraguay: A country study |location=Washington, DC |publisher=U.S. [[Library of Congress]] / [[Government Printing Office|GPO]] |url=http://countrystudies.us/paraguay/2.htm |url-status=live |access-date=19 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110919163833/http://countrystudies.us/paraguay/2.htm |archive-date=19 September 2011}} </ref> ესპანარ მარკვიალ [[ხუან დე სალასარ დე ესპინოსა]]ქ 1537 წანაშ 15 მარაშინათუთას დარსხჷ ხორუა [[ასუნსიონი]]. ნოღაქ საბოლათ [[ამერიკაშ ესპანურ კოლონიზაცია|ესპანურ კოლონიურ პარაგვაიშ პროვინციაშ]] ცენტრო გჷნირთუ. ავტონომიურ ქირსიან ინდიალ ერიშ გოჭყაფაშ ცადებათ<ref name="cite wdl|#2581">{{cite web |title=Paraguariae Provinciae Soc. Jesu cum Adiacentibg. Novissima Descriptio |language=la |trans-title=A Current Description of the Province of the Society of Jesus in Paraguay with Neighboring Areas |year=1732 |via=[[World Digital Library]] |url=http://www.wdl.org/en/item/2581/ |access-date=8 September 2015 |archive-date=28 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428011358/http://www.wdl.org/en/item/2581/ |url-status=live }}</ref> იმანჯჷ [[იეზუიტეფი]]შ მისიეფქ დო დოხორუეფით ობჟათე ამერიკაშ თე ნორთის XVIII ოშწანურას. თინეფ იეზუიტურ რედუქციეფს აკმოქიმინუნდეს, ანდანე გუარან კათა ესპანურ მისიეფშა აკუკორობუდესკონ დო თინეფ დოთხილესკონ ესპანარ მაპალუეფიშ დო პორტუგალიარ ჭკორვაჭარეეფშე, [[ბანდეირანტეეფი|ბანდეირანტეეფშე]], ფაქტობურ ჭკორალაშე, თეწკჷმა ართო ოცადუდეს თინეფიშ ქირსიანობაშა მორთას. პარაგვაის კათოლიციზმშა ჯინჯიერ კათეფქ იღვენუეს გაულა: [[სინკრეტიზმი|სინკრეტულ]] რელიგიაქ ჯინჯიერ ელემენტეფ ქენშიხუნჷ. ''რედუქციონეფ'' ბჟაეიოლ პარაგვაის მეხოლაფირო 150 წანაშ განწეხანს რდეს, 1767 წანას ესპანეთიშ გურგინიშით იეზუიტეფიშ გინორაჸუაშა.<ref>{{Cite book |last=Ganson |first=Barbara Anne |url=https://books.google.com/books?id=CG7fscxlgpUC |title=The Guaraní under Spanish Rule in the Río de la Plata |date=2003 |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-5495-8 |language=en |archive-date=4 March 2025 |access-date=12 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304023215/https://books.google.com/books?id=CG7fscxlgpUC |url-status=live }}</ref> იეზუიტეფიშ ორდენ ნორთობურო დითხინეს შხვადოშხვა ევროპულ ომაფე კარიშ თი ეკოდვალეფით, ნამჷ-და თინეფ იმპერიულ ინტერესეფშე უმოს პრიორიტეტის ჯინჯიერ დაღარ მახორობას მეთმეჩანდეს.<ref>{{cite journal |last1=Wilde |first1=Guillermo |title=Imagining Guarinis and Jesuits |journal=ReVista |date=2015 |volume=XIV |issue=3 |pages=4–5 |url=https://revista.drclas.harvard.edu/imagining-guaranis-and-jesuits/ |access-date=24 March 2022}}</ref> XVIII ოშწანურაშ ჟირ იეზუიტურ მისიაშ აკნაცჷმეფი — „ლა-სანტისიმა-ტრინიდად-დე-პარანა“ დო „ხესუს-დე-ტავარანგე“ — [[იუნესკო]]ქ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტო გეგმაცხადჷ.<ref name="cite wdl|#2581"/> In western Paraguay, Spanish settlement and Christianity were strongly resisted by the nomadic [[Guaycuru peoples|Guaycuru]] and other nomads from the 16th century onward. Most of these peoples were absorbed into the [[mestizo]] population in the 18th and 19th centuries. ===Independence and rule of Rodríguez de Francia=== {{main|Independence of Paraguay}} [[File:José Gaspar Rodríguez de Francia.jpg|left|thumb|upright|[[José Gaspar Rodríguez de Francia]], Paraguay's first dictator]] Paraguay overthrew the local Spanish administration on 14 May 1811. Paraguay's first dictator was [[José Gaspar Rodríguez de Francia]], who ruled Paraguay from 1814 until his death in 1840 with very little outside contact or influence.<ref>{{Cite web |title=Britain and the Paraguayan dictatorship, c. 1820-1840* |url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:3b1cd500-6c0f-4b17-8569-5fcd753d00da/files/rx633f1701 |access-date=17 May 2025 |archive-date=3 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703060029/https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:3b1cd500-6c0f-4b17-8569-5fcd753d00da/files/rx633f1701 |url-status=live }}</ref> He intended to create a [[utopia]]n society based on the [[Geneva]]n theorist [[Jean-Jacques Rousseau]]'s [[The Social Contract|''Social Contract'']].<ref>{{cite web |title=War of the Triple Alliance |website=War of the Pacific (warofthepacific.com) |url=http://warofthepacific.com/warofthetriplealliance.htm |access-date=14 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140807073919/http://warofthepacific.com/warofthetriplealliance.htm |archive-date=7 August 2014}}</ref> Rodríguez de Francia was nicknamed ''El Supremo''. Rodríguez de Francia established new laws that greatly reduced the powers of the Catholic church (Catholicism was then an established state religion) and the cabinet, forbade colonial citizens from marrying one another and allowed them to marry only blacks, [[mulattoes]] or natives, in order to break the power of colonial-era elites and to create a [[mixed-race]] or mestizo society.<ref name="nytimes romero">{{cite news |first=Simon |last=Romero |date=12 March 2012 |title=In Paraguay, indigenous language with unique staying power |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2012/03/12/world/americas/in-paraguay-indigenous-language-with-unique-staying-power.html |url-status=live |access-date=21 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428224513/http://www.nytimes.com/2012/03/12/world/americas/in-paraguay-indigenous-language-with-unique-staying-power.html |archive-date=28 April 2017}}</ref> He cut off relations between Paraguay and the rest of South America. Because of Francia's restrictions of freedom, [[Fulgencio Yegros]] and several other Independence-era leaders in 1820 planned a ''coup d'état'' against Francia, who discovered the plot and had its leaders either executed or imprisoned for life.<ref>{{cite encyclopedia |title=Colonial period |department=Paraguay |encyclopedia=[[Encyclopedia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/place/Paraguay|url-status=live |access-date=5 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225183757/https://www.britannica.com/place/Paraguay |archive-date=25 December 2020 }}</ref> ===Rule of the López family=== [[File:1864 Mitchell Map of Brazil, Bolivia and Chili - Geographicus - SouthAmericaSouth-mitchell-1864.jpg|thumbnail|upright=1.25|Political map of the region, 1864]] After Francia's death in 1840, Paraguay was ruled by various military officers under a new ''[[military junta|junta militar]]'', until [[Carlos Antonio López]] (allegedly Rodríguez de Francia's nephew) came to power in 1841. López modernized Paraguay and opened it to foreign commerce. He signed a [[nonaggression pact]] with Argentina and officially declared independence of Paraguay in 1842. After López's death in 1862, power was transferred to his eldest son, [[Francisco Solano López]]. The regime of the López family was characterized by pervasive and rigid centralism in production and distribution. There was no distinction between the public and the private spheres, and the López family ruled the country as it would a large estate.<ref>{{cite report |title=Carlos Antonio López |date=December 1988 |series=Library of Congress Country Studies |publisher=U.S. [[Library of Congress]] |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+py0019) |access-date=30 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170816005342/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID+py0019%29 |archive-date=16 August 2017}}</ref> The government exerted control on all exports. The export of [[yerba mate]] and valuable wood products maintained the balance of trade between Paraguay and the outside world.<ref>{{worldhistory |section=1665 |quote=Page 630}}</ref> The Paraguayan government was extremely protectionist, never accepted loans from abroad and levied high [[tariff]]s against imported foreign products. This [[protectionism]] made the society self-sufficient, and it also avoided the debt suffered by Argentina and Brazil. Slavery existed in Paraguay, although not in great numbers, until 1844, when it was legally abolished in the new constitution.<ref name=rbcg1933>{{cite book |last1=Cunninghame Graham |first1=Robert Bontine |year = 1933 |title=Portrait of a Dictator: Francisco Solano López |publisher=William Heinemann Ltd. |location=London |author1-link=Robert Bontine Cunninghame Graham}}</ref>{{rp|39–40}} [[Francisco Solano López]], the son of Carlos Antonio López, replaced his father as the President-Dictator in 1862, and generally continued the political policies of his father. Both wanted to give an international image of Paraguay as "democratic and republican", but in fact, the ruling family had almost total control of all public life in the country, including church and colleges.<ref name=rbcg1933 />{{rp|41–42}} Militarily, Carlos Antonio López modernized and expanded industry and the [[Paraguayan Army]] and greatly strengthened the strategic defenses of Paraguay by developing the [[Fortress of Humaitá]].<ref>Robert Cowley, ''The Reader's Encyclopedia to Military History''. New York, New York: Houston Mifflin, 1996. Page 479.</ref> The government hired more than 200 foreign technicians, who installed [[telegraph line]]s and railroads to aid the expanding steel, textile, paper and ink, naval construction, weapons and gunpowder industries. The [[Ybycuí]] foundry, completed in 1850, manufactured cannons, mortars and bullets of all calibers. River warships were built in the shipyards of Asunción. Fortifications were built, especially along the [[Apa River]] and in [[Gran Chaco]].<ref>Hooker, T.D., 2008, The Paraguayan War, Nottingham: Foundry Books, {{ISBN|1901543153}}</ref>{{rp|22}} Following the death of Carlos Antonio López, these projects continued under his son Francisco Solano. In terms of socio-economic development, the country was dubbed "the most advanced Republic in South America", notably by the British judge and politician [[Robert Phillimore|Sir Robert Phillimore]].<ref>Robert Phillimore (1860), ''A Statement of the Facts of the Controversy Between the Governments of Great Britain and Paraguay'', page 2. William Moore Printing, Washington D.C., USA.</ref> According to George Thompson, Lieutenant Colonel of Engineers in the Paraguayan Army prior to and during the war, López's government was comparatively a good one for Paraguay: {{blockquote|Probably in no other country in the world has life and property been so secure as all over Paraguay during his (Antonio Lopez's) reign. Crime was almost unknown, and when committed, immediately detected and punished. The mass of the people was, perhaps, the happiest in existence. They had hardly to do any work to gain a livelihood. Each family had its house or hut in its own ground. They planted, in a few days, enough tobacco, maize and mandioca for their own consumption [...]. Having at every hut a grove of oranges [...] and also a few cows, they were almost throughout the year under little necessity [...]. The higher classes, of course, lived more in the European way...|George Thompson, C.E.<ref>{{cite book |last1 = Thompson | first1=George |year=1869 |title = The War in Paraguay: With a historical sketch of the country and its people and notes upon the military engineering of the war. |publisher = Longmans and Green Co. |location = London |page=10}}</ref>}} ===Paraguayan War (1864–1870)=== {{main|Paraguayan War|Paraguayan War casualties}} [[File:FRANCISCO SOLANO LOPEZ (From a Photograph taken in 1859).jpg|thumb|upright|[[Francisco Solano López]]]] On 12 October 1864, despite Paraguayan ultimatums, [[Empire of Brazil|Brazil]] (allied with the Argentine Government under General [[Bartolomé Mitre]] and the rebellious [[Colorado Party (Uruguay)|Uruguayan colorados]] led by Gen. [[Venancio Flores]]) invaded the Republic of Uruguay in order to overthrow the government of that time (which was under the rule of the [[National Party (Uruguay)|Blanco Party]], an ally of López),{{efn|The Blanco Party of Uruguay, hardline right wing and reactionary in those days, headed the Uruguayan government at the outbreak of the war and were allies of the Paraguayan government.<ref>{{cite book |first=Luis Alberto |last=de Herrera |year=1927 |title=El Drama del 65 – La Culpa Mitrista |pages=11–33 |publisher=Bareiro y Ramos |location=Montevideo, Uruguay}} — classic book by Blanco leader</ref>}}{{efn| British explorer and diplomat [[Richard Francis Burton]], a witness to the conflict, marks this date (12–16 October 1864) as the real beginning of the war. He wrote: ''The Brazilian Army invades the [[Banda Oriental]], despite the protestations of President López, who declared that such invasion would be held a "[[casus belli]]"''.<ref>{{cite book |first=((Richard Francis, Sir)) |last=Burton |author-link=Richard Francis Burton |year=1870 |title=Letters from the Battlefields of Paraguay |page=76 |publisher=Tinsley Brothers |location=London}}</ref>}} The Paraguayans, in turn, led by the [[Grand marshal|Marshal of the Republic]] [[Francisco Solano López]], [[Mato Grosso campaign|attacked Mato Grosso]] on 15 December 1864 and later declared war against Argentina on 23 March 1865. The Blanco Government was toppled and replaced by a Colorado government under General Venancio Flores on 22 February 1865. Afterward, the [[Argentine Republic]], the [[Empire of Brazil]] and the Republic of Uruguay signed the secret [[Treaty of the Triple Alliance]] against the Paraguayan Government on 1 May 1865.<ref>{{cite book |author=Pomer, León |year=2008 |title=La Guerra del Paraguay: Estado, política y negocios |language=es |pages=240–241 |location=Buenos Aires, Argentina |publisher=Editorial Colihue}}</ref> After a brief offensive in Argentine and Brazilian territory, the Paraguayans retreated to national territory where they put up a ferocious resistance. With the capture of Asunción, the Triple Alliance installed a provisional government. On 22 July 1869 the National Assembly elected the ''National Junta'' formed by [[Carlos Loizaga]], [[Juan Francisco Decoud]] and [[Cirilo Antonio Rivarola]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fa50BQAAQBAJ&q=paraguayan+legion&pg=PT67|title=Paraguay and the Triple Alliance: The Postwar Decade, 1869–1878|first=Harris Gaylord|last=Warren|year=2014|publisher=University of Texas Press|via=Google Books|isbn=9781477306994}}</ref> However, Solano López evaded capture and was leading a guerrilla campaign. The war ultimately ended with his death in 1870 in the [[Battle of Cerro Corá]], where he refused to surrender and died in action.<ref>{{cite book |author=Hooker, T.D. |year=2008 |title=The Paraguayan War |location=Nottingham, UK |publisher=Foundry Books |pages=105–108 |isbn=978-1901543155}}</ref> The real causes of this war, which remains the bloodiest international conflict in the history of [[The Americas]], are still highly debatable.{{efn|The classical view asserts that Francisco Solano López's expansionist and hegemonic views are the main reason for the outbreak of the conflict. The traditional Paraguayan view, held by the "''lopistas''" (supporters of Solano López in Paraguay and elsewhere), holds that Paraguay acted in self-defense and for the protection of the equilibrium of the Plate Basin. This view is usually contested by the "''anti-lopistas''" (known in Paraguay as "''legionarios''"), who favored the "Triple Alliance". Revisionist views from right and left national populists put a great emphasis on the influence of the British Empire, a view that a majority of historians reject.{{citation needed|date=June 2023}}}} [[File:TuyutiDetail.jpg|thumb|The [[Battle of Tuyutí]], May 1866]] Paraguay lost 25–33% of its territory to Argentina and Brazil, paid an enormous war debt, and sold large amounts of national properties to stabilize its internal budget. The worst consequence of the war was the catastrophic loss of population. At least 50% of Paraguayans died during the conflict, numbers to which it took many decades for the country to return. Of the disaster suffered by the Paraguayans at the outcome of the war, [[William D. Rubinstein]] wrote: "The normal estimate is that of a Paraguayan population of somewhere between 450,000 and 900,000, only 220,000 survived the war, of whom only 28,000 were adult males."<ref>{{Cite book |last=Rubinsein |first=W.D. |year=2004 |title=Genocide: a history |publisher=Pearson Education |page=94 |isbn=0-582-50601-8 |url=https://books.google.com/books?id=nMMAk4VwLLwC |url-status=live |access-date=18 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910110549/https://books.google.com/books?id=nMMAk4VwLLwC |archive-date=10 September 2015}}</ref> During the [[Sacking of Asunción]] in 1869, the [[Imperial Brazilian Army]] packed up and transported the Paraguayan National Archives to [[Rio de Janeiro]].<ref>{{cite book |last=Sanchez Quell |first=Hipólito |title=Los 50.000 Documentos Paraguayos Llevados al Brasil |publisher=Ediciones Comuneros |location=Asunción, Paraguay |year=2006}}</ref>{{efn|Some of the documents taken by Brasil during the war, were returned to Paraguay in the collection known as "Colección de Río Branco", nowadays in the National Archives of Asunción, Paraguay.}} Brazil's records from the war have remained classified. This has made Paraguayan history in the colonial and early national periods difficult to research and study.<ref>{{cite magazine |last=Weinstein |first=Barbara |title=Let the sunshine in: Government records and national insecurities |url=http://www.historians.org/perspectives/issues/2007/0704/0704pre1.cfm |url-status=live |department=From the President |magazine=[[Perspectives on History]] |publisher=[[American Historical Association]] |edition=online |volume=45 |issue=4 |date=1 April 2007 |access-date=5 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121008191444/http://www.historians.org/perspectives/issues/2007/0704/0704pre1.cfm |archive-date=8 October 2012}}</ref> ===20th century=== [[File:Chacokrieg.jpg|thumb|[[Gran Chaco]] was the site of the [[Chaco War]] (1932–35), in which Bolivia lost most of the disputed territory to Paraguay]] In 1904, the Liberal revolution against the rule of Colorados broke out. The Liberal rule started a period of great political instability. Between 1904 and 1954, Paraguay had thirty-one [[President of Paraguay|presidents]], most of whom were removed from office by force.<ref name="countrystudies hanratty"/> Conflicts between the factions of the ruling Liberal party led to the [[Paraguayan Civil War (1922–1923)|Paraguayan Civil War of 1922–1923]]. The unresolved border conflict with Bolivia over the Chaco region finally erupted in the early 1930s in the [[Chaco War]]. After both sides suffered great losses, Paraguay defeated Bolivia and established its sovereignty over most of the disputed Chaco region. After the war, military officers used popular dissatisfaction with the Liberal politicians to seize the power for themselves. On 17 February 1936, the [[February Revolution (Paraguay)|February Revolution]] brought colonel [[Rafael Franco]] to power. Between 1940 and 1948, the country was ruled by general [[Higinio Morínigo]]. Dissatisfaction with his rule resulted in the [[Paraguayan Civil War (1947)|Paraguayan Civil War of 1947]].<ref>{{cite web |title=Paraguay civil war 1947 |website=Onwar.com |url=http://www.onwar.com/aced/nation/pat/paraguay/fparaguay1947.htm |access-date=2 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103214118/http://onwar.com/aced/nation/pat/paraguay/fparaguay1947.htm |archive-date=3 January 2010|url-status=dead}}</ref> In its aftermath [[Alfredo Stroessner]] began involvement in a string of plots, which resulted in his military [[1954 Paraguayan coup d'état|coup d'état of 4 May 1954]]. ===Stroessner era, 1954–1989=== {{see also|El Stronato}} A series of unstable governments ensued until the establishment in 1954 of the regime of dictator [[Alfredo Stroessner]], who remained in office for more than three decades until 1989. Paraguay was modernized to some extent under Stroessner's regime, although his rule was marked by extensive human rights abuses.<ref>{{cite news |first=Adam |last=Bernstein |date=17 August 2006 |title=Alfredo Stroessner; Paraguayan dictator |newspaper=[[The Washington Post]] |location=Washington, DC |access-date=2 May 2010 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/08/16/AR2006081601729.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110516121443/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/08/16/AR2006081601729.html |archive-date=16 May 2011}}</ref> Stroessner and the ''Colorado'' party ruled the country from 1954 to 1989. The dictator oversaw an era of economic expansion, but also had a poor human rights and environmental record. Paraguay actively participated in [[Operation Condor]].<ref>{{cite web |last=Dinges |first=John |title=Operation Condor |website=latinamericanstudies.org |publisher=[[Columbia University]] |url=http://www.latinamericanstudies.org/chile/operation-condor.htm |url-status=live |access-date=6 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722031734/http://www.latinamericanstudies.org/chile/operation-condor.htm |archive-date=22 July 2018}}</ref> The use of [[political repression]], threats and [[death squads]] was a key factor in Stroessner's longevity as dictator of Paraguay. He maintained virtually unlimited power by giving a free hand to the military and to Minister of Interior [[Edgar Ynsfrán]], who began to harass, terrorize, and murder family members of the regime's opponents.<ref>{{cite web |title=Paraguay: The Stroessner Regime |url=https://countrystudies.us/paraguay/18.htm |publisher=[[Library of Congress]] Country Studies |access-date=9 September 2026}}</ref> Stroessner heavily relied on various [[Colorado Party militias]], subordinated to his control, to crush any dissent within the country.<ref>{{Cite journal|url=http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S0185-19182010000100008&lng=es&nrm=iso&tlng=es|title=El destierro paraguayo: aspectos transnacionales y generacionales|first1=María Antonia|last1=Sánchez|first2=Luis|last2=Roniger|date=22 April 2010|journal=Revista mexicana de ciencias políticas y sociales|volume=52|issue=208|pages=135–158|access-date=22 July 2026}}</ref> Furthermore, Stroessner's Paraguay became a haven for Nazi war criminals, including [[Josef Mengele]],<ref>[https://www.nbcnews.com/id/wbna14379677 Ex-Paraguayan dictator Stroessner dies at 93]. ''[[NBC News]]''. August 16, 2006.</ref> [[Hans-Ulrich Rudel]],<ref>{{Cite web |date=2018-06-10 |title=Un jerarca nazi logró que Stroessner acepte la construcción de Yacyretá |url=https://www.ultimahora.com/un-jerarca-nazi-logro-que-stroessner-acepte-la-construccion-yacyreta-n1152033 |access-date=2026-08-14 |website=Última Hora |language=es}}</ref> and [[Eduard Roschmann]].<ref>{{Cite web |last=González |first=Genaro |date=2023-08-21 |title=El 26 de julio de 1977 ingresaba al Hospital de Clínicas |url=https://med.una.py/el-26-de-julio-de-1977-ingresaba-al-hospital-de-clinicas/ |access-date=2026-08-14 |website=Facultad de Ciencias Médicas de la UNA |language=es}}</ref> Given Stroessner's affinity for [[Nazism]] and harboring of Nazi war criminals, foreign press often referred to his government as the "poor man's Nazi regime". The Stroessner regime's strong [[Anti-communism|anti-communist]] stance earned it the support of the United States, with which it enjoyed close military and economic ties.<ref>{{cite book |last1=Leonard |first1= Thomas M. |last2=Buchenau|first2=Jürgen|last3=Longley|first3=Rodney |last4=Mount|first4=Graeme |date=2012 |title=Encyclopedia of U.S. - Latin American Relations|url=https://books.google.com/books?id=tIOzDAAAQBAJ&pg=PA845|location= |publisher=[[CQ Press]]|page=845 |isbn= 978-1-60871-792-7 }}</ref> Paraguay was a leading participant in [[Operation Condor]], a campaign of [[state terror]] and security operations officially implemented in 1975 which were jointly conducted by the military dictatorships of six South American countries ([[Military dictatorship of Chile|Chile]], [[National Reorganization Process|Argentina]], [[History of Bolivia (1964–1982)|Bolivia]], Paraguay, [[Civic-military dictatorship of Uruguay|Uruguay]] and [[Military dictatorship in Brazil|Brazil]]) with the support of the United States.<ref>[[Greg Grandin]] (2011). ''[http://www.press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/L/bo11643711.html The Last Colonial Massacre: Latin America in the Cold War].'' [[University of Chicago Press]]. [https://books.google.com/books?id=6FivSpNY2fkC&pg=PA75 p. 75].</ref> Under Stroessner, egregious human rights violations were committed against the indigenous [[Aché]] population of Paraguay's eastern districts, largely as the result of US and European corporations wanting access to the country's forests, mines, and grazing lands.<ref>{{cite book|editor-last=Arens|editor-first=Richard|date=1976|title=Genocide in Paraguay|url=http://www.temple.edu/tempress/titles/116_reg.html|publisher=[[Temple University Press]]|isbn=978-0877220886|access-date=February 6, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161002035708/http://www.temple.edu/tempress/titles/116_reg.html|archive-date=October 2, 2016|url-status=dead}}</ref> The Aché resided on land that was coveted and had resisted relocation attempts by the Paraguayan army. The government retaliated with massacres and forced many Aché into slavery. In 1974, the UN accused Paraguay of [[slavery]] and [[genocide]]. Only a few hundred Aché remained alive by the late 1970s. The Stroessner regime financed [[Genocide of Indigenous peoples in Paraguay|this genocide]] with US aid.<ref>{{cite book |last=Cooper |first=Allan D.|date=2008 |title=The Geography of Genocide |url=https://books.google.com/books?id=Uyh8kdcuA1kC&pg=PA167|publisher=[[University Press of America]]|page=167 |isbn=978-0-7618-4097-8 }}</ref> The splits in the ''Colorado'' Party in the 1980s, and the prevailing conditions – Stroessner's advanced age, the character of the regime, the economic downturn, and [[international isolation]] – were catalysts for anti-regime demonstrations and statements by the opposition prior to the 1988 general elections.<ref>{{cite web |title=Paraguay: Political Developments Since 1986 |url=https://countrystudies.us/paraguay/57.htm |publisher=[[Library of Congress]] Country Studies |access-date=9 September 2026}}</ref> The Stroessner regime relented in April 1987, and permitted opposition figure [[Domingo Laíno]] to return to Asunción. Laíno took the lead in organizing demonstrations and reducing infighting among the opposition party. The opposition was unable to reach agreement on a common strategy regarding the elections, with some parties advocating abstention, and others calling for blank voting. The parties held numerous 'lightning demonstrations' (''mítines relámpagos''), especially in rural areas. Such demonstrations were gathered and quickly disbanded before the arrival of the [[police]]. In response to the upsurge in opposition activities, Stroessner condemned the Accord for advocating "sabotage of the general elections and disrespect of the law". He used national police and civilian [[vigilantes]] of the ''Colorado'' Party to break up demonstrations. A number of opposition leaders were imprisoned or otherwise harassed. {{ill|Hermes Rafael Saguier|es}}, another key leader of the ''PLRA'', was imprisoned for four months in 1987 on charges of sedition. In early February 1988, police arrested 200 people attending a National Coordinating Committee meeting in [[Coronel Oviedo]]. Laíno and several other opposition figures were arrested before dawn on the day of the election, 14 February, and held for twelve hours. The government declared Stroessner's reelection with 89% of the vote.<ref>{{cite news |title=Paraguayan wins his eighth term |date=15 February 1988 |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1988/02/15/world/paraguayan-wins-his-eighth-term.html?scp=3&sq=Paraguay%20february%201988&st=cse |archive-url=https://web.archive.org/web/20170816064442/http://www.nytimes.com/1988/02/15/world/paraguayan-wins-his-eighth-term.html?scp=3&sq=Paraguay%20february%201988&st=cse |archive-date=16 August 2017}}</ref> ===Stroessner's overthrow, post-1989=== On 3 February 1989, Stroessner was overthrown in a military coup headed by General [[Andrés Rodríguez (President)|Andrés Rodríguez]]. As president, Rodríguez instituted political, legal, and economic reforms and initiated a ''rapprochement'' with the international community. Reflecting the deep hunger for land, hundreds of poor rural Paraguayans immediately occupied thousands of acres of unused territories belonging to Stroessner and his associates; by mid-1990, 19,000 families occupied {{convert|340000|acres|-3|abbr=on}}. At the time, 2.06 million people lived in rural areas, more than half of the 4.1 million total population, and most were landless.<ref>{{cite journal |author=Nagel, Beverly Y. |year=1999 |title='Unleashing the fury': The cultural discourse of rural violence and land rights in Paraguay |journal=Comparative Studies in Society and History |volume=41 |issue=1 |pages=148–181 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S0010417599001905 |s2cid=146491025 |url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=1921 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016023308/http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=1921 |archive-date=16 October 2015|issn=0010-4175 |url-access=subscription }}</ref> The June 1992 constitution established a democratic system of government and dramatically improved protection of fundamental human rights. In May 1993, Colorado Party candidate [[Juan Carlos Wasmosy]] was elected as Paraguay's first civilian president in almost forty years, in what international observers deemed free and fair elections. With support from the United States, the Organization of American States, and other countries in the region, the Paraguayan people rejected an April 1996 attempt by then Army Chief General [[Lino Oviedo]] to oust President Wasmosy. Oviedo was nominated as the Colorado candidate for president in the 1998 election. However, when the Supreme Court upheld in April his conviction on charges related to the 1996 coup attempt, he was not allowed to run and was detained in jail. His former running mate, [[Raúl Cubas]], became the Colorado Party's candidate, and was elected in May in elections deemed by international observers to be free and fair. One of Cubas' first acts after taking office in August was to commute Oviedo's sentence and release him. In December 1998, Paraguay's Supreme Court declared these actions unconstitutional. In this tense atmosphere, the murder of Vice President and long-time Oviedo rival [[Luis María Argaña]] on 23 March 1999, led the Chamber of Deputies to impeach Cubas the next day.<ref>{{cite web |title=Lawmakers Vote to Impeach Paraguay President | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1999-mar-25-mn-20867-story.html | work=Los Angeles Times | date=25 March 1999 | access-date=2026-06-14}}</ref> On 26 March, eight student anti-government demonstrators were murdered, widely believed to have been carried out by Oviedo supporters. This increased opposition to Cubas, who resigned on 28 March. Senate President [[Luis González Macchi]], a Cubas opponent, was peacefully sworn in as president the same day. In 2003, [[Nicanor Duarte]] was elected as president. ===Election of Fernando Lugo=== For the 2008 general elections, the Colorado Party was favored in polls. Their candidate was Minister of Education [[Blanca Ovelar]], the first woman to be nominated as a candidate for a major party in Paraguayan history. After sixty years of Colorado rule, voters chose [[Fernando Lugo]], a former Roman Catholic Bishop and not a professional politician in civil government, and a member of the Authentic Radical Liberal Party, Paraguay's largest opposition party. Lugo was an adherent of [[liberation theology]]. Lugo achieved a historic victory in Paraguay's presidential election, defeating the ruling party candidate, and ending 61 years of conservative rule. Lugo won with nearly 41% of the vote, compared to almost 31% for Blanca Ovelar of the Colorado party.<ref>{{Cite journal|doi=10.1016/j.electstud.2008.10.001|author=Nickson, Andrew|year=2009|title=The general election in Paraguay, April 2008|journal=Journal of Electoral Studies|volume=28|issue=1|pages=145–9}}</ref> Outgoing President [[Nicanor Duarte|Nicanor Duarte Frutos]] hailed the moment as the first time in the history of the nation that a government had transferred power to opposition forces in a constitutional and peaceful fashion.{{citation needed|date=July 2021}} Lugo was sworn in on 15 August 2008. The Lugo administration set its two major priorities as the reduction of corruption and economic inequality.<ref>{{cite web |title=Paraguay |website=State.gov |date=15 March 2012 |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/1841.htm#econ |url-status=live |access-date=5 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170122194534/https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/1841.htm#econ |archive-date=22 January 2017}}</ref> [[File:Saludo de Piñera a Cartes (cropped).jpg|thumb|Inauguration of former President [[Horacio Cartes]], 15 August 2013]] Political instability following Lugo's election and disputes within his cabinet encouraged some renewal of popular support for the Colorado Party. Reports suggested that the businessman [[Horacio Cartes]] became the new political figure amid disputes. Despite the US [[Drug Enforcement Administration]]'s strong accusations against Cartes related to [[Illegal drug trade|drug trafficking]], he continued to amass followers in the political arena.{{citation needed|date=July 2021}} On 14 January 2011, the Colorado Party convention nominated Horacio Cartes as the presidential candidate for the party. However, the party's constitution did not allow it.{{clarify|date=April 2012}} On 21 June 2012, [[Impeachment of Fernando Lugo|impeachment proceedings against President Lugo]] began in the country's lower house, which was controlled by his opponents. Lugo was given less than twenty-four hours to prepare for the proceedings and only two hours in which to mount a defense.<ref>{{cite news |title=What will Washington do about Fernando Lugo's ouster in Paraguay? |first=Mark |last=Weisbrot |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2012/jun/22/washington-fernando-lugo-ouster-paraguay |newspaper=[[The Guardian]] |date=22 June 2012|access-date=23 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140910143002/http://www.theguardian.com/commentisfree/2012/jun/22/washington-fernando-lugo-ouster-paraguay |archive-date=10 September 2014 |url-status=live}}</ref> Impeachment was quickly approved and the resulting trial in Paraguay's Senate, also controlled by the opposition, ended with the removal of Lugo from office and Vice President Federico Franco assuming the duties of president.<ref name=CNN22>{{cite news |title=Paraguayan Senate removes president |first=Mariano |last=Castillo |url=http://www.cnn.com/2012/06/22/world/americas/paraguay-president/index.html |publisher=CNN |date=22 June 2012 |access-date=22 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120623040625/http://www.cnn.com/2012/06/22/world/americas/paraguay-president/index.html |archive-date=23 June 2012 |url-status=live}}</ref> Lugo's rivals blamed him for the deaths of 17 people – eight police officers and nine farmers – in armed clashes after police were ambushed by armed peasants when enforcing an eviction order against rural trespassers.<ref>{{cite news |title=Paraguay's president vows to face impeachment effort |first=Daniela |last=Desantis |url=https://www.reuters.com/article/us-paraguay-lugo-idUSBRE85K13N20120621 |work=[[Reuters]] |edition=US |date=21 June 2012 |access-date=21 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130208094438/http://www.reuters.com/article/2012/06/21/us-paraguay-lugo-idUSBRE85K13N20120621 |archive-date=8 February 2013 |url-status=live}}</ref> Lugo's supporters gathered outside Congress to protest the decision as a "politically motivated coup d'état".<ref name=CNN22/> Lugo's removal from office on 22 June 2012 is considered by [[UNASUR]] and other neighboring countries, especially those currently governed by leftist leaders, as a coup d'état.<ref>{{cite web |url=http://www.unasursg.org/index.php?option=com_content&view=article&id=698%3Acomunicado-asuncion-22-de-junio-de-2012&catid=68%3Acomunicados&Itemid=346 |title=COMUNICADO UNASUR Asunción, 22 de Junio de 2012 |language=es |date=22 June 2012 |publisher=UNASUR |access-date=23 June 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120627050748/http://www.unasursg.org/index.php?option=com_content&view=article&id=698:comunicado-asuncion-22-de-junio-de-2012&catid=68:comunicados&Itemid=346 |archive-date=27 June 2012}}</ref> However, the Organization of American States, which sent a mission to Paraguay to gather information, concluded that the impeachment process was not a coup d'état, as it had been carried out in accordance with the [[Constitution of Paraguay]].<ref>Halvorssen, Thor, ''[https://www.forbes.com/sites/thorhalvorssen/2012/07/03/paraguay-is-not-honduras/#57bce3c72308 Paraguay is not Honduras: President Lugo's Impeachment was not a Coup] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180730203938/https://www.forbes.com/sites/thorhalvorssen/2012/07/03/paraguay-is-not-honduras/#57bce3c72308|date=30 July 2018}}'', Forbes.com, 3 July 2012, retrieved 30 July 2018</ref> ===Present day=== From August 2013 to 15 August 2018, the [[President of Paraguay]] was [[Horacio Cartes]].<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/04/22/world/americas/horacio-cartes-wins-paraguays-presidential-election.html|title=Conservative Tobacco Magnate Wins Presidential Race in Paraguay|first=Simon|last=Romero|date=22 April 2013|work=The New York Times|access-date=7 April 2021|archive-date=2 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171102234322/http://www.nytimes.com/2013/04/22/world/americas/horacio-cartes-wins-paraguays-presidential-election.html|url-status=live}}</ref> From 2018 until 2023, the [[President of Paraguay]] has been [[Mario Abdo Benítez]]. They are both from the conservative [[Colorado Party (Paraguay)|Colorado Party]].<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-45200965|title=New Paraguayan President Abdo Benítez sworn in|date=15 August 2018|work=BBC News|access-date=1 April 2021|archive-date=15 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415203558/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-45200965|url-status=live}}</ref> President Mario Abdo enjoyed a close relationship with the Brazilian far-right president (in power 2019–2022), [[Jair Bolsonaro]].<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-paraguay-president-idUSKCN1V421O|title=Paraguayan president's popularity plummets amid Brazil-linked political crisis|first=Mariel|last=Cristaldo|date=14 August 2019|work=reuters.com|access-date=1 June 2021|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215301/https://www.reuters.com/article/us-paraguay-president-idUSKCN1V421O|url-status=live}}</ref> In February 2019, President Mario Abdo Benitez was at Bolsonaro's side when Bolsonaro praised Paraguayan military dictator Alfredo Stroessner, calling him "a man of vision".<ref>{{cite news |title=Brazil's Bolsonaro praises late Paraguay dictator Stroessner |website=[[ABC News (United States)|ABC News]] |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/brazils-bolsonaro-praises-late-paraguay-dictator-stroessner-61386307 |url-status=live |access-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602214208/https://abcnews.go.com/International/wireStory/brazils-bolsonaro-praises-late-paraguay-dictator-stroessner-61386307 |archive-date=2 June 2021}}</ref> In May 2023, [[Santiago Peña]] of the long-ruling Colorado Party, won the presidential [[2023 Paraguayan general election|election]] to succeed Mario Abdo as the next [[President of Paraguay]].<ref>{{cite news |title=Amid protests, authorities uphold legitimacy of Paraguay election |website=[[Al Jazeera Media Network|al Jazeera]] (aljazeera.com) |language=en |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/3/amid-protests-authorities-uphold-legitimacy-of-paraguay-election |access-date=26 May 2023 |archive-date=3 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603212859/https://www.aljazeera.com/news/2023/5/3/amid-protests-authorities-uphold-legitimacy-of-paraguay-election |url-status=live }}</ref> On 15 August 2023, Santiago Peña was sworn in as Paraguay's new president.<ref>{{cite news |last1=Desantis |first1=Daniela |last2=Elliott |first2=Lucinda |last3=Elliott |first3=Lucinda |title=Paraguay's President Pena sworn in, Taiwan VP in attendance |url=https://www.reuters.com/world/americas/new-paraguayan-president-santiago-pena-sworn-2023-08-15/ |work=Reuters |date=16 August 2023 |language=en |access-date=18 August 2023 |archive-date=18 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230818142608/https://www.reuters.com/world/americas/new-paraguayan-president-santiago-pena-sworn-2023-08-15/ |url-status=live }}</ref> before he step down as president because of banking crisis.<ref>{{cite web |title=Paraguay: President Santiago Pena impeached, under house arrest over bank crisis |url=https://www.dw.com/en/paraguay-president-santiago-pena-under-house-arrest-over-bank-crisis/a-79868484 |website=dw.com |access-date=7 November 2026 |language=en}}</ref> --> == გეოგრაფია == იდვალუაფუ [[ობჟათე ამერიკა|ობჟათე ამერიკაშ]] ცენტრალურ ნორთის, ვა აპალუ ზუღაშა გჷშაულარი. პარაგვაიშ ოორუე–ბჟაეიოლშე დო ბჟაეიოლშე ომძღჷ [[ბრაზილია]], ბჟადალ–ბჟაეიოლშე, ობჟათეშე დო ობჟათე–ბჟადალშე [[არგენტინა]],ოორუე–ობჟათეშე [[ბოლივია]]. ქიანაშ ედომუშამი ფართობი რე 406,8 ვითოში კმ². [[წყარმალუ]] [[პარაგვაი (წყარმალუ)|პარაგვაი]] ქიანას რთჷნს ჟირი ვაართმანგ ნორთო. ბჟადალუშე იდვალუაფუ უდაბნოშ ლანდშაფტეფამი [[ჩაკო (პარაგვაი)|ჩაკოშ]] ოლქი, ნამუსჷთ უკებუ ქიანაშ ფართობიშ მეხოლაფირო 60 %. ბჟაეიოლ ნორთის, სოდგათ აკოკათინელი რე მახორობაშ ჯინჯიერი ნორთი, იდვალუაფუ ნოყიერი რზენი დო სუბტროპიკული ტყა. == სახენწჷფო == * '''სახენწჷფო სისტემა''': რესპუბლიკა. * '''სახენწჷფოშ მადუდე''': პრეზიდენტი ნიკანორ დუარტე ფრუტოსი. * '''კანონიშდუმადვალუ ორგანო''': ჟირპალატამი პარლამენტი (45+80 მაკათური). * '''ადმინისტრაციული რთუალა''': 17 დეპარტამენტი (departamento) დო ფედერალური ოლქი (distrito federal). == დემოგრაფია == * '''მახორობა''' - 6,191,368 (2005), თინეფ შქას 89,2% [[პარაგვაელეფი]], 3,3% [[ბრაზილიარეფი]]. * '''სახენწჷფო ნინა''': [[ესპანური ნინა|ესპანური]]. შხვა ნინეფი - [[გუარანი (ნინა)|გუარანი]] 45%, ესპანური 6%, ბილინგვა (გუარანი-ესპანური) 49%. * '''რელიგია''': [[კათოლიციზმი]]. * '''ნოღეფი''': [[ასუნსიონი]] (ნანანოღა, 525 ვითოში), [[სიუდად დელ-ესტე]] (240), [[სან ლორენსო]] (210). == ეკონომიკა == * '''რესურსეფი''': ჰიდროენერგია, ოკიდალი ჯა-ტყა, რკინაშ მადანი, მანგანუმი, კირქუა. * '''ექსპორტი''': [[ბამბე]], [[სოია]], ჩანარული ზეთეფი, ხორცი. * '''ნაციონალური პროდუქტი ართ შურშა''': 1.170 $. * '''ვალუტა''': გუარანი (PYG). == ისტორია == [[1811]] წანას ზოხორინალა ქიმიღჷ [[ესპანეთი|ესპანეთშე]]. [[1865]]-[[1870|70]] [[არგენტინა|არგენტინაწკჷმა]], [[ბრაზილია|ბრაზილიაწკჷმა]] დო [[ურუგვაი|ურუგვაიწკჷმა]] ლჷმაშით ტერიტორიაშ დიდი ნორთიქ მედინჷ. ტერიტორიაშ ნორთი დირთინუ [[ბოლივია|ბოლივიაწკჷმა]] ლჷმას ([[1932]]-[[1935|35]]). [[1940]] წანაშე პოლიტიკური ვასტაბილურალაშ გეშა ფშხირას ითირანდჷ პრეზიდენტეფს. მაართა მიარეპარტიულ ეშაგორუეფქ [[1993]] წანას მინწყუ. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-p/paraguay.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528053421/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-p/paraguay.html |date=2010-05-28 }} * [http://www.paraguaypostcards.com/ Paraguay Photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112041325/http://www.paraguaypostcards.com/ |date=2012-01-12 }} * [http://www.britannica.com/nations/Paraguay Paraguay] from the [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/paraguay.htm Paraguay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080607085416/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/paraguay.htm |date=2008-06-07 }} at ''UCB Libraries GovPubs'' * [http://www.asu-cvb.org.py/servicios/lacuidad_en.html Paraguay Convention & Visitor's Bureau]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.Paraguay.com/ Paraguay.com: Tradition, Culture, Maps, Tourism] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:პარაგვაი]] [[კატეგორია:ესპანურნინამი ქიანეფი]] evhekk3c67lk6qyd4fgiiebnasgqm4c 0 4696 254903 211147 2026-11-11T23:56:52Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254903 wikitext text/x-wiki {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" style="margin-left:1em; background:#f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" ! colspan="2" bgcolor="#e3e3e3" | '''ვერსალიშ დოხორე დო პარკი'''<br />[[მოსოფელიშ მონძალა|იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი]] |---- ! colspan="2" bgcolor="#e3e3e3" | [[ფაილი:Versailles Palace.jpg|250px|]] |---- |ქიანა || [[საფრანგეთი]] |---- | ტიპი|| კულტურული |---- | კრიტერიუმეფი|| i, ii, vi |---- |ერკებული|| [http://whc.unesco.org/en/list/ იუნესკოშ ერკებული] |---- |[http://whc.unesco.org/en/list/?search=&search_by_country=&type=&media=&region=&order=region რეგიონი] || ევროპა |---- | align="center" style="background:#e3e3e3;" colspan="2" style="border-bottom:3px solid grey;" | |} {{მოსოფელიშ მონძალა|83}} '''ვერსალიშ დოხორე''' ვარა უბრალოთ '''ვერსალი''' ([[ფრანგული ნინა|ფრანგ.]] Château de Versailles) — [[საფრანგეთი]]შ მაფეფიშ ოდღასანწალე დოხორე ვერსალს, [[პარიზი]]შ გალენგანობა. დოხორეშ ეგაფაშ პერიოდის ვერსალი ოფუტე რდჷ, თეჟამო [[პარიზი]]შ გალენგანობა რე დორხველი ნოღაშ სტატუსით. 1682-1789 წანეფს ვერსალიშ ხიბა საფრანგეთიშ ჯვეში რეჟიმიშ ნძალაალობაშ ცენტრი რდჷ. XVII ოშწანურაშე ევროპაშ მონარქეფიშ დო დიდებულეფიშ დოხორეეფშო მინუშო გინირთჷ. 1979 წანას [[იუნესკო]]ქ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ. ვერსალიშ დოხორეშ ეგაფა [[ლუი XIV]]-ქ დიჭყჷ. == ქოძირით თაშნეშე== * [[იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი საფრანგეთის]] * [[მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას]] ==გალერეა== <gallery> სურათი:Palace of Versailles.jpg|“პარიზიშ ავენიუშე, გინაჯინუ ვერსალშა”. სურათი:Zuidgevel Corps de logis rond 1675 Anonieme schilder.jpg|“ვერსალიშ დოხორეშ ბაღეფი”, 1675 წანა. სურათი:Versailles-Chateau-VueJardins1.jpg|ლუი XIV - შ ბორჯის ღოლამირი მასუმა ნოგაფუ სურათი:Schloss-Versailles.jpg|“გინაჯინუ ვერსალშა ლუი XIV - შ მაფობაშ ბორჯის, 1722 წანა” სურათი:Anton von Werner - Kaiserproklamation in Versailles 1871.jpg|”გერმანიაშ იმპერიაშ გჷმოცხადება, 1871 წანაშ [[18 ღურთუთა]]”, 1877 ანტონ ფონ ტერნერი. სურათი:William Orpen - The Signing of Peace in the Hall of Mirrors, Versailles.jpg|“სამშვიდობო აპიჯაფაშა ხეშმოჭარუა, სარკეეფამი დარბაზი, 1919 წანაშ [[28 მანგი]]”, ავტორი სერ უილიამ ორპენი. სურათი:GrandAppartReine-Versailles.jpg|დიაფალიშ ''დიდი აპარტმენტი''. სურათი:Versailles Queen's Chamber.jpg|დიაფალიშ დარულაფუ. </gallery> == რესურსეფი ინტერნეტის == {{commons|Category:Château de Versailles| ვერსალიშ დოხორე}} * [https://web.archive.org/web/20120410021253/http://en.chateauversailles.fr/homepage ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] * [http://leparcdeversailles.webs.com/ Flickr : Le Parc de Versailles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150418004801/http://leparcdeversailles.webs.com/ |date=2015-04-18 }} [[ფაილი:Versailles Plan Jean Delagrive.jpg|მარცხნივ|thumb|800px|ვერსალიშ ბაღეფი დო დოხორე 1746 წანას, აბოტ დელაგრივი]] [[ფაილი:Versaillespanoraama2.jpg|thumb|მარცხნივ|800px|პარკიშ პანორამული გინაჯინუ]] [[კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალა ანბანიშ მეჯინათ]] [[კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი საფრანგეთის]] [[კატეგორია:საფრანგეთიშ დოხორეეფი]] [[კატეგორია:ბაროკო]] [[კატეგორია:ომაფე რეზიდენციეფი]] b7ri5qytzylkvyndf0h2ynjjjv5it2y 0 7239 254905 249314 2026-11-12T00:08:37Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254905 wikitext text/x-wiki {| style="border: 1px solid #AAAAAA; clear: right; float: right; font-size: 90%; margin-bottom: 0.5 em; margin-left: 1em; padding: 0.4em; vertical-align: middle; width: 18em;" class="infobox" |- !style="background-color: color:black; font-size: 125%; text-align:center;" colspan="2"|იაკუბ კოლასი<br />Яку́б Ко́лас |- |align="center" colspan="2"| კონსტანტინ მიცკევიჩი |- |<span style="white-space: nowrap;">'''დაბადებაშ თარიღი:'''</span> |<span style="white-space: nowrap;"> [[3 გერგობათუთა]]/[[22 გჷმათუთა]],<br />[[1882]]</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">'''დაბადებაშ აბანი:'''</span> |<span style="white-space: nowrap;">[[აკინჩიცი]], ასე [[სტოუბსტი]]შ ნორთი,<br />[[ბელარუსი]]</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">'''ღურაშ თარიღი:'''</span> |<span style="white-space: nowrap;">[[13 მარაშინათუთა]], [[1953]]</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">'''ღურაშ აბანი:'''</span> |<span style="white-space: nowrap;"> [[მინსკი]]<br />[[ბელარუსი]]</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">'''საქვარუა:'''</span> |პოეტი, ჭარუ |- |<span style="white-space: nowrap;">'''პერიოდი''' </span> |1906-1956 |- |} '''იაკუბ კოლასი''' ([[ბელარუსული ნინა|ბელარუს]]. ''Яку́б Ко́лас'' დ. [[3 გერგობათუთა]]/[[22 გჷმათუთა]], 1882 — ღ. [[13 მარაშინათუთა]], [[1953]], [[მინსკი]], [[ბელარუსი]]), თახმი ჯოხო '''კონსტანტინ მიცკევიჩი''' (Міцке́віч Канстанці́н Міха́йлавіч) — [[ბელარუსი|ბელარუსალი]] პოეტი დო ჭარუ, ბელარუსის სხუნუეფიშ რესპუბლიკაშ ოკათე პოეტი (1926), ბელარუსიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათური (1928) დო ვიცე-პრეზიდენტი (1929 წანაშე). == რესურსეფი ინტერნეტის == * [https://web.archive.org/web/20120111115100/http://www.yakubkolas.ru/ იაკუბ კოლასიშ პოეტური კლუბი] * [http://knihi.com/kolas/ იაკუბ კოლასიშ ნამთინე ნახანდი] * [http://www.oldmikk.ru/Page3_fam_mickevich_kolas.html იაკუბ კოლასიშ მონძეობა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130528081358/http://www.oldmikk.ru/Page3_fam_mickevich_kolas.html |date=2013-05-28 }} * [http://adradjency.narod.ru/nashaniusky/kolas.html იაკუბ კოლასიშ ფოტოეფი] {{მერკე-ბიოგრაფია}} {{DEFAULTSORT:კოლასი, იაკუბ}} [[კატეგორია:დუნაბადი 1882]] [[კატეგორია:ნაღურა 1956]] [[კატეგორია:ბელარუსი ჭარუეფი]] [[კატეგორია:ბელარუსი პოეტეფი]] [[კატეგორია:ბელარუსულ ნინაშა მაჭარალეფი]] 4e9uj9g99r5p2nwzt5yxv7ald15bte5 0 8042 254910 245234 2026-11-12T01:33:57Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254910 wikitext text/x-wiki [[File:Alexander Nevsky Cathedral Novosibirsk.jpg|thumb|ოხვამე ნოვოსიბირსკის]] [[File:Spartak stadium Novosibirsk 2011.jpg|thumb|ნოვოსიბირსკიშ სტადიონი]] '''ნოვოსიბირსკი''' ({{lang-ru|Новосибирск}}) — ნოღა [[რუსეთი]]ს, [[ნოვოსიბირსკიშ ოლქი]]შ დო [[ცჷნდჷრიშ ფედერალური ოკრუგი]]შ ადმინისტრაციული ცენტრი. მახორობათ რე მასუმა ნოღა რუსეთის, [[მოსკოვი]]შ და [[სანქტ-პეტერბურგი]]შ უკული. [https://web.archive.org/web/20250505020344/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2025.xlsx 2025] წანაშ მუნაჩემეფით ნოღას ოხორანდჷ 1 637 266 ადამიერი. ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[http://gelio-nsk.livejournal.com/ ნოვოსიბირსკიშ ფოტოეფი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091226084305/http://gelio-nsk.livejournal.com/ |date=2009-12-26 }} *[http://www.novo-sibirsk.ru/ ოფიციალური ვებ-საიტი] {{რუსეთიშ 50 უშხუაში ნოღა}} [[კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:ნოვოსიბირსკიშ ოლქიშ ნოღეფი]] 0mot7grnoyriy0t67ji4vm6nassuq9r 0 17132 254886 254485 2026-11-11T12:59:53Z Narazeni 826 254886 wikitext text/x-wiki {{Short description|სახენწჷფო ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიას დო ოკიანეთის}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{lang-id|Republik Indonesia}} |ედომუშამი_ჯოხო = ინდონეზიაშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =ინდონეზია |შილა = Flag of Indonesia.svg |გერბი = National emblem of Indonesia Garuda Pancasila.svg |რუკა = Indonesia (orthographic projection).svg |ჰიმნი = {{lang-id|[[ინდონეზიაშ ჰიმნი|Indonesia Raya]]}}<br />"კაბეტ ინდონეზია"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[ფაილი:Indonesia Raya instrumental.ogg]]</div> |დევიზი ={{native phrase|kaw|[[Bhinneka Tunggal Ika]]|paren=omit}} ([[კავი]])<br />„ართობა ანდაკორობამობას“ |ოფიციალური_ნინეფი =[[ინდონეზიური ნინა|ინდონეზიური]] |{ერუანული_ნინეფი=[[ინდონეზიაშ ნინეფი|729 lნინა]]{{sfn|"Primary and Secondary Education Minister Stresses Importance of Reviving 729 Regional Languages". ANTARA News, 2026}} |ეთნიკური_ბუნეფი= {{ubl | 40.1% [[იავარეფი]] | 15.5% [[სუნდეფი]] | 3.7% [[ინდონეზიარ მალაიარეფი|მალაიარეფი]] | 3.6% [[ბატაკეფი]] | დო [[ინდონეზია ეთნიკურ ბუენფი|600+ შხვა]] }} (2010) |რელიგია= {{tree list}} * 87.2% [[ისლამ ინდონეზიას|ისლამი]] * 10.4% [[ქირსიანობა ინდონეზიას|ქირსიანობა]] * 1.7% [[ინდუიზმ ინდონეზიას|ინდუიზმი]] * 0.7% [[ბუდიზმ ინდონეზიას|ბუდიზმი]] * დო [[რელიგია ინდონეზიას|შხვა]] {{tree list/end}} (2025){{sfn|"Religious Diversity in Indonesia According to Ministry of Home Affairs Population Data". Tempo, 2026}} |ნანანოღა= [[ჯაკარტა]]<!--ჯაკარტა ქიანაშ ნანანოღათ სქიდუ თეიშა, სოიშა პრეზიდენტიშ ზოჯუათ ნანანოღა ოფიციალურო ვეგნურს ნუსანტარაშან. ქორთხიინთ, სოიშა თე თირუეფს მიშეღანდათჷნ დო ნუსანტარას მიოწურანდათჷნ, დიო სხუნუაშ ხასჷლას ქიდიჭყით დისკუსია.--> |latd=6 |latm=10.5 |latNS=S |longd=106 |longm=49.7 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპრეზიდენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ინდონეზიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 = [[პრაბოვო სუბიანტო]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = {{nowrap|[[ინდონეზიაშ ვიცე-პრეზიდენტი|ვიცე-პრეზიდენტი]]}} |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[გიბრან რაკაბუმინგ რაკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = მა-14 |ფართობი = 1,904,569{{sfn|"CIA World Factbook". Central Intelligence Agency, 2025}} |წყარი_% = 4.85 |ოეგებიე_მახორობა =290,125,073{{sfn|"ინდონეზიაშ მახორობაშ მუდანობაქ 290.1 მილიონშე უმოსის გეგნაჩირთჷ, დემოგრაფიულ დივიდენდ სქიდუ ორქოშფერ ინდონეზია 2045-იშ აქტივო“. დინოხოლენ საქვარეფიშ სამინისტროშ მახორობაშ დო ომენოღალე რეგისტრაციაშ გენერალურ დირექტორატი (Ditjen Dukcapil Kemendagri) 2026}} |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = მა-4 |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2026 |მახორობაშ_ცენზი = 270,203,917{{sfn|"2020 წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ შედეგეფიშ მეხ". ინდონეზიაშ სტატისტიკაშ ნინალა, 2021|ხს=9}} |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2020 |მახორობაშ_მეჭედალა = 143 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 88-ო |ედპ_ppp_წანა = 2026 |ედპ_ppp = {{ძინა}} $5.483&nbsp;ტრილიონი{{sfn|"World Economic Outlook-იშ მუნაჩემეფიშ ბაზა (2026 წანაშ გჷმათუთა)". [[ერეფოშქაშე სავალუტო ფონდი|ესფ]] (IMF), 2026}} |ედპ_ppp_რანგი = 7-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე ={{ძინა}} $19,091{{sfn|"World Economic Outlook-იშ მუნაჩემეფიშ ბაზა (2026 წანაშ გჷმათუთა)". [[ერეფოშქაშე სავალუტო ფონდი|ესფ]] (IMF), 2026}} |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 103-ა |აგი =0.728{{sfn|"ადამიერიშ წუმოძინაშ ანგარიში 2025". გოეროშ წუმოძინაშ პროგრამა, 2025}} |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = <font color="#ffcc00">ოშქაშე</font> |აგი_რანგი =113-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[ინდონეზიური რუპია|რუპია]] (Rp) |ვალუტაშ_კოდი =IDR |ქიანაშ_კოდი =ID |ბორჯიშ_ორტყაფუ = ([[მოსოფელიშ კოორდინირებული ბორჯი|UTC]] +7-შე +9-შა) |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.id]] |ოტელეფონე_კოდი =+62 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q252|text=<center>ინდონეზიაშ ინტერაქტიულ რუკა</center>}} }} '''ინდონეზია''', ოფიციალურო '''ინდონეზიაშ რესპუბლიკა''' ({{lang-id|Republik Indonesia}}) — [[სახენწჷფო]] [[ობჟათე-ბჟაეიოლი აზია|ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიას]] დო [[ოკიანეთი|ოკიანეთის]]. ინდონეზია [[არქიპელაგი|არქიპელაგის]] წჷმარინუანს, ნამუშ აკოდგინალუაშა [[ინდონეზიაშ კოკეფიშ ერკებული|13,000-შე 17,000-შა კოკ]] მიშმურს.<ref>[http://ec.europa.eu/europeaid/where/asia/regional-cooperation/support-regional-integration/asem/documents/10.03.10_info_on_indonesia_finale_en.pdf Information on Indonesia]. ASEM Development conference II: Towards an Asia-Europe partnership for sustainable development. 26–27 May 2010, Yogyakarta, Indonesia. ec.europa.eu</ref> ქიანა ირთუ 33 [[ინდონეზიაშ პროვინციეფი|პროვინციათ]]. ქიანაშ მახორობა 290,125,073 ადამიერს აკმადგინანს დო თე მუნაჩემით მოსოფელს მაანთხა არძაშე ანდაკათამ ქიანა რე. ინდონეზია [[საპრეზიდენტო რესპუბლიკა]] რე, კანონდუმადვალუ ორგანოშ დო [[ინდონეზიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტიშ]] გიშაგორუათ. ქიანაშ ნანანოღა დო უკაბეტაშ ნოღა რე [[ჯაკარტა]]. ოსქირონე [[ხურგა (სახენწჷფო)|ხურგა]] უღჷ [[პაპუა-ახალი გვინეა|პაპუა ახალ გვინეაწკჷმა]], [[ბჟაეიოლი ტიმორი|ბჟაეიოლ ტიმორწკჷმა]] დო [[მალაიზია]]წკჷმა. ოწყარე ხურგა-მეძობელ ქიანეფო იკოროცხუ [[სინგაპური]], [[ფილიპინეფი]], [[ავსტრალია]], [[პალაუ]], დო [[ინდოეთი]]შ დორხველუაშ [[ანდამანიშ დო ნიკობარიშ კოკეფი|ანდამანიშ დო ნიკობარიშ კოკეფი]]. ინდონეზია [[ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიაშ ქიანეფიშ ასოციაცია|ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიაშ ქიანეფიშ ასოციაციაშ]] დჷმარსხუაფალ მაკათურ ქიანა დო [[კაბეტი ეჩიანი]]შ მაკათურ რე. ინდონეზიაშ ეკონომიკა მავითაამშვა, უკაბეტაშ რე მოსოფელს [[ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტი|ედომუშამ დინოხოლენ პროდუქტი]]შ ჸურე დო მავითოხუთა [[ჸიდირიშ უნარიშ პარიტეტი]]შ ჸურე. ინდონეზიაშ არქიპელაგ შანულამ ოვაჭრე რეგიონ რდჷ [[VII ოშწანურა|VII ოშწანურაშე]], მუჟანსჷთ დიო [[შრივიჯაია|შრივიჯაიაშ]] დო უკულ [[მაჯაპაჰიტი]]შ იმპერიეფ ვაჭრენდეს [[ინდოეთი|ინდოეთწკჷმა]] დო [[ჩინეთი|ჩინეთწკჷმა]]. ახ. წ.–იშ დაჭყაფუ ოშწანურეფს აბანობურ გამაგეფ ჭიე-ჭიეთ ათმიტენდეს შხვაშ თურულ კულტურულ, რელიგიურ დო პოლიტიკურ მოდელეფს, მუშ შედეგოთ გეგშიბარჩხალჷ [[ინდუიზმი|ინდუისტურ]] დო [[ბუდიზმი|ბუდისტურ]] ომაფეეფქ. ინდონეზიაშ ისტორიაშა გაულა იღვენუ შხვადოშხვა შხვაშ თურულ სახენწჷფოქ, ნამუეფსჷთ თიშ ორთაშობურ რესურსეფ მიკმიჭოფანდეს. მუსლიმ ვაჭარეფქ გემშეღეს [[ისლამი]], ევროპულ სახენწჷფოეფქ - [[ქირსიანობა]]; [[დიდი გეოგრაფიული მეგორაფეფი|მეგორაფეფიშ ოშწანურას]] თენეფქ ართიანს ბანძღ გეუტახეს [[მოლუკიშ კოკეფი|მოლუკიშ კოკეფს]] სუნელობაშ ვაჭრუაშ მონოპოლიზებაშ ღანკით. თეშ უკული, [[ჰოლანდიაშ ოსტ-ინდოეთი|ჰოლანდიურ კოლონიალიზმშე]] ინდონეზიაქ ზოხორინალა [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ უკულ მიღჷ. ქიანაშ ისტორია თეშ უკულ გოფშა რე ფეთიამ ბორჯეფით, თინეფს შქას ორთაშობურ კატაკლიზმეფით, კორუფციათ, სეპარატიზმით, დემოკრატიზაციაშ პროცესით დო უწაია ეკონომიკურ თირუეფით. ანდაკოკამ ინდონეზია აკმოდირთუ ოშობათ გინორთელ აბანობურ ეთნიკურ დო ნინაშობურ ბუნეფშე. უშხვაშ დო პოლიტიკურო დომინანტ ეთნიკურ ბუნა რე - [[იავარეფი]]. წუმოძინელ რე ორთან იდენტობა, ნამუთ გოთანჯილ რე სახენწჷფო ნინათ, ეთნიკურ მიარეფერუამობათ, რელიგიური პლურალიზმით მუსლიმ მახორობაშ დომინირებაშ დინოხოლე, კოლონიალიზმიშ ისტორიათ დო თიშ აწმარენჯ არყებათ. ინდონეზიაშ ერუანულ დევიზ რე „Bhinneka Tunggal Ika“ („ართობა ანდაკორობამობას“), ნამუთ ოძირანს ქიანაშ ანდაკორობამობას. კაბეტ მახორობაშ დო მეჭედელო დოხორელ რეგიონეფიშ უმკუჯინალო, ინდონეზიას იშენით უღჷ ფართო ლასქორი, ტყარ აბანეფი, ნამუთ [[ბიოანდაკორობუანობა|ბიოანდაკორობუანობაშ]] მაჟირა უმაღალაშ დონეთ გიშეგორუაფუ მოსოფელს. ქიანა დინდარრე ორთაშობურ რესურსეფით, მარა მაღალ დონეს სქიდუ სიდაღარა.<ref name=economist1>{{cite journal |title=Poverty in Indonesia: Always with them |journal=[[The Economist]] |date=14 September 2006 |accessdate=26 December 2006 |url= http://www.economist.com/node/7925064?story_id=7925064}}; [http://www.economist.com/node/8001604?story_id=8001604 correction].</ref><ref name = "Asia">{{cite journal | last =Guerin |first=G | title = Don't count on a Suharto accounting |journal=Asia Times Online | location = Hong Kong |date=23 May 2006 |url= http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HE23Ae01.html}}</ref> ==ეტიმოლოგია== * '''ოფიციალური''': ინდონეზიაშ რესპუბლიკა. * '''ინდონეზიური''': Republik Indonesia. * '''ეტიმოლოგია''': ჯოხო გიოდჷ გერმანალ მაშარექ ა. ბასტიენქ [[1884]] წანას. Indos Nesos [[ბერძენული ნინა|ბერძენულ ნინაშა]] „ინდოეთიშ კოკეფს“ შანენს. * '''ქიანაშ კოდი''': ID. == გეოგრაფია == [[ფაილი:Indonesia-CIA WFB Map.png|thumb|250პქ]] ქიანა იდვალუაფუ [[ობჟათე-ბჟაეიოლ აზია]]ს, მილარე მალაიშ არქიპელაგიშ კოკეფს - [[იავა]], [[სუმატრა]], [[სულავესი]], [[ბორნეო]] დო [[ახალი გვინეა]] ნორთობურო, დო შხვა. * '''ფართობი''': 1 904 569 კმ². * '''ორთა''': ''გვალეფი'' - ბარისანი (სუმატრა), მულერი (ბორნეო), მაოკე (ირიან ჯაია); ''უმაღალაში კონკა'' - პუნჩაკ-ჯაია 5.030 მ; ''თარი წყარმალუეფი (კმ) '' - [[კაპუასი]] 1.150, ბარიტო 900, მაჰაკამი 770; ''თარი ტობეფი (კვ.კმ) '' - დანაუ ტობა (ტობა) 1.264, დანაუ ტოვუტი 430; ''თარი კოკეფი (კვ.კმ) '' - ბორნეო 539.460 (გვალო 736.000), სუმატრა 420.306, ახალი გვინეა 412.781 (გვალო 785.000), სულავესი 172.000, იავა 125.900, ჰალმაჰერა 17.998, სერამი 17.150, ტიმორი 15.850 (გვალო 30.724), ფლორესი 14.268, სუმბავა 13.280; * '''კლიმატი''' - ეკვატორული; * '''ორთაშობური რესურსეფი''': [[ნაფთობი]], [[კალა]], [[ორთაშური გაზი]], [[ნიკელი]], აკაგაფალი ჯა-ტყა, ბოქსიტეფი, [[ლინჯი]], [[ქუანოშქერი]], [[ორქო]], [[ვარჩხილი]]. == ისტორია == * '''[[XX ოშწანურა]]''': [[ნიდერლანდეფი]]შენი ფორმალური სუვერენიტეტიშ გინოჩამაშ უკული, [[1950]] წანას მეღებულქ იჸუ ახალი კონსტიტუცია. მაართა პრეზიდენტო გიშაგორილქ იჸუ [[აჰმედ სუკარნო]]ქ. [[1963]] წანას ნიდერლანდეფქ ქიმეჩჷ ობჟათე ახალი გვინეა. [[1965]] წანას ოურდუმე გინორთაშ შარათ ხეშუულებაშა ქუმორთჷ გენერალ [[სუჰარტო]]ქ. [[1976]] წანას ინდონეზიაქ ქიხვამილუ [[პორტუგალია|პორტუგალიაშ]] ჸოფილი კოლონია [[ბჟაეიოლი ტიმორი]]. [[1991]] წანას ანექსირებულ ტერიტორიას დორხვეს შვიდობიანი დემონსტრაცია, მუქჷთ ინდონეზიაშ ოერეფშქაშე რეპუტაცია სერიოზულო დაზიანჷ. * '''[[XXI ოშწანურა]]''': ბჟაეიოლი ტიმორი [[2001]] წანაშე ზოხორინელიე, მუთ შხვა სეპარატისტული რეგიონეფიშოთ იმენდიშ მუმაჩამალქ იჸუ. ბოლო წანეფს ინდონეზიაქ დიდი რყეფი გინიღჷ - აზიაშ ფინანსური კრიზისი, [[სუჰარტო]]შ 32-წანამი რეჟიმიშ თება, ბჟაეიოლ ტიმორიშ დინაფა, ისლამისტი ექსტრემისტეფიშ გოაქტიურაფა. == სახენწჷფო == * '''სახენწჷფო სისტემა''': რესპუბლიკა. * '''სახენწჷფოშ მადუდე''': [[ინდონეზიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]. * '''კანონდუმადვალუ ორგანო''': ართპალატიამი პარლამენტი (500 მაკათური). == ადმინისტრაციული დორთუალა == ქიანაშ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართულეფიე: 27 პროვინცია (propinsi), 2 სპეციალური რეგიონი (daerah istimewa), 1 ნანანოღაშ აკანი (daerah khusus ibukota), ნამუთ 8 თარ კოკას რე გინორთილი. * '''[[ახალი გვინეა]]''': 2001 წანაშახ ირიან-ჯაია ჯოხოდჷ. იკენს ბჟადალ პაპუას (Papua Barat), ცენტრალურ პაპუას (Papua Tengah) დო ბჟაეიოლ პაპუას ( Papua Timur); მახორობა - 2,3 მლნ; ფართობი - 422 ვითოში. * '''[[იავა]]''': პროვინციეფი - Banten, Jakarta, Jawa Barat, Jawa Tengah, Jawa Timur, Yogyakarta; მახორობა - 127,7 მლნ; ფართობი – 132 ვითოში. * '''[[მოლუკიშ კოკეფი]]''': პროვინციეფი – Maluku, Maluku Utara; მახორობა - 2,1 მლნ; ფართობი - 75 ვითოში. * '''[[ჭიჭე ზონდიშ კოკეფი|ნუსა-ტენგარა]]''': პროვინციეფი - Nusa Tenggara Barat, Nusa Tenggara Timur; მახორობა - 8,4 მლნ; ფართობი - 68 ვითოში. ** '''[[ბალი (კოკი)|ბალი]]''': პროვინცია – Bali; მახორობა - 3,3 მლნ; ფართობი - 5,6 ვითოში. * '''[[სულავესი]]''': პროვინციეფი – Gorontalo, Sulawesi Selatan, Sulawesi Tengah, Sulawesi Tenggara, Sulawesi Utara; მახორობა - 15,7 მლნ; ფართობი - 189 ვითოში. * '''[[სუმატრა]]''': პროვინციეფი – Aceh, Bangka-Belitung, Bengkulu, Jambi, Lampung, Riau, Riau Kepulauan, Sumatera Barat, Sumatera Selatan, Sumatera Utara; მახორობა - 46,4 მლნ; ფართობი - 474 ვითოში. == დემოგრაფია == [[ფაილი:Ubud-Kids.jpg|მინი|[[ბალინესეფი|ბალინესი]] ბაღანეფი; ინდონეზიას დოხოლაფირო 300 ეთნიკური ბუნა ოხორანს.]] * '''მახორობა''': 234,9 მლნ (2003), თინეფს შქას 45% - [[იავარეფი]], 14% - [[სუნდალეფი]], 7,5% - [[მადურალეფი]], 5,4% - [[მალაიალეფი]]. * '''ნინეფი''': [[ინდონეზიური ნინა|ბაჰასა ინდონესია]] (მალაიურიშ მოდიფიცირებული ვარიანტი), [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]], [[ნიდერლანდული ნინა|ნიდერლანდული]], აბანური ნინეფი. * '''რელიგია''': [[ისლამი]] - 90 %. * '''ნოღეფი (ვთშ.)''': [[ჯაკარტა]] (8.830; აგლომ. 17.891), [[სურაბაია]] (3.031; აგლომ. 3.788), [[ბანდუნგი]] (2.733; აგლომ. 3.944), [[მედანი (ინდონეზია)|მედანი]] (2.204; აგლომ. 3.062). == ეკონომიკა == * '''ერუანული პროდუქტი''': ''ედომუშამი'' - 222 მლრდ $ (23-ა აბანი); ''1 სულს'' - 1.110 $; ''სტრუქტურა (%)'' - ოფუტეშ მეურნობა 16, ხერეჭუა 43, ნინალა 41. * '''ექსპორტი''': ნაფთობი, გაზი, ჯა-ტყაშ მასალეფი, კაუჩუკი, ყავა. * '''ბიუჯეტი''': 26,000 მლნ $. * '''ვალუტა''': [[ინდონეზიური რუპია]] (IDR). == მონძალა == [[სინგასარიშ ოხიდა]] [[მალანგა]]ს (XIV ო.), არქეოლოგიური მუზეუმი ჯაკარტას; [[ბორობუდური]]შ ბუდისტური ოხიდა (IX ო.), [[უჯუნ კულონიშ ერუანული პარკი]], ბრამბანანიშ ინდუისტური ოხიდა (X ს.), პანატარანიშ ოხიდეფიშ კომპლექსი იავას (XIV ო.); [[კომოდოშ ერუანული პარკი]]. == ლიტერატურა == * {{Cite book |last=Friend |first=T. |title=Indonesian Destinies |url=https://archive.org/details/indonesiandestin00theo |publisher=Harvard University Press |year=2003 |isbn=0-674-01137-6}} * {{Cite book |last=Ricklefs |first=M. C. |title=A History of Modern Indonesia since c.1300, Second Edition |publisher=MacMillan |year=1991 |isbn=0-333-57689-6}} * {{Cite book |last=Schwarz |first=A. |year=1994 |title=A Nation in Waiting: Indonesia in the 1990s |url=https://archive.org/details/nationinwaitingi00schw |publisher=Westview Press |isbn=1-86373-635-2}} * {{Cite book |last=Taylor |first=Jean Gelman |title=Indonesia: Peoples and Histories |url=https://archive.org/details/indonesiapeoples0000tayl |publisher=Yale University Press |year=2003 |location= New Haven and London |isbn=0-300-10518-5}} * {{Cite book |last=Vickers |first=Adrian |title=A History of Modern Indonesia |url=https://archive.org/details/historyofmoderni00adri |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |isbn=0-521-54262-6}} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{commons|Indonesia|ინდონეზია}} * [http://www.indonesia.go.id/en/ ინდონეზიაშ თარობა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120217185129/http://www.indonesia.go.id/en/ |date=2012-02-17 }} * [http://www.antara.co.id/en/ Antara&nbsp;– ერუანული საინფორმაციო სააგენტო] * [http://www.bps.go.id/ სტატისტიკაშ ცენტრი] * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-i/indonesia.html სახენწჷფოშ ოხემანჯღვერე დო მინისტრეფიშ კაბინეტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130915023108/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-i/indonesia.html |date=2013-09-15 }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{აზიაშ ქიანეფი}} [[კატეგორია:ინდონეზია| ]] [[კატეგორია:ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] c11zbxiqvbvz9nnjk3r5ir7zckkjs6l 254887 254886 2026-11-11T13:01:30Z Narazeni 826 254887 wikitext text/x-wiki {{Short description|სახენწჷფო ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიას დო ოკიანეთის}} {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = {{lang-id|Republik Indonesia}} |ედომუშამი_ჯოხო = ინდონეზიაშ რესპუბლიკა |ოართე_ჯოხო =ინდონეზია |შილა = Flag of Indonesia.svg |გერბი = National emblem of Indonesia Garuda Pancasila.svg |რუკა = Indonesia (orthographic projection).svg |ჰიმნი = {{lang-id|[[ინდონეზიაშ ჰიმნი|Indonesia Raya]]}}<br />"კაბეტ ინდონეზია"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[ფაილი:Indonesia Raya instrumental.ogg]]</div> |დევიზი ={{native phrase|kaw|[[Bhinneka Tunggal Ika]]|paren=omit}} ([[კავი]])<br />„ართობა ანდაკორობამობას“ |ოფიციალური_ნინეფი =[[ინდონეზიური ნინა|ინდონეზიური]] |{ერუანული_ნინეფი=[[ინდონეზიაშ ნინეფი|729 lნინა]]{{sfn|"Primary and Secondary Education Minister Stresses Importance of Reviving 729 Regional Languages". ANTARA News, 2026}} |ეთნიკური_ბუნეფი= {{ubl | 40.1% [[იავარეფი]] | 15.5% [[სუნდეფი]] | 3.7% [[ინდონეზიარ მალაიარეფი|მალაიარეფი]] | 3.6% [[ბატაკეფი]] | დო [[ინდონეზია ეთნიკურ ბუენფი|600+ შხვა]] }} (2010) |რელიგია= {{tree list}} * 87.2% [[ისლამ ინდონეზიას|ისლამი]] * 10.4% [[ქირსიანობა ინდონეზიას|ქირსიანობა]] * 1.7% [[ინდუიზმ ინდონეზიას|ინდუიზმი]] * 0.7% [[ბუდიზმ ინდონეზიას|ბუდიზმი]] * დო [[რელიგია ინდონეზიას|შხვა]] {{tree list/end}} (2025){{sfn|"Religious Diversity in Indonesia According to Ministry of Home Affairs Population Data". Tempo, 2026}} |ნანანოღა= [[ჯაკარტა]]<!--ჯაკარტა ქიანაშ ნანანოღათ სქიდუ თეიშა, სოიშა პრეზიდენტიშ ზოჯუათ ნანანოღა ოფიციალურო ვეგნურს ნუსანტარაშან. ქორთხიინთ, სოიშა თე თირუეფს მიშეღანდათჷნ დო ნუსანტარას მიოწურანდათჷნ, დიო სხუნუაშ ხასჷლას ქიდიჭყით დისკუსია.--> |latd=6 |latm=10.5 |latNS=S |longd=106 |longm=49.7 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარულ]] [[საპრეზიდენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[ინდონეზიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 = [[პრაბოვო სუბიანტო]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = {{nowrap|[[ინდონეზიაშ ვიცე-პრეზიდენტი|ვიცე-პრეზიდენტი]]}} |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[გიბრან რაკაბუმინგ რაკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = მა-14 |ფართობი = 1,904,569{{sfn|"CIA World Factbook". Central Intelligence Agency, 2025}} |წყარი_% = 4.85 |ოეგებიე_მახორობა =290,125,073{{sfn|"ინდონეზიაშ მახორობაშ მუდანობაქ 290.1 მილიონშე უმოსის გეგნაჩირთჷ, დემოგრაფიულ დივიდენდ სქიდუ ორქოშფერ ინდონეზია 2045-იშ აქტივო“. დინოხოლენ საქვარეფიშ სამინისტროშ მახორობაშ დო ომენოღალე რეგისტრაციაშ გენერალურ დირექტორატი (Ditjen Dukcapil Kemendagri) 2026}} |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = მა-4 |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2026 |მახორობაშ_ცენზი = 270,203,917{{sfn|"2020 წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ შედეგეფიშ მეხ". ინდონეზიაშ სტატისტიკაშ ნინალა, 2021|ხს=9}} |მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2020 |მახორობაშ_მეჭედალა = 143 |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 88-ო |ედპ_ppp_წანა = 2026 |ედპ_ppp = {{ძინა}} $5.483&nbsp;ტრილიონი{{sfn|"World Economic Outlook-იშ მუნაჩემეფიშ ბაზა (2026 წანაშ გჷმათუთა)". [[ერეფოშქაშე სავალუტო ფონდი|ესფ]] (IMF), 2026}} |ედპ_ppp_რანგი = 7-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე ={{ძინა}} $19,091{{sfn|"World Economic Outlook-იშ მუნაჩემეფიშ ბაზა (2026 წანაშ გჷმათუთა)". [[ერეფოშქაშე სავალუტო ფონდი|ესფ]] (IMF), 2026}} |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 103-ა |აგი =0.728{{sfn|"ადამიერიშ წუმოძინაშ ანგარიში 2025". გოეროშ წუმოძინაშ პროგრამა, 2025}} |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = <font color="#ffcc00">ოშქაშე</font> |აგი_რანგი =113-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[ინდონეზიური რუპია|რუპია]] (Rp) |ვალუტაშ_კოდი =IDR |ქიანაშ_კოდი =ID |ბორჯიშ_ორტყაფუ = ([[მოსოფელიშ კოორდინირებული ბორჯი|UTC]] +7-შე +9-შა) |ზარხულიშ_ბორჯი = |cctld = [[.id]] |ოტელეფონე_კოდი =+62 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q252|text=<center>ინდონეზიაშ ინტერაქტიულ რუკა</center>}} }} '''ინდონეზია''', ოფიციალურო '''ინდონეზიაშ რესპუბლიკა''' ({{lang-id|Republik Indonesia}}) — [[სახენწჷფო]] [[ობჟათე-ბჟაეიოლი აზია|ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიას]] დო [[ოკიანეთი|ოკიანეთის]]. ინდონეზია [[არქიპელაგი|არქიპელაგის]] წჷმარინუანს, ნამუშ აკოდგინალუაშა [[ინდონეზიაშ კოკეფიშ ერკებული|13,000-შე 17,000-შა კოკ]] მიშმურს.<ref>[http://ec.europa.eu/europeaid/where/asia/regional-cooperation/support-regional-integration/asem/documents/10.03.10_info_on_indonesia_finale_en.pdf Information on Indonesia]. ASEM Development conference II: Towards an Asia-Europe partnership for sustainable development. 26–27 May 2010, Yogyakarta, Indonesia. ec.europa.eu</ref> ქიანა ირთუ 33 [[ინდონეზიაშ პროვინციეფი|პროვინციათ]]. ქიანაშ მახორობა 290,125,073 ადამიერს აკმადგინანს დო თე მუნაჩემით მოსოფელს მაანთხა არძაშე ანდაკათამ ქიანა რე. ინდონეზია [[საპრეზიდენტო რესპუბლიკა]] რე, კანონდუმადვალუ ორგანოშ დო [[ინდონეზიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტიშ]] გიშაგორუათ. ქიანაშ ნანანოღა დო უკაბეტაშ ნოღა რე [[ჯაკარტა]]. ოსქირონე [[ხურგა (სახენწჷფო)|ხურგა]] უღჷ [[პაპუა-ახალი გვინეა|პაპუა ახალ გვინეაწკჷმა]], [[ბჟაეიოლი ტიმორი|ბჟაეიოლ ტიმორწკჷმა]] დო [[მალაიზია]]წკჷმა. ოწყარე ხურგა-მეძობელ ქიანეფო იკოროცხუ [[სინგაპური]], [[ფილიპინეფი]], [[ავსტრალია]], [[პალაუ]], დო [[ინდოეთი]]შ დორხველუაშ [[ანდამანიშ დო ნიკობარიშ კოკეფი|ანდამანიშ დო ნიკობარიშ კოკეფი]]. ინდონეზია [[ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიაშ ქიანეფიშ ასოციაცია|ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიაშ ქიანეფიშ ასოციაციაშ]] დჷმარსხუაფალ მაკათურ ქიანა დო [[კაბეტი ეჩიანი]]შ მაკათურ რე. ინდონეზიაშ ეკონომიკა მავითაამშვა, უკაბეტაშ რე მოსოფელს [[ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტი|ედომუშამ დინოხოლენ პროდუქტი]]შ ჸურე დო მავითოხუთა [[ჸიდირიშ უნარიშ პარიტეტი]]შ ჸურე. ინდონეზიაშ არქიპელაგ შანულამ ოვაჭრე რეგიონ რდჷ [[VII ოშწანურა|VII ოშწანურაშე]], მუჟანსჷთ დიო [[შრივიჯაია|შრივიჯაიაშ]] დო უკულ [[მაჯაპაჰიტი]]შ იმპერიეფ ვაჭრენდეს [[ინდოეთი|ინდოეთწკჷმა]] დო [[ჩინეთი|ჩინეთწკჷმა]]. ახ. წ.–იშ დაჭყაფუ ოშწანურეფს აბანობურ გამაგეფ ჭიე-ჭიეთ ათმიტენდეს შხვაშ თურულ კულტურულ, რელიგიურ დო პოლიტიკურ მოდელეფს, მუშ შედეგოთ გეგშიბარჩხალჷ [[ინდუიზმი|ინდუისტურ]] დო [[ბუდიზმი|ბუდისტურ]] ომაფეეფქ. ინდონეზიაშ ისტორიაშა გაულა იღვენუ შხვადოშხვა შხვაშ თურულ სახენწჷფოქ, ნამუეფსჷთ თიშ ორთაშობურ რესურსეფ მიკმიჭოფანდეს. მუსლიმ ვაჭარეფქ გემშეღეს [[ისლამი]], ევროპულ სახენწჷფოეფქ - [[ქირსიანობა]]; [[დიდი გეოგრაფიული მეგორაფეფი|მეგორაფეფიშ ოშწანურას]] თენეფქ ართიანს ბანძღ გეუტახეს [[მოლუკიშ კოკეფი|მოლუკიშ კოკეფს]] სუნელობაშ ვაჭრუაშ მონოპოლიზებაშ ღანკით. თეშ უკული, [[ჰოლანდიაშ ოსტ-ინდოეთი|ჰოლანდიურ კოლონიალიზმშე]] ინდონეზიაქ ზოხორინალა [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ უკულ მიღჷ. ქიანაშ ისტორია თეშ უკულ გოფშა რე ფეთიამ ბორჯეფით, თინეფს შქას ორთაშობურ კატაკლიზმეფით, კორუფციათ, სეპარატიზმით, დემოკრატიზაციაშ პროცესით დო უწაია ეკონომიკურ თირუეფით. ანდაკოკამ ინდონეზია აკმოდირთუ ოშობათ გინორთელ აბანობურ ეთნიკურ დო ნინაშობურ ბუნეფშე. უშხვაშ დო პოლიტიკურო დომინანტ ეთნიკურ ბუნა რე - [[იავარეფი]]. წუმოძინელ რე ორთან იდენტობა, ნამუთ გოთანჯილ რე სახენწჷფო ნინათ, ეთნიკურ მიარეფერუამობათ, რელიგიური პლურალიზმით მუსლიმ მახორობაშ დომინირებაშ დინოხოლე, კოლონიალიზმიშ ისტორიათ დო თიშ აწმარენჯ არყებათ. ინდონეზიაშ ერუანულ დევიზ რე „Bhinneka Tunggal Ika“ („ართობა ანდაკორობამობას“), ნამუთ ოძირანს ქიანაშ ანდაკორობამობას. კაბეტ მახორობაშ დო მეჭედელო დოხორელ რეგიონეფიშ უმკუჯინალო, ინდონეზიას იშენით უღჷ ფართო ლასქორი, ტყარ აბანეფი, ნამუთ [[ბიოანდაკორობუანობა|ბიოანდაკორობუანობაშ]] მაჟირა უმაღალაშ დონეთ გიშეგორუაფუ მოსოფელს. ქიანა დინდარ რე ორთაშობურ რესურსეფით, მარა მაღალ დონეს სქიდუ სიდაღარა.<ref name=economist1>{{cite journal |title=Poverty in Indonesia: Always with them |journal=[[The Economist]] |date=14 September 2006 |accessdate=26 December 2006 |url= http://www.economist.com/node/7925064?story_id=7925064}}; [http://www.economist.com/node/8001604?story_id=8001604 correction].</ref><ref name = "Asia">{{cite journal | last =Guerin |first=G | title = Don't count on a Suharto accounting |journal=Asia Times Online | location = Hong Kong |date=23 May 2006 |url= http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HE23Ae01.html}}</ref> ==ეტიმოლოგია== * '''ოფიციალური''': ინდონეზიაშ რესპუბლიკა. * '''ინდონეზიური''': Republik Indonesia. * '''ეტიმოლოგია''': ჯოხო გიოდჷ გერმანალ მაშარექ ა. ბასტიენქ [[1884]] წანას. Indos Nesos [[ბერძენული ნინა|ბერძენულ ნინაშა]] „ინდოეთიშ კოკეფს“ შანენს. * '''ქიანაშ კოდი''': ID. == გეოგრაფია == [[ფაილი:Indonesia-CIA WFB Map.png|thumb|250პქ]] ქიანა იდვალუაფუ [[ობჟათე-ბჟაეიოლ აზია]]ს, მილარე მალაიშ არქიპელაგიშ კოკეფს - [[იავა]], [[სუმატრა]], [[სულავესი]], [[ბორნეო]] დო [[ახალი გვინეა]] ნორთობურო, დო შხვა. * '''ფართობი''': 1 904 569 კმ². * '''ორთა''': ''გვალეფი'' - ბარისანი (სუმატრა), მულერი (ბორნეო), მაოკე (ირიან ჯაია); ''უმაღალაში კონკა'' - პუნჩაკ-ჯაია 5.030 მ; ''თარი წყარმალუეფი (კმ) '' - [[კაპუასი]] 1.150, ბარიტო 900, მაჰაკამი 770; ''თარი ტობეფი (კვ.კმ) '' - დანაუ ტობა (ტობა) 1.264, დანაუ ტოვუტი 430; ''თარი კოკეფი (კვ.კმ) '' - ბორნეო 539.460 (გვალო 736.000), სუმატრა 420.306, ახალი გვინეა 412.781 (გვალო 785.000), სულავესი 172.000, იავა 125.900, ჰალმაჰერა 17.998, სერამი 17.150, ტიმორი 15.850 (გვალო 30.724), ფლორესი 14.268, სუმბავა 13.280; * '''კლიმატი''' - ეკვატორული; * '''ორთაშობური რესურსეფი''': [[ნაფთობი]], [[კალა]], [[ორთაშური გაზი]], [[ნიკელი]], აკაგაფალი ჯა-ტყა, ბოქსიტეფი, [[ლინჯი]], [[ქუანოშქერი]], [[ორქო]], [[ვარჩხილი]]. == ისტორია == * '''[[XX ოშწანურა]]''': [[ნიდერლანდეფი]]შენი ფორმალური სუვერენიტეტიშ გინოჩამაშ უკული, [[1950]] წანას მეღებულქ იჸუ ახალი კონსტიტუცია. მაართა პრეზიდენტო გიშაგორილქ იჸუ [[აჰმედ სუკარნო]]ქ. [[1963]] წანას ნიდერლანდეფქ ქიმეჩჷ ობჟათე ახალი გვინეა. [[1965]] წანას ოურდუმე გინორთაშ შარათ ხეშუულებაშა ქუმორთჷ გენერალ [[სუჰარტო]]ქ. [[1976]] წანას ინდონეზიაქ ქიხვამილუ [[პორტუგალია|პორტუგალიაშ]] ჸოფილი კოლონია [[ბჟაეიოლი ტიმორი]]. [[1991]] წანას ანექსირებულ ტერიტორიას დორხვეს შვიდობიანი დემონსტრაცია, მუქჷთ ინდონეზიაშ ოერეფშქაშე რეპუტაცია სერიოზულო დაზიანჷ. * '''[[XXI ოშწანურა]]''': ბჟაეიოლი ტიმორი [[2001]] წანაშე ზოხორინელიე, მუთ შხვა სეპარატისტული რეგიონეფიშოთ იმენდიშ მუმაჩამალქ იჸუ. ბოლო წანეფს ინდონეზიაქ დიდი რყეფი გინიღჷ - აზიაშ ფინანსური კრიზისი, [[სუჰარტო]]შ 32-წანამი რეჟიმიშ თება, ბჟაეიოლ ტიმორიშ დინაფა, ისლამისტი ექსტრემისტეფიშ გოაქტიურაფა. == სახენწჷფო == * '''სახენწჷფო სისტემა''': რესპუბლიკა. * '''სახენწჷფოშ მადუდე''': [[ინდონეზიაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]. * '''კანონდუმადვალუ ორგანო''': ართპალატიამი პარლამენტი (500 მაკათური). == ადმინისტრაციული დორთუალა == ქიანაშ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართულეფიე: 27 პროვინცია (propinsi), 2 სპეციალური რეგიონი (daerah istimewa), 1 ნანანოღაშ აკანი (daerah khusus ibukota), ნამუთ 8 თარ კოკას რე გინორთილი. * '''[[ახალი გვინეა]]''': 2001 წანაშახ ირიან-ჯაია ჯოხოდჷ. იკენს ბჟადალ პაპუას (Papua Barat), ცენტრალურ პაპუას (Papua Tengah) დო ბჟაეიოლ პაპუას ( Papua Timur); მახორობა - 2,3 მლნ; ფართობი - 422 ვითოში. * '''[[იავა]]''': პროვინციეფი - Banten, Jakarta, Jawa Barat, Jawa Tengah, Jawa Timur, Yogyakarta; მახორობა - 127,7 მლნ; ფართობი – 132 ვითოში. * '''[[მოლუკიშ კოკეფი]]''': პროვინციეფი – Maluku, Maluku Utara; მახორობა - 2,1 მლნ; ფართობი - 75 ვითოში. * '''[[ჭიჭე ზონდიშ კოკეფი|ნუსა-ტენგარა]]''': პროვინციეფი - Nusa Tenggara Barat, Nusa Tenggara Timur; მახორობა - 8,4 მლნ; ფართობი - 68 ვითოში. ** '''[[ბალი (კოკი)|ბალი]]''': პროვინცია – Bali; მახორობა - 3,3 მლნ; ფართობი - 5,6 ვითოში. * '''[[სულავესი]]''': პროვინციეფი – Gorontalo, Sulawesi Selatan, Sulawesi Tengah, Sulawesi Tenggara, Sulawesi Utara; მახორობა - 15,7 მლნ; ფართობი - 189 ვითოში. * '''[[სუმატრა]]''': პროვინციეფი – Aceh, Bangka-Belitung, Bengkulu, Jambi, Lampung, Riau, Riau Kepulauan, Sumatera Barat, Sumatera Selatan, Sumatera Utara; მახორობა - 46,4 მლნ; ფართობი - 474 ვითოში. == დემოგრაფია == [[ფაილი:Ubud-Kids.jpg|მინი|[[ბალინესეფი|ბალინესი]] ბაღანეფი; ინდონეზიას დოხოლაფირო 300 ეთნიკური ბუნა ოხორანს.]] * '''მახორობა''': 234,9 მლნ (2003), თინეფს შქას 45% - [[იავარეფი]], 14% - [[სუნდალეფი]], 7,5% - [[მადურალეფი]], 5,4% - [[მალაიალეფი]]. * '''ნინეფი''': [[ინდონეზიური ნინა|ბაჰასა ინდონესია]] (მალაიურიშ მოდიფიცირებული ვარიანტი), [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]], [[ნიდერლანდული ნინა|ნიდერლანდული]], აბანური ნინეფი. * '''რელიგია''': [[ისლამი]] - 90 %. * '''ნოღეფი (ვთშ.)''': [[ჯაკარტა]] (8.830; აგლომ. 17.891), [[სურაბაია]] (3.031; აგლომ. 3.788), [[ბანდუნგი]] (2.733; აგლომ. 3.944), [[მედანი (ინდონეზია)|მედანი]] (2.204; აგლომ. 3.062). == ეკონომიკა == * '''ერუანული პროდუქტი''': ''ედომუშამი'' - 222 მლრდ $ (23-ა აბანი); ''1 სულს'' - 1.110 $; ''სტრუქტურა (%)'' - ოფუტეშ მეურნობა 16, ხერეჭუა 43, ნინალა 41. * '''ექსპორტი''': ნაფთობი, გაზი, ჯა-ტყაშ მასალეფი, კაუჩუკი, ყავა. * '''ბიუჯეტი''': 26,000 მლნ $. * '''ვალუტა''': [[ინდონეზიური რუპია]] (IDR). == მონძალა == [[სინგასარიშ ოხიდა]] [[მალანგა]]ს (XIV ო.), არქეოლოგიური მუზეუმი ჯაკარტას; [[ბორობუდური]]შ ბუდისტური ოხიდა (IX ო.), [[უჯუნ კულონიშ ერუანული პარკი]], ბრამბანანიშ ინდუისტური ოხიდა (X ს.), პანატარანიშ ოხიდეფიშ კომპლექსი იავას (XIV ო.); [[კომოდოშ ერუანული პარკი]]. == ლიტერატურა == * {{Cite book |last=Friend |first=T. |title=Indonesian Destinies |url=https://archive.org/details/indonesiandestin00theo |publisher=Harvard University Press |year=2003 |isbn=0-674-01137-6}} * {{Cite book |last=Ricklefs |first=M. C. |title=A History of Modern Indonesia since c.1300, Second Edition |publisher=MacMillan |year=1991 |isbn=0-333-57689-6}} * {{Cite book |last=Schwarz |first=A. |year=1994 |title=A Nation in Waiting: Indonesia in the 1990s |url=https://archive.org/details/nationinwaitingi00schw |publisher=Westview Press |isbn=1-86373-635-2}} * {{Cite book |last=Taylor |first=Jean Gelman |title=Indonesia: Peoples and Histories |url=https://archive.org/details/indonesiapeoples0000tayl |publisher=Yale University Press |year=2003 |location= New Haven and London |isbn=0-300-10518-5}} * {{Cite book |last=Vickers |first=Adrian |title=A History of Modern Indonesia |url=https://archive.org/details/historyofmoderni00adri |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |isbn=0-521-54262-6}} == რესურსეფი ინტერნეტის == {{commons|Indonesia|ინდონეზია}} * [http://www.indonesia.go.id/en/ ინდონეზიაშ თარობა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120217185129/http://www.indonesia.go.id/en/ |date=2012-02-17 }} * [http://www.antara.co.id/en/ Antara&nbsp;– ერუანული საინფორმაციო სააგენტო] * [http://www.bps.go.id/ სტატისტიკაშ ცენტრი] * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-i/indonesia.html სახენწჷფოშ ოხემანჯღვერე დო მინისტრეფიშ კაბინეტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130915023108/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-i/indonesia.html |date=2013-09-15 }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{აზიაშ ქიანეფი}} [[კატეგორია:ინდონეზია| ]] [[კატეგორია:ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიაშ ქიანეფი]] [[კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი]] 4910l6vi12bb7s3chq7hb7hkv88hqnw 0 17496 254913 250566 2026-11-12T01:59:56Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254913 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა წიგნი | ჯოხო = პროცესი<br />The Trial | ოდაბ_ჯოხო = | მათანგალი = | სურათი = Kafka Der Prozess 1925.jpg | მუკნაჭარა = მაართა გჷშაშქუმალა | ავტორი = [[ფრანც კაფკა]] | ილუსტრატორი = | გალენკაბრაშ_ხანტუ = | ქიანა = [[გერმანია]] | ნინა = [[გერმანული ნინა|გერმანული]] | სერია = | თემა = | ჟანრი = ფილოსოფიური რომანი<br />დისტოპიური რომანი<br />აბსურდისტული რომანი | გჷშმაშქუმალარი = „Verlag Die Schmiede“, [[ბერლინი]] | გჷშაშქ_თარიღი = 1925 | ქორთულო/მარგალურო_გჷშაშქ_თარიღი = | მედია = | გვერდი = | isbn = | oclc = | წიმოხონი = | გეჸვენჯი = }} '''პროცესი''' (გერმანული დუდჯოხო {{lang|de|''Der Process''}}, {{lang|de|''Der Prozess''}}, {{lang|de|''Der Proceß''}} and {{lang|de|''Der Prozeß''}}) — [[ფრანც კაფკა]]შ რომანი. იჭარჷ 1914-1915 წანეფს, მარა 1925 წანაშახ ვაგჷმობჟინაფე. ფრანც კაფკაშ ართ-ართი არძაშე ჯგირო ჩინებული რომანი მითხობელუანა კოჩშე, ნამუთ ჭოფჷ დო საჯჷ უჩინებუ ორგანოქ. მუშ დჷნოშურს ვადგინანს მაკითხე ხოლო. კაფკაშე დიდი გოლინა იღვენუ [[თედორე დოსტოევსკი|დოსტოევსკიშ]] [[დჷნოშური დო საჯი|„დჷნოშურქ დო საჯიქ“]] დო [[ჯიმალეფი კარამაზოვეფი|„ჯიმალეფ კარამაზოვეფქ“]]. თიქ ხოლო უმოს შორშა მიდართჷ დო დოსტოევსკის ზისხირით მოჯგირეს ხოლო უძახჷდჷ.<ref> Bridgwater, Patrick (2003). Kafka: Gothic and Fairytale. Rodopi. p. 9. ISBN 978-90-420-1194-6.</ref> მუჭოთ კაფკაშ შხვა რომანეფინ, „პროცესი“ რე უმუთებუ, მარა თინა იკათუანს დუდს, სოდეთ ამბე ითებუნ. თეშ გეშა, რე გარკვიული უმურინობეფი დო მეჭყვიდუეფი რომანიშ თხობელუას. თიშ უკული, მუჟამს კაფკაქ დოღურჷ 1924 წანასჷნ, მუშ მაჸალექ, ლიტერატორ [[მაქს ბროდი|მაქს ბორდიქ]] გოთინჷ რომანიშ ტექსტი გჷშაშქუმალარო. ორიგინალი ტექსტი ჩუალირიე [[ალმახანური ლიტერატურაშ მუზეუმი|ალმახანური ლიტერატურაშ მუზეუმს]], [[გერმანია]]ს. 1999 წანას წინგი მიშეჸონეს [[ოშწანურაშ 100 წინგი (Le Monde)|„Le Monde-ს“ ოშწანურაშ 100 წინგიშა]], მაჟირა ნომერო, მუჭოთ მა-20 ოშწანურაშ საუჯგუშო გერმანული რომანი. ==ქოძირით თაშნეშე== * [[ოშწანურაშ 100 წინგი (Le Monde)]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[https://web.archive.org/web/20150331200509/http://www.cummingsstudyguides.net/TheTrial.html#The%20Trial%20Top „პროცესი“: ოგურაფალი ოხემანჯღვერე] *[http://literapedia.wikispaces.com/The+Trial „პროცესი“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502230407/http://literapedia.wikispaces.com/The+Trial |date=2015-05-02 }} Literapedia-ს *{{Gutenberg|no=7849|name=„პროცესი“}} *[http://tesla.liketelevision.com/liketelevision/tuner.php?channel=240&format=movie&theme=guide ფილმი „პროცესი“ liketelevision.com-ზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212045848/http://tesla.liketelevision.com/liketelevision/tuner.php?channel=240&format=movie&theme=guide |date=2006-02-12 }} *[http://www.zeno.org/Literatur/M/Kafka,+Franz/Romane/Der+Proze%C3%9F ''Der Prozeß'', ორიგინალი ტექსტი გერმანულო] *{{IMDb title|0057427|Le Procès|(1962)}} *{{IMDb title|0108388|The Trial|(1993)}} *[http://www.sparknotes.com/lit/trial/ SparkNotes] *[http://www.communitywalk.com/the_trial_map/map/794369 The Trial Map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150525060632/http://www.communitywalk.com/the_trial_map/map/794369 |date=2015-05-25 }} *[http://www.classicistranieri.com/franz-kafka-der-prozess-concordanze-per-forma-a-cura-di-valerio-di-stefano.html ''Der Prozess'' – Complete concordances based on the original German text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150318102642/http://www.classicistranieri.com/franz-kafka-der-prozess-concordanze-per-forma-a-cura-di-valerio-di-stefano.html |date=2015-03-18 }} [[კატეგორია:1925 წანაშ რომანეფი]] [[კატეგორია:ფრანც კაფკაშ რომანეფი]] 9ob2ojzgdfs1d4uxg2270ps3299s382 0 19663 254914 222020 2026-11-12T02:25:41Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254914 wikitext text/x-wiki {{Bilateral |ამერიკაშ აკოართოიანაფილი შტატეფი-საქორთუოშ ურთიართობეფი|Georgia |United States|filetype=svg}} '''[[საქორთუო]] დო [[ააშ]]-იშ შქას დიპლომატიურ ურთიართობეფქ''' [[1992]] წანას დიჭყჷ. [[1997]] წანაშე ამერიკაქ ქჷდიჭყჷ კავკაციაშ ობჟათე ნორთის მუშ პოლიტიკაშ წარმება, კერზოთ საქორთუოს. 1997 წანაშ პირელს, კონგრესიშ მოთხირით [[ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტი|ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამეტიქ]] წჷმარინუ ანგარიში კასპიაშ რეგიონს ამერიკაშ პოლიტიკაშ პრობლემაშ გეშა დო კინე თიმ წანაშ გჷმათუთას წჷმორინაფილი რდჷ კანონპროექტი, ნამუქჷთ მიღჷ ჯოხოდვალა „აბრეშუმიშ შარაშ სტრატეგია", ნამუთ მეღებულქ იჸუ [[1999]] წანაშ კვირკვეს. ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[http://georgia.usembassy.gov/ ააშ-იშ ოჸენჯე საქორთუოს] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131016044354/http://georgia.usembassy.gov/ |date=2013-10-16 }}{{en}} (ქორთ.) *[http://usa.mfa.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=38&lang_id=ENGsec_id=38 საქორთუოშ ოჸენჯე ააშ-ის] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160326024255/http://usa.mfa.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=38&lang_id=ENGsec_id=38 |date=2016-03-26 }}{{en}} (ქორთ.) *[https://web.archive.org/web/20110909133749/http://www.mfa.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=268 საქორთუო-ააშ-იშ ურთიართობეფი საქორთუოშ გალენური საქვარეფიშ სამინისტროშ ვებ-ხასჷლას]{{en}} {{მერკე}} [[კატეგორია:საქორთუოშ ჟირგანიში ურთიართობეფი|ააშ]] [[კატეგორია:ააშ-იშ ჟირგანიში ურთიართობეფი|საქორთუო]] 3810cq3qoqi963o9vf4rtrvhqftm7bp 0 19865 254919 247123 2026-11-12T03:26:16Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254919 wikitext text/x-wiki [[File:Histology (1).jpg|thumb|right|255px|<center> {{PAGENAME}} (1950) </center>]] '''ჰისტოლოგია''' — მენცარობა [[ჩანარეფი]]შ დო [[ჩხოლარეფი]]შ [[ინოხი (ბიოლოგია)|ონოხეფიშ]] [[მიკროსკოპი|მიკროსკოპული]] ენწყუალაშ გეშა. იხორციელებუ ინოხიშ თხითხუ ფაშ გოჯინათ ოპტიკურ ვარდა [[ელექტრონული მიკროსკოპი]]თ. ჰისტოლოგია [[ბიოლოგია|ბიოლოგიაშ]] დო [[მედიცინა|მედიცინაშ]] არსებითი ნორთი რე. ჰისტოპათოლოგია, [[პათოლოგიური ანატომია|პათოლოგიური ანატომიაშ]] თარი დარგი რე, ნამუშ როლი გიშაკერზაფილო დიდი რე [[სიმსივნე|სიმსივნეშ]] დიაგნოსტიკას. == რესურსები ინტერნეტში == {{Commonscat|Histology}} *[http://www.ihcworld.com/protocol_database.htm ჰისტოლოგიაშ პროტოკოლეფი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101221002345/http://www.ihcworld.com/protocol_database.htm |date=2010-12-21 }} *[http://www.kumc.edu/instruction/medicine/anatomy/histoweb ჰისტოვეფი] *[http://www.histology-world.com/glossary/glossary1.htm ჰისტოლოგიაშ ლექსიკონი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101124073542/http://histology-world.com/glossary/glossary1.htm |date=2010-11-24 }} *[https://web.archive.org/web/20101201063032/http://www.lab.anhb.uwa.edu.au/mb140/ ლემი ჰისტოლოგია] {{მერკე-ბიოლოგია}} {{თარგი:ბიოლოგიაშ ჯინჯიერი დარგეფი}} [[კატეგორია:ჰისტოლოგია|*]] 0nb5fghdiqzdhlo314ansrgbdwc28fb 0 21070 254911 248557 2026-11-12T01:38:11Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254911 wikitext text/x-wiki გიმე მოჩამილი რე [[კუჩხბურთი|ოკუჩხბურთე]] [[სტადიონი|სტადიონეფიშ]] ვაედომუშამი ერკებული ქიანეფიშ მეჯინათ. == [[საქორთუო]] == {| class="sortable wikitable" !სტადიონი!!ნტირა!!ბუნა |- |[[ბორის პაიჭაძეშ ერუანული სტადიონი]]||55 000||[[დინამო ქართი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|ქართიშ „დინამო“]] |- |[[მიხეილ მესხიშ სტადიონი]]||24 700||[[ლოკომოტივი ქართი (ოკუჩხბურთეო კლუბი)|„ლოკომოტივი“ ქართი]] |- |[[ხობიშ ცენტრალური სტადიონი]]||16 000||[[კოლხეთი ხობი|"კოლხეთი" ხობი]]<ref>[https://sites.google.com/site/kolkhetikhobi/about-the-team სტადიონი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160625032837/https://sites.google.com/site/kolkhetikhobi/about-the-team |date=2016-06-25 }}, ხობის კოლხეთის ოფიციალური საიტი</ref> |- |[[გივი კილაძეშ სტადიონი]]||14 700||[[ტორპედო ქუთეში|"ტორპედო" ქუთეში]] |- |[[ფოლადი (სტადიონი)|ფოლადი]]||10 720||[[მეტალურგი რუსთავი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|„მეტალურგი“ რუსთავი]] |} == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.worldstadiums.com/ საიტი მოსოფელიშ სტადიონეფიშ გეშა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706091942/http://www.worldstadiums.com/stadium_pictures/middle_east/uae/al_ayn_stadium.shtml |date=2017-07-06 }} {{en}} * [http://www.stadiumguide.com სტადიონეფიშ გიდი] {{en}} * [https://web.archive.org/web/20160312221106/http://www.uefa-archiv.de/ ევროპაშ სტადიონეფიშ კოლექცია] {{de}} * [http://www.fussballtempel.net სტადიონეფიშ ერკებული კონტინენტეფიშ მეჯინათ] {{en}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოკუჩხბურთე სტადიონეფიშ ერკებულეფი|*]] f0nhlw0rottbr7mezpmc3hlgp94x5pg 0 22507 254897 209789 2026-11-11T23:07:13Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254897 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ართური |ოდაბადური ჯოხო = {{lang-en|Barmer}} <br />{{lang-hi|बाडमेर}} |მარგალური ჯოხო = ბარმერიშ ოლქი |პანორამა = |შილა = |გერბი = |ქიანა = ინდოეთი |ჰიმნი = |სტატუსი =[[ინდოეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა|ოლქი]] |მიშმურს = [[რაჯასტანი]]შ შტატშა |ფორჷნს = |ნანანოღა= [[ბარმერი]] |შხუ ნოღა = |შხუ ნოღეფი= |თარიღი = |მადუდე = |მადუდე 2 = |ედპ = |ედპ წანა= |ედპ აბანი = |ედპ აშმ = |ნინა = |ნინეფი = |მახორობა =1 963 758 |ეჭარუაშ წანა =2001 |აბანი მახორობათ = |ერუანული აკოდგინალუა = |მეჭედალა =69,18 |კონფესია = |ფართობი =28 387 |აბანი ფართობით = |ფართობიშ პროცენტი = |მაქსიმალური სიმაღალა = |ოშქაშე სიმაღალა = |მინიმალური სიმაღალა = |განედი = |გრძედი = |რუკა= Barmer in Rajasthan (India).svg |ბორჯიშ ორტყაფუ= [[UTC+5:30]] |აბრევიატურა = |ISO = |FIPS= |ოტელეფონე კოდი = |ოფოსტე ინდექსეფი = |ინტერნეტ-დომენი = |ოავტომობილე ონომერე შანეფი = |საიტი =http://barmer.nic.in/ |კატეგორია ვიკიოწკარუეს = |პარამეტრი1 = |მიკოღანკუა = }} '''ბარმერი''' ({{lang-en|Barmer}}, {{lang-hi|बाड़मेर जिला}}) — [[ინდოეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა|ოლქი]] [[ინდოეთი]]შ შტატი [[რაჯასტანი|რაჯასტანს]]. ოლქი გორთილირე ოთხ გიმენოლქო. ოლქი შტატიშ ბჟადალ ნორთის იდვალუაფუ, [[თარიშ ტიოზი]]ს. ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე — ნოღა [[ბარმერი]]. [[2001]] წანაშ ედომუშამინდური მახორობაშ ეჭარუაშ მეჯინათ, აკმადგინანდჷ 1 963 758 კოჩის. მახორობაშ 86,27% [[ინდუიზმი]]შ გემავენჯი რდჷ, 11,8 % — [[ისლამი]]შ დო 1,8 % — [[ჯაინიზმი]]შ. ძინათებული მახორობაშ ჭარუა-კითხირიშ რჩქინაშ დონე აკმადგინანდჷ 59,65%-ის, ნამუთ ოშქაშეინდურ დონეს ომანგუ (59,5 %). ოლქიშ ტერიტორიას შხუ ნავთობსაბადოეფი იდვალუაფუ. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://barmer.nic.in/ Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218154347/http://barmer.nic.in/ |date=2014-12-18 }} * [http://www.rajasthan.gov.in/rajgovt/Districtprofile/barmer.html Barmer] * [https://web.archive.org/web/20080630061635/http://www.everywheremag.com/places/4902 Everywhere magazine article about barmer] {{რაჯასტანიშ ოლქეფი}} {{მერკე-ინდოეთი}} [[კატეგორია:რაჯასტანიშ ოლქეფი]] [[კატეგორია:ინდოეთიშ ოლქეფი]] 79aixhepesm45xnfeqvgu7f6vn6p70v 0 23763 254917 208839 2026-11-12T02:39:17Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254917 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა კინოფილმი | ჯოხო = ტაქსიშ მაჯღვერი | სურათი = Taxi Driver poster.JPG | სურათიშ_ზჷმა = | მუკნაჭარა =ფილმიშ პოსტერი | ჟანრი = | კინოსტუდია =[[Columbia Pictures]] | დისტრიბუტორი = | სცენარიშ ავტორი =პაულ შრედერი | ნახანდი = | ისტორია = | ტექსტის კითხულენს = | დუმადგჷმალი რეჟისორი = | მონტაჟი =ტომ როლფი<br />მელვინ შაპირო | როლეფს = [[რობერტ დე ნირო]]<br />[[ჯოდი ფოსტერი]]<br />[[ჰარვი კეიტელი]] | ოპერატორი =[[მაიკლ ჩეპმენი (ოპერატორი)|მაიკლ ჩეპმენი]] | რეჟისორი =[[მარტინ სკორსეზე]] | ხანტუ = | კომპოზიტორი =[[ბერნარდ ჰერმანი]] | მუსიკა = | ბირაშ ტექსტიშ ავტორი = | ხონარიშ ოპერატორი = | პროდიუსერი = ჟულია ფილიპსი<br />მაიკლ ფილიპსი | გჷშულაშ თარიღი = [[8 ფურთუთა]], [[1976]] [[ააშ]] <br /> [[10 მანგი]], [[1976]] [[ავსტრალია]] | ხანგჷნძარალა = 99 წნ | ქიანა = [[ააშ]] | ნინა = [[ინგლ.|ინგლისური]] | ბიუჯეტი = 1. 3 მლნ $ | მუშნალი = 28.3 მლნ $ | წოხოლენი = | გეჸვენჯი = | ვებხასჷლა = | MPAA = | amg_id =1:48731 | imdb_id = 0075314 | geocinema_id = }} '''''ტაქსიშ მაჯღვერი''''' ({{lang-en|Taxi Driver}}) — [[მარტინ სკორსეზე]]შ ფილმი, ნამუქით გიშართჷ [[1976]] წანას. ფილმის რეჟისორი არსულენს აკაბუცხა როლს. ოკათუნა: [[რობერტ დე ნირო]], [[ჯოდი ფოსტერი]], [[ჰარვი კეიტელი]], [[სიბილ შეპარდი]] დო შხვეფი. ფილმიქ მიღჷ [[ორქოშ პალმაშ ჸა]], ჯოდი ფოსტერქ მიღჷ [[BAFTA საუჯგუშო არტისტი ოსურიშო მაჟირახარისხამი როლს]]. ==როლეფს== *[[რობერტ დე ნირო]] - ტრევის ბიკლი *[[ჯოდი ფოსტერი]] - აირის სტისმა *[[ჰარვი კეიტელი]] - მეთიუ *[[სიბილ შეპარდი]] - ბეტსი *[[პიტერ ბოილი]] - ოსტატი *[[ალბერტ ბრუკსი]] - ტომი *[[ლეონარდ ჰარისი]] - ჩარლზ პალანტაინი == რესურსეფი ინტერნეტის == * {{imdb title|id=0075314|title=ტაქსიშ მაჯღვერი}} * [http://www.allmovie.com/cg/avg.dll?p=avg&sql=1:48731 ტაქსიშ მაჯღვერი Allmovie-ს] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.rottentomatoes.com/m/1020915-taxi_driver/ ტაქსიშ მაჯღვერი Rotten Tomatoes-ს] * [http://www.filmsite.org/taxi.html ტაქსიშ მაჯღვერი Filmsite.org-ს] * [http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=//20040101/REVIEWS08/401010364/1023 როჯერ ებერტიშ ნასხუნა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121231052539/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F%2F20040101%2FREVIEWS08%2F401010364%2F1023 |date=2012-12-31 }} * [http://www.msu.edu/user/svoboda1/taxi_driver/ ტაქსიშ მაჯღვერიშ გურმოჭვერეფიშ საიტი] == სქოლიო == {{სქოლიოშ ერკებული}} [[კატეგორია:ამერიკული ფილმეფი]] [[კატეგორია:ინგლისურნინამი ფილმეფი]] [[კატეგორია:1976 წანაშ ფილმეფი]] [[კატეგორია:მარტინ სკორსეზეშ ფილმეფი]] taeirato1hiifxso5tpv27qecawuzky 0 25226 254895 249308 2026-11-11T22:48:05Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254895 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | ჯოხო =ალიჩა | სურათიშ ფაილი =Prunus_Vachuschtii_(Tree).jpg | სურათიშ მუკნაჭარა = | სურათიშ ეჭარუა = | ჟინომაფე = | ომაფე =ჩანარეფი | გიმენომაფე = | გჷნართი =[[პეულამი ჩანარეფი|პეულამეფი]] | გიმენგჷნართი = | ჟინტიპი = | ტიპი = | გიმენტიპი = | superdivisio = | divisio = | subdivisio = | ჟინკლასი = | კლასი =[[ჟირლებერამეფი]] | გიმენკლასი = | ინფრაკლასი = | ჟინრანწკი = | რანწკი =[[ვარდიშნერეფი]] | გიმენრანწკი = | ინფრარანწკი = | ჟინფანია = | ფანია =[[ვარდიშობურეფი]] | გიმენფანია =[[დამაზიშობურეფი]] | ჟინტრიბა = | ტრიბა = | გიმენტრიბა = | გვარი =''[[Prunus]]'' | გიმენგვარი = | supersectio = | sectio = | subsectio = | ბუნა ='''ალიჩა''' | გიმენბუნა = | ლათ =Prunus Vachuschtii | სექციაშ ჯოხო = | სექციაშ ტექსტი = | არეალიშ რუკა = | არეალიშ რუკაშ მუკნაჭარა = | არეალიშ რუკაშ სიგანა = | არეალიშ ლეგენდა = | iucnstatus = | ვიკინერობეფი = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = }} '''ალიჩა''' ({{lang-la|Prunus Vachuschtii}}) — მიარეწანიანი ხეხილამი ჩანარი [[ვარდიშობურეფი]]შ ფანიაშე. უძიგირე, 10-13 მ-შახ სიმაღალაში. სიტიბაშ მოჸოროფე ჯა რე. მუთმოფხვადჷნა რზენეფს დო გაბარს, ზუღაშ დონეშე 500-700 მ სიმაღალაშახ. ალიჩა იმიარებუ თასით დო ვეგეტატიურო. თასით მიარებაშ ბორჯის ალიჩა გინმიჯიშებუ, ნოჸელათ დოჸორშაფაშ ბორჯის ისქილიდუანს ჯიშურ მუშობურობეფს. გომიარაფაშ სირთულაშ დო მერკე გჷმორინაფაშ გეშა, ალუჩა ეშალაფაშ რზას გერე. ალიჩაშ გუმნაღელი მოჸვინთელე-მოწვანე რე. შხუ, ეგვიგვილაფირი ხასჷლეფი უღუ, ტყები — თხითხუ დო ბატა. საორდო სუფრაშ ხილი რე. გუმნაღელიშ წვენს დაღარი ბჟეობა ახასიათენს. ალიჩა მუთმოფხვადჷნა [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანს]], [[სომხეთი|სომხეთის]]. [[საქორთუო]]ს წკვარამელ ბორჯიშე რე ჩინებული. მოჸუნა ალიჩაშ ჟირი ჯიში — მეჩიბუხე დო იმერული. ==ოკურნალე მუშობურობეფი== [[ფაილი:Prunus Vachuschtii (Fruit).jpg|150px|left|მინიატიურა|ალიჩაშ გუმნაღელი]] ალიჩა იკათუანს 13% შანქარს, 5% ორგანულ ბჟელფს, 1,5% პექტინს, ბიოლოგიურო აქტიურ ნაკათეფს, [[ვიტამინი|ვიტამინეფს]] B, C, E, P დო [[ნიკოტინბჟე|PP]]-ს. ალიჩა ოხვარუ სერიშ სიჸვრეს, გოკირუას, წიმინდანს ზისხირდ, დუთმუკინანს პროტრომბინს. ჯგირი საშუალება რე პროსტატიტიშ ოკურნებელო. ==თაშნეშე ქოძირით== *[[ჸომური]] ==ლიტერატურა== *''ბრეგაძე ნ.,'' ქსე, ტ. 1, გვ. 342, თბ., 1975 ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://www.nplg.gov.ge/gsdl/cgi-bin/library.exe?e=d-01000-00---off-0dictiona--00-1--0-10-0--0-0---0prompt-10--.%2e-4----4---0-1l--11-en-10---10-help-50--00-3-about-00-0-00-11-1-0utfZz-8-00-0-11-1-0utfZz-8-00&a=d&c=dictiona&cl=CL4&d=HASH01d000348ee4a6a6b6440ca7.5.11 უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი — nplg.gov.ge] * [https://web.archive.org/web/20131214012631/http://www.mlk.ge/354.html ალიჩაშ ოკურნალე მუშობურობეფი — mlk.ge] {{მერკე}} [[კატეგორია:ხილი]] [[კატეგორია:წკამეფი]] g7ktj8fit538xuvnya20o4umtr5pe04 0 25431 254901 250238 2026-11-11T23:43:19Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254901 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გვალა | ჯოხო = <big>'''ევერესტი'''</big><br><small>{{lang-bo|ཇོ་མོ་གླང་མ}}; {{lang-ne|सगरमाथा}}; {{lang-zh|圣母峰}}</small> | ფოტო = Everest North Face toward Base Camp Tibet Luca Galuzzi 2006.jpg | დუდჯოხო = ევერესტი | სიმაღალა =8848 | ორენი = {{შილა|ნეპალი}} <br />{{შილა|ჩინეთი}} | ქჷნდჷრი =[[მაჰალანგურ-ჰიმალი]] |lat_dir = N |lat_deg = 27 |lat_min = 59 |lat_sec = 17 |lon_dir = E |lon_deg = 86 |lon_min = 55 |lon_sec = 31 | რანგი = 1-ა | ტოპოგრაფიული რუკა = | ტიპი = | ხანი = | პოზრუკა = ნეპალი | პოზრუკა2 = ჩინეთი | ბოლო ეშაგორგოთი = | მაართა ეშულა = [[29 მესი]], [[1953]], [[ედმუნდ ჰილარი]] დო [[ნორგეი თენცინგი]] | ულექინაში მარშრუტი =ობჟათე კართე (ნეპალი) | ნათანგა = | ნინა = | გჷმოთქუალა = }} '''ევერესტი''', ''ჩომოლუგმა'', ''ჯომოლუნგმა'', ''საგარმატხა'' ({{lang-bo|ཇོ་མོ་གླང་མ}}; {{lang-ne|सगरमाथा}}; {{lang-zh|圣母峰}}) — უმაღალაში [[გვალა]] 8848 მეტრიანი პიკით, [[ჰიმალაი]]შ გვალეფს, [[ნეპალი]]შ დო [[ჩინეთი]]შ [[სახენწჷფო ხურგი|ხურგას]]. სიმაღალე [[ზუღაშ დონე|ზუღაშ დონეშე]] 8 848 მეტრის აკმადგინანს. ნერჩი აკოგაფილი რე კამნრიულიშწჷმიანი [[გნაისი|გნაისეფით]] დო [[გრანატეფი]]თ, 7000 [[მეტრი]]შ ჟლე — [[მეზოზოური ბუნა|მეზოზოური]] კრისტალური ფიქალეფით დო კირქუალეფით. მასივშე არძა კუნთხუს ალმულა [[ჯიშთი|ჯიშთეფი]], ნამუშ ბოლოეფი 5 000 მეტრ სიმაღალას იდვალუაფჷ. ევერესტის [[პირამიდა|პირამიდაშ]] ფორმა უღუ, ობჟათე კართეფი უმოსი გერთელი რე, [[თირი]] დო ფირნი ვეგმეჩერდუ დო გაშუშელებური რე. ევერესტი მაართათ დოჭოფეს [[1953]] წანაშ [[29 მესი|29 მესის]] ჯ. ჰანტიშ ინგლისარი ექსპედიციაშ მაკათურეფქ: [[ტენცინგ ნორგეი]]ქ ([[ნეპალი]] [[შერპეფი|შერპა]]) დო [[ედმუნდ ჰილარი]]ქ ([[ახალი ზელანდია|ახალზელანდიარი]] [[ალპინიზმი|ალპინისტი]]). [[1982]] წანაშ [[4 მესი|4 მესის]] ევერესტიშ ულესქერე მარშრუტით ქემიოჭირინეს [[სსრრ|სხუნუეფიშ]] [[ალპინიზმი|ალპინისტეფქ]] ვ. ბალიბერდინქ დო ე. მისლოვსკიქ, კინ თიმ სერს (ნამუთ უნიკალური შვანი რე ჯომოლუნგმაშა ეშულაშ ისტორიას) კონკი დოლესქერეს ს. ბერშოვქ დო მ. ტურკევიჩიქ. == თაშნეშე ქოძირით == *[[საგარმათაშ ერუანული პარკი]] *[[ბრუოვითოშიანეფი]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{commons|Mount Everest}} * [http://www.nationalgeographic.com/everest/ ''National Geographic'' site on Mt. Everest] * [http://www.pbs.org/wgbh/nova/everest/ NOVA site on Mt. Everest] * [http://imagingeverest.rgs.org/Concepts/Imaging_Everest/ imagingeverest.rgs.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090423064736/http://imagingeverest.rgs.org/Concepts/Imaging_Everest/ |date=2009-04-23 }} * [http://www.viewfinderpanoramas.org/panoramas/ASIA/Everest-North.gif North] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230531055643/http://www.viewfinderpanoramas.org/panoramas/ASIA/EVEREST-North.gif |date=2023-05-31 }} *[http://www.viewfinderpanoramas.org/panoramas/ASIA/Everest-South.gif South] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220102081646/http://viewfinderpanoramas.org/panoramas/ASIA/EVEREST-South.gif |date=2022-01-02 }} * [http://dsc.discovery.com/convergence/everest/interactive/interactive.html Interactive climb of Everest] from Discovery Channel * [http://www.summitpost.org/mountain/rock/150230/everest.html Mount Everest on Summitpost] * [http://www.8000ers.com/cms/content/view/52/185/ Full list of all ascents of Everest up to and including 2008 (in pdf format)] * [http://hikinginmountain.com/where-is-mount-everest Where is Mount Everest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120519043118/http://hikinginmountain.com/where-is-mount-everest |date=2012-05-19 }} * [https://web.archive.org/web/20120523215449/http://basecamptrekking.com/nepal-info/where-is-mount-everest Where is Mount Everest located] * [http://nepalesetrekking.com/ Mount Everest fact] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120603084213/http://nepalesetrekking.com/ |date=2012-06-03 }} {{მერკე-გეოგრაფია}} [[კატეგორია:ჰიმალაი]] [[კატეგორია:ჩინეთიშ გვალეფი]] [[კატეგორია:ნეპალიშ გვალეფი]] [[კატეგორია:შქვითი კონკა]] [[კატეგორია:წიმინდე გვალეფი]] het38a6h0t2lttuf9kqz1pbrzg4jevv 0 29352 254907 236084 2026-11-12T00:36:25Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254907 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | ჯოხო = კიფი | სურათიშ ფაილი = Cannabis sativa.jpg | სურათიშ მუკნაჭარა = | სურათიშ ეჭარუა = Cannabis sativa | ჟინომაფე = | ომაფე = ჩანარეფი | გიმენომაფე = | გჷნართი = | გიმენგჷნართი = | ჟინტიპი = | ტიპი = | გიმენტიპი = | superdivisio = | divisio = | subdivisio = | ჟინკლასი = | კლასი = | გიმენკლასი = | ინფრაკლასი = | ჟინრანწკი = | რანწკი = | გიმენრანწკი = | ინფრარანწკი = | ჟინფანია = | ფანია = [[კიფიშობურეფი]] | გიმენფანია = | ჟინტრიბა = | ტრიბა = | გიმენტრიბა = | გვარი = კიფი | გიმენგვარი = | supersectio = | sectio = | subsectio = | ბუნა = | გიმენბუნა = | ლათ = Cannabis | სექციაშ ჯოხო = | სექციაშ ტექსტი = | არეალიშ რუკა = | არეალიშ რუკაშ მუკნაჭარა = | არეალიშ რუკაშ სიგანა = | არეალიშ ლეგენდა = | iucnstatus = | ვიკინერობეფი = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = }} '''კიფი''' (Cannabis), [[ართწანიანი ჩანარეფი|ართწანიანი]] [[ნოჭკილი ჩანარეფი|ნოჭკილი]] [[ჩანარეფი|ჩანარი]]შ გვარი [[კიფიშობურეფი]]შ ფანიაშე. ჩინებული რე 3 გვარობა: [[რჩქვანელობური კიფი]] (Cannabis sativa), [[ინდური კიფი]] (Cannabis indica) დო [[ტყარი კიფი]] (Cannabis ruderalis). რჩქვანელობური კიფი [[ჟირჸუდეამი ჩანარეფი|ჟირჸუდეამი]] რე (მუმული დო დადული კიფი), ღერი თინი რე 0,5-4 მ სიმაღალაშ. [[ფოსვი]] თარღერძამი რე, [[ფურცელი]] — მინაკვათა, წვანე რე. მუმული კიფიშ [[პიოლი (ბოტანიკა)|პიოლეფი]] ფენჯგირე [[ბიბლა]] რე, დადული კიფი — დუდელაშნერი. გჷმნაღელი ართთასამი ჭკალამია რე. კიფი ლამე დიხას ირდუ, კიფი მოჸუნა ინჭკიშო. მუმული კიფიშე დო ტექნიკური სიმონდარეშ პერიოდიშ დადული კიფიშე ღებულენა ინჭკის (ქერელს), ნამუშე რშვილს ორთჷნა. კიფიშ ოდავადე რე ცენტრალური აზია, კიფი მიარე ქიანას მოჸუნა; რუსეთიშ ცენტრალურ უჩადიხა ზონას, ობჟათე უკრაინას, [[ბელარუსი|ბელარუსის]], ვოლგაშპიჯეთის, ოორუე კავკაციას დო ბჟადალ ცჷნდჷრს. კიფი [[მოსოფელი|მოსოფელს]] არძაშე შხირას გჷმორინაფონი [[ნარკოტიკული ჩანარეფი|ნარკოტიკული საშუალება]] რე; [[2009]] წანაშ მუნაჩემეფით, 15-შე 64 წანაშახ მოსოფელიშ მახორუეფიშ დოხოლაფირო 3—5 %-ის კიფი ართშა იშენით აფუ უკანონეთ გჷმორინაფილი<ref>[http://de.globometer.com/kriminalitaet-drogenkonsument.php GloboMeter, Die Welt in Zahlen] {{de}}</ref>. [[ბარსელონა|ბარსელონას]] მანჯაფილჷ გჷმორკვიალეფიშ შედეგო გჷმორჩქინჷ, ნამჷ-და 16 წანაშ მარდუეფს შქას 3-შე 1 რეგულარულო გჷმირინუანდჷ კიფის „ვანგუარდია“ ([[ესპანეთი]]). [[ჰარვარდიშ უნივერსიტეტი|ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის]] იმანჯჷ ცადეფქ; ალაზჷმაფილქ იჸუ ადამიერიშ ბუნეფქ, ნამუეფშე ართჸურე ირდღას გჷმირინუანდჷ [[მარიხუანა]]ს, მაჟირა ბუნა — ალაზჷმაფათ ოშა-გოშათ. თინეფიშ გონებაშა მანჯაფლი სტანდარტული გჷმორკვიალაშ შედეგო, თე ჟირ ბუნაშ ადამიერეფს მორჩილი მუდანობაშ გინორთიქ მიაჩჷ. მარა მერგეშუაშე მანჯაფილჷ გჷმორკვიალაქ ოძირუ, ნამჷ-და მარიხუანაშ დიდი მუდანობათ გჷმმარინაფალეფს თე რჩინა ძალამ დაბალი უღუდ. == ლიტერატურა == {{ქსე|5|363|ჯაფარიძე ა.}} * {{cite book|last=Deitch|first=Robert|year=2003|title=Hemp: American History Revisited: The Plant with a Divided History|url=https://books.google.com/books?id=PKDrpeRRY94C&lpg=PA9&dq=History%20of%20Cannabis&pg=PP1#v=onepage&q&f=true|publisher=Algora Pub|isbn=0-87586-206-3}} * {{cite book|last=Earleywine|first=Mitchell|year=2005|title=Understanding Marijuana: A New Look at the Scientific Evidence|url=https://books.google.com/books?id=r9wPbxMAG8cC&lpg=PA3&dq=History%20of%20Cannabis&pg=PP1#v=onepage&q&f=true|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-513893-7}} * {{cite book|last=Emmett|first=David|author2=Graeme Nice|year=2009|title=What you need to know about cannabis: understanding the facts|url=https://books.google.com/books?id=dHAy6T_LSV4C&lpg=PA55&dq=History%20of%20Cannabis&pg=PP1#v=onepage&q&f=true|publisher=Jessica Kingsley Publishers|isbn=1-84310-697-3}} * Hulsewé, A. F. P. (1979). ''China in Central Asia: The Early Stage 125 BC – AD 23: an annotated translation of chapters 61 and 96 of the History of the Former Han Dynasty''. E. J. Brill, Leiden. ISBN 90-04-05884-2. * {{cite book|last=Geoffrey William|first=Guy|author2=Brian Anthony Whittle |author3=Philip Robson |year=2004|title=The medicinal uses of cannabis and cannabinoids |url=https://books.google.com/books?id=AznCzOxvrtwC&lpg=PA1&dq=History%20of%20Cannabis&pg=PP1#v=onepage&q&f=true|publisher=Pharmaceutical Press|isbn=0-85369-517-2}} * {{cite book|last=Holland|first=Julie M.D.|year=2010|title=The Pot Book: A Complete Guide to Cannabis: Its Role in Medicine, Politics, science, and culture|url=https://books.google.com/books?id=MQql_gt2QEgC&lpg=PA316&dq=Cannabis&pg=PP1#v=onepage&q&f=true|publisher=Park Street Press|isbn=978-1-59477-368-6}} * {{cite book|last=Iversen|first=Leslie L|year=2008|title=The science of marijuana |url=https://books.google.com/books?id=l8O2OMNLNtcC&lpg=PA17&dq=History%20of%20Cannabis&pg=PP1#v=onepage&q&f=true|edition=2nd|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-532824-0}} * {{cite book|last=Jenkins|first=Richard|year=2006|title=Cannabis and Young People: Reviewing the Evidence|url=https://books.google.com/books?id=bFDznfmJLnAC&lpg=PP1&dq=Cannabis&pg=PP1#v=onepage&q&f=true|publisher=Jessica Kingsley|isbn=1-84310-398-2}} * {{cite book|last=Lambert|first=Didier M|year=2008|title=Cannabinoids in Nature and Medicine|url=https://books.google.com/books?id=ATDRt1HM9MwC&lpg=PA15&dq=History%20of%20Cannabis&pg=PR11#v=onepage&q&f=true|publisher=Wiley-VCH|isbn=3-906390-56-X}} * Mallory, J. P. and Victor H. Mair (2000). ''The Tarim Mummies: Ancient China and the Mystery of the Earliest Peoples from the West''. Thames & Hudson, London. ISBN 0-500-05101-1. * {{cite book|last=Roffman|first=Roger A|author2=Robert S. Stephens|year=2006|title=Cannabis Dependence: Its Nature, Consequences, and Treatment|url=https://books.google.com/books?id=DEWRoPweosEC&lpg=PA89&dq=History%20of%20Cannabis&pg=PP1#v=onepage&q&f=true|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-81447-2}} * {{cite book|last=Russo|first=Ethan|author2=Melanie Creagan Dreher |author3=Mary Lynn Mathre |year=2004|title=Women and Cannabis: Medicine, Science, and Sociology|url=https://books.google.com/books?id=gZJ7m3Uf6FQC&lpg=PA29&dq=History%20of%20Cannabis&pg=PP1#v=onepage&q&f=true|publisher=Haworth Press|isbn=0-7890-2101-3}} * {{cite book|last=Solowij|first=Nadia|year=1998|title=Cannabis and Cognitive Functioning|url=https://books.google.com/books?id=o5c9n0epgAYC#v=onepage&q&f=true|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-59114-7}} == რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.ipni.org/ipni/advPlantNameSearch.do?find_family=&find_genus=Cannabis&find_species=&find_infrafamily=&find_infragenus=&find_infraspecies=&find_authorAbbrev=&find_includePublicationAuthors=off&find_includeBasionymAuthors=off&find_publicationTitle=&find_isAPNIRecord=on&find_isAPNIRecord=false&find_isGCIRecord=on&find_isGCIRecord=false&find_isIKRecord=on&find_isIKRecord=false&find_rankToReturn=all&output_format=normal&find_sortByFamily=on&find_sortByFamily=off&query_type=by_query&back_page=plantsearch International Plant Names Index (IPNI)] * [http://oldgazette.ru/lib/galenkov/index.html П. В. Галенков. «Коноплеводство Средневолжского края: на путь развития»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201228232748/http://www.oldgazette.ru/lib/galenkov/index.html |date=2020-12-28 }} Издание Крайконоплеводсоюза, [[Самара]], 1931 г. (Проект «Старые Газеты») * [https://web.archive.org/web/20120709133730/http://diderix.petergen.com/plz-knpl.htm Алексей Кондратенко «Золотой век конопли», Орёл, 1998] * [http://www.weedy.be/2010 Олег Види «Конопляная энциклопедия», Ипр, 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170520110006/http://www.weedy.be/2010 |date=2017-05-20 }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:კიფიშობურეფი]] l00qxwq744x1gjmsfjmwibnl7bldvlm 0 30273 254898 211315 2026-11-11T23:29:17Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254898 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Location of the BOTs.png|მინი|მარჯვნივ|250px|გოართოიანაფილი ომაფეშ ზუღაშმელენი ტერიტორიეფი]] '''გოართოიანაფილი ომაფეშ ზუღაშმელენი ტერიტორია''' ვარდა '''ბრიტანეთიშ ზუღაშმელენი ტერიტორია''' — იკათუანს ვითაანთხი ტერიტორიას, ნამუეფით [[გოართოიანაფილი ომაფე]]შ ტერიტორიაშ თარი ნორთეფი ვა რენა, მორო თიშ იურისდიქციაშა მიშმულა.<ref>[https://web.archive.org/web/20020805032057/http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1013618138295 The 14 Territories]</ref> თე ტერიტორიეფი [[ბრიტანეთიშ იმპერია|ბრიტანეთიშ იმპერიაშ]] გენასქილედი რე, თე სახენწჷფოეფს ზოხორინალა ვა აფჷნა მოპალირი. ბრიტანეთიშ აკოდგინალუაშს ჸოფური თე დიხეფს ჯოხო „გოართოიანაფილი ომაფეშ ზუღაშმელენი ტერიტორიაქ“ გიადჷ [[2002]] წანას მეღებული [[გოართოიანაფილი ომაფეშ ზუღაშმელენი ტერიტორიეფიშ აქტი 2002|აქტიშ]] უკული. 2002 წანაშახ თე ტერიტორიას ჯოხოდჷ '''გოართოიანაფილი ომაფეშ ზოხორინელი ტერიტორია'''. [[1981]] წანაშახ — ჯოხოდჷ კოლონია ვარდა [[ომაფე კოლონია]]. გოართოიანაფილი ომაფეშ ვითაანთხი ზუღაშმელენი ტერიტორია რე: [[ანგილია]], [[ბერმუდიშ კოკეფი|ბერმუდა]], [[გოართოიანაფილი ომაფეშ ანტარქტიდული ტერიტორია]], [[გოართოიანაფილი ომაფეშ ინდოეთიშ ოკიანეშ ტერიტორია]], [[გოართოიანაფილი ომაფეშ ვირჯინიშ კოკეფი]], [[კაიმანიშ კოკეფი]], [[ფოლკლენდიშ კოკეფი]], [[გიბრალტარი]], [[მონსერატი]], [[წიმინდე ელენე, ამაღალება დო ტრისტანი-და-კუნია]], [[ტერქსიშ დო კაიკოსიშ კოკეფი]], [[პიტკერნიშ კოკეფი]], [[ობჟათე გეორგია დო ობჟათე სენდვიჩიშ კოკეფი]] დო [[აკროტირი დო დეკელია]].<ref>http://collections.europarchive.org/tna/20080205132101/www.fco.gov.uk/servlet/Front%3fpagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1013618138295{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ინგლისიშ პრეტენზიეფი დო გოლინა ანტარქტიდას ვაუღიარებჷ არძა ქიანას.<ref>https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ay.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200412112451/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ay.html |date=2020-04-12 }}</ref> ბრიტანეთიშ ზუღაშმელენი ტერიტორიეფიშ ოეგებიე ფართობი რე 1 728 000 კმ² (667 018 კვადრატული მილი), თე ტერიტორიეფს საართო ჯამს ოხორანს დოხოლაფირო 260 000 ადამიერი.<ref>https://web.archive.org/web/20091001004119/http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/</ref> ტერიტორიეფი [[ჯერსი]] დო [[გერნსი]] (ჩინებული მუჭოთ [[ნორმანდიაშ კოკეფი]]) დო კოკი [[კოკი მენი|მენი]], წჷმარინუანს გოართოიანაფილი ომაფეშ გურგინიშ გიმე გოართოიანაფილ ტერიტორიეფს, მორო თინეფს გიშაკერძაფილი ნებეფი უღჷნა. == ბრიტანეთიშ ზუღაშმელენი ტერიტორიეფი == გოართოიანაფილი ომაფეშ 14 ზუღაშმელენი ტერიტორია რე: {| class="Shortable wikitable" ! № !! შილა !! გერბი !! ტერიტორია !! ორენი !! დევიზი !! ფართობი !! მახორობა !! ნანანოღა |- valign="top" | 1 | [[ფაილი:Flag of Anguilla.svg|50px]] | [[ფაილი:Coat_of_arms_of_Anguilla.svg|50px]] | [[ანგილია]] | [[კარიბეფი]]შ დო [[ატლანტიშ ოკიანე]]შ ოორუე ნორთი | ''ჭყანა დო გარზება'' | 146 კმ² (56,4 კვ. მი)<ref name="jncc.gov.uk">http://www.jncc.gov.uk/page-4387 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131214081621/http://jncc.defra.gov.uk/page-4387 |date=2013-12-14 }}</ref> | 13 500<ref>http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/140416/140417/anguilla/</ref> | [[ვალი (ანგილია)|ვალი]] |- valign="top" | 2 | [[ფაილი:Flag of Bermuda.svg|50px]] | [[ფაილი:Coat_of_arms_of_Bermuda.svg|50px]] | [[ბერმუდიშ კოკეფი]] | [[ატლანტიშ ოკიანე|ოორუე ატლანტიშ ოკიანე]] | ''Quo fata ferunt'' ([[ლათინური ნინა|ლათინური]]: "Whither the Fates carry [us]") | 54 კმ² (20,8 კვ. მი)<ref name="data.un.org">http://data.un.org/Data.aspx?d=POP&f=tableCode%3A19</ref> | 64 000 (2007 ეჭარუათ)<ref>http://www.jncc.gov.uk/page-4393 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225035542/http://jncc.defra.gov.uk/page-4393 |date=2018-12-25 }}</ref> | [[ჰამილტონი (ბერმუდიშ კოკეფი)|ჰამილტონი]] |- valign="top" | 3 | [[ფაილი:Flag of the British Antarctic Territory.svg|48px|border]] | [[ფაილი:Coat_of_arms_of_the_British_Antarctic_Territory.svg|50px]] | [[გოართოიანაფილი ომაფეშ ანტარქტიდული ტერიტორია]] | [[ანტარქტიდა]] | ''რკუალა დო მეგორაფა'' | 1 709 400 კმ² (660 000 კვ. მი)<ref name="jncc.gov.uk"/> | 50 ზოთონჯის; 400 ზარხულს<ref>http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/140416/140419/british_antarctic_territory/</ref> | [[როზერიშ ორკუალე დგჷმილი|როზერი]] (თარი ბაზა) |- valign="top" | 4 | [[ფაილი:Flag of the British Indian Ocean Territory.svg|50px]] | [[ფაილი:Coat_of_arms_of_the_British_Indian_Ocean_Territory.svg|50px]] | [[გოართოიანაფილი ომაფეშ ინდოეთიშ ოკაინეშ ტერიტორია]] | [[ინდოეთიშ ოკიანე]] | ''In tutela nostra Limuria'' ([[ლათინური ნინა|ლათინური]]: "[[ლემურია]] is in our charge") | 46 კმ² (18 კვ. მი)<ref>http://www.jncc.gov.uk/page-4399 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225035535/http://jncc.defra.gov.uk/page-4399 |date=2018-12-25 }}</ref> | 3000 გ. ს დო ააშ-იშ ოურდუმე პერსონალი.<ref>http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/140416/140420/british_indian_ocean_territory/</ref> | [[დიეგო-გარსია]] (ბაზა) |- valign="top" | 5 | [[ფაილი:Flag of the British Virgin Islands.svg|50px]] | [[ფაილი:Coat_of_arms_of_the_British_Virgin_Islands.svg|50px]] | [[გოართოიანაფილი ომაფეშ ვირჯინიშ კოკეფი]] | [[კარიბეფი]]შ დო ატლანტიშ ოკიანეშ ოორუე ნორთი | ''Vigilate'' ([[ლათინური ნინა|ლათინური]]: "Be watchful") | 153 კმ² (59 კვ. მი)<ref>http://www.jncc.gov.uk/page-4395 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101013125659/http://www.jncc.gov.uk/page-4395 |date=2010-10-13 }}</ref> | 27 000 (2005 ეჭარუათ)<ref>http://www.jncc.gov.uk/page-4395 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101013125659/http://www.jncc.gov.uk/page-4395 |date=2010-10-13 }}</ref> | [[როუდ-ტაუნი]] |- valign="top" | 6 | [[ფაილი:Flag of the Cayman Islands.svg|50px]] | [[ფაილი:Coat of arms of Cayman Islands.svg|50px]] | [[კაიმანიშ კოკეფი]] | [[კარიბეფი]]შ დო ატლანტიშ ოკიანეშ ოორუე ნორთი | ''He hath founded it upon the seas'' | 259 კმ² (100,0 კვ. მი)<ref>http://www.jncc.gov.uk/page-4396 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121012202625/http://jncc.defra.gov.uk/page-4396 |date=2012-10-12 }}</ref> | 53 252 (2006 ეჭარუათ)<ref>http://www.jncc.gov.uk/page-4396 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121012202625/http://jncc.defra.gov.uk/page-4396 |date=2012-10-12 }}</ref> | [[ჯორჯტაუნი (კაიმანიშ კოკეფი)|ჯორჯტაუნი]] |- valign="top" | 7 | [[ფაილი:Flag of the Falkland Islands.svg|50px]] | [[ფაილი:Coa Falkland.svg|50px]] | [[ფოლკლენდიშ კოკეფი]] | [[ატლანტიშ ოკიანე]]შ ობჟათე ნორთი | ''კორინი დო ნება'' | 12 173 კმ² (4700 კვ. მი)<ref name="data.un.org"/> | 2955 (2006 ეჭარუათ)<ref>http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/140416/140425/falkland_islands/</ref> | [[პორტ-სტენლი]] |- valign="top" | 8 | [[ფაილი:Flag of Gibraltar.svg|48px|border]] | [[ფაილი:Coat of arms of Gibraltar1.svg|50px]] | [[გიბრალტარი]] | [[პირენეშ ჩქონი]] | ''Nulli expugnabilis hosti'' ([[ლათინური ნინა|ლათინური]]: "No enemy shall expel us") | 6,5 კმ² (2,5 კვ. მი)<ref>http://www.jncc.gov.uk/page-4400 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131217051227/http://jncc.defra.gov.uk/page-4400 |date=2013-12-17 }}</ref> | 28 800 (2005)<ref>http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/140416/140426/gibraltar/</ref> | [[გიბრალტარი]] |- valign="top" | 9 | [[ფაილი:Flag of Montserrat.svg|50px]] | [[ფაილი:Coat of arms of Montserrat.svg|50px]] | [[მონსერატი]] | [[კარიბეფი]]შ დო ატლანტის ოკიანეშ ოორუე ნორთი | ''Each Endeavouring, All Achieving'' | 101 კმ² (39 კვ. მი)<ref>http://www.jncc.gov.uk/page-4397 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101013130002/http://www.jncc.gov.uk/page-4397 |date=2010-10-13 }}</ref> | 4655 (2006 ეჭარუათ)<ref>http://www.jncc.gov.uk/page-4397 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101013130002/http://www.jncc.gov.uk/page-4397 |date=2010-10-13 }}</ref> | [[პლიმუთი (მონსერატი)|პლიმუთი]] (მეტებული რე ვულკანიშ ეშაგორგოთიშ უკული, დე-ფაქტო ნანანოღა [[ბრეიდსი (მონსერატი)|ბრეიდსი]]) |- valign="top" | 10 | [[ფაილი:Flag of the Pitcairn Islands.svg|50px]] | [[ფაილი:Coat_of_arms_of_the_Pitcairn_Islands.svg|50px]] | [[პიტკერნიშ კოკეფი]] | [[რჩქალი ოკიანე]] | «Come ye Blessed» | 45 კმ² (17 კვ. მი)<ref>http://www.jncc.gov.uk/page-4405 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225035546/http://jncc.defra.gov.uk/page-4405 |date=2018-12-25 }}</ref> | 51 (2008)<ref>http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/140416/140428/pitcairn_islands__pitcairn__henderson__ducie_and_o/</ref> | [[ადამსტაუნი (პიტკერნიშ კოკეფი)|ადამსტაუნი]] |- valign="top" | 11 | [[ფაილი:Flag of Saint Helena.svg|50px]] | [[ფაილი:Coat of arms of Saint Helena.svg|50px]] | [[წიმინდე ელენე, ამაღალება დო ტრისტანი-და-კუნია]]; | [[ატლანტიშ ოკიანე]]შ ობჟათე ნორთი | ''ართგური დო უზაბაკე'' (წმ. ელენე)<br />''Our faith is our strength'' (ტრისტანი-და-კუნია) | 122 კმ² (47 კვ. მი)<ref>http://www.jncc.gov.uk/page-4403 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101013125846/http://www.jncc.gov.uk/page-4403 |date=2010-10-13 }}</ref> | 4000 (2007)<ref>http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/140416/140429/st_helena_and_st_helena_dependencies__islands_of_s/</ref> | [[ჯეიმსტაუნი (წიმინდე ელენეშ კოკი)|ჯეიმსტაუნი]] |- valign="top" | 12 | [[ფაილი:Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg|50px]] | [[ფაილი:Coat of arms of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg|50px]] | [[ობჟათე გეორგია დო ობჟათე სენდვიჩიშ კოკეფი]] | [[ატლანტიშ ოკიანე]]შ ობჟათე ნორთი | ''Leo terram propriam protegat'' ([[ლათინური ნინა|ლათინური]]: "Let the lion protect his own land") | 4066 კმ² (1570 კვ. მი)<ref>http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact92/wf930224.txt {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131120443/http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact92/wf930224.txt |date=2016-01-31 }}</ref> | 99<ref>http://population.mongabay.com/population/south-georgia-and-the-south-sandwich-islands/3426466/grytviken {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717220158/http://population.mongabay.com/population/south-georgia-and-the-south-sandwich-islands/3426466/grytviken |date=2011-07-17 }}</ref> | [[კინგ ედუარდ პონტი]]/[[გრიუტვიკენი]] |- valign="top" | 13 | [[ფაილი:Flag of the United Kingdom.svg|50px]] | [[ფაილი:Royal Coat of Arms of the United Kingdom (HM Government).svg|50px]] | [[აკროტირი დო დეკელია]] | [[სქირონაშქა ზუღა]] ([[კვიპროსი]]) | ''Dieu et mon droit'' ([[ფრანგული ნინა|ფრანგული]]: "God and my right") | 255 კმ² (98 კვ. მი)<ref>http://www.jncc.gov.uk/page-4413 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225035556/http://jncc.defra.gov.uk/page-4413 |date=2018-12-25 }}</ref> | 14 000 (გოხოლაფირო გვერდი — ბრიტანალი ოურდუმე პერსონალი); | [[ეპისკოპი]] |- valign="top" | 14 | [[ფაილი:Flag of the Turks and Caicos Islands.svg|50px]] | [[ფაილი:Coat of arms of the Turks and Caicos Islands.svg|50px]] | [[ტერქსიშ დო კაიკოსიშ კოკეფი]] | [[კარიბეფი]]შ დო [[ატლანტიშ ოკიანე]]შ ოორუე ნორთი | «Beautiful By Nature, Clean By Choice» | 430 კმ² (166 კვ. მი)<ref>http://www.jncc.gov.uk/page-4398 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120912201720/http://jncc.defra.gov.uk/page-4398 |date=2012-09-12 }}</ref> | 32 000 (2006 ეჭარუათ)<ref>http://www.jncc.gov.uk/page-4398 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120912201720/http://jncc.defra.gov.uk/page-4398 |date=2012-09-12 }}</ref> | [[კოკბერნ-ტაუნი]] |} == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{კოლონიზატორი სახენწჷფოეფი}} [[კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ ზუღაშმელენი ტერიტორიეფი]] [[კატეგორია:დოჸუნელი ტერიტორიეფი]] g0fxwu3ugxiznoq88khkp3ordoemh06 0 30332 254915 249490 2026-11-12T02:27:45Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254915 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ართული |ოდაბადური ჯოხო = {{Lang-ru|''Сахалинская область''}} |მარგალური ჯოხო = სახალინიშ ოლქი |პანორამა = Yuzhno-Sakhalinsk, Sakhalin Oblast, Russia - panoramio (1).jpg |შილა = Flag of Sakhalin Oblast.svg |გერბი = Sakhalin Oblast Coat of Arms.svg |ქიანა = რუსეთი |ჰიმნი = |სტატუსი =[[რუსეთიშ ფედერალური მონწყუალა|რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტი]] |მიშმურს = [[შორი ბჟაეიოლიშ ფედერალური ოკრუგი]]შ აკოდგინალუაშა |ფორჷნს = |ნანანოღა= [[იუჟნო–სახალინსკი]] |შხუ ნოღა = |შხუ ნოღეფი= |თარიღი = [[1953]] |მადუდე =გუბერნატორი:<br />ვალერი ლიმარენკო |მადუდე 2 = |ედპ = |ედპ წანა= |ედპ აბანი = |ედპ აშმ = |ნინა =[[რუსული ნინა|რუსული]] |ნინეფი = |მახორობა =489 638 |ეჭარუაშ წანა =2019 |აბანი მახორობათ =72-ა |ერუანული აკოდგინალუა = |მეჭედალა = |კონფესია = |ფართობი =87 100 |აბანი ფართობით =40-ა |ფართობიშ პროცენტი = |მაქსიმალური სიმაღალა = |ოშქაშე სიმაღალა = |მინიმალური სიმაღალა = |განედი = |გრძედი = |რუკა= Map of Russia (2014–2022) - Sakhalin Oblast.svg |ბორჯიშ ორტყაფუ= [[UTC+8]] |აბრევიატურა = |ISO = RU-SAK |FIPS= |ოტელეფონე კოდი = |ოფოსტე ინდექსეფი = |ინტერნეტ-დომენი = |ოავტომობილე ონომერე შანეფი = |საიტი = |კატეგორია ვიკიოწკარუეს = |პარამეტრი1 = |მიკოღანკუა = }} '''სახალინიშ ოლქი''' ({{Lang-ru|''Сахалинская область''}}) - ოლქი [[რუსეთი|რუსეთიშ ფედერაციას]]. მიშურს [[შორი ბჟაეიოლიშ ფედერალური ოკრუგი|შორი ბჟაეიოლიშ ფედერალური ოკრუგშა]]. ოლქიქ დირსხუ [[1932]] წანაშ [[20 გჷმათუთა]]ს. ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი - [[იუჟნო–სახალინსკი]]. == გეოგრაფია == სახალინიშ ოლქის ოსქირონე მეძობელეფი ვაჸუნს. ზუღათ უხურგანს [[პრიმორიეშ აკანი|პრიმორიეშ]], [[კამჩატკაშ აკანი|კამჩატკაშ]] დო [[ხაბაროვსკიშ აკანი|ხაბაროვსკიშ]] აკანეფი, თაშნეშე [[იაპონია]]. == მახორობა == 2002 წანაშ მუნაჩემეფიშ მეჯინათ, ოლქის ოხორანს: * [[რუსეფი]] – 84,3 %. * [[კორეალეფი]] – 5,4 %. * [[უკრაინალეფი]] – 4,0 %. * [[თათარეფი]] - 1,25 %. * [[ბელარუსეფი]] – 1,0 %. == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.adm.sakhalin.ru/ სახალინიშ ოლქიშ ადმინისტრაცია] * [http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=65 სახალინიშ ოლქი კატალოგის "Вся Россия"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014142544/http://www.terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=65 |date=2008-10-14 }} * [http://www.sakhalin.ru/ სახალინი დო კურილიაშ კოკეფი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125001300/http://www.sakhalin.ru/ |date=2021-01-25 }} * [https://web.archive.org/web/20191015030426/https://sakh.com/ Сахалинский портал Sakh.com] * [http://www.tia-ostrova.ru/ ТИА "Острова"] * [http://www.sakhmap.ru/ Электронная карта области для GPS навигации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090315095823/http://sakhmap.ru/ |date=2009-03-15 }} {{Commonscat|Sakhalin Oblast|სახალინიშ ოლქი}} {{რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფი}} [[კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ ოლქეფი]] 1sqky6l0640cncdwl7b52m3b40y9k97 0 30872 254899 242574 2026-11-11T23:33:12Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254899 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | ჯოხო = დიმიტრი მედვედევი<br />{{lang-ru|Дмитрий Анатольевич Медведев}} | სურათი= Dmitry Medvedev 2016.jpg | სურათიშ ზჷმა =250პქ | მუკნაჭარა სურათიშ თუდო= | ხეშმოჭარუა = Signature of Dmitry Medvedev.svg | რანწკი = [[ფაილი:Emblem Security Council of Russia.svg|25პქ]] [[რუსეთი]]შ [[რუსეთიშ უშქურანჯობაშ სხუნუ|უშქურანჯობაშ სხუნუშ]] მადუდეშ მოაბანე [[ფაილი:Flag of Russia.svg|25პქ]] | პოსტი დეკინჷ = [[16 ღურთუთა]], [[2020]] | პოსტი დიტუ = | ვიცე-პრეზიდენტი = | მონარქი = | პრეზიდენტი = | კანცლერი = | პრემიერ-მინისტრი = | დუდმახვენჯი= | წიმოხონი= | მონძე = | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი დო ხანი|1965|9|14}} | დაბადებაშ აბანი= [[სანქტ-პეტერბურგი|ლენინგრადი]], [[რუსეთიშ სფსრ]] | ღურაშ თარიღი = | ღურაშ აბანი= | ღურაშ ბაძაძი = | ნთხორუ აბანი = | მენოღალობა ={{შილა|სსრრ}} →{{შილა|რუსეთი}} | ერუანობა =[[რუსეფი|რუსი]] | ოგიშაგორაშე ოლქი = | მუმა =ანატოლი მედვედევი | ნანა =იულია შაპოშნიკოვა | ალმასქუ =სვეტლანა მედვედევა <small>(დეგ.1994 წანას)</small> | სქუალეფი=ილია მედვედევი | გონათაფა = | ომენცარე ხარისხი =იურიდიულ მენცარობეფიშ კანდიდატი | პროფესია =იურისტი | საქვარუა = | რელიგია =[[რუსეთიშ მართლმადიდებელი ოხვამე|მართლმადიდებელი]] | ჯილდოეფი ={{დიდებაშ ორდენი (სომხეთი)}} | პარტია = [[სრკპ]] <small>(1991 წანაშახ)</small><br>„[[ართოიანი რუსეთი]]“ <small>(2005 წანაშე)</small> | ვებ-საიტი=[http://da-medvedev.ru ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] | მიკოღანკუა= | რანწკი2 = [[ფაილი:Government.ru logo.svg|25პქ]] [[რუსეთი]]შ [[პრემიერ-მინისტრი]] [[ფაილი: Flag of Russia.svg|25პქ]] | პოსტი დეკინჷ2 = [[8 მესი]], [[2012]] | პოსტი დიტუ2=[[15 ღურთუთა]], [[2020]] | წიმოხონი2 =[[ვლადიმერ პუტინი]] | მონძე2 = | პრეზიდენტი2=[[ვლადიმერ პუტინი]] | მონარქი2 = | კანცლერი2 = | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | დუდმახვენჯი2= | რანწკი3 = [[ფაილი:Standard of the President of the Russian Federation.svg|25პქ]] [[რუსეთი]]შ 2-ა [[რუსეთიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] [[ფაილი:Flag of Russia.svg|25პქ]] | პოსტი დეკინჷ3 = [[7 მესი]], [[2008]] | პოსტი დიტუ3 =[[7 მესი]], [[2012]] | წიმოხონი3 = [[ვლადიმერ პუტინი]] | მონძე3 = [[ვლადიმერ პუტინი]] | პრეზიდენტი3 = | მონარქი3= | კანცლერი3 = | პრემიერ-მინისტრი3=[[ვლადიმერ პუტინი]] | დუდმახვენჯი3= | რანწკი4 = | პოსტი დეკინჷ4 = | პოსტი დიტუ4 = | წიმოხონი4 = | მონძე4 = | პრეზიდენტი4 = | მონარქი4 = | კანცლერი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | დუდმახვენჯი4= | რანწკი5 = | პოსტი დეკინჷ5 = | პოსტი დიტუ5 = | წიმოხონი5 = | მონძე5 = | პრეზიდენტი5 = | მონარქი5 = | კანცლერი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= | დუდმახვენჯი5= }} [[File:Dmitry Medvedev and Dozhd 2.jpg|thumb]] '''დიმიტრი მედვედევი''' ({{lang-ru|Дмитрий Анатольевич Медведев}}; დ. [[14 ეკენია]], [[1965]]) — [[რუსეფი|რუსი]] პოლიტიკოსი, [[რუსეთი]]შ [[პრემიერ-მინისტრი]] [[2012]] წანაშ [[8 მესი]]შე [[2020]] წანაშ [[15 ღურთუთა]]შახ. ქიანაშ [[რუსეთიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] [[2008]]-[[2012]] წანეფს. რუსეთიშ მაართა ვიცე-პრემიერი [[2005]]-[[2008]] წანეფს. [[ვლადიმერ პუტინი]]შ მასუმა ინაუგურაციაშ დღას უკვე მოქიმინჯე პრეზიდენტიქ წჷმარინუ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტიშა<ref>[http://www.radiotavisupleba.ge/archive/geo-news/latest/1001/1001.html?id=24573054 პუტინმა პრემიერ-მინისტრად მედვედევი წარადგინა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151101233207/http://www.radiotavisupleba.ge/archive/geo-news/latest/1001/1001.html?id=24573054 |date=2015-11-01 }}</ref>. [[2020]] წანაშ [[16 ღურთუთა]]შე [[რუსეთი]]შ [[რუსეთიშ უშქურანჯობაშ სხუნუ|უშქურანჯობაშ სხუნუშ]] მადუდეშ მოაბანე<ref>{{cite web|url=https://meduza.io/news/2020/01/16/mihail-mishustin-naznachen-premier-ministrom-rossii-dmitriy-medvedev-zanyal-post-zamestitelya-predsedatelya-sovbeza|title=Михаил Мишустин назначен премьер-министром России. Дмитрий Медведев занял пост заместителя председателя Совбеза|publisher=[[Meduza]]|date=16 января 2020|accessdate=16 января 2020}}</ref>. == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{commons|Дмитрий Анатольевич Медведев}} {{რუსეთიშ პრეზიდენტეფი}} {{DEFAULTSORT:მედვედევი, დიმიტრი}} [[კატეგორია:რუსეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი]] [[კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსეფი]] [[კატეგორია:რუსი იურისტეფი]] [[კატეგორია:რუსეთიშ პრეზიდენტეფი]] [[კატეგორია:რუსეთიშ უშქურანჯობაშ სხუნუშ მაკათურეფი]] [[კატეგორია:„ართოიანი რუსეთიშ“ მაკათურეფი]] noxlb927e8q5vldrb1ts8o9yzcoumqf 0 32916 254908 251037 2026-11-12T00:55:43Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254908 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა2 |ოდაბადური ჯოხო = {{lang|ru|''Луганская Народная Республика''}} |ედომუშამი ჯოხო = ლუგანსკიშ ოკათე რესპუბლიკა |ჯოხო = {{lang|uk|''Луганська Народна Республіка''}} |შილა = Flag of the Lugansk People's Republic (Official).svg |ალტ შილა = |გერბი = Coat of arms of Lugansk People's Republic.svg |სიმბოლოშ ტიპი = გერბი |რუკა = Location of Lugansk People's Republic.png |ალტ რუკა = |რუკა2 = |ალტ რუკა2 = |ერუანული დევიზი = |დევიზი მარგალურო = |ერუანული ჰიმნი = |ოფიციალური ნინეფი = {{hlist |[[რუსული ნინა|რუსული]] |[[უკრაინული ნინა|უკრაინული]]}}<ref>[http://www.obzor.lg.ua/news/konstitutsiya35989 Конституция Луганской Народной Республики]</ref> |ეთნოქორონიმი = |ეთნიკური ბუნეფი = |ნანანოღა = [[ლუჰანსკი]] |უდიდაში ნოღეფი = [[ლუგანსკი]], [[ალჩევსკი]], [[სტახანოვი]] |თარობაშ ტიპი = [[ოპრეზიდენტე რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ ტიტული1 = [[ლუგანსკიშ ოაკთე რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ ჯოხო1 = [[იგორ პლოტნიცკი]] |ლიდერიშ ტიტული2 = |ლიდერიშ ჯოხო2 = |კანონმადვალუ ორგანო = |ზოხორინალაშ ტიპი = ზოხორინალა უკრაინაშე |შანულამი მოლინა1 = გჷმაცხადჷ |მოლინაშ თარიღი1 = 2014 წანაშ 12 მესი |შანულამი მოლინა2 = |მოლინაშ თარიღი2 = |ფართობიშ აბანი = |ფართობი = |წყარიშ პროცენტალა = |მახორობაშ ფასება = 1 497 170 <ref>[http://www.gkslnr.su/files/chisl_0516.pdf Постоянное население // Численность населения по состоянию на 1 июня 2016 года по Луганской Народной Республике (Государственный комитет статистики ЛНР)]</ref> |მახორობაშ ეჭარუა = |მახორობაშ ეჭარუაშ წანა = |მახორობაშ მეჭედალა = |მახორობაშ მეჭედალაშ აბანი = |ედპ-შ ჸუპ = |ედპ-შ ჸუპ-იშ წანა = |ედპ-შ ჸუპ ართ შურ მახორუშა = |ედპ-შ ჸუპ ართ შურ მახორუშა აბანი = |ედპ-შ ნომინალი = |ედპ-შ ნომინალიშ წანა = |ედპ-შ ნომინალი ართ შურ მახორუშა = |აგი-შ წანა = |აგი-შ თირუა = |აგი = |აგი-შ სქოლიო = |აგი-შ აბანი = |ჯინიშ წანა = |ჯინიშ თირუა = |ჯინი = |ჯინიშ სქოლიო = |ჯინიშ აბანი = |ვალუტა = [[რუსული რუბლი]] |ვალუტაშ კოდი = RUB |ბორჯიშ ორტყაფუ =[[UTC+3]] |UTC-იშ გინოკინა = |ბორჯიშ ორტყაფუ DST = |UTC-იშ გინოკინა DST-შა = |ყარაფიშ ჸურენალა = |ოტელეფონე კოდი = |ქიანაშ ჟილენი დონეშ დომენი = }} '''ლუგანსკიშ ოკათე რესპუბლიკა''' ({{lang-ru|Луганская Народная Республика;}} {{lang-uk|Луганська Народна Республіка}}) — მუშითგჷმოცხადაფილი რესპუბლიკა [[უკრაინა]]შ ბჟაეიოლ ნორთის, [[ლუჰანსკიშ ოლქი|ლუჰანსკიშ ოლქის]]. ლუჰანსკიშ ოლქიშ დიდ ნორთის ასეშო [[კიევი]] აკონტროლენს. უკრაინა დო უკრაინული კონსტიტუცია [[2014]] წანაშ პირელს მანჯაფილჷ რეფერენდუმს ვაღიარენს დო ლორ-ს უკრაინაშ ნორთო კოროცხჷნს, ნამუთ ასეშო, [[რუსეთი]]შით რე ოკუპირაფილი.<ref>[http://zakon.rada.gov.ua/go/254-VIII Постановление о признании отдельных районов, городов, поселков и сел Донецкой и Луганской областей временно оккупированными территориями] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2014 წანაშ 12 მესის, ლუგანსკიშ ოკათე რესპუბლიკაშ დე-ფაქტო ხეშუულობაქ გჷმაცხადჷ, ნამჷ-და თიმ წანაშ 11 მესის ლუგანსკიშ ოკათე რესპუბლიკაშ მუშითგიშარკვიებაშ რეფერენდუმს გიშმაგორალეფიშ 96,2%-ქ ხონარი რეგიონიშ ზოხორინალაშ დო ახალი რესპუბლიკაშ გოჭყაფას მეჩჷ.<ref>[http://itar-tass.com/mezhdunarodnaya-panorama/1195149 Главой провозглашенной Луганской народной республики избран Валерий Болотов].[[ ИТАР-ТАСС]]</ref> თეშ უკული ლორ-შ ხეშუულობაქ [[რუსეთი|რუსეთწკჷმა]] მესვარუაშ დო [[დონეცკიშ ოკათე რესპუბლიკა|დონეცკიშ ოკათე რესპუბლიკაწკჷმა]] კონფედერაცია „ნოვორასიას“ ({{lang-ru|Новороссия}})<ref>[http://www.gazeta.ru/politics/news/2014/05/12/n_6147029.shtml «Донецкая Народная Республика» хочет объединиться с Луганской областью]</ref> დოართოიანაფაშ კორინი გჷმოთქუ. [[2014]] წანაშ 11 მანგის, ლორ-ქ [[რუსეთი|რუსეთის]] დო 14 შხვა სახენწჷფოს მუნეფიშ ზოხორინალაშ აღიარაფა ქოთხუ.<ref>[http://itar-tass.com/mezhdunarodnaya-panorama/1253083 Луганская Народная Республика обратилась к России с просьбой о признании её независимости]</ref> ასეშო '''ლორ''' აღიარჷ ხვალე [[ობჟათე ოსეთიშ ავტონომიური ოლქი|ობჟათე ოსეთიქ]] დო [[დონეცკიშ ოაკთე რესპუბლიკა|დონეცკიშ ოკათე რესპუბლიკაქ]].<ref>[http://www.aif.ru/politics/world/1190267 Южная Осетия признала независимость Луганской народной республики | В мире | Политика | Аргументы и Факты]</ref><ref>[http://www.bfm.ru/news/261867 Южная Осетия признала независимость Луганской народной республики]</ref><ref>[http://www.eastkorr.net/politika/yuzhnaya-osetiya-priznala-nezavisimost-luganskoi-narodnoi-respubliki Южная Осетия признала независимость Луганской народной республики | EastKorr — Восточный корреспондент] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923232733/http://www.eastkorr.net/politika/yuzhnaya-osetiya-priznala-nezavisimost-luganskoi-narodnoi-respubliki |date=2015-09-23 }}</ref><ref>[http://lenta.ru/news/2014/06/17/independence/ Lenta.ru: Бывший СССР: Украина: Южная Осетия признала независимость ЛНР]</ref><ref>[http://news.tut.by/world/403531.html Южная Осетия признала независимость Луганской народной республики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208064204/http://news.tut.by/world/403531.html |date=2015-12-08 }}</ref> უკრაინაშ ხეშუულობა ლორ-იშ მოხუჯეეფს ტერორისტეფო დო სეპარატისტეფო მირჩქინანს დო თინეფიშ სააწმარენჯო ანტიტერორისტულ ოპერაციას მანჯენს (ოერეფოშკაშე კათაფათ გაჩერდჷ 2014 წანაშ ეკენიას დო 2015 წანაშ დაჭყაფუს). ოპერაციაშ დაჭყაფუშ პერიოდიშ აბანობური საოლქე სხუნუშ დეპუტატეფქ გაცხადეს, ნამჷ-და უკრაინაქ პატი ცას ოკო ლუგანსკის მახრუ კათაშ ნებას<ref>[http://oblrada.lg.ua/content/zayavlenie-prezidiuma-luganskogo-oblastnogo-soveta-4 Заявление президиума Луганского областного совета] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200607230019/https://www.oblrada.lg.ua/content/zayavlenie-prezidiuma-luganskogo-oblastnogo-soveta-4 |date=2020-06-07 }}. Официальный сайт <nowiki/>[[Луганский областной совет|Луганского облсовета]](12 мая 2014).</ref> დო დახასიათეს ოპერაცია მუჭოთ „ტერორისტული“ დო მუნეფიშ კათაშ სააწმარენჯო ქიმინჯეფო.<ref>[http://www.rosbalt.ru/ukraina/2014/05/15/1268853.html Облсовет Луганщины готов ко всему — Росбалт.ру] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140521042631/http://www.rosbalt.ru/ukraina/2014/05/15/1268853.html |date=2014-05-21 }}</ref><ref>[http://oblrada.lg.ua/content/dialog-ili-ultimatum Диалог или ультиматум? | Луганский областной совет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140519030526/http://oblrada.lg.ua/content/dialog-ili-ultimatum |date=2014-05-19 }}</ref> == თაშნეშე ქოძირით == * [[დონეცკიშ ოაკთე რესპუბლიკა]] * [[იგორ პლოტნიცკი]] == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://glava-lnr.su/tegi/luganskaya-narodnaya-respublika ლუგანსკიშ ოკათე რესპუბლიკაშ დე-ფაქტო პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160809141301/http://glava-lnr.su/tegi/luganskaya-narodnaya-respublika |date=2016-08-09 }} * [http://cxid.info/tag/luganskaya-narodnaya-respublika ლუგანსკიშ ოკათე რესპუბლიკაშ სიახალეეფი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160829051603/http://cxid.info/tag/luganskaya-narodnaya-respublika |date=2016-08-29 }} == სქოლიო == {{სქოლიო|2}} {{მუშითგჷმოცხადაფილი ტერიტორიეფი}} [[კატეგორია:მუშითაღიარაფილი ქიანეფი]] [[კატეგორია:ლუგანსკიშ ოკათე რესპუბლიკა]] [[კატეგორია:ნოვორასია (კონფედერაცია)]] i2czu5j7rsypzrv0ff31vgsy2r6jstf 0 33456 254904 148814 2026-11-12T00:06:04Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254904 wikitext text/x-wiki {| style="border: 1px solid #AAAAAA; clear: right; float: right; font-size: 90%; margin-bottom: 0.5em; margin-left: 1em; padding: 0.4em; vertical-align: middle; width: 18em;" class="infobox" |- !style="background-color:#AACCFF; color:black; font-size: 125%; text-align:center;" colspan="2"|თიამისი |- | align="center" colspan="2"|[[File:Kalamas.jpg |300px]] <small>წყარმალუ თიამისი</small> |- !style="text-align:center; background-color:#AACCFF; color:black" colspan="2"|დოხასიათაფა |- |სიგჷრძა |<span style="white-space: nowrap;">115 კმ</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">აუზიშ ფართი</span> |<span style="white-space: nowrap;">1900 კმ²</span> |- !style="text-align:center; background-color:#AACCFF; color:black" colspan="2"|წყარიშ ნადუ |- |ოდუდე |[[პინდოსიშ გვალეფი]] |- |ინაკათუ |<span style="white-space: nowrap;">[[იონიაშ ზუღა]]</span></td> |- !style="text-align:center; background-color:#AACCFF; color:black" colspan="2"|ქიანეფი დო ნოღეფი |- |ქიანეფი |[[File:Flag of Greece.svg|25px]] [[საბერძნეთი]] |- |ნოღეფი |[[პარამიტია]] |} '''თიამისი''' ({{lang-el|Θύαμις}}) — [[წყარმალუ]] [[საბერძნეთი]]ს. სიგინძა 115 კმ, აუზიშ ფართი 1900 კმ². იჭყაფუ [[პინდოსიშ გვალეფი|პინდოსიშ გვალეფს]], [[ოფუტე]] კალპაკიშ ხოლოს. ინაკათუ [[იონიაშ ზუღა]]ს. ==ქოძირით თაშნეშე== *[[საბერძნეთიშ წყარმალუეფიშ ერკებული]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[https://web.archive.org/web/20061104094202/http://www.gtp.gr/Locpage.asp?id=60426 Greek Travel Pages - River Thyamis] lselyso5rsntaxdh6gqpyxs3ugnmyeb 0 33464 254902 148807 2026-11-11T23:46:11Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254902 wikitext text/x-wiki {| style="border: 1px solid #AAAAAA; clear: right; float: right; font-size: 90%; margin-bottom: 0.5em; margin-left: 1em; padding: 0.4em; vertical-align: middle; width: 18em;" class="infobox" |- !style="background-color:#AACCFF; color:black; font-size: 125%; text-align:center;" colspan="2"|ევინოსი |- | align="center" colspan="2"|[[File:Evinos River, Greece - View from the Bania bridge.jpg|300px]] <small>წყარმალუ ევინოსი</small> |- !style="text-align:center; background-color:#AACCFF; color:black" colspan="2"|დოხასიათაფა |- |სიგჷრძა |<span style="white-space: nowrap;">92 კმ</span> |- |<span style="white-space: nowrap;">აუზიშ ფართი</span> |<span style="white-space: nowrap;">1070 კმ²</span> |- !style="text-align:center; background-color:#AACCFF; color:black" colspan="2"|წყარიშ ნადუ |- |ოდუდე |[[ვარდუსია]]შ გვალა |- |ინაკათუ |<span style="white-space: nowrap;"> პატრასიშ ჸუჯი, [[იონიაშ ზუღა]]</span></td> |- !style="text-align:center; background-color:#AACCFF; color:black" colspan="2"|ქიანეფი დო ნოღეფი |- |ქიანეფი |[[File:Flag of Greece.svg|25px]] [[საბერძნეთი]] |- |} '''ევინოსი''' ([[ბერძნული ნინა|ბერძნ]]. Εύηνος) — წყარმალუ ბჟადალ [[საბერძნეთი]]ს. გიშმურს ეტოლიაშ დო აკარნანიაშ ნომიშ ტერიტორიას. იჭყაფუ ვარდუსიაშ გვალეფს, ოფუტე [[არტოტინა]]შ ხოლოს. ევინოსი ინაკათუ [[იონიაშ ზუღა]]შ [[პატრასიშ ჸუჯი]]ს. წყარმალუშ სიგინძა რე 92 კმ. ==ქოძირით თაშნეშე== *[[საბერძნეთიშ წყარმალუეფიშ ერკებული]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[https://web.archive.org/web/20070218195534/http://www.gtp.gr/Locpage.asp?id=60440 Evinos River on GTP Travel Pages] (ინგლისურო დო ბერძნულო) 7p6q93kscnrkie5qzhcidayld0ka11u 0 34191 254916 249753 2026-11-12T02:29:10Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254916 wikitext text/x-wiki [[File:Stjosephmirivermap.png|მინი|წყარმალუ სენტ-ჯოზეფი რუკას]] '''სენტ-ჯოზეფი''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ.]] St. Joseph River) რე [[წყარმალუ]] [[ააშ]]ს, ობჟათე [[მიჩიგანი|მიჩიგანს]] დო ოორუე [[ინდიანა]]ს. წყარმალუ სენტ-ჯოზეფიშ სიგჷნძა 332 კმ. რე. წყარმალუ ინაკათუ [[მიჩიგანი (ტობა)|მიჩიგანიშ ტობას]]. უდიდაშ [[ნადუ]]ეფ რე: ქოულდვოთერი, ფონ-რივერი, ელკჰარტი, ჭიჭე ელკჰარტი, როკი-რივერი დო შხვეფი. ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commons category|St. Joseph River (Lake Michigan)}} * [http://www.fotsjr.org Friends of the St. Joe River Association, Inc. (FotSJR)] * [http://www.stjoeriver.net Saint Joseph River Watershed Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418044051/http://stjoeriver.net/ |date=2021-04-18 }} * [http://www.michigan.gov/dnr/0,1607,7-153-10364_19092_19098---,00.html St. Joseph River Interstate Anadromous Fish Project] * [http://www.michigandnr.com/publications/pdfs/ifr/ifrlibra/special/abstracts/spec24abst.htm Michigan DNR Fisheries Special Report No. 24--Executive Summary on the Saint Joseph River] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030103043010/http://www.michigandnr.com/PUBLICATIONS/PDFS/ifr/ifrlibra/Special/abstracts/spec24abst.htm |date=2003-01-03 }} * [http://waterdata.usgs.gov/mi/nwis/uv/?site_no=04102500 USGS Paw Paw River Flow Data at Riverside, Michigan (The Paw Paw is the last major tributary of the Saint Joseph before it flows into Lake Michigan)] * [http://waterdata.usgs.gov/mi/nwis/uv/?site_no=04101500 USGS St. Joseph River Flow Data at Niles, Michigan] * [http://waterdata.usgs.gov/mi/nwis/uv/?site_no=04099000USGS USGS St. Joseph River Flow Data at Mottville, Michigan] * [http://waterdata.usgs.gov/mi/nwis/uv/?site_no=04097500 USGS St. Joseph River Flow Data at Three Rivers, Michigan] * [http://waterdata.usgs.gov/mi/nwis/uv/?site_no=04096405 USGS St. Joseph River Flow Data at Burlington, Michigan] * [https://web.archive.org/web/20161222102926/http://sbpark.org/parks/east-race-waterway/ East Race Waterway - South Bend Parks and Recreation] [[კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი]] {{მერკე}} 0jjizwyyfs0inltyptycy9gdf7yuu84 0 34583 254896 247391 2026-11-11T22:50:48Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254896 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მენცარი | ჯოხო = ფერდინანდ ფრედერიკ ანრი მუასანი | ოდაბადური ჯოხო = [[ფრანგული ნინა|ფრანგ.]] Ferdinand Frédéric Henri Moissan | ფოტო =Henri Moissan.jpg | სიგანა =250პქ | მუკნაჭარა = | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|28|9|1852}} | დაბადებაშ აბანი = [[პარიზი]], [[საფრანგეთი]] | ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1907|2|20|1852|9|28}} | ღურაშ აბანი = პარიზი, საფრანგეთი | მენოღალობა = {{შილა|საფრანგეთი}} | ომენცარე სფერო = [[ქიმია]] | მუშობაშ აბანი = [[სორბონა]] | ალმა-მატერი = Collège de Meaux<br>École Pratique des Haute Études | ომენცარე ხემანჯღვერი = პიერ პოლ დიერენი | ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი = | ჩინებული რე მუჭოთ = | ჯილდოეფი დო პრემიეფი =[[დევიშ მენდალი]] (1896)<br>[[ელიოტ კრესონიშ მენდალი]] (1898)<br>[[ნობელიშ პრემია]] ქიმიას (1906) | ხეშმოჭარუა = Henri Moissan signature 2.jpg | სიგანა = | საიტი = }} '''ფერდინანდ ფრედერიკ ანრი მუასანი''' ([[ფრანგული ნინა|ფრანგ.]] Ferdinand Frédéric Henri Moissan; დ. [[28 ეკენია]], [[1852]], [[პარიზი]], [[საფრანგეთი]] — ღ. [[20 ფურთუთა]], [[1907]], პარიზი, საფრანგეთი) — [[ფრანგეფი|ფრანგი]] [[ქიმია|ქიმიკოსი]], ქიმიური ელემენტიშ [[ფთორი]]შ იზოლაციაშ გეშა, გინოჩეს [[ნობელიშ პრემია]] ქიმიაშ დარგის (1906). ==ბიოგრაფია== ==მენცარული რკვიებეფი== ==ლიტერატურა== ==რესურსეფი ინტერნეტის== {{Commons category}} *[https://web.archive.org/web/20100611023348/http://www.scs.uiuc.edu/~mainzv/Web_Genealogy/Info/moissanffh.pdf Scientific genealogy] *[https://web.archive.org/web/20150603215017/http://europeana.eu/portal/search.html?query=who%3A+henri+moissan Books and letters by Henri Moissan in Europeana] [[კატეგორია:ფრანგეფი]] [[კატეგორია:ფრანგი ქიმიკოსეფი]] [[კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი]] [[კატეგორია:ფრანგი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1852]] [[კატეგორია:ნაღურა 1907]] {{მერკე}} 51uogyqhjbr2d2je1rliwz5v7p651lm 0 36571 254906 254806 2026-11-12T00:21:16Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254906 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = ნოღა |მარგალური ჯოხო = იოშქარ-ოლა |ოდაბადური ჯოხო ={{lang-mhr|Йошкар-Ола}} |ქიანა = რუსეთი |დუდალაშ თუდო = |პანორამა =Collage_of_Yoshkar-Ola_(2009).png |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა = |შილა = Flag_of_Yoshkar-Ola_(Mariy-El).png |შილმუკნაჭ = |გერბი =Coat_of_Arms_of_Yoshkar-Ola_(Mariy-El).png |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir =N |lat_deg = 56 |lat_min =37 |lat_sec = 58 |lon_dir = E |lon_deg = 47 |lon_min = 53 |lon_sec = 45 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა =300 |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა = 250 |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = რუსეთიშ ფედერალური მონწყუალა{{!}}რესპუბლიკა |რეგიონი = მარი-ელი |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი = |რაიონი = |მადუდეშ ტიპი = |მადუდე = |დორსხუაფაშ თარიღი = 1584 |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = 1919-შახ - ცარევოკოქშაისკი<br />1928-შახ - კრასნოკოქშაისკი |სტატუსი-შე = 1781 |ფართობი = 100,39 |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=90 |კლიმატი=ზჷმიერი |ოფიციალური ნინა= |მახორობა = 276 155 |ეჭარუაშ წანა = 2021 |მეჭედალა = 2750,82 |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = [[რუსეფი]], [[მარიალეფი]], [[თათარეფი]] |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ = +3 |DST = |ოტელეფონე კოდი = +7 8362 |ოფოსტე ინდექსი = 424000—424045 |ოავტომობილე კოდი= |საიტი = www.i-ola.ru |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Yoshkar-Ola |add1n= |add1= }} '''იოშქარ-ოლა''' ({{lang-mhr|йошкар}} — ჭითა, {{lang-mhr|ола}} — ნოღა — ''ჭითა ნოღა'', მოჯვ. {{lang-mhr|Царь-ола}}, {{lang-mhr|Царла}}, {{lang-mhr|Чарла}}{{Sfn|ნოღა იოშქარ-ოლა|2004|с=4—55}}) — [[ნოღა]] [[რუსეთი]]ს, [[მარი-ელი|მარი-ელიშ რესპუბლიკაშ]] ნანანოღა. [[მოსკოვი]]შ ბჟაეიოლშე 645 კილომეტრიშ მეძენას. [[1919]] წანაშახ ჯოხოდჷ '''ცარევოკოქშაისკი''', 1919-1928 წწ. — '''კრასნოკოქშაისკი'''. ნოღა რე [[ფინო-უგორული კათეფი]]შ ართ-ართი კულტურული ცენტრი. ==რესურსეფი ინტერნეტის == * [https://web.archive.org/web/20220728083731/https://www.i-ola.ru/ Администрация городского округа «Город Йошкар-Ола»] * [http://gor-sobry-ola.ru Собрание депутатов городского округа «Город Йошкар-Ола»] * [https://web.archive.org/web/20110921105033/http://www.i-ola.ru/userfiles/file/gen_plan_A3_2009.pdf Генеральный план развития городского округа «Город Йошкар-Ола» до 2025 года] * [http://www.12rus.ru/List/15/74/ Очерки о городе Йошкар-Оле и населённых пунктах, вошедших в городскую черту] * [http://mincult12.ru/tourist_ola Интернет-справочник «Йошкар-Ола туристическая»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110830211229/http://mincult12.ru/tourist_ola |date=2011-08-30 }} * [http://visitola.ru Туристический портал Йошкар-Олы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211208151536/https://visitola.ru/ |date=2021-12-08 }} * [http://olacity.ru/ История города Йошкар-Ола в фотографиях] * [http://www.fmap.ru/yoshkar-ola/ Электронная схема движения общественного транспорта Йошкар-Олы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161129131447/http://fmap.ru/yoshkar-ola/ |date=2016-11-29 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:მარი-ელიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი]] otxfaxor8ghwvxm03doia9wswkjv8fu 0 40037 254909 215418 2026-11-12T01:11:54Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254909 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = ნოღა |მარგალური ჯოხო = მისტრა |ოდაბადური ჯოხო ={{lang-el|Μυστράς}} |ქიანა = საბერძნეთი |დუდალაშ თუდო = |პანორამა =Mystras palace.JPG |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა =დესპოტიშ დოხორე |შილა = |შილმუკნაჭ = |გერბი = |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =04 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =23 |lon_sec =00 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა = |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = საბერძნეთიშ პერიფერიეფი{{!}}პერიფერია |რეგიონი = პელოპონესიშ პერიფერია{{!}}პელოპონესი |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი =საბერძნეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა{{!}}პერიფერიული ართული |რაიონი = ლაკონია |მადუდეშ ტიპი = |მადუდე = |დორსხუაფაშ თარიღი = |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = |სტატუსი-შე = |ფართობი = 21,341 |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=310 |კლიმატი= |ოფიციალური ნინა= |მახორობა = 4,265 |ეჭარუაშ წანა = 2011 |მეჭედალა = |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ = +2 |DST = ქო |ოტელეფონე კოდი = 27310 |ოფოსტე ინდექსი = 231 00 |ოავტომობილე კოდი=ΑΚ |საიტი = www.mystrasinn.gr/ |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Mystras |add1n= |add1= }} '''მისტრა''' ({{lang-el|Μυστράς, Μυζηθράς}}) — გომანგარაფილი ნოღა დო ჸოფირი მუნიციპალიტეტი [[საბერძნეთი|საბერძნეთის]], [[პელოპონესიშ ჩქონი]]შ ობჟათეშე [[ლაკონია]]ს. [[2011]] წანაშე, აბანობური მართუალაშ რეფორმაშ შედეგო ნოღა [[სპარტა]]შ მუნიციპალიტეტიშ აკოდგინალუაშა გენშეჸონეს. იდვალუაფჷ [[ტაიგეტი]]შ გვალას, უჯვეშაშ ნოღა [[სპარტა|სპარტაშ]] გოხოლუას. [[XIV ოშწანურა|XIV]]-[[XV ოშწანურა|XV ოშწანურეფს]], ნოღა [[ბიზანტიაშ იმპერია|ბიზანტიური]] [[მორეაშ დესპოტატი]]შ ნანანოღაშ ფუნქციეფს არსულენდჷ, ზუსტას თე პერიოდის რდჷ თიში გოვითარაფაშ კონკი დო კულტურული გოპეულუაშ ბორჯი. [[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალეთიშ იმპერიაშ]] მართუალაშ პერიოდის, მისტრა დოხორელ ტერიტორიათ სქიდუდჷ, მუჟანსჷთ მისტრა ბჟადალარ მოშარეეფს სპარტაშა ოჩირთუდეს. 1830-იან წანეფს, ნოღაქ მახორობაშე ედომუშამო დიჩოლჷ დო თიშე 8 კმ-იშ მოძილათათ, ახალი ნოღა - სპარტიქ დირსხჷ. [[1989]] წანას, მისტრაშ აკნაცჷმეფი, ნამუეფს შქას რე ჯიხაზურგეფი, დოხორეეფი, ოხვამეეფი დო მონასტერეფი, [[იუნესკო]]ქ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტეფიშ ერკებულშა გენშიჸონჷ. ==ქოძირით თაშნეშე== *[[მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== *[https://web.archive.org/web/20050215055434/http://www.gtp.gr/LocPage.asp?id=63561 GTP - Monastery in Mystras] *[https://web.archive.org/web/20050215054008/http://www.gtp.gr/LocPage.asp?id=9740 GTP - Mystras] *[https://web.archive.org/web/20041222110156/http://www.gtp.gr/LocPage.asp?id=9739 GTP - Municipality of Mystras] {{მოსოფელიშ მონძალა|511}} [[კატეგორია:საბერძნეთიშ ნოღეფი]] [[კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ძეგლეფი საბერძნეთის]] 21u6rsrrlenaa0kenlo3ncl9dp14gei 0 40071 254900 240560 2026-11-11T23:39:36Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254900 wikitext text/x-wiki {{ambox | სურათი = [[File:WP-TranslationProject TwoFlags.svg|40პქ]] | ტექსტი = მოჩამილი სტატიას ეჭარილი რე [[რუსეთი|რუსეთიშ ფედერაციაშით]] ოკუპირებული [[დონეცკიშ ოლქი|დონეცკიშ ოლქის]] რინელი ჸოფირებაშენი. ტექსტის შილებე გჷმორინაფილი ორდას ტერმინეფი, ნამუეფჷთ გჷმირინუაფუ საოკუპაციო რეჟიმიშით კონტროლირაფილი ტერიტორიას.<br><small>'''მარგალური ვიკიპედიაშ მერინა ოკუპირებული ტერიტორიეფიშ თემატიკაწკჷმა'''</small><br><small>ოკუპირებულ ტერიტორიეფს რინელი ჸოფირებაშ ეჭარუა ოხვილური რე აკადემიური/ომენცარე ღანკეფშე დო ვიკიპედიაშ მისიაშე - გიჭყას რსული, უგშუკერძაფუ, საავტორო ნებეფშე დუდიშული ენციკლოპედია - გიშნაველი.</small><br><small>[[უკრაინაშ კონსტიტუცია|უკრაინაშ კონსტიტუციაშ]] მეჯინათ, დონეცკიშ ოლქი [[უკრაინა|უკრაინაშ]] აკოდგინალუაშა მიშმალი ტერიტორიული ართული რე, ნამუსჷთ ღებულენს [[გოერო|გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაციათ]]. მუდგა პოლიტიკურ-სამართლებური სისტემა, ნამუთ დონეცკიშ ოლქიშ ოკუპირებული ზონაშ ტერიტორიას რე ფორმირებულინ, რე ვალეგიტიმური დო ვაღიარაფილი [[უკრაინაშ თარობა|უკრაინაშ თარობაშ]] დო სუვერენული სახენწჷფოეფიშ რსული უმენტაშობაშით. }} {{ინფოდაფა ქიანა2 |ოდაბადური ჯოხო = {{lang-ru|Донецкая Народая Республика}}<br />{{lang-uk|Донецька Народна Республіка}} |ედომუშამი ჯოხო = დონეცკიშ ოაკთე რესპუბლიკა |ჯოხო = |შილა = New Donetsk Peoples Republic flag.svg |ალტ შილა = |გერბი = Official Donetsk People's Republic coat of arms.png |სიმბოლოშ ტიპი = გერბი |რუკა = Location_of_Donetsk_People's_Republic.png |ალტ რუკა = |რუკა2 = |ალტ რუკა2 = |ერუანული დევიზი = |დევიზი მარგალურო = |ერუანული ჰიმნი = {{ubl|{{lang|ru|Государственный гимн Донецкой Народной Республики}}|{{transl|ru|Gosudarstvennyy gimn Donetskoy Narodnoy Respubliki}}|"დონეცკიშ ოაკთე რესპუბლიკაშ სახენწჷფო ჰიმნი"}}<br>{{center| }} |ოფიციალური ნინეფი = [[რუსული ნინა|რუსული]]<ref>ოფიციალური რე რუსეთიშ ფედერაციას [[რუსეთიშ კონსტიტუცია]]შ 68.1 ბირგულიშ მეჯინათ.</ref> |ეთნოქორონიმი = |ეთნიკური ბუნეფი = |ნანანოღა = [[დონეცკი]] |უდიდაში ნოღეფი = [[დონეცკი]], [[მაკეევკა]], [[გორლოვკა]] |თარობაშ ტიპი = ოკათე სხუნუ |ლიდერიშ ტიტული1 = მადუდე |ლიდერიშ ჯოხო1 = [[დენის პუშილინი]] |ლიდერიშ ტიტული2 = პრემიერ-მინისტრი |ლიდერიშ ჯოხო2 = ევგენი სოლნცევი |კანონმადვალუ ორგანო = |ზოხორინალაშ ტიპი = დორსხუაფა |შანულამი მოლინა1 = |მოლინაშ თარიღი1 = [[პრო-რუსული არულობა უკრანიას 2014|2014 წანაშ 7 პირელი]]<ref>{{cite news |title=Ukraine crisis: Protesters declare Donetsk 'republic' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26919928 |publisher=BBC News |date=7 April 2014 |access-date=16 October 2022}}</ref><br />(მუჭოთ მუშითაღიარაფილი რესპუბლიკა)<br />[[დონეცკიშ, ლუჰანსკიშ, ხერსონიშ დო ზაპორიჟიაშ ოლქეფიშ ანექსია რუსეთიშით|2022 წანშ 30 ეკენია]]<br />(მუჭოთ რუსეთიშ რესპუბლიკა) |შანულამი მოლინა2 = |მოლინაშ თარიღი2 = |ფართობიშ აბანი = |ფართობი = |წყარიშ პროცენტალა = |მახორობაშ ფასება = 2 318 721 <ref>[http://glavstat.govdnr.ru/pdf/naselenie/chisl_naselenie_0516.pdf Численность населения Донецкой Народной Республики на 1 мая 2016 года (рус.). Главное управление статистики Донецкой Народной Республики.]</ref> |მახორობაშ ეჭარუა = |მახორობაშ ეჭარუაშ წანა = |მახორობაშ მეჭედალა = |მახორობაშ მეჭედალაშ წანა = |ედპ-შ ჸუპ = |ედპ-შ ჸუპ-იშ წანა = |ედპ-შ ჸუპ ართ შურ მახორუშა = |ედპ-შ ჸუპ ართ შურ მახორუშა აბანი = |ედპ-შ ნომინალი = |ედპ-შ ნომინალიშ წანა = |ედპ-შ ნომინალი ართ შურ მახორუშა = |აგი-შ წანა = |აგი-შ თირუა = |აგი = |აგი-შ სქოლიო = |აგი-შ აბანი = |ჯინიშ წანა = |ჯინიშ თირუა = |ჯინი = |ჯინიშ სქოლიო = |ჯინიშ აბანი = |ვალუტა = [[რუსული რუბლი]] <ref>http://dan-news.info/ekonomika/dnr-pereshla-na-plavayushhij-kurs-rublya.html</ref> |ვალუტაშ კოდი = RUB |ბორჯიშ ორტყაფუ =[[UTC+3]] ([[მოსკოვიშ ბორჯი]])<ref>{{Cite web |date=27 January 2023 |title=Новые субъекты РФ официально перейдут на московское время |url=https://www.interfax.ru/russia/883532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214235218/https://www.interfax.ru/russia/883532 |archive-date=14 February 2024 |access-date=26 May 2024 |website=Interfax.ru |language=ru}}</ref> |UTC-იშ გინოკინა = |ბორჯიშ ორტყაფუ DST = |UTC-იშ გინოკინა DST-შა = |ყარაფიშ ჸურენალა = |ოტელეფონე კოდი = [[+380 62]] |ქიანაშ ჟილენი დონეშ დომენი = }} '''დონეცკიშ ოკათე რესპუბლიკა''' ({{lang-uk|Донецька Народна Республіка;}} {{lang-ru|Донецкая Народная Республика}}) — [[რუსეთი|რუსეთიშ ფედერაციაშ]] ვაღიარაფილი სუბიექტი, ნამუქთ გჷმიქიმინუ [[უკრაინა]]შ [[დონეცკის ოლქი]]შ ოკუპირებულ ტერიტორიას. 2014–2022 წანეფს რდჷ მუჭოთ მუშითგჷმოცხადაფილი რესპუბლიკა, სოიშახ ვა მოხვადჷ [[დონეცკიშ, ლუჰანსკიშ, ხერსონიშ დო ზაპორიჟიაშ ოლქეფიშ ანექსია რუსეთიშით|თიში ანექსიაქ რუსეთიშითჷნ]]. უკრაინაშ კონსტიტუციაშ მეჯინათ, ედომუშამი ტერირტორიას, ნამუსჷთ დორ-ს პრეტენზია უღუნ, უკრაინაშ სახენწჷფო სუვერენიტეტი იფაჩჷ. თაშნეშე, ტერიტორია ([[დონეცკიშ ოლქი]]შ 1/3), ნამუთ [[2014]]-[[2015]] წანეფიშ ბურჯაფიშ ქიმინჯეფიშ უკული [[სეპარატიზმი|სეპარატისტეფიშ]] კონტროლიშ გიმე რენ, [[რუსეთი]]შ საოკუპაციე ნძალეფიშ დო ტერორისტული ბუჯგუეფიშ საბოლა გიშაჸონაფაშა უკრაინაშ ოკუპირებულ ტერიტორიათ იკოროცხჷ.<ref>[http://zakon.rada.gov.ua/go/254-VIII Постановление о признании отдельных районов, городов, поселков и сел Донецкой и Луганской областей временно оккупированными территориями] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> უკრაინაშ დო შხვა ქიანეფიშ ხეშუულობეფი, თაშნეშე ანდა ოერეფოშქაშე ორგანიზაცია კოროცხუნს, ნამჷ-და დორ ოურდუმე ალარინას [[რუსეთი|რუსეთიშე]] ღებულენს, მარა [[კრემლი]] თეს კატეგორიულად გინმივარებს. == თაშნეშე ქოძირით == * [[ლუგანსკიშ ოკათე რესპუბლიკა]] * [[ალექსანდრე ზახარჩენკო]] ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://dnr-online.ru/ დორ-იშ დე-ფაქტო თარობაშ დო ოკათე კათუაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] * [http://dnrsovet.su/ დორ-იშ დე-ფაქტო ოკათე კათუაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160528175639/http://dnrsovet.su// |date=2016-05-28 }} * [http://mid-dnr.su/ru/ დორ-იშ დე-ფაქტო გალენური საქვარეფიშ ომინისტრეშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160802051148/http://mid-dnr.su/ru/ |date=2016-08-02 }} * [http://supcourt-dnr.ddns.net/ დორ-იშ დე-ფაქტო უჟინაში სასამართალოშ ოფიციალური ვებ-ხააჷლა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150104124155/http://supcourt-dnr.ddns.net/ |date=2015-01-04 }} == სქოლიო == {{სქოლიო|2}} [[კატეგორია:მუშითაღიარაფილი ქიანეფი]] [[კატეგორია:დონეცკიშ ოკათე რესპუბლიკა]] [[კატეგორია:დონეცკიშ ოლქიშ ისტორია]] [[კატეგორია:სეპარატიზმი უკრაინას]] [[კატეგორია:ირიდენტიზმი]] [[კატეგორია:რუსული სახენწჷფო ტერორიზმი]] [[კატეგორია:უკრაინაშით აღიარებული ტერორისტული ორგანიზაციეფი]] [[კატეგორია:უკრაინაშ ოკუპაცია რუსეთიშით]] [[კატეგორია:რუსიფიკაცია]] [[კატეგორია:ნოვოროსია (კონფედერაცია)]] [[კატეგორია:დონბასიშ ლჷმა]] a1r835z5pzwaablohx6r92z4u8nl9zs 0 41095 254912 226150 2026-11-12T01:43:00Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254912 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:GoldenGateBridge-001.jpg|thumb|350px|ორქოშ ფარდიკარი]] '''ორქოშ ფარდიკარი''' ({{lang-en|Golden Gate Bridge}} – ''ორქოშ ფარდიკარიშ ხინჯი'') — მუკობუნაფილი ხინჯი [[გოლდენ-გეიტი]]შ საროტის, ნამუთ [[სან-ფრანცისკო]]შ ლუბას [[რჩქალი ოკიანე|რჩქალ ოკიანეს]] მეთმურსხუანს. ხინჯიშ რსული სიგჷნძა რე 2.7 კმ; დისტანცია გიოპონუ ყორშეფს შქას — 1.280 მ, სიმაღალა ხინჯიშ მაგისტრალურ ნორთიშ დო წყარიშ ჟინპიჯიშ შქას ოშქაშეთ — 67 მ. ჟირი გიოპონუ ყორში 227,4 მეტრით წყარს ჟი რე. თარი მუკობუნაფილი კაბელეფიშ დიამეტრი — 0,91 მ. ორქოშ ფარდიკარი, არძაშე უგჷნძაში მუკობუნაფილი ხინჯი რდჷ მოსოფელს, თიში აკოგაფაშ თებაშ ბორჯის, [[1937]] წანას დო თიშ უკული სან-ფრანცისკოშ საარზოთ აღიარაფილი სიმბოლოთ გჷნირთუ. ასე ხინჯი სიკაბეტაშ მეჯინათ მაჟირა მუკობუნაფილი ხინჯი რე [[ააშ]]-ს [[ვერაძანო-ნეროუშ ხინჯი]]შ უკული ([[ნიუ-იორკი]]). ორქოშ ფარდიკარს დღაშე 118 000 ადამიერი გინმურს. [[ფაილი:Golden-Gate-Bridge.svg|center|thumb|800px]] == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.goldengatebridge.org/ ორქოშ ფარდიკარიშ ხინჯი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120810190136/http://goldengatebridge.org/ |date=2012-08-10 }} ოფიციალური საიტი * [https://web.archive.org/web/20150903225337/http://sflib1.sfpl.org:82/search~S0/?searchtype=X&searcharg=%22Bridges+--+Golden+Gate%22+&sortdropdown=-&SORT=D&extended=0&SUBMIT=Search&searchlimits=&searchorigarg=X%22s%3ABridges%22+--+Golden+Gate+%26SORT%3DD ოორქოშ ფარდიკარიშ ხინჯიშ სურათეფი] სან-ფრანცისკოშ ართამი ბიბლიოთეკაშ ისტორიული სურათეფიშ ბაზას * [https://diva.sfsu.edu/collections/sfbatv/bundles/191374 A 1962 KPIX-TV ორქოშ ფარდიკარი ხინჯიშ აკოგაფაშ დოკუმენტური ფილმი] [[კატეგორია:სან-ფრანცისკო]] [[კატეგორია:ააშ-იშ ხინჯეფი]] pq2by9au7qdt0vl3d1xtybvkb20wgup 0 41459 254929 254390 2026-11-12T11:55:36Z ~2026-59894-26 23724 /* */ 254929 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დოხორინი |სტატუსი = ნოღა-მეტროპოლია |მარგალური ჯოხო = ინჩონი |ოდაბადური ჯოხო ={{lang-ko|인천광역시}}<br>[[ჰანჯა]]: 仁川廣域市 |ქიანა = ობჟათე კორეა |დუდალაშ თუდო = |პანორამა =Songdo Central Park and Posco Tower Songdo.jpg |პანორამაშ სიგანა = |მუკნაჭარა = |შილა =Flag of Incheon.svg |შილმუკნაჭ = |გერბი =Emblem of Incheon.svg |გერბმუკნაჭ = |გერბიშ სიგანა = |შილაშ სიგანა = |ჩარჩო = |ქიანაშ რუკა2 = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = |მუკნაჭარა2= |lat_dir = N |lat_deg = 37 |lat_min = 29 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 126 |lon_min = 38 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქიანაშ რუკაშ ზჷმა =300 |ქიანაშ რუკა= |რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა = 250 |რეგიონიშ რუკა= |რაიონიშ რუკაშ ზჷმა = |რეგიონიშ ტიპი = რეგიონი |რეგიონი = სეულიშ ერუანული ნანანოღაშ რეგიონი{{!}}სეული |რეგიონი ცხირს = |დინოხოლენი დორთუალა = |რაიონიშ ტიპი = |რაიონი = |მადუდეშ ტიპი = |მადუდე = |დორსხუაფაშ თარიღი = |მაართა შინუა = |წოხოლენი ჯოხოეფი = |სტატუსი-შე = |ფართობი = 1,062.63 |სიმაღალაშ ტიპი= |დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა= |კლიმატი= |ოფიციალური ნინა=კორეული |მახორობა = 2,962,388 |ეჭარუაშ წანა = 2022 |მეჭედალა = 2,800 |აგლომერაცია = |ერუანული აკოდგინალუა = [[კორეალეფი]] |ორწუმობური აკოდგინალუა = |ეთნოქორონიმი = |ბორჯიშ ორტყაფუ = +9 |DST = |ოტელეფონე კოდი = +82 31 |ოფოსტე ინდექსი = |ოავტომობილე კოდი= |საიტი = www.incheon.go.kr/en/index |კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Incheon |add1n= |add1= }} '''ინჩონი''' ({{Korean|hangul=인천|hanja=仁川}}; {{IPA-ko|intɕʰʌ̹n}}; ვარ-და '''ინჩხონი'''; ზიტყვაზიტყვათ „ჯგირი წყარმალუ“), ჸოფირი '''ჯემულპო''' ვარ-და '''ჩემულპო''' [[1910]] წანაშ უკული, ოფიციალურო '''ინჩონიშ მეტროპოლიური ნოღა''' (인천광역시, 仁川廣域市) — ნოღა [[ობჟათე კორეა]]შ ოორუე-ბჟადალშე, ბჟაეიოლშე უხურგნას [[სეული]] დო [[გიონგიდოშ პროვინცია]]. ნოღა დოხორელი რე დიო ხოლო [[ნეოლითი]]შე, [[1883]] წანას, ინჩონს 4,700 ადამირი ცხოვრენდჷ, მუჟანსჷთ თიქ ერეფოშქაშე ონიშოლო გინირთჷნ. ასე<!-- 2020 წანაშ ფურთუთა-->, ნოღას ოხორანს დოხოლაფირო 3 მილიონი ადამიერი, ქიანაშ სიკაბეტაშ მეჯინათ მასუმა უშხუაში ნოღა რე [[სეული|ნანანოღაშ]] დო [[პუსანი]]შ უკული.<ref>{{cite web | url=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1IN1502&conn_path=I2&language=en | title=Population, Households and Housing Units | publisher=[[Statistics Korea]] | date=2022-07-28 | access-date=2023-01-25}}</ref> ==მაჸალე ნოღეფი== [[ფაილი:Tianjin Water Park Tianjin and Incheon Friendship City Memorial Sculpture.jpg|thumb|ტიანძინიშ დო ინჩონიშ მაჸალობაშ მემორიალური სკულპტურა [[ტიანძინიშ აკვაპარკი]]]] ინჩონიშ მაჸალე ნორეფი რე:<ref>{{cite web|title=Sister Cities & Affiliated Cities|url=https://www.incheon.go.kr/en/EN020101|website=incheon.go.kr|publisher=Incheon Metropolitan Government|access-date=2020-04-13|archive-date=9 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809193346/https://www.incheon.go.kr/en/EN020101|url-status=live}}</ref> {{div col|colwidth=20em}} *{{flagicon|EGY}} [[ალექსანდრია]], ეგვიპტე (2000) *{{flagicon|USA}} [[ანკორიჯი]], ააშ (1986) *{{flagicon|IDN}} [[ბანტენი]], ინდონეზია (2009) *{{flagicon|USA}} [[ბერბანკი (კალიფორნია)|ბერბანკი]], ააშ (1961) *{{flagicon|CHN}} [[ჩუნცინი]], ჩინეთი (2007) *{{flagicon|VIE}} [[ჰაიფონი]], ვიეტნამი (1997) *{{flagicon|USA}} [[ჰონოლულუ]], ააშ (2003) *{{flagicon|JPN}} [[კიტაკიუსიუ]], იაპონია (1988) *{{flagicon|JPN}} [[კობე]], იაპონია (2010) *{{flagicon|IND}} [[კოლკატა]], ინდოეთი (2007) *{{flagicon|PHL}} [[მანილა]], ფილიპინეფი (2008) *{{flagicon|MEX}} [[მერიდა (მექსიკა)|მერიდა]], მექსიკა (2007) *{{flagicon|PAN}} [[პანამა (ნოღა)|პანამა]], პანამა (2000) *{{flagicon|USA}} [[ფილადელფია]], ააშ (1983) *{{flagicon|CAM}} [[პნომპენი]], კამბოჯა (2009) *{{flagicon|USA}} [[სიეტლი]], ააშ *{{flagicon|CHN}} [[შენიანი]], ჩინეთი (2014) *{{flagicon|TWN}} [[ტაოიუანი]], ტაივანი (2009) *{{flagicon|ISR}} [[თელ-ავივი]], ისრაელი (2000) *{{flagicon|CHN}} [[ტიანძინი]], ჩინეთი（1993） *{{flagicon|MNG}} [[ულამბატორი]], მონღოლეთი (2017) *{{flagicon|ITA}} [[ვენეტო]], იტალია (2010) *{{flagicon|RUS}} [[ვლადივოსტოკი]], რუსეთი (2012) *{{flagicon|RUS}} [[ეკატერინგბურგი]], რუსეთი (2009) *{{flagicon|HUN}} [[გიოდოლიე]], უნგრეთი (2023) {{div col end}} ==რესურსეფი ინტერნეტის== * {{URL|1=https://www.incheon.go.kr/|2=ოფიციალური ვებ-საიტი}} * [https://artsandculture.google.com/partner/national-institute-of-biological-resources National Institute of Biological Resources on Google Cultural Institute] {{მერკე-ობჟათე კორეა}} [[კატეგორია:ობჟათე კორეაშ ნოღეფი]] oo8w1q5sh9h7vvmdbjihgr5c8xcgjy9 0 44117 254918 249512 2026-11-12T03:21:20Z InternetArchiveBot 15194 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 254918 wikitext text/x-wiki {{short description|ამერიკალ ოსურ არტისტი (1911–1937)}} {{ინფოდაფა პიჯი |ჯოხო = ჯინ ჰარლოუ |ოდაბჯოხო = Jean Harlow |პორტრეტი = Harlow-publicity.jpg |ზჷმა = 250px |მუკნაჭარა = ჰარლოუ 1930-იან წანეფს |დაბჯოხო = ჰარლინ ჰარლოუ კარპენტერი |მოღალობა = 1928–1937 |დაბ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|3|3|1911}} |დაბ აბანი = [[კანზას-სიტი]], [[მისურიშ შტატი|მისური]], [[ააშ]] |მენოღალობა = {{შილაშანი|ააშ}} [[ააშ]] |დოლმახორალა = |ღურ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1937|6|7|1911|3|3}} |ღურ აბანი = [[ლოს-ანჯელესი]], [[კალიფორნია]], [[ააშ]] |ნთხორ აბანი= ფორესტ-ლაუნიშ მემორიალურ პარკი, გლენდეილი |საქვარუა = [[არტისტი]] |ერუანობა= ამერიკალი |მუმა = |ნანა = |ალმასქუ ={{plainlist| * {{marriage|ჩარლზ მაკ-გრუ|1927|1929|end=div}} * {{marriage|[[პოლ ბერნი]]|1932|1932|end=died}} * {{marriage|[[Hჰაროლდ როსონი]]|1933|1935|end=div}} }} |სქუალეფი = |ჯილდოეფი = |ვებ-ხასჷლა = |შხვადოშხვა = [[ფაილი:Jean Harlow signature.svg|150px]]<br>'''პარტნიორი''': [[უილიამ პაუელი]] (1934–1937)<br>'''პარტია''': [[დემოკრატიული პარტია (ააშ)|დემოკრატიული]] }} '''ჯინ ჰარლოუ''' ({{lang-en|Jean Harlow}}, ბადებაშ ჯოხო — '''ჰარლინ ჰარლოუ კარპენტერი'''; დ. [[3 მელახი]], [[1911]] — ღ. [[7 მანგი]], [[1937]]) — ამერიკალ ოსურ არტისტი, ნამუთ ჩინებულ რე მუშ „გლახა ძღაბიშ“ პერსონაჟეფიშ ლაჸაფით, თინა 1930-იან წანეფიშ დაჭყაფუშ თარ [[სექს-სიმბოლო]] დო ამერიკულ კინოშ [[კოდექსიშახიან ჰოლივუდი|კოდექსიშახიან ეპოქაშ]] ართ-ართ გჷმოხანტილ ფიგურა რდჷ.<ref name="precode">{{cite magazine |url=https://www.bfi.org.uk/sight-and-sound/features/deep-focus/pre-code-hollywood|access-date=December 19, 2021 |დუდჯოხო=Pre-Code: Hollywood before the censors |ჟურნალი=[[Sight & Sound]] |თარიღი=April 30, 2014 |ჯოხო1=Mike გვარი1=Mashon |first2=James |last2=Bell}}</ref>შხირას მეტჯოხოეფით — „კაშინა მაბომბალი“ დო „პლატინურ კაშინა“ — ჯოხოიდვალუაფუდჷ, ჰარლოუ პოპულარულ რდჷ მუში „მაძიცინე ვამპირიშ“ ეკრანულ პერსონათ.<ref>{{cite web |last1=Campbell |first1=Craig|date=November 5, 2019 |title=The story of Jean Harlow, part one: Original Blonde Bombshell who exploded onto cinema screens |url=https://www.sundaypost.com/fp/the-story-of-jean-harlow-part-one-original-blonde-bombshell-who-exploded-onto-cinema-screens/|archive-url=https://web.archive.org/web/20191107124917/https://www.sundaypost.com/fp/the-story-of-jean-harlow-part-one-original-blonde-bombshell-who-exploded-onto-cinema-screens/ |archive-date= 7 November 2019|website=sundaypost.com |publisher=[[DC Thomson|DC Thomson Co Ltd]] - [[The Sunday Post]] |access-date=20 May 2025}}</ref> ჰარლოუ კინოინდუსტრიას ხვალე ჩხორო წანას მუშენდჷ, მარა თიქ ჰოლივუდიშ ართ-ართ უკაბეტაშ მურიცხო გინირთჷ, ნამუდგაშ სახექჷთ ჯარალობურ შვენას ამდღარშათ ქუდოსქიდჷ. 1999 წანას, [[ამერიკაშ კინოინსტიტუტი|ამერიკაშ კინოინსტიტუტიქ]] (AFI) ჰარლოუ 22-ა აბანს ქეგიორინუ [[AFI-იშ 100 წანა... 100 მურიცხი|არძაშე უკაბეტაშ ოსურ ეკრანიშ ლეგენდეფიშ]] ერკებულს. ჰარლოუქ დუდშე ბიზნეს-მაგნატ [[ჰოვარდ ჰიუზი]]წკჷმა ქუდოდჷ კონტრაქტი, ნამუქჷთ გინიღჷ თიშ პირველ კაბეტ როლ ფილმის „[[ჯოჯოხეთიშ ანგელოზეფი (ფილმი)|ჯოჯოხეთიშ ანგელოზეფი]]“ (1930). კრიტიკულო ჩილაჰარლოუ დუდშე ბიზნეს-მაგნატ [[ჰოვარდ ჰიუზი]]ქ ქჷდიქირუ, ნამუქჷთ გინოღალჷ თიში პირველი დიდი როლი ფილმის „[[ჯოჯოხეთიშ ანგელოზეფი (ფილმი)|ჯოჯოხეთიშ ანგელოზეფი]]“ (1930). კრიტიკულო უმწუძინუ ფილმეფიშ სერიაშ დო ჰიუზიშ ინტერესიშ დინაფაშ უკული, [[Metro-Goldwyn-Mayer]]-ქ (MGM) 1932 წანას ჰარლოუშ კონტრაქტიი გეგშეჸიდჷ{{sfn|Vieira|2009|ხს=178}} დო თინა თარ როლეფს ქჷდარინუ ჰიტეფს, ნამუეფჷთ თიშ კომედიურ ნიჭიშა რდჷ აკოგაფილი: „[[ჭითათომამ ოსური]]“ (1932); „[[ჭითა ნტვერი]]“ (1932); „[[ოსერეში ბრუო სათის]]“ (1933); „[[ჸურუ (1935 წანაშ ფილმი)|ჸურუ]]“ (1935); „[[სუზი (ფილმი)|სუზი]]“ (1936). ჰარლოუშ პოპულარობა დუდშე ორკინუდჷ, უკულ ქოთ უწორჷ MGM-იშ თიცალ უკაბეტაშ ოსურ არტისტეფს, მუჭომეფით რდეს: [[ჯოან კროუფორდი]], [[გრეტა გარბო]] დო [[ნორმა შირერი]]. თიქ 26 წანაშ ხანობას დოღურჷ ჭაჭაშ უბაღერობაშ გეშა, ფილმ „[[სარატოგა (ფილმი)|სარატოგა]]“-შ გინოღალაშის. MGM-ქ ფილმ დუბლიორეფიშ მოხვარათ გათუ დო თიშ ღურაშე ჟირ თუთაშა გიშაშქჷ; თიქ 1937 წანაშ არძაშე მიშნაველამ ფილმო დო თიშ კარიერაშ უკაბეტაშ ჰიტო გინირთჷ. == რესურსეფ ინტერნეტის == * {{official website|http://www.jeanharlow.com/}} '''მეტამუნაჩემეფი''' * [https://catalog.afi.com/Person/80337-Jean-Harlow Jean Harlow] at [[AFI Catalog of Feature Films]] * {{Tcmdb name}} * [http://www.virtual-history.com/movie/person/93/jean-harlow ''Jean Harlow'', photographs and literature] at virtual-history.com * {{IMDb name|0001318}} '''სურათეფი''' * [https://web.archive.org/web/20260419100245/https://www.gettyimages.com/photos/jean-harlow ''Jean Harlow''] at [[Getty Images]] * [https://www.alamy.com/stock-photo/jean-harlow.html ''Jean Harlow''] at [[Alamy]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ჰარლოუ, ჯინ}} [[კატეგორია:ჯინ ჰარლოუ| ]] [[კატეგორია:XX ოშწანურაშ ამერიკალ ოსურ არტისტეფი]] [[კატეგორია:XX ოშწანურაშ ამერიკალ ნოველისტეფი]] [[კატეგორია:XX ოშწანურაშ ამერიკალ ოსურ ნოველისტეფი]] [[კატეგორია:ლოს-ანჯელესარ ოსურ არტისტეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალი ოსურ კინოარტისტეფი]] [[კატეგორია:ამერიკალ უხონარე კინოშ ოსურ არტისტეფი]] [[კატეგორია:ფორესტ-ლაუნიშ მემორიალურ პარკის ნთხორილეფი (გლენდეილი)]] [[კატეგორია:ჭაჭაშ უბაღერობათ ნაღურეფ კალიფორნიას]] [[კატეგორია:ინფექციურ ლახარათ ნაღურეფ კალიფორნიას]] [[კატეგორია:Metro-Goldwyn-Mayer-იშ კონტრაქტორ არტისტეფი]] [[კატეგორია:კალიფორნიალ დემოკრატეფი]] [[კატეგორია:მისურალ დემოკრატეფი]] naa6pz38sndj7nn6aidoczi5yqy2eff 0 44800 254891 2026-11-11T20:03:45Z ნჩლ1 20648 ახალი ხასჷლა: '''სარა კეტრინ კემპბელ ჰუკი''' ({{lang-en|Sarah Catherine Campbell Hook}}; დ. [[21 პირელი]], [[1995]], [[მონტგომერი]], [[ალაბამა]], [[ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფი|ააშ]]) — [[ამერიკალეფი|ამერიკალი]] [[არტისტი]] დო ვოკალისტი|მო... 254891 wikitext text/x-wiki '''სარა კეტრინ კემპბელ ჰუკი''' ({{lang-en|Sarah Catherine Campbell Hook}}; დ. [[21 პირელი]], [[1995]], [[მონტგომერი]], [[ალაბამა]], [[ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფი|ააშ]]) — [[ამერიკალეფი|ამერიკალი]] [[არტისტი]] დო [[ვოკალისტი|მობირე]]. 00x3y07rn4f3x7fufm1e5pama88hp9c 254892 254891 2026-11-11T20:07:15Z ნჩლ1 20648 254892 wikitext text/x-wiki '''სარა კეტრინ კემპბელ ჰუკი''' ({{lang-en|Sarah Catherine Campbell Hook}}; დ. [[21 პირელი]], [[1995]], [[მონტგომერი]], [[ალაბამა]], [[ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფი|ააშ]]) — [[ამერიკალეფი|ამერიკალი]] [[არტისტი]] დო [[ვოკალისტი|მობირე]]. == რესურსეფი ინტერნეტის == *{{commonscat-inline|Sarah Catherine Hook}} *{{instagram|sarahcatherine.hook}} *{{imdb name|7511512}} {{DEFAULTSORT:ჰუკი, სარა კეტრინ}} [[კატეგორია:ამერიკალი მობირეეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1995]] [[კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი]] ig9pnvd66epuk5anwxo05ra7fj8jtvz 254893 254892 2026-11-11T20:09:47Z ნჩლ1 20648 254893 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა არტისტი | ჯოხო = სარა კეტრინ ჰუკი | სურათი = Sarah Catherine Hook at Vulture Festival 2024.jpg | სურათიშ ზჷმა = 220პქ | დუდჯოხო = ჰუკი [[2024]] წანას | დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი დო ხანი|1995|04|21}} | დაბადებაშ აბანი = [[მონტგომერი]], [[ალაბამა]], [[ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფი|ააშ]] | საქვარუა = [[არტისტი]]<br>[[მობირე]] | აკოქიმინჯალაშ წანეფი = [[2016]]–ასეშა }} '''სარა კეტრინ კემპბელ ჰუკი''' ({{lang-en|Sarah Catherine Campbell Hook}}; დ. [[21 პირელი]], [[1995]], [[მონტგომერი]], [[ალაბამა]], [[ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფი|ააშ]]) — [[ამერიკალეფი|ამერიკალი]] [[არტისტი]] დო [[ვოკალისტი|მობირე]]. == რესურსეფი ინტერნეტის == *{{commonscat-inline|Sarah Catherine Hook}} *{{instagram|sarahcatherine.hook}} *{{imdb name|7511512}} {{DEFAULTSORT:ჰუკი, სარა კეტრინ}} [[კატეგორია:ამერიკალი მობირეეფი]] [[კატეგორია:დუნაბადი 1995]] [[კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი]] ndfmyws8lg4mabsvyomfs8ea0ubooby 10 44801 254920 2026-11-12T05:48:43Z Giorgi13 113 ახალი ხასჷლა: White-lipped tree frog (Nyctimystes infrafrenatus) Daintree.jpg 254920 wikitext text/x-wiki White-lipped tree frog (Nyctimystes infrafrenatus) Daintree.jpg 2udbjm0xh8a44ug1a9041wwrrof0qqv 10 44802 254921 2026-11-12T05:48:54Z Giorgi13 113 ახალი ხასჷლა: Chimney Rock Trail Point Reyes December 2016 009.jpg 254921 wikitext text/x-wiki Chimney Rock Trail Point Reyes December 2016 009.jpg o9mav33e3kyimc198rw41m6kf2ckxui 10 44803 254922 2026-11-12T05:49:07Z Giorgi13 113 ახალი ხასჷლა: Norderney, Tonnenleger "Norden" -- 2025 -- 9137.jpg 254922 wikitext text/x-wiki Norderney, Tonnenleger "Norden" -- 2025 -- 9137.jpg g2x336g8a88u62tqf0hkxoa0jhsptyh 10 44804 254923 2026-11-12T05:49:19Z Giorgi13 113 ახალი ხასჷლა: A member of the ATS (Auxiliary Territorial Service) serving with a 3.7-inch anti-aircraft gun battery, December 1942. TR452.jpg 254923 wikitext text/x-wiki A member of the ATS (Auxiliary Territorial Service) serving with a 3.7-inch anti-aircraft gun battery, December 1942. TR452.jpg graq191lzxjv2sru2rybeacexux6owk 10 44805 254924 2026-11-12T05:49:31Z Giorgi13 113 ახალი ხასჷლა: Painted Francolin in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 02.jpg 254924 wikitext text/x-wiki Painted Francolin in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 02.jpg q9f03wubm5z7oelq6iwswe1qxaym773 10 44806 254925 2026-11-12T05:49:41Z Giorgi13 113 ახალი ხასჷლა: Panixersee (Lag da Pigniu) boven Andiast. 26-09-2025. (d.j.b.) 09.jpg 254925 wikitext text/x-wiki Panixersee (Lag da Pigniu) boven Andiast. 26-09-2025. (d.j.b.) 09.jpg c2olz5itq3ihuilbr1u0dh3hdi8argr 10 44807 254926 2026-11-12T05:49:54Z Giorgi13 113 ახალი ხასჷლა: 2014 Kłodzko, kościół Matki Bożej Różańcowej 32.JPG 254926 wikitext text/x-wiki 2014 Kłodzko, kościół Matki Bożej Różańcowej 32.JPG d30sq7y504zzr8exrnrbpomwnwa0e66 10 44808 254927 2026-11-12T05:50:05Z Giorgi13 113 ახალი ხასჷლა: 013 White-throated kingfisher in Keoladeo National Park Photo by Giles Laurent.jpg 254927 wikitext text/x-wiki 013 White-throated kingfisher in Keoladeo National Park Photo by Giles Laurent.jpg jgpntch5ucknmatw29na3k5t5ndzr1p 10 44809 254928 2026-11-12T05:50:17Z Giorgi13 113 ახალი ხასჷლა: Vegetables Tea Fields Nilgiris Nov25 A7CR 09820-4 HDR1.jpg 254928 wikitext text/x-wiki Vegetables Tea Fields Nilgiris Nov25 A7CR 09820-4 HDR1.jpg cwjcn3cp8qbz8db704q2fowgi38gr9h