ברוקלין

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="yi">
  <siteinfo>
    <sitename>װיקיפּעדיע</sitename>
    <dbname>yiwiki</dbname>
    <base>https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%94%D7%95%D7%99%D7%A4%D7%98_%D7%96%D7%99%D7%99%D7%98</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.8</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">מעדיע</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">באַזונדער</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">רעדן</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">באַניצער</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">באַניצער רעדן</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">װיקיפּעדיע</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">װיקיפּעדיע רעדן</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">טעקע</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">טעקע רעדן</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">מעדיעװיקי</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">מעדיעװיקי רעדן</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">מוסטער</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">מוסטער רעדן</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">הילף</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">הילף רעדן</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">קאַטעגאָריע</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">קאַטעגאָריע רעדן</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">פארטאל</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">פארטאל רעדן</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">יחידה</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">שיחת יחידה</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">אירוע</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">שיחת אירוע</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ברוקלין</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3349</id>
    <revision>
      <id>601317</id>
      <parentid>592803</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T19:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9674" sha1="na45rlbx0x9g9hqmf4je0xb9v6ii0lc" xml:space="preserve">{{אישיות}}[[טעקע:Seal of Brooklyn, New York.svg|לינקס|זיגל פון ברוקלין|100px]]
'''ברוקלין''' (ענגליש: Brooklyn, ) איז איינע פון די פינף באראס פון [[ניו יארק סיטי]], און איז גלייכצייטיג די זעלבע  ווי [[קינגס קאונטי]]. איז די מערסט באפעלקערטע בארא אין [[ניו יארק סיטי]] און איינער פון די מערסט באקאנטע שטאטישע דיסטריקטן איבער דער גארער וועלט.&lt;ref&gt;Britannica: New York City - Brooklyn overview and population.&lt;/ref&gt; ברוקלין געפינט זיך אויפ'ן מערב עק פון [[לאנג איילענד]], און ווערט אפגעטיילט פון [[מאנהעטן]] דורך דעם [[איסט ריווער]]. זי גרעניצט זיך מיט [[קווינס]] פונעם צפון-מזרח זייט, און ווערט ארומגענומען דורך דעם אטלאנטישן אקעאן און די ניו יארקער בוכטעס.&lt;ref&gt;Simple Wikipedia: Geographic boundaries of Kings County.&lt;/ref&gt;

ברוקלין פארמאגט אן אויסערגעוויינליכע חשיבות פאר דער אלגעמיינער געשיכטע פון אמעריקע, אבער איז אין דעם זעלבן צייט באקאנט אלס דער סאמע גרעסטער און צענטראלער אידישער צענטער אין די פאראייניגטע שטאטן, וואו די אידישע היסטאריע און אירע פארשידענארטיגע קהילות האבן אינגאנצן געקנאטן און געפארעמט דעם מאדערנעם פנים פונעם בארא.&lt;ref&gt;Hadassah Magazine: Historical status of Jewish life in Brooklyn.&lt;/ref&gt;

== אפשטאם פונעם נאמען ==
דער נאמען &quot;ברוקלין&quot; שטאמט פון דעם האלענדישן דארף '''Breuckelen''', וואס איז געגרינדעט געווארן אין דער 17'טער יארהונדערט בעת דער האלענדישער קאלאניע ניו נעדערלאנד. מיט דער צייט האט זיך דער נאמען אנטוויקלט צו דער היינטיגער ענגלישער פארעם &quot;Brooklyn&quot;.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/New-York-City/Brooklyn&lt;/ref&gt;

== אלגעמיינע היסטארישע אנטוויקלונג ==
די אייראפעאישע באזעצונג אין ברוקלין האט זיך אנגעהויבן אין די 1630ער יארן אינטער האלענדישער הערשאפט. די האלענדישע קאלאניסטן האבן אויפגעשטעלט עטליכע קליינע דערפער וואס זענען שפעטער געווארן די יסודות פון די היינטיגע געגנטער, ווי &quot;ברעקעלען&quot;  – וואס איזזיך היינט ברוקלין), [[פלעטבוש]], [[ניו אוטרעכט]] , [[בושוויק]], און [[וויליאמסבורג, ברוקלין|וויליאמסבורג]].&lt;ref&gt;Britannica: Dutch colonial settlements and towns on Long Island.&lt;/ref&gt;

בעת דער [[אמעריקאנער רעוואלוציע]], אין חודש אב [[ה'תקצ&quot;ו]] (אויגוסט [[1776]]), איז ברוקלין געווען דער ארט פונעם באקאנטן &quot;[[קאמף פון לאנג איילענד]]&quot; (Battle of Long Island), וואס איז געווען איינער פון די גרעסטע שלאכטן אינעם קריג קעגן די בריטן. דורכאויס דעם 19'טן יארהונדערט האט ברוקלין געוואקסן מיט אן אומגלויבליכן טעמפא אלס אן אומאפהענגיגע אינדוסטריעלע שטאט, ביז אינעם יאר [[1898]], ווען די שטאט ברוקלין האט זיך אפיציעל פאראייניגט אינאיינעם מיט &quot;גרעיטער ניו יארק&quot; און איז געווארן א בארא אין די סיטי.&lt;ref&gt;Britannica: 19th-century industrial growth and 1898 consolidation.&lt;/ref&gt;

== די אידישע אימיגראציע און געגנטער ==
אין די סוף 19'טע און אנהויב 20'סטע יארהונדערטער, ווען מיליאנען אידן זענען אנטלאפן פון די פאגראמען אין אייראפע, איז ברוקלין געווארן דער הויפט ציל פאר די מאסן וואס האבן אנגעהויבן ארויסצומופן פונעם ענגען &quot;לאוער איסט סייד&quot; אין מאנהעטן איבער די בריקן. די אידישע באפעלקערונג האט זיך אנגעהויבן ארגאניזירן אין פארשידענע געגנטער, וואס יעדע איינע האט באקומען איר אייגענעם ספעציעלן קאליר און קהלישן כאַראַקטער:&lt;ref&gt;Center for Brooklyn History / Brooklyn Jewish archives: Historical migration patterns from Manhattan.&lt;/ref&gt;

* [[וויליאמסבורג, ברוקלין|וויליאמסבורג]]: ארגינעל אנטוויקלט דורך אשכנזישע אידן , און געווארן נאך דעם צווייטן וועלט קריג דער וועלט-צענטער פון חסידות, הויפּטזעכטליך אינטער דער פירערשאפט פון חסידות [[סאטמאר]] [[פאפא (הויף)|פאפא]] און נאך חסידישע הויפן.
* [[בארא פארק]]: באקאנט אלס איינער פון די גרעסטע ארטאדאקסישע און חסידישע שטעט איבער דער וועלט, מיט הונדערטער בתי מדרשים, ישיבות, און א רייכע אידישע קאמערץ.
* [[קראון הײטס|קראון הייטס]]: דער וועלטס קווארטיר פון חסידות [[חב&quot;ד|ליובאוויטש]], וואס האט זיך אנטוויקלט אלס א צענטראלער קנופ פאר הונדערטער שלוחים איבער דער וועלט.
* [[פלעטבוש]] און [[גרייווסענד]]: געווארן דער הויפט פעסטונג פאר דער רייכער און קאנסערוואטיווער ספרד'ישער אידנטום, ספעציעל די אידן יוצאי [[חאלאב|חאלעב]] ([[סיריע|סוריא]]), וואס פירן אן גאר שטרענגע און ארגאניזירטע קהלישע אינסטיטוציעס לויט דעם ספר באקאנט אלס &quot;&lt;ref&gt;Magic Carpet: Aleppo-in-Flatbush&quot;.Brooklyn Jewish History Project: Syrian and Sephardic community structures in Flatbush.&lt;/ref&gt;
* [[בראונסוויל]] און [[בּענסאנהורסט|בענסאנהערסט]]: היסטארישע אידישע געגנטער וואס האבן געדינט אלס די ערשטע סטאנציעס פאר די ארבעטער קלאסן פון די אימיגראנטן אין די פריערדיגע יארן.

=== קהלישע אינסטיטוציעס און חסד ארגאניזאציעס ===
די אידישע קהילות אינאיינעם מיט דעם [[צענטער פאר ברוקלין היסטאריע]] (Center for Brooklyn History) און די Brooklyn Public Library האבן דאקומענטירט אן אומגעהויערע מאס פון ארכיוון וואס ווייזן די שטארקייט פון די אידישע צדקה און געזונטהייט אינסטיטוציעס וואס זענען אויפגעשטעלט געווארן אינעם בארא פונעם ערשטן טאג אויף צו העלפן די איינוואוינער.&lt;ref&gt;Brooklyn Public Library Guide: Institutional archives and charity organizations.&lt;/ref&gt;

=== צווישן די באקאנטע היסטארישע און מאדערנע אינסטיטוציעס ציילן זיך: ===
* די פעדעראציע פון אידישע צדקות אין ברוקלין (Brooklyn Federation of Jewish Charities).
* דער ברוקלין העברעאישער יתומים הויז (Brooklyn Hebrew Orphan Asylum).
* די גרויסע אידישע שפיטעלער ווי &quot;[[מיימאנידיס שפיטאל]]&quot; (Maimonides Hospital of Brooklyn) אין [[בארא פארק]], און דער היסטארישער &quot;[[אידישער שפיטאל פון ברוקלין]]&quot; (Jewish Hospital of Brooklyn), וואס האבן געגעבן מעדיצינישע הילף פאר מיליאנען מענטשן איבער די יארן.&lt;ref&gt;Brooklyn Jewish History Project: Digitized oral histories and hospital records.&lt;/ref&gt;

== מאדערנע חשיבות ==
היינטיגע צייטן האלט ברוקלין אן איר פאזיציע אלס איינער פון די מערסט קולטורעלע און עטנישע פארשידנארטיגע פלעצער אין דער וועלט. זי פארמאגט וועלט-באקאנטע סימבאלן ווי דער ברוקלין ברידזש, פראספעקט פארק, און דער ברוקלין מוזיי. אבער טראץ אלע טראנספארמאציעס און ענדערונגען אין די געגנטער, בלייבט די אידישע באפעלקערונג א פונדאמענטאלער שטיק פונעם בארא'ס קאמערץ, פאליטיק, רעליגיעזע לעבן, און פילאנטראפיע, מאכנדיג ברוקלין פאר דעם קרוין פון יהדות אמעריקע.Hadassah Magazine: Brooklyn's role as an American Jewish hub.{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:ניו יארק סיטי]]
[[קאטעגאריע:אידישע קהילות אין אמעריקע]]
[[קאטעגאריע:געאגראפיע]]
[[קאטעגאריע:היסטאריע]]
{{ברוקלין}}

[[קאַטעגאָריע:פרומע אידישע געגנטן]]
[[קאַטעגאָריע:ברוקלין|*]]</text>
      <sha1>na45rlbx0x9g9hqmf4je0xb9v6ii0lc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601318</id>
      <parentid>601317</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T19:48:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9680" sha1="a9dnyhmohslnxptjm804z0qavc9nemc" xml:space="preserve">{{אישיות}}[[טעקע:Seal of Brooklyn, New York.svg|לינקס|זיגל פון ברוקלין|100px]]
'''ברוקלין''' (ענגליש: Brooklyn, ) איז איינע פון די פינף באראס פון [[ניו יארק סיטי]], און איז גלייכצייטיג די זעלבע  ווי [[קינגס קאונטי]]. איז די מערסט באפעלקערטע בארא אין [[ניו יארק סיטי]] און איינער פון די מערסט באקאנטע שטאטישע דיסטריקטן איבער דער גארער וועלט.&lt;ref&gt;Britannica: New York City - Brooklyn overview and population.&lt;/ref&gt; ברוקלין געפינט זיך אויפ'ן מערב עק פון [[לאנג איילענד]], און ווערט אפגעטיילט פון [[מאנהעטן]] דורך דעם [[איסט ריווער]]. זי גרעניצט זיך מיט [[קווינס]] פונעם צפון-מזרח זייט, און ווערט ארומגענומען דורך דעם אטלאנטישן אקעאן און די ניו יארקער בוכטעס (bay).&lt;ref&gt;Simple Wikipedia: Geographic boundaries of Kings County.&lt;/ref&gt;

ברוקלין פארמאגט אן אויסערגעוויינליכע חשיבות פאר דער אלגעמיינער געשיכטע פון אמעריקע, אבער איז אין דעם זעלבן צייט באקאנט אלס דער סאמע גרעסטער און צענטראלער אידישער צענטער אין די פאראייניגטע שטאטן, וואו די אידישע היסטאריע און אירע פארשידענארטיגע קהילות האבן אינגאנצן געקנאטן און געפארעמט דעם מאדערנעם פנים פונעם בארא.&lt;ref&gt;Hadassah Magazine: Historical status of Jewish life in Brooklyn.&lt;/ref&gt;

== אפשטאם פונעם נאמען ==
דער נאמען &quot;ברוקלין&quot; שטאמט פון דעם האלענדישן דארף '''Breuckelen''', וואס איז געגרינדעט געווארן אין דער 17'טער יארהונדערט בעת דער האלענדישער קאלאניע ניו נעדערלאנד. מיט דער צייט האט זיך דער נאמען אנטוויקלט צו דער היינטיגער ענגלישער פארעם &quot;Brooklyn&quot;.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/New-York-City/Brooklyn&lt;/ref&gt;

== אלגעמיינע היסטארישע אנטוויקלונג ==
די אייראפעאישע באזעצונג אין ברוקלין האט זיך אנגעהויבן אין די 1630ער יארן אינטער האלענדישער הערשאפט. די האלענדישע קאלאניסטן האבן אויפגעשטעלט עטליכע קליינע דערפער וואס זענען שפעטער געווארן די יסודות פון די היינטיגע געגנטער, ווי &quot;ברעקעלען&quot;  – וואס איזזיך היינט ברוקלין), [[פלעטבוש]], [[ניו אוטרעכט]] , [[בושוויק]], און [[וויליאמסבורג, ברוקלין|וויליאמסבורג]].&lt;ref&gt;Britannica: Dutch colonial settlements and towns on Long Island.&lt;/ref&gt;

בעת דער [[אמעריקאנער רעוואלוציע]], אין חודש אב [[ה'תקצ&quot;ו]] (אויגוסט [[1776]]), איז ברוקלין געווען דער ארט פונעם באקאנטן &quot;[[קאמף פון לאנג איילענד]]&quot; (Battle of Long Island), וואס איז געווען איינער פון די גרעסטע שלאכטן אינעם קריג קעגן די בריטן. דורכאויס דעם 19'טן יארהונדערט האט ברוקלין געוואקסן מיט אן אומגלויבליכן טעמפא אלס אן אומאפהענגיגע אינדוסטריעלע שטאט, ביז אינעם יאר [[1898]], ווען די שטאט ברוקלין האט זיך אפיציעל פאראייניגט אינאיינעם מיט &quot;גרעיטער ניו יארק&quot; און איז געווארן א בארא אין די סיטי.&lt;ref&gt;Britannica: 19th-century industrial growth and 1898 consolidation.&lt;/ref&gt;

== די אידישע אימיגראציע און געגנטער ==
אין די סוף 19'טע און אנהויב 20'סטע יארהונדערטער, ווען מיליאנען אידן זענען אנטלאפן פון די פאגראמען אין אייראפע, איז ברוקלין געווארן דער הויפט ציל פאר די מאסן וואס האבן אנגעהויבן ארויסצומופן פונעם ענגען &quot;לאוער איסט סייד&quot; אין מאנהעטן איבער די בריקן. די אידישע באפעלקערונג האט זיך אנגעהויבן ארגאניזירן אין פארשידענע געגנטער, וואס יעדע איינע האט באקומען איר אייגענעם ספעציעלן קאליר און קהלישן כאַראַקטער:&lt;ref&gt;Center for Brooklyn History / Brooklyn Jewish archives: Historical migration patterns from Manhattan.&lt;/ref&gt;

* [[וויליאמסבורג, ברוקלין|וויליאמסבורג]]: ארגינעל אנטוויקלט דורך אשכנזישע אידן , און געווארן נאך דעם צווייטן וועלט קריג דער וועלט-צענטער פון חסידות, הויפּטזעכטליך אינטער דער פירערשאפט פון חסידות [[סאטמאר]] [[פאפא (הויף)|פאפא]] און נאך חסידישע הויפן.
* [[בארא פארק]]: באקאנט אלס איינער פון די גרעסטע ארטאדאקסישע און חסידישע שטעט איבער דער וועלט, מיט הונדערטער בתי מדרשים, ישיבות, און א רייכע אידישע קאמערץ.
* [[קראון הײטס|קראון הייטס]]: דער וועלטס קווארטיר פון חסידות [[חב&quot;ד|ליובאוויטש]], וואס האט זיך אנטוויקלט אלס א צענטראלער קנופ פאר הונדערטער שלוחים איבער דער וועלט.
* [[פלעטבוש]] און [[גרייווסענד]]: געווארן דער הויפט פעסטונג פאר דער רייכער און קאנסערוואטיווער ספרד'ישער אידנטום, ספעציעל די אידן יוצאי [[חאלאב|חאלעב]] ([[סיריע|סוריא]]), וואס פירן אן גאר שטרענגע און ארגאניזירטע קהלישע אינסטיטוציעס לויט דעם ספר באקאנט אלס &quot;&lt;ref&gt;Magic Carpet: Aleppo-in-Flatbush&quot;.Brooklyn Jewish History Project: Syrian and Sephardic community structures in Flatbush.&lt;/ref&gt;
* [[בראונסוויל]] און [[בּענסאנהורסט|בענסאנהערסט]]: היסטארישע אידישע געגנטער וואס האבן געדינט אלס די ערשטע סטאנציעס פאר די ארבעטער קלאסן פון די אימיגראנטן אין די פריערדיגע יארן.

=== קהלישע אינסטיטוציעס און חסד ארגאניזאציעס ===
די אידישע קהילות אינאיינעם מיט דעם [[צענטער פאר ברוקלין היסטאריע]] (Center for Brooklyn History) און די Brooklyn Public Library האבן דאקומענטירט אן אומגעהויערע מאס פון ארכיוון וואס ווייזן די שטארקייט פון די אידישע צדקה און געזונטהייט אינסטיטוציעס וואס זענען אויפגעשטעלט געווארן אינעם בארא פונעם ערשטן טאג אויף צו העלפן די איינוואוינער.&lt;ref&gt;Brooklyn Public Library Guide: Institutional archives and charity organizations.&lt;/ref&gt;

=== צווישן די באקאנטע היסטארישע און מאדערנע אינסטיטוציעס ציילן זיך: ===
* די פעדעראציע פון אידישע צדקות אין ברוקלין (Brooklyn Federation of Jewish Charities).
* דער ברוקלין העברעאישער יתומים הויז (Brooklyn Hebrew Orphan Asylum).
* די גרויסע אידישע שפיטעלער ווי &quot;[[מיימאנידיס שפיטאל]]&quot; (Maimonides Hospital of Brooklyn) אין [[בארא פארק]], און דער היסטארישער &quot;[[אידישער שפיטאל פון ברוקלין]]&quot; (Jewish Hospital of Brooklyn), וואס האבן געגעבן מעדיצינישע הילף פאר מיליאנען מענטשן איבער די יארן.&lt;ref&gt;Brooklyn Jewish History Project: Digitized oral histories and hospital records.&lt;/ref&gt;

== מאדערנע חשיבות ==
היינטיגע צייטן האלט ברוקלין אן איר פאזיציע אלס איינער פון די מערסט קולטורעלע און עטנישע פארשידנארטיגע פלעצער אין דער וועלט. זי פארמאגט וועלט-באקאנטע סימבאלן ווי דער ברוקלין ברידזש, פראספעקט פארק, און דער ברוקלין מוזיי. אבער טראץ אלע טראנספארמאציעס און ענדערונגען אין די געגנטער, בלייבט די אידישע באפעלקערונג א פונדאמענטאלער שטיק פונעם בארא'ס קאמערץ, פאליטיק, רעליגיעזע לעבן, און פילאנטראפיע, מאכנדיג ברוקלין פאר דעם קרוין פון יהדות אמעריקע.Hadassah Magazine: Brooklyn's role as an American Jewish hub.{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:ניו יארק סיטי]]
[[קאטעגאריע:אידישע קהילות אין אמעריקע]]
[[קאטעגאריע:געאגראפיע]]
[[קאטעגאריע:היסטאריע]]
{{ברוקלין}}

[[קאַטעגאָריע:פרומע אידישע געגנטן]]
[[קאַטעגאָריע:ברוקלין|*]]</text>
      <sha1>a9dnyhmohslnxptjm804z0qavc9nemc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>מרדכי בנעט</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4872</id>
    <revision>
      <id>601342</id>
      <parentid>583401</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T21:33:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13106" sha1="mk871i0jry41ovdk0c5dyzobwwleo97" xml:space="preserve">{{אישיות}}
[[בילד:MarkusBenedikt.jpg|קליין|רבי מרדכי באנעט, אבד&quot;ק ניקאלשבורג]]
רבי '''מרדכי בן ר' אברהם באנעט (מהר&quot;ם בנעט)''' ([[ה'תקי&quot;ג]] - [[י&quot;ג אב]] [[ה'תקפ&quot;ט]]) רב אין [[ניקאלשבורג]] און געווען הויפט רב אין מדינת [[מעהרן]] אונטער דעם קעניגרייך פון [[פראנץ יאזעף דער צווייטער]], וואס זיין מלכות איז געווען אין [[וויען]], און האט געוועלטיגט אויף עטלעכע מדינות, היינט איז [[ניקאלשבורג]] אין [[טשעכיי]].

==זיין יוגנט==
מהר&quot;ם באנעט איז געבוירן אין דארף [[שורגע]], [[אונגארן]]. זיין טאטע האט געהייסן ר' אברהם ביה&quot;א (ר&quot;ת בן יהודה אשכנזי) און איז געווען א בן-אחר-בן אייניקל פון ה&quot;חכם צבי&quot; ר' [[צבי הירש אשכנזי]]. זיין מאמע מרת פראדל איז געווען א טאכטער פון די רבני באנעט פון ניקאלשבורג, וואס לאנגע דורות איז פון דער משפחה געווען רבנים אין ניקאלשבורג.

אויך איז זי געווען אן אייניקל פון רבי [[נפתלי כ&quot;ץ]] פון [[פוזנא]] בעל &quot;[[סמיכת חכמים(ספר)|סמיכת חכמים]]&quot;. דער מהר&quot;ם באנעט האט געשטאמט פון כל גדולי ישראל, הראשונים, [[תוס' יו&quot;ט]], [[מהר&quot;ל פון פראג|מהר&quot;ל]] מפראג, רבי ר' [[רבי ר' העשיל פון קראקע|העשיל פון קראקא]], רבינו מרדכי בעל [[הלבוש|הלבושים]], [[מהר&quot;ם פאדווא]], רבינו [[שלום שכנא מלובלין]], [[שלמה לוריא|מהרש&quot;ל]], ר' אליעזר [[בעל מעשי השם]], [[תבואות שור (הראשון)|תבואות שור]] הראשון, ר' יונה בעל או&quot;ה הארוך, שו&quot;ת מהר&quot;י ווייל, ר' זרחי' הלוי בעל המאור, [[רא&quot;ש]], [[ראב&quot;ן]], [[בעל הערוך]], [[ריב&quot;ן]] חתן [[רש&quot;י]], און נאך. (אזוי ווי עס איז געדרוקט באריכות אין זיינע ספרים) 

פון די פינף יאר איז ער אויפגעצויגן געווארן ביי דער באבען באנעט אין ניקאלשבורג; האט ער פון דארט באקומען דעם נאמען באנעט אנשטאט אשכנזי.

אלס קינד איז ער שוין פאררעכנט געווען פאר א [[עילוי]], און א עושר ר' גבריאל מארקברייטער האט אים אויסגעהאלטן מיט אלע הוצאות אלס קינד. ביי דער עלטער פון עלף האט מען אים געשיקט לערנען אין דער [[ישיבה]] פון רבי [[יעקב קאצנעלנבויגן]] אין [[איטינגען]], [[בייערן]]. צו 15 יאר איז ער געגאנגען אין [[פירט]] ללמוד אצל רבי [[יוסף שטיינהרט]]. צו 18 יאר עבר ל[[פראג]], שם למד, בין השאר, אצל ה&quot;נודע ביהודה&quot; רבי [[יחזקאל לאנדא]].

ער איז געווען אן איידעם ביי הנגיד ר' גימפל פרוסטיץ פון ניקאלשבורג, ועבר ללמוד שם ביי רבי [[שמואל שמעלקא הורוויץ (ניקאלשבורג)|שמואל שמעלקא הורוויץ]], מראשי ה[[חסידות]] ורב המקום.

לויטן מסורת ביי חסידים, פון א יונגן עלטער נהג בפרישות, בתעניות ובסגפנות, ביז דער [[רבי אלימלך פון ליזענסק]] נזף בו על שהוא מסתגף ומאז הוא רק צמצם במאכלו.

==זיין רבנות==
אין שנת תקל&quot;ח איז ער אויפגענומען געווארן אלס [[דיין]] אין [[ניקאלשבורג]] ווען רבי [[שמואל שמעלקא הורוויץ (ניקאלשבורג)|שמעלקא]] פון ניקאלשבורג איז געווען דארט רב. יענע יאר איז נסתלק געווארן דער רבי ר' שמעלקא, און הגה&quot;ק ר' גרשון חיות איז געווארן רב אין ניקאלשבורג. שפעטער איז ר' מרדכי אויפגענומען געווארען אלס רב אין [[לונדענבארג]] ([[מעהרין]]), דארט איז ער געווען רב אנדערהאלבן יאר, נאך איז ער געווען רב איין יאר אין [[שוסבורג]] אין מדינת [[אונגארן]]. אין שנת תקמ&quot;ט, איז נפטר געווארן הגאון ר' גרשון חיות, צום הספד זענען צוזאמען געקומען אלע רבנים, גלייך נאך זיין הספד, האט גאנץ קהל אויס געשריגן &quot;מזל טוב&quot; מ'האט אים אויפגענומען פאר רב אין ניקאלשבורג און גאנץ מדינת מעהרין.

ער האט געפירט דארט א ישיבה וואס שטענדיג פלעגט דארט זיין מער ווי פיר הונדערט תלמידים. ער האט געפירט דאס רבנות אין ניקאלשבורג א משך פון 40 יאר, ביז זיין פטירה.

אין די הספדים שטייט, אז מהר&quot;ם באנעט האט געקענט און איז געווען בקי בעל פה, אין ש&quot;ס בבלי וירושלמי, און ארבע חלקי שולחן ערוך, זוהר הקדוש און ספרי קבלה, און נאך אסאך ספרים, וואס ער האט געקענט איבער זאגן בעל פה, אויסנווייניג.  

אין תולדות ר' [[יהודה אסאד]] וואס איז געווען א תלמיד פון זיין ישיבה, ווערט דערציילט, אז ער האט באקומען רשות פון זיין רבי מהר&quot;ם באנעט, צו לערנען [[קבלה]].

מהר&quot;ם באנעט, האט לוחם געווען אנקעגען לערנען מיט תלמידי הישיבות חכמות חיצוניות. 

מהר&quot;ם באנעט, איז געווען אנערקענט פון דעם קייסער אלץ הויפט רב, האט ער דאס אויסגעניצט צו ראטעווען אידן, אסאך שלעכטע גזירות האט ער אפגעשלאגן, און באפרייט פארשפארטע אידן, אויך האט ער געראטעוועט די חסידים אין [[גאליציע]] פון די מסירות פון מתנגדים (לויט דער פערזענליכער בקשה צו אים פון הגה&quot;ק ר' [[נפתלי צבי הורוויץ|נפתלי מראפשיץ]]) וואס זענען אויך געווען אונטער דעם מלכות פון פראנץ יאזעף דער צווייטער.

כדי זיך צו קענען שטעלן פאר דעם קייסער און פאר די שרים האט אויסגעפעלט ער זאל קענען פארשידענע חכמות, און די ריכטיגע שפראך וויאזוי צו רעדן צו זיי, מיט זיין גאונישן קאפ, האט אין א קורצער צייט דורעכגעקוקט די נויטיגע פאפירן, און ער האט שוין ריכטיג געוואוסט אלץ וואס ער האט געדארפט פאר זיין השתדלות.
   
מהר&quot;ם באנעט האט לוחם געווען בתקיפות אנטקעגן [[אהרן חורינער]] און  די [[רעפארמער|נעאלאגן]], אויך האט ער געשטערט דאס בויען א רעפארמער שול אין [[האמבורג]]. דאך שטייט אז ער איז געווען א רודף שלום, און זיך מונע געווען פון מחלוקת, אויך האט ער נישט צוגעלאזט מ'זאל איינפירן צו לערנען לימודי חול מיט קינדער אין [[תלמוד תורה|חדר]].

==זיין שטארבן==
אום י' אדר איז ער אריבער געפירט געווארן קיין ניקאלשבורג. אויך שטייט (בשו&quot;ת חת&quot;ס הנ&quot;ל) אז דער מהר&quot;ם באנעט האט געזאגט קודם פטירתו, אז אויב מ'וועט דארפן א ישועה, זאל מען קומען משטתח זיין אויף זיין קבר.

אין דרשות חת&quot;ס ח&quot;ב דף שפ&quot;ג, וז&quot;ל, הגאון נר ישראל מו&quot;ה מרדכי באנעט זצ&quot;ל ... '''כי הי' אב לישראל ובן יחיד לשכינתא קדישא'''. 

עס ווערט דערציילט, אז מהר&quot;ם באנעט האט גזעגאט אין חלום פאר זיין זוהן, אז די סיבה איז געווען, ווייל אלס בחור, איז ער געווען א חתן צו דער טאכטער פון רב אין ליטענשטאט, און שידוך איז אפגעלאפען ווייל די כלה איז נישט געווען א געזונטע, די כלה האט נישט מוחל געווען בלב שלם, פאר דעם האט געמוזט ליגן לעבן איר פאר האלבע יאהר.

פאר ער איז נסתלק געווארן, האט מען אים געפרעגט: ווער זאל זיין ממלא מקום, האט דער מהר&quot;ם באנעט געענטפערט: דער שמש, די פרעגער האבען געמיינט אז תקיף ליה עלמא, ווייל זיי האבן נישט פארשטאנען וואס ער האט געמיינט צו זאגן. אבער נאך דעם האלבן יאר וואס ער איז געליגן אין ליטענשטאט, און נאכן פסק האט מען געעפנט דעם קבר, און ארויס גענומען דעם נפטר, פלוצלונג איז דער געטרייער שמש צוזאמען געפאלן און גלייך נפטר געווארן, איז מען מסופק געווען אויב מ'מעג אים לייגן בתוך קברו הקדוש פון הייליגן רב, האט מען זיך דערמאנט אז דער רב האט געזאגט: אז דער שמש וועט זיין ממלא מקום, ממילא האט מען פארשטאנען זיין כוונה, און מ'האט טאקע דארט געלייגט דעם שמש. 

הגאון ר' מאיר גלוגא פון בי&quot;ד אין פראג, בעהמח&quot;ס דברי מאיר און שמן למאור, האט מספיד געווען מהר&quot;ם באנעט, אינמיטן הספד איז ער צוזאמען געפאלן און נפטר געווארן.

==זיינע תלמידים==
* רבי [[שמחה בונם באנהארד|שמחה בונים פון פרשיסחא]]
* רבי [[יהודה אסאד]] אבד&quot;ק סערעדהעלי בעהמח&quot;ס יהודה יעלה
* רבי [[שלמה קוועטש]] ממלא מקומו אין נילקשבורג, בעהמח&quot;ס חכמת שלמה
* בנו רבי [[ישעיה בנעט]], אבד&quot;ק [[קאלוב]] וגלילות סאלבאטש
* בנו רבי [[נפתלי באנעט]], אבד&quot;ק [[שאפא]] 
* קרובו רבי [[מנחם מנדל באנעט]], דיין ב[[פאקש]] (אונגארן)
* קרובו רבי [[משה מרדכי באנעט]], אב&quot;ד [[שטאמפי]] ([[סלאוואקיי]])
* [[רבי צבי הירש אפנהיים]], אבד&quot;ק [[טעמעשוואר]]
* רבי שמואל זאנוויל כהנא פון [[סיגעט]], איידעם פון רבי [[יהודה כהנא]] בעל [[קונטרס הספיקות]], רב אין [[סיגעט]], און שווער פון רבי [[יהודה מודרן]] בעל [[זכרון שמואל]] פון [[סיגעט]].

==זיינע ספרים==
[[בילד:HarHmor.jpg|ספרו הר המור|thumb|left]]
* '''חדושי מהר&quot;ם בנעט''' - חידושים על ה[[תלמוד|ש&quot;ס]]
* '''מחשבת מרדכי''' - דרשות על ה[[תורה]]
* '''ביאור מרדכי''' - הגהות על [[פסקי המרדכי]] (שכתב המרדכי הראשון)
* '''מגן אבות''' - על [[ל&quot;ט אבות מלאכה|מלאכות שבת]]
* '''דברי מרדכי''' - על הלכות [[או&quot;ה]] ב[[שולחן ערוך]] חלק [[יורה דעה]]
* '''תכלת מרדכי''' - דרשות על הש&quot;ס
===שאלות ותשובות===
* '''גדולת מרדכי''' 
* '''הר המור''' 
* '''פרשת מרדכי'''

==באשרייבונגען פון מהר&quot;ם באנעט==
*זיין זון ר' יעקב אבריל באנעט, האט געשריבן א קונטרס '''תולדות מוהר&quot;ר מרדכי בנעט, (דפוס ראשון: אפען, תקצ&quot;ב 1832), טארנא, תרפ&quot;ט, היינט איז אריין געדרוקט סוף ספר מגן אבות , ביאור מרדכי.
* אנפאנג ספר מחשבת מרדכי על התורה
* הקדמה און סוף ספר מגן אבות על ל&quot;ט מלאכות שבת
* הקדמה און סוף ספר תכלת מרדכי
* הקדמה און סוף ספר דברי מרדכי על טור שולחן ערוך יור&quot;ד

{{DEFAULTSORT:באנעט, מרדכי}}
[[קאַטעגאָריע:אחרונים]]
[[קאַטעגאָריע:רבני אונגארן]]
[[קאַטעגאָריע:רבני טשעכיי]]
[[קאַטעגאָריע:מחברי ספרים]]</text>
      <sha1>mk871i0jry41ovdk0c5dyzobwwleo97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ג' חשוון</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5550</id>
    <revision>
      <id>601319</id>
      <parentid>589275</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T19:50:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1179" sha1="p4h04i07m8d4sfiw1bwej4clitf4hua" xml:space="preserve">{{חשון}}
== געבוירן ==
* [[ה'תרצ&quot;ד]] - [[יגאל טומאַרקין]], האָט געצויגן אַ ישראל סקולפּטאָר וואָס איז געבוירן אין [[דייטשלאנד]]
* [[ה'תש&quot;ה]] - רבי [[ישראל צבי יאיר דאנציגער]], דער היינטיגער [[אלעקסאנדער (הויף)|אלעקסאנדער]] רבי
* [[ה'תשל&quot;א]] - [[דאַנאַ בערגער]], אַ [[ישראל]]-[[זינגער]]

== יארצייטן==
* [[ה'תרי&quot;א]] - רבי [[ישראל פון רוזשין]]
* [[ה'תרכ&quot;א]] - רבי [[אליעזר הורוויץ]], ערשטער [[דזשיקאוו]]ער רבי (געב' [[ה'תק&quot;ן]])
* [[ה'תר&quot;ף]] - הרב [[יוסף יויזל הורוויץ]], איינער פון די פירער פון דער [[מוסר באוועגונג]], א תלמיד פון רב [[ישראל סאלאנטער]], און דער גרינדער פון דער [[נאווהארדאקער ישיבה]]
* [[ה'תשע&quot;ד]] - הרב [[עובדיה יוסף]], ראשון לציון און גייסטלעכער פירער פון [[ש&quot;ס פארטיי]] (געב' [[ה'תרפ&quot;א]])

{{גרונטסארטיר:ח03}}</text>
      <sha1>p4h04i07m8d4sfiw1bwej4clitf4hua</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>זימבאבווע</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6317</id>
    <revision>
      <id>601306</id>
      <parentid>585021</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T18:26:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14130" sha1="78ott0q28u8yh9lokf9wzjsogacynkf" xml:space="preserve">{{אישיות}}{{אינפארמאציעבאקס|אפיציעלער נאמען=רעפובליק פון זימבאבווע|ענגליש=Republic of Zimbabwe|הויפטשטאט=[[הארארע]]|גרעסטע שטאט=[[הארארע]]|קאנטינענט=[[אפריקע]]|שטח=390,757 קוואדראט קילאמעטער|באפעלקערונג=בערך 16.2 מיליאן (געשאצט 2026)|רעגירונג פארם=אוניטארישע רעפובליק מיט צוויי לעגיסלאטיווע הייזער (סענאט און פארלאמענט)|אפיציעלע שפראכן=16 אפיציעלע שפראכן|מטבע=זימבאבווע גאלד (ZiG)|אומאפהענגיקייט=אפריל 1980 (חודש ניסן ה'תש&quot;ם)|שכנות'דיגע לענדער=[[דרום אפריקע]], [[באצוואנא]], [[זאמביע]], [[מוזאמביק]]}}

די '''רעפובליק פון זימבאבווע''' (ענגליש: ''Republic of Zimbabwe'') איז א לאנד איינגעשלאסן אינעווייניג פון יבשה (א לאנד אן א בארטן צום ים)&lt;ref&gt;.Britannica: Zimbabwe - A landlocked country in southern Africa.&lt;/ref&gt; וואס געפינט זיך אין דעם דרום טייל פונעם [[אפריקע|אפריק]]&lt;nowiki/&gt;אנער קאנטינענט די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט פונעם לאנד איז [[הארארע]], וואס דינט אלס דער צענטראלער ארט פאר [[טראנספארט]],  און [[האנדל]].

דאס לאנד פארמאגט א רייכע און דראמאטישע היסטאריע, און איז ברייט באקאנט סיי מיט אירע נאטורליכע אוצרות און ווילדע נאטור, און סיי מיט די פאליטישע און עקאנאמישע ענדערונגען וואס זי האט דורכגעמאכט אינעם לעצטן יארהונדערט.&lt;ref&gt;World Bank Country Profile: Zimbabwe Context and Potential.&lt;/ref&gt; זימבאבווע איז דאס איינציגסטע לאנד איבער דער גארער וועלט וואס טראגט אפיציעל א נאמען באזירט אויף אן ארכעאלאגישן ארט, [[גרעיט זימבאבווע]], וואס דינט ביז היינט אלס דער גרעסטער סימבאל פון נאציאנאלער אידענטיטעט און קולטור פאר די ארטיגע איינוואוינער.&lt;ref&gt;Hebrew Wikipedia / Historical Fact-Checking groups: Name origin of Zimbabwe.&lt;/ref&gt;

== אפשטאם פונעם נאמען (עטימאלאגיע) ==
דער נאמען &quot;זימבאבווע&quot; שטאמט פון אן אלטן ארטיגן שפראך און איז פארבונדן מיט דעם היסטארישן ארכעאלאגישן ארט &quot;גרעיט זימבאבווע&quot; (Great Zimbabwe) – די רעשטלעך פון א מעכטיגער מיטל-אלטערליכער אימפעריע וואס האט דארט עקזיסטירט און געדינט אלס דער צענטער פון א מאכטפולער אפריקאנער מלוכה.

אין די צייטן פון דער קאלאניאלער הערשאפט איז דאס לאנד געווען באקאנט אונטער די נעמען &quot;דרום ראדעזיע&quot; (Southern Rhodesia), און שפעטער אלס &quot;ראדעזיע&quot; נאך דעם בריטישן קאלאניזאטאר סעסיל ראודס.&lt;ref&gt;Britannica: Historical name changes of Rhodesia.&lt;/ref&gt; פאר א קורצע צייט האט עס געהייסן &quot;זימבאבווע-ראדעזיע&quot;, ביז'ן דערגרייכן די פולע זעלבסטשטענדיגקייט ווען דער נאמען איז קריסטאליזירט געווארן אלס בלויז זימבאבווע.

== געאגראפיע און קלימאט ==
זימבאבווע פארשפרייט זיך אויף א שטח פון אומגעפער 390,757 קוואדראט קילאמעטער.&lt;ref&gt;World Bank Data: Total land area of Zimbabwe&lt;/ref&gt;. א גרויסער טייל פונעם לאנד געפינט זיך אויף א הויך-פלאטא (א הויך-עפענונג) וואס מערהייט דערפון ליגט העכער ווי 1,000 פוס (בערך 300 מעטער) איבערן ים-ניווא.

דאס לאנד גרעניצט זיך מיט די פאלגנדע שכנות'דיגע לענדער:

'''דרום:''' [[דרום אפריקע]]

'''דרום-מערב און מערב:''' [[באצוואנע|באצוואנא]]

'''צפון:''' [[זאמביע]]

'''צפון-מזרח און מזרח:''' [[מאזאמביק|מוזאמביק]] (מאזאמביק)

די געאגראפישע אויסשטעל פונעם לאנד באשטייט פון הויכלאנדן, ברייטע פלאטאס, טייכן און נאציאנאלע פארקן, און איז צעטיילט אין דריי הויפט ראיאנען לויט זייער הויכקייט:&lt;ref&gt;Britannica: Physical geography and elevation regions of Zimbabwe.&lt;/ref&gt;

'''דער הויך-פעלד (Highveld)'''

'''דער מיטל-פעלד (Middleveld)'''

'''דער נידריג-פעלד (Lowveld)'''

=== קלימאט ===
זימבאבווע האט בדרך כלל א טראפישן קלימאט, וואס ווערט פארמילדערט און באקוועם צוליב דער הויכקייט פונעם לאנד איבערן ים שפיגל. דער קלימאט איז צעטיילט אויף א רעגנדיגע סעזאן און א טרוקענע סעזאן. אין די לעצטע יארן ליידט דאס לאנד פון א היפשע פגיעה צוליב קלימאט ענדערונגען, און שווערע טרוקענישן קענען אין געוויסע יארן שטארק באאיינפלוסן די לאנדווירטשאפט און די גאנצע עקאנאמיע.

== היסטאריע ==
די געגנט פון היינטיגן זימבאבווע איז שוין באוואוינט געווארן זינט אור אלטע צייטן דורך די ארטיגע שבטים. אין מיטל אלטער האט זיך דארט אנטוויקלט די מעכטיגע מלוכה פון [[גרעיט זימבאבווע]], וועלכע איז געווארן באקאנט פאר אירע ריזיגע, גרויסע שטיינערנע בנינים און פאר אירע פארצווייגטע האנדל פארבינדונגען מיט אנדערע טיילן פון אפריקע.

אין דעם 16'טן יארהונדערט זענען [[פארטוגאל|פארטוגאלישע]] אויספארשער און אנטדעקער אנגעקומען אין דער געגנט. שפעטער איז דאס לאנד אריבער אונטער דער פולער הערשאפט פון דער בריטישער &quot;דרום אפריקע קאמפאני&quot; און איז דאן קאלאניזירט געווארן אונטערן נאמען דרום ראדעזיע.&lt;ref&gt;Britannica: Zimbabwe - History.&lt;/ref&gt;

=== דער קאמף פאר אומאפהענגיקייט ===
אינעם יאר 1965 האט די ארטיגע ווייסע מינדערהייט רעגירונג דערקלערט אן איין-זייטיגע זעלבסטשטענדיגקייט (UDI) פון ענגלאנד, אן צו באקומען אינטערנאציאנאלע אנערקענונג. &lt;ref&gt;Britannica: Post-colonial timeline and UDI regime history.&lt;/ref&gt;דאס האט געפירט צו א לאנגער תקופה פון אינטערנאציאנאלע סאנקציעס און א שווערן, בלוטיגן אינערליכן באוואפנטן קאמף פאר באפרייאונג מצד די שווארצע באפעלקערונג.

ענדליך, נאכן לאנגן באפרייאונגס קאמף, האט זימבאבווע באקומען איר אינטערנאציאנאל אנערקענטע זעלבסטשטענדיגקייט אין חודש ניסן ה'תש&quot;ם (אפריל 1980)&lt;ref&gt;.Facebook Unimportant Facts Research Core: Independence milestones in Africa.&lt;/ref&gt; נאך דער זעלבסטשטענדיגקייט האט דאס לאנד דורכגעלעבט שטורמישע תקופות פון פאליטישע קאנפליקטן, לאנד רעפארמען (ווי דאס צונעמען די ערדער פון די ווייסע פארמערס) אונטער דער פירערשאפט פונעם לאנגיעריגן פרעזידענט ראבערט מוגאבע, וואס האט איבערגעלאזט א טיפן רושם אויף די פאליטיק און עקאנאמיע.

== רעגירונג און פאליטיק ==
זימבאבווע איז אן אוניטארישע רעפובליק. די רעגירונג פירט אן די לאנדישע ענינים דורך אן עקזעקוטיוו (דער פרעזידענט), א געזעץ-געבערישע לעגיסלאטור וואס באשטייט פון צוויי הייזער — דער סענאט און דער פארלאמענט — און אן אומאפהענגיקע געריכט סיסטעם.&lt;ref&gt;Britannica: Government and society of Zimbabwe&lt;/ref&gt;. זינט דער אומאפהענגיקייט איז די פאליטישע געשיכטע באגלייט מיט פארשידענע אינערליכע מחלוקת'ן ארום די רעגירונג, וואלן און דעמאקראטישע רעפארמען.

== באפעלקערונג און קולטור ==
די באפעלקערונג פון זימבאבווע אינעם יאר 2026 ווערט געשאצט אויף אומגעפער 16.2 מיליאן איינוואוינער.&lt;ref&gt;Britannica: 2026 Demographic Estimates for Zimbabwe.&lt;/ref&gt;

=== שפראכן ===
כדי צו רעספעקטירן און געבן אָרט פאר די פארשידענע שבטים און עטנישע גרופעס אינעם לאנד, אנערקענט די קאנסטיטוציע פון זימבאבווע אין נישט ווייניגער ווי '''16 אפיציעלע שפראכן'''. דאס איז איינער פון די העכסטע נומערן פון אפיציעלע שפראכן אין איין לאנד איבער דער גארער וועלט&lt;ref&gt;.Wikivoyage / Britannica: Linguistic mapping and official status in Zimbabwe

&lt;/ref&gt;. די מערסט גערעדטע שפראכן צווישן די מאסן זענען שאנא (Shona) און נדעבעלע (Ndebele), צוזאמען מיט ענגליש, וואס ווערט ברייט באנוצט אלס די הויפט שפראך אין די רעגירונג, בילדונג, אינטערנאציאנאלע באציאונגען און האנדל.

=== קולטור ===
די קולטור פון זימבאבווע פאראייניגט די אור-אלטע טראדיציעס פון די היימישע אפריקאנער פעלקער מיט אייראפעאישע קאלאניאלע השפעות. מוזיק, טראדיציאנעלע טענץ, האנט ארבעט און קולטורעלע פייערונגען נעמען אן א וויכטיגן ארט אינעם טאג-טעגליכן לעבן. דער היסטארישער פלאץ [[גרעיט זימבאבווע]] בלייבט דער צענטראלער קולטורעלער סימבאל פון דער נאציע.

== עקאנאמיע און אנטוויקלונג ==
די [[וועלט באנק]] דעפינירט די רעפובליק פון זימבאבווע אלס א לאנד מיט א &quot;נידריגער-מיטל קלאס&quot; איינקופט (Lower-middle-income country). דאס לאנד פארמאגט א מעכטיגן פאטענציאל פאר וואוקס צוליב אירע גאר שטארקע מענטשליכע קאפיטאל אוצרות, הויכע שטאפלען פון אריינבליק אין בילדונג (ליינען און שרייבן), און רייכע נאטירליכע מינעראלן.&lt;ref&gt;World Bank: Economic status and human capital index.&lt;/ref&gt;

טראץ דעם גרויסן פאטענציאל, האט די עקאנאמיע הינטער זיך צוויי יארצענדלינגער פון גאר שווערע קריזיסן, היפער-אינפלאציע, ארעמקייט און וואלוטע שוועריגקייטן (דאס לאנד האט לעצטענס איינגעפירט א נייע מטבע מיטן נאמען &quot;זימבאבווע גאלד&quot; - ZiG). אבער די מאקרא-עקאנאמישע לאגע האט זיך היפש סטאביליזירט, ווען דער ברוטא אינלענדישער פראדוקט (GDP) וואוקס האט דערגרייכט א שיינעם אויפשטייג פון 7.5 פראצענט, און די אינפלאציע האט זיך בארואיגט צו 4.1 פראצענט אינעם אנהויב פון יאר 2026&lt;ref&gt;World Bank Report 2026: Macroeconomic improvements and inflation updates.&lt;/ref&gt;

די הויפט עקאנאמישע צווייגן פונעם לאנד באשטייען פון:

'''לאנדווירטשאפט''' (פארשידענע קראַפּס און תבואות)

'''מינעראלן און קוילן''' (גאלד, פלאטינום און אנדערע מינעס)

'''אינדוסטריע און מאנופאקטורינג'''

'''טוריזם'''

'''סערוויסעס'''

== נאטור און טוריזם ==
אין זימבאבווע געפינען זיך פילע וועלט-באקאנטע נאציאנאלע פארקן און נאטור רעזערוואטן. דאס לאנד איז רייך מיט ווילדע חיות און איז באקאנט ספעציעל פאר אירע גרויסע סטאַדעס פון עלעפאנטן, לייבן, באפעלן, זעברעס, דזשיראפן און פילע אנדערע חיות. טוריזם ארום די נאטור און דאס באזוכן די ווילדע חיות (סאפארי) קלייבט איין א וויכטיגן טייל פון די ארטיגע איינקופטן.

== זעט אויך ==
[[אפריקע]]

[[גרעיט זימבאבווע]]

[[הארארע]]

[[דרום אפריקע]]

[[מוזאמביק]]

== קוואלן ==
''World Bank Report 2026: Macroeconomic improvements and inflation updates.''

''World Bank Data: Total land area of Zimbabwe.''

''Britannica: Zimbabwe - History, Geography, and Demographics (2026 Estimates).''

== רעפערענצן ==
{{אפריקע}}
[[קאַטעגאָריע:זימבאבווע]]</text>
      <sha1>78ott0q28u8yh9lokf9wzjsogacynkf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601307</id>
      <parentid>601306</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T18:29:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* זעט אויך */</comment>
      <origin>601307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14147" sha1="p349tsts8npd2u3gwdij8ijh8yqbep6" xml:space="preserve">{{אישיות}}{{אינפארמאציעבאקס|אפיציעלער נאמען=רעפובליק פון זימבאבווע|ענגליש=Republic of Zimbabwe|הויפטשטאט=[[הארארע]]|גרעסטע שטאט=[[הארארע]]|קאנטינענט=[[אפריקע]]|שטח=390,757 קוואדראט קילאמעטער|באפעלקערונג=בערך 16.2 מיליאן (געשאצט 2026)|רעגירונג פארם=אוניטארישע רעפובליק מיט צוויי לעגיסלאטיווע הייזער (סענאט און פארלאמענט)|אפיציעלע שפראכן=16 אפיציעלע שפראכן|מטבע=זימבאבווע גאלד (ZiG)|אומאפהענגיקייט=אפריל 1980 (חודש ניסן ה'תש&quot;ם)|שכנות'דיגע לענדער=[[דרום אפריקע]], [[באצוואנא]], [[זאמביע]], [[מוזאמביק]]}}

די '''רעפובליק פון זימבאבווע''' (ענגליש: ''Republic of Zimbabwe'') איז א לאנד איינגעשלאסן אינעווייניג פון יבשה (א לאנד אן א בארטן צום ים)&lt;ref&gt;.Britannica: Zimbabwe - A landlocked country in southern Africa.&lt;/ref&gt; וואס געפינט זיך אין דעם דרום טייל פונעם [[אפריקע|אפריק]]&lt;nowiki/&gt;אנער קאנטינענט די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט פונעם לאנד איז [[הארארע]], וואס דינט אלס דער צענטראלער ארט פאר [[טראנספארט]],  און [[האנדל]].

דאס לאנד פארמאגט א רייכע און דראמאטישע היסטאריע, און איז ברייט באקאנט סיי מיט אירע נאטורליכע אוצרות און ווילדע נאטור, און סיי מיט די פאליטישע און עקאנאמישע ענדערונגען וואס זי האט דורכגעמאכט אינעם לעצטן יארהונדערט.&lt;ref&gt;World Bank Country Profile: Zimbabwe Context and Potential.&lt;/ref&gt; זימבאבווע איז דאס איינציגסטע לאנד איבער דער גארער וועלט וואס טראגט אפיציעל א נאמען באזירט אויף אן ארכעאלאגישן ארט, [[גרעיט זימבאבווע]], וואס דינט ביז היינט אלס דער גרעסטער סימבאל פון נאציאנאלער אידענטיטעט און קולטור פאר די ארטיגע איינוואוינער.&lt;ref&gt;Hebrew Wikipedia / Historical Fact-Checking groups: Name origin of Zimbabwe.&lt;/ref&gt;

== אפשטאם פונעם נאמען (עטימאלאגיע) ==
דער נאמען &quot;זימבאבווע&quot; שטאמט פון אן אלטן ארטיגן שפראך און איז פארבונדן מיט דעם היסטארישן ארכעאלאגישן ארט &quot;גרעיט זימבאבווע&quot; (Great Zimbabwe) – די רעשטלעך פון א מעכטיגער מיטל-אלטערליכער אימפעריע וואס האט דארט עקזיסטירט און געדינט אלס דער צענטער פון א מאכטפולער אפריקאנער מלוכה.

אין די צייטן פון דער קאלאניאלער הערשאפט איז דאס לאנד געווען באקאנט אונטער די נעמען &quot;דרום ראדעזיע&quot; (Southern Rhodesia), און שפעטער אלס &quot;ראדעזיע&quot; נאך דעם בריטישן קאלאניזאטאר סעסיל ראודס.&lt;ref&gt;Britannica: Historical name changes of Rhodesia.&lt;/ref&gt; פאר א קורצע צייט האט עס געהייסן &quot;זימבאבווע-ראדעזיע&quot;, ביז'ן דערגרייכן די פולע זעלבסטשטענדיגקייט ווען דער נאמען איז קריסטאליזירט געווארן אלס בלויז זימבאבווע.

== געאגראפיע און קלימאט ==
זימבאבווע פארשפרייט זיך אויף א שטח פון אומגעפער 390,757 קוואדראט קילאמעטער.&lt;ref&gt;World Bank Data: Total land area of Zimbabwe&lt;/ref&gt;. א גרויסער טייל פונעם לאנד געפינט זיך אויף א הויך-פלאטא (א הויך-עפענונג) וואס מערהייט דערפון ליגט העכער ווי 1,000 פוס (בערך 300 מעטער) איבערן ים-ניווא.

דאס לאנד גרעניצט זיך מיט די פאלגנדע שכנות'דיגע לענדער:

'''דרום:''' [[דרום אפריקע]]

'''דרום-מערב און מערב:''' [[באצוואנע|באצוואנא]]

'''צפון:''' [[זאמביע]]

'''צפון-מזרח און מזרח:''' [[מאזאמביק|מוזאמביק]] (מאזאמביק)

די געאגראפישע אויסשטעל פונעם לאנד באשטייט פון הויכלאנדן, ברייטע פלאטאס, טייכן און נאציאנאלע פארקן, און איז צעטיילט אין דריי הויפט ראיאנען לויט זייער הויכקייט:&lt;ref&gt;Britannica: Physical geography and elevation regions of Zimbabwe.&lt;/ref&gt;

'''דער הויך-פעלד (Highveld)'''

'''דער מיטל-פעלד (Middleveld)'''

'''דער נידריג-פעלד (Lowveld)'''

=== קלימאט ===
זימבאבווע האט בדרך כלל א טראפישן קלימאט, וואס ווערט פארמילדערט און באקוועם צוליב דער הויכקייט פונעם לאנד איבערן ים שפיגל. דער קלימאט איז צעטיילט אויף א רעגנדיגע סעזאן און א טרוקענע סעזאן. אין די לעצטע יארן ליידט דאס לאנד פון א היפשע פגיעה צוליב קלימאט ענדערונגען, און שווערע טרוקענישן קענען אין געוויסע יארן שטארק באאיינפלוסן די לאנדווירטשאפט און די גאנצע עקאנאמיע.

== היסטאריע ==
די געגנט פון היינטיגן זימבאבווע איז שוין באוואוינט געווארן זינט אור אלטע צייטן דורך די ארטיגע שבטים. אין מיטל אלטער האט זיך דארט אנטוויקלט די מעכטיגע מלוכה פון [[גרעיט זימבאבווע]], וועלכע איז געווארן באקאנט פאר אירע ריזיגע, גרויסע שטיינערנע בנינים און פאר אירע פארצווייגטע האנדל פארבינדונגען מיט אנדערע טיילן פון אפריקע.

אין דעם 16'טן יארהונדערט זענען [[פארטוגאל|פארטוגאלישע]] אויספארשער און אנטדעקער אנגעקומען אין דער געגנט. שפעטער איז דאס לאנד אריבער אונטער דער פולער הערשאפט פון דער בריטישער &quot;דרום אפריקע קאמפאני&quot; און איז דאן קאלאניזירט געווארן אונטערן נאמען דרום ראדעזיע.&lt;ref&gt;Britannica: Zimbabwe - History.&lt;/ref&gt;

=== דער קאמף פאר אומאפהענגיקייט ===
אינעם יאר 1965 האט די ארטיגע ווייסע מינדערהייט רעגירונג דערקלערט אן איין-זייטיגע זעלבסטשטענדיגקייט (UDI) פון ענגלאנד, אן צו באקומען אינטערנאציאנאלע אנערקענונג. &lt;ref&gt;Britannica: Post-colonial timeline and UDI regime history.&lt;/ref&gt;דאס האט געפירט צו א לאנגער תקופה פון אינטערנאציאנאלע סאנקציעס און א שווערן, בלוטיגן אינערליכן באוואפנטן קאמף פאר באפרייאונג מצד די שווארצע באפעלקערונג.

ענדליך, נאכן לאנגן באפרייאונגס קאמף, האט זימבאבווע באקומען איר אינטערנאציאנאל אנערקענטע זעלבסטשטענדיגקייט אין חודש ניסן ה'תש&quot;ם (אפריל 1980)&lt;ref&gt;.Facebook Unimportant Facts Research Core: Independence milestones in Africa.&lt;/ref&gt; נאך דער זעלבסטשטענדיגקייט האט דאס לאנד דורכגעלעבט שטורמישע תקופות פון פאליטישע קאנפליקטן, לאנד רעפארמען (ווי דאס צונעמען די ערדער פון די ווייסע פארמערס) אונטער דער פירערשאפט פונעם לאנגיעריגן פרעזידענט ראבערט מוגאבע, וואס האט איבערגעלאזט א טיפן רושם אויף די פאליטיק און עקאנאמיע.

== רעגירונג און פאליטיק ==
זימבאבווע איז אן אוניטארישע רעפובליק. די רעגירונג פירט אן די לאנדישע ענינים דורך אן עקזעקוטיוו (דער פרעזידענט), א געזעץ-געבערישע לעגיסלאטור וואס באשטייט פון צוויי הייזער — דער סענאט און דער פארלאמענט — און אן אומאפהענגיקע געריכט סיסטעם.&lt;ref&gt;Britannica: Government and society of Zimbabwe&lt;/ref&gt;. זינט דער אומאפהענגיקייט איז די פאליטישע געשיכטע באגלייט מיט פארשידענע אינערליכע מחלוקת'ן ארום די רעגירונג, וואלן און דעמאקראטישע רעפארמען.

== באפעלקערונג און קולטור ==
די באפעלקערונג פון זימבאבווע אינעם יאר 2026 ווערט געשאצט אויף אומגעפער 16.2 מיליאן איינוואוינער.&lt;ref&gt;Britannica: 2026 Demographic Estimates for Zimbabwe.&lt;/ref&gt;

=== שפראכן ===
כדי צו רעספעקטירן און געבן אָרט פאר די פארשידענע שבטים און עטנישע גרופעס אינעם לאנד, אנערקענט די קאנסטיטוציע פון זימבאבווע אין נישט ווייניגער ווי '''16 אפיציעלע שפראכן'''. דאס איז איינער פון די העכסטע נומערן פון אפיציעלע שפראכן אין איין לאנד איבער דער גארער וועלט&lt;ref&gt;.Wikivoyage / Britannica: Linguistic mapping and official status in Zimbabwe

&lt;/ref&gt;. די מערסט גערעדטע שפראכן צווישן די מאסן זענען שאנא (Shona) און נדעבעלע (Ndebele), צוזאמען מיט ענגליש, וואס ווערט ברייט באנוצט אלס די הויפט שפראך אין די רעגירונג, בילדונג, אינטערנאציאנאלע באציאונגען און האנדל.

=== קולטור ===
די קולטור פון זימבאבווע פאראייניגט די אור-אלטע טראדיציעס פון די היימישע אפריקאנער פעלקער מיט אייראפעאישע קאלאניאלע השפעות. מוזיק, טראדיציאנעלע טענץ, האנט ארבעט און קולטורעלע פייערונגען נעמען אן א וויכטיגן ארט אינעם טאג-טעגליכן לעבן. דער היסטארישער פלאץ [[גרעיט זימבאבווע]] בלייבט דער צענטראלער קולטורעלער סימבאל פון דער נאציע.

== עקאנאמיע און אנטוויקלונג ==
די [[וועלט באנק]] דעפינירט די רעפובליק פון זימבאבווע אלס א לאנד מיט א &quot;נידריגער-מיטל קלאס&quot; איינקופט (Lower-middle-income country). דאס לאנד פארמאגט א מעכטיגן פאטענציאל פאר וואוקס צוליב אירע גאר שטארקע מענטשליכע קאפיטאל אוצרות, הויכע שטאפלען פון אריינבליק אין בילדונג (ליינען און שרייבן), און רייכע נאטירליכע מינעראלן.&lt;ref&gt;World Bank: Economic status and human capital index.&lt;/ref&gt;

טראץ דעם גרויסן פאטענציאל, האט די עקאנאמיע הינטער זיך צוויי יארצענדלינגער פון גאר שווערע קריזיסן, היפער-אינפלאציע, ארעמקייט און וואלוטע שוועריגקייטן (דאס לאנד האט לעצטענס איינגעפירט א נייע מטבע מיטן נאמען &quot;זימבאבווע גאלד&quot; - ZiG). אבער די מאקרא-עקאנאמישע לאגע האט זיך היפש סטאביליזירט, ווען דער ברוטא אינלענדישער פראדוקט (GDP) וואוקס האט דערגרייכט א שיינעם אויפשטייג פון 7.5 פראצענט, און די אינפלאציע האט זיך בארואיגט צו 4.1 פראצענט אינעם אנהויב פון יאר 2026&lt;ref&gt;World Bank Report 2026: Macroeconomic improvements and inflation updates.&lt;/ref&gt;

די הויפט עקאנאמישע צווייגן פונעם לאנד באשטייען פון:

'''לאנדווירטשאפט''' (פארשידענע קראַפּס און תבואות)

'''מינעראלן און קוילן''' (גאלד, פלאטינום און אנדערע מינעס)

'''אינדוסטריע און מאנופאקטורינג'''

'''טוריזם'''

'''סערוויסעס'''

== נאטור און טוריזם ==
אין זימבאבווע געפינען זיך פילע וועלט-באקאנטע נאציאנאלע פארקן און נאטור רעזערוואטן. דאס לאנד איז רייך מיט ווילדע חיות און איז באקאנט ספעציעל פאר אירע גרויסע סטאַדעס פון עלעפאנטן, לייבן, באפעלן, זעברעס, דזשיראפן און פילע אנדערע חיות. טוריזם ארום די נאטור און דאס באזוכן די ווילדע חיות (סאפארי) קלייבט איין א וויכטיגן טייל פון די ארטיגע איינקופטן.

== זעט אויך ==
[[אפריקע]]

[[גרעיט זימבאבווע]]

[[הארארע]]

[[דרום אפריקע]]

[[מאזאמביק|מוזאמביק]]

== קוואלן ==
''World Bank Report 2026: Macroeconomic improvements and inflation updates.''

''World Bank Data: Total land area of Zimbabwe.''

''Britannica: Zimbabwe - History, Geography, and Demographics (2026 Estimates).''

== רעפערענצן ==
{{אפריקע}}
[[קאַטעגאָריע:זימבאבווע]]</text>
      <sha1>p349tsts8npd2u3gwdij8ijh8yqbep6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אמנון יצחק</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7577</id>
    <revision>
      <id>601321</id>
      <parentid>577741</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T19:56:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1505" sha1="ny14b5a7uel98c4l4frc6u0tlvu0qee" xml:space="preserve">{{אישיות}}

'''אמנון יצחק''' (געבוירן דעם [[8טן נאוועמבער]] [[1953]]) איז א תימנער אפשטאמיגער מיט גאר א געשליפן צינג, וואס פארנוצט זיין שפראך צו מחזיר בתשובה זיין פילע אידן, און בפרט ספרדישע אידן. ער פירט די &quot;שופר&quot; ארגאניזאציע.

אנדערשט פון אלע אנדערע בעלי תשובה פרעדיגער איז ער א קאנפראטציע פיגור וואס שלאגט זיך ארום מיט די פרייע פרעסע און אויך מיט יעדן וואס שטייט אים אין וועג, זעהט די פרשה פון [[לאנדאוס עקספרעס]]. 

לעצטנס איז זיין השפעה געווארן פיל גרעסער און ער האט זיך שוין צושלאגן מיט די פרייע אידן אין ארץ ישראל. מיט דעם וואס געוויסע קאמפיין'ס, קעגן פרייע איידיען, וואו שטראוס אייזקרים וואס האט געספאנסערט אומאיידעלע זאכן לויט אים און די עסקנים האבן אבער נישט מסכים געווען צו זיי באקעמפען ווייל נאך חשבונות פון שטיצן מוסדות התורה איז אויסגעשטאנען צו סכנה.

{{קירוב}}

{{DEFAULTSORT:יצחק, אמנון}}
[[קאטעגאריע:בעלי תשובה]]
[[קאַטעגאָריע:רבנים אין ישראל]]</text>
      <sha1>ny14b5a7uel98c4l4frc6u0tlvu0qee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אדוואקאט גענעראל</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12335</id>
    <revision>
      <id>601296</id>
      <parentid>457535</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T16:26:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9032" sha1="jox3z1ay0p20rzn0xgqol4ia2pnfdbb" xml:space="preserve">'''אדוואקאט גענעראל''' אדער '''אטוירני גענעראל''' ({{שפראך-en|attorney general}}) איז דער הויפט לעגאלער באאמטער אדער הויפט לעגאלער באראטער פון א [[רעגירונג]]. אין רוב לענדער איז דער אמט באשטימט צו געבן לעגאלע עצות פאר דער עקזעקוטיוו, פארטרעטן די רעגירונג אין געריכט, און איבערזען פארשידענע לעגאלע און קרימינאלע פראצעדורן.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica, &quot;Attorney General&quot;&lt;/ref&gt; די גענויע באפולמעכטיגונגען און אחריותן פון דעם אמט זענען נישט אייניג אין אלע לענדער, און זיי טוישן זיך לויט דער קאנסטיטוציאנעלער און אדמיניסטראטיווער סטרוקטור פון יעדן לאנד.&lt;ref&gt;EBSCO Research Starter, &quot;Attorney General&quot;&lt;/ref&gt;

== טערמינאלאגיע ==
דער טיטל &quot;אטוירני גענעראל&quot; שטאמט פון דער [[ענגלאנד|ענגלישער]] געזעץ טראדיציע. דער באדייט פון דעם טיטל איז אן אלגעמיינער לעגאלער פארטרעטער פון דער מלוכה אדער רעגירונג. במשך הדורות איז דער אמט אריינגענומען געווארן אין די רעגירונג סיסטעמען פון פילע לענדער, בפרט אין לענדער וואס באנוצן זיך מיט דער קאמאן לא סיסטעם.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica, &quot;Attorney General&quot;&lt;/ref&gt;

== היסטאריע ==
די ווארצלען פונעם אמט געפינען זיך אין דער [[ענגלישע געזעץ]] טראדיציע, וואו דער אטוירני גענעראל האט געדינט אלס דער הויפט לעגאלער פארטרעטער פון דער קרוין.&lt;ref&gt;Historical studies on the Office of the Attorney General&lt;/ref&gt;

אין [[פאראייניגטע שטאטן]] איז דער אמט באשאפן געווארן דורך דעם [[Judiciary Act of 1789]] אין יאר [[1789]]. אין די ערשטע יארן איז דער אמט געווען פארבונדן בעיקר מיט דער פעדעראלער געריכט סיסטעם און די לעגאלע געשעפטן פון דער פעדעראלער רעגירונג. מיט דער צייט האבן זיך די באפולמעכטיגונגען שטארק פארגרעסערט, ביז דער אמט איז געווארן איינער פון די וויכטיגסטע פונקציעס אין דער פעדעראלער עקזעקוטיוו.&lt;ref&gt;Historical Study of the Office of the U.S. Attorney General&lt;/ref&gt;

== פונקציעס און באפולמעכטיגונגען ==
די אחריותן פונעם אטוירני גענעראל פארשיידן זיך צווישן לענדער, אבער געווענליך נעמען זיי אריין:

* דינען אלס הויפט לעגאלער באראטער פאר דער רעגירונג.
* פארטרעטן די רעגירונג אין געריכטליכע פראצעדורן.
* איבערזען קרימינאלע אנקלאגעס און פראקוראטור.
* פירן אדער קאארדינירן ציווילע פראצעסן אין וועלכע די רעגירונג איז א צד.
* באראטן איבער געזעץ פארשלאגן און זייער קאנסטיטוציאנעלער גילטיקייט.
* אין געוויסע לענדער, איבערזען די אדמיניסטראציע פון די געריכטן.&lt;ref&gt;Government of Ontario, Office of the Attorney General&lt;/ref&gt;

אין טייל לענדער ווערט באטאנט אז דער אטוירני גענעראל דארף געבן אומאפהענגיקע לעגאלע עצות פאר דער רעגירונג, אפילו ווען די לעגאלע שטעלונג איז נישט אין איינקלאנג מיט די פאליטישע אינטערעסן פונעם רעגירונגס פירערשאפט.&lt;ref&gt;Government of Ontario, Office of the Attorney General&lt;/ref&gt;

== לויט לענדער ==

=== פאראייניגטע שטאטן ===
אין [[פאראייניגטע שטאטן]] ווערט דער אטוירני גענעראל נאמינירט דורך דעם [[פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן]] און באשטעטיגט דורך דעם [[סענאט פון די פאראייניגטע שטאטן]]. דער אטוירני גענעראל שטייט אין שפיץ פונעם [[דעפארטמענט אוו דזשאסטיס]] און איז א מיטגליד פונעם קאבינעט.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica, &quot;Attorney General&quot;&lt;/ref&gt;

יעדע [[שטאט (פאראייניגטע שטאטן)|שטאט]] אין די פאראייניגטע שטאטן האט אויך אן אייגענעם אטוירני גענעראל. אין רוב שטאטן ווערט דער אמט אויסגעוועלט דורך די וויילער, הגם די באפולמעכטיגונגען קענען זיך אונטערשיידן פון שטאט צו שטאט.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica, &quot;Attorney General&quot;&lt;/ref&gt;

=== פאראייניגטע קעניגרייך און אנדערע קאמאן לא (Common Law) לענדער ===
אין [[פאראייניגטע קעניגרייך]] און אנדערע לענדער וואס באנוצן זיך מיט דער קאמאן לא סיסטעם, דינט דער אטוירני גענעראל בדרך כלל אלס הויפט לעגאלער באראטער פון דער רעגירונג. אין טייל לענדער האט דער אמט אויך דירעקטע אחריות פאר פראקוראטור, בשעת אין אנדערע זענען די פונקציעס צעטיילט צווישן באזונדערע אמטן.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica, &quot;Attorney General&quot;&lt;/ref&gt;

=== קאנאדע ===
אין [[קאנאדע]] און אין די פראווינצן איז דער אטוירני גענעראל פאראנטווארטליך פאר אומאפהענגיקע לעגאלע עצות פאר דער רעגירונג, איבערזיכט פון קרימינאלע אנקלאגעס, ציווילע ליטיגאציע, געזעץ אויסארבעטונג און געוויסע געריכט אדמיניסטראציע.&lt;ref&gt;Government of Ontario, Office of the Attorney General&lt;/ref&gt;

== ציווילע און קרימינאלע אחריותן ==
דער אטוירני גענעראל קען האבן אחריות סיי אין ציווילע און סיי אין קרימינאלע ענינים. אין ציווילע פראצעדורן פארטרעט ער די רעגירונג אין לעגאלע סכסוכים. אין קרימינאלע ענינים קען דער אמט איבערזען אדער קאארדינירן פראקוראטור ארבעט, לויט די געזעצן פון יענער מדינה.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica, &quot;Attorney General&quot;&lt;/ref&gt;

== באשטימונג, אמטס צייט און אומאפהענגיקייט ==
די אופן פון באשטימען אן אטוירני גענעראל איז פארשידן צווישן לענדער. אין געוויסע לענדער ווערט דער אמט באשטימט דורך דער עקזעקוטיוו, בשעת אין אנדערע ווערט ער אויסגעוועלט דורך דעם ציבור.

א וויכטיגער יסוד פונעם אמט איז די פראגע פון אומאפהענגיקייט. אין פילע דעמאקראטישע לענדער ווערט דער אטוירני גענעראל באטראכט אלס דער שומר פון געזעצליכקייט, וועלכער דארף זיכער מאכן אז די שריט פון דער רעגירונג שטימען מיט דער קאנסטיטוציע און די גילטיגע געזעצן.&lt;ref&gt;Government of Ontario, Office of the Attorney General&lt;/ref&gt;

== קריטיק און מחלוקת ==
דער אמט פון אטוירני גענעראל געפינט זיך אפט אויפן שניטפונקט צווישן געזעץ, פאליטיק און אדמיניסטראציע. צוליב דעם קומען פאר אפט דעבאטעס איבער:

* דער גראַד פון אומאפהענגיקייט פונעם אמט.
* ווער זאל האבן קאנטראל איבער קרימינאלע אנקלאגעס.
* דער באלאנס צווישן לעגאלע עצות און פאליטישע אחריות.
* דער ראלע פונעם אמט אין היטן דעם הערשאפט פונעם געזעץ.&lt;ref&gt;Government of Ontario, Office of the Attorney General&lt;/ref&gt;

== זעט אויך ==
* [[געזעץ]]
* [[רעגירונג]]
* [[פראקוראר]]
* [[דעפארטמענט אוו דזשאסטיס]]
* [[קאמאן לא]]


{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:געזעץ]]
[[קאטעגאריע:רעגירונג]]
[[קאטעגאריע:פאליטישע אמטן]]
[[קאטעגאריע:קאמאן לא]]
[[קאַטעגאָריע:אדוואקאטן]]</text>
      <sha1>jox3z1ay0p20rzn0xgqol4ia2pnfdbb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>פוסק</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27528</id>
    <revision>
      <id>601297</id>
      <parentid>586904</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T16:30:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* פוסקים פונעם פריערדיקן דור */</comment>
      <origin>601297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3732" sha1="66hvt4lu970jpoisiguiufjojxsaacf" xml:space="preserve">א '''פוסק''' איז איינער וואס פסק'נט שאלות.

דער פסק ווערט באזירט אויפן [[שולחן ערוך]] און שאלות ותשובות פון די [[אחרונים]].

== פוסקים פונעם פריערדיקן דור ==

* הרב [[יחיאל מיכל הלוי עפשטיין]] (תקפ״ט–תרס״ז, ''ערוך השולחן'')
* הרב [[יוסף חיים פון באגדאד]] (1832–1909, ''בן איש חי'', ''רב פעלים'')
* הרב [[ישראל מאיר הכהן מראדין|ישראל מאיר קאגאן]] (1838–1933, ''משנה ברורה '', ''[[חפץ חיים]]'')
* הרב [[אברהם יצחק הכהן קוק]] (תרכ״ה-תרצ״ה)
* הרב [[יעקב חיים סופר]] (תר״ל–תרצ״ט, ''כף החיים'')
* הרב [[חיים עוזר גראדזענסקי]] (1863–1940, ''אחיעזר'')
* הרב [[אברהם דובער כהנא שפירא]] (1870-1943)
* הרב [[אברהם ישעיהו קארעליץ]] (תרל״ח–תשי״ג, ''חזון איש'')
* הרב [[אברהם חיים נאה]] (תר״ן–תשי״ד ''קצות השולחן'', ''שיעורי מקוה'', ''שיעורי תורה'')
* הרב [[יונתן שטייף]], (תרל״ז–תשי״ח)
* הרב [[אהרן קאטלער]] (תרנ״ב-תשכ״ב)
* הרב [[יחיאל יעקב וויינבערג]] (תרל״ח–תשכ״ו, ''שרידי אש'')
* הרב [[אליעזר סילווער]] (תרמ״ב-תשכ״ח)
* הרב [[יוסף אליהו הענקין]] (תרמ״א–תשל״ג) 
* הרב [[יחזקאל אבראמסקי]] (תרמ״ו–תשל״ו)
* הרב [[יואל טייטלבוים]] (תרמ״ז–תשל״ט, ''[[ויואל משה]]'', ''דברי יואל'')
* הרב [[יצחק הוטנער]] (תרס״ו-תש״ם)
* הרב [[צבי יהודה קוק]] (תרנ״א-תשמ״ב)
* הרב [[יעקב קאמינעצקי]] (תרנ״א-תשמ״ו)
* הרב [[משה פיינשטיין]] (תרנ״ה–תשמ״ו, ''אגרות משה'')
* הרב [[יצחק יעקב ווייס]] (תרס״ב–תשמ״ט, ''מנחת יצחק'')
* הרב [[יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק]] (תרס״ג-תשנ״ג)
* הרב [[שלמה זלמן אויערבאך]] (תר״ע–תשנ״ה, ''מנחת שלמה'')
* הרב [[פינחס הירשפרונג]] (תרע״ב-תשנ״ח)
* הרב [[חיים דוד הלוי]] (תרפ״ד-תשנ״ח), הויפט רב פון תל אביב, ''מקור חיים''
* הרב [[חנוך דוב פאדווא]] (תרס״ח–תש״ס, ''חשב האפוד'')
* הרב [[חיים קרייזווירטה]], אב״ד מחזיקי הדת אנטווערפן (תרע״ח–תשס״א)
* הרב [[אפרים אשרי]] (תרע״ד–תשס״ג)
* הרב [[אליעזר וואלדנבערג]] (תרע״ז–תשס״ו, ''ציץ אליעזר'')
* הרב [[אברהם שפירא]] (c. 1914-2007)
* הרב [[מאיר בראנסדארפער]] (''קנה בושם'') (תרצ״ד–תשס״ט)
* הרב [[מרדכי אליהו]] (1929–2010)
* הרב [[מנשה קליין]], (תרפ״ד–תשע״א, אונגווארער רב)
* הרב [[חיים פינחס שיינבערג]] (1910–2012)
* הרב [[יוסף שלום אלישיב]] (1910–2012)
* הרב [[עובדיה יוסף]] (תר״ף–תשע״ג, ''יביע אומר'', ''יחוה דעת'')
* הרב [[שמואל וואזנער]] (''שבט הלוי'') (תרע״ג-תשע״ה)
* הרב [[אהרן ליכטנשטיין]] (תרצ״ג-תשע״ה), ראש ישיבה פון הר עציון, אלון שבות
* הרב [[ישראל בעלסקי]] (תרצ״ח–תשע״ו), ראש ישיבה פון תורה ודעת

[[קאַטעגאָריע:הלכה]]
[[קאַטעגאָריע:רבנים]]</text>
      <sha1>66hvt4lu970jpoisiguiufjojxsaacf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>גולני בריגאדע</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27942</id>
    <revision>
      <id>601315</id>
      <parentid>585419</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T19:05:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1266" sha1="dnzgnfi7ip7sm1k7zym5r4qgmwvefyo" xml:space="preserve">{{אישיות}}די '''גולני בריגאדע''' איז א [[בריגאדע]] אין דער [[מיליטער]] פון מדינת ישראל וואס איז אויפגעשטעלט געווארן, ביי די [[אומאפהענגיקייט מלחמה]], אין [[1948]], און איז געווען איינע פון די צוועלף בריגאדעס, וואס האבן זיך געשלאגן ביי אט דעם [[קריג]].
אין די קומענדיקע יארן האט זי א טייל גענומען אין אלע מלחמות וואס [[ישראל]] האט געפירט קעגן אירע שכנים.

ביים אויפשטעלן איז איר ציל געווען, צו באשיצן די צפון טייל פון ישראל פון אן אטאקע, אבער זי האט טיילגענומען אינעם אייננעמען דעם [[נגב]].
 
היינט איז גולני איינע פון די פינף פיסגייער בריגאדעס פון [[צה&quot;ל]], וואס איז [[נח&quot;ל]], [[גבעתי]], [[כפיר]], [[פאראשוטיסטן]].

איינע פון די איינהייטן איז בארימט געווארן פאר אירע אויפטוען ביי דער צווייטער [[אינטיפאדע]], [[אגוז]].

[[קאַטעגאָריע:צה&quot;ל]]</text>
      <sha1>dnzgnfi7ip7sm1k7zym5r4qgmwvefyo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>שמחה זארין</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30383</id>
    <revision>
      <id>601293</id>
      <parentid>466942</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T15:42:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="694" sha1="fpatj35vxn9isikcgcdx9pzqqlnd65g" xml:space="preserve">{{אישיות}}'''שמחה זארין''' ([[1902]] - [[1974]]) איז געווען א הויפט פון א [[פארטיזאנער]] גרופע, אין [[ווייסרוסלאנד]], אין דער געגנט פון [[מינסק]], 

אין זיין איינהייט איז געווען אכט הונדערט קעמפערס, אלע פון זיי ידן, וואס זענען אנטלאפן פון די געטאס, ער האט אויך געהאט א ציווילע אפטיילונג מיט ארבייטער, און א שולע.

געשטארבן אום 1974
{{גרונטסארטיר:זארין}}

[[קאַטעגאָריע:פארטיזאנער]]
[[קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן]]</text>
      <sha1>fpatj35vxn9isikcgcdx9pzqqlnd65g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>יצחק פון ראדוויל</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30901</id>
    <revision>
      <id>601312</id>
      <parentid>493425</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T19:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3562" sha1="gy1hh9gi3sbl7vbe91vcphxo3gkupny" xml:space="preserve">{{אישיות}}

'''רבי יצחק פון ראדוויל זצ&quot;ל''' ([[ה'תקי&quot;א]] - [[י&quot;א אייר]] [[ה'תקצ&quot;ה]]), דער צווייטער זון פון זלאטשאווער מגיד.

== אפשטאם ==

'''רבי איציקל''' איז געבוירן אין יאר [[ה'תקי&quot;א]] צו זיין פאטער רבי '''[[יחיאל מיכל פון זלאטשאוו]]''', א זון פון רבי [[יצחק פון דראהאביטש]], א זון פון רבי יוסף ספראוועדליווער, רב אין [[פיסטין]], א זון פון רבי משה, רב אין [[זאווריש]], און צו זיין מוטער מרת '''מרים''', אן אייניקל פון רבי [[מאיר פאפריש]].

== רבנות ==

'''רבי איציקל''' איז געווען באוואוסט פאר זיין צדקות און גרויסקייט אין לערנען, '''רבי איציקל''' שרייבט אין זיין ספר [[אור יצחק]], אז זיין פאטער האט אויף אים געזאגט אז ''ער איז געגליכן צום חומש שמות, דיין לעבען וועט שטענדיג זיין פארנימען מיט אויסוואנדערונגן פון ארט צו ארט, און זיין געפלאגט פון קריגערייען, אבער די תורה וועט זיין אין דיר וויבאלד דער תורה איז געגעבן געווארן אין דעם ספר''.

'''רבי איציקל''' איז ערשט געווען רב אין [[ראדוויל]], שפעטער איז ער אויפגענומען געווארן אויף זיין צווייטן שווער'ס ארט אין [[נאדווארנא]], נאך א קורצע צייט האט זיך דארט צופלאקערט א פייער צווישן '''רבי איציקל'ס''' חסידים און צווישען די קאסאווער חסידים איבער די [[שוחט|שוחטים]] פון שטאט, און '''רבי איציקל''' איז צוריק געפארן קיין ראדוויל.

א צייט שפעטער האט דער [[יעקב יצחק הורוויץ|חוזה פון לובלין]] ערלעדיגט מען זאל אויפנעמען '''רבי איציקל''' רב [[אפאטשנא]], אויך איז '''רבי איציקל''' געווען א צייט רב אין [[רימאנאוו]], [[באטאשאן]], [[פאלטישאן]], און אין [[יאס]].

== הסתלקות ==
 
'''רבי איציקל''' איז נפטר געווארן [[י&quot;א אייר]] [[ה'תקצ&quot;ה]]. 

==זיין פאמיליע==

'''רבי איציק'ל''' האט געהייראט בזיווג ראשון א טאכטער פון הרב '''משה שהם''' פון [[דאלינא]].זייערע קינדער:

* הרב '''[[דן מיכלאוויטש|דן פון ראדוויל]]''' ( - [[כ&quot;ה ניסן]] [[ה'תקצ&quot;ח]]), ממלא מקום פון פאטער אין ראדוויל.
* רחל, די ווייב פון הרב '''ישעיהו מושקאט''', רב אין [[פראגא]], דער &quot;ראשי בשמים&quot;.

בזיווג שני האט '''רבי איציקל''' געהייראט א טאכטער פון הרב '''צבי הירש פון נאדווארנא''' פארפאסער פון ספר &quot;צמח ד לצבי&quot;. זייערע קינדער&quot; 

* די ווייב פון הרב '''צבי רבי ישעי'ס''', פון [[האליטש]].

== זיינע ספרים ==

* אור יצחק

==זעט אויך==

* [[זלאטשאוו (הויף)]]

==רעפערענצען==

&lt;references/&gt;

[[קאַטעגאָריע:אדמורי&quot;ם]]
[[קאַטעגאָריע:זלאטשאוו]]</text>
      <sha1>gy1hh9gi3sbl7vbe91vcphxo3gkupny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ראבערט רייט</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31359</id>
    <revision>
      <id>601305</id>
      <parentid>593380</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T18:10:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1153" sha1="am6mse1l5mnmizomzsf60cb72ujmneg" xml:space="preserve">{{יתום}}{{אישיות}}
'''ראבערט רייט''' (געבוירן 1957 אין [[לאַווטאָן, אָקלאַהאָמע]]) איז אַן אמעריקאנער [[זשורנאַליסט]], [[געלערנטער]], [[שרייבער]],

==זיינע ביכער==
ער איז א פרייז-ווינינג [[מחבר]] פון פילע [[בעסט-סעלינג]] [[ביכער]] וועגן [[וויסנשאַפֿט]], [[עוואָולושאַנערי פּסיכאָלאָגיע]], [[געשיכטע]], [[רעליגיע]], און [[שפּיל טעאָריע]], 

* די [[עוואלוציע]] פון [[גאָט]], 
* נאָנזעראָ: די לאָגיק פון הומאַן דעסטיני, 
* די מאָראַל אַנימאַל

ער איז איז א באזוכן [[געלערנטער]] אין דער [[אוניווערסיטעט פון פּעננסילוואַניע]] און שוואָרץ סעניאָר פעלאָו ביי די ניו אַמעריקע פונדאציע.

[[קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן]]
[[קאטעגאריע:זשורנאליסטן]]
[[קאטעגאריע:וויסנשאפט]]
[[קאטעגאריע:רעליגיע]]</text>
      <sha1>am6mse1l5mnmizomzsf60cb72ujmneg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>זבולן</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31852</id>
    <revision>
      <id>601340</id>
      <parentid>463930</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T21:09:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="321" sha1="3mon48f1287z74i19g7tal2aoczp28h" xml:space="preserve">'''זבולֻן''' (ז' תשרי ב'קצ&quot;ז - ז' תשרי ב'שי&quot;ב) איז געווען דער זעקסטער זון פון [[יעקב אבינו]] מיט [[לאה]] (יעקב'ס צענטער זון).{{יעקב'ס קינדער}}
[[קאַטעגאָריע:קינדער פון יעקב]]
{{יידישקייט-שטומף}}</text>
      <sha1>3mon48f1287z74i19g7tal2aoczp28h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ישכר בעריש אייכנשטיין</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32366</id>
    <revision>
      <id>601290</id>
      <parentid>533814</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T15:39:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2088" sha1="6qq3jsrptyxiwguz3d4pbb67gze0wue" xml:space="preserve">{{אנדערע באדייטן|דאס=דעם זידיטשויווער רבין, דער פאטער פון רבי אייזיקל זידיטשויווער}}{{אישיות}}'''רבי ישכר בעריש אייכנשטיין''' ([[ה'תקל&quot;ה]] - [[ז' סיון]] [[ה'תקצ&quot;ב]]), רב און רבי אין [[זידיטשוב]], [[גאליציע]].

==אפשטאם==

'''רבי ישכר בעריש''' איז געבוירן אין יאר [[ה'תקל&quot;ה]] &lt;small&gt;(אומגעפער)&lt;/small&gt;, דער פערטער זון צו זיין פאטער, הרב '''[[יצחק אייזיק אייכנשטיין (א)|יצחק אייזיק אייכנשטיין]]''' פון [[סאפרין]]. און צו זיין מוטער מרת '''הינדא''' א טאכטער פון הרב '''צבי'''.

==רבנות==

'''רבי ישכר בעריש''' איז געווען א תלמוד מובהק פון זיין ברודער דער [[צבי הירש אייכנשטיין|עטרת צבי]], נאך די פטירה פון זיין ברודער האט מען אויפגענומען '''רבי ישכר בעריש''' אלס רב און רבי אין [[זידיטשוב]] אויף זיין ברודער'ס ארט. 
 
==הסתלקות==

'''רבי ישכר בעריש''' איז נפטר געווארן אין [[סקאלע]], דעם צווייטן טאג [[שבועות]] [[ז' סיון]] [[ה'תקצ&quot;ב]]

==פאמיליע==

'''רבי ישכר בעריש''' האט געהייראט מרת '''עטיא''' א טאכטער פון הרב '''אליהו לעווינגער''' א תלמיד פון הרב [[משה לייב סאסאווער]]. זייערע קינדער:

* הרב '''[[יצחק אייזיק אייכנשטיין]]''' ([[ה'תקס&quot;ה]] - [[ט' סיון]] [[ה'תרל&quot;ג]]), פון [[זידיטשוב]], באקאנט אלס '''רבי אייזיקל זידיטשובער'''.

== זעט אויך ==

* [[זידיטשוב (הויף)]]

== רעפערענצן==
* ''אנציקלופדיה לחכמי גליציה'', מאיר וונדר
{{רעפליסטע}}


[[קאַטעגאָריע:זידיטשויווער רבי׳ס]]</text>
      <sha1>6qq3jsrptyxiwguz3d4pbb67gze0wue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>רפאל ישעיהו אזולאי</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32464</id>
    <revision>
      <id>601322</id>
      <parentid>398158</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T19:57:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2267" sha1="0eqwx0ey11ignisi2q3tw4w5dmqdpd3" xml:space="preserve">{{אישיות}}

רבי '''רפאל ישעיהו אזולאי''' איז געווען רב אין [[אנקאנא]], [[איטאליע]].

רפאל ישעיהו איז געווען א זון פון [[חיד&quot;א]]. דורך דער אינטערווענץ פונעם חיד&quot;א איז ער געווארן רב אין דער שטאט אנקאנא, אין איטאליע. זיין זון איז געווען ר' [[משה ב&quot;ר רפאל ישעיהו אזולאי]].

איינמאהל האט ער זיך באקלאגט פארן חיד&quot;א אז דאס פירן די רבנות אין אנקונה איז זייער שווער פאר איהם, שרייבט איהם דער חיד&quot;א ידיד נפשי כל היוצא לטעון טוען והנה צור&quot;ף בתורה ומצוה דין הוא הדר, וגמרי כל טונא דמדל&quot;י איש לזכות את הרבים, גדלה נפשו, יראה זרע יאריך ימים וחפץ ה' בידו יצלח (אגרת רוזענבעג סי' מ&quot;ח).

געווען אמאל וואס א חשובער איד האט זיך געוואנדען צום חיד&quot;א און אים פארגעשטעלט אזוי ווי זיין זון באקומט א קליינע געהאלט פון זיין קהלה, איז ער מציע זיין זון זאל ווערן רב אין א צווייטע שטאט [[סיינה]], וואס דארט וועט ער באקומען א גרעסער [[געהאלט]], דער חיד&quot;א שרייבט צו זיין זון דעריבער, און זאגט אים: איך בין דיך מחויב צו זאגן א גוטע עצה, ווי א טאטע איז מייעץ זיין זון, אף כאטש לויט דער הלכה קאנסטו ווען זיך פטר'ין פון אנקאנא, דאך האלט איך זאלסט זיך גיט באטראכטען דאס צו טועהן, ווייל אלץ כבוד און אלץ דרך ארץ פאסט נישט זאלס זיין אפלאזן צוליב א גרעסער שכירות פון געלט, אזוי האלט איך, אבער די קענסט זיך וועלן וואס דו ווילסט (אגרת סי' ט&quot;ז).


{{גרונטסארטיר:אזולאי, רפאל}}
[[קאַטעגאָריע:רבנים]]
[[קאַטעגאָריע:יידן פון איטאליע]]
{{רב-שטומף}}</text>
      <sha1>0eqwx0ey11ignisi2q3tw4w5dmqdpd3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>שלמה קלוגער</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33199</id>
    <revision>
      <id>601294</id>
      <parentid>417052</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T15:46:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4726" sha1="0hhlfy932byhuzb8ig2my55qkm1qul9" xml:space="preserve">{{אישיות}}'''רבי שלמה קלוגער זצ&quot;ל''' ([[ה'תקמ&quot;ה]] - [[ל' סיון]] [[ה'תרכ&quot;ט]]). ראב&quot;ד פון [[בראד]], באקאנט ווי דער &quot;בראדער מגיד&quot;.

== אפשטאם ==

'''רבי שלמה''' איז געבוירן אין חודש [[תמוז]] [[ה'תקמ&quot;ה]] צו זיין פאטער הרב '''יהודה אהרן קלוגער''', רב אין [[קאמאראוו]] (נפ' [[כ&quot;ו אייר]] [[ה'תקנ&quot;ט]]), א זון פון הרב יצחק אייזיק פון [[זאלקאוו]]. און צו זיין מוטער מרת '''גיטל''' אן איינציגע טאכטער פון הרב יוסף רב אין [[ביאלא]], [[פוילן]]. '''רבי שלמה''' האט מען געריפן ביים ברית שלמה יעקב יוסף אבער מיט די ציט זענען די אנדערע צוויי נעמען פארגעסן געווארן.

== זיין יוגנט ==

'''רבי שלמה''' האט שוין יונגערהייט ארויסגעוויזן זיין שארפקייט און זיין ברייטן פארנעם אין לערנען, אין עלטער פון זעקס יאר האט ער שוין אנגעהויבן צוזאגן חידושים, וויבאלד מען האט נישט געקענט טרעפן פאר אים א פאסנדן מלמד האט דער פאטער מיט אים אליין געלערנט. באלד נאך זיין [[בר מצוה]] איז זיין פאטער נפטר געווארן, און זיין מוטער האט אים געשיקט קיין [[זאמאשץ]] לערנען אין דער [[ישיבה]] פון דארטיגן רב הרב מרדכי ראבין. 

==רבנות==

אין יאר [[ה'תקס&quot;ז]] נאך דער פטירה פון זיינע שוויגער עלטערן איז '''רבי שלמה''' געבליבן אָן פרנסה האט ער איינגעקויפט סחורה און זיך געעפנט א געוועלב אין [[ראווא]], אבער וויבאלד ער איז געווען אינגאנצן פארטון אין לערנען האט ער געליטן גרויסע פארלוסטן, מיט דער פארמיטלונג פון [[ישועות יעקב]] האט מען אין יאר ה'תק&quot;ע &lt;small&gt;(אומגעפער)&lt;/small&gt; אויפגענומען '''רבי שלמה''' אלס רב אין [[קאליקאוו]].

אין יאר [[ה'תקע&quot;ה]] איז '''רבי שלמה''' אויפגענומען געווארן רב אין [[יאזעפאף]] אבער דארט האט ער נישט געהאט קיין מנוחה, וויבאלד ער האט געאסר'ט דעם דארטיגן [[שוחט]], און אין יאר [[ה'תק&quot;ף]] איז '''רבי שלמה''' אויפגענומען געווארן אלס רב אין [[בראד]].

== משפחה ==
רבי שלמה האט געהאט א זון, רבי אברהם בנימין.

==הסתלקות==

'''רבי שלמה''' איז נפטר געווארן אין [[ל' סיון]] [[ה'תרכ&quot;ט]].

==זיינע ספרים==
רבי שלמה האט מחבר געווען 375 ספרים, ווי די [[גימטריא]] פון זיין נאמען &quot;שלמה&quot;. ער פלעג זאגן אויפן פסוק &quot;עשות ספרים הרבה אין קץ ([[קהלת]] יב , יב) אז דעריבער איז משיח נאך נישט געקומען (&quot;אין קץ&quot;) ווייל מ'האט נאך נישט ארויסגעגעבן גענוג ספרים.{{הערה|{{שבת בשבתו|915|סיון תשע&quot;ב, פון הגדה של פסח &quot;מפי ספרים וסופרים&quot;}}}}

* ספר החיים - אורח חיים (תקפ&quot;ה)
* טעם ודעת - יורה דעה
* משפט צדק- חושן משפט
* מזבח אבנים - אבן העזר
* מי נדה - מסכת נדה
* נדרי זרוזין - מסכת נדרים
* טוב טעם ודעת - שאלות ותשובות
* שירי טהרה - הל' נדה 
* שנות חיים - אורח חיים
* קנאת סופרים - הלכות סת&quot;ם
* שבעה עינים - שאלות ותשובות
* עבודת עבודה - מסכת עבודה זרה
* קהלת שלמה - קהלת
* מגן אבות - מסכת אבות
* בגדי יום טוב - מסכת ביצה
* גבורות שלמה - על התורה
* מעשה ידי יוצר - הגדה של פסח
* מאמר אסתר - מגילת אסתר
* כרם שלמה - מועדים
* האלף לך שלמה - תשובות

==רעפערענצן==

* אנציקלופדיה לחכמי גליציה, מאיר וונדר
{{רעפליסטע}}


{{מוסטער:ספרי רבי שלמה קלוגער}}

{{גרונטסארטיר:קלוגער, שלמה}}
[[קאַטעגאָריע:גאליציאנער רבנים]]
[[קאַטעגאָריע:אחרונים]]
[[קאַטעגאָריע:מחברי ספרי קודש]]</text>
      <sha1>0hhlfy932byhuzb8ig2my55qkm1qul9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ווילנער געטא</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34332</id>
    <revision>
      <id>601311</id>
      <parentid>461903</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T18:59:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* דייטשע אקופאציע */</comment>
      <origin>601311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11873" sha1="hp8cc4by2w1h93velmzdzhh05pn1rax" xml:space="preserve">{{חורבן אייראפע}}
די '''ווילנער געטא''' איז געווען פון די גרעסטע [[געטא]]ס אין [[ווילנע]], [[ליטע]].

==ווילנע==
ווילנע איז געווען א וויכטיקע שטאט פאר [[יידיש]] [[קולטור]], און פלעגט גערופן ווערן ירושלים דליטע. נאכן [[ערשטע וועלט מלחמה]], איז ווילנע געווען אונטער [[פוילן|פוילישע]] הערשאפט, ביז ווען די [[צווייטע וועלט מלחמה]], האט אויסגעבראכן אין סעפטעמבער [[1939]]. לויטן [[ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך]], די צוויי אויסערן מיניסטארן פון [[נאצי]] [[דייטשלאנד]], און פון סאוויעט [[רוסלאנד]], איז ליטע אריבער אונטער [[סאוועטן פארבאנד|סאוועטישער]] איינפלוס, און ווען רוסלאנד האט אקופירט די מזרח געביטן אין פוילן, האט זי איבערגעבן ווילנע צו ליטע. טויזנטער יידישע פליטים זענען אנטלאפן קיין ווילנע, מיטן האפענונג אויסצומיידן דעם נאצישן טייוול. אין יולי 1940, איז די [[שטאט]] אריבער צו סאוועטישע קאנטראל, און די [[רעגירונג]], האט שטארק באגרעניצט די יידישע קולטור און ארבעט אין שטאט, דערביי פארשיקענדיק מערערע מענטשן צו טיף רוסלאנד.

===דייטשע אקופאציע===
די [[ווערמאכט]], האט איינגענומען ווילנע דעם [[24סטן יוני]] [[1941]], און גלייך זיך פארנומען מיט כאפן יידן אויף צוואנגס ארבעט. צרות און גזירות זענען גלייך ארויס, ווי יידן מוזן טראגן א [[מגן דוד]], אדער זיי טארן זיך נישט דרייען אויף די גאסן.

פאגראמען און מערדערייען זענען דורכגעפירט געווארן, מיט אן אקטיווע ליטווינער אנוועזנשאפט, מיטן שפיץ פון די [[שאוליסטן]] [[פאשיסט]]ישע באוועגונג, דורכאויס די זומער פון 1941, זענען 35,000 יידן אומגעקומען דורך נאציס, און זייערע ליטווינער העלפער.

אויפן [[6טן סעפטעמבער|6טן]] און [[7טן סעפטעמבער]] 1941, זענען די יידן געצווינגען געווען אריבערגיין וווינען אין [[געטא]]. 38,000 יידן זענען איבערגעבליבן נאך דעם זומער, און אויף דעם 2טן סעפטעמבער, זענען יידן וואס זענען געווען געצווינגען צו פארלאזן זייערע היימען, און 3,700 זענען אויסגעמארדעט געווארן. די יידן האבן נאר געמעגט נעמען זאכן, וואס זיי האבן געקענט טראגן, און נישט זייערע פארמעגנס, און אנדערע שווערע חפצים.

===געטא אויפשטעל===
די געטא איז אויפגעשטעלט געווארן אין אלטן יידישן קווארטאל, שוין ביים אנהייב האבן די נאציס צעטיילט דעם געטא אויף צוויי. געטא איינס פאר ארבעטער און פראדוקטיווע קראפט, געטא צוויי פאר אלטע, שוואכע, און יתומים. אין געטא איינס זענען געווען בערך 29,000 איינוווינער, און אין געטא צוויי 11,000 איינוווינער. ווי אין אלע אנדערע געטאס איבער [[אייראפע]], וואס די נאציס האבן אויפגעשטעלט, זענען געווען קרענק, הונגער, און אנדערע אוממענטשליכע באדינגונגען.

ביז סוף דעצעמבער 1941, איז געטא צוויי שוין געווען ליקווידירט, און רוב איינוווינער, זענען אומגעקומען אין [[פאנאר]]. די אנדערע געטא האבן די נאציס פארשפראכן צו האלטן גאנץ מיט 12,000 מענטשן, פאר איר פראדוקטיווקייט פארן [[מיליטער]], און אנדערע נוצבארע צוועקן, פארן נאצי רעזשים.

ביז יאנואר [[1942]], האבן די נאציס אנגעפירט מיט אקציעס, ווי מענטשן זענען פארשיקט געווארן צו זייער אומקום. די [[יודנראט]], האט געמוזט צושטעלן טויזנטער יידן אויף צוואנגס ארבעט, שוין נאכדעם וואס דער איבערצייגונג, אז מענטשן ווערן נישט פארשיקט אויף ארבעט, נאר זיי אומצוברענגען איז געווען פארשפרייט אין געטא. די יודנראט האט פרובירט אויסצופירן א טיילווייזע ראטעווען פון די באפעלקערונג, דורך ארויסגעבן מערסטנס אלטע און קראנקע, מיטן חשבון אז די אנדערע וועט ען לאזן לעבן. נאכדעם אבער האבן די נאציס פארלאנגט אנדערע יידן, וואס זיי וואלטן יא געקענט ארויסהעלפן דעם געטא.

דורכאויס דעם גאנצן יאר 1942, ביז מערץ 1943, איז געווען א דראסטישע ענדערונג, און ווייניק יידן זענען אומגעברענגט געווארן, עס איז גערופן געווארן דער &quot;רעלאטיווער שטילקייט&quot; אדער &quot;סטאבילע תקופה&quot;.

===יודנראט===
די יודנראט מיטן יעקב גענז, האבן געקלערט אז מיטן אויפשטעלן אן ארבעטער געטא, וועלן די יידן געראטעוועט ווערן. די געטא האט געהאט א סארט [[אויטאנאמיע]], מיט א ספעציעלע איינהייט אין די יודנראט, וואס האט זיך אפגעגעבן מיט די קרענק און הונגער, וואס האבן געטראפן דעם געטא. זיי האבן אויפגעשטעלט א פובליק קיך, און שולעס פאר קינדער. אלעס מיט א יידישע [[ארדענונגסדינסט]], א [[פאליציי]], וואס האט געהאלפן פארשטארקן די פאזיציע פון די געטא פירערשאפט.

אין די געטא האט געהערשט א רייכע קולטורעלע לעבן, מיט אלע פראבלעמען פון הונגער און עפידעמיעס. א [[טעאטער]] איז אויפגעשטעלט געווארן, און איז געווען זייער דערפאלגרייך, אין איין יאר האט דער טעאטער געשפילט איבער הונדערט פארשטעלונגען, פאר פילע זאלן. די שטראשון [[ביבליאטעק]], האט פארגעזעצט עקזיסטירן, מיט א מיטגלידערשאפט פון 4,700 אבאנענטן. פארברענגען און באלן פון ארבעטער פאראיינען זענען פארגעקומען. אויך איז אן ארכיוו, פון לעבן אין געטא, אויפגעשטעלט געווארן. און א כאר און א מוזיקאלישע סיממפאניע האבן אויך עקזיסטירט אין געטא.

===חסידי אומות העולם===
[[אנטאן שמידט]], איז געווען אן [[עסטרייך|עסטרייכער]] גוי, א סאלדאט אין וועהרמאכט, ער האט צוגעזען די מערדערייען פון די נאציס, און האט אנגעפאנגען ארויסהעלפן יידן פון געטא, אין אקטאבער האט ער זיי צוגעשטעלט פאלשע פעסער, און ארויסגעהאלפן דעם יידישן אונטערגרונט אין געטא, אונטערן אנפירערשאפט פון [[מרדכי טענענבוים]]. ער האט ארויסגעשווערצט יידן, און זיי אפגעפירט קיין [[ביאליסטאק]], אויך האט ער צוגעשטעלט מיליטערישע אטאמאבילן, פאר די יידישע קעמפער. לויט אפשאצונגען האט שמידט געהאלפן ראטעווען, אומגעפער 250 יידן. ער איז געכאפט געווארן אין אפריל 1942, און ער איז פאראורטיילט געווארן צום טויט.

==יידישע קעגנערשאפט==
אין ווילנע זענען געווען עטליכע יידישע אונטערגרונט גרופעס. אויפן [[21סטן יאנואר]] 1942, האבן זיך אלע פאראייניקט אונטערן נאמען [[פאראייניקטע פארטיזאנער ארגאניזאציע]] (פפ&quot;א). דער קאמאנדיר איז געווען יצחק וויטענבערג, און אונטער אים זענען געווען [[אבא קאוונער]], און יוסף גלאזמאן. די מענטשן אין די קעגנערשאפט האבן אנגעהערט אלע יידישע פארטייען, רעכטע און לינקע. אין 1943, האבן זיך צוגעשלאסן די &quot;יחיאל קאמף ארגאניזאציע&quot;. די קעמפער האבן דורכגעפירט אקטן קעגן נאצישע צילן, אין ווילנע אומגעגנט. 

די יודנראט, האט צוגעהאלפן די נאציס אין די פארשיקונגען פון יידן צו [[טויט לאגער|טויט לאגערן]], דעריבער האבן די קעמפער געשטעלט פלאקאטן, אז די יודנראט זענען פאררעטער, וואס יידן זאלן אויפהערן זיך צוהערן צו זיי. די געטא איינוווינער האבן נישט אויסגעהערט צו די ווארענונגען פון די אונטערגרונט.

די נאציס האבן באקומען אינפארמאציע אויף יצחק וויטנבערג, און די ארדענונגסדינסט האט אים ארעסטירט, נאך אן אקציע פון זיינע פריינט, איז ער באפרייט געווארן. די נאציס האבן דערקלערט אז אויב געט ער זיך נישט איין צו די נאצישע אינסטאנצן, גייען זיי פארניכטן די גאנצע געטא, צום סוף האט ער זיך אונטערגעגעבן, און מיט א ציאניד פיל איז ער געגאנגען זיך איינגעבן צו די נאציס, ער איז ארעסטירט געווארן און געפייניקט געווארן, און באגאנגען [[זעלבסטמארד]] אין [[טורמע]].

===אויפלעזונג פון געטא===
אין אוגוסט 1943, איז די געטא ארומגענומען געווארן מיט פאליציי, און 7,000 יידן זענען פארשיקט געווארן צו אן &quot;ארבעטס לאגער&quot; אין [[עסטלאנד]], די פארטיזאנער האבן פרובירט אנפירן א ווידערשטאנד, אבער די איינוווינער האבן נישט מיטגעהאלטן, און עס האט זיך נישט אויסגעארבעט, 150 קעמפער פון געטא זענען אנטלאפן, דורך די אפלויף סיסטעם צו די וועלדער, ווי זיי האבן זיך אנגעשלאסן אין [[פארטיזאנער]] גרופעס.

אום [[23סטן סעפטעמבער]] 1943, האט די געטא אויפגעהערט צו פונקציאנירן, ווען די לעצט פארבליבענע יידן, זענען פארשיקט געווארן, אדער אומגעקומען אין פאנאר.

[[קאַטעגאָריע:געטאס]]</text>
      <sha1>hp8cc4by2w1h93velmzdzhh05pn1rax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>יוסף שאול נאטאנזאן</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35817</id>
    <revision>
      <id>601289</id>
      <parentid>594355</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T15:38:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3335" sha1="a2d7yohjhem55w8veo74izsibwahec7" xml:space="preserve">{{אישיות}}הרב '''יוסף שאול הלוי נאַטאַנזאן''' ([[ה'תקס&quot;ח]] - [[כ&quot;ז אדר א']] [[ה'תרל&quot;ה]]) (1808-1875 למס') איז געווען רב אין [[לעמבערג]] און איינער פון די גרויסע [[פוסקים]] אין זיין דור. זיינע תשובות זענען געזאמלט אין די זעקס בענדער פון '''שו&quot;ת שואל ומשיב'''.

== ביאגראפיע ==
הרב נאטאנזאן איז געבוירן געווארן אין [[ברעזשאן]], אסט-[[גאליציע]] (היינט מערב [[אוקראינע]]) אין תקס&quot;ח (1808 למס'), דער בכור פון זיין פאטער ר' אריה לייביש הלוי נאטאנזאן&lt;ref name=shabato/&gt; מחבר פונעם ספר &quot;בית אל&quot;.

אין תקפ&quot;ה האט ער חתונה געהאט אין לבוב מיט דער טאכטער פון זיין פעטער, הרב יצחק אהרן הלוי איטינגא. נאך דער חתונה האט ער געוואוינט אין לעמבערג, וואו ער האט געלערנט צוזאמען מיט זיין שוואגער רבי מרדכי זאב איטינגא. צוזאמען האבן זיי געשריבן דעם ספר &quot;מפרשי הים&quot; אויף [[ש&quot;ס]]&lt;ref name=shabato/&gt; און נאך עטליכע ספרים אויף הלכה. קיין געהאלט האט ער נישט גענומען פון דער קהילה.

אין תרי&quot;ז האט מען אים באשטימט אב&quot;ד פון [[לעמבערג]].&lt;ref name=shabato/&gt;

ער איז געווען א [[מתנגד]] צו חסידות, און עס איז אים נישט געפאלן די מנהג פון די חסידישע רבי'ס צו נעמען שבת י&quot;ב חלות, אבער ער האט זיך געהאלטן גוט מיט די [[חסיד]]ים, און ער פלעגט מקרב זיין חסידישע לומדים, אויך האט ער אסאך קארעספאנדירט מיט דעם פראמינענטן חסידישער רבי, רבי [[חיים האלבערשטאם]], דער &quot;דברי חיים&quot; פון [[צאנז (הויף)|צאנז,]] און אין איינע פון זיינע הסכמות שרייבט ער  &quot;כבר הסכים הרב הגאון וכו' אשר בצלו אנו חיים&quot;. 

ער האט נישט איבערגעלאזט קיין קינדער.

== זיינע ספרים ==
* שו&quot;ת שואל ומשיב (זעקס בענדער)
* נר מערבי—אויפן [[תלמוד ירושלמי|ירושלמי]]
* [http://www.hebrewbooks.org/31725 דברי שאול אויף תורה און חמש מגלות]
* מגן גבורים - אויף שו&quot;ע או&quot;ח ביז סי' רל&quot;ה
* מאירת עניים - אויף טריפת הריאה
* מעשה אלפס - אויפ'ן רי&quot;ף
* יד יוסף ויד שאול - אויף שו&quot;ע הל' נדרים ושבועות
* מפרשי הים—אויף ש&quot;ס (מיט זיין שוואגער רבי מרדכי זאב איטינגא)

== רעפערענצן ==
{{רעפליסטע
|refs=&lt;ref name=shabato&gt;[[שבת בשבתו]] 839 (תשע&quot;א) רבי יוסף שאול הלוי נאטאנזאהן&lt;/ref&gt;
}}
{{גרונטסארטיר:נאטאנזאן, יוסף שאול}}

[[קאַטעגאָריע:אחרונים]]
[[קאַטעגאָריע:גאליציאנער רבנים]]
[[קאַטעגאָריע:רבנישע לויים]]</text>
      <sha1>a2d7yohjhem55w8veo74izsibwahec7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>יואי</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37890</id>
    <revision>
      <id>601310</id>
      <parentid>463161</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T18:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4126" sha1="2ibiozat8dxwy5ys6ykjve2dwp6zwrn" xml:space="preserve">{{יתום}}
{{איבערשרייבן}}{{אישיות}}

'''יואי''' (געב' 26סטן מערץ 1987) איז א [[יאַפּאַן|יאַפּאַנישע]] [[זינגער]]ין.

== ביאָגראַפיע ==
=== יוגנט ===
בשעת איר קינדשאַפט האט יואי פּלאַנירט שפּעטער צו ווערן אַ זינגערין.  ווייל ביז אַהער האט זי כסדר געשריבן פּאָעזיע, דערפאר האט זי באַשלאָסן צום סוף אין עלטער פון 15 יאר אָפּגעבן איר לעבן צו [[מוזיק]]. לויט איר אייגן חשבון זי איז געווען אין דעם זייער באַשלוס דורך דער מוזיק פון [[אַווריל לאַוויגנע]], באאיינפלוסט ווי זיי באוואונדערט זייערע געניטשאפטן און דעם איז געווען זייער פיל עלטער ווי זיך, אַ גרופּע פון מוזיקאנטן, גע'עצה'ט איר צו אַ מוזיק שולע צו באַזוכן, נאָך זי געבעטן זיי וואָס זיי מוזן טאָן צו ווערן אַ [[קלעזמער]]. 

אין דער עלטער פון 16 יאר האט יואי אריינגעטרעטן אַ פּריוואַטע מוזיק שולע אין [[פוקואָקאַ]], און זי האט אנגעהויבן לערנען שפּילן [[גיטאר]].  זינט זיי האט צייַט צו פיר עיקר בייַ נאַכט, האט איר די קאַס פון פילע שכנים, אַזוי זי באַשלאָסן בייַ נאַכט מיט איר בייק צו נירביי שינגו פאָר צו עם אין אַ [[רייַז]] פעלד אַליין און געניטונג קענען. 
די מוזיק ווידעא פֿאַר זייער דעבוט איין It's Happy Line , וואָס איז ארויס פּונקט צוויי יאר נאָך די געשעענישן, האט מען אויך געשאָסן אין דעם רייַז פעלד. 
יואי האט איר ערשטער ציבור אויסזען אַ קורצע צייַט שפּעטער, ווען זי אין אַ גאַס קאָנצערט פון עטליכע פון זייער סקולמייץ אויף דעם ליד גודביי צו איר - דורך מישעל בראַנטש גענומען איבער דעם ריטם גיטאַרע און הינטערגרונט וואָקאַלס.

א ביסל שפּעטער זיי באגעגנט צום ערשטן מאָל צו לעבן אַליין אין אַ הויז און געשפילט דארט איידער זייער ערשטער זיך-געשריבן ליד פאר Why Me . 
זי זיך געזאגט אַז זי איז געווען זייער געשפּאַנט בשעת די גאַנץ אויסזען, אָבער דעמאָלט באפרייט זיך און פּעלץ גליקליך. און זיי אנגעהויבן צו דערשייַנען כסדר ווי אַ גאַס קלעזמער. די מוזיק שולע אין פוקואָקאַ איז נאָך אַ וויכטיק טייל פון איר לעבן זינט זי געלערנט עס ניט בלויז מוזיק אָבער אויך די וויכטיק זאכן אין לעבן, ווי נאָך זייער דעבוט אין דער טאָגבוך אויף איר וועב פּלאַץ. 


== דיסקאָגראַפיע ==
=== אַלבאמען ===
2006 From Me to You

2007 Can’t Buy My Love

2008 I Loved Yesterday

2008 My Short Stories

2010 Holidays in the Sun

2011 How crazy your love

=== סינגלעס ===
2004 It's Happy Line / I Know

2005 Feel My Soul

2005  Tomorrow's Way

2005 Life

2006 Tokyo

2006 Good-bye Days

2006 I remember you

2007 Rolling Star

2007 Che.r.ry

2007 My Generation / Understand

2007 Love &amp; Truth

2008 Namidairo

2008  Summer Song

2009 Again

2009 It’s all too much / Never say die

2010 Gloria

2010 to Mother

2010 Rain

2011 It’s My Life / Your Heaven

2011 Hello – Paradise Kiss

2011 Green a live

2012 Fight
== וועבלינקען ==

* [http://www.yui-net.com/ אפיציעל וועבזייטל]

[[קאַטעגאָריע:זינגערס]]</text>
      <sha1>2ibiozat8dxwy5ys6ykjve2dwp6zwrn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>קריסטאפער היטשענס</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42191</id>
    <revision>
      <id>601320</id>
      <parentid>601104</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T19:50:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2813" sha1="ixe2631wg1r5afj6hw8qkm4vwliec5z" xml:space="preserve">{{יתום}}{{אישיות}}
'''קריסטאפער היטשענס''' ([[ענגליש]]: ''Christopher Hitchens'';{{ר}} 13טן אפריל 1949 - 15טן דעצעמבער 2011) איז געווען א בריטיש־אמעריקאנער כאריזמאטישער [[שרייבער|שרײַבער]], [[פילאסאפיע|פילאָסאָף]], דעבאטירער, [[זשורנאליסט]], [[אטעיזם|אטעיסט]], [[מארקסיזם|מארקסיסט]] און [[אנטי ציוניזם|אנטי-ציוניסט]] פון יידישן אָפּשטאם.

אין זײַנע לעצטע יאָרן, בפרט זינט די אטאקעס פון [[9/11|סעפטעמבער דעם עלפטן]], איז ער ספּעציעל באקאנט געוואָרן מיט זײַן שטארקער אפּאזיציע צו אָרגאניזירטער [[רעליגיע]] מיט עס באשולדיקן צו ברענגען אלע פּראבלעמען און צרות וואָס זענען דאָ אין דער מענטשהייט.

== ביאגראפיע ==
ער איז געבוירן דעם 13סטן אפּריל 1949 אין [[האמפשיר|האמפּשיר]], [[ענגלאנד]]. זײַן מוטער איז געווען א יידישע אָבער ער איז ערשט געוואויר געווארן דערפון אין 1987.

אין 1981 איז ער געקומען צו די [[פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע|פאראייניגטע שטאטן]].

ער איז געשטאָרבן דעם 15טן דעצעמבער 2011 אין [[היוסטן|היוסטאָן]], [[טעקסאס]].

== פילמאגראפיע ==
* אלץ וואָס איר דארפט וויסן, 1993
* פּרינצעסין דיאנא: דעם טאָג דערנאָך, 1998
* בלאג קריג, 2006

== ביבליאגראפיע ==
* באשולדיקן דעם קרבן, 1988
* די מאָנארכיע, 1990
* בלויז פאר די ארגומענט, 1993
* דער געריכט פון הענרי קיסינזשער, 2001
* גאָט איז נישט גרויס, 2007
* איז קריסטנטום גוט פאר דער וועלט, 2008
* מאָראל, 2012


== וועב ==
{{קאמאנסלינק}}
* א דעבאט וועגן דער עקזיסטענץ פון גאָט https://www.youtube.com/watch?v=oVZnwZdh-iM
* [http://www.haaretz.co.il/literature/study/1.1619802  ארטיקל] אין [[הארץ]] וועגן זיין לעצטן [[בוך]] 

{{גרונטסארטיר:היטשענס, קריסטאפער}}
[[קאַטעגאָריע:בריטישע מענטשן]]
[[קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן]]
[[קאַטעגאָריע:אמעריקאנער שרייבער]]
[[קאַטעגאָריע:יידישע זשורנאליסטן]]
[[קאַטעגאָריע:בריטישע אטעיסטן]]
[[קאַטעגאָריע:פילאסאפן]]
{{ביא-שטומף}}</text>
      <sha1>ixe2631wg1r5afj6hw8qkm4vwliec5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ה'שי&quot;ט</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42464</id>
    <revision>
      <id>601341</id>
      <parentid>491309</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T21:28:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3073" sha1="sl2387x9sxsgsjewu72t0c8acnjegmn" xml:space="preserve">{{יידיש יאר באשרייבונג|יידיש יאר=5319|גוישער חודש אנפאנג=9|גוישער טאג אנפאנג=13|גוישער חודש ענדע=9|גוישער טאג ענדע=1|צאל פון די טעג=354}}

דאס יאר ה'שי&quot;ט האט דאס [[קביעות פון א יאר|קביעות]] [[גכה יאר|גכה]].

==געשעענישן==
* איז פארגעקומען א גירוש אויף די יודן אין [[וויען]]
* דער גזירת [[שריפת התלמוד]] ווערט ארויפגעלייגט אויך אויף [[קרעמאנא]] וואו עס איז פארברענט געווארן צוועלף טויזנט [[יוד]]ישע [[ספרים]]
* דער [[מחשבה]] [[ספר]] [[מחיר יין]], דער ערשטער ספר פון רבי [[רמ&quot;א|משה איסערליש]], ווערט געדרוקט צום ערשטן מאל אין [[קרמונה]], [[איטאליע]]
* דער ספר [[שבילי אמונה]] ווערט געדרוקט צום ערשטן מאל אין ריוואַ די-טרענטא.
* די [[רעגירונג]] אין [[פראג]] האט צוגענומען אלע ספרים און [[סידור]]ים פון די ארטיגע יודן
* חלק [[חושן משפט|חשן משפט]] פון [[בית יוסף]] ווערט געדרוקט אין [[סאביאנעטא]].

==געבוירן==
* [[צפת]] - רבי [[יום טוב צהלון]]

==נפטר געווארן==
* [[א' כסליו]] - רבי [[שלום שכנא פון לובלין]]
* [[כ&quot;ה כסליו]] - רבי [[שמעיה די מדינה]], ליגט אין [[סאלאניקי]]


==קאלענדאר==


&lt;!----------------------------------------------------------&gt;
&lt;!--   הקטע שלהלן נערך באמצעות תוכנה. גרסה 25/10/2007    --&gt;
&lt;!-- אם נדרשים תיקונים ושינויים יש לפנות אל [[he:משתמש:DMY]] --&gt;
&lt;!----------------------------------------------------------&gt;
{{קעפל יידישן קאלענדאר|5319}}
{{MIHY|תשרי|1558|9|13|1977|1|55311|11125|11125|44444|45211|11111}}
{{MIHY|חשוון|1558|10|13|1977|0|11111|11111|11111|11111|11111|11110}}
{{MIHY|כסלו|1558|11|11|1977|1|11111|11111|11111|11111|11114|44444}}
{{MIHY|טבת|1558|12|11|1977|0|44111|11113|11111|11111|11111|11110}}
{{MIHY|שבט|1559|1|9|1978|1|11111|11111|11114|11111|11111|11111}}
{{MIHY|אדר|1559|2|8|1978|0|11111|11111|11344|11111|11111|11110}}
{{MIHY|ניסן|1559|3|9|1978|1|11111|11111|11125|44444|52111|11111}}
{{MIHY|אייר|1559|4|8|1978|0|11111|11111|11121|11411|11111|11110}}
{{MIHY|סיון|1559|5|7|1978|1|11112|52111|11111|11111|11111|11111}}
{{MIHY|תמוז|1559|6|6|1978|0|11111|11111|11111|13111|11111|11110}}
{{MIHY|אב|1559|7|5|1978|1|11111|11131|11112|11111|11111|11111}}
{{MIHY|אלול|1559|8|4|1978|0|11111|11111|11111|11111|11111|11120}}
{{פיסל יידישן קאלענדאר}}


[[חשוון|חשון]] און [[כסליו]] זענען געווען כסדרן.


{{קאטעגאריע און נאוויגאציע פארן יידישן יאר|5319}}
{{bots|deny=AvicBot}}</text>
      <sha1>sl2387x9sxsgsjewu72t0c8acnjegmn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>וויליאם דער פערטער</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42663</id>
    <revision>
      <id>601313</id>
      <parentid>585821</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T19:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3196" sha1="08knd7bw4ib9dseafcuco8upqmk4j19" xml:space="preserve">{{אישיות}}[[טעקע:{{#אייגנשאפט:p18}}|קליין|וויליאם דער פערטער]]
[[טעקע:{{#אייגנשאפט:p109}}|קליין|זיין חתימה]]
'''וויליאם דער פֿערטער''' ([[ענגליש]]: ''William IV'';{{ר}} [[21סטן אויגוסט]] [[1765]] - [[20סטן יוני]] [[1837]]) איז געווען מלך פונעם [[פאראייניגטע קעניגרייך|פאראייניגטן קעניגרייך פון גרויסבריטאניע און  אירלאנד]] און [[האנאווער מלוכה|מלך פון האנאווער]] פון [[26סטן יוני]] [[1830]] ביז זיין טויט. וויליאם, דער דריטער זון פון [[געארג דער דריטער]] און דער ברודער און יורש פון [[געארג דער פערטער]], איז געווען דער לעצטער מלך און דער פארלעצטער המאנארך פונעם [[הויז פון האנאווער]].

אין זיינע יונגערע יארן האט ער געדינט אינעם [[קעניגלעכער ים-פלאט|קעניגלעכן ים-פלאט]], און ווען ער איז געווארן קעניג האט מען גערופן דעם &quot;מאטראס קעניג&quot; (Sailor King). ער האט געדינט אין [[צפון אמעריקע]] און אין די [[קאראאיבן|קאראיבן]]. ווען זיינע צוויי עלטערע ברידער זענען געשטארבן אן איבערלאזן געזעצלעכע יורשים, איז ער ארויף אויפן טראן ביי דער עלטער פון 64. 

אין דער תקופה פון זיין הערשאפט האט מען דורכגעפירט עטלעכע רעפארמען: מען האט פארראכטן דעם &quot;ארעמעלייט געזעץ&quot; (''Poor Law''), מען האט באגרענעצט די [[באשעפטיקונג פון קינדער]], פארבאטן [[שקלאפעריי]] כמעט איבער דער גארער [[בריטישע אימפעריע|בריטישער אימפעריע]], און מען האט געענדערט די וואלן סיסטעם אין בריטאניע דורכן [[1832 רעפארעם געזעץ]].

וויליאם איז נישט געווען אזוי שטארק אריינגעמישט אין פאליטיק ווי זיין פאטער אדער זיין ברודער, דאך איז ער געווען דער לעצטער בריטישער מאנארך וואס האט באשטימט א פרעמיער מיניסטער קעגן דעם ווילן פון פארלאמענט.

דורך זיין ברודער פרינץ אדאלפוס אלס [[רעגענט]], האט ער געהערשט איבער האנאווער.

נאך זיין טויט האט ער נישט איבערגעלאזט קיין געזעצלעכע יורשים, און דאס בריטישע קעניגרייך איז אריבערגעגאנגען צו זיין ניכטע [[קעניגין וויקטאריע|וויקטאריע]].

{{-}}

==וועבלינקען==
{{קאמאנסלינק}}

{{בריטישע מאנארכן}}
[[קאַטעגאָריע:פאראייניקטע קעניגרייך]]
[[קאַטעגאָריע:מלכים]]
{{היסט-שטומף}}
{{ביא-שטומף}}</text>
      <sha1>08knd7bw4ib9dseafcuco8upqmk4j19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>דזשעקי טשען</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45787</id>
    <revision>
      <id>601314</id>
      <parentid>513992</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T19:05:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="783" sha1="bged46njzj27n6qeo8o2wre49j0xfys" xml:space="preserve">{{אישיות}}{{יתום}}
[[File:Jackie Chan July 2016.jpg|קליין|דזשעקי טשען]]
'''טשען קאָנג-סאַנג''' ([[בינע נאמען]]: '''דזשעקי טשען'''; ענגליש: ''Jackie Chan''; געבוירן דעם [[7טן אפריל]] [[1954]]) איז אן [[אמעריקאנער]]-[[כינע]]זער פילם [[אקטיאר]] וועלכער האט געווינען צוויי גאלדן כינעזיש.

== וועבלינקען ==
* [http://www.jackiechan.com/ אפיציעלע וועבזייטל]
* {{Imdb name|id=0000329}}

{{ביא-שטומף}}

{{גרונטסארטיר:טשען, דזשעקי}}
[[קאַטעגאָריע:פילם אקטיארן]]
[[קאַטעגאָריע:אמעריקאנער]]
[[קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן]]</text>
      <sha1>bged46njzj27n6qeo8o2wre49j0xfys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ישראל באנען מוזיי</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45954</id>
    <revision>
      <id>601309</id>
      <parentid>514850</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T18:55:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="817" sha1="r62qgiq8vtsfxy6itg5z0s9hw3uzxo2" xml:space="preserve">{{יתום}}{{מוזיי}}

{{coord|32|48|40.29|N|35|0|24.16|E|display=title}}

[[טעקע:Israel Railway Museum.jpg|קליין|250px]]
'''ישראל באנען מוזיי''' איז דער נאציאנאלע באַן מוזיי אין [[ישראל]]. דער מוזיי געפינט זיך אין דער אמאליגער [[חיפה מזרח באן סטאנציע]], וואס באדינט מער נישט קיין פאסאזשירן.

== וועבלינקען ==
{{Commonscat|Israel Railway Museum}}
*[http://www.rail.co.il/HE/Enjoy/Pages/museum.aspx וועגן דעם מוזיי], אינעם [[ישראל באנען]] וועבזייטל


{{-}}
[[קאַטעגאָריע:מוזייען אין ישראל]]
[[קאַטעגאָריע:באן טראנספארט]]
[[קאַטעגאָריע:חיפה]]
{{ישראל-שטומף}}</text>
      <sha1>r62qgiq8vtsfxy6itg5z0s9hw3uzxo2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>דודו טאפאז</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50004</id>
    <revision>
      <id>601291</id>
      <parentid>600785</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T15:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1781" sha1="ceb87w4tlk987ghyqh536eehssjpsxk" xml:space="preserve">{{אישיות}}{{יתום}}
'''דודו טאָפּאַז''' (געבוירן [[20סטן סעפטעמבער]] [[1946]], [[כ&quot;ד אלול]] [[תש&quot;ו]] - [[20סטן אויגוסט]] [[2009]], [[ל' אב]] [[ה'תשס&quot;ט]]) איז געווען אַ פֿאַרווײַלער, אַקטיאָר, סצענארשרייבער, שרײַבער און ישׂראלדיקער ראַדיאָ און טעלעוויזיע מאן, מיט [[הארץ|לב טוב]] און מידות טובות און בעל [[צדקה]] ו[[חסד]]. דער געווינער פונעם David Violin Award. באַוווסט דורך [[ישראל]] מעדיע ווי &quot;דער ערשטער אין פאַרווייַלונג&quot;, געהייסן נאָך זייַן טעלעוויזיע ווייַזן, און &quot;מלך פון די רייטינג&quot;.
[[בילד:Dudu Topaz &amp; Rachel Haramati - 1984.jpg|שמאל|ממוזער|250px|דודו טופז מיט מפיקת הרדיו [[רחל הרמתי]], 1984.]]
[[בילד:Dudu Topaz.jpg|שמאל|ממוזער|350px|דודו טופז, 2006]]

==ביאגארפיע==
טאָפּאַז איז געבוירן דוד גאָלדענבערג אין [[חיפה]]  צו לילי און אליהו גאָלדענבערג.

==משפחה==
אין [[1990]] האָט טאָפּאַז חתונה געהאט מיט דליה בר ששת (געשטארבן מערץ 2019), א פארקויפערין פון בת ים. דאָס פּאָרל האט געהאט א זון עומר.

אין [[1997]] האט ער חתונה געהאט מיט רוני חן, א לערער אין ענגליש. די פּאָר האט אַ זון יונתן .

{{גרונטסארטיר:טאפאז, דודו}}
[[קאַטעגאָריע:אקטיארן]]
[[קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן]]
{{ביא-שטומף}}</text>
      <sha1>ceb87w4tlk987ghyqh536eehssjpsxk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601292</id>
      <parentid>601291</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T15:42:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1781" sha1="gbc2od4jhmp5qubfxqqb21b3z1bqbqh" xml:space="preserve">{{אישיות}}
'''דודו טאָפּאַז''' (געבוירן [[20סטן סעפטעמבער]] [[1946]], [[כ&quot;ד אלול]] [[תש&quot;ו]] - [[20סטן אויגוסט]] [[2009]], [[ל' אב]] [[ה'תשס&quot;ט]]) איז געווען אַ פֿאַרווײַלער, אַקטיאָר, סצענארשרייבער, שרײַבער און ישׂראלדיקער ראַדיאָ און טעלעוויזיע מאן, מיט [[הארץ|לב טוב]] און מידות טובות און בעל [[צדקה]] ו[[חסד]]. דער געווינער פונעם David Violin Award. באַוווסט דורך [[ישראל]] מעדיע ווי &quot;דער ערשטער אין פאַרווייַלונג&quot;, געהייסן נאָך זייַן טעלעוויזיע ווייַזן, און &quot;מלך פון די רייטינג&quot;.
[[בילד:Dudu Topaz &amp; Rachel Haramati - 1984.jpg|שמאל|ממוזער|250px|דודו טופז מיט מפיקת הרדיו [[רחל הרמתי]], 1984.]]
[[בילד:Dudu Topaz.jpg|שמאל|ממוזער|350px|דודו טופז, 2006]]

==ביאגארפיע==
טאָפּאַז איז געבוירן דוד גאָלדענבערג אין [[חיפה]]  צו לילי און אליהו גאָלדענבערג.

==משפחה==
אין [[1990]] האָט טאָפּאַז חתונה געהאט מיט דליה בר ששת (געשטארבן מערץ 2019), א פארקויפערין פון בת ים. דאָס פּאָרל האט געהאט א זון עומר.

אין [[1997]] האט ער חתונה געהאט מיט רוני חן, א לערער אין ענגליש. די פּאָר האט אַ זון יונתן .
{{יתום}}
{{גרונטסארטיר:טאפאז, דודו}}
[[קאַטעגאָריע:אקטיארן]]
[[קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן]]
{{ביא-שטומף}}</text>
      <sha1>gbc2od4jhmp5qubfxqqb21b3z1bqbqh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>יהושע פלק כ&quot;ץ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53504</id>
    <revision>
      <id>601299</id>
      <parentid>583321</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T16:57:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7323" sha1="0jg3u8zkr1if6prau2b2wnultpljvst" xml:space="preserve">{{אישיות
| נאמען = רבי יהושע פאלק (ולק) הכהן כ&quot;ץ
| מדינה = [[פויליש-ליטווישער פארבאנד]]
| געבורט דאטע = 1555 בערך
| טויט דאטע = 29סטן מערץ 1614
| געבורט ארט = [[קראקע]]
| מקום פטירה = [[לעמבערג]]
| קבורה ארט = [[לעמבערג]]
| כינויים נוספים = [[סמ&quot;ע]]
| באקאנט צוליב = 
}}
דער גאון '''רבי יהושע פלק (וַלְק) בן אלכסנדר הכהן כץ''' (בערך ה'שט&quot;ו – י&quot;ט ניסן ה'שע&quot;ד  [[1555]]- [[29סטן מערץ]] [[1614]]), באקאנט בעיקר מיט'ן נאמען '''סמ&quot;ע''', איז געווען א פון די וויכטיגסטע [[פוסק]]ים און תלמודי חכמים אין [[פוילן]] אינעם סוף זעכצנטן און אנהייב זיבעצנטן יארהונדערט. ער ווערט גערעכנט צווישן די ערשטע הויפט מפרשים אויפ'ן [[שולחן ערוך]] און [[ארבעה טורים]], און זיינע ספרים האבן באקומען א יסודות'דיגן ארט אין הלכה.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/יהושע_פלק_כץ](https://he.wikipedia.org/wiki/יהושע_פלק_כץ)&lt;/ref&gt;

== נעמען און טיטלען ==
רבי יהושע פלק איז אין לשון הקודש באקאנט אלסיהושע בן אלכסנדר הכהן כץ. זיין בארימטסטער חיבור, ''ספר מאירת עינים'', האט אים געגעבן דעם צונאמען סמ&quot;ע, לויט די ראשי תיבות פונעם ספר. אין דער רבנישער ליטעראטור ווערט ער אפט דערמאנט פשוט אלס &quot;דער סמ&quot;ע&quot;.&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Joshua_Falk](https://en.wikipedia.org/wiki/Joshua_Falk)&lt;/ref&gt;

== פריע לעבן און לימודים ==
רבי יהושע פלק איז געבוירן געווארן ארום דעם יאר 1555 אין [[קראקע]], אינעם דעמאלטיגן [[פויליש-ליטווישער פארבאנד]]. זיין פאטער איז געווען רבי אלכסנדר הכהן כץ.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/יהושע_פלק_כץ](https://he.wikipedia.org/wiki/יהושע_פלק_כץ)&lt;/ref&gt;

אין זיינע יונגע יארן האט ער געלערנט ביי די גרעסטע תורה-גדולים פון יענער תקופה, אריינגערעכנט דער [[שלמה לוריא|מהרש&quot;ל]] (רבי שלמה לוריא).דער [[מהר&quot;ל מפראג]] (רבי יהודה ליווא בן בצלאל)

. זייער השפעה איז שטארק אנצומערקן אין זיין שיטה אין הלכה און תלמוד.&lt;ref&gt;[https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/רבי_יהושע_פלק_כץ](https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/רבי_יהושע_פלק_כץ)&lt;/ref&gt;

== רבנישע טעטיקייט ==
רבי יהושע פלק האט געדינט אלס רב און פוסק אין עטליכע קהילות אין [[פוילן]]. ער האט זיך באזונדער אויסגעצייכנט אין אויסארבעטן הלכה למעשה, און איז געווארן א הויפט סמכות ביי די שפעטערדיגע [[אחרונים]].&lt;ref&gt;[https://www.nechama.org.il/commentators/204.html](https://www.nechama.org.il/commentators/204.html)&lt;/ref&gt;

לויט עטליכע מקורות האט ער אויך געשפילט א וויכטיגע ראלע אין פארשפרייטן הלכה'דיגע תקנות, וואס האבן ערמעגליכט אידישע סוחרים זיך אנצופאסן צו די עקאנאמישע באדינגונגען אין פוילן, צווישן זיי דער באוואוסטער ''היתר עיסקא''.&lt;ref&gt;[https://www.nechama.org.il/commentators/204.html](https://www.nechama.org.il/commentators/204.html)&lt;/ref&gt;

== הויפט ספרים ==
רבי יהושע פלק'ס הויפט חיבורים זענען:

* '''דרישה''' – א ברייטע און אנאליטישע פירוש אויפ'ן [[ארבעה טורים]].
* '''פרישה''' – א קירצערע און מער מסביר'דיגע פירוש אויפ'ן [[ארבעה טורים]].
* '''ספר מאירת עינים''' (סמ&quot;ע) – א פירוש אויפ'ן [[שולחן ערוך]], בפרט אויף [[חושן משפט]], וועלכער פארנעמט זיך אסאך מיט די חילוקי דעות צווישן דעם ''שולחן ערוך'' און דעם [[רמ&quot;א]]. דער ספר איז צום ערשטן מאל געדרוקט געווארן אין [[1607]].&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/יהושע_פלק_כץ](https://he.wikipedia.org/wiki/יהושע_פלק_כץ)&lt;/ref&gt;

זיינע פירושים ווערן ביז היינט געדרוקט אין רוב מהדורות פונעם ''שולחן ערוך'' און ''טור'', און ווערן אפט ציטירט אין הלכה-ספרים.

== הלכה'דיגע השפעה ==
דער סמ&quot;ע ווערט באטראכט אלס איינער פון די ערשטע גרויסע מפרשים אויפ'ן [[שולחן ערוך]] אין פוילן.&lt;ref&gt;[https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/רבי_יהושע_פלק_כץ](https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/רבי_יהושע_פלק_כץ)&lt;/ref&gt; זיינע חיבורים האבן געהאט א טיפע השפעה אויף די פסקים פון שפעטערדיגע פוסקים, און ווערן אפט גענוצט אלס יסוד פאר הלכה למעשה.

זיין וועג פון פארבינדן א קלארע הסברה מיט א גרונטליכע הלכה-אנאליז האט געמאכט זיינע ספרים צווישן די וויכטיגסטע נושאי כלים אויפ'ן ''טור'' און ''שולחן ערוך''.&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Joshua_Falk](https://en.wikipedia.org/wiki/Joshua_Falk)&lt;/ref&gt;

== פטירה ==
רבי יהושע פלק איז נפטר געווארן אין [[לעמבערג]] אום [[י&quot;ט ניסן]] [[ה'שע&quot;ד]], וואס איז אויסגעפאלן דעם [[29סטן מערץ]] [[1614]].&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/יהושע_פלק_כץ](https://he.wikipedia.org/wiki/יהושע_פלק_כץ)&lt;/ref&gt;

== ירושה ==
דער סמ&quot;ע פארנעמט א באזונדער ארט צווישן די גדולי הפוסקים פון [[פוילן]]. זיינע חיבורים ווערן נאך היינט געלערנט אין [[ישיבה|ישיבות]], [[כולל|כוללים]] און דורך פוסקים איבער דער וועלט. בפרט ''ספר מאירת עינים'', ''דרישה'' און ''פרישה'' זענען געווארן א קבוע'דיגער טייל פון דער קלאסישער הלכה-ליטעראטור, און זייער השפעה איז אנצומערקן אין פילע שפעטערדיגע הלכה-ווערק.

== ביבליאגראפיע ==
* ''דרישה'' אויף [[ארבעה טורים]]
* ''פרישה'' אויף [[ארבעה טורים]]
* ''ספר מאירת עינים'' (סמ&quot;ע) אויף [[שולחן ערוך]], [[חושן משפט]]


{{רעפערענצן}}


[[קאַטעגאָריע:הלכה ספרים]]
[[קאַטעגאָריע:מחברי ספרי קודש]]
[[קאַטעגאָריע:אחרונים]]
[[קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים]]</text>
      <sha1>0jg3u8zkr1if6prau2b2wnultpljvst</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אטוירני גענעראל</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54998</id>
    <redirect title="אדוואקאט גענעראל" />
    <revision>
      <id>601295</id>
      <timestamp>2026-06-29T16:25:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>אַרטיקל־קעפּל אַריבער צו [[אדוואקאט גענעראל]]</comment>
      <origin>601295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="rvcu262f73sucqnqkbq4qjwxzorfpov" xml:space="preserve">#ווייטערפירן [[אדוואקאט גענעראל]]</text>
      <sha1>rvcu262f73sucqnqkbq4qjwxzorfpov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>מהרש&quot;ל</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54999</id>
    <redirect title="שלמה לוריא" />
    <revision>
      <id>601298</id>
      <timestamp>2026-06-29T16:52:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>אַרטיקל־קעפּל אַריבער צו [[שלמה לוריא]]</comment>
      <origin>601298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="gat51xs74x30o7rx8mhtkt1ymjlvqri" xml:space="preserve">#ווייטערפירן [[שלמה לוריא]]</text>
      <sha1>gat51xs74x30o7rx8mhtkt1ymjlvqri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>יצחק אברבנאל</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55000</id>
    <revision>
      <id>601300</id>
      <timestamp>2026-06-29T17:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '[[טעקע:Brockhaus and Efron Jewish Encyclopedia e1 134-0.jpg|קליין|רבי יצחק אברבנאל]] '''רבי יצחק בן יהודה אברבנאל''', אויך באקאנט אלס '''דון יצחק אברבנאל ( ה'קצ&quot;ז-ה'ס&quot;ח  1437 – 1508)''', איז געווען איינער פון די גרעסטע מפרשי המקרא און מנהיגים פונעם [[אידנטום]] אין דעם דור פון [[גירוש שפאניע]]. ע...'</comment>
      <origin>601300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18239" sha1="4blndynrpxexat24e6ohnztlbq5juz0" xml:space="preserve">[[טעקע:Brockhaus and Efron Jewish Encyclopedia e1 134-0.jpg|קליין|רבי יצחק אברבנאל]]
'''רבי יצחק בן יהודה אברבנאל''', אויך באקאנט אלס '''דון יצחק אברבנאל ( ה'קצ&quot;ז-ה'ס&quot;ח  1437 – 1508)''', איז געווען איינער פון די גרעסטע מפרשי המקרא און מנהיגים פונעם [[אידנטום]] אין דעם דור פון [[גירוש שפאניע]]. ער האט קאמבינירט א טיפע גאונות אין תורה און מחשבה אינאיינעם מיט אן אויסערגעוויינליכע קאריערע אלס שטאטסמאן, דיפלאמאט, און הויפט פינאנץ ראטגעבער פאר די קעניגן פון [[פארטוגאל]], [[שפאניע]], [[קעניגרייך פון נאפולי]], און דער רעפובליק פון [[ווענעציע]]. &lt;ref&gt;Academic Biographies of Isaac Abravanel: Intellectual History and Political Action, Harvard University Press.&lt;/ref&gt;צוליב דעם וואס ער האט פאראייניגט א הויכע מלוכה'דיגע שטעלע מיט א ברייטע תורה'דיגע און פילאזאפישע שאפונג. זיינע פירושים אויף [[תורה]] און [[נביאים]] ווערן גערעכנט צווישן די מערסט געלערנטע און איינפלוסרייכע אין דער אידישער מסורה.&lt;ref&gt;[https://www.nli.org.il/he/discover/judaism/figures/isaac-abarbanel](https://www.nli.org.il/he/discover/judaism/figures/isaac-abarbanel)&lt;/ref&gt;

== נעמען און טיטלען ==
אין לשון הקודש ווערט ער אנגערופן רבי יצחק בן יהודה אברבנאל, בשעת אין אייראפעאישע מקורות איז ער באקאנט אונטערן נאמען דון יצחק אברבנאל. דער טיטל דון איז געווען א כבוד'דיגער  טיטל אין [[ספרד]] און [[פארטוגאל]].

== יוגנט ==
יצחק אברבנאל איז געבוירן געווארן אין יאר [[ה'תקצ&quot;ז|ה'קצ&quot;ז]] [[1437]] אין [[ליסאבאן]], [[פארטוגאל]], אין א חשובע אידישער משפחה די אברבנאל משפחה האט געהאט אן אלטע טראדיציע אז זיי זענען אייניקלעך פון [[דוד המלך]]. זיין פאטער, רבי יהודה אברבנאל, האט געהאט א באדייטנדע השפעה אויף זיין חינוך און אויסבילדונג. שוין אין זיינע יונגע יארן האט ער זיך אויסגעצייכנט אין תורה, [[פילאסאפיע|פילאזאפיע]] און [[פינאנץ]].

== טעטיקייט אין פארטוגאל ==
אברבנאל האט געדינט אלס פינאנץ מיניסטער און פאליטישער ראטגעבער ביים הויף פון [[אלפאנסא דער פינפטער]], קעניג פון [[פארטוגאל]]. אין יענע יארן האט ער פארוואלטעט וויכטיגע פינאנציעלע ענינים פון דער מלוכה און איז געווען איינער פון די העכסטע אידישע באאמטע אין [[אייראפע]].

נאך דעם טויט פון קעניג אלפאנסא אינעם יאר [[1481]], איז זיין זון זשאן דער צווייטער ארויף אויפ'ן קעניגליכן טראן. דער נייער קעניג האט באשולדיגט די אדעלן אין פארראט, און דער אברבנאל איז געצוואונגען געווארן צו אנטלויפן קיין שפאניע אינעם יאר [[1483]] ([[ה'רנ&quot;ג]]) כדי צו ראטעווען זיין לעבן, איבערלאזנדיג זיין גאנצע עשירות הינטער זיך.

== אין ספרד ==
נאכ'ן אנקומען קיין שפאניע, האט זיך דער אברבנאל באזעצט אין דער שטאט [[טאלעדא]]. זיין שם אלס פינאנץ גאון האט שנעל דערגרייכט די אויערן פון די קעניגליכע פארפאלק, [[פערדינאנד דער צווייטער פון אראגאן|פערדינאנד]] און איזאבעלא, וועלכע האבן אים באשטימט אלס הויפט פינאנץ מיניסטער פונעם קעניגרייך. ער האט באוויזן צו ארגאניזירן די קעניגליכע קאסע און פינאנצירן די קריג קעגן די מוסולמענער אין גראנאדא&lt;ref&gt;.Scholarly work on Abravanel's political role and response to the expulsion, Oxford Studies&lt;/ref&gt;. צוגלייך האט ער פארבליבן א פירער פון די אידישע קהילות און האט זיך באשעפטיגט מיט תורה, פירוש המקרא און פילאזאפיע.

== גירוש ספרד ==
טראץ זיין הויכער פאזיציע, האט ער נישט באוויזן אפצואווענדן דעם ביטערן דעקרעט פונעם [[גירוש שפאניע]] אינעם יאר [[1492]] ([[ה'רנ&quot;ב]]). דער אברבנאל האט פארגעשלאגן פאר'ן קעניג א ריזיגן סכום געלט פון זיין אייגענע קאסע כדי מבטל צו זיין די גזירה, אבער די גלחים און דער הויפט אינקוויזיטאר [[טאמאס דע טארקעמאדא]] האבן דורכגעשטופט דעם באפעל. ווען די אידן זענען פארטריבן געווארן, האט דער קעניג אים געבעטן צו בלייבן און היטן אויפ'ן שאַצקאַמער, צזאגנדיג אים אז ער וועט קענען האלטן זיין אידישע אמונה בסוד, אבער דער אברבנאל האט דאס אפגעווארפן מיט פאראכטונג און האט אויסגעקליבן צו גיין אין גלות אינאיינעם מיט זיינע ברידער.

די איבערלעבענישן פון גלות און נדודים האבן שטארק באאיינפלוסט זיינע שפעטערדיגע שריפטן, בפרט זיינע באהאנדלונגען איבער [[גאולה]] און [[משיח]].

== לעבן אין איטאליע ==
נאכ'ן חורבן שפאניע איז דער אברבנאל אנגעקומען קיין [[נאפולי איטאליע|נאפולי]] [[איטאליע]], וואו דער קעניג [[פערנאנדא דער ערשטער פון איטאליע|פערנאנדא דער ערשטער]] האט אים ווידער אויפגענומען מיט גרויס כבוד און אים באשטימט אלס פינאנץ ראטגעבער. נאך עטליכע יאר האט [[פראנקרייך]] אינוואדירט נאפולי, און ער האט ווידער געמוזט אנטלויפן, אנקומענדיג קיין [[סיציליע]] און שפעטער קיין [[קורפו]].

אין די לעצטע יארן פון זיין לעבן האט ער זיך באזעצט אין דער רעפובליק פון [[ווענעציע]]. דארט איז ער געווארן איינער פון די הויפט דיפלאמאטן וואס האבן אויסגעארבעט די האנדלס אפמאכן צווישן ווענעציע און פארטוגאל. ער איז נפטר געווארן אין ווענעציע אינעם יאר [[1508]] ([[ה'תס&quot;ח|ה'ס&quot;ח]]) אין עלטער פון 71 יאר, און איז געברענגט געווארן לקבורה אינעם אלטן בית החיים אין דער שטאט [[פאדוא]].

== זיין דרך הפירוש און חיבורים ==
דער אברבנאל איז בארימט איבער די וועלט בעיקר פאר זיין פונדאמענטאלן פירוש אויף דער תורה און נביאים וכתובים. זיין וועג פון לערנען צייכנט זיך אויס מיט עטליכע אייגנארטיגע שטריכן:

* '''הקדמות און שאלות:''' פאר יעדן פרק אדער ענין שטעלט ער אראפ א רייע פון קשיות (אמאל ביז 40 שאלות), און דערנאך בויט ער זיין פירוש ארומצונעמען די אלע נקודות.
* '''היסטארישער און פאליטישער בליק:''' צוליב זיין גרויסע ערפארונג אין די העכסטע פענצטער פון די קעניגליכע הויפן, גיט ער אן ארגינעלן קאנטעקסט צו די הנהגות פון די מלכים אין נביאים און די פאליטישע מהלכים פון יענע צייטן.
* '''משיחישע מחשבה:''' נאכ'ן גירוש שפאניע האט ער מחבר געווען ספרי נחמה (ווי &quot;מעיני הישועה&quot; און &quot;משמיע ישועה&quot;) צו שטארקן דעם צובראכענעם גייסט פונעם פאלק און אנצינדן די האפענונג פאר דער גאולה העתידה&lt;ref&gt;.Editions and studies of Abravanel's commentaries, Academic Press, 2018&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;[https://www.nli.org.il/he/discover/judaism/figures/isaac-abarbanel](https://www.nli.org.il/he/discover/judaism/figures/isaac-abarbanel)&lt;/ref&gt;

== פילאזאפיע און השקפה ==
אין זיינע פילאזאפישע שריפטן האט אברבנאל באהאנדלט ענינים פון [[אמונת השם|אמונה]], [[השגחה פרטית|השגחה]], [[בחירה]], [[נביא|נבואה]] און די באדייטונג פון אידישער געשיכטע. ער האט אפט פארבונדן היסטארישע געשעענישן מיט אמונה'דיגע באטראכטונגען און געזען אין די גלות'דיגע ליידנס א טייל פון דעם גאולה פראצעס.

== השקפה איבער משיח און גאולה ==
די חורבנות און גירושים פון זיין דור האבן שטארק געפארעמט זיין צוגאנג צו די נושאים פון משיח און גאולה. אין פארשידענע ספרים האט ער אויסגעשמועסט נבואות פון [[ישעיהו|ישעיה]], [[יחזקאל]] און [[דניאל]], און פרובירט מסביר זיין זייער באדייטונג אין ליכט פון די היסטארישע געשעענישן פון זיין צייט.

== ירושה און השפעה ==
אברבנאל ווערט באטראכט אלס איינער פון די גרעסטע מפרשי המקרא פון דער אידישער געשיכטע. זיין לעבן איז געווארן א סימבאל פון אידישער הנהגה אין תקופת הגירוש, און זיינע ספרים האבן געהאט א טיפע השפעה אויף שפעטערדיגע מפרשים, דרשנים און הוגי דעות.

זיין נאמען ווערט אפט דערמאנט אין פארבינדונג מיט אידישן לעבן אונטער קריסטליכע הערשאפט, [[גירוש ספרד]], און דער ווייטערפירונג פון תורה און מסורה אין די גלות לענדער.

== זיינע ספרים ==

=== ספרי פירושים אויפ'ן תנ&quot;ך און ש&quot;ס ===

* '''פירוש על התורה:''' אן אלגעמיינער און טיפער פירוש אויף די חמישה חומשי תורה. דער אברבנאל האט אראפגעשטעלט אן אייגנארטיגן מהלך, וואו ער עפנט יעדן ענין מיט א סעריע פון שווערע קשיות און שאלות, און דערנאך שרייבט ער אן ארומנעמיגן מאמר וואס פארענטפערט אלעס אינאיינעם.
* '''פירוש על נביאים ראשונים ואחרונים:''' דער פירוש איז צעטיילט לויט קורצע פרשיות, ווען פאר יעדן חלק שטעלט ער קודם עקסטער זעקס הויפט קשיות צו פארשטיין דעם פשטות המקרא.
* '''זבח פסח (ה'רנ&quot;ו):''' א בארימטער חיבור אויף דער &lt;nowiki&gt;[[הגדה של פסח]]&lt;/nowiki&gt; און די הלכות פון &lt;nowiki&gt;[[ליל הסדר]]&lt;/nowiki&gt;, געבויט אויף הונדערט שאלות. אינטערעסאנט איז, אז אינעם פירוש אליין ענטפערט ער נישט אויף אלע שאלות וואס ער האט אליין אויפגעברענגט, און עטליכע זענען געבליבן אן א תירוץ.
* '''נחלת אבות (ה'רנ&quot;ו):''' אן אויספירלעכער ביאור אויף &lt;nowiki&gt;[[מסכת אבות]]&lt;/nowiki&gt;, וואס לייגט א גרויסן דגש אויפ'ן סדר און קניפ פון די משניות. דער אברבנאל האט דאס געשריבן ספעציעל פאר זיין זון, דאן &lt;nowiki&gt;[[שמאל אברבנאל]]&lt;/nowiki&gt;, כדי זיין תורה זאל נישט פארגעסן ווערן. די חשיבות פונעם ספר איז גאר גרויס, און דער מחבר פונעם שולחן ערוך, רבי &lt;nowiki&gt;[[יוסף קארו]]&lt;/nowiki&gt;, ברענגט אים קלאר אראפ אין זיין ספר &lt;nowiki&gt;[[בית יוסף]]&lt;/nowiki&gt; (יורה דעה סימן רמ&quot;ב) בנוגע דעם ענין פון &lt;nowiki&gt;[[סמיכה לרבנות]]&lt;/nowiki&gt; בזמן הזה.
* '''פירוש למורה נבוכים:''' א פירוש אויפ'ן באקאנטן ספר פון דעם &lt;nowiki&gt;[[רמב&quot;ם]]&lt;/nowiki&gt;, בעיקר אויפ'ן ערשטן חלק און אויף די פרקים פון &lt;nowiki&gt;[[נבואה]]&lt;/nowiki&gt;, &lt;nowiki&gt;[[מעשה בראשית]]&lt;/nowiki&gt; און &lt;nowiki&gt;[[מעשה מרכבה]]&lt;/nowiki&gt;.

=== ספרי מחשבה און פילאזאפיע ===

* '''עטרת זקנים (ה'ק&quot;ך):''' א ספר אין מחשבה וואס ער האט מחבר געווען נאך אין זיין יוגנט אין פארטוגאל, צו מסביר זיין צוויי שווערע פרשיות אינעם ספר שמות.
* '''צורות היסודות (ה'ק&quot;ך):''' א טיפע חקירה איבער די יסודות פון דער בריאה פונעם וועלט.
* '''ראש אמנה (ה'רנ&quot;ד):''' א קלאסישער חיבור וואס באהאנדלט די יסודות און &lt;nowiki&gt;[[עיקרי האמונה]]&lt;/nowiki&gt; פונעם אידישן פאלק.
* '''שמים חדשים (ה'רנ&quot;ח):''' א חיבור וואס ברענגט ראיות פון דער וויסנשאפט פון אסטראנאמיע צו באווייזן דעם ענין פון חידוש העולם (אז די וועלט האט אן אנהויב און איז באשאפן געווארן דורכ'ן באשעפער), און שטעלט דאס צאם מיט די שיטה פונעם רמ&quot;בם.
* '''מפעלות אלהים (ה'רס&quot;א):''' א קלארער ספר וואס קעמפט קעגן די מיינונג פון אריסטו און זיינע תלמידים וואס האבן געגלויבט אין קדמות העולם, און באווייזט די אמת'ע אמונה פון חידוש העולם.
* '''שאלות ותשובות לשאול הכהן (ה'רס&quot;ז):''' צוועלף פילאזאפישע תשובות וואס דער אברבנאל האט געשריבן פאר זיין תלמיד, איבער די שיטות פונעם רמ&quot;בם אין מורה נבוכים.

=== ספרי הגאולה ===
נאכ'ן שווערן חורבן און צער פונעם גירוש שפאניע, האט דער אברבנאל געזען א וויכטיגקייט מחזיק צו זיין דעם געמוט פון די צובראכענע אידן, און ער האט ארויסגעגעבן דריי ספעציעלע ספרי חיזוק און נחמה איבער די קומענדיגע גאולה:

# '''מעייני הישועה (ה'רנ&quot;ז):''' דער ערשטער ספר פון דער סעריע, וואס איז כמעט אינגאנצן געווידמעט צו מסביר זיין און קלארשטעלן די טיפע נבואות אינעם ספר &lt;nowiki&gt;[[דניאל]]&lt;/nowiki&gt;.
# '''משמיע ישועה (ה'רנ&quot;ח):''' דער צווייטער ספר, וואס זאמלט צאם און באווייזט די הבטחות פון דער קומענדיגער גאולה ארויסגענומען פון אלע נבואות אינעם תנ&quot;ך.אברבנאל, הקדמת ספר משמיע ישועה.
# '''ישועות משיחו (ה'רנ&quot;ח):''' דער דריטער און לעצטער טייל, וואס איז מסביר די מאמרי חז&quot;ל אין תלמוד און מדרשים וואס רעדן איבער די תקופה פון ימות המשיח.

=== ספרים וואס זענען פארלוירן געווארן ===
אינעם יאר 1494 (ה'רנ&quot;ד), ווען קעניג [[קארל דער אכטער]] פון [[פראנקרייך]] האט אינוואדירט די שטאט נאפולי, איז דער אברבנאל געווען געצוואונגען צו אנטלויפן און האט דעמאלטס פארלוירן א ריזיגן חלק פון זיינע טייערע כתבי יד. אין א בריוו וואס ער האט שפעטער געשריבן צו זיין תלמיד, באוויינט ער דעם פארלוסט פון די פאלגנדע חיבורים

* '''ספר צדק עולמים:''' א גרויסער חיבור וואס האט ענטהאלטן דריי מאמרים איבער שכר ועונש און תורת הגמול: בעולם הזה, בעולם הנשמות, און די צייטן נאך &lt;nowiki&gt;[[תחיית המתים]]&lt;/nowiki&gt;. ער האט שפעטער פרובירט דאס צוריק אויסצוארבעטן פון זכרון, אבער האט עס נישט באוויזן צו ענדיגן.
* '''ספר מחזה שדי:''' א ספר איבער די מדרגות פון &lt;nowiki&gt;[[נבואה]]&lt;/nowiki&gt; און אן אנאליז איבער וויאזוי דער רמ&quot;בם האט פארשטאנען דעם ענין. ער האט פרובירט דאס מחדש צו שרייבן אונטער'ן נאמען '''להקת נביאים''', אבער דאס איז אויך געבליבן אומגעענדיגט.


{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אידישע מפרשים]]
[[קאטעגאריע:פילאזאפן]]
[[קאטעגאריע:פארטוגעזישע אידן]]
[[קאטעגאריע:גירוש ספרד]]</text>
      <sha1>4blndynrpxexat24e6ohnztlbq5juz0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601301</id>
      <parentid>601300</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T17:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18886" sha1="h0atvitx019v46390ao8ooiijro3i5i" xml:space="preserve">[[טעקע:Brockhaus and Efron Jewish Encyclopedia e1 134-0.jpg|קליין|רבי יצחק אברבנאל]]{{רב
| נאמען = רבי יצחק בן יהודה אברבנאל
| קוואלשפראך נאמען = Don Isaac Abravanel
| תמונה = 1437
| געבורט ארט = [[ליסאבאן]], [[פארטוגאל]],
| טויט דאטע = 1508 (71 יאר)
| טויט ארט = [[ווענעציע]]
| קבורה ארט = [[פאדוא]]
| מדינה = [[איטאליע]]
| יידישע געבורט דאטע = ה'קצ&quot;ז
| יידישע טויט דאטע = ה'ס&quot;ח
| טעטיקייט ארט = פארטוגאל, שפאניע,  נאפולי, און דער רעפובליק פון ווענעציע.
| באשעפטיגונג = רב פינאנץ ראטגעבער
}}
'''רבי יצחק בן יהודה אברבנאל''', אויך באקאנט אלס '''דון יצחק אברבנאל ( ה'קצ&quot;ז-ה'ס&quot;ח  1437 – 1508)''', איז געווען איינער פון די גרעסטע מפרשי המקרא און מנהיגים פונעם [[אידנטום]] אין דעם דור פון [[גירוש שפאניע]]. ער האט קאמבינירט א טיפע גאונות אין תורה און מחשבה אינאיינעם מיט אן אויסערגעוויינליכע קאריערע אלס שטאטסמאן, דיפלאמאט, און הויפט פינאנץ ראטגעבער פאר די קעניגן פון [[פארטוגאל]], [[שפאניע]], קעניגרייך פון נאפולי, און דער רעפובליק פון [[ווענעציע]]. &lt;ref&gt;Academic Biographies of Isaac Abravanel: Intellectual History and Political Action, Harvard University Press.&lt;/ref&gt;צוליב דעם וואס ער האט פאראייניגט א הויכע מלוכה'דיגע שטעלע מיט א ברייטע תורה'דיגע און פילאזאפישע שאפונג. זיינע פירושים אויף [[תורה]] און [[נביאים]] ווערן גערעכנט צווישן די מערסט געלערנטע און איינפלוסרייכע אין דער אידישער מסורה.&lt;ref&gt;[https://www.nli.org.il/he/discover/judaism/figures/isaac-abarbanel](https://www.nli.org.il/he/discover/judaism/figures/isaac-abarbanel)&lt;/ref&gt;

== נעמען און טיטלען ==
אין לשון הקודש ווערט ער אנגערופן רבי יצחק בן יהודה אברבנאל, בשעת אין אייראפעאישע מקורות איז ער באקאנט אונטערן נאמען דון יצחק אברבנאל. דער טיטל דון איז געווען א כבוד'דיגער  טיטל אין [[ספרד]] און [[פארטוגאל]].

== יוגנט ==
יצחק אברבנאל איז געבוירן געווארן אין יאר [[ה'תקצ&quot;ז|ה'קצ&quot;ז]] [[1437]] אין [[ליסאבאן]], [[פארטוגאל]], אין א חשובע אידישער משפחה די אברבנאל משפחה האט געהאט אן אלטע טראדיציע אז זיי זענען אייניקלעך פון [[דוד המלך]]. זיין פאטער, רבי יהודה אברבנאל, האט געהאט א באדייטנדע השפעה אויף זיין חינוך און אויסבילדונג. שוין אין זיינע יונגע יארן האט ער זיך אויסגעצייכנט אין תורה, [[פילאסאפיע|פילאזאפיע]] און [[פינאנץ]].

== טעטיקייט אין פארטוגאל ==
אברבנאל האט געדינט אלס פינאנץ מיניסטער און פאליטישער ראטגעבער ביים הויף פון [[אלפאנסא דער פינפטער]], קעניג פון [[פארטוגאל]]. אין יענע יארן האט ער פארוואלטעט וויכטיגע פינאנציעלע ענינים פון דער מלוכה און איז געווען איינער פון די העכסטע אידישע באאמטע אין [[אייראפע]].

נאך דעם טויט פון קעניג אלפאנסא אינעם יאר [[1481]], איז זיין זון זשאן דער צווייטער ארויף אויפ'ן קעניגליכן טראן. דער נייער קעניג האט באשולדיגט די אדעלן אין פארראט, און דער אברבנאל איז געצוואונגען געווארן צו אנטלויפן קיין שפאניע אינעם יאר [[1483]] ([[ה'רנ&quot;ג]]) כדי צו ראטעווען זיין לעבן, איבערלאזנדיג זיין גאנצע עשירות הינטער זיך.

== אין ספרד ==
נאכ'ן אנקומען קיין שפאניע, האט זיך דער אברבנאל באזעצט אין דער שטאט [[טאלעדא]]. זיין שם אלס פינאנץ גאון האט שנעל דערגרייכט די אויערן פון די קעניגליכע פארפאלק, [[פערדינאנד דער צווייטער פון אראגאן|פערדינאנד]] און איזאבעלא, וועלכע האבן אים באשטימט אלס הויפט פינאנץ מיניסטער פונעם קעניגרייך. ער האט באוויזן צו ארגאניזירן די קעניגליכע קאסע און פינאנצירן די קריג קעגן די מוסולמענער אין גראנאדא&lt;ref&gt;.Scholarly work on Abravanel's political role and response to the expulsion, Oxford Studies&lt;/ref&gt;. צוגלייך האט ער פארבליבן א פירער פון די אידישע קהילות און האט זיך באשעפטיגט מיט תורה, פירוש המקרא און פילאזאפיע.

== גירוש ספרד ==
טראץ זיין הויכער פאזיציע, האט ער נישט באוויזן אפצואווענדן דעם ביטערן דעקרעט פונעם [[גירוש שפאניע]] אינעם יאר [[1492]] ([[ה'רנ&quot;ב]]). דער אברבנאל האט פארגעשלאגן פאר'ן קעניג א ריזיגן סכום געלט פון זיין אייגענע קאסע כדי מבטל צו זיין די גזירה, אבער די גלחים און דער הויפט אינקוויזיטאר [[טאמאס דע טארקעמאדא]] האבן דורכגעשטופט דעם באפעל. ווען די אידן זענען פארטריבן געווארן, האט דער קעניג אים געבעטן צו בלייבן און היטן אויפ'ן שאַצקאַמער, צזאגנדיג אים אז ער וועט קענען האלטן זיין אידישע אמונה בסוד, אבער דער אברבנאל האט דאס אפגעווארפן מיט פאראכטונג און האט אויסגעקליבן צו גיין אין גלות אינאיינעם מיט זיינע ברידער.

די איבערלעבענישן פון גלות און נדודים האבן שטארק באאיינפלוסט זיינע שפעטערדיגע שריפטן, בפרט זיינע באהאנדלונגען איבער [[גאולה]] און [[משיח]].

== לעבן אין איטאליע ==
נאכ'ן חורבן שפאניע איז דער אברבנאל אנגעקומען קיין [[נאפולי איטאליע|נאפולי]] [[איטאליע]], וואו דער קעניג [[פערנאנדא דער ערשטער פון איטאליע|פערנאנדא דער ערשטער]] האט אים ווידער אויפגענומען מיט גרויס כבוד און אים באשטימט אלס פינאנץ ראטגעבער. נאך עטליכע יאר האט [[פראנקרייך]] אינוואדירט נאפולי, און ער האט ווידער געמוזט אנטלויפן, אנקומענדיג קיין [[סיציליע]] און שפעטער קיין [[קורפו]].

אין די לעצטע יארן פון זיין לעבן האט ער זיך באזעצט אין דער רעפובליק פון [[ווענעציע]]. דארט איז ער געווארן איינער פון די הויפט דיפלאמאטן וואס האבן אויסגעארבעט די האנדלס אפמאכן צווישן ווענעציע און פארטוגאל. ער איז נפטר געווארן אין ווענעציע אינעם יאר [[1508]] ([[ה'תס&quot;ח|ה'ס&quot;ח]]) אין עלטער פון 71 יאר, און איז געברענגט געווארן לקבורה אינעם אלטן בית החיים אין דער שטאט [[פאדוא]].

== זיין דרך הפירוש און חיבורים ==
דער אברבנאל איז בארימט איבער די וועלט בעיקר פאר זיין פונדאמענטאלן פירוש אויף דער תורה און נביאים וכתובים. זיין וועג פון לערנען צייכנט זיך אויס מיט עטליכע אייגנארטיגע שטריכן:

* '''הקדמות און שאלות:''' פאר יעדן פרק אדער ענין שטעלט ער אראפ א רייע פון קשיות (אמאל ביז 40 שאלות), און דערנאך בויט ער זיין פירוש ארומצונעמען די אלע נקודות.
* '''היסטארישער און פאליטישער בליק:''' צוליב זיין גרויסע ערפארונג אין די העכסטע פענצטער פון די קעניגליכע הויפן, גיט ער אן ארגינעלן קאנטעקסט צו די הנהגות פון די מלכים אין נביאים און די פאליטישע מהלכים פון יענע צייטן.
* '''משיחישע מחשבה:''' נאכ'ן גירוש שפאניע האט ער מחבר געווען ספרי נחמה (ווי &quot;מעיני הישועה&quot; און &quot;משמיע ישועה&quot;) צו שטארקן דעם צובראכענעם גייסט פונעם פאלק און אנצינדן די האפענונג פאר דער גאולה העתידה&lt;ref&gt;.Editions and studies of Abravanel's commentaries, Academic Press, 2018&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;[https://www.nli.org.il/he/discover/judaism/figures/isaac-abarbanel](https://www.nli.org.il/he/discover/judaism/figures/isaac-abarbanel)&lt;/ref&gt;

== פילאזאפיע און השקפה ==
אין זיינע פילאזאפישע שריפטן האט אברבנאל באהאנדלט ענינים פון [[אמונת השם|אמונה]], [[השגחה פרטית|השגחה]], [[בחירה]], [[נביא|נבואה]] און די באדייטונג פון אידישער געשיכטע. ער האט אפט פארבונדן היסטארישע געשעענישן מיט אמונה'דיגע באטראכטונגען און געזען אין די גלות'דיגע ליידנס א טייל פון דעם גאולה פראצעס.

== השקפה איבער משיח און גאולה ==
די חורבנות און גירושים פון זיין דור האבן שטארק געפארעמט זיין צוגאנג צו די נושאים פון משיח און גאולה. אין פארשידענע ספרים האט ער אויסגעשמועסט נבואות פון [[ישעיהו|ישעיה]], [[יחזקאל]] און [[דניאל]], און פרובירט מסביר זיין זייער באדייטונג אין ליכט פון די היסטארישע געשעענישן פון זיין צייט.

== ירושה און השפעה ==
אברבנאל ווערט באטראכט אלס איינער פון די גרעסטע מפרשי המקרא פון דער אידישער געשיכטע. זיין לעבן איז געווארן א סימבאל פון אידישער הנהגה אין תקופת הגירוש, און זיינע ספרים האבן געהאט א טיפע השפעה אויף שפעטערדיגע מפרשים, דרשנים און הוגי דעות.

זיין נאמען ווערט אפט דערמאנט אין פארבינדונג מיט אידישן לעבן אונטער קריסטליכע הערשאפט, [[גירוש ספרד]], און דער ווייטערפירונג פון תורה און מסורה אין די גלות לענדער.

== זיינע ספרים ==

=== ספרי פירושים אויפ'ן תנ&quot;ך און ש&quot;ס ===

* '''פירוש על התורה:''' אן אלגעמיינער און טיפער פירוש אויף די חמישה חומשי תורה. דער אברבנאל האט אראפגעשטעלט אן אייגנארטיגן מהלך, וואו ער עפנט יעדן ענין מיט א סעריע פון שווערע קשיות און שאלות, און דערנאך שרייבט ער אן ארומנעמיגן מאמר וואס פארענטפערט אלעס אינאיינעם.
* '''פירוש על נביאים ראשונים ואחרונים:''' דער פירוש איז צעטיילט לויט קורצע פרשיות, ווען פאר יעדן חלק שטעלט ער קודם עקסטער זעקס הויפט קשיות צו פארשטיין דעם פשטות המקרא.
* '''זבח פסח (ה'רנ&quot;ו):''' א בארימטער חיבור אויף דער &lt;nowiki&gt;[[הגדה של פסח]]&lt;/nowiki&gt; און די הלכות פון &lt;nowiki&gt;[[ליל הסדר]]&lt;/nowiki&gt;, געבויט אויף הונדערט שאלות. אינטערעסאנט איז, אז אינעם פירוש אליין ענטפערט ער נישט אויף אלע שאלות וואס ער האט אליין אויפגעברענגט, און עטליכע זענען געבליבן אן א תירוץ.
* '''נחלת אבות (ה'רנ&quot;ו):''' אן אויספירלעכער ביאור אויף &lt;nowiki&gt;[[מסכת אבות]]&lt;/nowiki&gt;, וואס לייגט א גרויסן דגש אויפ'ן סדר און קניפ פון די משניות. דער אברבנאל האט דאס געשריבן ספעציעל פאר זיין זון, דאן &lt;nowiki&gt;[[שמאל אברבנאל]]&lt;/nowiki&gt;, כדי זיין תורה זאל נישט פארגעסן ווערן. די חשיבות פונעם ספר איז גאר גרויס, און דער מחבר פונעם שולחן ערוך, רבי &lt;nowiki&gt;[[יוסף קארו]]&lt;/nowiki&gt;, ברענגט אים קלאר אראפ אין זיין ספר &lt;nowiki&gt;[[בית יוסף]]&lt;/nowiki&gt; (יורה דעה סימן רמ&quot;ב) בנוגע דעם ענין פון &lt;nowiki&gt;[[סמיכה לרבנות]]&lt;/nowiki&gt; בזמן הזה.
* '''פירוש למורה נבוכים:''' א פירוש אויפ'ן באקאנטן ספר פון דעם &lt;nowiki&gt;[[רמב&quot;ם]]&lt;/nowiki&gt;, בעיקר אויפ'ן ערשטן חלק און אויף די פרקים פון &lt;nowiki&gt;[[נבואה]]&lt;/nowiki&gt;, &lt;nowiki&gt;[[מעשה בראשית]]&lt;/nowiki&gt; און &lt;nowiki&gt;[[מעשה מרכבה]]&lt;/nowiki&gt;.

=== ספרי מחשבה און פילאזאפיע ===

* '''עטרת זקנים (ה'ק&quot;ך):''' א ספר אין מחשבה וואס ער האט מחבר געווען נאך אין זיין יוגנט אין פארטוגאל, צו מסביר זיין צוויי שווערע פרשיות אינעם ספר שמות.
* '''צורות היסודות (ה'ק&quot;ך):''' א טיפע חקירה איבער די יסודות פון דער בריאה פונעם וועלט.
* '''ראש אמנה (ה'רנ&quot;ד):''' א קלאסישער חיבור וואס באהאנדלט די יסודות און &lt;nowiki&gt;[[עיקרי האמונה]]&lt;/nowiki&gt; פונעם אידישן פאלק.
* '''שמים חדשים (ה'רנ&quot;ח):''' א חיבור וואס ברענגט ראיות פון דער וויסנשאפט פון אסטראנאמיע צו באווייזן דעם ענין פון חידוש העולם (אז די וועלט האט אן אנהויב און איז באשאפן געווארן דורכ'ן באשעפער), און שטעלט דאס צאם מיט די שיטה פונעם רמ&quot;בם.
* '''מפעלות אלהים (ה'רס&quot;א):''' א קלארער ספר וואס קעמפט קעגן די מיינונג פון אריסטו און זיינע תלמידים וואס האבן געגלויבט אין קדמות העולם, און באווייזט די אמת'ע אמונה פון חידוש העולם.
* '''שאלות ותשובות לשאול הכהן (ה'רס&quot;ז):''' צוועלף פילאזאפישע תשובות וואס דער אברבנאל האט געשריבן פאר זיין תלמיד, איבער די שיטות פונעם רמ&quot;בם אין מורה נבוכים.

=== ספרי הגאולה ===
נאכ'ן שווערן חורבן און צער פונעם גירוש שפאניע, האט דער אברבנאל געזען א וויכטיגקייט מחזיק צו זיין דעם געמוט פון די צובראכענע אידן, און ער האט ארויסגעגעבן דריי ספעציעלע ספרי חיזוק און נחמה איבער די קומענדיגע גאולה:

# '''מעייני הישועה (ה'רנ&quot;ז):''' דער ערשטער ספר פון דער סעריע, וואס איז כמעט אינגאנצן געווידמעט צו מסביר זיין און קלארשטעלן די טיפע נבואות אינעם ספר &lt;nowiki&gt;[[דניאל]]&lt;/nowiki&gt;.
# '''משמיע ישועה (ה'רנ&quot;ח):''' דער צווייטער ספר, וואס זאמלט צאם און באווייזט די הבטחות פון דער קומענדיגער גאולה ארויסגענומען פון אלע נבואות אינעם תנ&quot;ך.אברבנאל, הקדמת ספר משמיע ישועה.
# '''ישועות משיחו (ה'רנ&quot;ח):''' דער דריטער און לעצטער טייל, וואס איז מסביר די מאמרי חז&quot;ל אין תלמוד און מדרשים וואס רעדן איבער די תקופה פון ימות המשיח.

=== ספרים וואס זענען פארלוירן געווארן ===
אינעם יאר 1494 (ה'רנ&quot;ד), ווען קעניג [[קארל דער אכטער]] פון [[פראנקרייך]] האט אינוואדירט די שטאט נאפולי, איז דער אברבנאל געווען געצוואונגען צו אנטלויפן און האט דעמאלטס פארלוירן א ריזיגן חלק פון זיינע טייערע כתבי יד. אין א בריוו וואס ער האט שפעטער געשריבן צו זיין תלמיד, באוויינט ער דעם פארלוסט פון די פאלגנדע חיבורים

* '''ספר צדק עולמים:''' א גרויסער חיבור וואס האט ענטהאלטן דריי מאמרים איבער שכר ועונש און תורת הגמול: בעולם הזה, בעולם הנשמות, און די צייטן נאך &lt;nowiki&gt;[[תחיית המתים]]&lt;/nowiki&gt;. ער האט שפעטער פרובירט דאס צוריק אויסצוארבעטן פון זכרון, אבער האט עס נישט באוויזן צו ענדיגן.
* '''ספר מחזה שדי:''' א ספר איבער די מדרגות פון &lt;nowiki&gt;[[נבואה]]&lt;/nowiki&gt; און אן אנאליז איבער וויאזוי דער רמ&quot;בם האט פארשטאנען דעם ענין. ער האט פרובירט דאס מחדש צו שרייבן אונטער'ן נאמען '''להקת נביאים''', אבער דאס איז אויך געבליבן אומגעענדיגט.


{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אידישע מפרשים]]
[[קאטעגאריע:פילאזאפן]]
[[קאטעגאריע:פארטוגעזישע אידן]]
[[קאטעגאריע:גירוש ספרד]]</text>
      <sha1>h0atvitx019v46390ao8ooiijro3i5i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601303</id>
      <parentid>601301</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T18:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18779" sha1="jq4yijv5y73402az5s5cazamldpye9j" xml:space="preserve">{{רב
| נאמען = רבי יצחק בן יהודה אברבנאל
| קוואלשפראך נאמען = Don Isaac Abravanel
| תמונה = 1437
| געבורט ארט = [[ליסאבאן]], [[פארטוגאל]],
| טויט דאטע = 1508 (71 יאר)
| טויט ארט = [[ווענעציע]]
| קבורה ארט = [[פאדוא]]
| מדינה = [[איטאליע]]
| יידישע געבורט דאטע = ה'קצ&quot;ז
| יידישע טויט דאטע = ה'ס&quot;ח
| טעטיקייט ארט = פארטוגאל, שפאניע,  נאפולי, און דער רעפובליק פון ווענעציע.
| באשעפטיגונג = רב פינאנץ ראטגעבער
}}
'''רבי יצחק בן יהודה אברבנאל''', אויך באקאנט אלס '''דון יצחק אברבנאל ( ה'קצ&quot;ז-ה'ס&quot;ח  1437 – 1508)''', איז געווען איינער פון די גרעסטע מפרשי המקרא און מנהיגים פונעם [[אידנטום]] אין דעם דור פון [[גירוש שפאניע]]. ער האט קאמבינירט א טיפע גאונות אין תורה און מחשבה אינאיינעם מיט אן אויסערגעוויינליכע קאריערע אלס שטאטסמאן, דיפלאמאט, און הויפט פינאנץ ראטגעבער פאר די קעניגן פון [[פארטוגאל]], [[שפאניע]], קעניגרייך פון נאפולי, און דער רעפובליק פון [[ווענעציע]]. &lt;ref&gt;Academic Biographies of Isaac Abravanel: Intellectual History and Political Action, Harvard University Press.&lt;/ref&gt;צוליב דעם וואס ער האט פאראייניגט א הויכע מלוכה'דיגע שטעלע מיט א ברייטע תורה'דיגע און פילאזאפישע שאפונג. זיינע פירושים אויף [[תורה]] און [[נביאים]] ווערן גערעכנט צווישן די מערסט געלערנטע און איינפלוסרייכע אין דער אידישער מסורה.&lt;ref&gt;[https://www.nli.org.il/he/discover/judaism/figures/isaac-abarbanel](https://www.nli.org.il/he/discover/judaism/figures/isaac-abarbanel)&lt;/ref&gt;

== נעמען און טיטלען ==
אין לשון הקודש ווערט ער אנגערופן רבי יצחק בן יהודה אברבנאל, בשעת אין אייראפעאישע מקורות איז ער באקאנט אונטערן נאמען דון יצחק אברבנאל. דער טיטל דון איז געווען א כבוד'דיגער  טיטל אין [[ספרד]] און [[פארטוגאל]].

== יוגנט ==
יצחק אברבנאל איז געבוירן געווארן אין יאר [[ה'תקצ&quot;ז|ה'קצ&quot;ז]] [[1437]] אין [[ליסאבאן]], [[פארטוגאל]], אין א חשובע אידישער משפחה די אברבנאל משפחה האט געהאט אן אלטע טראדיציע אז זיי זענען אייניקלעך פון [[דוד המלך]]. זיין פאטער, רבי יהודה אברבנאל, האט געהאט א באדייטנדע השפעה אויף זיין חינוך און אויסבילדונג. שוין אין זיינע יונגע יארן האט ער זיך אויסגעצייכנט אין תורה, [[פילאסאפיע|פילאזאפיע]] און [[פינאנץ]].

== טעטיקייט אין פארטוגאל ==
אברבנאל האט געדינט אלס פינאנץ מיניסטער און פאליטישער ראטגעבער ביים הויף פון [[אלפאנסא דער פינפטער]], קעניג פון [[פארטוגאל]]. אין יענע יארן האט ער פארוואלטעט וויכטיגע פינאנציעלע ענינים פון דער מלוכה און איז געווען איינער פון די העכסטע אידישע באאמטע אין [[אייראפע]].

נאך דעם טויט פון קעניג אלפאנסא אינעם יאר [[1481]], איז זיין זון זשאן דער צווייטער ארויף אויפ'ן קעניגליכן טראן. דער נייער קעניג האט באשולדיגט די אדעלן אין פארראט, און דער אברבנאל איז געצוואונגען געווארן צו אנטלויפן קיין שפאניע אינעם יאר [[1483]] ([[ה'רנ&quot;ג]]) כדי צו ראטעווען זיין לעבן, איבערלאזנדיג זיין גאנצע עשירות הינטער זיך.

== אין ספרד ==
נאכ'ן אנקומען קיין שפאניע, האט זיך דער אברבנאל באזעצט אין דער שטאט [[טאלעדא]]. זיין שם אלס פינאנץ גאון האט שנעל דערגרייכט די אויערן פון די קעניגליכע פארפאלק, [[פערדינאנד דער צווייטער פון אראגאן|פערדינאנד]] און איזאבעלא, וועלכע האבן אים באשטימט אלס הויפט פינאנץ מיניסטער פונעם קעניגרייך. ער האט באוויזן צו ארגאניזירן די קעניגליכע קאסע און פינאנצירן די קריג קעגן די מוסולמענער אין גראנאדא&lt;ref&gt;.Scholarly work on Abravanel's political role and response to the expulsion, Oxford Studies&lt;/ref&gt;. צוגלייך האט ער פארבליבן א פירער פון די אידישע קהילות און האט זיך באשעפטיגט מיט תורה, פירוש המקרא און פילאזאפיע.

== גירוש ספרד ==
טראץ זיין הויכער פאזיציע, האט ער נישט באוויזן אפצואווענדן דעם ביטערן דעקרעט פונעם [[גירוש שפאניע]] אינעם יאר [[1492]] ([[ה'רנ&quot;ב]]). דער אברבנאל האט פארגעשלאגן פאר'ן קעניג א ריזיגן סכום געלט פון זיין אייגענע קאסע כדי מבטל צו זיין די גזירה, אבער די גלחים און דער הויפט אינקוויזיטאר [[טאמאס דע טארקעמאדא]] האבן דורכגעשטופט דעם באפעל. ווען די אידן זענען פארטריבן געווארן, האט דער קעניג אים געבעטן צו בלייבן און היטן אויפ'ן שאַצקאַמער, צזאגנדיג אים אז ער וועט קענען האלטן זיין אידישע אמונה בסוד, אבער דער אברבנאל האט דאס אפגעווארפן מיט פאראכטונג און האט אויסגעקליבן צו גיין אין גלות אינאיינעם מיט זיינע ברידער.

די איבערלעבענישן פון גלות און נדודים האבן שטארק באאיינפלוסט זיינע שפעטערדיגע שריפטן, בפרט זיינע באהאנדלונגען איבער [[גאולה]] און [[משיח]].

== לעבן אין איטאליע ==
נאכ'ן חורבן שפאניע איז דער אברבנאל אנגעקומען קיין [[נאפולי איטאליע|נאפולי]] [[איטאליע]], וואו דער קעניג [[פערנאנדא דער ערשטער פון איטאליע|פערנאנדא דער ערשטער]] האט אים ווידער אויפגענומען מיט גרויס כבוד און אים באשטימט אלס פינאנץ ראטגעבער. נאך עטליכע יאר האט [[פראנקרייך]] אינוואדירט נאפולי, און ער האט ווידער געמוזט אנטלויפן, אנקומענדיג קיין [[סיציליע]] און שפעטער קיין [[קורפו]].

אין די לעצטע יארן פון זיין לעבן האט ער זיך באזעצט אין דער רעפובליק פון [[ווענעציע]]. דארט איז ער געווארן איינער פון די הויפט דיפלאמאטן וואס האבן אויסגעארבעט די האנדלס אפמאכן צווישן ווענעציע און פארטוגאל. ער איז נפטר געווארן אין ווענעציע אינעם יאר [[1508]] ([[ה'תס&quot;ח|ה'ס&quot;ח]]) אין עלטער פון 71 יאר, און איז געברענגט געווארן לקבורה אינעם אלטן בית החיים אין דער שטאט [[פאדוא]].

== זיין דרך הפירוש און חיבורים ==
דער אברבנאל איז בארימט איבער די וועלט בעיקר פאר זיין פונדאמענטאלן פירוש אויף דער תורה און נביאים וכתובים. זיין וועג פון לערנען צייכנט זיך אויס מיט עטליכע אייגנארטיגע שטריכן:

* '''הקדמות און שאלות:''' פאר יעדן פרק אדער ענין שטעלט ער אראפ א רייע פון קשיות (אמאל ביז 40 שאלות), און דערנאך בויט ער זיין פירוש ארומצונעמען די אלע נקודות.
* '''היסטארישער און פאליטישער בליק:''' צוליב זיין גרויסע ערפארונג אין די העכסטע פענצטער פון די קעניגליכע הויפן, גיט ער אן ארגינעלן קאנטעקסט צו די הנהגות פון די מלכים אין נביאים און די פאליטישע מהלכים פון יענע צייטן.
* '''משיחישע מחשבה:''' נאכ'ן גירוש שפאניע האט ער מחבר געווען ספרי נחמה (ווי &quot;מעיני הישועה&quot; און &quot;משמיע ישועה&quot;) צו שטארקן דעם צובראכענעם גייסט פונעם פאלק און אנצינדן די האפענונג פאר דער גאולה העתידה&lt;ref&gt;.Editions and studies of Abravanel's commentaries, Academic Press, 2018&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;[https://www.nli.org.il/he/discover/judaism/figures/isaac-abarbanel](https://www.nli.org.il/he/discover/judaism/figures/isaac-abarbanel)&lt;/ref&gt;

== פילאזאפיע און השקפה ==
אין זיינע פילאזאפישע שריפטן האט אברבנאל באהאנדלט ענינים פון [[אמונת השם|אמונה]], [[השגחה פרטית|השגחה]], [[בחירה]], [[נביא|נבואה]] און די באדייטונג פון אידישער געשיכטע. ער האט אפט פארבונדן היסטארישע געשעענישן מיט אמונה'דיגע באטראכטונגען און געזען אין די גלות'דיגע ליידנס א טייל פון דעם גאולה פראצעס.

== השקפה איבער משיח און גאולה ==
די חורבנות און גירושים פון זיין דור האבן שטארק געפארעמט זיין צוגאנג צו די נושאים פון משיח און גאולה. אין פארשידענע ספרים האט ער אויסגעשמועסט נבואות פון [[ישעיהו|ישעיה]], [[יחזקאל]] און [[דניאל]], און פרובירט מסביר זיין זייער באדייטונג אין ליכט פון די היסטארישע געשעענישן פון זיין צייט.

== ירושה און השפעה ==
אברבנאל ווערט באטראכט אלס איינער פון די גרעסטע מפרשי המקרא פון דער אידישער געשיכטע. זיין לעבן איז געווארן א סימבאל פון אידישער הנהגה אין תקופת הגירוש, און זיינע ספרים האבן געהאט א טיפע השפעה אויף שפעטערדיגע מפרשים, דרשנים און הוגי דעות.

זיין נאמען ווערט אפט דערמאנט אין פארבינדונג מיט אידישן לעבן אונטער קריסטליכע הערשאפט, [[גירוש ספרד]], און דער ווייטערפירונג פון תורה און מסורה אין די גלות לענדער.

== זיינע ספרים ==

=== ספרי פירושים אויפ'ן תנ&quot;ך און ש&quot;ס ===

* '''פירוש על התורה:''' אן אלגעמיינער און טיפער פירוש אויף די חמישה חומשי תורה. דער אברבנאל האט אראפגעשטעלט אן אייגנארטיגן מהלך, וואו ער עפנט יעדן ענין מיט א סעריע פון שווערע קשיות און שאלות, און דערנאך שרייבט ער אן ארומנעמיגן מאמר וואס פארענטפערט אלעס אינאיינעם.
* '''פירוש על נביאים ראשונים ואחרונים:''' דער פירוש איז צעטיילט לויט קורצע פרשיות, ווען פאר יעדן חלק שטעלט ער קודם עקסטער זעקס הויפט קשיות צו פארשטיין דעם פשטות המקרא.
* '''זבח פסח (ה'רנ&quot;ו):''' א בארימטער חיבור אויף דער &lt;nowiki&gt;[[הגדה של פסח]]&lt;/nowiki&gt; און די הלכות פון &lt;nowiki&gt;[[ליל הסדר]]&lt;/nowiki&gt;, געבויט אויף הונדערט שאלות. אינטערעסאנט איז, אז אינעם פירוש אליין ענטפערט ער נישט אויף אלע שאלות וואס ער האט אליין אויפגעברענגט, און עטליכע זענען געבליבן אן א תירוץ.
* '''נחלת אבות (ה'רנ&quot;ו):''' אן אויספירלעכער ביאור אויף &lt;nowiki&gt;[[מסכת אבות]]&lt;/nowiki&gt;, וואס לייגט א גרויסן דגש אויפ'ן סדר און קניפ פון די משניות. דער אברבנאל האט דאס געשריבן ספעציעל פאר זיין זון, דאן &lt;nowiki&gt;[[שמאל אברבנאל]]&lt;/nowiki&gt;, כדי זיין תורה זאל נישט פארגעסן ווערן. די חשיבות פונעם ספר איז גאר גרויס, און דער מחבר פונעם שולחן ערוך, רבי &lt;nowiki&gt;[[יוסף קארו]]&lt;/nowiki&gt;, ברענגט אים קלאר אראפ אין זיין ספר &lt;nowiki&gt;[[בית יוסף]]&lt;/nowiki&gt; (יורה דעה סימן רמ&quot;ב) בנוגע דעם ענין פון &lt;nowiki&gt;[[סמיכה לרבנות]]&lt;/nowiki&gt; בזמן הזה.
* '''פירוש למורה נבוכים:''' א פירוש אויפ'ן באקאנטן ספר פון דעם &lt;nowiki&gt;[[רמב&quot;ם]]&lt;/nowiki&gt;, בעיקר אויפ'ן ערשטן חלק און אויף די פרקים פון &lt;nowiki&gt;[[נבואה]]&lt;/nowiki&gt;, &lt;nowiki&gt;[[מעשה בראשית]]&lt;/nowiki&gt; און &lt;nowiki&gt;[[מעשה מרכבה]]&lt;/nowiki&gt;.

=== ספרי מחשבה און פילאזאפיע ===

* '''עטרת זקנים (ה'ק&quot;ך):''' א ספר אין מחשבה וואס ער האט מחבר געווען נאך אין זיין יוגנט אין פארטוגאל, צו מסביר זיין צוויי שווערע פרשיות אינעם ספר שמות.
* '''צורות היסודות (ה'ק&quot;ך):''' א טיפע חקירה איבער די יסודות פון דער בריאה פונעם וועלט.
* '''ראש אמנה (ה'רנ&quot;ד):''' א קלאסישער חיבור וואס באהאנדלט די יסודות און &lt;nowiki&gt;[[עיקרי האמונה]]&lt;/nowiki&gt; פונעם אידישן פאלק.
* '''שמים חדשים (ה'רנ&quot;ח):''' א חיבור וואס ברענגט ראיות פון דער וויסנשאפט פון אסטראנאמיע צו באווייזן דעם ענין פון חידוש העולם (אז די וועלט האט אן אנהויב און איז באשאפן געווארן דורכ'ן באשעפער), און שטעלט דאס צאם מיט די שיטה פונעם רמ&quot;בם.
* '''מפעלות אלהים (ה'רס&quot;א):''' א קלארער ספר וואס קעמפט קעגן די מיינונג פון אריסטו און זיינע תלמידים וואס האבן געגלויבט אין קדמות העולם, און באווייזט די אמת'ע אמונה פון חידוש העולם.
* '''שאלות ותשובות לשאול הכהן (ה'רס&quot;ז):''' צוועלף פילאזאפישע תשובות וואס דער אברבנאל האט געשריבן פאר זיין תלמיד, איבער די שיטות פונעם רמ&quot;בם אין מורה נבוכים.

=== ספרי הגאולה ===
נאכ'ן שווערן חורבן און צער פונעם גירוש שפאניע, האט דער אברבנאל געזען א וויכטיגקייט מחזיק צו זיין דעם געמוט פון די צובראכענע אידן, און ער האט ארויסגעגעבן דריי ספעציעלע ספרי חיזוק און נחמה איבער די קומענדיגע גאולה:

# '''מעייני הישועה (ה'רנ&quot;ז):''' דער ערשטער ספר פון דער סעריע, וואס איז כמעט אינגאנצן געווידמעט צו מסביר זיין און קלארשטעלן די טיפע נבואות אינעם ספר &lt;nowiki&gt;[[דניאל]]&lt;/nowiki&gt;.
# '''משמיע ישועה (ה'רנ&quot;ח):''' דער צווייטער ספר, וואס זאמלט צאם און באווייזט די הבטחות פון דער קומענדיגער גאולה ארויסגענומען פון אלע נבואות אינעם תנ&quot;ך.אברבנאל, הקדמת ספר משמיע ישועה.
# '''ישועות משיחו (ה'רנ&quot;ח):''' דער דריטער און לעצטער טייל, וואס איז מסביר די מאמרי חז&quot;ל אין תלמוד און מדרשים וואס רעדן איבער די תקופה פון ימות המשיח.

=== ספרים וואס זענען פארלוירן געווארן ===
אינעם יאר 1494 (ה'רנ&quot;ד), ווען קעניג [[קארל דער אכטער]] פון [[פראנקרייך]] האט אינוואדירט די שטאט נאפולי, איז דער אברבנאל געווען געצוואונגען צו אנטלויפן און האט דעמאלטס פארלוירן א ריזיגן חלק פון זיינע טייערע כתבי יד. אין א בריוו וואס ער האט שפעטער געשריבן צו זיין תלמיד, באוויינט ער דעם פארלוסט פון די פאלגנדע חיבורים

* '''ספר צדק עולמים:''' א גרויסער חיבור וואס האט ענטהאלטן דריי מאמרים איבער שכר ועונש און תורת הגמול: בעולם הזה, בעולם הנשמות, און די צייטן נאך &lt;nowiki&gt;[[תחיית המתים]]&lt;/nowiki&gt;. ער האט שפעטער פרובירט דאס צוריק אויסצוארבעטן פון זכרון, אבער האט עס נישט באוויזן צו ענדיגן.
* '''ספר מחזה שדי:''' א ספר איבער די מדרגות פון &lt;nowiki&gt;[[נבואה]]&lt;/nowiki&gt; און אן אנאליז איבער וויאזוי דער רמ&quot;בם האט פארשטאנען דעם ענין. ער האט פרובירט דאס מחדש צו שרייבן אונטער'ן נאמען '''להקת נביאים''', אבער דאס איז אויך געבליבן אומגעענדיגט.


{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אידישע מפרשים]]
[[קאטעגאריע:פילאזאפן]]
[[קאטעגאריע:פארטוגעזישע אידן]]
[[קאטעגאריע:גירוש ספרד]]</text>
      <sha1>jq4yijv5y73402az5s5cazamldpye9j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601304</id>
      <parentid>601303</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T18:08:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18796" sha1="9k86rcto221onch06fkvw4zmco9e7gf" xml:space="preserve">{{רב
| נאמען = רבי יצחק בן יהודה אברבנאל
| קוואלשפראך נאמען = Don Isaac Abravanel
| תמונה = 1437
| געבורט ארט = [[ליסאבאן]], [[פארטוגאל]],
| טויט דאטע = 1508 (71 יאר)
| טויט ארט = [[ווענעציע]]
| קבורה ארט = [[פאדוא]]
| מדינה = [[איטאליע]]
| יידישע געבורט דאטע = ה'קצ&quot;ז
| יידישע טויט דאטע = ה'ס&quot;ח
| טעטיקייט ארט = פארטוגאל, שפאניע,  נאפולי, און דער רעפובליק פון ווענעציע.
| באשעפטיגונג = רב פינאנץ ראטגעבער
}}{{אישיות}}

'''רבי יצחק בן יהודה אברבנאל''', אויך באקאנט אלס '''דון יצחק אברבנאל ( ה'קצ&quot;ז-ה'ס&quot;ח  1437 – 1508)''', איז געווען איינער פון די גרעסטע מפרשי המקרא און מנהיגים פונעם [[אידנטום]] אין דעם דור פון [[גירוש שפאניע]]. ער האט קאמבינירט א טיפע גאונות אין תורה און מחשבה אינאיינעם מיט אן אויסערגעוויינליכע קאריערע אלס שטאטסמאן, דיפלאמאט, און הויפט פינאנץ ראטגעבער פאר די קעניגן פון [[פארטוגאל]], [[שפאניע]], קעניגרייך פון נאפולי, און דער רעפובליק פון [[ווענעציע]]. &lt;ref&gt;Academic Biographies of Isaac Abravanel: Intellectual History and Political Action, Harvard University Press.&lt;/ref&gt;צוליב דעם וואס ער האט פאראייניגט א הויכע מלוכה'דיגע שטעלע מיט א ברייטע תורה'דיגע און פילאזאפישע שאפונג. זיינע פירושים אויף [[תורה]] און [[נביאים]] ווערן גערעכנט צווישן די מערסט געלערנטע און איינפלוסרייכע אין דער אידישער מסורה.&lt;ref&gt;[https://www.nli.org.il/he/discover/judaism/figures/isaac-abarbanel](https://www.nli.org.il/he/discover/judaism/figures/isaac-abarbanel)&lt;/ref&gt;

== נעמען און טיטלען ==
אין לשון הקודש ווערט ער אנגערופן רבי יצחק בן יהודה אברבנאל, בשעת אין אייראפעאישע מקורות איז ער באקאנט אונטערן נאמען דון יצחק אברבנאל. דער טיטל דון איז געווען א כבוד'דיגער  טיטל אין [[ספרד]] און [[פארטוגאל]].

== יוגנט ==
יצחק אברבנאל איז געבוירן געווארן אין יאר [[ה'תקצ&quot;ז|ה'קצ&quot;ז]] [[1437]] אין [[ליסאבאן]], [[פארטוגאל]], אין א חשובע אידישער משפחה די אברבנאל משפחה האט געהאט אן אלטע טראדיציע אז זיי זענען אייניקלעך פון [[דוד המלך]]. זיין פאטער, רבי יהודה אברבנאל, האט געהאט א באדייטנדע השפעה אויף זיין חינוך און אויסבילדונג. שוין אין זיינע יונגע יארן האט ער זיך אויסגעצייכנט אין תורה, [[פילאסאפיע|פילאזאפיע]] און [[פינאנץ]].

== טעטיקייט אין פארטוגאל ==
אברבנאל האט געדינט אלס פינאנץ מיניסטער און פאליטישער ראטגעבער ביים הויף פון [[אלפאנסא דער פינפטער]], קעניג פון [[פארטוגאל]]. אין יענע יארן האט ער פארוואלטעט וויכטיגע פינאנציעלע ענינים פון דער מלוכה און איז געווען איינער פון די העכסטע אידישע באאמטע אין [[אייראפע]].

נאך דעם טויט פון קעניג אלפאנסא אינעם יאר [[1481]], איז זיין זון זשאן דער צווייטער ארויף אויפ'ן קעניגליכן טראן. דער נייער קעניג האט באשולדיגט די אדעלן אין פארראט, און דער אברבנאל איז געצוואונגען געווארן צו אנטלויפן קיין שפאניע אינעם יאר [[1483]] ([[ה'רנ&quot;ג]]) כדי צו ראטעווען זיין לעבן, איבערלאזנדיג זיין גאנצע עשירות הינטער זיך.

== אין ספרד ==
נאכ'ן אנקומען קיין שפאניע, האט זיך דער אברבנאל באזעצט אין דער שטאט [[טאלעדא]]. זיין שם אלס פינאנץ גאון האט שנעל דערגרייכט די אויערן פון די קעניגליכע פארפאלק, [[פערדינאנד דער צווייטער פון אראגאן|פערדינאנד]] און איזאבעלא, וועלכע האבן אים באשטימט אלס הויפט פינאנץ מיניסטער פונעם קעניגרייך. ער האט באוויזן צו ארגאניזירן די קעניגליכע קאסע און פינאנצירן די קריג קעגן די מוסולמענער אין גראנאדא&lt;ref&gt;.Scholarly work on Abravanel's political role and response to the expulsion, Oxford Studies&lt;/ref&gt;. צוגלייך האט ער פארבליבן א פירער פון די אידישע קהילות און האט זיך באשעפטיגט מיט תורה, פירוש המקרא און פילאזאפיע.

== גירוש ספרד ==
טראץ זיין הויכער פאזיציע, האט ער נישט באוויזן אפצואווענדן דעם ביטערן דעקרעט פונעם [[גירוש שפאניע]] אינעם יאר [[1492]] ([[ה'רנ&quot;ב]]). דער אברבנאל האט פארגעשלאגן פאר'ן קעניג א ריזיגן סכום געלט פון זיין אייגענע קאסע כדי מבטל צו זיין די גזירה, אבער די גלחים און דער הויפט אינקוויזיטאר [[טאמאס דע טארקעמאדא]] האבן דורכגעשטופט דעם באפעל. ווען די אידן זענען פארטריבן געווארן, האט דער קעניג אים געבעטן צו בלייבן און היטן אויפ'ן שאַצקאַמער, צזאגנדיג אים אז ער וועט קענען האלטן זיין אידישע אמונה בסוד, אבער דער אברבנאל האט דאס אפגעווארפן מיט פאראכטונג און האט אויסגעקליבן צו גיין אין גלות אינאיינעם מיט זיינע ברידער.

די איבערלעבענישן פון גלות און נדודים האבן שטארק באאיינפלוסט זיינע שפעטערדיגע שריפטן, בפרט זיינע באהאנדלונגען איבער [[גאולה]] און [[משיח]].

== לעבן אין איטאליע ==
נאכ'ן חורבן שפאניע איז דער אברבנאל אנגעקומען קיין [[נאפולי איטאליע|נאפולי]] [[איטאליע]], וואו דער קעניג [[פערנאנדא דער ערשטער פון איטאליע|פערנאנדא דער ערשטער]] האט אים ווידער אויפגענומען מיט גרויס כבוד און אים באשטימט אלס פינאנץ ראטגעבער. נאך עטליכע יאר האט [[פראנקרייך]] אינוואדירט נאפולי, און ער האט ווידער געמוזט אנטלויפן, אנקומענדיג קיין [[סיציליע]] און שפעטער קיין [[קורפו]].

אין די לעצטע יארן פון זיין לעבן האט ער זיך באזעצט אין דער רעפובליק פון [[ווענעציע]]. דארט איז ער געווארן איינער פון די הויפט דיפלאמאטן וואס האבן אויסגעארבעט די האנדלס אפמאכן צווישן ווענעציע און פארטוגאל. ער איז נפטר געווארן אין ווענעציע אינעם יאר [[1508]] ([[ה'תס&quot;ח|ה'ס&quot;ח]]) אין עלטער פון 71 יאר, און איז געברענגט געווארן לקבורה אינעם אלטן בית החיים אין דער שטאט [[פאדוא]].

== זיין דרך הפירוש און חיבורים ==
דער אברבנאל איז בארימט איבער די וועלט בעיקר פאר זיין פונדאמענטאלן פירוש אויף דער תורה און נביאים וכתובים. זיין וועג פון לערנען צייכנט זיך אויס מיט עטליכע אייגנארטיגע שטריכן:

* '''הקדמות און שאלות:''' פאר יעדן פרק אדער ענין שטעלט ער אראפ א רייע פון קשיות (אמאל ביז 40 שאלות), און דערנאך בויט ער זיין פירוש ארומצונעמען די אלע נקודות.
* '''היסטארישער און פאליטישער בליק:''' צוליב זיין גרויסע ערפארונג אין די העכסטע פענצטער פון די קעניגליכע הויפן, גיט ער אן ארגינעלן קאנטעקסט צו די הנהגות פון די מלכים אין נביאים און די פאליטישע מהלכים פון יענע צייטן.
* '''משיחישע מחשבה:''' נאכ'ן גירוש שפאניע האט ער מחבר געווען ספרי נחמה (ווי &quot;מעיני הישועה&quot; און &quot;משמיע ישועה&quot;) צו שטארקן דעם צובראכענעם גייסט פונעם פאלק און אנצינדן די האפענונג פאר דער גאולה העתידה&lt;ref&gt;.Editions and studies of Abravanel's commentaries, Academic Press, 2018&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;[https://www.nli.org.il/he/discover/judaism/figures/isaac-abarbanel](https://www.nli.org.il/he/discover/judaism/figures/isaac-abarbanel)&lt;/ref&gt;

== פילאזאפיע און השקפה ==
אין זיינע פילאזאפישע שריפטן האט אברבנאל באהאנדלט ענינים פון [[אמונת השם|אמונה]], [[השגחה פרטית|השגחה]], [[בחירה]], [[נביא|נבואה]] און די באדייטונג פון אידישער געשיכטע. ער האט אפט פארבונדן היסטארישע געשעענישן מיט אמונה'דיגע באטראכטונגען און געזען אין די גלות'דיגע ליידנס א טייל פון דעם גאולה פראצעס.

== השקפה איבער משיח און גאולה ==
די חורבנות און גירושים פון זיין דור האבן שטארק געפארעמט זיין צוגאנג צו די נושאים פון משיח און גאולה. אין פארשידענע ספרים האט ער אויסגעשמועסט נבואות פון [[ישעיהו|ישעיה]], [[יחזקאל]] און [[דניאל]], און פרובירט מסביר זיין זייער באדייטונג אין ליכט פון די היסטארישע געשעענישן פון זיין צייט.

== ירושה און השפעה ==
אברבנאל ווערט באטראכט אלס איינער פון די גרעסטע מפרשי המקרא פון דער אידישער געשיכטע. זיין לעבן איז געווארן א סימבאל פון אידישער הנהגה אין תקופת הגירוש, און זיינע ספרים האבן געהאט א טיפע השפעה אויף שפעטערדיגע מפרשים, דרשנים און הוגי דעות.

זיין נאמען ווערט אפט דערמאנט אין פארבינדונג מיט אידישן לעבן אונטער קריסטליכע הערשאפט, [[גירוש ספרד]], און דער ווייטערפירונג פון תורה און מסורה אין די גלות לענדער.

== זיינע ספרים ==

=== ספרי פירושים אויפ'ן תנ&quot;ך און ש&quot;ס ===

* '''פירוש על התורה:''' אן אלגעמיינער און טיפער פירוש אויף די חמישה חומשי תורה. דער אברבנאל האט אראפגעשטעלט אן אייגנארטיגן מהלך, וואו ער עפנט יעדן ענין מיט א סעריע פון שווערע קשיות און שאלות, און דערנאך שרייבט ער אן ארומנעמיגן מאמר וואס פארענטפערט אלעס אינאיינעם.
* '''פירוש על נביאים ראשונים ואחרונים:''' דער פירוש איז צעטיילט לויט קורצע פרשיות, ווען פאר יעדן חלק שטעלט ער קודם עקסטער זעקס הויפט קשיות צו פארשטיין דעם פשטות המקרא.
* '''זבח פסח (ה'רנ&quot;ו):''' א בארימטער חיבור אויף דער &lt;nowiki&gt;[[הגדה של פסח]]&lt;/nowiki&gt; און די הלכות פון &lt;nowiki&gt;[[ליל הסדר]]&lt;/nowiki&gt;, געבויט אויף הונדערט שאלות. אינטערעסאנט איז, אז אינעם פירוש אליין ענטפערט ער נישט אויף אלע שאלות וואס ער האט אליין אויפגעברענגט, און עטליכע זענען געבליבן אן א תירוץ.
* '''נחלת אבות (ה'רנ&quot;ו):''' אן אויספירלעכער ביאור אויף &lt;nowiki&gt;[[מסכת אבות]]&lt;/nowiki&gt;, וואס לייגט א גרויסן דגש אויפ'ן סדר און קניפ פון די משניות. דער אברבנאל האט דאס געשריבן ספעציעל פאר זיין זון, דאן &lt;nowiki&gt;[[שמאל אברבנאל]]&lt;/nowiki&gt;, כדי זיין תורה זאל נישט פארגעסן ווערן. די חשיבות פונעם ספר איז גאר גרויס, און דער מחבר פונעם שולחן ערוך, רבי &lt;nowiki&gt;[[יוסף קארו]]&lt;/nowiki&gt;, ברענגט אים קלאר אראפ אין זיין ספר &lt;nowiki&gt;[[בית יוסף]]&lt;/nowiki&gt; (יורה דעה סימן רמ&quot;ב) בנוגע דעם ענין פון &lt;nowiki&gt;[[סמיכה לרבנות]]&lt;/nowiki&gt; בזמן הזה.
* '''פירוש למורה נבוכים:''' א פירוש אויפ'ן באקאנטן ספר פון דעם &lt;nowiki&gt;[[רמב&quot;ם]]&lt;/nowiki&gt;, בעיקר אויפ'ן ערשטן חלק און אויף די פרקים פון &lt;nowiki&gt;[[נבואה]]&lt;/nowiki&gt;, &lt;nowiki&gt;[[מעשה בראשית]]&lt;/nowiki&gt; און &lt;nowiki&gt;[[מעשה מרכבה]]&lt;/nowiki&gt;.

=== ספרי מחשבה און פילאזאפיע ===

* '''עטרת זקנים (ה'ק&quot;ך):''' א ספר אין מחשבה וואס ער האט מחבר געווען נאך אין זיין יוגנט אין פארטוגאל, צו מסביר זיין צוויי שווערע פרשיות אינעם ספר שמות.
* '''צורות היסודות (ה'ק&quot;ך):''' א טיפע חקירה איבער די יסודות פון דער בריאה פונעם וועלט.
* '''ראש אמנה (ה'רנ&quot;ד):''' א קלאסישער חיבור וואס באהאנדלט די יסודות און &lt;nowiki&gt;[[עיקרי האמונה]]&lt;/nowiki&gt; פונעם אידישן פאלק.
* '''שמים חדשים (ה'רנ&quot;ח):''' א חיבור וואס ברענגט ראיות פון דער וויסנשאפט פון אסטראנאמיע צו באווייזן דעם ענין פון חידוש העולם (אז די וועלט האט אן אנהויב און איז באשאפן געווארן דורכ'ן באשעפער), און שטעלט דאס צאם מיט די שיטה פונעם רמ&quot;בם.
* '''מפעלות אלהים (ה'רס&quot;א):''' א קלארער ספר וואס קעמפט קעגן די מיינונג פון אריסטו און זיינע תלמידים וואס האבן געגלויבט אין קדמות העולם, און באווייזט די אמת'ע אמונה פון חידוש העולם.
* '''שאלות ותשובות לשאול הכהן (ה'רס&quot;ז):''' צוועלף פילאזאפישע תשובות וואס דער אברבנאל האט געשריבן פאר זיין תלמיד, איבער די שיטות פונעם רמ&quot;בם אין מורה נבוכים.

=== ספרי הגאולה ===
נאכ'ן שווערן חורבן און צער פונעם גירוש שפאניע, האט דער אברבנאל געזען א וויכטיגקייט מחזיק צו זיין דעם געמוט פון די צובראכענע אידן, און ער האט ארויסגעגעבן דריי ספעציעלע ספרי חיזוק און נחמה איבער די קומענדיגע גאולה:

# '''מעייני הישועה (ה'רנ&quot;ז):''' דער ערשטער ספר פון דער סעריע, וואס איז כמעט אינגאנצן געווידמעט צו מסביר זיין און קלארשטעלן די טיפע נבואות אינעם ספר &lt;nowiki&gt;[[דניאל]]&lt;/nowiki&gt;.
# '''משמיע ישועה (ה'רנ&quot;ח):''' דער צווייטער ספר, וואס זאמלט צאם און באווייזט די הבטחות פון דער קומענדיגער גאולה ארויסגענומען פון אלע נבואות אינעם תנ&quot;ך.אברבנאל, הקדמת ספר משמיע ישועה.
# '''ישועות משיחו (ה'רנ&quot;ח):''' דער דריטער און לעצטער טייל, וואס איז מסביר די מאמרי חז&quot;ל אין תלמוד און מדרשים וואס רעדן איבער די תקופה פון ימות המשיח.

=== ספרים וואס זענען פארלוירן געווארן ===
אינעם יאר 1494 (ה'רנ&quot;ד), ווען קעניג [[קארל דער אכטער]] פון [[פראנקרייך]] האט אינוואדירט די שטאט נאפולי, איז דער אברבנאל געווען געצוואונגען צו אנטלויפן און האט דעמאלטס פארלוירן א ריזיגן חלק פון זיינע טייערע כתבי יד. אין א בריוו וואס ער האט שפעטער געשריבן צו זיין תלמיד, באוויינט ער דעם פארלוסט פון די פאלגנדע חיבורים

* '''ספר צדק עולמים:''' א גרויסער חיבור וואס האט ענטהאלטן דריי מאמרים איבער שכר ועונש און תורת הגמול: בעולם הזה, בעולם הנשמות, און די צייטן נאך &lt;nowiki&gt;[[תחיית המתים]]&lt;/nowiki&gt;. ער האט שפעטער פרובירט דאס צוריק אויסצוארבעטן פון זכרון, אבער האט עס נישט באוויזן צו ענדיגן.
* '''ספר מחזה שדי:''' א ספר איבער די מדרגות פון &lt;nowiki&gt;[[נבואה]]&lt;/nowiki&gt; און אן אנאליז איבער וויאזוי דער רמ&quot;בם האט פארשטאנען דעם ענין. ער האט פרובירט דאס מחדש צו שרייבן אונטער'ן נאמען '''להקת נביאים''', אבער דאס איז אויך געבליבן אומגעענדיגט.


{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אידישע מפרשים]]
[[קאטעגאריע:פילאזאפן]]
[[קאטעגאריע:פארטוגעזישע אידן]]
[[קאטעגאריע:גירוש ספרד]]</text>
      <sha1>9k86rcto221onch06fkvw4zmco9e7gf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אברבנאל</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55001</id>
    <revision>
      <id>601302</id>
      <timestamp>2026-06-29T18:04:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט ''''[[יצחק אברבנאל|רבי יצחק בן יהודה אברבנאל]]''', אויך באקאנט אלס '''דון יצחק אברבנאל ( ה'קצ&quot;ז-ה'ס&quot;ח 1437 – 1508)'''  '''רבי [[יהודה אברבנאל]]''''</comment>
      <origin>601302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="228" sha1="8wvyiyyg9tx16fnvxyltro5ltgq2lw3" xml:space="preserve">'''[[יצחק אברבנאל|רבי יצחק בן יהודה אברבנאל]]''', אויך באקאנט אלס '''דון יצחק אברבנאל ( ה'קצ&quot;ז-ה'ס&quot;ח 1437 – 1508)'''

'''רבי [[יהודה אברבנאל]]'''</text>
      <sha1>8wvyiyyg9tx16fnvxyltro5ltgq2lw3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601308</id>
      <parentid>601302</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T18:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6121" sha1="1rmg8hhs030byvteoobup6nds5dshbj" xml:space="preserve">דער נאמען '''אברבנאל''' (אויך געשריבן:  אַבְּרָבַנְאֵל אדער אברבאנל) איז אן אלטער און גאר חשוב'ער אידישער נאמען, וואס איז שטארק פארשפרייט און באקאנט צווישן די אידן יוצאי ספרד די אברבנאל משפחה ווערט פארעכנט אלס איינע פון די עלטסטע, רייכסטע, און מערסט איינפלוסרייכע אידישע אריסטאקראטישע פאמיליעס אין דעם מיטל אלטער, וועלכע האט ארויסגעגעבן גדולי תורה, דענקער, פילאזאפן, שטאטסלייט און מנהיגים וואס האבן געפירט דעם כלל ישראל אין שווערע צייטן.

== מקור פונעם נאמען (עטימאלאגיע)==
דער פינקטליכער היסטארישער מקור און באדייט פונעם ווארט &quot;אברבנאל&quot; איז נישט אינגאנצן קלאר, און עס עקזיסטירן דערוועגן עטליכע פאלקלארישע טראדיציעס און השערות צווישן די חוקרי המשפחות:

* עטליכע משפחה-היסטאריקער ווייזן אן אז דער נאמען איז א פארענדערונג אדער א קאמבינאציע פון די לשון קודש ווערטער &quot;אבר&quot; (פליגל אדער גליד) אינאיינעם מיט &quot;בן אל&quot; אדער &quot;אברהם&quot;.
* אנדערע טענה'ן אז דאס איז א כבוד-נאמען אדער א באזונדערער דיאלעקט וואס האט זיך אנטוויקלט אין שפאניע.

אזוי ווי די אלע דעפיניציעס זענען נישט היסטאריש באשטעטיגט, קוקן די פארשער אן די דאזיגע טייטשן אלס משפחה טראדיציעס און נישט אלס פאקטן.&lt;ref&gt;Jewish Moroccan Archive: Proposed etymologies and traditions of the name Abravanel.&lt;/ref&gt;

== די היסטאריע פון דער ספרד'ישער פאמיליע ==
די משפחה האט געהאט אן אלטע קבלה, וואס ווערט אויך דערמאנט דורך דעם בארימטן רבי [[יצחק אברבנאל]] אין זיינע הקדמות צו די ספרים, אז די פאמיליע שטאמט נאך דור אחר דור פון דער משפחה פון [[דוד המלך]], און אז זיי זענען אנגעקומען קיין [[שפאניע]] גלייך נאך דעם [[חורבן בית המקדש|חורבן פון בית המקדש הראשון]].

די ערשטע היסטארישע דאקומענטן געפינען דעם אנקער פון דער משפחה אין דער שטאט [[סעווילא]] (Seville) וואס אין דרום [[שפאניע]]. נאך די ביטערע גזירות [[ה'תנ&quot;א]] (די אנטי-אידישע פאגראמען אינעם יאר [[1391]]), זענען טייל פון דער משפחה אנטלאפן קיין [[פארטוגאל]], וואו זיי האבן זיך שנעל קונה געווען א נאמען אלס גרויסע עשירים און בעלי השפעה אין דעם קעניגליכן הויף אין [[ליסבאן]]. נאכ'ן [[גירוש שפאניע]] אינעם יאר [[1492]] ([[ה'רנ&quot;ב]]), האבן זיך די צווייגן פון דער משפחה צעשפרייט איבער די גאנצע אידישע וועלט, הויפּטזעכטליך קיין [[איטאליע]], דעם [[אטאמאנישע אימפעריע|אטאמאנישער קעניגרייך]] (בעיקר קיין [[סאלאניקי]] און [[קושטא]]), ווי אויך שפעטער קיין [[ענגלאנד]] און [[האלאנד]].&lt;ref&gt;Academic treatments of Sephardic family names: The migration patterns of the House of Abravanel.&lt;/ref&gt;

== באקאנטע בעלי השם ==
איבער די דורות זענען פארשריבן געווארן פילע בארימטע פערזענליכקייטן וואס האבן געטראגן דעם נאמען, צווישן זיי:

* רבי יהודה אברבנאל (דער ערשטער): א גרויסער עשיר און שר אין שפאניע אינעם 14'טן יארהונדערט, וואס האט געדינט אלס פינאנצירער פאר די קעניגן.
* רבי יצחק אברבנאל (דער אברבנאל) (1437–1508): דער סאמע באקאנטסטער פיגור פון דער משפחה. גרויסער מפרש המקרא, פילאזאף, און דער פינאנץ מיניסטער פונעם קעניג אין שפאניע און פארטוגאל, וואס האט געפירט דעם דור בעת דעם גירוש.
* רבי יהודה אברבנאל (דער צווייטער): זין פונעם אברבנאל, באקאנט אין דער וועלט אלס &quot;ליאון העברעא&quot; (Leone Ebreo), א גרויסער דאקטער, דיכטער און פילאזאף אין איטאליע.
* רבי שמואל אברבנאל: דער יונגסטער זון פונעם אברבנאל, וואס איז געווען א ריזיגער נדיב און ראש הקהל אין דער שטאט נאפולי.

== מאדערנע פארשפרייטונג ==
היינטיגע צייטן, לויט די סטאטיסטישע דאטנבאנקען פון נעמען, איז דער נאמען אברבנאל היפש זעלטן קעגנאיבער אנדערע נעמען, אבער ער עקזיסטירט נאך אלס אין &lt;nowiki&gt;[[ארץ ישראל]]&lt;/nowiki&gt; ווי אויך אין עטליכע פארשידענע ספרד'ישע קהילות איבער דער וועלט. פאר דער אלגעמיינער אידישער היסטאריע האט די משפחה א ספעציעלע היסטארישע און יחוס'דיגע חשיבות וואס וועט קיינמאל נישט פארגעסן ווערן.&lt;ref&gt;Forebears Last Name Database: Contemporary distribution and frequency of the Abravanel surname.&lt;/ref&gt;

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אידישע משפחות]]

[[קאטעגאריע:יהדות ספרד]]

[[קאטעגאריע:יחוס]]</text>
      <sha1>1rmg8hhs030byvteoobup6nds5dshbj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>קינגס קאונטי</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55002</id>
    <revision>
      <id>601316</id>
      <timestamp>2026-06-29T19:14:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט 'באשטייט נאר פין [[ברוקלין]]'</comment>
      <origin>601316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="co95l7qk58o8sdv9fcbf740tl5g9l91" xml:space="preserve">באשטייט נאר פין [[ברוקלין]]</text>
      <sha1>co95l7qk58o8sdv9fcbf740tl5g9l91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>דינה</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55003</id>
    <revision>
      <id>601323</id>
      <timestamp>2026-06-29T20:16:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט ''''דינה''' איז געווען די טאכטער פון [[יעקב אבינו]] און [[לאה |לאה אמנו]], און די איינציגע טאכטער פון יעקב וואס ווערט בפירוש דערמאנט אין [[תורה]]. איר געבורט ווערט דערציילט אין [[ספר בראשית]], און איר הויפט ערשיינונג אין תנ&quot;ך איז אין [[פרשת וישלח]], וואו דער מעשה פון [...'</comment>
      <origin>601323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6342" sha1="d5sg24r75j3czr767ops0d1qnqc3m6t" xml:space="preserve">'''דינה''' איז געווען די טאכטער פון [[יעקב אבינו]] און [[לאה |לאה אמנו]], און די איינציגע טאכטער פון יעקב וואס ווערט בפירוש דערמאנט אין [[תורה]]. איר געבורט ווערט דערציילט אין [[ספר בראשית]], און איר הויפט ערשיינונג אין תנ&quot;ך איז אין [[פרשת וישלח]], וואו דער מעשה פון [[שכם בן חמור]] און די נקמה פון אירע ברידער [[שמעון]] און [[לוי]] ווערט געשilderט.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/דינה](https://he.wikipedia.org/wiki/דינה)&lt;/ref&gt;

די געשיכטע פון דינה איז געווארן א וויכטיגער נושא אין תנ&quot;ך, מדרש, מפרשים און שפעטערע אידישע און אלגעמיינע ליטעראטור, און האט אויפגעווארפן שאלות וועגן צדק, אחריות, משפחה און כבוד.

== אין די תורה ==
אין [[ספר בראשית]] שטייט אז דינה איז  געבוירן געווארן נאך דעם געבורט פון [[זבולון]], אלס די טאכטער פון [[לאה אמנו]] &lt;ref&gt;[[ספר בראשית]] ל', כא&lt;/ref&gt;

איר הויפט מעשה ווערט דערציילט אין [[בראשית]]. דינה איז ארויס &quot;לראות בבנות הארץ&quot;, און [[שכם בן חמור]], דער זון פון [[חמור]], דער פירער פון דער שטאט [[שכם]], האט איר געזען, גענומען און געשענדעט.

שפעטער האט שכם געוואלט חתונה האבן מיט דינה, און זיין פאטער חמור האט געפירט פארהאנדלונגען מיט [[יעקב אבינו]] און זיינע זין.

די ברידער [[שמעון]] און [[לוי]], וועלכע ווערן אין פסוק אנגערופן די ברידער פון דינה, האבן געענטפערט מיט א תנאי אז אלע מענער פון שטאט זאלן זיך מל'ן. ווען די איינוואוינער זענען נאך געווען שוואך פון דער מילה, זענען שמעון און לוי אריין אין שטאט און האבן געהרגעט אלע זכרים, אריינגערעכנט שכם און חמור, און ארויסגענומען דינה פון שכם'ס הויז.

נאך דעם מעשה האט [[יעקב אבינו]] אויסגעדריקט זיין זארג וועגן די פאלגן פון זייער שריט, בשעת שמעון און לוי האבן געענטפערט: &quot;הכזונה יעשה את אחותנו.&quot;&lt;ref&gt;[[בראשית]] פרק ל&quot;ד&lt;/ref&gt;

== '''באהאלטן אין קאסטן''' ==
דער מדרש ברענגט אראפ א טענה אויף יעקב אבינו, אז ווען ער איז געגאנגען באגעגענען זיין ברודער [[עשו]], האט ער באהאלטן דינה אין א גרויסן קאסטן כדי עשו זאל איר נישט זען און וועלן נעמען פאר א ווייב. חז&quot;ל זאגן אז יעקב איז געשטראפט געווארן פאר דעם, ווייל אויב ער וואלט איר נישט באהאלטן, וואלט זי אפשר משפיע געווען אויף עשו לטובה און אים צוריקגעברענגט צום ריכטיגן וועג.

== באדייט פונעם נאמען ==
דער נאמען &quot;דינה&quot; ווערט אפט פארבונדן מיטן לשון הקודש ווארט &quot;דין&quot;, וואס באדייט משפט אדער גערעכטיקייט.

אין מדרש ווערט דערציילט אז [[לאה |לאה אמנו]] האט מתפלל געווען אז דאס קינד וואס זי טראגט זאל זיין א מיידל, כדי [[רחל אמנו]] זאל נישט האבן ווייניגער זין ווי די שפחות. לויט יענער מסורה איז דער נאמען דינה פארבונדן מיט דעם דין און חשבון וואס לאה האט געטראכט אין יענער שעה.&lt;ref&gt;[https://www.kimizion.org/shiur/rabanim/ravengelmann/wjs71_rem.doc](https://www.kimizion.org/shiur/rabanim/ravengelmann/wjs71_rem.doc)&lt;/ref&gt;

== מדרשי חז&quot;ל ==
אין [[מדרש]] און [[תלמוד]] ווערט דינה פיל ברייטער באהאנדלט ווי אין דעם פשוט'ן מקרא.

צווישן די הויפט ענינים וואס חז&quot;ל און מפרשים דיסקוטירן זענען:

* דער טעם פון איר נאמען.
* די תפילה פון [[לאה]] אמנו פאר איר געבורט.
* פארוואס [[יעקב אבינו]] האט זי באהאלטן פון [[עשו]].
* די אחריות פון די פארשידענע באטייליגטע אינעם מעשה.
* די אויפפירונג פון [[שמעון]] און [[לוי]] און איר מוסר'דיגע באדייט.&lt;ref&gt;[https://www.kimizion.org/shiur/rabanim/ravengelmann/wjs71_rem.doc](https://www.kimizion.org/shiur/rabanim/ravengelmann/wjs71_rem.doc)&lt;/ref&gt;

די מדרשים גיבן פארשידענע הסברים, און נישט אלע ווערן אנגענומען אויף דעם זעלבן אופן.

== שפעטערע אידישע פירושים ==
דורכאויס די דורות האבן מפרשי התורה אויסגעלייגט דעם מעשה פון דינה פון פארשידענע קוק ווינקלען. טייל לייגן דעם טראָפּ אויף די פשט פון די פסוקים, בשעת אנדערע באטאנען די מוסר'דיגע, הלכה'דיגע אדער אמונה'דיגע לערנס וואס קענען ארויסגעלערנט ווערן פונעם מעשה.

א סך מפרשים באהאנדלען באזונדערס די אויפפירונג פון [[יעקב אבינו]], [[שמעון]] און [[לוי]], און זייערע פארשידענע אחריות אין די געשעענישן.

== זעט אויך ==
* [[יעקב אבינו]]
* [[לאה]] אמנו
* [[שמעון]]
* [[לוי]]
* [[שכם בן חמור]]
* [[ספר בראשית]]
* [[פרשת וישלח]]


{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אישים בתנך]]
[[קאטעגאריע:ספר בראשית]]
[[קאטעגאריע:יעקב אבינו]]
[[קאטעגאריע:פרשת וישלח]]</text>
      <sha1>d5sg24r75j3czr767ops0d1qnqc3m6t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601324</id>
      <parentid>601323</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T20:17:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6418" sha1="onwkvil9da0noccb86aqyhd2jl6117p" xml:space="preserve">[[טעקע:Dinah tissot.jpg|קליין|דינה ווערט פארכאפט]]
'''דינה''' איז געווען די טאכטער פון [[יעקב אבינו]] און [[לאה |לאה אמנו]], און די איינציגע טאכטער פון יעקב וואס ווערט בפירוש דערמאנט אין [[תורה]]. איר געבורט ווערט דערציילט אין [[ספר בראשית]], און איר הויפט ערשיינונג אין תנ&quot;ך איז אין [[פרשת וישלח]], וואו דער מעשה פון [[שכם בן חמור]] און די נקמה פון אירע ברידער [[שמעון]] און [[לוי]] ווערט געשilderט.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/דינה](https://he.wikipedia.org/wiki/דינה)&lt;/ref&gt;

די געשיכטע פון דינה איז געווארן א וויכטיגער נושא אין תנ&quot;ך, מדרש, מפרשים און שפעטערע אידישע און אלגעמיינע ליטעראטור, און האט אויפגעווארפן שאלות וועגן צדק, אחריות, משפחה און כבוד.

== אין די תורה ==
אין [[ספר בראשית]] שטייט אז דינה איז  געבוירן געווארן נאך דעם געבורט פון [[זבולון]], אלס די טאכטער פון [[לאה אמנו]] &lt;ref&gt;[[ספר בראשית]] ל', כא&lt;/ref&gt;

איר הויפט מעשה ווערט דערציילט אין [[בראשית]]. דינה איז ארויס &quot;לראות בבנות הארץ&quot;, און [[שכם בן חמור]], דער זון פון [[חמור]], דער פירער פון דער שטאט [[שכם]], האט איר געזען, גענומען און געשענדעט.

שפעטער האט שכם געוואלט חתונה האבן מיט דינה, און זיין פאטער חמור האט געפירט פארהאנדלונגען מיט [[יעקב אבינו]] און זיינע זין.

די ברידער [[שמעון]] און [[לוי]], וועלכע ווערן אין פסוק אנגערופן די ברידער פון דינה, האבן געענטפערט מיט א תנאי אז אלע מענער פון שטאט זאלן זיך מל'ן. ווען די איינוואוינער זענען נאך געווען שוואך פון דער מילה, זענען שמעון און לוי אריין אין שטאט און האבן געהרגעט אלע זכרים, אריינגערעכנט שכם און חמור, און ארויסגענומען דינה פון שכם'ס הויז.

נאך דעם מעשה האט [[יעקב אבינו]] אויסגעדריקט זיין זארג וועגן די פאלגן פון זייער שריט, בשעת שמעון און לוי האבן געענטפערט: &quot;הכזונה יעשה את אחותנו.&quot;&lt;ref&gt;[[בראשית]] פרק ל&quot;ד&lt;/ref&gt;

== '''באהאלטן אין קאסטן''' ==
דער מדרש ברענגט אראפ א טענה אויף יעקב אבינו, אז ווען ער איז געגאנגען באגעגענען זיין ברודער [[עשו]], האט ער באהאלטן דינה אין א גרויסן קאסטן כדי עשו זאל איר נישט זען און וועלן נעמען פאר א ווייב. חז&quot;ל זאגן אז יעקב איז געשטראפט געווארן פאר דעם, ווייל אויב ער וואלט איר נישט באהאלטן, וואלט זי אפשר משפיע געווען אויף עשו לטובה און אים צוריקגעברענגט צום ריכטיגן וועג.

== באדייט פונעם נאמען ==
דער נאמען &quot;דינה&quot; ווערט אפט פארבונדן מיטן לשון הקודש ווארט &quot;דין&quot;, וואס באדייט משפט אדער גערעכטיקייט.

אין מדרש ווערט דערציילט אז [[לאה |לאה אמנו]] האט מתפלל געווען אז דאס קינד וואס זי טראגט זאל זיין א מיידל, כדי [[רחל אמנו]] זאל נישט האבן ווייניגער זין ווי די שפחות. לויט יענער מסורה איז דער נאמען דינה פארבונדן מיט דעם דין און חשבון וואס לאה האט געטראכט אין יענער שעה.&lt;ref&gt;[https://www.kimizion.org/shiur/rabanim/ravengelmann/wjs71_rem.doc](https://www.kimizion.org/shiur/rabanim/ravengelmann/wjs71_rem.doc)&lt;/ref&gt;

== מדרשי חז&quot;ל ==
אין [[מדרש]] און [[תלמוד]] ווערט דינה פיל ברייטער באהאנדלט ווי אין דעם פשוט'ן מקרא.

צווישן די הויפט ענינים וואס חז&quot;ל און מפרשים דיסקוטירן זענען:

* דער טעם פון איר נאמען.
* די תפילה פון [[לאה]] אמנו פאר איר געבורט.
* פארוואס [[יעקב אבינו]] האט זי באהאלטן פון [[עשו]].
* די אחריות פון די פארשידענע באטייליגטע אינעם מעשה.
* די אויפפירונג פון [[שמעון]] און [[לוי]] און איר מוסר'דיגע באדייט.&lt;ref&gt;[https://www.kimizion.org/shiur/rabanim/ravengelmann/wjs71_rem.doc](https://www.kimizion.org/shiur/rabanim/ravengelmann/wjs71_rem.doc)&lt;/ref&gt;

די מדרשים גיבן פארשידענע הסברים, און נישט אלע ווערן אנגענומען אויף דעם זעלבן אופן.

== שפעטערע אידישע פירושים ==
דורכאויס די דורות האבן מפרשי התורה אויסגעלייגט דעם מעשה פון דינה פון פארשידענע קוק ווינקלען. טייל לייגן דעם טראָפּ אויף די פשט פון די פסוקים, בשעת אנדערע באטאנען די מוסר'דיגע, הלכה'דיגע אדער אמונה'דיגע לערנס וואס קענען ארויסגעלערנט ווערן פונעם מעשה.

א סך מפרשים באהאנדלען באזונדערס די אויפפירונג פון [[יעקב אבינו]], [[שמעון]] און [[לוי]], און זייערע פארשידענע אחריות אין די געשעענישן.

== זעט אויך ==
* [[יעקב אבינו]]
* [[לאה]] אמנו
* [[שמעון]]
* [[לוי]]
* [[שכם בן חמור]]
* [[ספר בראשית]]
* [[פרשת וישלח]]


{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אישים בתנך]]
[[קאטעגאריע:ספר בראשית]]
[[קאטעגאריע:יעקב אבינו]]
[[קאטעגאריע:פרשת וישלח]]</text>
      <sha1>onwkvil9da0noccb86aqyhd2jl6117p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601325</id>
      <parentid>601324</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T20:19:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* אין די תורה */</comment>
      <origin>601325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6443" sha1="rsy8oxwzpgsjz5iqetdzxlh7keucx0k" xml:space="preserve">[[טעקע:Dinah tissot.jpg|קליין|דינה ווערט פארכאפט]]
'''דינה''' איז געווען די טאכטער פון [[יעקב אבינו]] און [[לאה |לאה אמנו]], און די איינציגע טאכטער פון יעקב וואס ווערט בפירוש דערמאנט אין [[תורה]]. איר געבורט ווערט דערציילט אין [[ספר בראשית]], און איר הויפט ערשיינונג אין תנ&quot;ך איז אין [[פרשת וישלח]], וואו דער מעשה פון [[שכם בן חמור]] און די נקמה פון אירע ברידער [[שמעון]] און [[לוי]] ווערט געשilderט.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/דינה](https://he.wikipedia.org/wiki/דינה)&lt;/ref&gt;

די געשיכטע פון דינה איז געווארן א וויכטיגער נושא אין תנ&quot;ך, מדרש, מפרשים און שפעטערע אידישע און אלגעמיינע ליטעראטור, און האט אויפגעווארפן שאלות וועגן צדק, אחריות, משפחה און כבוד.

== אין די תורה ==
אין [[ספר בראשית]] שטייט אז דינה איז  געבוירן געווארן נאך דעם געבורט פון [[זבולן|זבולון]], אלס די טאכטער פון [[לאה|לאה אמנו]] &lt;ref&gt;[[ספר בראשית]] ל', כא&lt;/ref&gt;

איר הויפט מעשה ווערט דערציילט אין [[בראשית]]. דינה איז ארויס &quot;לראות בבנות הארץ&quot;, און [[שכם בן חמור]], דער זון פון [[חמור]], דער פירער פון דער שטאט [[שכם]], האט איר געזען, גענומען און געשענדעט.

שפעטער האט שכם געוואלט חתונה האבן מיט דינה, און זיין פאטער חמור האט געפירט פארהאנדלונגען מיט [[יעקב אבינו]] און זיינע זין.

די ברידער [[שמעון]] און [[לוי]], וועלכע ווערן אין פסוק אנגערופן די ברידער פון דינה, האבן געענטפערט מיט א תנאי אז אלע מענער פון שטאט זאלן זיך מל'ן. ווען די איינוואוינער זענען נאך געווען שוואך פון דער מילה, זענען שמעון און לוי אריין אין שטאט און האבן געהרגעט אלע זכרים, אריינגערעכנט שכם און חמור, און ארויסגענומען דינה פון שכם'ס הויז.

נאך דעם מעשה האט [[יעקב אבינו]] אויסגעדריקט זיין זארג וועגן די פאלגן פון זייער שריט, בשעת שמעון און לוי האבן געענטפערט: &quot;הכזונה יעשה את אחותנו.&quot;&lt;ref&gt;[[בראשית]] פרק ל&quot;ד&lt;/ref&gt;

== '''באהאלטן אין קאסטן''' ==
דער מדרש ברענגט אראפ א טענה אויף יעקב אבינו, אז ווען ער איז געגאנגען באגעגענען זיין ברודער [[עשו]], האט ער באהאלטן דינה אין א גרויסן קאסטן כדי עשו זאל איר נישט זען און וועלן נעמען פאר א ווייב. חז&quot;ל זאגן אז יעקב איז געשטראפט געווארן פאר דעם, ווייל אויב ער וואלט איר נישט באהאלטן, וואלט זי אפשר משפיע געווען אויף עשו לטובה און אים צוריקגעברענגט צום ריכטיגן וועג.

== באדייט פונעם נאמען ==
דער נאמען &quot;דינה&quot; ווערט אפט פארבונדן מיטן לשון הקודש ווארט &quot;דין&quot;, וואס באדייט משפט אדער גערעכטיקייט.

אין מדרש ווערט דערציילט אז [[לאה |לאה אמנו]] האט מתפלל געווען אז דאס קינד וואס זי טראגט זאל זיין א מיידל, כדי [[רחל|רחל אמנו]] זאל נישט האבן ווייניגער זין ווי די שפחות. לויט יענער מסורה איז דער נאמען דינה פארבונדן מיט דעם דין און חשבון וואס לאה האט געטראכט אין יענער שעה.&lt;ref&gt;[https://www.kimizion.org/shiur/rabanim/ravengelmann/wjs71_rem.doc](https://www.kimizion.org/shiur/rabanim/ravengelmann/wjs71_rem.doc)&lt;/ref&gt;

== מדרשי חז&quot;ל ==
אין [[מדרש]] און [[תלמוד]] ווערט דינה פיל ברייטער באהאנדלט ווי אין דעם פשוט'ן מקרא.

צווישן די הויפט ענינים וואס חז&quot;ל און מפרשים דיסקוטירן זענען:

* דער טעם פון איר נאמען.
* די תפילה פון [[לאה]] אמנו פאר איר געבורט.
* פארוואס [[יעקב אבינו]] האט זי באהאלטן פון [[עשו]].
* די אחריות פון די פארשידענע באטייליגטע אינעם מעשה.
* די אויפפירונג פון [[שמעון]] און [[לוי]] און איר מוסר'דיגע באדייט.&lt;ref&gt;[https://www.kimizion.org/shiur/rabanim/ravengelmann/wjs71_rem.doc](https://www.kimizion.org/shiur/rabanim/ravengelmann/wjs71_rem.doc)&lt;/ref&gt;

די מדרשים גיבן פארשידענע הסברים, און נישט אלע ווערן אנגענומען אויף דעם זעלבן אופן.

== שפעטערע אידישע פירושים ==
דורכאויס די דורות האבן מפרשי התורה אויסגעלייגט דעם מעשה פון דינה פון פארשידענע קוק ווינקלען. טייל לייגן דעם טראָפּ אויף די פשט פון די פסוקים, בשעת אנדערע באטאנען די מוסר'דיגע, הלכה'דיגע אדער אמונה'דיגע לערנס וואס קענען ארויסגעלערנט ווערן פונעם מעשה.

א סך מפרשים באהאנדלען באזונדערס די אויפפירונג פון [[יעקב אבינו]], [[שמעון]] און [[לוי]], און זייערע פארשידענע אחריות אין די געשעענישן.

== זעט אויך ==
* [[יעקב אבינו]]
* [[לאה]] אמנו
* [[שמעון]]
* [[לוי]]
* [[שכם בן חמור]]
* [[ספר בראשית]]
* [[פרשת וישלח]]


{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אישים בתנך]]
[[קאטעגאריע:ספר בראשית]]
[[קאטעגאריע:יעקב אבינו]]
[[קאטעגאריע:פרשת וישלח]]</text>
      <sha1>rsy8oxwzpgsjz5iqetdzxlh7keucx0k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601328</id>
      <parentid>601325</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T20:31:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6469" sha1="i5dydev8vio0k3bywub24mc5b6q2rtw" xml:space="preserve">[[טעקע:Dinah tissot.jpg|קליין|דינה ווערט פארכאפט]]
'''דינה''' איז געווען די טאכטער פון [[יעקב אבינו]] און [[לאה |לאה אמנו]], און די איינציגע טאכטער פון יעקב וואס ווערט בפירוש דערמאנט אין [[תורה]]. איר געבורט ווערט דערציילט אין [[ספר בראשית]], און איר הויפט ערשיינונג אין תנ&quot;ך איז אין [[פרשת וישלח]], וואו דער מעשה פון [[שכם בן חמור]] און די נקמה פון אירע ברידער [[שמעון]] און [[לוי]] ווערט געשilderט.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/דינה](https://he.wikipedia.org/wiki/דינה)&lt;/ref&gt;

די געשיכטע פון דינה איז געווארן א וויכטיגער נושא אין תנ&quot;ך, מדרש, מפרשים און שפעטערע אידישע און אלגעמיינע ליטעראטור, און האט אויפגעווארפן שאלות וועגן צדק, אחריות, משפחה און כבוד.

== אין די תורה ==
אין [[ספר בראשית]] שטייט אז דינה איז  געבוירן געווארן נאך דעם געבורט פון [[זבולן|זבולון]], אלס די טאכטער פון [[לאה|לאה אמנו]] &lt;ref&gt;[[ספר בראשית]] ל', כא&lt;/ref&gt;

איר הויפט מעשה ווערט דערציילט אין [[בראשית]]. דינה איז ארויס &quot;לראות בבנות הארץ&quot;, און [[שכם בן חמור]], דער זון פון [[חמור]], דער פירער פון דער שטאט [[שכם]], האט איר געזען, גענומען און געשענדעט.

שפעטער האט שכם געוואלט חתונה האבן מיט דינה, און זיין פאטער חמור האט געפירט פארהאנדלונגען מיט [[יעקב אבינו]] און זיינע זין.

די ברידער [[שמעון]] און [[לוי]], וועלכע ווערן אין פסוק אנגערופן די ברידער פון דינה, האבן געענטפערט מיט א תנאי אז אלע מענער פון שטאט זאלן זיך מל'ן. ווען די איינוואוינער זענען נאך געווען שוואך פון דער מילה, זענען שמעון און לוי אריין אין שטאט און האבן געהרגעט אלע זכרים, אריינגערעכנט שכם און חמור, און ארויסגענומען דינה פון שכם'ס הויז.

נאך דעם מעשה האט [[יעקב אבינו]] אויסגעדריקט זיין זארג וועגן די פאלגן פון זייער שריט, בשעת שמעון און לוי האבן געענטפערט: &quot;הכזונה יעשה את אחותנו.&quot;&lt;ref&gt;[[בראשית]] פרק ל&quot;ד&lt;/ref&gt;

== '''באהאלטן אין קאסטן''' ==
דער מדרש ברענגט אראפ א טענה אויף יעקב אבינו, אז ווען ער איז געגאנגען באגעגענען זיין ברודער [[עשו]], האט ער באהאלטן דינה אין א גרויסן קאסטן כדי עשו זאל איר נישט זען און וועלן נעמען פאר א ווייב. חז&quot;ל זאגן אז יעקב איז געשטראפט געווארן פאר דעם, ווייל אויב ער וואלט איר נישט באהאלטן, וואלט זי אפשר משפיע געווען אויף עשו לטובה און אים צוריקגעברענגט צום ריכטיגן וועג.

== באדייט פונעם נאמען ==
דער נאמען &quot;דינה&quot; ווערט אפט פארבונדן מיטן לשון הקודש ווארט &quot;דין&quot;, וואס באדייט משפט אדער גערעכטיקייט.

אין מדרש ווערט דערציילט אז [[לאה |לאה אמנו]] האט מתפלל געווען אז דאס קינד וואס זי טראגט זאל זיין א מיידל, כדי [[רחל|רחל אמנו]] זאל נישט האבן ווייניגער זין ווי די שפחות. לויט יענער מסורה איז דער נאמען דינה פארבונדן מיט דעם דין און חשבון וואס לאה האט געטראכט אין יענער שעה.&lt;ref&gt;[https://www.kimizion.org/shiur/rabanim/ravengelmann/wjs71_rem.doc](https://www.kimizion.org/shiur/rabanim/ravengelmann/wjs71_rem.doc)&lt;/ref&gt;

== מדרשי חז&quot;ל ==
אין [[מדרש]] און [[תלמוד]] ווערט דינה פיל ברייטער באהאנדלט ווי אין דעם פשוט'ן מקרא.

צווישן די הויפט ענינים וואס חז&quot;ל און מפרשים דיסקוטירן זענען:

* דער טעם פון איר נאמען.
* די תפילה פון [[לאה]] אמנו פאר איר געבורט.
* פארוואס [[יעקב אבינו]] האט זי באהאלטן פון [[עשו]].
* די אחריות פון די פארשידענע באטייליגטע אינעם מעשה.
* די אויפפירונג פון [[שמעון]] און [[לוי]] און איר מוסר'דיגע באדייט.&lt;ref&gt;[https://www.kimizion.org/shiur/rabanim/ravengelmann/wjs71_rem.doc](https://www.kimizion.org/shiur/rabanim/ravengelmann/wjs71_rem.doc)&lt;/ref&gt;

די מדרשים גיבן פארשידענע הסברים, און נישט אלע ווערן אנגענומען אויף דעם זעלבן אופן.

== שפעטערע אידישע פירושים ==
דורכאויס די דורות האבן מפרשי התורה אויסגעלייגט דעם מעשה פון דינה פון פארשידענע קוק ווינקלען. טייל לייגן דעם טראָפּ אויף די פשט פון די פסוקים, בשעת אנדערע באטאנען די מוסר'דיגע, הלכה'דיגע אדער אמונה'דיגע לערנס וואס קענען ארויסגעלערנט ווערן פונעם מעשה.

א סך מפרשים באהאנדלען באזונדערס די אויפפירונג פון [[יעקב אבינו]], [[שמעון]] און [[לוי]], און זייערע פארשידענע אחריות אין די געשעענישן.

== זעט אויך ==
* [[יעקב אבינו]]
* [[לאה]] אמנו
* [[שמעון]]
* [[לוי]]
* [[שכם בן חמור]]
* [[ספר בראשית]]
* [[פרשת וישלח]]

{{יעקב'ס קינדער}}{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אישים בתנך]]
[[קאטעגאריע:ספר בראשית]]
[[קאטעגאריע:יעקב אבינו]]
[[קאטעגאריע:פרשת וישלח]]</text>
      <sha1>i5dydev8vio0k3bywub24mc5b6q2rtw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601335</id>
      <parentid>601328</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T21:00:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6411" sha1="m4ec809ro04w8jkgv1mhfs9fm69frss" xml:space="preserve">{{אישיות}}

'''דינה''' איז געווען די טאכטער פון [[יעקב אבינו]] און [[לאה |לאה אמנו]], און די איינציגע טאכטער פון יעקב וואס ווערט בפירוש דערמאנט אין [[תורה]]. איר געבורט ווערט דערציילט אין [[ספר בראשית]], און איר הויפט ערשיינונג אין תנ&quot;ך איז אין [[פרשת וישלח]], וואו דער מעשה פון [[שכם בן חמור]] און די נקמה פון אירע ברידער [[שמעון]] און [[לוי]] ווערט געשilderט.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/דינה](https://he.wikipedia.org/wiki/דינה)&lt;/ref&gt;

די געשיכטע פון דינה איז געווארן א וויכטיגער נושא אין תנ&quot;ך, מדרש, מפרשים און שפעטערע אידישע און אלגעמיינע ליטעראטור, און האט אויפגעווארפן שאלות וועגן צדק, אחריות, משפחה און כבוד.

== אין די תורה ==
אין [[ספר בראשית]] שטייט אז דינה איז  געבוירן געווארן נאך דעם געבורט פון [[זבולן|זבולון]], אלס די טאכטער פון [[לאה|לאה אמנו]] &lt;ref&gt;[[ספר בראשית]] ל', כא&lt;/ref&gt;

איר הויפט מעשה ווערט דערציילט אין [[בראשית]]. דינה איז ארויס &quot;לראות בבנות הארץ&quot;, און [[שכם בן חמור]], דער זון פון [[חמור]], דער פירער פון דער שטאט [[שכם]], האט איר געזען, גענומען און געשענדעט.

שפעטער האט שכם געוואלט חתונה האבן מיט דינה, און זיין פאטער חמור האט געפירט פארהאנדלונגען מיט [[יעקב אבינו]] און זיינע זין.

די ברידער [[שמעון]] און [[לוי]], וועלכע ווערן אין פסוק אנגערופן די ברידער פון דינה, האבן געענטפערט מיט א תנאי אז אלע מענער פון שטאט זאלן זיך מל'ן. ווען די איינוואוינער זענען נאך געווען שוואך פון דער מילה, זענען שמעון און לוי אריין אין שטאט און האבן געהרגעט אלע זכרים, אריינגערעכנט שכם און חמור, און ארויסגענומען דינה פון שכם'ס הויז.

נאך דעם מעשה האט [[יעקב אבינו]] אויסגעדריקט זיין זארג וועגן די פאלגן פון זייער שריט, בשעת שמעון און לוי האבן געענטפערט: &quot;הכזונה יעשה את אחותנו.&quot;&lt;ref&gt;[[בראשית]] פרק ל&quot;ד&lt;/ref&gt;

== '''באהאלטן אין קאסטן''' ==
דער מדרש ברענגט אראפ א טענה אויף יעקב אבינו, אז ווען ער איז געגאנגען באגעגענען זיין ברודער [[עשו]], האט ער באהאלטן דינה אין א גרויסן קאסטן כדי עשו זאל איר נישט זען און וועלן נעמען פאר א ווייב. חז&quot;ל זאגן אז יעקב איז געשטראפט געווארן פאר דעם, ווייל אויב ער וואלט איר נישט באהאלטן, וואלט זי אפשר משפיע געווען אויף עשו לטובה און אים צוריקגעברענגט צום ריכטיגן וועג.

== באדייט פונעם נאמען ==
דער נאמען &quot;דינה&quot; ווערט אפט פארבונדן מיטן לשון הקודש ווארט &quot;דין&quot;, וואס באדייט משפט אדער גערעכטיקייט.

אין מדרש ווערט דערציילט אז [[לאה |לאה אמנו]] האט מתפלל געווען אז דאס קינד וואס זי טראגט זאל זיין א מיידל, כדי [[רחל|רחל אמנו]] זאל נישט האבן ווייניגער זין ווי די שפחות. לויט יענער מסורה איז דער נאמען דינה פארבונדן מיט דעם דין און חשבון וואס לאה האט געטראכט אין יענער שעה.&lt;ref&gt;[https://www.kimizion.org/shiur/rabanim/ravengelmann/wjs71_rem.doc](https://www.kimizion.org/shiur/rabanim/ravengelmann/wjs71_rem.doc)&lt;/ref&gt;

== מדרשי חז&quot;ל ==
אין [[מדרש]] און [[תלמוד]] ווערט דינה פיל ברייטער באהאנדלט ווי אין דעם פשוט'ן מקרא.

צווישן די הויפט ענינים וואס חז&quot;ל און מפרשים דיסקוטירן זענען:

* דער טעם פון איר נאמען.
* די תפילה פון [[לאה]] אמנו פאר איר געבורט.
* פארוואס [[יעקב אבינו]] האט זי באהאלטן פון [[עשו]].
* די אחריות פון די פארשידענע באטייליגטע אינעם מעשה.
* די אויפפירונג פון [[שמעון]] און [[לוי]] און איר מוסר'דיגע באדייט.&lt;ref&gt;[https://www.kimizion.org/shiur/rabanim/ravengelmann/wjs71_rem.doc](https://www.kimizion.org/shiur/rabanim/ravengelmann/wjs71_rem.doc)&lt;/ref&gt;

די מדרשים גיבן פארשידענע הסברים, און נישט אלע ווערן אנגענומען אויף דעם זעלבן אופן.

== שפעטערע אידישע פירושים ==
דורכאויס די דורות האבן מפרשי התורה אויסגעלייגט דעם מעשה פון דינה פון פארשידענע קוק ווינקלען. טייל לייגן דעם טראָפּ אויף די פשט פון די פסוקים, בשעת אנדערע באטאנען די מוסר'דיגע, הלכה'דיגע אדער אמונה'דיגע לערנס וואס קענען ארויסגעלערנט ווערן פונעם מעשה.

א סך מפרשים באהאנדלען באזונדערס די אויפפירונג פון [[יעקב אבינו]], [[שמעון]] און [[לוי]], און זייערע פארשידענע אחריות אין די געשעענישן.

== זעט אויך ==
* [[יעקב אבינו]]
* [[לאה]] אמנו
* [[שמעון]]
* [[לוי]]
* [[שכם בן חמור]]
* [[ספר בראשית]]
* [[פרשת וישלח]]

{{יעקב'ס קינדער}}{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אישים בתנך]]
[[קאטעגאריע:ספר בראשית]]
[[קאטעגאריע:יעקב אבינו]]
[[קאטעגאריע:פרשת וישלח]]</text>
      <sha1>m4ec809ro04w8jkgv1mhfs9fm69frss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>דן</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55004</id>
    <revision>
      <id>601326</id>
      <timestamp>2026-06-29T20:29:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט 'דן איז געווען איינער פון די צוועלף זין פון [[יעקב אבינו]], געבוירן צו [[בלהה]], די שפחה פון [[רחל |רחל אמנו]]. ער איז דער אנפאנג פון [[שבט דן]], איינע פון די צוועלף שבטים פון [[ישראל]]. אין [[ספר בראשית]] ווערט זיין געבורט דערציילט אין ראַם פון די פאמיליע געשיכטע פון...'</comment>
      <origin>601326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4952" sha1="lhiz5czv4boqfimg5v89llce5lezyv7" xml:space="preserve">דן איז געווען איינער פון די צוועלף זין פון [[יעקב אבינו]], געבוירן צו [[בלהה]], די שפחה פון [[רחל |רחל אמנו]]. ער איז דער אנפאנג פון [[שבט דן]], איינע פון די צוועלף שבטים פון [[ישראל]]. אין [[ספר בראשית]] ווערט זיין געבורט דערציילט אין ראַם פון די פאמיליע געשיכטע פון יעקב אין ארץ [[פדן ארם]].&lt;ref&gt;https://he.wikipedia.org/wiki/דן&lt;/ref&gt;

דער שבט דן האט שפעטער געשפילט א באדייטנדע ראלע אין דער היסטאריע פון בני ישראל, סיי אין די מדבר און סיי אין דער ארץ ישראל'דיגער תקופה.

== אין די תורה ==
די געבורט פון דן ווערט דערמאנט אין [[ספר בראשית]]  וואו [[רחל אמנו]] גיט אים זיין נאמען און זאגט:

&quot;דנני אלקים וגם שמע בקולי ויתן לי בן&quot; — פון דא שטאמט זיין נאמען דן, וואס איז פארבונדן מיט דין און משפט.&lt;ref&gt;[[ספר בראשית]] ל', ו'&lt;/ref&gt;

אין די תורה אליין ווערט נישט געגעבן קיין לענגערע פערזענליכע געשיכטע פון דן, און רוב דערציילונג פאָקוסירט אויף זיין געבורט און זיין ארייננעמען אין די משפחה פון [[יעקב אבינו]].

== משפחה און אפשטאם ==
דן איז געווען דער זון פון [[בלהה]], די שפחה פון [[רחל|רחל אמנו]], און ווערט גערעכנט צווישן די קינדער פון [[יעקב אבינו|יעקב]] וואס האבן געגרינדעט די [[שבטי ישראל|צוועלף שבטים]] פון ישראל.

אין דער תורה'דיגער גענעאלאגיע ווערט דן גערעכנט אלס איינע פון די זין דורך וועלכע די שבטי ישראל זענען אנטשטאנען.

== שבט דן ==
דער הויפט היסטארישער באדייט פון דן קומט דורך זיין נאמען אלס גרינדער פון [[שבט דן]].

דער שבט ווערט דערמאנט אין פארשידענע חלקים פון [[תנ&quot;ך]], און לויט מסורות האט ער געהאט פארשידענע ישובים אין [[ארץ ישראל]], סיי אין דרום און סיי אין צפון ראיאנען.&lt;ref&gt;https://he.wikipedia.org/wiki/דן&lt;/ref&gt;

אין שפעטערע ספרים ווערט אויך דערמאנט די שטאט [[דן (שטאט)]], וועלכע איז געווען פארבונדן מיט דעם שבט.

דער שבט דן ווערט אויך פארבונדן אין תנ&quot;ך מיט [[שמשון הגיבור]], וואס איז געקומען פון דעם שבט.

== נאמען און באדייט ==
דער נאמען &quot;דן&quot; שטאמט פון לשון &quot;דין&quot;, וואס באדייט משפט אדער גערעכטיקייט. לויט [[רחל|רחל אמנו]] האט זי געזאגט אז [[הקב&quot;ה]] האט איר &quot;דנני&quot;, געמשפט איר און געגעבן איר א זון דורך [[בלהה]].

דאס גיט דעם נאמען א רוחניות'דיגן באדייט פון משפט און השגחה.

== שפעטערע מסורות ==
אין שפעטערע אידישע מסורות און מדרשים ווערן דערמאנט פארשידענע פרטים וועגן דן בן יעקב, אריינגערעכנט טראדיציעס וועגן זיין קבר און פלאץ פון קבורה.

די מקורות איבער זיין קבורה זענען נישט אייניג, און זיי ווערן באטראכט אלס שפעטערע מסורות און נישט אלס טייל פון דעם פשוט'ן ביבלישן טעקסט.&lt;ref&gt;https://cochav-hanofesh.com/temple/קבר-דן-בן-יעקב/&lt;/ref&gt;

== היסטארישע באדייט ==
אין דער היסטאריע פון [[בני ישראל]] האט [[שבט דן]] געהאט א באדייטנדע ראלע, ספעציעל אין די תקופות פון דער ארץ ישראל'דיגער איינזעצונג. דער שבט ווערט דערמאנט אין פארשידענע מלחמות, וואנדערונגען און שבט'ישע סיסטעמען.

זיין ירושה איז מערסטנס אפגעהיטן דורך שבט'ישע אידענטיטעט און נישט דורך לענגערע פערזענליכע געשיכטעס אין [[תורה]].

זעט אויך

* [[יעקב אבינו]]
* [[בלהה]]
* [[רחל]] אמנו
* [[שבט דן]]
* [[שמשון הגיבור]]
* [[דן (שטאט)]]


{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אישים בתנך]]
[[קאטעגאריע:שבטי ישראל]]
[[קאטעגאריע:ספר בראשית]]
[[קאטעגאריע:יעקב אבינו]]</text>
      <sha1>lhiz5czv4boqfimg5v89llce5lezyv7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601327</id>
      <parentid>601326</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T20:30:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5037" sha1="ky08qn6khyhlawqws657vm65ttlgcr2" xml:space="preserve">דן איז געווען איינער פון די צוועלף זין פון [[יעקב אבינו]], געבוירן צו [[בלהה]], די שפחה פון [[רחל |רחל אמנו]]. ער איז דער אנפאנג פון [[שבט דן]], איינע פון די צוועלף שבטים פון [[ישראל]]. אין [[ספר בראשית]] ווערט זיין געבורט דערציילט אין ראַם פון די פאמיליע געשיכטע פון יעקב אין ארץ [[פדן ארם]].&lt;ref&gt;https://he.wikipedia.org/wiki/דן&lt;/ref&gt;

דער שבט דן האט שפעטער געשפילט א באדייטנדע ראלע אין דער היסטאריע פון בני ישראל, סיי אין די מדבר און סיי אין דער ארץ ישראל'דיגער תקופה.

== אין די תורה ==
די געבורט פון דן ווערט דערמאנט אין [[ספר בראשית]]  וואו [[רחל אמנו]] גיט אים זיין נאמען און זאגט:

&quot;דנני אלקים וגם שמע בקולי ויתן לי בן&quot; — פון דא שטאמט זיין נאמען דן, וואס איז פארבונדן מיט דין און משפט.&lt;ref&gt;[[ספר בראשית]] ל', ו'&lt;/ref&gt;

אין די תורה אליין ווערט נישט געגעבן קיין לענגערע פערזענליכע געשיכטע פון דן, און רוב דערציילונג פאָקוסירט אויף זיין געבורט און זיין ארייננעמען אין די משפחה פון [[יעקב אבינו]].

== משפחה און אפשטאם ==
דן איז געווען דער זון פון [[בלהה]], די שפחה פון [[רחל|רחל אמנו]], און ווערט גערעכנט צווישן די קינדער פון [[יעקב אבינו|יעקב]] וואס האבן געגרינדעט די [[שבטי ישראל|צוועלף שבטים]] פון ישראל.

אין דער תורה'דיגער גענעאלאגיע ווערט דן גערעכנט אלס איינע פון די זין דורך וועלכע די שבטי ישראל זענען אנטשטאנען.

== שבט דן ==
דער הויפט היסטארישער באדייט פון דן קומט דורך זיין נאמען אלס גרינדער פון [[שבט דן]].

דער שבט ווערט דערמאנט אין פארשידענע חלקים פון [[תנ&quot;ך]], און לויט מסורות האט ער געהאט פארשידענע ישובים אין [[ארץ ישראל]], סיי אין דרום און סיי אין צפון ראיאנען.&lt;ref&gt;https://he.wikipedia.org/wiki/דן&lt;/ref&gt;

אין שפעטערע ספרים ווערט אויך דערמאנט די שטאט [[דן (שטאט)]], וועלכע איז געווען פארבונדן מיט דעם שבט.

דער שבט דן ווערט אויך פארבונדן אין תנ&quot;ך מיט [[שמשון הגיבור]], וואס איז געקומען פון דעם שבט.

== נאמען און באדייט ==
דער נאמען &quot;דן&quot; שטאמט פון לשון &quot;דין&quot;, וואס באדייט משפט אדער גערעכטיקייט. לויט [[רחל|רחל אמנו]] האט זי געזאגט אז [[הקב&quot;ה]] האט איר &quot;דנני&quot;, געמשפט איר און געגעבן איר א זון דורך [[בלהה]].

דאס גיט דעם נאמען א רוחניות'דיגן באדייט פון משפט און השגחה.

== שפעטערע מסורות ==
[[טעקע:IHM קבר דן בן יעקב.jpeg|קליין|קבר דן בן יעקב]]
אין שפעטערע אידישע מסורות און מדרשים ווערן דערמאנט פארשידענע פרטים וועגן דן בן יעקב, אריינגערעכנט טראדיציעס וועגן זיין קבר און פלאץ פון קבורה.

די מקורות איבער זיין קבורה זענען נישט אייניג, און זיי ווערן באטראכט אלס שפעטערע מסורות און נישט אלס טייל פון דעם פשוט'ן ביבלישן טעקסט.&lt;ref&gt;https://cochav-hanofesh.com/temple/קבר-דן-בן-יעקב/&lt;/ref&gt;

== היסטארישע באדייט ==
אין דער היסטאריע פון [[בני ישראל]] האט [[שבט דן]] געהאט א באדייטנדע ראלע, ספעציעל אין די תקופות פון דער ארץ ישראל'דיגער איינזעצונג. דער שבט ווערט דערמאנט אין פארשידענע מלחמות, וואנדערונגען און שבט'ישע סיסטעמען.

זיין ירושה איז מערסטנס אפגעהיטן דורך שבט'ישע אידענטיטעט און נישט דורך לענגערע פערזענליכע געשיכטעס אין [[תורה]].

זעט אויך

* [[יעקב אבינו]]
* [[בלהה]]
* [[רחל]] אמנו
* [[שבט דן]]
* [[שמשון הגיבור]]
* [[דן (שטאט)]]


{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אישים בתנך]]
[[קאטעגאריע:שבטי ישראל]]
[[קאטעגאריע:ספר בראשית]]
[[קאטעגאריע:יעקב אבינו]]</text>
      <sha1>ky08qn6khyhlawqws657vm65ttlgcr2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601329</id>
      <parentid>601327</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T20:31:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5065" sha1="kn7fkxb6p30uu9zdl69dq5panr4dw6v" xml:space="preserve">דן איז געווען איינער פון די צוועלף זין פון [[יעקב אבינו]], געבוירן צו [[בלהה]], די שפחה פון [[רחל |רחל אמנו]]. ער איז דער אנפאנג פון [[שבט דן]], איינע פון די צוועלף שבטים פון [[ישראל]]. אין [[ספר בראשית]] ווערט זיין געבורט דערציילט אין ראַם פון די פאמיליע געשיכטע פון יעקב אין ארץ [[פדן ארם]].&lt;ref&gt;https://he.wikipedia.org/wiki/דן&lt;/ref&gt;

דער שבט דן האט שפעטער געשפילט א באדייטנדע ראלע אין דער היסטאריע פון בני ישראל, סיי אין די מדבר און סיי אין דער ארץ ישראל'דיגער תקופה.

== אין די תורה ==
די געבורט פון דן ווערט דערמאנט אין [[ספר בראשית]]  וואו [[רחל אמנו]] גיט אים זיין נאמען און זאגט:

&quot;דנני אלקים וגם שמע בקולי ויתן לי בן&quot; — פון דא שטאמט זיין נאמען דן, וואס איז פארבונדן מיט דין און משפט.&lt;ref&gt;[[ספר בראשית]] ל', ו'&lt;/ref&gt;

אין די תורה אליין ווערט נישט געגעבן קיין לענגערע פערזענליכע געשיכטע פון דן, און רוב דערציילונג פאָקוסירט אויף זיין געבורט און זיין ארייננעמען אין די משפחה פון [[יעקב אבינו]].

== משפחה און אפשטאם ==
דן איז געווען דער זון פון [[בלהה]], די שפחה פון [[רחל|רחל אמנו]], און ווערט גערעכנט צווישן די קינדער פון [[יעקב אבינו|יעקב]] וואס האבן געגרינדעט די [[שבטי ישראל|צוועלף שבטים]] פון ישראל.

אין דער תורה'דיגער גענעאלאגיע ווערט דן גערעכנט אלס איינע פון די זין דורך וועלכע די שבטי ישראל זענען אנטשטאנען.

== שבט דן ==
דער הויפט היסטארישער באדייט פון דן קומט דורך זיין נאמען אלס גרינדער פון [[שבט דן]].

דער שבט ווערט דערמאנט אין פארשידענע חלקים פון [[תנ&quot;ך]], און לויט מסורות האט ער געהאט פארשידענע ישובים אין [[ארץ ישראל]], סיי אין דרום און סיי אין צפון ראיאנען.&lt;ref&gt;https://he.wikipedia.org/wiki/דן&lt;/ref&gt;

אין שפעטערע ספרים ווערט אויך דערמאנט די שטאט [[דן (שטאט)]], וועלכע איז געווען פארבונדן מיט דעם שבט.

דער שבט דן ווערט אויך פארבונדן אין תנ&quot;ך מיט [[שמשון הגיבור]], וואס איז געקומען פון דעם שבט.

== נאמען און באדייט ==
דער נאמען &quot;דן&quot; שטאמט פון לשון &quot;דין&quot;, וואס באדייט משפט אדער גערעכטיקייט. לויט [[רחל|רחל אמנו]] האט זי געזאגט אז [[הקב&quot;ה]] האט איר &quot;דנני&quot;, געמשפט איר און געגעבן איר א זון דורך [[בלהה]].

דאס גיט דעם נאמען א רוחניות'דיגן באדייט פון משפט און השגחה.

== שפעטערע מסורות ==
[[טעקע:IHM קבר דן בן יעקב.jpeg|קליין|קבר דן בן יעקב]]
אין שפעטערע אידישע מסורות און מדרשים ווערן דערמאנט פארשידענע פרטים וועגן דן בן יעקב, אריינגערעכנט טראדיציעס וועגן זיין קבר און פלאץ פון קבורה.

די מקורות איבער זיין קבורה זענען נישט אייניג, און זיי ווערן באטראכט אלס שפעטערע מסורות און נישט אלס טייל פון דעם פשוט'ן ביבלישן טעקסט.&lt;ref&gt;https://cochav-hanofesh.com/temple/קבר-דן-בן-יעקב/&lt;/ref&gt;

== היסטארישע באדייט ==
אין דער היסטאריע פון [[בני ישראל]] האט [[שבט דן]] געהאט א באדייטנדע ראלע, ספעציעל אין די תקופות פון דער ארץ ישראל'דיגער איינזעצונג. דער שבט ווערט דערמאנט אין פארשידענע מלחמות, וואנדערונגען און שבט'ישע סיסטעמען.

זיין ירושה איז מערסטנס אפגעהיטן דורך שבט'ישע אידענטיטעט און נישט דורך לענגערע פערזענליכע געשיכטעס אין [[תורה]].

זעט אויך

* [[יעקב אבינו]]
* [[בלהה]]
* [[רחל]] אמנו
* [[שבט דן]]
* [[שמשון הגיבור]]
* [[דן (שטאט)]]
{{יעקב'ס קינדער}}


{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אישים בתנך]]
[[קאטעגאריע:שבטי ישראל]]
[[קאטעגאריע:ספר בראשית]]
[[קאטעגאריע:יעקב אבינו]]</text>
      <sha1>kn7fkxb6p30uu9zdl69dq5panr4dw6v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601336</id>
      <parentid>601329</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T21:06:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5070" sha1="3728vw5sri2wwbzlc0y4nlabk91l60g" xml:space="preserve">דן איז געווען איינער פון די צוועלף זין פון [[יעקב אבינו]], געבוירן צו [[בלהה]], די שפחה פון [[רחל |רחל אמנו]]. ער איז דער אנפאנג פון [[שבט דן]], איינע פון די צוועלף שבטים פון [[ישראל]]. אין [[ספר בראשית]] ווערט זיין געבורט דערציילט אין ראַם פון די פאמיליע געשיכטע פון יעקב אין ארץ [[פדן ארם]].&lt;ref&gt;https://he.wikipedia.org/wiki/דן&lt;/ref&gt;

דער שבט דן האט שפעטער געשפילט א באדייטנדע ראלע אין דער היסטאריע פון בני ישראל, סיי אין די מדבר און סיי אין דער ארץ ישראל'דיגער תקופה.

== אין די תורה ==
די געבורט פון דן ווערט דערמאנט אין [[ספר בראשית]]  וואו [[רחל אמנו]] גיט אים זיין נאמען און זאגט:

&quot;דנני אלקים וגם שמע בקולי ויתן לי בן&quot; — פון דא שטאמט זיין נאמען דן, וואס איז פארבונדן מיט דין און משפט.&lt;ref&gt;[[ספר בראשית]] ל', ו'&lt;/ref&gt;

אין די תורה אליין ווערט נישט געגעבן קיין לענגערע פערזענליכע געשיכטע פון דן, און רוב דערציילונג פאָקוסירט אויף זיין געבורט און זיין ארייננעמען אין די משפחה פון [[יעקב אבינו]].

== משפחה און אפשטאם ==
דן איז געווען דער זון פון [[בלהה]], די שפחה פון [[רחל|רחל אמנו]], און ווערט גערעכנט צווישן די קינדער פון [[יעקב אבינו|יעקב]] וואס האבן געגרינדעט די [[שבטי ישראל|צוועלף שבטים]] פון ישראל.

אין דער תורה'דיגער גענעאלאגיע ווערט דן גערעכנט אלס איינע פון די זין דורך וועלכע די שבטי ישראל זענען אנטשטאנען.

== שבט דן ==
דער הויפט היסטארישער באדייט פון דן קומט דורך זיין נאמען אלס גרינדער פון [[שבט דן]].

דער שבט ווערט דערמאנט אין פארשידענע חלקים פון [[תנ&quot;ך]], און לויט מסורות האט ער געהאט פארשידענע ישובים אין [[ארץ ישראל]], סיי אין דרום און סיי אין צפון ראיאנען.&lt;ref&gt;https://he.wikipedia.org/wiki/דן&lt;/ref&gt;

אין שפעטערע ספרים ווערט אויך דערמאנט די שטאט [[דן (שטאט)]], וועלכע איז געווען פארבונדן מיט דעם שבט.

דער שבט דן ווערט אויך פארבונדן אין תנ&quot;ך מיט [[שמשון הגיבור]], וואס איז געקומען פון דעם שבט.

== נאמען און באדייט ==
דער נאמען &quot;דן&quot; שטאמט פון לשון &quot;דין&quot;, וואס באדייט משפט אדער גערעכטיקייט. לויט [[רחל|רחל אמנו]] האט זי געזאגט אז [[הקב&quot;ה]] האט איר &quot;דנני&quot;, געמשפט איר און געגעבן איר א זון דורך [[בלהה]].

דאס גיט דעם נאמען א רוחניות'דיגן באדייט פון משפט און השגחה.

== שפעטערע מסורות ==
[[טעקע:IHM קבר דן בן יעקב.jpeg|קליין|קבר דן בן יעקב]]
אין שפעטערע אידישע מסורות און מדרשים ווערן דערמאנט פארשידענע פרטים וועגן דן בן יעקב, אריינגערעכנט טראדיציעס וועגן זיין קבר און פלאץ פון קבורה.

די מקורות איבער זיין קבורה זענען נישט אייניג, און זיי ווערן באטראכט אלס שפעטערע מסורות און נישט אלס טייל פון דעם פשוט'ן ביבלישן טעקסט.&lt;ref&gt;https://cochav-hanofesh.com/temple/קבר-דן-בן-יעקב/&lt;/ref&gt;

== היסטארישע באדייט ==
אין דער היסטאריע פון [[בני ישראל]] האט [[שבט דן]] געהאט א באדייטנדע ראלע, ספעציעל אין די תקופות פון דער ארץ ישראל'דיגער איינזעצונג. דער שבט ווערט דערמאנט אין פארשידענע מלחמות, וואנדערונגען און שבט'ישע סיסטעמען.

זיין ירושה איז מערסטנס אפגעהיטן דורך שבט'ישע אידענטיטעט און נישט דורך לענגערע פערזענליכע געשיכטעס אין [[תורה]].

== זעט אויך ==
* [[יעקב אבינו]]
* [[בלהה]]
* [[רחל]] אמנו
* [[שבט דן]]
* [[שמשון הגיבור]]
* [[דן (שטאט)]]
{{יעקב'ס קינדער}}


{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אישים בתנך]]
[[קאטעגאריע:שבטי ישראל]]
[[קאטעגאריע:ספר בראשית]]
[[קאטעגאריע:יעקב אבינו]]</text>
      <sha1>3728vw5sri2wwbzlc0y4nlabk91l60g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>רחל אמנו</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55005</id>
    <redirect title="רחל" />
    <revision>
      <id>601330</id>
      <timestamp>2026-06-29T20:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>אַרטיקל־קעפּל אַריבער צו [[רחל]]</comment>
      <origin>601330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="35p13ges0m68nfdpww0sqifpakz6u3w" xml:space="preserve">#ווייטערפירן [[רחל]]</text>
      <sha1>35p13ges0m68nfdpww0sqifpakz6u3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>נפתלי</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55006</id>
    <revision>
      <id>601331</id>
      <timestamp>2026-06-29T20:44:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט 'נפתלי איז געווען איינער פון די זין פון [[יעקב אבינו]], געבוירן צו [[בלהה]], די שפחה פון [[רחל|רחל אמנו]]. ער ווערט גערעכנט אלס דער צווייטער זון פון בלהה און דער זעקסטער זון פון יעקב, און איז דער אנפאנג פון [[שבט נפתלי]] צווישן די [[שבטי ישראל|צוועלף שבטים]] פון בני...'</comment>
      <origin>601331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6056" sha1="piox07neqkhbbtsg7uifei0zjf0zzbk" xml:space="preserve">נפתלי איז געווען איינער פון די זין פון [[יעקב אבינו]], געבוירן צו [[בלהה]], די שפחה פון [[רחל|רחל אמנו]]. ער ווערט גערעכנט אלס דער צווייטער זון פון בלהה און דער זעקסטער זון פון יעקב, און איז דער אנפאנג פון [[שבט נפתלי]] צווישן די [[שבטי ישראל|צוועלף שבטים]] פון בני ישראל.&lt;ref&gt;https://he.wikipedia.org/wiki/נפתלי&lt;/ref&gt;

אין [[ספר בראשית]] ווערט זיין געבורט דערציילט אין ראַם פון דער משפחה פון יעקב, וואו די נעמען פון די שבטים ווערן געגעבן לויט רוחניות'דיגע און פערזענליכע באדייטונגען.

== נאמען און באדייט ==
דער נאמען &quot;נפתלי&quot; שטאמט פון לשון &quot;פתל&quot;, וואס באדייט זיך ראנגלען אדער זיך אויסדרייען. לויט [[רחל אמנו]] האט זי געזאגט אז זי האט זיך געראנגלט מיט איר שוועסטער, און פון דעם איז געקומען דער נאמען נפתלי.

דער באדייט פונעם נאמען ווערט אפט פארבונדן מיט שטארקייט, התמודדות און רוחניות'דיגע קאמף.

== אין די תורה ==
די געבורט פון נפתלי ווערט דערמאנט אין [[בראשית]] ל', ח', וואו [[רחל אמנו]] זאגט:

&quot;נפתולי אלקים נפתלתי עם אחותי&quot; — פון דא שטאמט זיין נאמען נפתלי, וואס ווערט פארבונדן מיט לשון פון זיך ראנגלען אדער זיך שטארקן אין א רוחניות'דיגן זין.&lt;ref&gt;https://itim.org.il/name-archive/נפתלי/&lt;/ref&gt;

ווי ביי אנדערע זין פון [[יעקב אבינו]], איז אין [[תורה]] נישט פארהאן א לענגערע פערזענליכע געשיכטע פון נפתלי, נאר בעיקר זיין געבורט און זיין ארייננעמען אין דער שבט'ישער סטרוקטור פון [[ישראל]].

== משפחה און אפשטאם ==
נפתלי איז געווען דער זון פון [[בלהה]], די שפחה פון [[רחל|רחל אמנו]], און איז איינע פון די קינדער דורך וועלכע די צוועלף [[שבטי ישראל]] זענען אנטשטאנען.

אין דער גענעאלאגיע פון [[ספר בראשית]] ווערט ער גערעכנט אלס טייל פון דער משפחה פון [[יעקב אבינו]], וועלכע האט געגרינדעט די יסוד פון דעם אידישן פאלק.

== שבט נפתלי ==
דער הויפט היסטארישער באדייט פון נפתלי קומט דורך זיין נאמען אלס גרינדער פון [[שבט נפתלי]].

לויט תנ&quot;ך און שפעטערע מקורות האט שבט נפתלי זיך באזעצט אין צפון [[ארץ ישראל]], ספעציעל אין די ראיאנען פון [[גליל]], [[חולה טאל]] און ארום דעם [[ים כנרת]].&lt;ref&gt;https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12570&lt;/ref&gt;

דער שבט ווערט אויך פארבונדן מיט [[ברק בן אבינעם]] פון [[קדש נפתלי]], וועלכער איז געווען א מנהיג אין דער תקופת השופטים.

== טעריטאריע ==
די טעריטאריע פון [[שבט נפתלי]] איז געווען אין צפון [[ארץ ישראל]], אריינגערעכנט בערגיגע און פרוכטבארע געגנטער. דער ראיאן איז געווען א וויכטיגער חלק פון די צפון שבטים און האט געשפילט א ראלע אין פארשידענע תנ&quot;ך'דיגע געשיכטעס.

== שפעטערע מסורות ==
אין שפעטערע אידישע מסורות ווערט נפתלי אפט באשריבן אלס א שנעלער און פלינקער מענטש, לויט דער ברכה פון [[יעקב אבינו]] אין [[בראשית]] מ&quot;ט, כ&quot;א:&lt;blockquote&gt;&quot;נפתלי אילה שלוחה הנותן אמרי שפר&quot;&lt;/blockquote&gt;

== קבורה און מסורות ==
לויט דעם מדרש (ספר הישר), איז נפתלי נפטר געווען אין מצרים אין אן אלטער פון 132 יאר, און די בני ישראל האבן ארויפגעברענגט זיינע עצמות בעת יציאת מצרים.

די אלטע מסורה צייגט זיין קבר אינעם צפון טייל פון ארץ ישראל, אין דעם ארט '''קדש נפתלי''' (היינט נעבן קיבוץ מלכיה אינעם אויבערשטן גליל), וואס איז געווען איינע פון די ערי מקלט אין דעם חבל נפתלי. דאס ארט דינט שוין דורכאויס הונדערטער יארן אלס אן ארט פאר תפילה און עליה לרגל.מסורות קבורה מדורות עברו; אתרי צדיקים (מי צדיק).

== היסטארישע באדייט ==
אין דער היסטאריע פון [[בני ישראל]] האט [[שבט נפתלי]] געהאט א וויכטיגע ראלע אין דער צפון געגנט פון [[ארץ ישראל]]. דער שבט ווערט אפט פארבונדן מיט גבורות, שנעלקייט און מיליטערישע שטארקייט אין תנ&quot;ך'דיגע קאמפן.

זיין ירושה ווערט אפגעהיטן בעיקר דורך שבט'ישע אידענטיטעט און תנ&quot;ך'דיגע טראדיציע.

זעט אויך

* [[יעקב אבינו]]
* [[בלהה]]
* [[רחל|רחל אמנו]]
* [[שבט נפתלי]]
* [[ברק בן אבינעם]]
* [[ספר בראשית]]


{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אישים בתנך]]
[[קאטעגאריע:שבטי ישראל]]
[[קאטעגאריע:ספר בראשית]]
[[קאטעגאריע:יעקב אבינו]]


{{יעקב'ס קינדער}}</text>
      <sha1>piox07neqkhbbtsg7uifei0zjf0zzbk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601332</id>
      <parentid>601331</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T20:46:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6053" sha1="9k5gcwb1qnzgidyg32celbn4pn8rg3u" xml:space="preserve">נפתלי איז געווען איינער פון די זין פון [[יעקב אבינו]], געבוירן צו [[בלהה]], די שפחה פון [[רחל|רחל אמנו]]. ער ווערט גערעכנט אלס דער צווייטער זון פון בלהה און דער זעקסטער זון פון יעקב, און איז דער אנפאנג פון [[שבט נפתלי]] צווישן די [[שבטי ישראל|צוועלף שבטים]] פון בני ישראל.&lt;ref&gt;https://he.wikipedia.org/wiki/נפתלי&lt;/ref&gt;

אין [[ספר בראשית]] ווערט זיין געבורט דערציילט אין ראַם פון דער משפחה פון יעקב, וואו די נעמען פון די שבטים ווערן געגעבן לויט רוחניות'דיגע און פערזענליכע באדייטונגען.

== נאמען און באדייט ==
דער נאמען &quot;נפתלי&quot; שטאמט פון לשון &quot;פתל&quot;, וואס באדייט זיך ראנגלען אדער זיך אויסדרייען. לויט [[רחל אמנו]] האט זי געזאגט אז זי האט זיך געראנגלט מיט איר שוועסטער, און פון דעם איז געקומען דער נאמען נפתלי.

דער באדייט פונעם נאמען ווערט אפט פארבונדן מיט שטארקייט, התמודדות און רוחניות'דיגע קאמף.

== אין די תורה ==
די געבורט פון נפתלי ווערט דערמאנט אין [[בראשית]] ל', ח', וואו [[רחל אמנו]] זאגט:

&quot;נפתולי אלקים נפתלתי עם אחותי&quot; — פון דא שטאמט זיין נאמען נפתלי, וואס ווערט פארבונדן מיט לשון פון זיך ראנגלען אדער זיך שטארקן אין א רוחניות'דיגן זין.&lt;ref&gt;https://itim.org.il/name-archive/נפתלי/&lt;/ref&gt;

ווי ביי אנדערע זין פון [[יעקב אבינו]], איז אין [[תורה]] נישט פארהאן א לענגערע פערזענליכע געשיכטע פון נפתלי, נאר בעיקר זיין געבורט און זיין ארייננעמען אין דער שבט'ישער סטרוקטור פון [[ישראל]].

== משפחה און אפשטאם ==
נפתלי איז געווען דער זון פון [[בלהה]], די שפחה פון [[רחל|רחל אמנו]], און איז איינע פון די קינדער דורך וועלכע די צוועלף [[שבטי ישראל]] זענען אנטשטאנען.

אין דער גענעאלאגיע פון [[ספר בראשית]] ווערט ער גערעכנט אלס טייל פון דער משפחה פון [[יעקב אבינו]], וועלכע האט געגרינדעט די יסוד פון דעם אידישן פאלק.

== שבט נפתלי ==
דער הויפט היסטארישער באדייט פון נפתלי קומט דורך זיין נאמען אלס גרינדער פון [[שבט נפתלי]].

לויט תנ&quot;ך און שפעטערע מקורות האט שבט נפתלי זיך באזעצט אין צפון [[ארץ ישראל]], ספעציעל אין די ראיאנען פון [[גליל]], [[חולה טאל]] און ארום דעם [[ים כנרת]].&lt;ref&gt;https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12570&lt;/ref&gt;

דער שבט ווערט אויך פארבונדן מיט [[ברק בן אבינעם]] פון [[קדש נפתלי]], וועלכער איז געווען א מנהיג אין דער תקופת השופטים.

== טעריטאריע ==
די טעריטאריע פון [[שבט נפתלי]] איז געווען אין צפון [[ארץ ישראל]], אריינגערעכנט בערגיגע און פרוכטבארע געגנטער. דער ראיאן איז געווען א וויכטיגער חלק פון די צפון שבטים און האט געשפילט א ראלע אין פארשידענע תנ&quot;ך'דיגע געשיכטעס.

== שפעטערע מסורות ==
אין שפעטערע אידישע מסורות ווערט נפתלי אפט באשריבן אלס א שנעלער און פלינקער מענטש, לויט דער ברכה פון [[יעקב אבינו]] אין [[בראשית]] מ&quot;ט, כ&quot;א:&lt;blockquote&gt;&quot;נפתלי אילה שלוחה הנותן אמרי שפר&quot;&lt;/blockquote&gt;

== קבורה און מסורות ==
לויט דעם מדרש (ספר הישר), איז נפתלי נפטר געווען אין מצרים אין אן אלטער פון 132 יאר, און די בני ישראל האבן ארויפגעברענגט זיינע עצמות בעת יציאת מצרים.

די אלטע מסורה צייגט זיין קבר אינעם צפון טייל פון ארץ ישראל, אין דעם ארט '''קדש נפתלי''' (היינט נעבן קיבוץ מלכיה אינעם אויבערשטן גליל), וואס איז געווען איינע פון די ערי מקלט אין דעם חבל נפתלי. דאס ארט דינט שוין דורכאויס הונדערטער יארן אלס אן ארט פאר תפילה און עליה לרגל.מסורות קבורה מדורות עברו; אתרי צדיקים (מי צדיק).

== היסטארישע באדייט ==
אין דער היסטאריע פון [[בני ישראל]] האט [[שבט נפתלי]] געהאט א וויכטיגע ראלע אין דער צפון געגנט פון [[ארץ ישראל]]. דער שבט ווערט אפט פארבונדן מיט גבורות, שנעלקייט און מיליטערישע שטארקייט אין תנ&quot;ך'דיגע קאמפן.

זיין ירושה ווערט אפגעהיטן בעיקר דורך שבט'ישע אידענטיטעט און תנ&quot;ך'דיגע טראדיציע.

זעט אויך

* [[יעקב אבינו]]
* [[בלהה]]
* [[רחל|רחל אמנו]]
* [[שבט נפתלי]]
* [[ברק בן אבינעם]]
* [[ספר בראשית]]

{{יעקב'ס קינדער}}

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אישים בתנך]]
[[קאטעגאריע:שבטי ישראל]]
[[קאטעגאריע:ספר בראשית]]
[[קאטעגאריע:יעקב אבינו]]</text>
      <sha1>9k5gcwb1qnzgidyg32celbn4pn8rg3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>בלהה</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55007</id>
    <revision>
      <id>601333</id>
      <timestamp>2026-06-29T20:55:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט ''''בלהה''' איז א תנכישע פערזענליכקייט, באקאנט אלס די שפחה פון [[רחל]] און שפעטער אלס איינע פון די ווייבער פון [[יעקב]]. זי איז געווען די מוטער פון [[דן]] און [[נפתלי]], וועלכע ווערן גערעכנט צווישן די [[שבטי ישראל|צוועלף שבטים]].&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/בלהה](https://he.wikipedia.or...'</comment>
      <origin>601333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5380" sha1="qkjef8qfp32zafi49fqeir3d3tufwbs" xml:space="preserve">'''בלהה''' איז א תנכישע פערזענליכקייט, באקאנט אלס די שפחה פון [[רחל]] און שפעטער אלס איינע פון די ווייבער פון [[יעקב]]. זי איז געווען די מוטער פון [[דן]] און [[נפתלי]], וועלכע ווערן גערעכנט צווישן די [[שבטי ישראל|צוועלף שבטים]].&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/בלהה](https://he.wikipedia.org/wiki/בלהה)&lt;/ref&gt;

לויט דער דערציילונג אין [[ספר בראשית]] האט [[לבן]] געגעבן בלהה פאר רחל ביי איר חתונה מיט יעקב. ווען רחל האט לאנג נישט געהאט קינדער, האט זי געגעבן בלהה פאר יעקב, כדי זי זאל געבוירן קינדער אין איר נאמען.&lt;ref&gt;[https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/בלהה](https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/בלהה)&lt;/ref&gt;

== אין די תורה ==
בלהה ווערט צום ערשטן מאל דערמאנט ווען [[לבן]] גיט זי פאר [[רחל]] אלס שפחה ביי איר חתונה מיט [[יעקב]].&lt;ref&gt;[https://www.lib.cet.ac.il/pages/printitem.asp?item=9621](https://www.lib.cet.ac.il/pages/printitem.asp?item=9621)&lt;/ref&gt;

נאכדעם וואס [[רחל]] איז געווען עקרה, האט זי געזאגט צו יעקב אז בלהה זאל ווערן זיין ווייב, כדי זי זאל קענען אויפציען קינדער דורך איר. דער תורה דערציילט אז בלהה האט געבוירן צוויי זין, און רחל האט זיי געגעבן די נעמען [[דן]] און [[נפתלי]].&lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=1969](https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=1969)&lt;/ref&gt;

=== אין יעקב'ס שטוב ===
נאך דעם וואס בלהה איז געווארן יעקב'ס ווייב, האט זי פארנומען א באזונדערע פלאץ אין דער משפחה. כאטש זי ווערט אין אנהייב אנגערופן א שפחה, ווערט זי אין שפעטערדיגע פסוקים אויך באצייכנט אלס א פילגש פון יעקב.&lt;ref&gt;[https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/בלהה](https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/בלהה)&lt;/ref&gt;

אירע קינדער ווערן גערעכנט צווישן די צוועלף זין פון יעקב, און זייערע אייניקלעך האבן געשאפן [[שבט דן]] און [[שבט נפתלי]], צוויי פון די [[שבטי ישראל]].&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/בלהה](https://he.wikipedia.org/wiki/בלהה)&lt;/ref&gt;

=== מוטער פון דן און נפתלי ===
די צוויי זין פון בלהה זענען:

* [[דן]] – דער עלטסטער זון פון בלהה.
* [[נפתלי]] – איר צווייטער זון.

ביידע ווערן אויסגערעכנט צווישן די קינדער פון יעקב און האבן א וויכטיגע ארט אין דער געשיכטע פון עם ישראל.&lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=1969](https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=1969)&lt;/ref&gt;

== בלהה אין חז&quot;ל ==
אין חז&quot;ל און אנדערע מסורה קוועלער געפינען זיך פארשידענע דעות וועגן בלהה'ס אפשטאם. לויט עטליכע מדרשים איז זי געווען פון א חשוב'ער משפחה, און עס זענען פאראן מסורות אז זי איז געווען א טאכטער פון [[לבן]], הגם דער תנך דערמאנט דאס נישט.&lt;ref&gt;[https://tarbutil.cet.ac.il/lexicon/בלהה/](https://tarbutil.cet.ac.il/lexicon/בלהה/)&lt;/ref&gt;

חז&quot;ל באטאנען אויך אז בלהה און [[זלפה]] האבן במשך הזמן באקומען א מער חשוב'ן מעמד אין יעקב'ס שטוב, און זענען נישט באטראכט געווארן ווי פשוט'ע שפחות.&lt;ref&gt;[https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/5303873](https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/5303873)&lt;/ref&gt;

== דער מעשה מיט ראובן ==
אין [[ספר בראשית]] ווערט דערציילט אז [[ראובן]] האט זיך פארמישט אין בלהה'ס ענינים נאך דעם פטירה פון רחל. דער פסוק באשרייבט דעם מעשה בקיצור, און דער ענין ווערט ברייטער אויסגעלייגט אין חז&quot;ל, וואו עס געפינען זיך פארשידענע פירושים איבער ראובן'ס אויפפירונג.&lt;ref&gt;[https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/5303873](https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/5303873)&lt;/ref&gt;

== אין אידישער מסורה ==
אין אידישע מפרשים ווערט בלהה באשריבן אלס א וויכטיגע טייל פון יעקב'ס משפחה. כאטש זי ווערט נישט גערעכנט צווישן די פיר מסורת'דיגע אמהות, 

== זעט אויך ==
* [[יעקב]]
* [[רחל]]
* [[זלפה]]
* [[דן]]
* [[נפתלי]]
* [[שבטי ישראל]]
{{יעקב'ס קינדער}}{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אבות און אמהות]]
[[קאטעגאריע:פערזאנען אין תנך]]
[[קאטעגאריע:ספר בראשית]]
[[קאטעגאריע:שנים עשר שבטים]]</text>
      <sha1>qkjef8qfp32zafi49fqeir3d3tufwbs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601334</id>
      <parentid>601333</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T20:57:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5398" sha1="gwm9snd1rtrt4jlppbarl6lt3jjlrbq" xml:space="preserve">{{אישיות}}

'''בלהה''' איז א תנכישע פערזענליכקייט, באקאנט אלס די שפחה פון [[רחל]] און שפעטער אלס איינע פון די ווייבער פון [[יעקב]]. זי איז געווען די מוטער פון [[דן]] און [[נפתלי]], וועלכע ווערן גערעכנט צווישן די [[שבטי ישראל|צוועלף שבטים]].&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/בלהה](https://he.wikipedia.org/wiki/בלהה)&lt;/ref&gt;

לויט דער דערציילונג אין [[ספר בראשית]] האט [[לבן]] געגעבן בלהה פאר רחל ביי איר חתונה מיט יעקב. ווען רחל האט לאנג נישט געהאט קינדער, האט זי געגעבן בלהה פאר יעקב, כדי זי זאל געבוירן קינדער אין איר נאמען.&lt;ref&gt;[https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/בלהה](https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/בלהה)&lt;/ref&gt;

== אין די תורה ==
בלהה ווערט צום ערשטן מאל דערמאנט ווען [[לבן]] גיט זי פאר [[רחל]] אלס שפחה ביי איר חתונה מיט [[יעקב]].&lt;ref&gt;[https://www.lib.cet.ac.il/pages/printitem.asp?item=9621](https://www.lib.cet.ac.il/pages/printitem.asp?item=9621)&lt;/ref&gt;

נאכדעם וואס [[רחל]] איז געווען עקרה, האט זי געזאגט צו יעקב אז בלהה זאל ווערן זיין ווייב, כדי זי זאל קענען אויפציען קינדער דורך איר. דער תורה דערציילט אז בלהה האט געבוירן צוויי זין, און רחל האט זיי געגעבן די נעמען [[דן]] און [[נפתלי]].&lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=1969](https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=1969)&lt;/ref&gt;

=== אין יעקב'ס שטוב ===
נאך דעם וואס בלהה איז געווארן יעקב'ס ווייב, האט זי פארנומען א באזונדערע פלאץ אין דער משפחה. כאטש זי ווערט אין אנהייב אנגערופן א שפחה, ווערט זי אין שפעטערדיגע פסוקים אויך באצייכנט אלס א פילגש פון יעקב.&lt;ref&gt;[https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/בלהה](https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/בלהה)&lt;/ref&gt;

אירע קינדער ווערן גערעכנט צווישן די צוועלף זין פון יעקב, און זייערע אייניקלעך האבן געשאפן [[שבט דן]] און [[שבט נפתלי]], צוויי פון די [[שבטי ישראל]].&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/בלהה](https://he.wikipedia.org/wiki/בלהה)&lt;/ref&gt;

=== מוטער פון דן און נפתלי ===
די צוויי זין פון בלהה זענען:

* [[דן]] – דער עלטסטער זון פון בלהה.
* [[נפתלי]] – איר צווייטער זון.

ביידע ווערן אויסגערעכנט צווישן די קינדער פון יעקב און האבן א וויכטיגע ארט אין דער געשיכטע פון עם ישראל.&lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=1969](https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=1969)&lt;/ref&gt;

== בלהה אין חז&quot;ל ==
אין חז&quot;ל און אנדערע מסורה קוועלער געפינען זיך פארשידענע דעות וועגן בלהה'ס אפשטאם. לויט עטליכע מדרשים איז זי געווען פון א חשוב'ער משפחה, און עס זענען פאראן מסורות אז זי איז געווען א טאכטער פון [[לבן]], הגם דער תנך דערמאנט דאס נישט.&lt;ref&gt;[https://tarbutil.cet.ac.il/lexicon/בלהה/](https://tarbutil.cet.ac.il/lexicon/בלהה/)&lt;/ref&gt;

חז&quot;ל באטאנען אויך אז בלהה און [[זלפה]] האבן במשך הזמן באקומען א מער חשוב'ן מעמד אין יעקב'ס שטוב, און זענען נישט באטראכט געווארן ווי פשוט'ע שפחות.&lt;ref&gt;[https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/5303873](https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/5303873)&lt;/ref&gt;

== דער מעשה מיט ראובן ==
אין [[ספר בראשית]] ווערט דערציילט אז [[ראובן]] האט זיך פארמישט אין בלהה'ס ענינים נאך דעם פטירה פון רחל. דער פסוק באשרייבט דעם מעשה בקיצור, און דער ענין ווערט ברייטער אויסגעלייגט אין חז&quot;ל, וואו עס געפינען זיך פארשידענע פירושים איבער ראובן'ס אויפפירונג.&lt;ref&gt;[https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/5303873](https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/5303873)&lt;/ref&gt;

== אין אידישער מסורה ==
אין אידישע מפרשים ווערט בלהה באשריבן אלס א וויכטיגע טייל פון יעקב'ס משפחה. כאטש זי ווערט נישט גערעכנט צווישן די פיר מסורת'דיגע אמהות, 

== זעט אויך ==
* [[יעקב]]
* [[רחל]]
* [[זלפה]]
* [[דן]]
* [[נפתלי]]
* [[שבטי ישראל]]
{{יעקב'ס קינדער}}{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אבות און אמהות]]
[[קאטעגאריע:פערזאנען אין תנך]]
[[קאטעגאריע:ספר בראשית]]
[[קאטעגאריע:שנים עשר שבטים]]</text>
      <sha1>gwm9snd1rtrt4jlppbarl6lt3jjlrbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>זלפה</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55008</id>
    <revision>
      <id>601337</id>
      <timestamp>2026-06-29T21:07:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט ''''זלפה''' איז א תנכישע פערזענליכקייט, באקאנט אלס די שפחה פון [[לאה]] און שפעטער אלס איינע פון די ווייבער פון [[יעקב]]. זי איז געווען די מוטער פון [[גד]] און [[אשר]], וועלכע ווערן גערעכנט צווישן די [[שבטי ישראל]].&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה](https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה)&lt;/ref&gt;  לו...'</comment>
      <origin>601337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5310" sha1="qbz4f8igauwd7pwi6v27g86qs34egae" xml:space="preserve">'''זלפה''' איז א תנכישע פערזענליכקייט, באקאנט אלס די שפחה פון [[לאה]] און שפעטער אלס איינע פון די ווייבער פון [[יעקב]]. זי איז געווען די מוטער פון [[גד]] און [[אשר]], וועלכע ווערן גערעכנט צווישן די [[שבטי ישראל]].&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה](https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה)&lt;/ref&gt;

לויט דער דערציילונג אין [[ספר בראשית]] האט [[לבן]] געגעבן זלפה פאר לאה ביי איר חתונה מיט יעקב. ווען לאה האט אויפגעהערט צו געבוירן קינדער פאר א צייט, האט זי געגעבן זלפה פאר יעקב, כדי ווייטער אויפצושטעלן איר משפחה דורך אירע קינדער.&lt;ref&gt;[https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/זלפה](https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/זלפה)&lt;/ref&gt;

== געשיכטע ==
זלפה ווערט צום ערשטן מאל דערמאנט ווען [[לבן]] גיט זי פאר [[לאה]] אלס שפחה ביי איר חתונה מיט [[יעקב]].&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה](https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה)&lt;/ref&gt;

נאך דעם וואס לאה האט פאר א צייט אויפגעהערט צו געבוירן קינדער, האט זי געגעבן זלפה פאר יעקב אלס ווייב. זלפה האט געבוירן צוויי זין, און לאה האט זיי געגעבן די נעמען [[גד]] און [[אשר]].&lt;ref&gt;[https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/זלפה](https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/זלפה)&lt;/ref&gt;

שפעטער ווערט זלפה אויך דערמאנט צווישן די מיטגלידער פון יעקב'ס שטוב אין דער געשיכטע פון [[יוסף]].&lt;ref&gt;[https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/זלפה](https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/זלפה)&lt;/ref&gt;

=== אין יעקב'ס שטוב ===
כאטש זלפה ווערט אין תנך אנגערופן די שפחה פון לאה, האט זי באקומען א באזונדערע ארט אין יעקב'ס משפחה. אין טייל פסוקים ווערט זי באטראכט צווישן די ווייבער פון יעקב, בשעת אירע קינדער ווערן פולשטענדיג איינגערעכנט צווישן די צוועלף זין פון יעקב.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה](https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה)&lt;/ref&gt;

אירע זין האבן שפעטער געשאפן [[שבט גד]] און [[שבט אשר]], צוויי פון די [[שבטי ישראל]].&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה](https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה)&lt;/ref&gt;

=== מוטער פון גד און אשר ===
די צוויי זין פון זלפה זענען:

* [[גד]] – דער עלטסטער זון פון זלפה.
* [[אשר]] – איר צווייטער זון.

ביידע ווערן גערעכנט צווישן די קינדער פון יעקב און האבן א באדייטנדיקע ארט אין דער געשיכטע פון עם ישראל.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה](https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה)&lt;/ref&gt;

== זלפה אין חז&quot;ל ==
אין חז&quot;ל און אנדערע מסורה קוועלער ווערן פארגעשטעלט פארשידענע דעות וועגן זלפה'ס אפשטאם. לויט עטליכע מדרשים איז זי נישט געווען א פשוט'ע שפחה, נאר פון א חשוב'ער יחוס, און עס זענען פאראן מסורות אז זי איז געווען א טאכטער פון [[לבן]], הגם דער תנך זאגט דאס נישט בפירוש.&lt;ref&gt;[https://tarbutil.cet.ac.il/lexicon/זלפה/](https://tarbutil.cet.ac.il/lexicon/זלפה/)&lt;/ref&gt;

חז&quot;ל באמערקן אויך אז זלפה און [[בלהה]] האבן מיט דער צייט באקומען א חשוב'ן מעמד אין יעקב'ס שטוב, כאטש זיי ווערן ווייטער אנגערופן שפחות.&lt;ref&gt;[https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/5303873](https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/5303873)&lt;/ref&gt;

== אין אידישער מסורה ==
אין דער מסורה ווערט זלפה נישט גערעכנט צווישן די פיר מסורת'דיגע אמהות — [[שרה]], [[רבקה]], [[רחל]] און [[לאה]].&lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=1969](https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=1969)&lt;/ref&gt;

אין טייל מדרשים ווערט זי אבער, צוזאמען מיט [[בלהה]], איינגערעכנט צווישן די &quot;זעקס אמהות&quot;, צוליב איר ראלע אין דער אויפשטעלונג פון די שבטים פון ישראל.&lt;ref&gt;[https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/5303873](https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/5303873)&lt;/ref&gt;

== זעט אויך ==
* [[יעקב]]
* [[לאה]]
* [[בלהה]]
* [[גד]]
* [[אשר]]
* [[שבטי ישראל]]
{{יעקב'ס קינדער}}


{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אבות און אמהות]]
[[קאטעגאריע:פערזאנען אין תנך]]
[[קאטעגאריע:ספר בראשית]]
[[קאטעגאריע:שנים עשר שבטים]]</text>
      <sha1>qbz4f8igauwd7pwi6v27g86qs34egae</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601338</id>
      <parentid>601337</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T21:08:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5328" sha1="amusyqh0ct3e91y2qt95z73fdg4dile" xml:space="preserve">{{אישיות}}

'''זלפה''' איז א תנכישע פערזענליכקייט, באקאנט אלס די שפחה פון [[לאה]] און שפעטער אלס איינע פון די ווייבער פון [[יעקב]]. זי איז געווען די מוטער פון [[גד]] און [[אשר]], וועלכע ווערן גערעכנט צווישן די [[שבטי ישראל]].&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה](https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה)&lt;/ref&gt;

לויט דער דערציילונג אין [[ספר בראשית]] האט [[לבן]] געגעבן זלפה פאר לאה ביי איר חתונה מיט יעקב. ווען לאה האט אויפגעהערט צו געבוירן קינדער פאר א צייט, האט זי געגעבן זלפה פאר יעקב, כדי ווייטער אויפצושטעלן איר משפחה דורך אירע קינדער.&lt;ref&gt;[https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/זלפה](https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/זלפה)&lt;/ref&gt;

== געשיכטע ==
זלפה ווערט צום ערשטן מאל דערמאנט ווען [[לבן]] גיט זי פאר [[לאה]] אלס שפחה ביי איר חתונה מיט [[יעקב]].&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה](https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה)&lt;/ref&gt;

נאך דעם וואס לאה האט פאר א צייט אויפגעהערט צו געבוירן קינדער, האט זי געגעבן זלפה פאר יעקב אלס ווייב. זלפה האט געבוירן צוויי זין, און לאה האט זיי געגעבן די נעמען [[גד]] און [[אשר]].&lt;ref&gt;[https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/זלפה](https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/זלפה)&lt;/ref&gt;

שפעטער ווערט זלפה אויך דערמאנט צווישן די מיטגלידער פון יעקב'ס שטוב אין דער געשיכטע פון [[יוסף]].&lt;ref&gt;[https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/זלפה](https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/זלפה)&lt;/ref&gt;

=== אין יעקב'ס שטוב ===
כאטש זלפה ווערט אין תנך אנגערופן די שפחה פון לאה, האט זי באקומען א באזונדערע ארט אין יעקב'ס משפחה. אין טייל פסוקים ווערט זי באטראכט צווישן די ווייבער פון יעקב, בשעת אירע קינדער ווערן פולשטענדיג איינגערעכנט צווישן די צוועלף זין פון יעקב.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה](https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה)&lt;/ref&gt;

אירע זין האבן שפעטער געשאפן [[שבט גד]] און [[שבט אשר]], צוויי פון די [[שבטי ישראל]].&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה](https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה)&lt;/ref&gt;

=== מוטער פון גד און אשר ===
די צוויי זין פון זלפה זענען:

* [[גד]] – דער עלטסטער זון פון זלפה.
* [[אשר]] – איר צווייטער זון.

ביידע ווערן גערעכנט צווישן די קינדער פון יעקב און האבן א באדייטנדיקע ארט אין דער געשיכטע פון עם ישראל.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה](https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה)&lt;/ref&gt;

== זלפה אין חז&quot;ל ==
אין חז&quot;ל און אנדערע מסורה קוועלער ווערן פארגעשטעלט פארשידענע דעות וועגן זלפה'ס אפשטאם. לויט עטליכע מדרשים איז זי נישט געווען א פשוט'ע שפחה, נאר פון א חשוב'ער יחוס, און עס זענען פאראן מסורות אז זי איז געווען א טאכטער פון [[לבן]], הגם דער תנך זאגט דאס נישט בפירוש.&lt;ref&gt;[https://tarbutil.cet.ac.il/lexicon/זלפה/](https://tarbutil.cet.ac.il/lexicon/זלפה/)&lt;/ref&gt;

חז&quot;ל באמערקן אויך אז זלפה און [[בלהה]] האבן מיט דער צייט באקומען א חשוב'ן מעמד אין יעקב'ס שטוב, כאטש זיי ווערן ווייטער אנגערופן שפחות.&lt;ref&gt;[https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/5303873](https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/5303873)&lt;/ref&gt;

== אין אידישער מסורה ==
אין דער מסורה ווערט זלפה נישט גערעכנט צווישן די פיר מסורת'דיגע אמהות — [[שרה]], [[רבקה]], [[רחל]] און [[לאה]].&lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=1969](https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=1969)&lt;/ref&gt;

אין טייל מדרשים ווערט זי אבער, צוזאמען מיט [[בלהה]], איינגערעכנט צווישן די &quot;זעקס אמהות&quot;, צוליב איר ראלע אין דער אויפשטעלונג פון די שבטים פון ישראל.&lt;ref&gt;[https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/5303873](https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/5303873)&lt;/ref&gt;

== זעט אויך ==
* [[יעקב]]
* [[לאה]]
* [[בלהה]]
* [[גד]]
* [[אשר]]
* [[שבטי ישראל]]
{{יעקב'ס קינדער}}


{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אבות און אמהות]]
[[קאטעגאריע:פערזאנען אין תנך]]
[[קאטעגאריע:ספר בראשית]]
[[קאטעגאריע:שנים עשר שבטים]]</text>
      <sha1>amusyqh0ct3e91y2qt95z73fdg4dile</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601339</id>
      <parentid>601338</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T21:09:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* זעט אויך */</comment>
      <origin>601339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5329" sha1="d47a0p2rri7jglzw3qyigq2q50ursiy" xml:space="preserve">{{אישיות}}

'''זלפה''' איז א תנכישע פערזענליכקייט, באקאנט אלס די שפחה פון [[לאה]] און שפעטער אלס איינע פון די ווייבער פון [[יעקב]]. זי איז געווען די מוטער פון [[גד]] און [[אשר]], וועלכע ווערן גערעכנט צווישן די [[שבטי ישראל]].&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה](https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה)&lt;/ref&gt;

לויט דער דערציילונג אין [[ספר בראשית]] האט [[לבן]] געגעבן זלפה פאר לאה ביי איר חתונה מיט יעקב. ווען לאה האט אויפגעהערט צו געבוירן קינדער פאר א צייט, האט זי געגעבן זלפה פאר יעקב, כדי ווייטער אויפצושטעלן איר משפחה דורך אירע קינדער.&lt;ref&gt;[https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/זלפה](https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/זלפה)&lt;/ref&gt;

== געשיכטע ==
זלפה ווערט צום ערשטן מאל דערמאנט ווען [[לבן]] גיט זי פאר [[לאה]] אלס שפחה ביי איר חתונה מיט [[יעקב]].&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה](https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה)&lt;/ref&gt;

נאך דעם וואס לאה האט פאר א צייט אויפגעהערט צו געבוירן קינדער, האט זי געגעבן זלפה פאר יעקב אלס ווייב. זלפה האט געבוירן צוויי זין, און לאה האט זיי געגעבן די נעמען [[גד]] און [[אשר]].&lt;ref&gt;[https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/זלפה](https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/זלפה)&lt;/ref&gt;

שפעטער ווערט זלפה אויך דערמאנט צווישן די מיטגלידער פון יעקב'ס שטוב אין דער געשיכטע פון [[יוסף]].&lt;ref&gt;[https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/זלפה](https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/זלפה)&lt;/ref&gt;

=== אין יעקב'ס שטוב ===
כאטש זלפה ווערט אין תנך אנגערופן די שפחה פון לאה, האט זי באקומען א באזונדערע ארט אין יעקב'ס משפחה. אין טייל פסוקים ווערט זי באטראכט צווישן די ווייבער פון יעקב, בשעת אירע קינדער ווערן פולשטענדיג איינגערעכנט צווישן די צוועלף זין פון יעקב.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה](https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה)&lt;/ref&gt;

אירע זין האבן שפעטער געשאפן [[שבט גד]] און [[שבט אשר]], צוויי פון די [[שבטי ישראל]].&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה](https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה)&lt;/ref&gt;

=== מוטער פון גד און אשר ===
די צוויי זין פון זלפה זענען:

* [[גד]] – דער עלטסטער זון פון זלפה.
* [[אשר]] – איר צווייטער זון.

ביידע ווערן גערעכנט צווישן די קינדער פון יעקב און האבן א באדייטנדיקע ארט אין דער געשיכטע פון עם ישראל.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה](https://he.wikipedia.org/wiki/זלפה)&lt;/ref&gt;

== זלפה אין חז&quot;ל ==
אין חז&quot;ל און אנדערע מסורה קוועלער ווערן פארגעשטעלט פארשידענע דעות וועגן זלפה'ס אפשטאם. לויט עטליכע מדרשים איז זי נישט געווען א פשוט'ע שפחה, נאר פון א חשוב'ער יחוס, און עס זענען פאראן מסורות אז זי איז געווען א טאכטער פון [[לבן]], הגם דער תנך זאגט דאס נישט בפירוש.&lt;ref&gt;[https://tarbutil.cet.ac.il/lexicon/זלפה/](https://tarbutil.cet.ac.il/lexicon/זלפה/)&lt;/ref&gt;

חז&quot;ל באמערקן אויך אז זלפה און [[בלהה]] האבן מיט דער צייט באקומען א חשוב'ן מעמד אין יעקב'ס שטוב, כאטש זיי ווערן ווייטער אנגערופן שפחות.&lt;ref&gt;[https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/5303873](https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/5303873)&lt;/ref&gt;

== אין אידישער מסורה ==
אין דער מסורה ווערט זלפה נישט גערעכנט צווישן די פיר מסורת'דיגע אמהות — [[שרה]], [[רבקה]], [[רחל]] און [[לאה]].&lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=1969](https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=1969)&lt;/ref&gt;

אין טייל מדרשים ווערט זי אבער, צוזאמען מיט [[בלהה]], איינגערעכנט צווישן די &quot;זעקס אמהות&quot;, צוליב איר ראלע אין דער אויפשטעלונג פון די שבטים פון ישראל.&lt;ref&gt;[https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/5303873](https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/5303873)&lt;/ref&gt;

== זעט אויך ==
* [[יעקב]]
* [[לאה]]
* [[בלהה]]
* [[גד]]
* [[אשר]]
* [[שבטי ישראל]]

{{יעקב'ס קינדער}}


{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אבות און אמהות]]
[[קאטעגאריע:פערזאנען אין תנך]]
[[קאטעגאריע:ספר בראשית]]
[[קאטעגאריע:שנים עשר שבטים]]</text>
      <sha1>d47a0p2rri7jglzw3qyigq2q50ursiy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>נפתלי כ&quot;ץ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55009</id>
    <revision>
      <id>601343</id>
      <timestamp>2026-06-29T21:45:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט ''''רבי נפתלי בן יצחק הכהן כץ''' ([[ה'ת&quot;ט]] – [[כ&quot;ד טבת]] [[ה'תע&quot;ט]] [[1648]] - [[15טן יאנואר]] [[1719]]), באקאנט אלס דער בעל &quot;'''סמיכת חכמים'''&quot;, איז געווען א אשכנזישער רב, אב בית דין, ראש ישיבה און מקובל פון סוף זיבעצנטן און אנהייב אכצנטן יארהונדערט. ער האט געדינט אלס רב אין עטליכ...'</comment>
      <origin>601343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6704" sha1="bciugxy5leujc3kpocxpm9xc9st0hri" xml:space="preserve">'''רבי נפתלי בן יצחק הכהן כץ''' ([[ה'ת&quot;ט]] – [[כ&quot;ד טבת]] [[ה'תע&quot;ט]] [[1648]] - [[15טן יאנואר]] [[1719]]), באקאנט אלס דער בעל &quot;'''סמיכת חכמים'''&quot;, איז געווען א אשכנזישער רב, אב בית דין, ראש ישיבה און מקובל פון סוף זיבעצנטן און אנהייב אכצנטן יארהונדערט. ער האט געדינט אלס רב אין עטליכע גרויסע אידישע קהילות, צווישן זיי [[פוזנא]], [[פראג]] און [[פראנקפורט אם מיין]], און איז באקאנט בעיקר צוליב זיין ספר &quot;סמיכת חכמים&quot;, נאך וועלכן ער ווערט אפט אנגערופן.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/נפתלי_בן_יצחק_הכהן](https://he.wikipedia.org/wiki/נפתלי_בן_יצחק_הכהן)&lt;/ref&gt;

== נאמען און טיטלען ==
זיין פולער נאמען איז געווען רבי נפתלי בן יצחק הכהן כץ. אין ספרים און רבנישע ליטעראטור ווערט ער אפט דערמאנט אלס רבי נפתלי הכהן כץ, אדער פשוט בעל סמיכת חכמים, נאכ'ן נאמען פון זיין בארימטן ספר.&lt;ref&gt;[https://www.nli.org.il/he/books/NNL_ALEPH990031531960205171/NLI](https://www.nli.org.il/he/books/NNL_ALEPH990031531960205171/NLI)&lt;/ref&gt;

== ביאגראפיע ==
רבי נפתלי כץ איז געבוירן געווארן אין יאר [[1648]] אין [[אוסטראה]], איינע פון די וויכטיגע תורה צענטערס אין מזרח אייראפע. ער האט שטאמט פון א רבנישער משפחה און האט שוין אין יוגנט זיך אויסגעצייכנט מיט זיין גרויסע ידיעות אין תלמוד און קבלה.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/נפתלי_בן_יצחק_הכהן](https://he.wikipedia.org/wiki/נפתלי_בן_יצחק_הכהן)&lt;/ref&gt;

ער איז נפטר געווארן דעם כ&quot;ד טבת ה'תע&quot;ט (1719).&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=mhcBYUygwso](https://www.youtube.com/watch?v=mhcBYUygwso)&lt;/ref&gt;

=== רבנות און ישיבה ===
במשך זיין לעבן האט רבי נפתלי געדינט אלס רב, אב בית דין און ראש ישיבה אין עטליכע פון די גרעסטע אידישע קהילות אין צענטראל און מזרח אייראפע.&lt;ref&gt;[https://sod1820.co.il/category/סרט/](https://sod1820.co.il/category/סרט/)&lt;/ref&gt;

זיינע רבנות שטעלעס האבן איינגעשלאסן:

* [[אוסטראה]]
* [[פוזנא]]
* [[פראג]]
* [[פראנקפורט אם מיין]]

אין יעדן פון די ערטער האט ער געפירט א ישיבה און זיך פארנומען מיט פסיקת הלכה און הנהגת הציבור.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=mhcBYUygwso](https://www.youtube.com/watch?v=mhcBYUygwso)&lt;/ref&gt;

=== תקופה אין פוזנא ===
רבי נפתלי כץ איז באזונדער פארבונדן מיט דער קהילה פון [[פוזנא]], וואו ער האט געדינט אלס רב און ראש ישיבה. זיין ישיבה האט געצויגן תלמידים פון פילע מקומות, און פוזנא איז אין יענע יארן געווען איינע פון די וויכטיגסטע תורה צענטערס אין פוילן.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=mhcBYUygwso](https://www.youtube.com/watch?v=mhcBYUygwso)&lt;/ref&gt;

צוליב זיין לאנגע פארבינדונג מיט דער שטאט ווערט ער אין פילע מקורות אנגערופן נפתלי כץ פון פוזנא.

=== תקופה אין פראנקפורט ===
שפעטער איז רבי נפתלי געווארן רב אין [[פראנקפורט אם מיין]], איינע פון די חשוב'סטע אידישע קהילות אין דייטשלאנד. זיין רבנות דארט איז געווען א באדייטנדיקער קאפיטל אין זיין לעבן, און נאך פארשידענע געשעענישן איז ער צוריקגעקערט קיין [[אוסטראה]], וואו ער האט פארברענגט די לעצטע יארן פון זיין לעבן.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/נפתלי_בן_יצחק_הכהן](https://he.wikipedia.org/wiki/נפתלי_בן_יצחק_הכהן)&lt;/ref&gt;

== ספרים ==
רבי נפתלי כץ האט מחבר געווען עטליכע ספרים אין הלכה, דרוש און קבלה. צווישן זיי:

* '''סמיכת חכמים''' – זיין באקאנטסטער ספר, נאך וועלכן ער ווערט אנגערופן.
* '''ברכת ה'''.
* '''פי ישרים'''.
* '''שער ההכנה'''.
* '''שער נפתלי'''.
* '''משק זרע''' אויף סדר זרעים.
* '''בית רחל''' – א סידור.&lt;ref&gt;[https://zadikim.com/places/רבי-נפתלי-כץ-בעל-הסמיכת-חכמים/](https://zadikim.com/places/רבי-נפתלי-כץ-בעל-הסמיכת-חכמים/)&lt;/ref&gt;

== קבלה ==
אין דער מסורה ווערט רבי נפתלי כץ באשריבן אלס א חשוב'ער מקובל. אין טייל שפעטערדיגע מקורות ווערן דערציילט פארשידענע מסורות וועגן זיין קבלה'דיגער טעטיקייט און זיין באנוץ פון קמיעות. די באריכטן ווערן בעיקר געפונען אין שפעטערדיגע טראדיציאנעלע קוועלער.&lt;ref&gt;[https://zadikim.com/places/רבי-נפתלי-כץ-בעל-הסמיכת-חכמים/](https://zadikim.com/places/רבי-נפתלי-כץ-בעל-הסמיכת-חכמים/)&lt;/ref&gt;

== ירושה ==
רבי נפתלי כץ ווערט גערעכנט צווישן די באקאנטע רבנים פון זיין תקופה. זיין טעטיקייט אין עטליכע גרויסע קהילות באלייכטעט די נאענטע פארבינדונגען צווישן די תורה צענטערס אין צענטראל און מזרח אייראפע אין יענע צייט. זיין נאמען איז געבליבן באקאנט בעיקר דורך זיין ספר **סמיכת חכמים**, וואס דינט ביז היינט אלס זיין הויפט באצייכענונג.&lt;ref&gt;[https://sod1820.co.il/category/סרט/](https://sod1820.co.il/category/סרט/)&lt;/ref&gt;

זעט אויך

* [[פוזנא]]
* [[פראג]]
* [[פראנקפורט אם מיין]]
* [[אוסטראה]]
* [[קבלה]]


{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:רבנים]]
[[קאטעגאריע:אחרונים]]
[[קאטעגאריע:מקובלים]]
[[קאטעגאריע:מחברי ספרים]]</text>
      <sha1>bciugxy5leujc3kpocxpm9xc9st0hri</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601344</id>
      <parentid>601343</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T21:46:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6722" sha1="011qnv8ukj544l1zid0r4yv6c0tub6q" xml:space="preserve">{{אישיות}}

'''רבי נפתלי בן יצחק הכהן כץ''' ([[ה'ת&quot;ט]] – [[כ&quot;ד טבת]] [[ה'תע&quot;ט]] [[1648]] - [[15טן יאנואר]] [[1719]]), באקאנט אלס דער בעל &quot;'''סמיכת חכמים'''&quot;, איז געווען א אשכנזישער רב, אב בית דין, ראש ישיבה און מקובל פון סוף זיבעצנטן און אנהייב אכצנטן יארהונדערט. ער האט געדינט אלס רב אין עטליכע גרויסע אידישע קהילות, צווישן זיי [[פוזנא]], [[פראג]] און [[פראנקפורט אם מיין]], און איז באקאנט בעיקר צוליב זיין ספר &quot;סמיכת חכמים&quot;, נאך וועלכן ער ווערט אפט אנגערופן.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/נפתלי_בן_יצחק_הכהן](https://he.wikipedia.org/wiki/נפתלי_בן_יצחק_הכהן)&lt;/ref&gt;

== נאמען און טיטלען ==
זיין פולער נאמען איז געווען רבי נפתלי בן יצחק הכהן כץ. אין ספרים און רבנישע ליטעראטור ווערט ער אפט דערמאנט אלס רבי נפתלי הכהן כץ, אדער פשוט בעל סמיכת חכמים, נאכ'ן נאמען פון זיין בארימטן ספר.&lt;ref&gt;[https://www.nli.org.il/he/books/NNL_ALEPH990031531960205171/NLI](https://www.nli.org.il/he/books/NNL_ALEPH990031531960205171/NLI)&lt;/ref&gt;

== ביאגראפיע ==
רבי נפתלי כץ איז געבוירן געווארן אין יאר [[1648]] אין [[אוסטראה]], איינע פון די וויכטיגע תורה צענטערס אין מזרח אייראפע. ער האט שטאמט פון א רבנישער משפחה און האט שוין אין יוגנט זיך אויסגעצייכנט מיט זיין גרויסע ידיעות אין תלמוד און קבלה.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/נפתלי_בן_יצחק_הכהן](https://he.wikipedia.org/wiki/נפתלי_בן_יצחק_הכהן)&lt;/ref&gt;

ער איז נפטר געווארן דעם כ&quot;ד טבת ה'תע&quot;ט (1719).&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=mhcBYUygwso](https://www.youtube.com/watch?v=mhcBYUygwso)&lt;/ref&gt;

=== רבנות און ישיבה ===
במשך זיין לעבן האט רבי נפתלי געדינט אלס רב, אב בית דין און ראש ישיבה אין עטליכע פון די גרעסטע אידישע קהילות אין צענטראל און מזרח אייראפע.&lt;ref&gt;[https://sod1820.co.il/category/סרט/](https://sod1820.co.il/category/סרט/)&lt;/ref&gt;

זיינע רבנות שטעלעס האבן איינגעשלאסן:

* [[אוסטראה]]
* [[פוזנא]]
* [[פראג]]
* [[פראנקפורט אם מיין]]

אין יעדן פון די ערטער האט ער געפירט א ישיבה און זיך פארנומען מיט פסיקת הלכה און הנהגת הציבור.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=mhcBYUygwso](https://www.youtube.com/watch?v=mhcBYUygwso)&lt;/ref&gt;

=== תקופה אין פוזנא ===
רבי נפתלי כץ איז באזונדער פארבונדן מיט דער קהילה פון [[פוזנא]], וואו ער האט געדינט אלס רב און ראש ישיבה. זיין ישיבה האט געצויגן תלמידים פון פילע מקומות, און פוזנא איז אין יענע יארן געווען איינע פון די וויכטיגסטע תורה צענטערס אין פוילן.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=mhcBYUygwso](https://www.youtube.com/watch?v=mhcBYUygwso)&lt;/ref&gt;

צוליב זיין לאנגע פארבינדונג מיט דער שטאט ווערט ער אין פילע מקורות אנגערופן נפתלי כץ פון פוזנא.

=== תקופה אין פראנקפורט ===
שפעטער איז רבי נפתלי געווארן רב אין [[פראנקפורט אם מיין]], איינע פון די חשוב'סטע אידישע קהילות אין דייטשלאנד. זיין רבנות דארט איז געווען א באדייטנדיקער קאפיטל אין זיין לעבן, און נאך פארשידענע געשעענישן איז ער צוריקגעקערט קיין [[אוסטראה]], וואו ער האט פארברענגט די לעצטע יארן פון זיין לעבן.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/נפתלי_בן_יצחק_הכהן](https://he.wikipedia.org/wiki/נפתלי_בן_יצחק_הכהן)&lt;/ref&gt;

== ספרים ==
רבי נפתלי כץ האט מחבר געווען עטליכע ספרים אין הלכה, דרוש און קבלה. צווישן זיי:

* '''סמיכת חכמים''' – זיין באקאנטסטער ספר, נאך וועלכן ער ווערט אנגערופן.
* '''ברכת ה'''.
* '''פי ישרים'''.
* '''שער ההכנה'''.
* '''שער נפתלי'''.
* '''משק זרע''' אויף סדר זרעים.
* '''בית רחל''' – א סידור.&lt;ref&gt;[https://zadikim.com/places/רבי-נפתלי-כץ-בעל-הסמיכת-חכמים/](https://zadikim.com/places/רבי-נפתלי-כץ-בעל-הסמיכת-חכמים/)&lt;/ref&gt;

== קבלה ==
אין דער מסורה ווערט רבי נפתלי כץ באשריבן אלס א חשוב'ער מקובל. אין טייל שפעטערדיגע מקורות ווערן דערציילט פארשידענע מסורות וועגן זיין קבלה'דיגער טעטיקייט און זיין באנוץ פון קמיעות. די באריכטן ווערן בעיקר געפונען אין שפעטערדיגע טראדיציאנעלע קוועלער.&lt;ref&gt;[https://zadikim.com/places/רבי-נפתלי-כץ-בעל-הסמיכת-חכמים/](https://zadikim.com/places/רבי-נפתלי-כץ-בעל-הסמיכת-חכמים/)&lt;/ref&gt;

== ירושה ==
רבי נפתלי כץ ווערט גערעכנט צווישן די באקאנטע רבנים פון זיין תקופה. זיין טעטיקייט אין עטליכע גרויסע קהילות באלייכטעט די נאענטע פארבינדונגען צווישן די תורה צענטערס אין צענטראל און מזרח אייראפע אין יענע צייט. זיין נאמען איז געבליבן באקאנט בעיקר דורך זיין ספר **סמיכת חכמים**, וואס דינט ביז היינט אלס זיין הויפט באצייכענונג.&lt;ref&gt;[https://sod1820.co.il/category/סרט/](https://sod1820.co.il/category/סרט/)&lt;/ref&gt;

זעט אויך

* [[פוזנא]]
* [[פראג]]
* [[פראנקפורט אם מיין]]
* [[אוסטראה]]
* [[קבלה]]


{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:רבנים]]
[[קאטעגאריע:אחרונים]]
[[קאטעגאריע:מקובלים]]
[[קאטעגאריע:מחברי ספרים]]</text>
      <sha1>011qnv8ukj544l1zid0r4yv6c0tub6q</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>