זידיטשוב

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="yi">
  <siteinfo>
    <sitename>װיקיפּעדיע</sitename>
    <dbname>yiwiki</dbname>
    <base>https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%94%D7%95%D7%99%D7%A4%D7%98_%D7%96%D7%99%D7%99%D7%98</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.9</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">מעדיע</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">באַזונדער</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">רעדן</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">באַניצער</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">באַניצער רעדן</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">װיקיפּעדיע</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">װיקיפּעדיע רעדן</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">טעקע</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">טעקע רעדן</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">מעדיעװיקי</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">מעדיעװיקי רעדן</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">מוסטער</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">מוסטער רעדן</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">הילף</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">הילף רעדן</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">קאַטעגאָריע</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">קאַטעגאָריע רעדן</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">פארטאל</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">פארטאל רעדן</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">יחידה</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">שיחת יחידה</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">אירוע</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">שיחת אירוע</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>זידיטשוב</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4820</id>
    <revision>
      <id>601448</id>
      <parentid>554977</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T22:10:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9341" sha1="85qcne7cndhk2xg8zm755j74o34ikzj" xml:space="preserve">{{פאראייניקן|זידיטשוב (הויף)}}{{באצירק}}

'''זידיטשויב''' איז א שטאט אין [[גאליציע]], הונדערט יאהר צוריק איז עס געווען א וועלטס [[חסידות]].

== אדמור&quot;י זידיטשויב ==
דער ערשטער רבי איז געווען הגה&quot;ק ר' '''צבי''' זי&quot;ע בעהמח&quot;ס '''עטרת צבי''', נלב&quot;ע י&quot;א תמוז תקצ&quot;א

דער הייליגער דברי חיים פון צאנז, איז געווען א תלמיד פון דעם עטרת צבי

צווייטער: דער ברודער הגה&quot;ק ר' '''[[ישכר בעריש אייכנשטיין|בעריש]]''' זי&quot;ע (אבי המהרי&quot;א), נלב&quot;ע סיון תקצ&quot;ב

דרוטער: דער ברודער הגה&quot;ק ר' '''משה מסאמבור''' זי&quot;ע (אבי ר' יודא צבי) בעהמח&quot;ס תפלה למשה, נלב&quot;ע תר&quot;א

פערדער: הגה&quot;ק ר' '''יודא צבי מראזלא''' זי&quot;ע חתן העטרת צבי, נלב&quot;ע תר&quot;ט

פיפטער: הגה&quot;ק ר' '''[[יצחק אייזיק אייכנשטיין|יצחק אייזיק מזידיטשוב]]''' זי&quot;ע בעהמח&quot;ס ליקוטי '''מהרי&quot;א''' (זייט הסתלקות העטרת צבי י&quot;א תמוז שנת תקצ&quot;א, ביז כ&quot;ז אלול תרט&quot;ו האט זיך קיינער נישט געזעצט אויפן בענקל פֿון דעם עטרת צבי, יענעם טאג האט זיך דער מהרי&quot;א געזעצט אופן בענקל, זאגנדיג אז מן השמים האט מען אים געזאגט מיט א סימן, יענעם טאג איז נסתלק געווארן אין צווייטן עק גאליציע דער שר שלום פון בעלזא.

פון יענעם טאג האט זיך אנגעהויבן א געפֿארעכץ קיין זידיטשוב, פֿון אלע מדינות, גאליציע, רומעניע, אונגארן.

דער הייליגער דברי חיים פון צאנז האט דעמאלט געזאגט: עס וועלן נאך פֿארן וועלגלעך קיין זידיטשוב, אזוי ווי עס פֿלעגן פֿארן וועגנער צום רבי'ן קיין לובלין.

דער ייטב לב, אויך דער קדושת יו&quot;ט זענען געפֿארן צום מהרי&quot;א

ט' סיון תרל&quot;ג איז נסתלק געווארן דער מהרי&quot;א

זיינע פֿינף קינדער זענען אלע געווען צדיקים קדושים
א) הגה&quot;ק ר' סענדער ליפא אבד&quot;ק זידיטשוב, - ב) הגה&quot;ק ר' אלי' מזידיטשוב, - ג) הגה&quot;ק ר' בעריש מדאלינא, - ד) , ה) הגה&quot;ק ר' מענדל מזידיטשוב.

זכותם יגן עלינו[[בילד:Ziditsuv.jpg|קליין|250px|אהלי העטרת צבי, והמהרי&quot;א זי&quot;ע]]
== עטלעכע סיפורי צדיקים ==

עס איז מקובל אן אלטער [[נגינה|ניגון]] ביי חסידים:

''אין זידיטשוב ברענט א פייער, קיינער קען עס נישט פֿארלעשן, יענקל יענקל טו דיר אן דעם גארטל, און לאמיר גיין צום רבי'ן קיין זידיטשוב, און לאמיר הערן דעם רבי'ן זאגן, הכל יודוך והכל ישבחוך.''

''לית אתר פנוי מיני', ער נעמט ארום אלע וועלטן, וכו' וכו' ''  

אין זידיטשוב, זענען געזיצן ביים הייליגן טיש, 70 ווײַסע בעקישעס.

א קאסאווער חסיד איז פֿארוואגלט געווארן קיין זידיטשוב, ער איז פֿארוואונדערט געווארן, זעענדיג די גדולי התלמידים מיט ווײַסע בעקישעס, וויסנדיג אז אין קאסוב, טוט נאר דער רבי אן א ווײַסע בעקישע, דער עטרת צבי האט מרגיש געווען זיין מחשבה, און גלייך געזאגט (מיטן זידיטשובער נוסח הידוע), קאסוב איז בבחינת מלכות, און ביי מלכות שטייט ובלעדו לא ירים איש את ידו ואת רגלו, ביי אונז איז בבחינת נבואה, און ביי דעם שטייט, ומי יתן כל עם ה' נביאים.


מ'פֿלעגט זאגן, דריי אלטע זאכן טויגן נישט, אן אלטער פערד, (ער דינט מער נישט), אן אלטער בעזעם (עס דינט מער נישט), אן אלטער זידיטשויבער חסיד (ווייל אלע גדולי התלמידים זענען געווארן רבי'ס, עס איז נישט געבליבן קיין לײַטישע חסידים)

דער הייליגער דברי חיים, האט גערופֿן דעם עטרת צבי : דער רבי, און זיין רבי'ן דעם ראפשיצער האט ער גערופֿן : דער רב.

דער [[מלבי&quot;ם]] (געב' תקס&quot;ט) שרייבט אין זיין ספר ארצות החיים, אז ער איז א תלמיד פֿון עטרת צבי מזידיטשוב.

== י&quot;א תמוז ==

י&quot;א תמוז, איז די יארצייט פֿון הייליגן עטרת צבי, דער הייליגער שינאווער רב בעל דברי יחזקאל זי&quot;ע האט געזאגט, ווער עס קען נישט פֿארן קיין מירון ל&quot;ג בעומר, זאל פֿארן י&quot;א תמוז קיין זידיטשוב, והרמז ע&quot;ז, '''ג'''דלו '''ל'''ה' את&quot;י, '''ג'''דלו '''ל'''ה' איז ר&quot;ת ל&quot;ג (בעומר), את&quot;י איז ר&quot;ת י&quot;א תמוז. 


== לאנגע פיאות ==

אין הקדמה פון ספר .. מהגה&quot;ק ר' ישראל יעקב ישורון רובין פון סוליצע, שטייט, ער איז געווען בן אחר בן, פון רבי [[אשר ישעיה רובין|אשר פון ראפשיץ]], זיין מאמע איז געווען א טאכטער פון  רבי מענדעלע מזידיטשוב, דער יונגסטער זון פֿון מהרי&quot;א - זיין מאמע האט מקבל געווען ביי איר טאטע אין שטוב, דעם זידיטשובער מנהג, נישט צו שערן די פיאות קיינמאל, - איינמאל אלס קינד פון פינף יאר, איז ער געווען מיט זיין זיידן ביים הייליגן שינאווער רב זי&quot;ע, האט דער שינאווער רב געפרעגט פארוואס ער האט אזוינע לאנגע פיאות, האט ער נישט געענטפערט. - אינדערהיים האט אים געכאפט א שינאווער חסיד אינמיטן גאס, און אפגעשניטן איין פיאה ביז אונטערן מויל, ער האט זיך ארויס געריסן און אנטלאפן, - ער איז כל ימיו געגאנגען מיט איין לאנגע פיאה, און איין קורצע פיאה, - וויבאלד ער האט עס נישט געשניטן, איז עס מער נישט געוואקסען, - אויף די בילדער זעהט מען, איין לאנגע פיאה, און איין קורצע פיאה.
 
 
== השתלשלות זידיטשוב אין היינטיגע צייטן ==
היינט איז נאך דא כמה קהילות וואס פֿירן זיך מנהגי זידיטשוב, אויך משפחות וואס שטאמען פון די קהילות חסידי זידיטשוב, איך האב באגעגנט פֿארשידענע משפחות אין פֿארשידענע קהילות, וואס האבן בירושה מנהגים פון זידיטשוב. 

:ובפרט '''[[טאהש]], [[ספינקא (הויף)|ספינקא]], [[קאסאן]], [[בורשטין]], [[קאמארנא]], [[קאלעוו (הויף)|קאלוב]]'''  זענען נשתלשל פון נכדי ותלמידי זידיטשוב, און מ'דאווענט מיט זידטשובער נוסח.

== ווידעראויפֿבלו פון זידיטשויווער הויף ==

נאך דער גרויזאמער מלחמה, איז זידיטשוב חסידות איבערגעפלאנצט געווארן אויף די אמעריקאנער באדן דורכ'ן אייניקל פונעם עטרת צבי, אדמו&quot;ר רבי [[נפתלי צבי לאבין]] וואס האט אויפגעשטעלט מוסדות התורה אין אמעריקע. דער צענטער פון זידיטשוב'ער חסידות געפינט זיך היינט צוטאגס אין [[וויליאמסבורג]], [[ברוקלין]]. אין ארץ ישראל, האט רבי אלטער כהנא פון זידיטשוב-ספינקא (נסתלק ח&quot;י שבט תשס&quot;ט) אויפגעבויט א זידיטשוב'ער בית המדרש.

כהיום איז מכהן ברבנות אין ירושלים הרב יעקב שלמה כהנא, אין בית שמש איז געווען א זידיטשוב'ער רבי, רבי יצחק אייזיק כהנא (רב קהל חסידים-אנשי ירושלים, זון פון רבי אלטער, נפטר ל' אדר א' תשעט ). אויך אין שטאט ביתר דינט אלס זידיטשוב'ער רבי זיין זין, רבי ברוך וואס האט שוין געהאט א ביהמ&quot;ד בחיי אביו.

  
[http://en.wikipedia.org/wiki/Naftali_Tzvi_Labin_of_ziditshov זעט א באשרייבוג אין ענגליש]
[[קאַטעגאָריע:גאליציאנער אדמורי&quot;ם]]
{{חסידישע הויפן|}}

[[en:Tzvi Hirsh of Zidichov]]</text>
      <sha1>85qcne7cndhk2xg8zm755j74o34ikzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>קאבול</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6397</id>
    <revision>
      <id>601441</id>
      <parentid>581059</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T21:19:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="625" sha1="nyk4avo5kdq4lvs7msd10u7a5f2sh61" xml:space="preserve">{{באצירק}}

'''קאבול''' איז די הויפטשטאָט פֿון [[אפגאניסטאן]].

אום 31סטן יולי 2022, נאך א לאנגן געיעג פון עטליכע יאר, האט די [[CIA|סי איי עי]] באוויזן אומצוברענגען [[איימאן אל-זאוואהירי]] דורך א מיסל דראן אטאקע, וואס זיי האבן געשאסן אויף א הויז וואו ער האט זיך אויפגעהאלטן אין קאבול.
{{אזיע-געא-שטומף}}

[[קאַטעגאָריע:אפגאניסטאן]]
[[קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אזיע]]</text>
      <sha1>nyk4avo5kdq4lvs7msd10u7a5f2sh61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>מארטין לוטער קינג</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14138</id>
    <revision>
      <id>601438</id>
      <parentid>495950</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T21:11:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2851" sha1="1at3zbwz8c46zmv1hscqq4hd83v45oq" xml:space="preserve">{{אישיות}}

'''מארטין לוטער קינג''' איז געווען א [[שווארצע]]ר [[גלח]] און בארימטער רעדנער וועלעכע האט געקעמפט פאר די רעכטען פון די שווארצע אין די כ' יארן ווען די שווארצע זענען נאך געווען גערעכנט אלץ [[צווייטע קלאס בירגער]].

די מערסטע איז ער באקאנט מיט זיין בארימטע [[דרשה]] אין [[וואשינגטאן]] '''איך האב א חלום'''! ווי ער האט ארויסגעברענגט אז ער האט א חלום אז [[ווייסע]], [[שווארצע]], [[אידן]], [[קריסטן]] און [[מוסילמענע]]ר לעבן צוזאמען. יענע דרשה האט געברענגט אסאך [[שטאלץ]] פאר די שווארצע באפעלקערונג.

ער האט זיך שטארק ארויסגעזאגט אז מ'זאל קעמפן פאר פרייהייט, אבער נישט מיט מעשי אלימות.

ער איז [[געשאסען]] געווארען דורך א ווייסע גוי שטייענדיג אויף א [[טעראסע]] אין [[מעמפיס]] [[טענעסי]], [[ווינטער]], [[תשכ&quot;ח]].

אין [[אמעריקע]] האט מען אנערקענט די אויפטיען פון קינג פאר די שווארצע באפעלקערונג דורך ערקלערן א [[נאציאנאלע חאגע]] אין די צייט פון זיין [[געבורטסטאג]] [[מארטין לוטער קינג דעי]].

== פריוואטער לעבן ==
ער איז געבוירן אלס '''מייקל קינג''', אבער זיין פאטער האט שפעטער געטוישט זיין נאמען אין עהרע פונעם דייטשן מארטין לוטער.

== זיינע דרשות ==
* [[אריבער וויעטנאם: א צייט צו ברעכן די שטילקייט]]
* [[גיבט אונז די רעכט צו שטימען]]
* [[ווי לאנג, נישט לאנג]]
* [[איך האב א חלום]]
* [[איך בין געווען אויפן שפיץ בארג]]
[[טעקע:MLK.jpg|left|thumb|250px|מארטין לוטער קינג]]

== ביבליאגראפיע ==
* [[שפרייזן צו פרייהייט: די מאנטאגאמערי געשיכטע]] (1958)
* [[די מאס פון א מענטש]] (1959)
* [[שטארקייט צו ליבן]] (1963)
* [[פארוואס מיר קענען נישט ווארטן]] (1964)

== וועבלינקען ==
* זיין בארימטע דרשה '''איך האב א חלום''' לייוו אויף יו־טוב http://www.youtube.com/watch?v=smEqnnklfYs
* זיין לעצטע דרשה איך בין געווען אויפן שפיץ בארג http://www.americanrhetoric.com/speeches/mlkivebeentothemountaintop.htm

[[קאַטעגאָריע:שווארצע]]
[[קאַטעגאָריע:גלחים]]</text>
      <sha1>1at3zbwz8c46zmv1hscqq4hd83v45oq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>יחיאל האפער</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15065</id>
    <revision>
      <id>601418</id>
      <parentid>552817</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T16:44:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1971" sha1="3ytgiekmphotczhn9f8msbwoxexaxle" xml:space="preserve">{{יתום}}{{אישיות}}

'''יחיאל האפֿער''' ([[ה'תרס&quot;ו]] (1906) [[ווארשע]], [[פוילן]] - [[ה'תשל&quot;ב]] (1972) [[יפו]], [[ישראל]]), א [[יידיש]]ער [[שרייבער]] און [[דיכטער]].

ער איז מחונך געווארן אין [[רעליגיע]]זע [[אינסטיטוציע]]ס, און אין יארן ארום האט ער ערהאלטן אויך אַן אלגעמיינע [[ערציהונג]]. ער האט געלערנט [[דאקטער]]יי אין [[ווארשע]], אבער אין פאקט האט ער זיך נישט באטאן מיט דאקטעריי. ער האט געארבעט אין א [[מעדיצינישן קליניק]] אויף [[גייסטלעכע קרענק]] און שפעטער איז ער געווארן איר דירעקטאר. 

בשעת דער [[צווייטער וועלט קריג]] איז ער אנטלאפן קיין [[סאוועטן פארבאנד]] און געווארן פארשיקט אין אן ארבעט-לאגער אין דעם ווייטן צפון ביז נאך דער מלחמה און האט זיך צוריק געקערט קיין פוילן. אין יאר [[ה'תש&quot;ח]] האט ער זיך באזעצט אין [[פראנקרייך]], [[פאריז]]. 

אין יאר [[ה'תשי&quot;א]], נאך דער [[צווייטער וועלט מלחמה]], איז ער ארויף קיין [[ארץ ישראל]] און האט זיך באזעצט אין [[יפו]].

== זיינע ווערק{{הערה|1=[http://www.leyvik.org.il/MembersYid.aspx?MemberID=42 צענטער פאר יידישער קולטור]}}==
* א הויף אויף מוראנאוו (ראמאן)
* אין ווייסער פארפאלנקייט (ראמאן)

==רעפערענצן==
{{רעפליסטע}}

{{גרונטסארטיר:האפער, יחיאל}}
[[קאַטעגאָריע:יידיש שפראך שרייבערס]]
[[קאטעגאריע:יידישע דיכטער]]
[[קאַטעגאָריע:יידן פון ווארשע]]</text>
      <sha1>3ytgiekmphotczhn9f8msbwoxexaxle</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>קאנסקאוואלע</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24397</id>
    <revision>
      <id>601443</id>
      <parentid>525586</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T21:30:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2180" sha1="4wm4gcko4uteykj6gw8qjfz91phhu21" xml:space="preserve">{{באצירק}}

'''קאנסקאוואלע''' ({{שפראך-pl| Końskowola}}) איז געווען א יידיש שטעטל אין [[קאנגרעס פוילן]]. היינט איז ער א דארף אין דרום-מזרח [[פוילן]], צווישן פילאווי און [[לובלין]], 9 ק&quot;מ פון [[קאריוו|קארעוו]]. אין 2004 איז זיין באפעלקערונג געווען 2188. די יידישע באפערלקערונג אין 1900 איז געווען 1453.די קאנסקאוואלער גמינע געפינט זיך אין דער לובלינער גובערניע.

== היסטאריע ==
דער דארף איז געגרינדעט אין דעם [[14טער י&quot;ה|14טן יארהונדערט]] מיטן נאמען וויטאָווסקע וואלע. פון 1795 איז ער געווען אונטער [[עסטרייך|עסטרייכער]] הערשאפט. אין 1809 איז ער געווארן א טייל פון דעם [[ווארשעווער הערצאגשאפט]], און אין 1815 א טייל פון קאנגרעס פוילן.

פון 1939 ביז 1943 האבן די דייטשן געפירט א צוואנג-ארבעטסלאגער אין קאנסקאוואלע.

אין מיי 1942 זענען אסאך יידן גענומען פון דער געטא צום [[סאביבאר פארטיליגונג לאגער]]. אין אקטאבער 1942 האבן די נאציס געפירט בערך 1000 יידן פון דער געטא, און האבן זיי געהרג'עט אין א וואלד, אנשים נשים וטף.

{{coord|51|24|N|22|03|E}}[[טעקע:POL gmina Końskowola COA.svg |ממוזער|שמאל|120px|קאנסקאוואלער שילד]]
== דרויסנדיקע פארבינדונגען ==
{{קאמאנסקאט|Konskowola ghetto|קאנסקאוואלער געטא}}
* [http://www.sobibor.info/transports.html טראנספארט ליסטע פון סאביבאר]
* [http://www.ushmm.org/uia-cgi/uia_query/photos?hr=null&amp;query=kw123812 מלחמה בילדער פון קאנסקאוואלע]

[[קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע]]
[[קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן]]</text>
      <sha1>4wm4gcko4uteykj6gw8qjfz91phhu21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אירלאנד (אינזל)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25150</id>
    <revision>
      <id>601440</id>
      <parentid>565303</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T21:18:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2655" sha1="fbz1n7rmem33tum3kqi14706mvpdskg" xml:space="preserve">{{באצירק}}

'''אירלאנד''' ({{שפראך-ga|Éire}}; [[אולסטער סקאטס]]: ''Airlann'') איז דער דריטער גרעסטער [[אינזל]] אין [[אייראפע]],&lt;ref&gt;[[גרויסבריטאניע]] איז דער גרעסטער און [[איסלאנד]] דער צווייטער.&lt;/ref&gt; און דער צוואנציגסטער גרעסטער אינזל אין דער וועלט.&lt;ref&gt;זעט [[רשימה פון אינזלען לויטן שטח]].&lt;/ref&gt; ער ליגט צפון-מערב פון [[קאנטינענטאלישע אייראפע|קאנטינענטאלישער אייראפע]] און איז ארומגענומען מיט הונדערטער אינזלען און [[וויספע]]ס. מזרח פון אירלאנד, אריבער דעם [[אירישער ים|אירישן ים]], איז דער אינזל [[גרויסבריטאניע]]. פאליטיש, די [[אירלאנד|רעפובליק פון אירלאנד]] (וואס הייסט אפיציעל ''אירלאנד'') באדעקט פינף זעקסטל פונעם אינזל; דאס איבעריגע אין צפון-מזרח איז [[צפון אירלאנד]], א טייל פונעם [[פאראייניגטן קעניגרייך]]. 

== לעבן און געוויקסן ==
די ערד אינעם אינדזל איז זייער רייך און פרוכטיק, עס איז באדעקט מיט גראז און גרינע פלאנצן. עס איז ניטא דארט א סך וועלדער נאר בעיקר פאשע פעלדער וואס פארנעמען דעם רוב פון דעם אינדזלס שטח. דאס אירישע פאלק האבן זיך פארלאזט אין פארלויף פון לאנגע יארן אויף קולטורן (איינוואקסן) [[קארטאפל]] ווי זייער א לעבנסמיטל; א שוועמל וואס האט אמאל פארניכטעט דעם קארטאפל שניט האט צוגעברענגט צו דעם גרעסטן הונגער אין אירלאנד. נאך א פארשפרייטע געוויקס דארט איז די [[גערשט]]. עס איז וויכטיק צו אויפמערקן דעם אבסענטעיזם פון [[שלאנג|שלענג]] אינעם אינדזל. די אירישע טראדיציע דערציילט אז די שלענג זיינען אוועק געטריבן געווארן פונעם אינדזל דורך דעם הייליקן [[פאטריק]].

== הערות ==
&lt;references /&gt;[[טעקע:Ireland from space edit.jpg|left|thumb|250px|אירלאנד פאטאגראפיע פונעם רוים]]
[[קאַטעגאָריע:בריטישע אינזלען]]
[[קאַטעגאָריע:מערב אייראפע]]</text>
      <sha1>fbz1n7rmem33tum3kqi14706mvpdskg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ברוך האלבערשטאם</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28623</id>
    <revision>
      <id>601419</id>
      <parentid>599043</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T16:46:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5392" sha1="jlfay406i806sllqu8nkvsn3do4vh5k" xml:space="preserve">{{אישיות}}{{אנדערע באדייטן|דאס=דעם גארליצער רב,  א זון פון דברי חיים}}
'''רבי ברוך האלבערשטאם זצ&quot;ל''' ([[ה'תקפ&quot;ט]] – [[א' אדר]] [[ה'תרס&quot;ו]]), דער גארליצער רב, דער פינפטער זון פון &quot;דברי חיים&quot;.[[טעקע:תמונת_רבינו_ר'_ברוך_הלברשטאם_מגארליץ.jpg|קליין|טעקסט=ב|ברוך הלברשטאם]]
==אפשטאם==

'''רבי ברוך'ל''' איז געבוירן אין יאר [[ה'תקפ&quot;ט]] אין דער שטאט [[רודניק]], [[גאליציע]],&lt;ref&gt;''רבינו הקדוש מצאנז'' חלק ב' עמוד של&quot;ב&lt;/ref&gt; צו זיין פאטער הרב '''[[חיים האלבערשטאם]]''', דער צאנזער רב. און צו זיין מוטער מרת '''רחל פייגא''' די טאכטער פון הרב '''[[ברוך תאומים-פרענקל]]''', דער ברוך טעם.

==רבנות==

נאך אלס יונגערמאן אין יאר [[ה'תרט&quot;ז]] איז שוין '''רבי ברוך'ל''' געווען רב אין [[גארליץ]], ווען די שטאט הענדלער'ס האבן זיך באקלאגט אז זיי דארפן א רב מיט ערפארונג, האט '''רבי ברוך'לס''' פאטער אים געהייסען אנטרעטן דאס רבנות פאר הרב [[שמואל טייטלבוים (גארליץ)|שמואל טייטלבוים]]. אומגעפער אין יאר [[ה'תר&quot;ך]] איז '''רבי ברוך'ל''' אויפגענומן געווארן רב אין [[רודניק]], ער איז געווען דארט רב דרייסיג יאר ביז [[ה'תר&quot;ן]], ווען ער איז צוריק געקומען קיין גארליץ.
   
==הסתלקות==

'''רבי ברוך'ל''' איז נפטר געווארן [[א' אדר|ב' דר&quot;ח אדר]] [[ה'תרס&quot;ו]], און עלטער פון זעקס און זיבעציג יאהר.

==פאמיליע==

ווינטער [[ה'תר&quot;ט]] האט '''רבי ברוך'ל''' געהייראט מרת '''פעסיל''' א טאכטער פון סיגעטער רב, הרב [[יקותיאל יהודה טייטלבוים]], דער ייטב לב. זייערע קינדער.

* הרב '''[[משה האלבערשטאם (בארדיוב)|משה האלבערשטאם]]''' ([[ה'תר&quot;ט]] &lt;small&gt;(אומגעפער)&lt;/small&gt; - [[כ' תשרי]] [[ה'תרס&quot;ד]]),, רב אין [[בארדיוב]] &lt;small&gt;([[בארטפעלד]])&lt;/small&gt;. 

* הרב '''[[צבי הירש האלבערשטאם]]''' ([[ה'תר&quot;י]] - [[ט&quot;ו אב|ט&quot;ו מנחם אב]] [[ה'תרע&quot;ח]]), רב אין [[רודניק]]. 

* הרב '''[[שלום האלבערשטאם]]''' ([[ה'תרט&quot;ו]] - [[ה'תש&quot;ב]]), רב אין [[ניסקא]].

* הרב '''[[אלישע האלבערשטאם]]''' ([[ה'תר&quot;ך]] - [[י&quot;ט תשרי]] [[ה'תש&quot;א]]), רב אין [[גארליץ]].

* הרב '''[[סיני האלבערשטאם]]''' ([[ה'תר&quot;ל]] - [[כ&quot;ו תמוז]] [[ה'תש&quot;א]]), רב אין [[זשמיגראד]].

* מרת '''חנה''', ([[ה'תרי&quot;ג]] &lt;small&gt;(אומגעפער)&lt;/small&gt; , - [[כ&quot;ט טבת]] [[ה'תרצ&quot;ב]]). זי האט געהייראט הרב '''[[משה יהודה ליב שפירא]]''' ([[ה'תרי&quot;ג]] - [[ב' חשוון]] [[ה'תרע&quot;ז]]), רב אין [[בייאטש]], [[סאסוב]], און [[סטריזשעוו]].
 
* מרת '''יוכבד רבקה''', זי האט געהייראט הרב '''[[אריה לייביש טייטלבוים (קרעשוב)|אריה לייביש טייטלבוים]]''' ([[ה'ת&quot;ר]] - [[י&quot;ז אלול]] [[ה'תרפ&quot;ג]]), רב אין [[קרעשוב]] און [[רודניק]].
 
* מרת '''רייזל''' ( - [[ה'תרצ&quot;ו]]), זי האט געהייראט '''בזיווג ראשון''' אין יאר [[ה'תרל&quot;ח]] אין [[רודניק]], מיט הרב '''משה אייכנשטיין''', א זון פון הרב [[סענדיר ליפא אייכנשטיין]] רב אין [[זידיטשוב]]. '''בזיווג שני''' האט זי געהייראט הרב [[פנחס חודרוב]], רב אין [[זעביא]], א זון פון [[יהושע אלעזר חודרוב]], אן איידעם פון הרב חיים האגער פון [[קאסאוו]]. רבי פנחס איז נפטר געווארן [[כ&quot;ח שבט]], און ליגט אין גארליץ. '''בזיווג שלישי''' האט זי געהייראט הרב [[יהודה אריה לייב אלטער]] דער ''שפת אמת''.

==זיינע ספרים==

* דברי ברוך - ברוך שאמר, תורות און סיפורים צוזאמען געקליבן דורך רבי ליפא זילברמאן, [[ה'תשנ&quot;ט]]

==זעט אויך==

[[גארליץ (הויף)]]
==רעפערענצן==

* ''י&quot;ג אורות'' - סיפורים דערציילט דורך רבי [[יעקב לייזער|יענקלי לייזער]] דער [[פשעווארסק]]ער רבי - ארויס געגעבן דורך זיין אייניקל הרב יוסף נפתלי וואגשאהל, ה'תשנ&quot;ד
* ''דברי ברוך - ברוך שאמר'', הרב ליפא זילברמאן, ה'תשנ&quot;ט
* ''אנציקלופדיה לחכמי גליציה'', מאיר וונדר

&lt;references/&gt;

[[קאַטעגאָריע:גארליץ]]
[[קאַטעגאָריע:גאליציאנער רבנים|האלבערשטאם, ברוך]]
[[קאַטעגאָריע:גאליציאנער אדמורי&quot;ם|האלבערשטאם, ברוך]]</text>
      <sha1>jlfay406i806sllqu8nkvsn3do4vh5k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>יצחק פון ראדוויל</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30901</id>
    <revision>
      <id>601442</id>
      <parentid>601312</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T21:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3554" sha1="b933rkou24slmyo3uix5kk0q3eb3xmb" xml:space="preserve">{{רב}}

'''רבי יצחק פון ראדוויל זצ&quot;ל''' ([[ה'תקי&quot;א]] - [[י&quot;א אייר]] [[ה'תקצ&quot;ה]]), דער צווייטער זון פון זלאטשאווער מגיד.

== אפשטאם ==

'''רבי איציקל''' איז געבוירן אין יאר [[ה'תקי&quot;א]] צו זיין פאטער רבי '''[[יחיאל מיכל פון זלאטשאוו]]''', א זון פון רבי [[יצחק פון דראהאביטש]], א זון פון רבי יוסף ספראוועדליווער, רב אין [[פיסטין]], א זון פון רבי משה, רב אין [[זאווריש]], און צו זיין מוטער מרת '''מרים''', אן אייניקל פון רבי [[מאיר פאפריש]].

== רבנות ==

'''רבי איציקל''' איז געווען באוואוסט פאר זיין צדקות און גרויסקייט אין לערנען, '''רבי איציקל''' שרייבט אין זיין ספר [[אור יצחק]], אז זיין פאטער האט אויף אים געזאגט אז ''ער איז געגליכן צום חומש שמות, דיין לעבען וועט שטענדיג זיין פארנימען מיט אויסוואנדערונגן פון ארט צו ארט, און זיין געפלאגט פון קריגערייען, אבער די תורה וועט זיין אין דיר וויבאלד דער תורה איז געגעבן געווארן אין דעם ספר''.

'''רבי איציקל''' איז ערשט געווען רב אין [[ראדוויל]], שפעטער איז ער אויפגענומען געווארן אויף זיין צווייטן שווער'ס ארט אין [[נאדווארנא]], נאך א קורצע צייט האט זיך דארט צופלאקערט א פייער צווישן '''רבי איציקל'ס''' חסידים און צווישען די קאסאווער חסידים איבער די [[שוחט|שוחטים]] פון שטאט, און '''רבי איציקל''' איז צוריק געפארן קיין ראדוויל.

א צייט שפעטער האט דער [[יעקב יצחק הורוויץ|חוזה פון לובלין]] ערלעדיגט מען זאל אויפנעמען '''רבי איציקל''' רב [[אפאטשנא]], אויך איז '''רבי איציקל''' געווען א צייט רב אין [[רימאנאוו]], [[באטאשאן]], [[פאלטישאן]], און אין [[יאס]].

== הסתלקות ==
 
'''רבי איציקל''' איז נפטר געווארן [[י&quot;א אייר]] [[ה'תקצ&quot;ה]]. 

==זיין פאמיליע==

'''רבי איציק'ל''' האט געהייראט בזיווג ראשון א טאכטער פון הרב '''משה שהם''' פון [[דאלינא]].זייערע קינדער:

* הרב '''[[דן מיכלאוויטש|דן פון ראדוויל]]''' ( - [[כ&quot;ה ניסן]] [[ה'תקצ&quot;ח]]), ממלא מקום פון פאטער אין ראדוויל.
* רחל, די ווייב פון הרב '''ישעיהו מושקאט''', רב אין [[פראגא]], דער &quot;ראשי בשמים&quot;.

בזיווג שני האט '''רבי איציקל''' געהייראט א טאכטער פון הרב '''צבי הירש פון נאדווארנא''' פארפאסער פון ספר &quot;צמח ד לצבי&quot;. זייערע קינדער&quot; 

* די ווייב פון הרב '''צבי רבי ישעי'ס''', פון [[האליטש]].

== זיינע ספרים ==

* אור יצחק

==זעט אויך==

* [[זלאטשאוו (הויף)]]

==רעפערענצען==

&lt;references/&gt;

[[קאַטעגאָריע:אדמורי&quot;ם]]
[[קאַטעגאָריע:זלאטשאוו]]</text>
      <sha1>b933rkou24slmyo3uix5kk0q3eb3xmb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>רבי שמעון שזורי</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32865</id>
    <revision>
      <id>601450</id>
      <parentid>577664</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T22:12:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2285" sha1="lk6dldhk1a3m4j297bt4m5bq73oo9h2" xml:space="preserve">{{אישיות}}

'''רבי שמעון שזורי''', איז געווען א [[תנא]], וואס ווערט דערמאנט אכט  מאל אין [[משניות]].

== זיין צייט ==

'''רבי שמעון שזורי''' איז געווען פון פינפטן [[דור]] [[תנאים]], און פון צענטן דור נאך די [[אנשי כנסת הגדולה]]. &lt;ref&gt;רמב&quot;ם הקדמה אויף משניות סדר זרעים פ&quot;ד&lt;/ref&gt;

== אין משניות ==
 
* [[מסכת דמאי]] - פרק ד' [[משנה]] א', {{דיק|'''רבי שמעון שזורי''' אומר, אף בחול שואלו ואוכל על פיו|}} 
* [[מסכת שביעית]] - פרק ב' משנה ח', {{דיק|'''רבי שמעון שזורי''' אומר, פול המצרי שזרעו לזרע בתחלה, כיוצא בהן|}}
* [[מסכת גיטין]] - פרק ו משנה ה', {{דיק|בראשונה היו אומרים, היוצא בקולר ואמר כתבו גט לאשתי, וכו', '''רבי שמעון שזורי''' אומר, אף המסכן|}}
* [[מסכת חולין]] - פרק ד' משנה ה', {{דיק|'''רבי שמעון שזורי''' אומר, אפלו בן שמונה שנים וחורש בשדה, שחיטת אמו מטהרתו|}}
* [[מסכת כריתות]] - פרק ד' משנה ג',  {{דיק|'''רבי שמעון שזורי''' ורבי שמעון אומרים, לא נחלקו על דבר שהוא משום שם אחד שהוא חייב, וכו'|}}
* [[מסכת כלים]] - פרק י&quot;ח משנה א', {{דיק|'''רבי שמעון שזורי''' אומר, אם היו הרגלים גבוהות טפח, אין ביניהם נמדד, ואם לאו, ביניהן נמדד|}}
* [[מסכת טבול יום]] - פרק ד' משנה ה' {{דיק|בראשונה היו אומרים, היוצא בקולר ואמר כתבו גט לאשתי, וכו', '''רבי שמעון שזורי''' אומר, אף המסכן|}}
* [[מסכת טהרות]] - פרק ג' משנה ב', {{דיק|רבי מאיר אומר, השמן תחלה לעולם, וחכמים אומרים, אף הדבש, רבי שמעון שזורי אומר, אף היין|}}

== זעט אויך == 
[[רשימה:תנאים]]

== רעפרענצען ==
{{רעפליסטע}}


{{תנאים}}


[[קאטעגאריע:תנאים]]</text>
      <sha1>lk6dldhk1a3m4j297bt4m5bq73oo9h2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אויק פארק (אילינויס)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33202</id>
    <revision>
      <id>601439</id>
      <parentid>463941</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T21:15:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="501" sha1="27593tbsa4moh0go7ptw1b8cb85ygb5" xml:space="preserve">{{באצירק}}

'''אויק פאַרק''' ([[ענגליש]]:''Oak Park'') איז אַ פאָרשטאָט פון [[שיקאגא]]. זי האט א באפֿעלקערונג פון 50,824 (2003). [[ערנעסט העמינגוויי]] איז געבוירן אין אויק פארק. 


== וועבלינק== 

*[http://www.oak-park.us/ אפיציעלע וועב-זייט]


[[קאַטעגאָריע:שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע]]


{{געא-שטומף}}</text>
      <sha1>27593tbsa4moh0go7ptw1b8cb85ygb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>יהודה</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34231</id>
    <revision>
      <id>601414</id>
      <parentid>600801</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T15:54:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8122" sha1="nbolo2se9htxfnwivy1om0ixvik729z" xml:space="preserve">{{אישיות}}[[בילד:Emile Jean Horace Vernet 001.jpg|קליין| יהודה און תמר (ציור)]]
{{אינפאבאקס שבט
| נאמען = שבט יהודה
| עברי = יהודה
| גרינדער = יהודה בן יעקב
| פאטער = יעקב אבינו
| מאמע = לאה
| טייל פון = שנים עשר שבטים
| סימבאל = לייב
| בארימטע אפשטאמיגע = פרץ
}}

'''שבט יהודה''' איז איינער פון די שנים עשר שבטים פון כלל ישראל, און ווערט אנגערופן נאך יהודה, דער פערטער זון פון יעקב אבינו און לאה. אין תורה ווערט יהודה פארגעשטעלט אלס איינער פון די הויפט פערזאנען צווישן די ברידער, און זיין כאראקטער אנטוויקלט זיך דורכאויס די מעשיות פון ספר בראשית פון א ברודער וואס נעמט אן אחריות פאר די משפחה ביז א פירער וואס איז גרייט זיך אליין מקריב צו זיין פאר א צווייטן. זיינע מעשים, זיינע אפשטאמיגע און די ברכות וואס ער באקומט פון יעקב אבינו האבן א באזונדערע באדייט אין אידישער טראדיציע, און ווערן באטראכט אלס די יסוד פאר דער שפעטערדיגער מלוכה פון בית דוד.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;


יהודה איז געבוירן [[ט&quot;ו סיון]].
== אין ספר בראשית ==

יהודה ווערט צום ערשטן מאל דערמאנט אין ספר בראשית אלס דער פערטער זון פון יעקב אבינו און לאה. ער איז געווען איינער פון די צוועלף ברידער וואס זענען געווארן די אבות פון די שבטים פון כלל ישראל.

אין דער מעשה פון יוסף און זיינע ברידער נעמט יהודה אן א וויכטיגע ראלע. ווען די ברידער האבן געוואלט הרג'ענען יוסף, האט יהודה פארגעשלאגן אז מען זאל אים נישט אומברענגען, נאר פארקויפן אלס עבד. דער פארשלאג האט אפגעהאלטן די ברידער פון אויספירן דעם מארד, און יוסף איז שפעטער פארקויפט געווארן קיין מצרים.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

שפעטער, ווען דער הונגער האט געצווינגען די בני יעקב צוריקצוגיין קיין מצרים, און דער משנה למלך האט פארלאנגט אז בנימין זאל אראפקומען, איז יהודה געווען דער וואס האט זיך אונטערגענומען די פולע אחריות פאר בנימין. ער האט זיך פארבינדן פאר זיין פאטער אז ער וועט צוריקברענגען בנימין, און אויב נישט וועט די אחריות ליגן אויף אים. דער שריט ווערט באטראכט אלס א וויכטיגע ווענדפונקט אין זיין כאראקטער, ווייל ער ווייזט אחריות, פירערשאפט און מסירת נפש פאר דער גאנצער משפחה.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

ווען יוסף האט שפעטער געוואלט האלטן בנימין אין מצרים, איז יהודה געווען דער וואס איז ארויסגעטרעטן פאר אים מיט א לאנגע בקשה. ער האט זיך אנגעבאטן אליין צו בלייבן אלס עבד אנשטאט בנימין, כדי נישט צו ברענגען צער פאר זיין פאטער. דער מעשה ווערט באשריבן אלס איינע פון די וויכטיגסטע אויסדרוקן פון אחריות און ברודערשאפט אין ספר בראשית.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

== יהודה און תמר ==

א באזונדערע אפטיילונג אין ספר בראשית באשרייבט די געשיכטע פון יהודה און תמר. די מעשה פארנעמט א וויכטיגן ארט אין דער תורה, ווייל זי לייגט דעם יסוד פאר איינע פון די הויפט משפחות וואס שטאמען פון יהודה.

פון דער פארבינדונג צווישן יהודה און תמר איז געבוירן געווארן פרץ, וועלכער ווערט גערעכנט אלס איינער פון די וויכטיגסטע אפשטאמיגע פון יהודה. דורך פרץ גייט ווייטער די משפחה שושלת וואס שפילט א צענטראלע ראלע אין דער אידישער טראדיציע און אין דער שפעטערדיגער מלוכה פון בית דוד.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

== ברכת יעקב ==

פאר זיין פטירה האט יעקב אבינו געבענטשט זיינע קינדער, און די ברכה פאר יהודה ווערט באשריבן אין ספר בראשית פרק מט. אין דער ברכה ווערט יהודה דערהויבן איבער זיינע ברידער, און עס ווערן גענוצט לשונות וואס דרוקן אויס הערשאפט, פירערשאפט און מלוכה.

א וויכטיגער סימבאל אין דער ברכה איז דער לייב. יהודה ווערט פארגליכן צו א לייב, א סימבאל פון קראפט, מוט און מלכות. אין דער אידישער טראדיציע איז די ברכה אפט אויסגעלייגט געווארן אלס א נבואה אויף דער צוקונפטיגער מלוכה וואס וועט ארויסקומען פון שבט יהודה.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

די לשונות פון דער ברכה זענען געווארן א יסוד פאר דער פארשטאנד אז שבט יהודה וועט שפילן די הויפט ראלע אין דער הנהגה פון כלל ישראל, און אז פון דעם שבט וועלן ארויסקומען די מלכים פון ישראל.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

== ירושה ==

שבט יהודה האט פארנומען א באזונדער ארט צווישן די שבטים פון ישראל. שוין אין די ערשטע דערציילונגען פון ספר בראשית ווערט יהודה באשריבן אלס איינער וואס וואקסט אין אחריות און פירערשאפט, און זיינע מעשים ווערן דער יסוד פאר זיין הויכן פלאץ צווישן זיינע ברידער.

די אפשטאם פון פרץ, דער זון פון יהודה, האט באקומען א באזונדערע חשיבות אין אידישער טראדיציע, און די ברכת יעקב מיט אירע אויסדרוקן פון מלוכה און דעם סימבאל פון לייב האבן איבער די דורות באקומען א צענטראלע באדייט אין דער פארשטאנד פון שבט יהודה און זיין היסטארישע ראלע.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

{{יעקב'ס קינדער}}

== קוואלן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:שבטים]]
[[קאטעגאריע:ספר בראשית]]
[[קאטעגאריע:אידישע היסטאריע]]
[[קאטעגאריע:תנך]]


[[קאטעגאריע:קינדער פון יעקב]]</text>
      <sha1>nbolo2se9htxfnwivy1om0ixvik729z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ראדני קינג</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34258</id>
    <revision>
      <id>601436</id>
      <parentid>572242</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T19:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1684" sha1="4tv44zppe711s1kxm85wezxjbgl38fz" xml:space="preserve">{{יתום}}{{אישיות}}

'''ראדני קינג''' (2טן אפריל 1965 - 17טן יוני 2012) איז א שווארצער מאן פון [[לאס אנזשעלעס]], [[קאליפארניע]], וואס איז אין יאר 1992 מיס צעשלאגן און צימזיק'ט געווארן דורך א גרופע כעס'יגע פאליציאנטן, נאך א הויכער גיך אויטא געיעג וואס האט געגרייכט צו 115 מפ&quot;ש, 

די פאליציאנטן וואס האבן אנגעגריפן קינג'ן זענען אלע געשטעלט געווארן פאר א געריכטליכער פראצעס, 

אלע פאליציאנטן זענען גענצליך פרייגעשפראכן געווארן דורך א לאס אנזשעלעס זשורי, 

די באפרייאונג האט ארויפגעברענגט דאס בייזבלוט פון די שווארצער המון, און עס האט אויסגעבראכן די טרויעריגע בארימטע [[1992 לאס אנדזשעלעס ראיאטן|לאס אנזשעלעס ראיאטן]] ווען א צעיושעטער המון שחורים האבן זיך ארויסגעלאזט אויף די גאסן פלינדעווען און ראבעווען פאר פיר טעג אין א צי. 

בעת די ראיאטן איז ראדני געווען חרוב ונחרב, ער האט לעולם נישט געזוכט זאל ארויסקומען געוואלדאטן, און ער האט זיך אויס געדריקט די היסטארישע באקאנטע פראזע: 

פארוואס זאלן מיר זיך נישט קענען אויסקומען?

[[קאַטעגאָריע:אמעריקאנער|קינג, ראדני]]</text>
      <sha1>4tv44zppe711s1kxm85wezxjbgl38fz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>פלארידאנער חורבן מוזיי</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35592</id>
    <revision>
      <id>601446</id>
      <parentid>566623</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T22:06:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="469" sha1="khxcuc1qij5fmld13u58h6thnof9x6e" xml:space="preserve">{{מוזיאון}}

דער '''פלארידאנער חורבן מוזיי''' (ענגליש: ''Florida Holocaust Museum'') איז א מוזיי אין [[סיינט פעטערבורג]] ,[[פלארידע]]. עס איז געגרינדעט אין יאר [[1992]]. 


== וועבלינק ==
* [http://www.flholocaustmuseum.org/ אפיציעלע וועב-זייט]


[[קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע מוזייען]]
[[קאַטעגאָריע:פלארידע]]</text>
      <sha1>khxcuc1qij5fmld13u58h6thnof9x6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>מעל ברוקס</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42372</id>
    <revision>
      <id>601449</id>
      <parentid>599427</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T22:11:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2236" sha1="9jadmgqmiqosh9l98pc0z39oelt618q" xml:space="preserve">{{אישיות}}

'''מעל ברוקס''' ([[ענגליש]]: Mel Brooks), (געבוירן: [[ט&quot;ז תמוז]] [[תרפ&quot;ו]]), איז א [[יוד]]ישער אמעריקאנער [[פילם]] [[רעזשיסאר]], פראדוצירער, [[סצענאר שרייבער]], [[קאמיקער]], [[אקטיאר]], [[קאמפאזיטאר]] און ליריקיסט.

== ביאגראפיע ==
ער איז געבוירן און אויפגעוואקסן אין [[ברוקלין]] אלס '''מעלווין קאמינסקי''' צו יודישע עלטערן פון דייטשע און רוסישע אפשטאם.

אין די [[צווייטע וועלט קריג]] האט ער געדינט אין די [[אמעריקאנער ארמיי]].

ער האט אנגעהויבן זיין קאריערע אין די [[בארשט בעלט]] אין די [[קעטסקילס]].

ברוקס האט געארבעט מיט פארשידענע אקטיארן, למשל, [[דזשין וויילדער]].

== ווערק ==
=== פילמאגראפיע ===
* [[די צוועלף בענקלעך]], 1970
* [[שטילע פילם]], 1976
* [[היסטאריע פון די וועלט, ערשטער טייל]], 1981
* [[האטעל טראנסילוואניע 2]], 2015

=== טעאטער ===


== אויסצייכענונגן ==
ער איינע פון די ווייניג מענטשן וועלכע האבן געווינען א [[אסקאר]], עמי, גרעמי און טאוני.

== וועב לינקען ==
* אפיציעלע וועבזייטל http://www.melbrooks.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140719151515/http://www.melbrooks.com/ |date=2014-07-19 }}
* http://www.imdb.com/name/nm0000316/
* טייל פון זיינע בעסטע פילמען https://www.youtube.com/watch?v=yM0czsgGvg0

{{גרונטסארטיר:ברוקס, מעל}}
[[קאַטעגאָריע:רעזשיסארן]]
[[קאַטעגאָריע:סצענאר שרייבער]]
[[קאַטעגאָריע:פילם אקטיארן]]
[[קאַטעגאָריע:פילם פראדוצירער]]
[[קאַטעגאָריע:קאמיקער]]
[[קאַטעגאָריע:יידישע קאמפאזיטארן]]
[[קאטעגאריע:מענטשן פון ניו יארק]]
[[קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן]]</text>
      <sha1>9jadmgqmiqosh9l98pc0z39oelt618q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>לאסלא סאבא</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46436</id>
    <revision>
      <id>601437</id>
      <parentid>518484</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T21:06:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3991" sha1="mpjzlyuoh3165rxo5fda3cbx7ye8nmw" xml:space="preserve">{{יתום}}{{אישיות}}

'''לאַסלאָ סאַבאָ''' ({{שפראך-hu|László Szabó}}; {{ר}} 19טן מערץ 1917 - 8טן אויגוסט 1998) איז געווען אַן אונגערישער [[שאך (שפיל)|שאכשפיל]] גרויסמײַסטער.

סאַבאָ איז געבוירן געוואָרן אין [[בודאַפּעשט]], [[אונגערן]], דעם 19טן מאַרץ, 1917. אין 1935, צו 18 יאָר, האָט ער געווּונען די אונגערישע שאָך מײַסטערשאַפֿט, אַן אינטערנאַציאָנאַלער טורניר אין [[טאַטאַ]] (Tatatóváros), און ער איז אויסגעקליבן געוואָרן צו רעפּרעזענטירן זײַן לאַנד אין דער וואַרשעווער אָלימפּיאַדע פֿון 1935.
צוקוקערס צו דער אָלימפּיאַדע האָבן באַווּונדערט דעם יונגנמאַנס סטיל פֿון אַטאַקירן, אַ סטיל וואָס איז געווען פּונקט דער היפּוך פֿון דעם פּאָזיציאָנעלן צוגאַנג פֿון די אַנדערע אונגערישע שפּילערס.
אַ פּנים האָט זיך סאַבאָ געלערנט מיט געזאַ מאַראָצי, אַ פּאַטריאַרכאַלישע פֿיגור אין אונגערן, אײנער פֿון די אונגערישע שאָך־אָבֿות וואָס האָט פֿריער אױך טרענירט די וועלט־מײַסטערס מאַקס אָװע (Max Euwe) און [[וועראַ מענטשיק]] (Vera Menchik). 

ביז דער צווײטער וועלט־מלחמה האָט סאַבאָ געהאַט נאָך עטלעכע גרױסע הצלחות, בתוכם דער ניצחון אין [[הײסטינגס]] אין 1938-39. ער האָט אױך אָנגעהויבן צו אַרבעטן אין אַ באַנק.
נאָך דעם אױסברוך פֿון דער מלחמה איז סאַבאָ אַװעקגעשיקט געוואָרן אױף צװאַנגאַרבעט, און שפּעטער איז ער געװאָרן אַ קריגס־געפֿאַנגענער בײַ די רוסן.

נאָך דער מלחמה האָט ער ממשיך געװען צו שפּילן שאָך און אָנטײל גענומען אין אַ סך בכּבֿודיקע אינטערנאַציאָנאַלע טורנירן. ער האָט דערגרײכט דעם פֿינפֿטן פּלאַץ אינעם טורניר פֿון גראָנינגען (1946), אַ גאָר שטארקער טורניר װוּ עס האָבן געשפּילט די בעסטע שפּילערס אין דער װעלט אַזױ װי באָטוויניק, אָװע, סמיסלאָװ, נײַדאָרף, באָלעסלאַװסקי און קאָטאָװ. אין דעם טורניר פֿון סאַלציאָבאַדען (Saltsjöbaden Interzonal) אין 1948 איז ער געווען דער צווייטער נאָך בראָנשטיינען, און אינעם זעלבן יאָר האָט ער געװוּנען דעם ערשטן פּלאַץ אין הייסטינגס.

סאַבאָ איז געווען דער בעסטער שאָך־שפילער אין אונגערן במשך פֿון 20 יאָר (ביז פּאָרטיש האָט איבערגענומען דעם ערשטן פלאַץ). דעם הױכפּונקט פֿון זײַן קאַריערע האָט ער דערגרײכט װען ער איז געווען צװישן די 12 בעסטע שפּילערס אין דער וועלט. 

סאַבאָס משפּחה האָט געשאָנקען זײַן שאָך־ביבליאָטעק און אַרכיװ דער פֿאָלקס־ביבליאָטעק פֿון [[קליװלענד]] (Cleveland Public Library) װאָס אַנטהאַלט די גרעסטע שאָך־זאַמלונג אין דער וועלט, 32,568 בענדער.

{{גרונטסארטיר:סאבא}}
[[קאַטעגאָריע:אונגארישע יידן]]
[[קאַטעגאָריע:שאך גרויסמייסטער]]</text>
      <sha1>mpjzlyuoh3165rxo5fda3cbx7ye8nmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ספר הערוך</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55020</id>
    <redirect title="הערוך" />
    <revision>
      <id>601451</id>
      <parentid>601387</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T11:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>2827</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>באט: פארראכטן פארטאפלטע ווייטערפירונג → [[הערוך]]</comment>
      <origin>601451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="pn9ccezg92ymf82gbmorx4xc354qqrm" xml:space="preserve">#ווייטערפירן [[הערוך]]</text>
      <sha1>pn9ccezg92ymf82gbmorx4xc354qqrm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>מוסטער:שבטי ישראל</title>
    <ns>10</ns>
    <id>55026</id>
    <revision>
      <id>601413</id>
      <parentid>601397</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T15:14:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="788" sha1="bbw0rcpskhrz9ztpnnzhmck0i462tuy" xml:space="preserve">{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;margin: 1em auto; clear: both; font-size: 90%; text-align: center; width: 90%;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #4ca; font-size: larger; text-align: center;&quot; | [[שבטי ישראל]]
|-
| style=&quot;padding: 10px;&quot; | [[שבט ראובן|ראובן]] • [[שבט שמעון|שמעון]] • [[שבט לוי|לוי]] • [[שבט יהודה|יהודה]] • [[שבט יששכר|יששכר]] • [[שבט זבולון|זבולון]] • [[שבט דן|דן]] • [[שבט נפתלי|נפתלי]] • [[שבט גד|גד]] • [[שבט אשר|אשר]] • [[שבט אפרים|אפרים]] • [[שבט מנשה|מנשה]] • [[שבט בנימין|בנימין]]
| style=&quot;width: 60px; padding: 5px;&quot; | [[טעקע:Blank map of Twelve Tribes of Israel.png|60px]]
|}</text>
      <sha1>bbw0rcpskhrz9ztpnnzhmck0i462tuy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601421</id>
      <parentid>601413</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T17:23:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="788" sha1="e28ny09szs4wyjcudnztu1yq8ii4pqm" xml:space="preserve">{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;margin: 1em auto; clear: both; font-size: 90%; text-align: center; width: 90%;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #4ca; font-size: larger; text-align: center;&quot; | [[שבטי ישראל]]
|-
| style=&quot;padding: 10px;&quot; | [[שבט ראובן|ראובן]] • [[שבט שמעון|שמעון]] • [[שבט לוי|לוי]] • [[שבט יהודה|יהודה]] • [[שבט יששכר|יששכר]] • [[שבט זבולון|זבולון]] • [[שבט דן|דן]] • [[שבט נפתלי|נפתלי]] • [[שבט גד|גד]] • [[שבט אשר|אשר]] • [[שבט מנשה|מנשה]] • [[שבט אפרים|אפרים]] • [[שבט בנימין|בנימין]]
| style=&quot;width: 60px; padding: 5px;&quot; | [[טעקע:Blank map of Twelve Tribes of Israel.png|60px]]
|}</text>
      <sha1>e28ny09szs4wyjcudnztu1yq8ii4pqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>שבט יהודה</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55029</id>
    <revision>
      <id>601415</id>
      <timestamp>2026-07-01T16:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '{{אינפאבאקס שבט | נאמען = שבט יהודה | גרינדער = יהודה בן יעקב | פאטער = יעקב אבינו | מאמע = לאה | טייל פון = שנים עשר שבטים | סימבאל = לייב | נחלה = דרום ארץ ישראל | שפעטערדיגע מלוכה = ממלכת יהודה }}  '''שבט יהודה''' איז איינער פון די שנים עשר שבטים פון כלל ישראל, וועלכער...'</comment>
      <origin>601415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10358" sha1="b5x04mgq70tqq47giszbdqw2z24d46j" xml:space="preserve">{{אינפאבאקס שבט
| נאמען = שבט יהודה
| גרינדער = יהודה בן יעקב
| פאטער = יעקב אבינו
| מאמע = לאה
| טייל פון = שנים עשר שבטים
| סימבאל = לייב
| נחלה = דרום ארץ ישראל
| שפעטערדיגע מלוכה = ממלכת יהודה
}}

'''שבט יהודה''' איז איינער פון די שנים עשר שבטים פון כלל ישראל, וועלכער שטאמט פון [[יהודה]] בן [[יעקב אבינו|יעקב]]. דער שבט ווערט גערעכנט אלס דער פירנדיגער שבט צווישן די שבטים פון ישראל, און האט געשפילט א הויפט ראלע אין דער היסטאריע פון כלל ישראל פון די טעג אין מדבר ביז דער [[תקופת המלכים|תקופה פון די מלכים]] און ווייטער. אין [[תנ&quot;ך]] ווערט שבט יהודה באשריבן אלס דער גרעסטער און שטארקסטער שבט, וועלכער האט באקומען א ברייטע נחלה אין דרום ארץ ישראל. פון דעם שבט זענען ארויסגעקומען די מלכים פון [[מלכות בית דוד|בית דוד]], און נאך דער צעטיילונג פון דער מלוכה איז שבט יהודה געווארן דער הויפט יסוד פון '''[[מלכות יהודה|ממלכת יהודה]]'''. נאך דער [[גלות בבל]] איז דער שבט געבליבן דער הויפט טרעגער פון דער אידישער נאציאנאלער און רעליגיעזער המשכיות, און דער נאמען &quot;יהודים&quot; איז במשך הדורות געווארן דער אלגעמיינער נאמען פאר כלל ישראל.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און שבט סטרוקטור ==

שבט יהודה שטאמט פון יהודה, דער פערטער זון פון [[יעקב אבינו]] און [[לאה]]. לויט די תורה האבן זיך פון יהודה אנטוויקלט עטליכע הויפט משפחות, וועלכע זענען שפעטער געווארן די יסודות פונעם שבט. צווישן די באקאנטסטע אפשטאמיגע איז [[פרץ בן יהודה|פרץ]], פון וועמען שטאמט די שושלת פון בית דוד.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

אין די פריע היסטארישע תקופות האט דער שבט אריינגענומען עטליכע נאענט פארבונדענע גרופעס, וועלכע האבן זיך במשך הזמן פאראייניגט מיט שבט יהודה. צווישן זיי ווערן דערמאנט די קינים, די משפחות פון כלב, די אפשטאמיגע פון עתניאל און די ירחמאלים. די פאראייניגונג פון די גרופעס האט בייגעשטייערט צום וואוקס און שטארקייט פונעם שבט, און האט אויסגעבויט זיין איינפלוס אין דרום ארץ ישראל.&lt;ref&gt;[https://www.jewishencyclopedia.com/articles/8956-judah-tribe-of](https://www.jewishencyclopedia.com/articles/8956-judah-tribe-of)&lt;/ref&gt;

== אין מדבר ==

בשעת די פערציג יאר אין מדבר האט שבט יהודה פארנומען א באזונדער וויכטיגן פלאץ אינעם לאגער פון בני ישראל. לויט די סדרים אין ספר במדבר האט דער שבט געפירט דעם מזרח זייט פונעם מחנה, צוזאמען מיט די שבטים [[שבט יששכר|יששכר]] און [[שבט זבולון|זבולון]]. ווען דער מחנה האט זיך באוועגט, איז דער לאגער פון יהודה געגאנגען אין שפיץ פון די שבטים, וואס ווערט אנגעזען אלס א סימן פון פירערשאפט און חשיבות.

אין ביידע ציילונגען וואס ווערן דערמאנט אין ספר במדבר ווערט שבט יהודה אויסגערעכנט אלס דער גרעסטער שבט לויט צאל מענטשן וואס זענען געווען ראוי צו דינען אין מיליטער. די גרויסע באפעלקערונג פונעם שבט האט אים געגעבן א באדייטנדיקן פלאץ אין דער ארגאניזאציע פון כלל ישראל אין מדבר.&lt;ref&gt;[https://www.jewishvirtuallibrary.org/judah](https://www.jewishvirtuallibrary.org/judah)&lt;/ref&gt;

== נחלה אין ארץ ישראל ==

נאכן אריינקומען אין ארץ ישראל האט שבט יהודה באקומען די גרעסטע נחלה צווישן אלע שבטים. זיין שטח האט זיך אויסגעשטרעקט איבער א גרויסן טייל פונעם דרום לאנד, אריינרעכענענדיג בערג, שפלה, מדבר און טיילן פונעם נגב. אין דער נחלה זענען אויך אריינגערעכנט געווארן אסאך היסטארישע שטעט, וועלכע האבן שפעטער באקומען א צענטראלע באדייט אין דער אידישער געשיכטע.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

אין די ערשטע תקופות איז ירושלים נאך נישט געווען אינגאנצן אונטער דער הערשאפט פונעם שבט, אבער במשך הזמן איז זי געווארן די הויפט שטאט פון שבט יהודה און שפעטער די הויפטשטאט פון דער מלוכה.&lt;ref&gt;[https://www.jewishencyclopedia.com/articles/8956-judah-tribe-of](https://www.jewishencyclopedia.com/articles/8956-judah-tribe-of)&lt;/ref&gt;

== די מלוכה פון דוד און בית דוד ==

דער גרעסטער היסטארישער אויפשטייג פון שבט יהודה איז געווען מיט דער אויפקום פון [[דוד המלך]], וועלכער האט געשטאמט פון דער משפחה פון [[פרץ בן יהודה|פרץ]] בן יהודה. אין אנהייב איז דוד אנערקענט געווארן אלס מלך בלויז דורך שבט יהודה, און ער האט רעגירט אין חברון.

שפעטער איז דוד געווארן מלך איבער גאנץ ישראל, האט איינגענומען [[ירושלים]] און זי געמאכט פאר דער הויפטשטאט פון דער מלוכה. זינט דעמאלט איז שבט יהודה געווארן דער צענטראלער שבט אין דער מלוכה, און די מלוכה פון בית דוד איז געבליבן פארבונדן מיט שבט יהודה דורכאויס די דורות.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

== ממלכת יהודה ==

נאכן פטירה פון שלמה המלך האט זיך די פאראייניגטע מלוכה צעטיילט אין צוויי באזונדערע מלוכות. די צפון שבטים האבן געגרינדעט ממלכת ישראל, בשעת שבט יהודה, צוזאמען בעיקר מיט שבט בנימין, האט געגרינדעט '''ממלכת יהודה'''. ירושלים איז געבליבן די הויפטשטאט, און [[בית המקדש]] איז ווייטער געווען דער רעליגיעזער צענטער פון דער מלוכה.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

ממלכת יהודה האט עקזיסטירט מער ווי דריי הונדערט יאר, ביז זי איז חרוב געווארן דורך די בבלים אין יאר 586 פאר זייער ציילונג. א גרויסער טייל פון דער באפעלקערונג איז ארויסגעפירט געווארן אין גלות בבל.&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Tribe_of_Judah](https://en.wikipedia.org/wiki/Tribe_of_Judah)&lt;/ref&gt;

== נאך גלות בבל ==

נאכן רשות צוריקצוקומען קיין ארץ ישראל אין די טעג פון כורש מלך פרס, זענען בעיקר מענטשן פון שבט יהודה, צוזאמען מיט בני בנימין און די כהנים און לוים, צוריקגעקומען צו בויען דעם צווייטן בית המקדש און אויפבויען ירושלים.

במשך הזמן איז דער נאמען &quot;יהודי&quot;, וועלכער האט אין אנהייב באצייכנט א מענטש פון שבט יהודה אדער פון ממלכת יהודה, געווארן דער אלגעמיינער נאמען פאר אלע אידן, אומאפהענגיג פון זייער שבט. דערפאר ווערט שבט יהודה באטראכט אלס דער שבט וואס האט באוואוסט פארזיכערן די המשכיות פון כלל ישראל נאך דער חורבן פון בית ראשון און דורכאויס די תקופת בית שני.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

== באדייט אין אידישער טראדיציע ==

אין אידישער טראדיציע נעמט שבט יהודה איין א באזונדער ארט. די ברכה פון יעקב אבינו פאר יהודה, אין וועלכער ער ווערט פארגליכן צו א לייב און באקומט ברכות פון מלוכה, ווערט אויסגעלייגט אלס דער מקור פאר דער מלוכה פון בית דוד. דער לייב איז במשך הדורות געווארן דער טראדיציאנעלער סימבאל פון שבט יהודה, און ווערט אפט גענוצט אין אידישע קונסט, העראלדיק און קהילות.&lt;ref&gt;[https://www.jewishvirtuallibrary.org/judah](https://www.jewishvirtuallibrary.org/judah)&lt;/ref&gt;

{{שבטי ישראל}}

== קוואלן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:שבטים]]
[[קאטעגאריע:ספר יהושע]]
[[קאטעגאריע:מלכות ישראל]]
[[קאטעגאריע:תנך]]</text>
      <sha1>b5x04mgq70tqq47giszbdqw2z24d46j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601416</id>
      <parentid>601415</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T16:18:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12018" sha1="to4iaa623eahgzocwr85phcuratxw8l" xml:space="preserve">{{אינפאבאקס שבט
| נאמען = שבט יהודה
| גרינדער = יהודה בן יעקב
| פאטער = יעקב אבינו
| מאמע = לאה
| טייל פון = שנים עשר שבטים
| סימבאל = לייב
| נחלה = דרום ארץ ישראל
| שפעטערדיגע מלוכה = ממלכת יהודה
}}

'''שבט יהודה''' איז איינער פון די שנים עשר שבטים פון כלל ישראל, וועלכער שטאמט פון [[יהודה]] בן [[יעקב אבינו|יעקב]]. דער שבט ווערט גערעכנט אלס דער פירנדיגער שבט צווישן די שבטים פון ישראל, און האט געשפילט א הויפט ראלע אין דער היסטאריע פון כלל ישראל פון די טעג אין מדבר ביז דער [[תקופת המלכים|תקופה פון די מלכים]] און ווייטער. אין [[תנ&quot;ך]] ווערט שבט יהודה באשריבן אלס דער גרעסטער און שטארקסטער שבט, וועלכער האט באקומען א ברייטע נחלה אין דרום ארץ ישראל. פון דעם שבט זענען ארויסגעקומען די מלכים פון [[מלכות בית דוד|בית דוד]], און נאך דער צעטיילונג פון דער מלוכה איז שבט יהודה געווארן דער הויפט יסוד פון '''[[מלכות יהודה|ממלכת יהודה]]'''. נאך דער [[גלות בבל]] איז דער שבט געבליבן דער הויפט טרעגער פון דער אידישער נאציאנאלער און רעליגיעזער המשכיות, און דער נאמען &quot;יהודים&quot; איז במשך הדורות געווארן דער אלגעמיינער נאמען פאר כלל ישראל.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און שבט סטרוקטור ==

שבט יהודה שטאמט פון יהודה, דער פערטער זון פון [[יעקב אבינו]] און [[לאה]]. לויט די תורה האבן זיך פון יהודה אנטוויקלט עטליכע הויפט משפחות, וועלכע זענען שפעטער געווארן די יסודות פונעם שבט. צווישן די באקאנטסטע אפשטאמיגע איז [[פרץ בן יהודה|פרץ]], פון וועמען שטאמט די שושלת פון בית דוד.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

אין די פריע היסטארישע תקופות האט דער שבט אריינגענומען עטליכע נאענט פארבונדענע גרופעס, וועלכע האבן זיך במשך הזמן פאראייניגט מיט שבט יהודה. צווישן זיי ווערן דערמאנט די קינים, די משפחות פון כלב, די אפשטאמיגע פון עתניאל און די ירחמאלים. די פאראייניגונג פון די גרופעס האט בייגעשטייערט צום וואוקס און שטארקייט פונעם שבט, און האט אויסגעבויט זיין איינפלוס אין דרום ארץ ישראל.&lt;ref&gt;[https://www.jewishencyclopedia.com/articles/8956-judah-tribe-of](https://www.jewishencyclopedia.com/articles/8956-judah-tribe-of)&lt;/ref&gt;

== אין מדבר ==

בשעת די פערציג יאר אין מדבר האט שבט יהודה פארנומען א באזונדער וויכטיגן פלאץ אינעם לאגער פון בני ישראל. לויט די סדרים אין ספר במדבר האט דער שבט געפירט דעם מזרח זייט פונעם מחנה, צוזאמען מיט די שבטים [[שבט יששכר|יששכר]] און [[שבט זבולון|זבולון]]. ווען דער מחנה האט זיך באוועגט, איז דער לאגער פון יהודה געגאנגען אין שפיץ פון די שבטים, וואס ווערט אנגעזען אלס א סימן פון פירערשאפט און חשיבות.

אין ביידע ציילונגען וואס ווערן דערמאנט אין ספר במדבר ווערט שבט יהודה אויסגערעכנט אלס דער גרעסטער שבט לויט צאל מענטשן וואס זענען געווען ראוי צו דינען אין מיליטער. די גרויסע באפעלקערונג פונעם שבט האט אים געגעבן א באדייטנדיקן פלאץ אין דער ארגאניזאציע פון כלל ישראל אין מדבר.&lt;ref&gt;[https://www.jewishvirtuallibrary.org/judah](https://www.jewishvirtuallibrary.org/judah)&lt;/ref&gt;

== נחלה אין ארץ ישראל ==

ווען יהושע בן נון האט צעטיילט דאס לאנד ארץ ישראל פאר די שבטים, האט שבט יהודה באקומען דעם ערשטן און דעם גרעסטן חלק אינעם דרום טייל פון [[ארץ כנען]]. די נחלה האט זיך אויסגעשפרייט איבער א גאר גרויסע געאגראפישע געגנט וואס האט אריינגערעכנט די דריי הויפט זאנעס: דער בארג-געגנט ([[הר יהודה]]), די נידעריגע פלוינען (השפילה), און דעם גרויסן טרוקענעם דרום (הנגב), ווי אויך דעם [[מדבר יהודה]] וואס ציט זיך ביז'ן [[ים המלח]]. די גרענעצן פון די נחלה האבן זיך געצויגן פונעם נחל מצרים און דעם גרויסן ים (דער [[מיטלענדישער ים]]) אינעם מערב, ביז צום [[ירדן]] און ים המלח אינעם מזרח, און ביז [[קדש ברנע]] אינעם ווייטן דרום. אינערהאלב דעם שטח זענען געווען צעטיילטע שטעט וואס זענען שפעטער געווארן היסטארישע צענטערן, ווי [[חברון]], [[בית לחם]], און [[קרית ארבע]], וואס האבן געדינט אלס פאסטונגען פאר דעם קיום פונעם שבט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe&lt;/ref&gt;

אין די ערשטע תקופות איז ירושלים נאך נישט געווען אינגאנצן אונטער דער הערשאפט פונעם שבט, אבער במשך הזמן איז זי געווארן די הויפט שטאט פון שבט יהודה און שפעטער די הויפטשטאט פון דער מלוכה.&lt;ref&gt;[https://www.jewishencyclopedia.com/articles/8956-judah-tribe-of](https://www.jewishencyclopedia.com/articles/8956-judah-tribe-of)&lt;/ref&gt;

== די מלוכה פון דוד און בית דוד ==

דער גרעסטער היסטארישער אויפשטייג פונעם שבט האט זיך אנגעהויבן מיט דעם אויפשטייג פון [[דוד המלך]], וואס אז ער האט קודם געקעניגט איבער שבט יהודה אליין אינערהאלב די שטאט [[חברון]] פאר זיבן יאר מיט זעקס חדשים (באלד נאך די פטירה פון [[שאול המלך]]). שפעטער האט דוד פאראייניגט אלע שבטי ישראל אונטער זיין קרוין און געמאכט [[ירושלים]] אלס די הויפטשטאט. נאך דעם קעניגרייך פון שלמה המלך, אינעם יאר 930 פאר זייער ציילונג (בנין בית ראשן, [[ג'קנ&quot;א]]), האט זיך דאס לאנד צעטיילט צוליב דעם אויפשטאנד פון [[ירבעם בן נבט]]. [[עשרת השבטים]] האבן געגרינדעט [[מלכות ישראל]] אינעם צפון, בשעת שבט יהודה (צוזאמען מיט שבט בנימין און די [[שבט לוי|לויים]]) זענען געבליבן געטריי פאר די דינאסטיע פון בית דוד און האבן געשאפן די זעלבשטענדיגע מלכות יהודה.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Tribe_of_Judah&lt;/ref&gt;

די דאזיגע מלוכה האט אנגעהאלטן פאר איבער דריי הונדערט יאר, א דאנק די סטאביליטעט פון איין איינציגע קעניגליכע קרוין-ליניע, ביז צום [[חורבן בית המקדש|חורבן פון בית המקדש]] הראשון דורך [[נבוכדנאצר דער צווייטער|נבוכדנאצר]] מלך [[בבל]] אינעם יאר 586 פאר זייער ציילונג ([[ג'של&quot;ח]])&lt;ref&gt;.&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Tribe_of_Judah&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

== ממלכת יהודה ==

נאכן פטירה פון שלמה המלך האט זיך די פאראייניגטע מלוכה צעטיילט אין צוויי באזונדערע מלוכות. די צפון שבטים האבן געגרינדעט ממלכת ישראל, בשעת שבט יהודה, צוזאמען בעיקר מיט שבט בנימין, האט געגרינדעט '''ממלכת יהודה'''. ירושלים איז געבליבן די הויפטשטאט, און [[בית המקדש]] איז ווייטער געווען דער רעליגיעזער צענטער פון דער מלוכה.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

ממלכת יהודה האט עקזיסטירט מער ווי דריי הונדערט יאר, ביז זי איז חרוב געווארן דורך די בבלים אין יאר 586 פאר זייער ציילונג. א גרויסער טייל פון דער באפעלקערונג איז ארויסגעפירט געווארן אין גלות בבל.&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Tribe_of_Judah](https://en.wikipedia.org/wiki/Tribe_of_Judah)&lt;/ref&gt;

== נאך גלות בבל ==

נאכן רשות צוריקצוקומען קיין ארץ ישראל אין די טעג פון כורש מלך פרס, זענען בעיקר מענטשן פון שבט יהודה, צוזאמען מיט בני בנימין און די כהנים און לוים, צוריקגעקומען צו בויען דעם צווייטן בית המקדש און אויפבויען ירושלים.

במשך הזמן איז דער נאמען &quot;יהודי&quot;, וועלכער האט אין אנהייב באצייכנט א מענטש פון שבט יהודה אדער פון ממלכת יהודה, געווארן דער אלגעמיינער נאמען פאר אלע אידן, אומאפהענגיג פון זייער שבט. דערפאר ווערט שבט יהודה באטראכט אלס דער שבט וואס האט באוואוסט פארזיכערן די המשכיות פון כלל ישראל נאך דער חורבן פון בית ראשון און דורכאויס די תקופת בית שני.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Judah-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

== באדייט אין אידישער טראדיציע ==

אין אידישער טראדיציע נעמט שבט יהודה איין א באזונדער ארט. די ברכה פון יעקב אבינו פאר יהודה, אין וועלכער ער ווערט פארגליכן צו א לייב און באקומט ברכות פון מלוכה, ווערט אויסגעלייגט אלס דער מקור פאר דער מלוכה פון בית דוד. דער לייב איז במשך הדורות געווארן דער טראדיציאנעלער סימבאל פון שבט יהודה, און ווערט אפט גענוצט אין אידישע קונסט, העראלדיק און קהילות.&lt;ref&gt;[https://www.jewishvirtuallibrary.org/judah](https://www.jewishvirtuallibrary.org/judah)&lt;/ref&gt;

{{שבטי ישראל}}

== קוואלן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:שבטים]]
[[קאטעגאריע:ספר יהושע]]
[[קאטעגאריע:מלכות ישראל]]
[[קאטעגאריע:תנך]]</text>
      <sha1>to4iaa623eahgzocwr85phcuratxw8l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>שבט יששכר</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55030</id>
    <revision>
      <id>601417</id>
      <timestamp>2026-07-01T16:34:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '{{אינפאבאקס שבט | נאמען = שבט יששכר | גרינדער = יששכר בן יעקב | פאטער = יעקב אבינו | מאמע = לאה | טייל פון = שנים עשר שבטים | צאל אין מדבר = 64,300 | נחלה = עמק יזרעאל און אונטערשטע גליל | סימבאל = א שטארקער אייזל }}  '''שבט יששכר''' איז איינער פון די שנים עשר שבטים פון כלל י...'</comment>
      <origin>601417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12096" sha1="1gps9rtsuhezhkgpa5tuvgvkev1faw7" xml:space="preserve">{{אינפאבאקס שבט
| נאמען = שבט יששכר
| גרינדער = יששכר בן יעקב
| פאטער = יעקב אבינו
| מאמע = לאה
| טייל פון = שנים עשר שבטים
| צאל אין מדבר = 64,300
| נחלה = עמק יזרעאל און אונטערשטע גליל
| סימבאל = א שטארקער אייזל
}}

'''שבט יששכר''' איז איינער פון די שנים עשר שבטים פון כלל ישראל, וועלכער שטאמט פון [[יששכר]] בן [[יעקב אבינו|יעקב]]. דער שבט האט באזעצט א גרויסן טייל פון די פרוכטבארע געגנטן אין צפון ארץ ישראל, אריינרעכענענדיג [[עמק יזרעאל]], די אונטערשטע גליל און די געגנטן לעבן בארג [[תבור]] און דעם [[ירדן]]. אין [[תנ&quot;ך]] ווערט שבט יששכר באשריבן אלס א שטארקער און באפעלקערטער שבט, וועלכער האט אנטיילגענומען אין מיליטערישע און פאליטישע געשעענישן. אין דער שפעטערדיגער אידישער טראדיציע איז דער שבט געווארן באקאנט אלס א סימבאל פון תורה לערנען, חכמה און פארשטאנד פון די צייטן, בפרט צוליב דער מסורה פון דער שותפות צווישן יששכר און זבולון.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/שבט_יששכר](https://he.wikipedia.org/wiki/שבט_יששכר)&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און אנטוויקלונג ==

שבט יששכר שטאמט פון יששכר, דער פינפטער זון פון [[לאה]] און דער ניינטער זון פון יעקב אבינו. דער שבט טראגט זיין נאמען און ווערט דערמאנט צווישן די צוועלף [[שבטי ישראל|שבטים פון ישראל.]]

אין [[ברכת יעקב]] אבינו אין [[ספר בראשית]] ווערט יששכר פארגליכן צו &quot;חמור גרם&quot;, א שטארקער [[אייזל]] וואס ליגט צווישן די משפתים. אין די פשוט'ע משמעות באשרייבט דער פסוק א שבט וואס פארמאגט קראפט, אויסהאלט און איז גרייט צו טראגן שווערע לאסטן. אין דער שפעטערדיגער אידישער טראדיציע זענען די פסוקים אויך אויסגעלייגט געווארן אלס א רמז צו דער איבערגעגעבנקייט פון שבט יששכר צו תורה לערנען און חכמה.&lt;ref&gt;[https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/2810272](https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/2810272)&lt;/ref&gt;

די טראדיציע פארבינדט אויך שבט יששכר מיט א רואיגער, באזעצטער און לאנדווירטשאפטלעכער לעבנסשטייגער. די אויסלייג שטימט מיט דער סארט געגנט וואס דער שבט האט שפעטער באקומען אין ארץ ישראל, וועלכע איז געווען איינע פון די פרוכטבארסטע אין לאנד.&lt;ref&gt;[https://www.hamichlol.org.il/שבט_יששכר](https://www.hamichlol.org.il/שבט_יששכר)&lt;/ref&gt;

== אין מדבר ==

לויט די ציילונגען אין ספר במדבר איז שבט יששכר געווען צווישן די גרעסטע שבטים. ביי דער ציילונג זענען אויסגערעכנט געווארן 64,300 מענער וואס זענען געווען ראוי ארויסצוגיין אין מלחמה.&lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3779](https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3779)&lt;/ref&gt;

אין סדר המחנות האט שבט יששכר געלאגערט אויף דער מזרח זייט פונעם משכן צוזאמען מיט [[שבט יהודה]] און [[שבט זבולון]]. ווען כלל ישראל האט זיך באוועגט אין מדבר, איז דער לאגער געווען דער ערשטער וואס איז ארויסגעפארן, אונטער דער פירערשאפט פון שבט יהודה. די שטעלע אין לאגער האט געוויזן אויף דער וויכטיגקייט פונעם שבט אין דער ארגאניזאציע פון כלל ישראל.&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Tribe_of_Issachar](https://en.wikipedia.org/wiki/Tribe_of_Issachar)&lt;/ref&gt;

== נחלה אין ארץ ישראל ==

נאכן אריינקומען אין ארץ ישראל האט שבט יששכר באקומען א נחלה אין איינע פון די רייכסטע און פרוכטבארסטע געגנטן פונעם לאנד. די אויסטיילונג פון די נחלה פאר שבט יששכר ווערט ברייט באשריבן אינערהאלב [[ספר יהושע]] (פרק י&quot;ט), וואו דאס לאנד ווערט אראפשטעלט אלס א פרוכטבארער קארידאר אינעם אינערליכן טייל פונעם צפון. דער שטח האט זיך געצויגן פונעם [[ירדן]] אינעם מזרח ביז צום [[הר כרמל]] אינעם מערב, מיט דעם גרויסן [[עמק יזרעאל]] אינעם צענטער. די געאגראפישע פארשונגען צייגן אז עס איז אמאל שווער קלאר אויסצומאלן די פונקטליכע גרענעצן דירעקט פונעם תנכדיגן טעקסט, אבער די אלגעמיינע זאנע איז גאר באקאנט. דער דאזיגער שטח האט ענטהאלטן וויכטיגע שטעט און קנויטן-פונקטן וואס אז זיי זענען שפעטער געווארן די הויפט פלעצער פון די גרויסע מלחמות אין די היסטאריע.&lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3779](https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3779)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.jewishencyclopedia.com/articles/8659-issachar-tribe-of](https://www.jewishencyclopedia.com/articles/8659-issachar-tribe-of)&lt;/ref&gt;

== די תקופה פון די שופטים ==
אינערהאלב דעם באקאנטן [[שיר דבורה]] נאך די נצחון אויף [[סיסרא]], ווערט שבט יששכר דערמאנט אלס איינער פון די העלדישע שבטים וואס אז זיי האבן זיך צוגעשלאסן צום קאמף מיט א גרויסע מסירות נפש. די דאזיגע באטייליגונג האט געשטעלט א נייעם ווענדונג אינעם מיליטערישן פראפיל פונעם שבט. פאר דעם דאזיגן נצחון איז מעגלעך אז דער שבט האט געלעבט אונטער די שווערע האנט פון די כנענים אדער געצאלט שווערע שטייערן, ווי עס ווערט אנגעוויזן אין די ברכת יעקב. נאך דעם גרויסן זיג, ווערט יששכר אראפגעשטעלט אלס א זעלבשטענדיגער און אקטיווער שותף, און זיין שטיצע אין די צייטן פון [[דבורה הנביאה]] האט אים קלאר געגעבן דעם נאמען פון א קלוגן שבט וואס ווייסט וויאזוי צו רעאגירן אין די ריכטיגע מאמענטן.&lt;ref&gt;https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3779&lt;/ref&gt;

== אין תקופת המלוכה ==

אין [[דברי הימים|ספר דברי הימים]] ווערן די מענטשן פון שבט יששכר באשריבן אלס &quot;יודעי בינה לעתים לדעת מה יעשה ישראל&quot;. דער אויסדרוק איז במשך הדורות געווארן איינער פון די הויפט סימבאלן פון שבט יששכר, און איז אפט אויסגעלייגט געווארן אלס א רמז צו זייער חכמה, פארשטאנד און ידיעה אין חשבון התקופות און קביעת הלוח.&lt;ref&gt;[https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/2810272](https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/2810272)&lt;/ref&gt;

ווען [[דוד המלך]] האט פאראייניגט די שבטים, האבן אויך מענטשן פון שבט יששכר זיך אנגעשלאסן צו אים אין [[חברון]] און געברענגט שטיצע פאר זיין מלוכה. דער שבט איז אזוי געבליבן א וויכטיגער טייל אין דער אויפבוי פון דער פאראייניגטער מלוכה.&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Tribe_of_Issachar](https://en.wikipedia.org/wiki/Tribe_of_Issachar)&lt;/ref&gt;

פון שבט יששכר זענען אויך ארויסגעקומען באקאנטע פירער, אריינגערעכנט דעם [[שופטים|שופט]] [[תולע בן פואה]]. אין דער שפעטערדיגער היסטאריע ווערט אויך [[בעשא מלך ישראל]] פארבונדן מיט דעם שבט, וואס ווייזט אז שבט יששכר איז געבליבן פאליטיש באדייטנדיק אויך נאך דער תקופה פון התנחלות.&lt;ref&gt;[https://www.jewishencyclopedia.com/articles/8659-issachar-tribe-of](https://www.jewishencyclopedia.com/articles/8659-issachar-tribe-of)&lt;/ref&gt;

== אין אידישער טראדיציע ==

אין אידישער טראדיציע איז שבט יששכר געווארן דער סימבאל פון תורה לערנען און חכמה. א באקאנטע מסורה דערציילט אז שבט יששכר האט זיך אפגעגעבן בעיקר

מיט לימוד התורה, בשעת [[שבט זבולון]] האט זיך פארנומען מיט מסחר און האט פינאנציעל געשטיצט די תלמידי חכמים פון יששכר. די [[שותפות יששכר וזבולון|שותפות צווישן יששכר און זבולון]] איז געווארן א מוסטער פאר שותפות צווישן תורה און פרנסה, און ווערט אפט דערמאנט אין ספרי מוסר און דרשות.&lt;ref&gt;[https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/2810272](https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/2810272)&lt;/ref&gt;

דער באשרייבונג פון די אנשי יששכר אלס &quot;יודעי בינה לעתים&quot; האט אויך צוגעגעבן צום שבט א שם פון שכל, פארשטאנד און גוטע הנהגה. די שייכות צו תורה און חכמה איז אבער א שפעטערדיגע אידישע אויסלייג פון די פסוקים, און נישט קיין באזונדערע היסטארישע באשרייבונג פונעם שבט אין די פריע תקופות.&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Tribe_of_Issachar](https://en.wikipedia.org/wiki/Tribe_of_Issachar)&lt;/ref&gt;

== ירושה ==

שבט יששכר פארנעמט א באזונדער ארט אין דער היסטאריע פון כלל ישראל. זיין פרוכטבארע נחלה האט אים געמאכט איינע פון די וויכטיגסטע לאנדווירטשאפטליכע שבטים, בשעת זיין אנטייל אין די מלחמות, אין דער תקופה פון די שופטים און ביי דער אויפקום פון דוד המלך ווייזט אז ער האט אויך געשפילט א וויכטיגע פאליטישע און מיליטערישע ראלע.

אין דער שפעטערדיגער אידישער טראדיציע איז שבט יששכר געווארן בעיקר א סימבאל פון תורה, חכמה און לימוד, און די געדאנק פון דער שותפות צווישן יששכר און זבולון איז געבליבן איינע פון די באקאנטסטע באגריפן אין אידישער קולטור.&lt;ref&gt;[https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/2810272](https://he.chabad.org/library/article_cdo/aid/2810272)&lt;/ref&gt;

{{שבטי ישראל}}

== קוואלן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:שבטים]]
[[קאטעגאריע:ספר יהושע]]
[[קאטעגאריע:ספר שופטים]]
[[קאטעגאריע:תנך]]</text>
      <sha1>1gps9rtsuhezhkgpa5tuvgvkev1faw7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>שבט זבולון</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55031</id>
    <revision>
      <id>601420</id>
      <timestamp>2026-07-01T17:20:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '{{אינפאבאקס שבט | נאמען = שבט זבולון | גרינדער = זבולון בן יעקב | פאטער = יעקב אבינו | מאמע = לאה | טייל פון = שנים עשר שבטים | צאל אין ערשטן ציילונג = 57,400 | צאל אין צווייטן ציילונג = 60,500 | נחלה = צפון מערב גליל | סימבאל = שיף }}  '''שבט זבולון''' איז איינער פון די שנים עשר...'</comment>
      <origin>601420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12162" sha1="ex7cjccbnukmbmcrgfcunrgg3mh68t1" xml:space="preserve">{{אינפאבאקס שבט
| נאמען = שבט זבולון
| גרינדער = זבולון בן יעקב
| פאטער = יעקב אבינו
| מאמע = לאה
| טייל פון = שנים עשר שבטים
| צאל אין ערשטן ציילונג = 57,400
| צאל אין צווייטן ציילונג = 60,500
| נחלה = צפון מערב גליל
| סימבאל = שיף
}}

'''שבט זבולון''' איז איינער פון די שנים עשר שבטים פון [[ייד|כלל ישראל]], וועלכער שטאמט פון [[זבולן|זבולון]] בן [[יעקב אבינו|יעקב]]. דער שבט האט באזעצט א גרויסן טייל פון צפון [[ארץ ישראל]], בעיקר אין די געגנטן צפון פון [[עמק יזרעאל]] און אין די אונטערשטע [[הגליל התחתון|גליל]]. אין [[תנ&quot;ך]] ווערט שבט זבולון דערמאנט אלס א גרויסער און באפעלקערטער שבט, וועלכער האט אנטיילגענומען אין די מלחמות פון כלל ישראל און האט געשפילט א וויכטיגע ראלע אין דער אויפבוי פון דער מלוכה. אין דער אידישער טראדיציע איז שבט זבולון באקאנט צוליב זיין שייכות צו מסחר, האנדל און שיפס פארקער, ווי אויך צוליב דער בארימטער שותפות מיט שבט יששכר, אין וועלכער זבולון האט געשטיצט תורה לערנען מיט זיינע פארדינסטן.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Zebulun-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Zebulun-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און אנטוויקלונג ==

שבט זבולון שטאמט פון זבולון, דער זעקסטער זון פון [[לאה]] און דער צענטער זון פון יעקב אבינו. לויט דער תורה האט לאה געגעבן דעם נאמען זבולון אין פארבינדונג מיט איר האפענונג אז איר מאן וועט איר מער מכבד זיין און וואוינען מיט איר.

אין ברכת יעקב אבינו אין ספר בראשית ווערט זבולון פארבונדן מיטן ים, שיפן און האנדל. די ברכה האט במשך הדורות געגעבן דעם שבט א באזונדערן כאראקטער, און אין שפעטערדיגע פירושים איז ער באשריבן געווארן אלס א שבט וואס איז פארבונדן מיט מסחר און פארקער צווישן פארשידענע לענדער. די אפשטאם פונעם שבט איז ווייטער געפירט געווארן דורך די משפחות פון שרד, אלון און יחלאל, וועלכע ווערן דערמאנט אלס די הויפט משפחות פון זבולון.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Zebulun-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Zebulun-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

== אין מדבר ==

אין דער ערשטער ציילונג פון בני ישראל אין מדבר האט שבט זבולון געציילט 57,400 מענער וואס זענען געווען ראוי ארויסצוגיין אין מלחמה. ביי דער צווייטער ציילונג איז דער צאל געשטיגן צו 60,500, וואס ווייזט אז דער שבט איז געבליבן צווישן די גרעסערע שבטים פון כלל ישראל.&lt;ref&gt;[https://kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=95669121&amp;nTocEntryID=95680913](https://kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=95669121&amp;nTocEntryID=95680913)&lt;/ref&gt;

אין סדר המחנות האט שבט זבולון געלאגערט אויף דער מזרח זייט פונעם משכן צוזאמען מיט [[שבט יהודה]] און [[שבט יששכר]]. ווען דער מחנה האט זיך באוועגט אין מדבר, איז דער לאגער געווען דער ערשטער ארויסצוגיין, אונטער דער פירערשאפט פון שבט יהודה. דער פלאץ אין לאגער האט אונטערגעשטרכן די חשיבות פונעם שבט אין דער ארגאניזאציע פון כלל ישראל.&lt;ref&gt;[https://kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=95669121&amp;nTocEntryID=95680913](https://kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=95669121&amp;nTocEntryID=95680913)&lt;/ref&gt;

== נחלה אין ארץ ישראל ==

נאכן כיבוש ארץ ישראל האט שבט זבולון באקומען א נחלה אין צפון לאנד. דער שטח האט אריינגענומען א גרויסן טייל פון די אונטערשטע גליל, צפון פון עמק יזרעאל, צווישן די שבטים [[שבט יששכר|יששכר]], [[שבט אשר|אשר]], [[שבט נפתלי|נפתלי]] און [[שבט מנשה|מנשה]]. לויט טייל באשרייבונגען האט די נחלה זיך אויך אויסגעשטרעקט אין ריכטונג פונעם [[מיטלענדישער ים|מיטלענדישן ים]], כאטש די גענויע גרעניצן זענען נישט זיכער לויט די מקורות.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/נחלת_שבט_זבולון](https://he.wikipedia.org/wiki/נחלת_שבט_זבולון)&lt;/ref&gt;

די געגנט איז געווען פרוכטבאר און האט אויך געליגן נעבן וויכטיגע טראנספארט וועגן. דערפאר האט שבט זבולון געהאט גוטע מעגליכקייטן פאר מסחר און האנדל, און איז געווארן באקאנט אלס א שבט וואס פארבינדט די אינערליכע טיילן פון לאנד מיט די צפון מערבדיגע געביטן.&lt;ref&gt;[https://ar.school.kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=52958098&amp;nTocEntryID=53070224](https://ar.school.kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=52958098&amp;nTocEntryID=53070224)&lt;/ref&gt;

== אין תקופת השופטים ==

שבט זבולון ווערט דערמאנט אין [[שירת דבורה]] אלס איינער פון די שבטים וואס האבן מסירת נפש געוויזן אין דער מלחמה קעגן [[סיסרא]]. די פסוקים שילדערן זבולון אלס א שבט וואס האט איינגעשטעלט זיין לעבן פאר כלל ישראל און האט זיך נישט צוריקגעהאלטן אין דער צייט פון סכנה.&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Zebulun](https://en.wikipedia.org/wiki/Zebulun)&lt;/ref&gt;

אין ספר שופטים ווערט אויך דערמאנט [[אלון הזבולוני]], איינער פון די שופטים וואס האט געפירט כלל ישראל. דער פאקט ווייזט אז שבט זבולון האט אויך ארויסגעשטעלט פירער פארן פאלק אין דער תקופה פאר דער מלוכה.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/שבט_זבולון](https://he.wikipedia.org/wiki/שבט_זבולון)&lt;/ref&gt;

== אין תקופת המלוכה ==

בשעת דעם אויפשטייג פון [[מלכות בית דוד]], ווערט שבט זבולון אראפגעשטעלט אין ספר [[דברי הימים]] אלס א גאר געטרייער און מעכטיגער שותף פאר [[דוד המלך]]. דער שבט האט אראפגעשיקט קיין [[חברון]] א ריזיגע מיליטערישע איינהייט פון פופציג טויזנט אויסגעצייכנטע קעמפער וואס אז זיי זענען געווען באוואפנט מיט אלע סארטן כלי מלחמה און האבן ארויסגעוויזן א פולע, אומטרייסלבארע געטריישאפט &quot;בלא לב ולב&quot; צום נייעם קעניג.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Zebulun-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Zebulun-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

אין דער שפעטערדיגער היסטארישער מסורה ווערט שבט זבולון מער פארבונדן מיט עקאנאמישע און האנדלס אקטיוויטעטן ווי מיט מלוכה. די געאגראפישע לאגע פון זיין נחלה האט געמאכט דעם שבט וויכטיג פאר פארקער און מסחר צווישן פארשידענע טיילן פון לאנד.&lt;ref&gt;[https://www.dna12tribes.com/06-shbt-zbvlvn/](https://www.dna12tribes.com/06-shbt-zbvlvn/)&lt;/ref&gt;

== דער שפעטערדיגער גורל אינעם זכרון פונעם פאלק ==
מיט דעם סוף פון די תקופה פון בית ראשון, אינעם יאר 721 פאר זייער ציילונג (ג'קנ&quot;ו), ווען די גרויסע אימפעריע פון אשור האט כובש געווען דאס צפון קעניגרייך פון מלכות ישראל, איז שבט זבולון געלעבט געווארן אינערהאלב דעם ביטערן גורל פון די עשרת השבטים וואס אז זיי זענען פארטריבן געווארן אינעם גלות און זענען פארלוירן געווארן פון די אויגן פונעם כלל ישראל&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/Zebulun-Hebrew-tribe
&lt;/ref&gt;
== די שותפות מיט יששכר ==

איינער פון די באקאנטסטע געדאנקען אין אידישער טראדיציע איז די שותפות צווישן שבט זבולון און שבט יששכר. לויט דער מסורה האט שבט זבולון זיך פארנומען מיט מסחר און פארדינט פרנסה, בשעת שבט יששכר האט זיך אפגעגעבן מיט תורה לערנען. זבולון האט געשטיצט די תלמידי חכמים פון יששכר, און ביידע שבטים האבן געהאט א חלק אין די זכותים פון תורה.&lt;ref&gt;[https://www.dna12tribes.com/06-shbt-zbvlvn/](https://www.dna12tribes.com/06-shbt-zbvlvn/)&lt;/ref&gt;

די געדאנק איז געווארן א יסוד אין אידישער מחשבה און ווערט אפט גענוצט אלס א מוסטער פאר שותפות צווישן בעלי בתים וואס שטיצן תורה און תלמידי חכמים וואס לערנען תורה.&lt;ref&gt;[https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/זבולון](https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/זבולון)&lt;/ref&gt;

== שפעטערדיגע היסטארישע זכרון ==

נאך דער חורבן פון ממלכת ישראל דורך אשור אין יאר 721 פאר זייער ציילונג ווערט שבט זבולון, צוזאמען מיט די אנדערע צפון שבטים, אפט גערעכנט צווישן די [[עשרת השבטים]].&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Zebulun-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Zebulun-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

== ירושה ==

שבט זבולון פארנעמט א באזונדער ארט אין דער היסטאריע פון כלל ישראל. זיין געאגראפישע לאגע האט אים געמאכט א וויכטיגן שבט פאר לאנדווירטשאפט, האנדל און פארקער, בשעת זיין אנטייל אין די מלחמות און אין דער אויפקום פון דוד המלך ווייזט אז ער האט אויך געשפילט א באדייטנדיקע מיליטערישע און פאליטישע ראלע.

אין דער אידישער טראדיציע איז שבט זבולון בעיקר געווארן א סימבאל פון ערליכע פרנסה, שטיצע פאר תורה און שותפות מיט תלמידי חכמים. די מסורה פון יששכר און זבולון איז געבליבן איינע פון די מערסט באקאנטע ביישפילן פון צוזאמענארבעט לטובת תורה און כלל ישראל.&lt;ref&gt;[https://www.dna12tribes.com/06-shbt-zbvlvn/](https://www.dna12tribes.com/06-shbt-zbvlvn/)&lt;/ref&gt;

{{שבטי ישראל}}

== קוואלן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:שבטים]]
[[קאטעגאריע:ספר יהושע]]
[[קאטעגאריע:ספר שופטים]]
[[קאטעגאריע:תנך]]</text>
      <sha1>ex7cjccbnukmbmcrgfcunrgg3mh68t1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>שבט דן</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55032</id>
    <revision>
      <id>601422</id>
      <timestamp>2026-07-01T17:48:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '{{אינפאבאקס שבט | נאמען = שבט דן | גרינדער = דן בן יעקב | פאטער = יעקב אבינו | מאמע = בלהה | טייל פון = שנים עשר שבטים | צאל אין ערשטן ציילונג = 62,700 | צאל אין צווייטן ציילונג = 64,400 | ערשטע נחלה = מערב ארץ ישראל | שפעטערדיגע נחלה = דן אין צפון ארץ ישראל | בארימטע פערזאן =...'</comment>
      <origin>601422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10812" sha1="p2ui5oiqzwujy202z9rsk9nne59pd9g" xml:space="preserve">{{אינפאבאקס שבט
| נאמען = שבט דן
| גרינדער = דן בן יעקב
| פאטער = יעקב אבינו
| מאמע = בלהה
| טייל פון = שנים עשר שבטים
| צאל אין ערשטן ציילונג = 62,700
| צאל אין צווייטן ציילונג = 64,400
| ערשטע נחלה = מערב ארץ ישראל
| שפעטערדיגע נחלה = דן אין צפון ארץ ישראל
| בארימטע פערזאן = שמשון
}}

'''שבט דן''' איז איינער פון די שנים עשר שבטים פון כלל ישראל, וועלכער שטאמט פון [[דן]] בן [[יעקב אבינו|יעקב]] און [[בלהה]], די שפחה פון [[רחל]]. דער שבט ווערט אין תנ&quot;ך באשריבן אלס איינער פון די גרעסטע און שטארקסטע שבטים, און זיין היסטאריע איז באזונדער צוליב דעם וואס א טייל פונעם שבט האט פארלאזט זיין אריגינעלע נחלה אין מערב [[ארץ ישראל]] און זיך שפעטער באזעצט אין צפון לאנד. שבט דן איז אויך באקאנט צוליב דעם שופט [[שמשון הגיבור|שמשון]], און צוליב דער שטאט [[דן (שטאט)|דן]], וועלכע איז געווארן דער צפון פונקט פון דער באקאנטער אויסדרוק &quot;פון דן ביז [[באר שבע]]&quot;.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Dan-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Dan-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און אנטוויקלונג ==

שבט דן שטאמט פון דן, דער ערשטער זון פון בלהה און דער פינפטער זון פון יעקב אבינו. ער איז איינער פון די צוויי שבטים וואס שטאמען פון בלהה, צוזאמען מיט [[שבט נפתלי]].

אין [[ברכת יעקב]] אבינו ווערט דן פארגליכן צו א [[שלאנג]] וואס בייסט דעם [[פערד]] אין [[פוס]], א בילד וואס איז במשך הדורות אויסגעלייגט געווארן אלס א סימבאל פון חכמה אין מלחמה, אומערווארטעטע אנפאלן און טאקטישע קראפט. אין [[ברכת משה]] ווערט שבט דן ווידעראמאל פארגליכן, דאס מאל צו א יונגן [[לייב]] וואס שפרינגט ארויס פון [[בשן]]. די צוויי ברכות צוזאמען האבן געשאפן דעם בילד פון א שבט וואס פארמאגט מוט, קראפט און מיליטערישע פעאיגקייטן.&lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3661](https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3661)&lt;/ref&gt;

== אין מדבר ==

ביי דער ערשטער ציילונג פון בני ישראל אין [[מדבר]] האט שבט דן געציילט 62,700 מענער וואס זענען געווען ראוי ארויסצוגיין אין מלחמה. ביי דער צווייטער ציילונג איז דער צאל געשטיגן צו 64,400, וואס האט געמאכט שבט דן איינעם פון די גרעסטע שבטים אין כלל ישראל.&lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3661](https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3661)&lt;/ref&gt;

אין סדר המחנות האט שבט דן געלאגערט אויף דער צפון זייט פונעם משכן צוזאמען מיט [[שבט אשר]] און [[שבט נפתלי]]. ווען דער מחנה האט זיך באוועגט אין מדבר, איז דער לאגער פון דן געגאנגען צום סוף פון דער רייע און האט געדינט אלס דער מאסף פון אלע שבטים, באשיצנדיג דעם הינטערשטן טייל פונעם מחנה.&lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3661](https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3661)&lt;/ref&gt;

== די ערשטע נחלה ==

בעת דעם אויסטייל פון די נחלות דורך [[יהושע|יהושע בן נון]], האט דן באקומען א שטח אינעם מערב ארץ ישראל, צווישן [[שבט יהודה]] און די געגנטן וואס זענען געווען אונטער דער השפעה פון די [[פלשתים]]. א זאך וואס ערקלערט פארוואס א היפשער טייל פונעם שבט האט עווענטועל באשלאסן צו זוכן אן אנדער זאנע.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Dan-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Dan-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt; דאס לאנד איז געווען גאר פרוכטבאר דער שבט האט אבער נישט באוויזן זיך אינגאנצען צו באפעסטיקן דארט, צוליב דעם שטארקן ווידערשטאנד פון די פלשתים און אנדערע איינוואוינער.&lt;ref&gt;[https://www.gotquestions.org/tribe-of-Dan.html](https://www.gotquestions.org/tribe-of-Dan.html)&lt;/ref&gt;

== דער אריבערגאנג קיין צפון ==

איינער פון די וויכטיגסטע געשעענישן אין דער געשיכטע פון שבט דן ווערט באשריבן אין [[ספר שופטים]]. א גרופע מענטשן פונעם שבט האבן געשיקט מרגלים צו זוכן א נייע נחלה. זיי האבן געפונען די שטאט [[ליש (שטאט)|לַיִשׁ]] אין ווייטן צפון, איינגענומען די שטאט און געגעבן איר דעם נאמען דן.&lt;ref&gt;[https://www.gotquestions.org/tribe-of-Dan.html](https://www.gotquestions.org/tribe-of-Dan.html)&lt;/ref&gt;

מיט דער נייעם באזעצונג איז די שטאט דן געווארן דער צפון גרעניץ פון ארץ ישראל. פון דארט שטאמט דער באקאנטער תנ&quot;כישער אויסדרוק &quot;פון דן ביז באר שבע&quot;, וואס באצייכנט די גאנצע לענג פונעם לאנד.&lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3661](https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3661)&lt;/ref&gt;

== אין תקופת השופטים ==

דער בארימטסטער מענטש פון שבט דן איז [[שמשון]], איינער פון די שופטים פון ישראל. לויט ספר שופטים האט שמשון געפירט א לאנגע קאמף קעגן די פלשתים, און איז געווארן א סימבאל פון קראפט, העלדישקייט און מסירת נפש. זיין געשיכטע איז איינע פון די באקאנטסטע אין תנ&quot;ך און איז שטארק פארבונדן מיט דער אידענטיטעט פון שבט דן.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Dan-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Dan-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

אויך ווערט [[אהליאב בן אחיסמך]] פון שבט דן דערמאנט אלס איינער פון די הויפט קונסטלער וואס האבן געארבעט ביים בויען דעם [[משכן]]. דער פאקט ווייזט אז שבט דן איז נישט געווען בלויז א מיליטערישער שבט, נאר האט אויך ארויסגעשטעלט מענטשן מיט באזונדערע האנטווערק און קינסטלערישע פעאיגקייטן.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/שבט_דן](https://he.wikipedia.org/wiki/שבט_דן)&lt;/ref&gt;

== אין תקופת המלוכה ==

אין די טעג פון [[דוד המלך]] ווערן אויך מענטשן פון שבט דן דערמאנט צווישן זיינע שטיצער. שפעטער, נאך דער צעטיילונג פון דער מלוכה, איז די שטאט דן געווארן איינע פון די הויפט רעליגיעזע צענטערס פון [[מלכות ישראל|ממלכת ישראל]]. [[ירבעם בן נבט]] האט דארט אויפגעשטעלט איינעם פון די צוויי גאלדענע קעלבער, וואס איז שפעטער שטארק קריטיקירט געווארן אין תנ&quot;ך אלס אפווייך פון דער עבודת [[בית המקדש]] אין [[ירושלים]].&lt;ref&gt;[https://www.gotquestions.org/tribe-of-Dan.html](https://www.gotquestions.org/tribe-of-Dan.html)&lt;/ref&gt;

== גלות און שפעטערדיגע זכרון ==

מיט דער חורבן פון ממלכת ישראל דורך [[אשור]] אין יאר 721 פאר זייער ציילונג איז שבט דן, צוזאמען מיט די אנדערע צפון שבטים, ארויסגעפירט געווארן אין גלות. זינט דעמאלט ווערט דער שבט אפט גערעכנט צווישן די [[עשרת השבטים]].&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Dan-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Dan-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

טראץ דעם וואס דער שבט איז פארשוואונדן אלס א באזונדערע פאליטישע איינהייט, איז זיין זכרון געבליבן לעבעדיג אין אידישע מקורות. אין עטליכע שפעטערדיגע טראדיציעס זענען אויך פאראן טענות אז געוויסע אידישע קהילות שטאמען פון שבט דן, כאטש אזעלכע טענות זענען נישט היסטאריש באשטעטיגט.&lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3661](https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3661)&lt;/ref&gt;

== ירושה ==

שבט דן פארנעמט א באזונדער ארט אין דער היסטאריע פון כלל ישראל צוליב זיין אומגעווענליכן אנטוויקלונג. פון א שבט וואס האט ערשט באקומען א נחלה אין מערב ארץ ישראל איז א טייל געווארן א צפון שבט, און די שטאט דן איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע געאגראפישע סימבאלן אין תנ&quot;ך.

אין אידישער טראדיציע ווערט שבט דן פארבונדן מיט קראפט, מוט און אויסהאלט, בעיקר דורך דער פערזאן פון שמשון. אין דער זעלבע צייט דערמאנט די געשיכטע פון דער שטאט דן און איר רעליגיעזער צענטער די פאליטישע און רעליגיעזע אנטוויקלונגען וואס האבן אפגעשפילט א וויכטיגע ראלע אין דער געשיכטע פון ממלכת ישראל.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Dan-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Dan-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

{{שבטי ישראל}}

== קוואלן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:שבטים]]
[[קאטעגאריע:ספר יהושע]]
[[קאטעגאריע:ספר שופטים]]
[[קאטעגאריע:תנך]]</text>
      <sha1>p2ui5oiqzwujy202z9rsk9nne59pd9g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>שבט נפתלי</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55033</id>
    <revision>
      <id>601423</id>
      <timestamp>2026-07-01T18:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '{{אינפאבאקס שבט | נאמען = שבט נפתלי | גרינדער = נפתלי בן יעקב | פאטער = יעקב אבינו | מאמע = בלהה | טייל פון = שנים עשר שבטים | סימבאל = איילה | נחלה = מזרח גליל | הויפט שטאט = קדש נפתלי | בארימטע פערזאן = ברק בן אבינעם }}  '''שבט נפתלי''' איז איינער פון די שנים עשר שבטים פו...'</comment>
      <origin>601423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10134" sha1="6rp68qxsi6tvqyvszk0ba848a9h76kq" xml:space="preserve">{{אינפאבאקס שבט
| נאמען = שבט נפתלי
| גרינדער = נפתלי בן יעקב
| פאטער = יעקב אבינו
| מאמע = בלהה
| טייל פון = שנים עשר שבטים
| סימבאל = איילה
| נחלה = מזרח גליל
| הויפט שטאט = קדש נפתלי
| בארימטע פערזאן = ברק בן אבינעם
}}

'''שבט נפתלי''' איז איינער פון די שנים עשר שבטים פון [[ייד|כלל ישראל]], וועלכער שטאמט פון [[נפתלי]] בן [[יעקב אבינו|יעקב]] און [[בלהה]], די שפחה פון [[רחל]]. דער שבט האט באזעצט א גרויסן טייל פון מזרח [[גליל]], אריינרעכענענדיג דעם [[חולה טאל]], די געגנט ארום ים [[ים כנרת|כנרת]] און אנדערע צפון מזרח טיילן פון ארץ ישראל. אין [[תנ&quot;ך]] ווערט שבט נפתלי באשריבן אלס א שטארקער צפון שבט, וועלכער האט אנטיילגענומען אין עטליכע וויכטיגע מלחמות און האט געשפילט א באדייטנדיקע ראלע אין דער היסטאריע פון כלל ישראל. אין דער אידישער טראדיציע ווערט דער שבט אפט פארבונדן מיט שנעלקייט, פרייהייט און ברכה, און זיין טראדיציאנעלער סימבאל איז די אינד.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Naphtali-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Naphtali-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און אנטוויקלונג ==

שבט נפתלי שטאמט פון נפתלי, דער צווייטער זון פון בלהה און דער זעקסטער זון פון יעקב אבינו. דער נאמען נפתלי ווערט אין דער תורה פארבונדן מיט די ווערטער פון רחל, וועלכע האט אויסגעדרוקט איר קאמף און השתדלות.

אין [[ברכת יעקב]] אבינו ווערט נפתלי פארגליכן צו &quot;אילה שלוחה&quot;, א בילד וואס איז במשך הדורות אויסגעלייגט געווארן אלס א סימבאל פון פרייהייט, שנעלקייט און באוועגלעכקייט. אין ברכת משה ווערט שבט נפתלי אויך געבענטשט מיט שובע רצון און פולקייט פון ברכת ה', וואס האט ווייטער פארשטארקט דעם פאזיטיוון בילד פונעם שבט אין אידישער טראדיציע.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/שבט_נפתלי](https://he.wikipedia.org/wiki/שבט_נפתלי)&lt;/ref&gt;

== אין מדבר ==

אין [[ספר במדבר]] ווערט שבט נפתלי אויסגערעכנט צווישן די שבטים פון כלל ישראל, און אין די ציילונגען ווערט ער באשריבן אלס איינער פון די גרעסערע שבטים. אין סדר המחנות האט שבט נפתלי געלאגערט אויף דער צפון זייט פונעם [[משכן]] צוזאמען מיט [[שבט דן]] און [[שבט אשר]]. די לאגער האט געדינט אלס דער הינטערשטער טייל פונעם מחנה בשעת די נסיעות אין מדבר.&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Tribe_of_Naphtali](https://en.wikipedia.org/wiki/Tribe_of_Naphtali)&lt;/ref&gt;

די פלאץ פונעם שבט אין סדר המחנות האט געשטימט מיט זיין שפעטערדיגער באזעצונג אין די צפון טיילן פון ארץ ישראל, און האט אים געגעבן א וויכטיגן ארט אין דער ארגאניזאציע פון כלל ישראל.&lt;ref&gt;[https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12570](https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12570)&lt;/ref&gt;

== נחלה אין ארץ ישראל ==

נאכן כיבוש [[ארץ ישראל]] האט שבט נפתלי באקומען א נחלה אין די צפון מזרח טיילן פונעם לאנד. דער שטח האט אריינגענומען מזרח גליל, דעם חולת טאל, די געגנט ארום ים כנרת און אנדערע פרוכטבארע בערג און טאלן. די נחלה איז געווען איינע פון די צפון'דיגסטע צווישן אלע שבטים, און זי האט געגרענעצט [[שבט אשר]], [[שבט זבולון]] און אנדערע צפון שבטים.&lt;ref&gt;[https://www.hamichlol.org.il/נחלת_שבט_נפתלי](https://www.hamichlol.org.il/נחלת_שבט_נפתלי)&lt;/ref&gt;

א וויכטיגע שטאט אין דער נחלה איז געווען [[קדש נפתלי]], וועלכע איז באשטימט געווארן אלס איינע פון די [[ערי מקלט]]. די שטאט האט געשפילט א וויכטיגע ראלע אין דער רעליגיעזער און געזעצליכער ארגאניזאציע פון כלל ישראל.&lt;ref&gt;[https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12570](https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12570)&lt;/ref&gt;

די געאגראפישע לאגע פונעם שבט האט געגעבן צוטריט צו וויכטיגע [[קוואל וואסער|וואסער קוועלער]], פרוכטבארע ערד און הויפט פארקער וועגן, וואס האבן געמאכט די געגנט ביידע עקאנאמיש און מיליטעריש וויכטיג.&lt;ref&gt;[https://www.hamichlol.org.il/נחלת_שבט_נפתלי](https://www.hamichlol.org.il/נחלת_שבט_נפתלי)&lt;/ref&gt;

== אין תקופת השופטים ==

שבט נפתלי האט געשפילט א הויפט ראלע אין דער מלחמה קעגן [[סיסקא|סיסרא]], וואס ווערט באשריבן אין [[ספר שופטים]]. דער פירער פון דער מלחמה איז געווען [[ברק בן אבינועם|ברק בן אבינעם]] פון קדש נפתלי, וועלכער האט, צוזאמען מיט [[דבורה הנביאה]], געפירט די שבטים צום נצחון איבער [[יבין מלך כנען]] און זיין שר צבא [[סיסרא]].&lt;ref&gt;[https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12570](https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12570)&lt;/ref&gt;

אין דער תקופה פון גדעון ווערן אויך מענטשן פון שבט נפתלי דערמאנט צווישן די שבטים וואס האבן זיך צוזאמענגעשטעלט צו יאגן די [[מדין|מדינים]]. די מקורות שילדערן דעם שבט אלס א מיליטעריש אקטיוון און געטרייען טייל פון כלל ישראל.&lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/daat/maamar.asp?id=85](https://www.daat.ac.il/daat/maamar.asp?id=85)&lt;/ref&gt;

== אין תקופת המלוכה ==

אין די טעג פון די מלכים איז שבט נפתלי געווען א טייל פון [[מלכות ישראל|ממלכת ישראל]]. צוליב זיין צפון לאגע איז דער שבט געווען צווישן די ערשטע געגנטן וואס זענען באטראפן געווארן דורך די [[אשור|אשורישע]] מלחמות און איינפאלן.

מיט דער חורבן פון ממלכת ישראל דורך אשור אין יאר 721 פאר זייער ציילונג איז א גרויסער טייל פון דער באפעלקערונג ארויסגעפירט געווארן אין [[גלות]]. פון דעמאלט און ווייטער ווערט שבט נפתלי אפט גערעכנט צווישן די [[עשרת השבטים]], כאטש זיין נאמען איז ווייטער געבליבן דערמאנט אין תנ&quot;ך און אין אידישע טראדיציע.&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Tribe_of_Naphtali](https://en.wikipedia.org/wiki/Tribe_of_Naphtali)&lt;/ref&gt;

== אין אידישער טראדיציע ==

אין אידישער טראדיציע ווערט שבט נפתלי אפט פארבונדן מיט דער איילה, לויט ברכת יעקב אבינו. דער סימבאל ווערט אויסגעלייגט אלס א צייכן פון שנעלקייט, באוועגלעכקייט און שיינקייט.

די ברכה פון משה, אין וועלכער נפתלי ווערט באשריבן אלס זאט מיט רצון און פול מיט ברכת ה', האט אויך צוגעגעבן צום פאזיטיוון בילד פונעם שבט. במשך הדורות איז נפתלי געווארן א סימבאל פון א שבט וואס האט פאראייניגט מיליטערישע שטארקייט מיט א ברוך'דיגער און פרוכטבארער נחלה.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/שבט_נפתלי](https://he.wikipedia.org/wiki/שבט_נפתלי)&lt;/ref&gt;

== ירושה ==

שבט נפתלי פארנעמט א באדייטנדיקן ארט אין דער געשיכטע פון כלל ישראל צוליב זיין וויכטיגע געאגראפישע לאגע אין גליל און זיין אנטייל אין עטליכע הויפט געשעענישן פון תנ&quot;ך. דער שבט איז געווען א באשיצער פון די צפון גרעניצן פון לאנד, און זיין נחלה האט געהאט גרויס עקאנאמישע און מיליטערישע באדייט.

אין דער אידישער טראדיציע איז שבט נפתלי געבליבן א סימבאל פון פרייהייט, שנעלקייט און ברכה. זיין פארבינדונג מיט ברק בן אבינעם, קדש נפתלי און די מלחמות אין צפון ארץ ישראל האט אים פארזיכערט א באזונדער פלאץ אין דער היסטארישער און רעליגיעזער זכרון פון כלל ישראל.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Naphtali-Hebrew-tribe](https://www.britannica.com/topic/Naphtali-Hebrew-tribe)&lt;/ref&gt;

{{שבטי ישראל}}

== קוואלן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:שבטים]]
[[קאטעגאריע:ספר יהושע]]
[[קאטעגאריע:ספר שופטים]]
[[קאטעגאריע:תנך]]</text>
      <sha1>6rp68qxsi6tvqyvszk0ba848a9h76kq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>שבט גד</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55034</id>
    <revision>
      <id>601424</id>
      <timestamp>2026-07-01T18:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '{{אינפאבאקס שבט | נאמען = שבט גד | גרינדער = גד בן יעקב | פאטער = יעקב אבינו | מאמע = זלפה | טייל פון = שנים עשר שבטים | נחלה = עבר הירדן המזרחי | הויפט שטאט = גלעד | שבטי פירן = אליסף בן רעואל | סטאטוס = שבטים מזרחיים (ראובן גד וחצי מנשה) }}  '''שבט גד''' איז איינער פון די ש...'</comment>
      <origin>601424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8120" sha1="meq6qrmctuep80n9p0wiavel4cexo66" xml:space="preserve">{{אינפאבאקס שבט
| נאמען = שבט גד
| גרינדער = גד בן יעקב
| פאטער = יעקב אבינו
| מאמע = זלפה
| טייל פון = שנים עשר שבטים
| נחלה = עבר הירדן המזרחי
| הויפט שטאט = גלעד
| שבטי פירן = אליסף בן רעואל
| סטאטוס = שבטים מזרחיים (ראובן גד וחצי מנשה)
}}

'''שבט גד''' איז איינער פון די שנים עשר שבטים פון [[ייד|כלל ישראל]], וועלכער שטאמט פון [[גד]] בן [[יעקב אבינו|יעקב]] און [[זלפה]], די שפחה פון [[לאה]]. דער שבט איז באקאנט אין [[תנ&quot;ך]] אלס איינער פון די שבטים וואס האבן זיך באזעצט אין [[עבר הירדן]] המזרחי, און צוזאמען מיט [[שבט ראובן]] און חצי [[שבט מנשה]] האט ער געשאפן דעם מזרחישן שבט-גרופע. שבט גד ווערט אין מקרא און אין שפעטערדיגע מסורות אפט באשריבן אלס א שבט פון גבורה, מלחמה-פעאיקייט און גרעניץ-שוץ.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/שבט_גד](https://he.wikipedia.org/wiki/שבט_גד)&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און הינטערגרונט ==

שבט גד שטאמט פון גד בן יעקב, דער ערשטער זון פון זלפה, די שפחה פון לאה. אין דער לשון הפסוק ווערט דער נאמען פארבונדן מיט דער אויסדרוק פון לאה, וואס האט גערעדט וועגן מזל און הצלחה ביים געבורט פונעם קינד. אין דער שבטישער סטרוקטור פון כלל ישראל ווערט גד גערעכנט צווישן די שבטים פון לאה'ס הויזגעזינד און איז טייל פון דער מזרח-גרופע פון שבטים.

אין ברכת יעקב ווערט גד באשריבן מיט א מיליטערישן לשון, אז “גד גדוד יגודנו והוא יגוד עקב”, א אויסדרוק וואס ווערט דורכדורות אויסגעלייגט אלס א סימבאל פון א שבט וואס ווערט אפט אטאקירט אבער בלייבט שטארק און ענטפערנדיק מיט קעגנ-שטויס.&lt;ref&gt;[https://dna12tribes.com/09-shbt-gd/](https://dna12tribes.com/09-shbt-gd/)&lt;/ref&gt;

== אין מדבר ==

אין מדבר ווערט שבט גד אויסגערעכנט צווישן די שבטים פון כלל ישראל מיט א צאל פון 45,650 לוחמים אין דער ערשטער ציילונג, און 40,500 אין דער צווייטער ציילונג. אין סדר המחנות האט גד געלאגערט צוזאמען מיט [[שבט ראובן]] און [[שבט שמעון]] אויף דער דרום זייט, און האט געמארשירט אלס טייל פון דער דרום-גרופע אין די נסיעות אין מדבר. דער שבט איז געפירט געווארן דורך [[אליסף בן רעואל]].&lt;ref&gt;[https://kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=95669121&amp;nTocEntryID=95680356](https://kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=95669121&amp;nTocEntryID=95680356)&lt;/ref&gt;

די פלאץ פון שבט גד אין דעם לאגער-סיסטעם האט געשטעלט אים אין א סטרוקטור פון ארדענונג און מיליטערישער דיסציפלין, צוזאמען מיט די אנדערע דרומדיקע שבטים.

== נחלה אין עבר הירדן ==

שבט גד האט באקומען זיין נחלה אין עבר הירדן המזרחי, נאכן בקשה פון די שבטים ראובן און גד צו באזעצן זיך אין א לאנד וואס איז פאסיג פאר בהמות און גידול צאן. [[משה רבינו]] האט איינגעשטימט מיט דער באדינגונג אז זיי וועלן אנטיילנעמען אין דער כיבוש פון ארץ ישראל מערב הירדן.

די נחלה פון גד האט זיך אויסגעשפרייט אין די געגנט פון [[גלעד]], צווישן שבט ראובן אין דרום און חצי שבט מנשה אין צפון. די געגנט איז געווען פרוכטבאר אבער אויך א גרעניץ-געגנט וואס האט זיך געפונען אונטער כסדרדיגע דרוק פון ארומיגע פעלקער, וואס האט געמאכט דעם שבט באזונדערס מיליטעריש אקטיוו.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/נחלת_שבט_גד](https://he.wikipedia.org/wiki/נחלת_שבט_גד)&lt;/ref&gt;

== אין תקופת השופטים און מלוכה ==

אין תקופת השופטים ווערט שבט גד דערמאנט אלס טייל פון די מזרח-שבטים וואס האבן געשפילט א ראלע אין לאקאלע קאנפליקטן מיט די שכנות'דיגע פעלקער, אריינגערעכנט [[עמון]] און אנדערע גרעניץ-מכוחות. צוליב זיין לאגע האט דער שבט אפט געדינט אלס א פארטיידיגונגס כח פאר די מזרח גרעניצן פון כלל ישראל.

אין תקופת המלוכה ווערט שבט גד גערעכנט צווישן די שבטים פון [[מלכות ישראל|ממלכת ישראל]]. אין שפעטערדיגע מקורות ווערן גד'ישע מלחמה-לייט דערמאנט אלס שטארקע און באוואפנטע מענטשן, וואס האבן געהאט א באדייטנדיקע מיליטערישע ראלע אין די צפון-מזרח געביטן.

א באקאנטער שפעטערדיגער מקור קומט אינערהאלב די פארשונגען פון די בארימטע &quot;[[מצבת מישע]]&quot; (Mesha Stele), וואס רעדט קלאר איבער די אנוועזנהייט פון &quot;אנשי גד&quot; אינעם געגנט.

== חורבן און שפעטערדיגע היסטארישע זכרון ==

שפעטער איז שבט גד געווען צווישן די שבטים וואס זענען געפירט געווארן אין גלות דורך אשור אין יאר 732 פאר זייער ציילונג, אין צייטן פון תגלת-פלאסר השלישי. נאך דעם חורבן פון ממלכת ישראל ווערט גד גערעכנט צווישן די עשרת השבטים וואס זייער פיזישע אידענטיטעט איז פארלוירן געווארן אין היסטאריע.

טראץ דעם בלייבט דער נאמען פון שבט גד אפגעהיטן אין תנ&quot;ך, אין גענעאלאגישע ליסטעס און אין אידישער טראדיציע אלס טייל פון דער זכרון פון די שבטי ישראל.&lt;ref&gt;[https://www.dna12tribes.com/09-shbt-gd/](https://www.dna12tribes.com/09-shbt-gd/)&lt;/ref&gt;

== באדייטונג און ירושה ==

שבט גד ווערט באטראכט אלס דער קלאסישער ביישפיל פון א מזרח-גרעניץ שבט. זיין היסטאריע שילדערט ווי א שבט קען אויסוועלן א טראנס-ירדנישע נחלה און זיך אנטוויקלען אלס א מיליטעריש-גרעניץ געבונדענער קהילה. דער שבט איז אין תנ&quot;ך באשריבן מיט לשונות פון מלחמה און גבורה, וואס שפיגלט אפ זיין ראלע אלס פארטיידיגער פון די מזרח גרעניצן.

אין שפעטערדיגע אידישע טראדיציע ווערט גד אפט גענומען אלס סימבאל פון שטארקייט אונטער דרוק, קעגנשטויס און עקשנות אין שווערע אומשטענדן.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/שבט_גד](https://he.wikipedia.org/wiki/שבט_גד)&lt;/ref&gt;

{{שבטי ישראל}}

== קוואלן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:שבטים]]
[[קאַטעגאָריע:תנ&quot;ך]]
[[קאטעגאריע:ספר במדבר]]
[[קאטעגאריע:עבר הירדן]]</text>
      <sha1>meq6qrmctuep80n9p0wiavel4cexo66</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601425</id>
      <parentid>601424</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T18:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8124" sha1="40izn79l0646v1jeyr3z7nv2wfnxbg2" xml:space="preserve">{{אינפאבאקס שבט
| נאמען = שבט גד
| גרינדער = גד בן יעקב
| פאטער = יעקב אבינו
| מאמע = זלפה
| טייל פון = שנים עשר שבטים
| נחלה = עבר הירדן המזרחי
| הויפט שטאט = גלעד
| שבטי פירן = אליסף בן רעואל
| סטאטוס = שבטים מזרחיים (ראובן גד וחצי מנשה)
}}

'''שבט גד''' איז איינער פון די שנים עשר שבטים פון [[ייד|כלל ישראל]], וועלכער שטאמט פון [[גד]] בן [[יעקב אבינו|יעקב]] און [[זלפה]], די שפחה פון [[לאה]]. דער שבט איז באקאנט אין [[תנ&quot;ך]] אלס איינער פון די שבטים וואס האבן זיך באזעצט אין [[עבר הירדן]] המזרחי, און צוזאמען מיט [[שבט ראובן]] און חצי [[שבט מנשה]] האט ער געשאפן דעם מזרחישן שבט-גרופע. שבט גד ווערט אין מקרא און אין שפעטערדיגע מסורות אפט באשריבן אלס א שבט פון גבורה, מלחמה-פעאיקייט און גרעניץ-שוץ.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/שבט_גד](https://he.wikipedia.org/wiki/שבט_גד)&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און הינטערגרונט ==

שבט גד שטאמט פון גד בן יעקב, דער ערשטער זון פון זלפה, די שפחה פון לאה. אין דער לשון הפסוק ווערט דער נאמען פארבונדן מיט דער אויסדרוק פון לאה, וואס האט גערעדט וועגן מזל און הצלחה ביים געבורט פונעם קינד. אין דער שבטישער סטרוקטור פון כלל ישראל ווערט גד גערעכנט צווישן די שבטים פון לאה'ס הויזגעזינד און איז טייל פון דער מזרח-גרופע פון שבטים.

אין ברכת יעקב ווערט גד באשריבן מיט א מיליטערישן לשון, אז “גד גדוד יגודנו והוא יגוד עקב”, א אויסדרוק וואס ווערט דורכדורות אויסגעלייגט אלס א סימבאל פון א שבט וואס ווערט אפט אטאקירט אבער בלייבט שטארק און ענטפערנדיק מיט קעגנ-שטויס.&lt;ref&gt;[https://dna12tribes.com/09-shbt-gd/](https://dna12tribes.com/09-shbt-gd/)&lt;/ref&gt;

== אין מדבר ==

אין מדבר ווערט שבט גד אויסגערעכנט צווישן די שבטים פון כלל ישראל מיט א צאל פון 45,650 לוחמים אין דער ערשטער ציילונג, און 40,500 אין דער צווייטער ציילונג. אין סדר המחנות האט גד געלאגערט צוזאמען מיט [[שבט ראובן]] און [[שבט שמעון]] אויף דער דרום זייט, און האט געמארשירט אלס טייל פון דער דרום-גרופע אין די נסיעות אין מדבר. דער שבט איז געפירט געווארן דורך [[אליסף בן רעואל]].&lt;ref&gt;[https://kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=95669121&amp;nTocEntryID=95680356](https://kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=95669121&amp;nTocEntryID=95680356)&lt;/ref&gt;

די פלאץ פון שבט גד אין דעם לאגער-סיסטעם האט געשטעלט אים אין א סטרוקטור פון ארדענונג און מיליטערישער דיסציפלין, צוזאמען מיט די אנדערע דרומדיקע שבטים.

== נחלה אין עבר הירדן ==

שבט גד האט באקומען זיין נחלה אין עבר הירדן המזרחי, נאכן בקשה פון די שבטים ראובן און גד צו באזעצן זיך אין א לאנד וואס איז פאסיג פאר בהמות און גידול צאן. [[משה רבינו]] האט איינגעשטימט מיט דער באדינגונג אז זיי וועלן אנטיילנעמען אין דער כיבוש פון ארץ ישראל מערב הירדן.

די נחלה פון גד האט זיך אויסגעשפרייט אין די געגנט פון [[גלעד]], צווישן שבט ראובן אין דרום און חצי שבט מנשה אין צפון. די געגנט איז געווען פרוכטבאר אבער אויך א גרעניץ-געגנט וואס האט זיך געפונען אונטער כסדרדיגע דרוק פון ארומיגע פעלקער, וואס האט געמאכט דעם שבט באזונדערס מיליטעריש אקטיוו.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/נחלת_שבט_גד](https://he.wikipedia.org/wiki/נחלת_שבט_גד)&lt;/ref&gt;

== אין תקופת השופטים און מלוכה ==

אין תקופת השופטים ווערט שבט גד דערמאנט אלס טייל פון די מזרח-שבטים וואס האבן געשפילט א ראלע אין לאקאלע קאנפליקטן מיט די שכנות'דיגע פעלקער, אריינגערעכנט [[עמון]] און אנדערע גרעניץ-מכוחות. צוליב זיין לאגע האט דער שבט אפט געדינט אלס א פארטיידיגונגס כח פאר די מזרח גרעניצן פון כלל ישראל.

אין תקופת המלוכה ווערט שבט גד גערעכנט צווישן די שבטים פון [[מלכות ישראל|ממלכת ישראל]]. אין שפעטערדיגע מקורות ווערן גד'ישע מלחמה-לייט דערמאנט אלס שטארקע און באוואפנטע מענטשן, וואס האבן געהאט א באדייטנדיקע מיליטערישע ראלע אין די צפון-מזרח געביטן.

א באקאנטער שפעטערדיגער מקור קומט אינערהאלב די פארשונגען פון די בארימטע &quot;[[מצבת מישע]]&quot; (Mesha Stele), וואס רעדט קלאר איבער די אנוועזנהייט פון &quot;אנשי גד&quot; אינעם געגנט.

== חורבן און שפעטערדיגע היסטארישע זכרון ==

שפעטער איז שבט גד געווען צווישן די שבטים וואס זענען געפירט געווארן אין גלות דורך אשור אין יאר 732 פאר זייער ציילונג, אין צייטן פון [[תגלת-פלאסר השלישי]]. נאך דעם חורבן פון ממלכת ישראל ווערט גד גערעכנט צווישן די עשרת השבטים וואס זייער פיזישע אידענטיטעט איז פארלוירן געווארן אין היסטאריע.

טראץ דעם בלייבט דער נאמען פון שבט גד אפגעהיטן אין תנ&quot;ך, אין גענעאלאגישע ליסטעס און אין אידישער טראדיציע אלס טייל פון דער זכרון פון די שבטי ישראל.&lt;ref&gt;[https://www.dna12tribes.com/09-shbt-gd/](https://www.dna12tribes.com/09-shbt-gd/)&lt;/ref&gt;

== באדייטונג און ירושה ==

שבט גד ווערט באטראכט אלס דער קלאסישער ביישפיל פון א מזרח-גרעניץ שבט. זיין היסטאריע שילדערט ווי א שבט קען אויסוועלן א טראנס-ירדנישע נחלה און זיך אנטוויקלען אלס א מיליטעריש-גרעניץ געבונדענער קהילה. דער שבט איז אין תנ&quot;ך באשריבן מיט לשונות פון מלחמה און גבורה, וואס שפיגלט אפ זיין ראלע אלס פארטיידיגער פון די מזרח גרעניצן.

אין שפעטערדיגע אידישע טראדיציע ווערט גד אפט גענומען אלס סימבאל פון שטארקייט אונטער דרוק, קעגנשטויס און עקשנות אין שווערע אומשטענדן.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/שבט_גד](https://he.wikipedia.org/wiki/שבט_גד)&lt;/ref&gt;

{{שבטי ישראל}}

== קוואלן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:שבטים]]
[[קאַטעגאָריע:תנ&quot;ך]]
[[קאטעגאריע:ספר במדבר]]
[[קאטעגאריע:עבר הירדן]]</text>
      <sha1>40izn79l0646v1jeyr3z7nv2wfnxbg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>שבט אשר</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55035</id>
    <revision>
      <id>601426</id>
      <timestamp>2026-07-01T18:25:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '{{אינפאבאקס שבט | נאמען = שבט אשר | גרינדער = אשר בן יעקב | פאטער = יעקב אבינו | מאמע = זלפה | טייל פון = שנים עשר שבטים | נחלה = מערב גליל און חוף צפון מערב | סימבאל = שמן זית און שפע | הויפט שטח = עכו און גליל מערב | סטאטוס = שבט צפוני }}  '''שבט אשר''' איז איינער פון די שנ...'</comment>
      <origin>601426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8026" sha1="lugjy6hrklq9ihx55k584g4znwjaw7r" xml:space="preserve">{{אינפאבאקס שבט
| נאמען = שבט אשר
| גרינדער = אשר בן יעקב
| פאטער = יעקב אבינו
| מאמע = זלפה
| טייל פון = שנים עשר שבטים
| נחלה = מערב גליל און חוף צפון מערב
| סימבאל = שמן זית און שפע
| הויפט שטח = עכו און גליל מערב
| סטאטוס = שבט צפוני
}}

'''שבט אשר''' איז איינער פון די שנים עשר שבטים פון [[ייד|כלל ישראל]], וועלכער שטאמט פון [[אשר]] בן [[יעקב אבינו|יעקב]] און [[זלפה]], די שפחה פון [[לאה]]. דער שבט ווערט אין [[תנ&quot;ך]] און אין שפעטערדיגע מסורות באשריבן אלס א שבט פון שפע, פרוכטבארקייט און עשירות, מיט א באזונדער שטארקן פארבינדונג צו די מערב גליל און די צפון-מערב חוף געגנטן פון ארץ ישראל. אין דער שבט סטרוקטור פון כלל ישראל פארנעמט שבט אשר א צפון-מערבדיקן פלאץ צווישן די שבטים פון גליל און די חוף געגנטן.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/נחלת_שבט_אשר](https://he.wikipedia.org/wiki/נחלת_שבט_אשר)&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און הינטערגרונט ==

שבט אשר שטאמט פון אשר בן יעקב, דער צווייטער זון פון זלפה און דער אכטער זון פון יעקב אבינו. אין דער לשון פון דער תורה ווערט דער נאמען פארבונדן מיט א לשון פון שמחה און ברכה ביים געבורט, וואס האט געגעבן דעם שבט א סימבאלישן באדייט פון גוטסקייט און הצלחה.

אין ברכת יעקב ווערט אשר באשריבן מיט לשונות פון שפע, “מאשר שמנה לחמו והוא יתן מעדני מלך”, וואס ווערט אין שפעטער פארשטאנען אלס א רמז אויף א לאנד פון עשירות און גוטע פראדוקציע, בפרט אויל און אנדערע פרוכטבארע פראדוקטן.&lt;ref&gt;[https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/נחלת_שבט_אשר](https://www.yeshiva.org.il/wiki/index.php/נחלת_שבט_אשר)&lt;/ref&gt;

== אין מדבר ==

אין מדבר ווערט שבט אשר אויסגערעכנט צווישן די שבטים פון כלל ישראל מיט א צייל פון 41,500 אין דער ערשטער ציילונג און 53,400 אין דער צווייטער ציילונג. אין סדר המחנות האט דער שבט געהערט צום צפון-לאגער, צוזאמען מיט [[שבט דן]] און [[שבט נפתלי]], און האט זיך אריבערגעצויגן לויט דער ארגאניזירטער מחנה-סיסטעם אין די נסיעות פון כלל ישראל.&lt;ref&gt;[https://docs.google.com/presentation/d/1KzW7Nm8VfyEN95NUPL5S1l1zLMZRoZPpJu91D0Ry4Co/htmlpresent](https://docs.google.com/presentation/d/1KzW7Nm8VfyEN95NUPL5S1l1zLMZRoZPpJu91D0Ry4Co/htmlpresent)&lt;/ref&gt;

די פלאץ פונעם שבט אין דער צפון-לאגער שפיגלט אפ זיין שפעטערדיגע געאגראפישע פלאץ אין די צפון-מערב געגנטן פון ארץ ישראל.

== נחלה אין ארץ ישראל ==

שבט אשר האט באקומען א נחלה אין די צפון-מערב טייל פון [[ארץ ישראל]], אריינגערעכנט די מערב [[גליל]], די [[עכו]]-פליין און די געגנטן ארום די צפון ברעג. די נחלה איז געווען באקאנט אלס א פרוכטבארע און רייכע געגנט, באזונדערס אין אויל-פראדוקציע און לאנדווירטשאפט.

די מקרא באשרייבט אויך אז שבט אשר האט נישט אינגאנצן פארטריבן די [[כנענים]] פון זיין נחלה, און אז א טייל פון די אריגינעלע באפעלקערונג איז געבליבן וואוינען צוזאמען מיט די שבט. דאס האט געמאכט די געגנט א געמישטע קולטור-און-באפעלקערונג זאנע אין די פריע תקופה פון ישראל אין לאנד.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/נחלת_שבט_אשר](https://he.wikipedia.org/wiki/נחלת_שבט_אשר)&lt;/ref&gt;

די לאנד פון אשר ווערט אין תנ&quot;ך און שפעטערדיגע מקורות אפט פארבונדן מיט אויל, שפע און גוטע פוד-פראדוקציע, וואס האט געגעבן דעם שבט א רייכן עקאנאמישן בילד אין דער טראדיציע.

== אין תקופת השופטים ==

אין תקופת [[ספר שופטים|השופטים]] ווערט שבט אשר דערמאנט אלס א שבט וואס האט נישט שטענדיג אינגאנצן אויסגעטריבן די כנענישע איינוואוינער פון זיין געגנט, און האט אפט געלעבט אין א געמישטע סביבה פון ישראלים און כנענים. צוליב זיין געאגראפישע לאגע אין די מערב-צפון געגנט איז דער שבט געווען ווייניקער צענטראַל אין די גרויסע מיליטערישע קאנפליקטן פון דער תקופה.

טראץ דעם איז דער שבט געבליבן א טייל פון כלל ישראל און האט זיך אריינגעשריבן אין דער שבטי סטרוקטור פון די צפון שבטים.&lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3576](https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3576)&lt;/ref&gt;

== אין תקופת המלוכה און שפעטער ==

אין תקופת המלוכה איז שבט אשר געווען א טייל פון ממלכת ישראל, און האט מיטגעטיילט איר גורל ביז דעם חורבן דורך [[אשור]] אין 722/721 פאר זייער ציילונג. נאך דעם חורבן ווערט דער שבט גערעכנט צווישן די [[עשרת השבטים]], וואס זייער פיזישע קיום איז פארלוירן געווארן אין היסטאריע.

אין שפעטערדיגע אידישע זכרון בלייבט אבער שבט אשר אפגעהיטן אלס א שבט פון שפע, אויל און ברכה, און אין עטליכע מסורות ווערט אפילו דערמאנט די באזונדערע שיינקייט און חשיבות פון די בנות אשר.&lt;ref&gt;[https://www.dna12tribes.com/10-shbt-shr/](https://www.dna12tribes.com/10-shbt-shr/)&lt;/ref&gt;

== באדייטונג און ירושה ==

שבט אשר פארנעמט א באזונדערע פאזיציע צווישן די שבטים צוליב זיין רייכן און פרוכטבארן לאנד און זיין פארבינדונג צו עקאנאמישע שפע. דער שבט איז אין תנ&quot;ך א סימבאל פון ברכה, גוטע פוד-פראדוקציע און אויל-עשירות, און שטעלט פאר א טיפישן בילד פון א רייכן לאנדווירטשאפט-געבונדענעם שבט.

אין אידישער טראדיציע ווערט אשר אפט גענומען אלס סימבאל פון שפע און גשמיות'דיגע ברכה, און זיין ארט אין דער צפון-מערב גרענעץ פון ארץ ישראל האט אים געגעבן א באדייטנדיקן היסטארישן און געאגראפישן ראלע אין דער אנטוויקלונג פון די שבטים.&lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/נחלת_שבט_אשר](https://he.wikipedia.org/wiki/נחלת_שבט_אשר)&lt;/ref&gt;

{{שבטי ישראל}}

== קוואלן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:שבטים]]
[[קאַטעגאָריע:תנ&quot;ך]]
[[קאטעגאריע:ספר יהושע]]
[[קאטעגאריע:גליל]]</text>
      <sha1>lugjy6hrklq9ihx55k584g4znwjaw7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>שבט מנשה</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55036</id>
    <revision>
      <id>601427</id>
      <timestamp>2026-07-01T18:39:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '{{אינפאבאקס שבט | נאמען = שבט מנשה | עברי נאמען = שבט מנשה | אבות = מנשה בן יוסף | עלטער גרופע = שבט יוסף | טייל פון = שנים עשר שבטים | באזונדערע סטאטוס = איינע פון די שבטי יוסף מיט אפרים | הויפט טעריטאריע = גלעד, בשן, בית שאן, יזרעאל | באקאנטע פיגורן = גדעון, מכיר, גל...'</comment>
      <origin>601427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11476" sha1="f5zactec4uu4yxq8lqfv2q9azvx20nm" xml:space="preserve">{{אינפאבאקס שבט
| נאמען = שבט מנשה
| עברי נאמען = שבט מנשה
| אבות = מנשה בן יוסף
| עלטער גרופע = שבט יוסף
| טייל פון = שנים עשר שבטים
| באזונדערע סטאטוס = איינע פון די שבטי יוסף מיט אפרים
| הויפט טעריטאריע = גלעד, בשן, בית שאן, יזרעאל
| באקאנטע פיגורן = גדעון, מכיר, גלעד, צלפחד און זיינע טעכטער
| ציילונג אין מדבר = 32200 אין ערשטע ציילונג, 52700 אין צווייטע ציילונג
| שפעטערדיגע גורל = גלות אשור פאר טייל פון שבט
}}

'''שבט מנשה''' איז איינע פון די שנים עשר שבטים פון כלל ישראל, און שטאמט פון [[מנשה]] בן [[יוסף]], דער בכור זון פון יוסף הצדיק און [[אסנת]]. דער שבט ווערט גערעכנט אלס טייל פון די באזונדערע שבטי יוסף, צוזאמען מיט [[שבט אפרים]], און פארנעמט א וויכטיגע ארט אין [[תנ&quot;ך|תנ״ך]] סיי אין די צייטן פון מדבר און סיי אין די תקופות פון [[ארץ ישראל]]. דער נאמען מנשה ווערט אין [[ספר בראשית]] מסביר געווען אלס א לשון פון &quot;נשני אלקים&quot;, אז דער אויבערשטער האט געמאכט פארגעסן די שוועריקייטן פון יוסף אין [[עגיפטן|מצרים]], און דער באדייט פון דער נאמען שפיגלט זיך שפעטער אפ אין דער היסטארישער אנטוויקלונג פון דעם שבט. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A9%D7%91%D7%98_%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A9%D7%91%D7%98_%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94)&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און מקורות ==

מנשה ווערט דערמאנט אין ספר בראשית אלס דער בכור זון פון יוסף און אסנת, די טאכטער פון [[פוטיפרע]] כהן פון און. אין דער סצענע פון ברכת יעקב ווערט געגעבן א באזונדערע דינאמיק צווישן מנשה און זיין ברודער אפרים, ווען יעקב אבינו שטעלט אפרים פאר דער גרעסערער, כאטש מנשה איז דער [[בכור]]. דער מצב באשאפט א יסוד פאר א לענגערע היסטארישע יחס צווישן די צוויי שבטי יוסף, וואו מנשה בלייבט בכור אין געבורט אבער אפרים באקומט סימבאלישע פריאריטעט. &lt;ref&gt;[https://www.hidabroot.org/article/1190547](https://www.hidabroot.org/article/1190547)&lt;/ref&gt;

דער שבט ווערט שפעטער אנגעשלאסן אלס טייל פון די צוויי שבטי יוסף, וואס ווערן אין תנ״ך אפט באהאנדלט צוזאמען, אבער אין געוויסע ווערן זיי אויך אפגעטיילט אלס באזונדערע שבטים. די אידענטיטעט פון מנשה ווערט אזוי פארבונדן מיט א צווייפאכיגע ירושה און א געאגראפישע צעשיידונג פון דעם שבט. &lt;ref&gt;[https://lib.cet.ac.il/pages/printitem.asp?item=12415](https://lib.cet.ac.il/pages/printitem.asp?item=12415)&lt;/ref&gt;

== מדבר תקופה און ציילונגען ==

אין די צייט פון די מדבר ווערן די בני מנשה רעקארדירט אין די ציילונגען פון ספר במדבר. אין דער ערשטער ציילונג איז דער שבט געווען 32200 נפשות, און אין דער צווייטער ציילונג איז ער געשטיגן צו 52700 נפשות. דער וואוקס פון דעם שבט ווערט באטראכט אלס א באמערקנסווערטער אנטוויקלונג אין פארגלייך צו אנדערע שבטים וואס האבן נישט געוויזן אזא שטארקע וואוקס. &lt;ref&gt;[https://docs.google.com/presentation/d/1fZwBcaa1eGT1VSPG-LcQYFJci0GyAapt1Z53WvisqnI/htmlpresent](https://docs.google.com/presentation/d/1fZwBcaa1eGT1VSPG-LcQYFJci0GyAapt1Z53WvisqnI/htmlpresent)&lt;/ref&gt;

אין דער מחנה ארגאניזאציע אין מדבר איז מנשה געווען טייל פון דער צפון גרופע פון שבטי יוסף, צוזאמען מיט [[שבט אפרים|אפרים]] און [[שבט בנימין|בנימין]]. דער שבט האט שוין דעמאלט ארויסגעוויזן א באזונדערע סטרוקטור פון משפחות און קלאַנז וואס וועלן שפעטער שפילן א ראלע אין ירושת הארץ. &lt;ref&gt;[https://www.hidabroot.org/article/1190547](https://www.hidabroot.org/article/1190547)&lt;/ref&gt;

== ירושת הארץ און געאגראפיע ==

שבט מנשה איז באזונדער אין דער תנ״כישער לאנדס-צעטיילונג ווייל ער האט באקומען צוויי באזונדערע ירושות אויף ביידע זייטן פון [[ירדן טייך|ירדן]]. איין טייל פון שבט איז זיך באזעצט מזרח פון ירדן אין די ראיאנען פון [[גלעד]] און [[בשן]], צוזאמען מיט [[שבט ראובן]] און [[שבט גד|גד]]. דער צווייטער טייל איז זיך באזעצט מערב פון ירדן אין א ברייטע געגנט אין צפון און צענטראל [[כנען (מיטל־עלטערישע לענדער)|כנען]], אריינגערעכנט ארום [[בית שאן]], יזרעאל און ביז די בערגיגע ראיאנען וואס גייען צו [[שומרון]]. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A0%D7%97%D7%9C%D7%AA_%D7%A9%D7%91%D7%98_%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A0%D7%97%D7%9C%D7%AA_%D7%A9%D7%91%D7%98_%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94)&lt;/ref&gt;

די צעשיידונג צווישן מזרח און מערב מנשה מאכט דעם שבט איינעם פון די מערסט געאגראפיש קאמפליצירטע שבטים אין כלל ישראל. אין היסטארישער און תנ״כישער אנאליז ווערט דאס געזען אלס א ביישפיל פון א שבט וואס האט געהאט א ברייטע השפעה איבער פארשידענע ראיאנען און האט געדינט אלס א פארבינדונג צווישן די עבר הירדן און ארץ כנען. &lt;ref&gt;[https://kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=14916199&amp;nTocEntryID=15071560](https://kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=14916199&amp;nTocEntryID=15071560)&lt;/ref&gt;

== תקופת השופטים ==

אין דער תקופה פון שופטים טרעפט מען אין שבט מנשה עטליכע באדייטנדע פיגורן. איינע פון די מערסט באקאנטע איז [[גדעון בן יואש]] פון משפחת אביעזר, וואס האט געפירט די בני ישראל אין א מלחמה קעגן [[מדין]] און האט געשפילט א צענטראלע ראלע אין דער פרי-לאנדישער פירערשאפט. גדעון ווערט באטראכט אלס א סימבאל פון א נבואה-געטריבענע פירערשאפט וואס איז ארויסגעקומען פון שבט מנשה. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A9%D7%91%D7%98_%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A9%D7%91%D7%98_%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94)&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער תקופה ווערן אויך דערמאנט די טעכטער פון [[צלפחד]], וואס האבן געברענגט א הלכהדיגע פרשה איבער ירושת נחלה ווען עס זענען נישט געווען זין. די משפחה פון [[מכיר]] און גלעד ווערן אויך אנגעגעבן אלס הויפט חלק אינערהאלב שבט מנשה, וואס ווייזט אויף די אינערליכע סטרוקטור און צעטיילונג פון דעם שבט אין שטארקע משפחות. &lt;ref&gt;[https://www.hidabroot.org/article/1190547](https://www.hidabroot.org/article/1190547)&lt;/ref&gt;

== שפעטערדיגע תקופה און גלות אשור ==

אין דער שפעטערער היסטאריע ווערט דער מזרח טייל פון שבט מנשה פארבונדן מיט די גלות [[אשור]], ווען די אסירישע אימפעריע האט אין יאר 732 פאר זייער ציילונג געפירט צו דער גלות פון טייל פון די שבטים פון צפון מלכות ישראל. דער מזרח מנשה ווערט דערמאנט אלס איינער פון די גרופעס וואס זענען פרי אפגעפירט געווארן אין גלות. &lt;ref&gt;[https://docs.google.com/presentation/d/1fZwBcaa1eGT1VSPG-LcQYFJci0GyAapt1Z53WvisqnI/htmlpresent](https://docs.google.com/presentation/d/1fZwBcaa1eGT1VSPG-LcQYFJci0GyAapt1Z53WvisqnI/htmlpresent)&lt;/ref&gt;

דער מערב טייל פון מנשה איז געבליבן אין לאנד ביז דער חורבן פון [[מלכות ישראל]] אין שפעטערע תקופה אונטער אשור, ווען די גאנצע צפון מלכות איז חרוב געווארן און אירע איינוואוינער זענען פארשפרייט געווארן צווישן די פעלקער. פון דעם פונט און ווייטער ווערט שבט מנשה פאררעכנט אין דער טראדיציע פון די [[עשרת השבטים]] וואס זענען פארלוירן געווארן אין גלות. &lt;ref&gt;[https://kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=14916199&amp;nTocEntryID=15071560](https://kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=14916199&amp;nTocEntryID=15071560)&lt;/ref&gt;

== ירושה אין טראדיציע און זכרון ==

שבט מנשה בלייבט א שטארקע סימבאל אין אידישער טראדיציע, בפרט דורך די ברכה וואס עלטערן בענטשן קינדער: &quot;ישימך אלקים כאפרים וכמנשה&quot;. אין דער ברכה ווערן ביידע שבטי יוסף גענומען אלס מוסטער פון הצלחה און המשכיות, און מנשה באקומט א באזונדערע פלאץ כאטש ער איז נישט דער עלטערער ברודער. &lt;ref&gt;[https://www.hidabroot.org/article/1190547](https://www.hidabroot.org/article/1190547)&lt;/ref&gt;

אין שפעטערדיגע היסטארישע און קולטורעלע דיסקוסיעס ווערט מנשה אויך פארבונדן מיט גרופעס וואס באטראכטן זיך אלס אפשטאמיגע פון די עשרת השבטים, אריינגערעכנט באוועגונגען וואס באנוצן דעם נאמען &quot;[[בני מנשה]]&quot;. די געדאנק פון המשכיות פון דעם שבט בלייבט אזוי א לעבעדיגע טעמע אין אידישער קאלעקטיווע זכרון. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%91%D7%A0%D7%99_%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%91%D7%A0%D7%99_%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94)&lt;/ref&gt;

{{שבטי ישראל}}

== קוואלן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:שבטים]]
[[קאטעגאריע:שבטי יוסף]]
[[קאטעגאריע:תנ״ך]]
[[קאטעגאריע:אידישע היסטאריע]]</text>
      <sha1>f5zactec4uu4yxq8lqfv2q9azvx20nm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601430</id>
      <parentid>601427</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T19:05:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11510" sha1="7s7k1rc7widp4kshvjkfvn3zexg43fs" xml:space="preserve">{{אינפאבאקס שבט
| נאמען = שבט מנשה
| עברי נאמען = שבט מנשה
| אבות = מנשה בן יוסף
| עלטער גרופע = שבט יוסף
| טייל פון = שנים עשר שבטים
| באזונדערע סטאטוס = איינע פון די שבטי יוסף מיט אפרים
| הויפט טעריטאריע = גלעד, בשן, בית שאן, יזרעאל
| באקאנטע פיגורן = גדעון, מכיר, גלעד, צלפחד און זיינע טעכטער
| ציילונג אין מדבר = 32200 אין ערשטע ציילונג, 52700 אין צווייטע ציילונג
| שפעטערדיגע גורל = גלות אשור פאר טייל פון שבט
}}

'''שבט מנשה''' איז איינע פון די שנים עשר שבטים פון כלל ישראל, און שטאמט פון [[מנשה (זון פון יוסף)|מנשה]] בן [[יוסף]], דער בכור זון פון יוסף הצדיק און [[אסנת]]. דער שבט ווערט גערעכנט אלס טייל פון די באזונדערע שבטי יוסף, צוזאמען מיט [[שבט אפרים]], און פארנעמט א וויכטיגע ארט אין [[תנ&quot;ך|תנ״ך]] סיי אין די צייטן פון מדבר און סיי אין די תקופות פון [[ארץ ישראל]]. דער נאמען מנשה ווערט אין [[ספר בראשית]] מסביר געווען אלס א לשון פון &quot;נשני אלקים&quot;, אז דער אויבערשטער האט געמאכט פארגעסן די שוועריקייטן פון יוסף אין [[עגיפטן|מצרים]], און דער באדייט פון דער נאמען שפיגלט זיך שפעטער אפ אין דער היסטארישער אנטוויקלונג פון דעם שבט. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A9%D7%91%D7%98_%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A9%D7%91%D7%98_%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94)&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און מקורות ==

מנשה ווערט דערמאנט אין ספר בראשית אלס דער בכור זון פון יוסף און אסנת, די טאכטער פון [[פוטיפרע]] כהן פון און. אין דער סצענע פון ברכת יעקב ווערט געגעבן א באזונדערע דינאמיק צווישן מנשה און זיין ברודער אפרים, ווען יעקב אבינו שטעלט אפרים פאר דער גרעסערער, כאטש מנשה איז דער [[בכור]]. דער מצב באשאפט א יסוד פאר א לענגערע היסטארישע יחס צווישן די צוויי שבטי יוסף, וואו מנשה בלייבט בכור אין געבורט אבער אפרים באקומט סימבאלישע פריאריטעט. &lt;ref&gt;[https://www.hidabroot.org/article/1190547](https://www.hidabroot.org/article/1190547)&lt;/ref&gt;

דער שבט ווערט שפעטער אנגעשלאסן אלס טייל פון די צוויי שבטי יוסף, וואס ווערן אין תנ״ך אפט באהאנדלט צוזאמען, אבער אין געוויסע ווערן זיי אויך אפגעטיילט אלס באזונדערע שבטים. די אידענטיטעט פון מנשה ווערט אזוי פארבונדן מיט א צווייפאכיגע ירושה און א געאגראפישע צעשיידונג פון דעם שבט. &lt;ref&gt;[https://lib.cet.ac.il/pages/printitem.asp?item=12415](https://lib.cet.ac.il/pages/printitem.asp?item=12415)&lt;/ref&gt;

== מדבר תקופה און ציילונגען ==

אין די צייט פון די מדבר ווערן די בני מנשה רעקארדירט אין די ציילונגען פון ספר במדבר. אין דער ערשטער ציילונג איז דער שבט געווען 32200 נפשות, און אין דער צווייטער ציילונג איז ער געשטיגן צו 52700 נפשות. דער וואוקס פון דעם שבט ווערט באטראכט אלס א באמערקנסווערטער אנטוויקלונג אין פארגלייך צו אנדערע שבטים וואס האבן נישט געוויזן אזא שטארקע וואוקס. &lt;ref&gt;[https://docs.google.com/presentation/d/1fZwBcaa1eGT1VSPG-LcQYFJci0GyAapt1Z53WvisqnI/htmlpresent](https://docs.google.com/presentation/d/1fZwBcaa1eGT1VSPG-LcQYFJci0GyAapt1Z53WvisqnI/htmlpresent)&lt;/ref&gt;

אין דער מחנה ארגאניזאציע אין מדבר איז מנשה געווען טייל פון דער צפון גרופע פון שבטי יוסף, צוזאמען מיט [[שבט אפרים|אפרים]] און [[שבט בנימין|בנימין]]. דער שבט האט שוין דעמאלט ארויסגעוויזן א באזונדערע סטרוקטור פון משפחות און קלאַנז וואס וועלן שפעטער שפילן א ראלע אין ירושת הארץ. &lt;ref&gt;[https://www.hidabroot.org/article/1190547](https://www.hidabroot.org/article/1190547)&lt;/ref&gt;

== ירושת הארץ און געאגראפיע ==

שבט מנשה איז באזונדער אין דער תנ״כישער לאנדס-צעטיילונג ווייל ער האט באקומען צוויי באזונדערע ירושות אויף ביידע זייטן פון [[ירדן טייך|ירדן]]. איין טייל פון שבט איז זיך באזעצט מזרח פון ירדן אין די ראיאנען פון [[גלעד]] און [[בשן]], צוזאמען מיט [[שבט ראובן]] און [[שבט גד|גד]]. דער צווייטער טייל איז זיך באזעצט מערב פון ירדן אין א ברייטע געגנט אין צפון און צענטראל [[כנען (מיטל־עלטערישע לענדער)|כנען]], אריינגערעכנט ארום [[בית שאן]], יזרעאל און ביז די בערגיגע ראיאנען וואס גייען צו [[שומרון]]. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A0%D7%97%D7%9C%D7%AA_%D7%A9%D7%91%D7%98_%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A0%D7%97%D7%9C%D7%AA_%D7%A9%D7%91%D7%98_%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94)&lt;/ref&gt;

די צעשיידונג צווישן מזרח און מערב מנשה מאכט דעם שבט איינעם פון די מערסט געאגראפיש קאמפליצירטע שבטים אין כלל ישראל. אין היסטארישער און תנ״כישער אנאליז ווערט דאס געזען אלס א ביישפיל פון א שבט וואס האט געהאט א ברייטע השפעה איבער פארשידענע ראיאנען און האט געדינט אלס א פארבינדונג צווישן די עבר הירדן און ארץ כנען. &lt;ref&gt;[https://kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=14916199&amp;nTocEntryID=15071560](https://kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=14916199&amp;nTocEntryID=15071560)&lt;/ref&gt;

== תקופת השופטים ==

אין דער תקופה פון שופטים טרעפט מען אין שבט מנשה עטליכע באדייטנדע פיגורן. איינע פון די מערסט באקאנטע איז [[גדעון בן יואש]] פון משפחת אביעזר, וואס האט געפירט די בני ישראל אין א מלחמה קעגן [[מדין]] און האט געשפילט א צענטראלע ראלע אין דער פרי-לאנדישער פירערשאפט. גדעון ווערט באטראכט אלס א סימבאל פון א נבואה-געטריבענע פירערשאפט וואס איז ארויסגעקומען פון שבט מנשה. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A9%D7%91%D7%98_%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A9%D7%91%D7%98_%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94)&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער תקופה ווערן אויך דערמאנט די טעכטער פון [[צלפחד]], וואס האבן געברענגט א הלכהדיגע פרשה איבער ירושת נחלה ווען עס זענען נישט געווען זין. די משפחה פון [[מכיר]] און גלעד ווערן אויך אנגעגעבן אלס הויפט חלק אינערהאלב שבט מנשה, וואס ווייזט אויף די אינערליכע סטרוקטור און צעטיילונג פון דעם שבט אין שטארקע משפחות. &lt;ref&gt;[https://www.hidabroot.org/article/1190547](https://www.hidabroot.org/article/1190547)&lt;/ref&gt;

== שפעטערדיגע תקופה און גלות אשור ==

אין דער שפעטערער היסטאריע ווערט דער מזרח טייל פון שבט מנשה פארבונדן מיט די גלות [[אשור]], ווען די אסירישע אימפעריע האט אין יאר 732 פאר זייער ציילונג געפירט צו דער גלות פון טייל פון די שבטים פון צפון מלכות ישראל. דער מזרח מנשה ווערט דערמאנט אלס איינער פון די גרופעס וואס זענען פרי אפגעפירט געווארן אין גלות. &lt;ref&gt;[https://docs.google.com/presentation/d/1fZwBcaa1eGT1VSPG-LcQYFJci0GyAapt1Z53WvisqnI/htmlpresent](https://docs.google.com/presentation/d/1fZwBcaa1eGT1VSPG-LcQYFJci0GyAapt1Z53WvisqnI/htmlpresent)&lt;/ref&gt;

דער מערב טייל פון מנשה איז געבליבן אין לאנד ביז דער חורבן פון [[מלכות ישראל]] אין שפעטערע תקופה אונטער אשור, ווען די גאנצע צפון מלכות איז חרוב געווארן און אירע איינוואוינער זענען פארשפרייט געווארן צווישן די פעלקער. פון דעם פונט און ווייטער ווערט שבט מנשה פאררעכנט אין דער טראדיציע פון די [[עשרת השבטים]] וואס זענען פארלוירן געווארן אין גלות. &lt;ref&gt;[https://kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=14916199&amp;nTocEntryID=15071560](https://kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=14916199&amp;nTocEntryID=15071560)&lt;/ref&gt;

== ירושה אין טראדיציע און זכרון ==

שבט מנשה בלייבט א שטארקע סימבאל אין אידישער טראדיציע, בפרט דורך די ברכה וואס עלטערן בענטשן קינדער: &quot;ישימך אלקים כאפרים וכמנשה&quot;. אין דער ברכה ווערן ביידע שבטי יוסף גענומען אלס מוסטער פון הצלחה און המשכיות, און מנשה באקומט א באזונדערע פלאץ כאטש ער איז נישט דער עלטערער ברודער. &lt;ref&gt;[https://www.hidabroot.org/article/1190547](https://www.hidabroot.org/article/1190547)&lt;/ref&gt;

אין שפעטערדיגע היסטארישע און קולטורעלע דיסקוסיעס ווערט מנשה אויך פארבונדן מיט גרופעס וואס באטראכטן זיך אלס אפשטאמיגע פון די עשרת השבטים, אריינגערעכנט באוועגונגען וואס באנוצן דעם נאמען &quot;[[בני מנשה]]&quot;. די געדאנק פון המשכיות פון דעם שבט בלייבט אזוי א לעבעדיגע טעמע אין אידישער קאלעקטיווע זכרון. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%91%D7%A0%D7%99_%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%91%D7%A0%D7%99_%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94)&lt;/ref&gt;

{{שבטי ישראל}}

== קוואלן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:שבטים]]
[[קאטעגאריע:שבטי יוסף]]
[[קאטעגאריע:תנ״ך]]
[[קאטעגאריע:אידישע היסטאריע]]</text>
      <sha1>7s7k1rc7widp4kshvjkfvn3zexg43fs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>שבט אפרים</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55037</id>
    <revision>
      <id>601428</id>
      <timestamp>2026-07-01T18:46:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '{{אינפאבאקס שבט | נאמען = שבט אפרים | עברי נאמען = שבט אפרים | אבות = אפרים בן יוסף | עלטער גרופע = שבט יוסף | טייל פון = שנים עשר שבטים | באזונדערע סטאטוס = איינע פון די שבטי יוסף מיט מנשה | הויפט טעריטאריע = שכם, שילה, בית אל, שומרון | ציילונג אין מדבר = 40500 אין ערשט...'</comment>
      <origin>601428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10742" sha1="fue2deyq2cdl6zcryeoy1ilsfs6c6zh" xml:space="preserve">{{אינפאבאקס שבט
| נאמען = שבט אפרים
| עברי נאמען = שבט אפרים
| אבות = אפרים בן יוסף
| עלטער גרופע = שבט יוסף
| טייל פון = שנים עשר שבטים
| באזונדערע סטאטוס = איינע פון די שבטי יוסף מיט מנשה
| הויפט טעריטאריע = שכם, שילה, בית אל, שומרון
| ציילונג אין מדבר = 40500 אין ערשטע ציילונג, 32500 אין צווייטע ציילונג
| באקאנטע פיגורן = יהושע בן נון, שמואל הנביא, ירבעם בן נבט
| פאליטישע ראלע = הויפט שבט אין צפון מלכות ישראל
}}

'''שבט אפרים''' איז איינע פון די שנים עשר שבטים פון [[ייד|כלל ישראל]], און שטאמט פון [[אפרים]] בן [[יוסף]] און [[אסנת]], דער יונגער זון פון יוסף הצדיק. דער שבט ווערט גערעכנט אלס איינע פון די צוויי שבטי יוסף, צוזאמען מיט [[שבט מנשה]], און האט געשפילט א צענטראלע ראלע אין דער היסטאריע פון [[ארץ ישראל]], סיי אין דער צייט פון [[ירושת הארץ]] און סיי אין דער תקופה פון [[שופטים]] און שפעטער די צעשיידונג פון מלכות ישראל. דער נאמען אפרים ווערט אין ספר בראשית פארבונדן מיט פריה און וואוקס, וויבאלד יוסף האט געזאגט אז דער אויבערשטער האט אים געמאכט פרוכטבאר אין לאנד פון זיין עני. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D)&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און באדייט פונעם נאמען ==

אפרים איז געווען דער יונגער זון פון יוסף און אסנת, געבוירן אין מצרים. אין דער סצענע פון ברכת יעקב ווערן אפרים און זיין ברודער [[מנשה]] געברענגט פאר יעקב אבינו, און כאטש אפרים איז דער יונגערער, ווערט ער אויסגעקליבן צו באקומען א העכערע סימבאלישע ראנג. יעקב לייגט זיין רעכטע האנט אויף אפרים און שטעלט אים פאר א גרעסערן צוקונפט, וואס ווערט שפעטער א יסוד פאר דער באזונדערער היסטארישער ראלע פון דעם שבט. &lt;ref&gt;[https://school.kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=46724720&amp;nTocEntryID=46855352](https://school.kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=46724720&amp;nTocEntryID=46855352)&lt;/ref&gt;

דער באדייט פונעם נאמען אפרים ווערט דערקלערט אלס א לשון פון פריה און וואוקס, וויבאלד יוסף האט געזען אין אים א סימבאל פון הצלחה אין לאנד פון זיין שווערע מצרי'שע עכטע סביבה. דער נאמען אליין ווערט אין שפעטערדיגע מקורות פארבונדן מיט וואוקס, ברכה און פירן-קראפט צווישן די שבטים. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D)&lt;/ref&gt;

== מדבר תקופה און ציילונגען ==

אין די ציילונגען פון מדבר ווערט שבט אפרים רעקארדירט אלס א באדייטנדע שבט מיט א שטארקע אנוועזנהייט. אין דער ערשטער ציילונג איז ער געווען 40500 נפשות, און אין דער צווייטער ציילונג איז ער אראפגעגאנגען צו 32500 נפשות. דער ירידה ווערט געזען אלס א טייל פון דער אלגעמיינער דעמאגראפישער באוועגונג פון די מדבר-דור. &lt;ref&gt;[https://www.itim.org.il/name-archive/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/](https://www.itim.org.il/name-archive/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/)&lt;/ref&gt;

אין דער ארגאניזאציע פון די שבטים אין מחנה אין מדבר איז אפרים געווען איינע פון די הויפט שבטים אינערהאלב דער גרופע פון שבטי יוסף, און האט פארנומען א באזונדערע פלאץ אין דער סדר המחנות. דער שבט איז שוין דעמאלט באטראכט געווארן אלס איינע פון די מערסט צענטראלע און באדייטנדע שבטים. &lt;ref&gt;[https://www.itim.org.il/name-archive/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/](https://www.itim.org.il/name-archive/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/)&lt;/ref&gt;

== ירושת הארץ און געאגראפישע צענטער ==

שבט אפרים האט באקומען א הויפט טעריטאריע אין צענטראל [[כנען (מיטל־עלטערישע לענדער)|כנען]], אין די בערגיגע ראיאנען פון לאנד. אין זיין ירושה זענען אריינגערעכנט געווען וויכטיגע שטעט ווי שכם, שילה און בית אל, וואס האבן געשפילט א קריטישע ראלע אין דער פרי-ישראליטישער רעליגיעזער און נאציאנאלער אנטוויקלונג. שפעטער אין דער היסטאריע ווערט אויך די ראיאן פון שומרון פארבונדן מיט אפרים. &lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3559](https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3559)&lt;/ref&gt;

די צענטראלע געאגראפישע פאזיציע פון שבט אפרים האט אים געמאכט א נאטירלעכן פאליטישן און קולטורעלן צענטער אין דער פרי-תקופה פון ישוב הארץ. צוליב דעם ווערט אפרים אפט באטראכט אלס א שבט מיט אריסטאקראטישע און פירערישע קוואליטעטן אין די תנ״כישע מקורות. &lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3559](https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3559)&lt;/ref&gt;

== תקופת השופטים ==

אין דער תקופה פון שופטים שפילט שבט אפרים א באזונדער באדייטנדע ראלע. [[יהושע|יהושע בן נון]], דער פירער פון כיבוש ארץ ישראל, קומט פון שבט אפרים. אויך [[שמואל|שמואל הנביא]], איינער פון די גרעסטע פיגורן אין דער פריע נבואה-תקופה, ווערט פארבונדן מיט אפרימישע אפשטאם אדער טעריטאריע.

אין דער זעלבער תקופה איז שילה, וואס געפינט זיך אין אפרימישער געגנט, געווען א הויפט צענטער פון עבודת הקודש און א רעליגיעזער קאפיטאל פון כלל ישראל פאר א לענגערע צייט. דער שבט האט אזוי געהאט סיי מיליטערישע סיי רעליגיעזע השפעה אויף דער אנטוויקלונג פון די ניישאן. &lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3559](https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3559)&lt;/ref&gt;

== מלוכה און צפון מלכות ישראל ==

אין דער תקופה פון דער צעשיידונג פון [[מלכות ישראל]] ווערט שבט אפרים איינע פון די הויפט שבטים פון דער צפון מלכות. [[ירבעם בן נבט]], דער ערשטער קעניג פון צפון מלכות, קומט פון שבט אפרים און פירט דעם רעוואלט קעגן דער [[מלכות בית דוד]].

אין שפעטערדיגע תנ״כישע לשון ווערט דער נאמען &quot;אפרים&quot; אפט גענוצט אלס א סינאנים פאר דער גאנצער צפון מלכות ישראל. דער שבט ווערט אזוי א פאליטישער סימבאל פון דער צפון-מלכות אידענטיטעט און איר באזונדערער וועג פון הנהגה און קולטור. &lt;ref&gt;[https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=4223](https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=4223)&lt;/ref&gt;

== שפעטערדיגע היסטאריע און גלות ==

נאך דער חורבן פון צפון מלכות ישראל דורך [[אשור]] אין יאר 722 פאר זייער ציילונג, ווערט דער שבט אפרים צוזאמען מיט די אנדערע שבטים פון צפון מלכות פארשפרייט צווישן די פעלקער. דער שבט פארלירט זיין געאגראפישע איינהייט, און ווערט טייל פון דער טראדיציע פון די עשרת השבטים וואס זענען פארלוירן געווארן אין גלות.

אין שפעטערדיגע אידישע טראדיציע בלייבט אפרים אבער א שטארקע סימבאלישע נאמען, סיי אלס שבט און סיי אלס רעפרעזענטאציע פון צפון ישראל בכלל. &lt;ref&gt;[https://school.kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=46724720&amp;nTocEntryID=46855352](https://school.kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=46724720&amp;nTocEntryID=46855352)&lt;/ref&gt;

== באדייט און ירושה ==

שבט אפרים פארנעמט א באזונדערע פלאץ אין תנ״ך צוליב זיין צענטראלע געאגראפישע פאזיציע און זיין פוליטישע השפעה אין די פריע תקופות פון ישראל. דער שבט ווערט פארבונדן מיט הויפט פירער ווי יהושע און שמואל, און שפעטער מיט דער צפון מלכות אלס איר הויפט שבט.

אין אידישער טראדיציע ווערט אפרים אויך געזען אלס סימבאל פון וואוקס, הצלחה און דער אומגעריכטער העכערונג פון דער יונגערער איבער דעם עלטערן. צוליב דעם ווערט דער נאמען אפרים א לאנג-בלייבנדיקער קולטורעלער און רעליגיעזער סימבאל אין אידישער געדאנק. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D)&lt;/ref&gt;

{{שבטי ישראל}}

== קוואלן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:שבטים]]
[[קאטעגאריע:שבטי יוסף]]
[[קאטעגאריע:תנ״ך]]
[[קאטעגאריע:אידישע היסטאריע]]</text>
      <sha1>fue2deyq2cdl6zcryeoy1ilsfs6c6zh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601431</id>
      <parentid>601428</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T19:06:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* אפשטאם און באדייט פונעם נאמען */</comment>
      <origin>601431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10776" sha1="15dsphxplxe4n72onfmsk4fexsgx0fb" xml:space="preserve">{{אינפאבאקס שבט
| נאמען = שבט אפרים
| עברי נאמען = שבט אפרים
| אבות = אפרים בן יוסף
| עלטער גרופע = שבט יוסף
| טייל פון = שנים עשר שבטים
| באזונדערע סטאטוס = איינע פון די שבטי יוסף מיט מנשה
| הויפט טעריטאריע = שכם, שילה, בית אל, שומרון
| ציילונג אין מדבר = 40500 אין ערשטע ציילונג, 32500 אין צווייטע ציילונג
| באקאנטע פיגורן = יהושע בן נון, שמואל הנביא, ירבעם בן נבט
| פאליטישע ראלע = הויפט שבט אין צפון מלכות ישראל
}}

'''שבט אפרים''' איז איינע פון די שנים עשר שבטים פון [[ייד|כלל ישראל]], און שטאמט פון [[אפרים]] בן [[יוסף]] און [[אסנת]], דער יונגער זון פון יוסף הצדיק. דער שבט ווערט גערעכנט אלס איינע פון די צוויי שבטי יוסף, צוזאמען מיט [[שבט מנשה]], און האט געשפילט א צענטראלע ראלע אין דער היסטאריע פון [[ארץ ישראל]], סיי אין דער צייט פון [[ירושת הארץ]] און סיי אין דער תקופה פון [[שופטים]] און שפעטער די צעשיידונג פון מלכות ישראל. דער נאמען אפרים ווערט אין ספר בראשית פארבונדן מיט פריה און וואוקס, וויבאלד יוסף האט געזאגט אז דער אויבערשטער האט אים געמאכט פרוכטבאר אין לאנד פון זיין עני. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D)&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און באדייט פונעם נאמען ==

אפרים איז געווען דער יונגער זון פון יוסף און אסנת, געבוירן אין מצרים. אין דער סצענע פון ברכת יעקב ווערן אפרים און זיין ברודער [[מנשה (זון פון יוסף)|מנשה]] געברענגט פאר יעקב אבינו, און כאטש אפרים איז דער יונגערער, ווערט ער אויסגעקליבן צו באקומען א העכערע סימבאלישע ראנג. יעקב לייגט זיין רעכטע האנט אויף אפרים און שטעלט אים פאר א גרעסערן צוקונפט, וואס ווערט שפעטער א יסוד פאר דער באזונדערער היסטארישער ראלע פון דעם שבט. &lt;ref&gt;[https://school.kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=46724720&amp;nTocEntryID=46855352](https://school.kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=46724720&amp;nTocEntryID=46855352)&lt;/ref&gt;

דער באדייט פונעם נאמען אפרים ווערט דערקלערט אלס א לשון פון פריה און וואוקס, וויבאלד יוסף האט געזען אין אים א סימבאל פון הצלחה אין לאנד פון זיין שווערע מצרי'שע עכטע סביבה. דער נאמען אליין ווערט אין שפעטערדיגע מקורות פארבונדן מיט וואוקס, ברכה און פירן-קראפט צווישן די שבטים. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D)&lt;/ref&gt;

== מדבר תקופה און ציילונגען ==

אין די ציילונגען פון מדבר ווערט שבט אפרים רעקארדירט אלס א באדייטנדע שבט מיט א שטארקע אנוועזנהייט. אין דער ערשטער ציילונג איז ער געווען 40500 נפשות, און אין דער צווייטער ציילונג איז ער אראפגעגאנגען צו 32500 נפשות. דער ירידה ווערט געזען אלס א טייל פון דער אלגעמיינער דעמאגראפישער באוועגונג פון די מדבר-דור. &lt;ref&gt;[https://www.itim.org.il/name-archive/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/](https://www.itim.org.il/name-archive/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/)&lt;/ref&gt;

אין דער ארגאניזאציע פון די שבטים אין מחנה אין מדבר איז אפרים געווען איינע פון די הויפט שבטים אינערהאלב דער גרופע פון שבטי יוסף, און האט פארנומען א באזונדערע פלאץ אין דער סדר המחנות. דער שבט איז שוין דעמאלט באטראכט געווארן אלס איינע פון די מערסט צענטראלע און באדייטנדע שבטים. &lt;ref&gt;[https://www.itim.org.il/name-archive/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/](https://www.itim.org.il/name-archive/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/)&lt;/ref&gt;

== ירושת הארץ און געאגראפישע צענטער ==

שבט אפרים האט באקומען א הויפט טעריטאריע אין צענטראל [[כנען (מיטל־עלטערישע לענדער)|כנען]], אין די בערגיגע ראיאנען פון לאנד. אין זיין ירושה זענען אריינגערעכנט געווען וויכטיגע שטעט ווי שכם, שילה און בית אל, וואס האבן געשפילט א קריטישע ראלע אין דער פרי-ישראליטישער רעליגיעזער און נאציאנאלער אנטוויקלונג. שפעטער אין דער היסטאריע ווערט אויך די ראיאן פון שומרון פארבונדן מיט אפרים. &lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3559](https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3559)&lt;/ref&gt;

די צענטראלע געאגראפישע פאזיציע פון שבט אפרים האט אים געמאכט א נאטירלעכן פאליטישן און קולטורעלן צענטער אין דער פרי-תקופה פון ישוב הארץ. צוליב דעם ווערט אפרים אפט באטראכט אלס א שבט מיט אריסטאקראטישע און פירערישע קוואליטעטן אין די תנ״כישע מקורות. &lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3559](https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3559)&lt;/ref&gt;

== תקופת השופטים ==

אין דער תקופה פון שופטים שפילט שבט אפרים א באזונדער באדייטנדע ראלע. [[יהושע|יהושע בן נון]], דער פירער פון כיבוש ארץ ישראל, קומט פון שבט אפרים. אויך [[שמואל|שמואל הנביא]], איינער פון די גרעסטע פיגורן אין דער פריע נבואה-תקופה, ווערט פארבונדן מיט אפרימישע אפשטאם אדער טעריטאריע.

אין דער זעלבער תקופה איז שילה, וואס געפינט זיך אין אפרימישער געגנט, געווען א הויפט צענטער פון עבודת הקודש און א רעליגיעזער קאפיטאל פון כלל ישראל פאר א לענגערע צייט. דער שבט האט אזוי געהאט סיי מיליטערישע סיי רעליגיעזע השפעה אויף דער אנטוויקלונג פון די ניישאן. &lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3559](https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3559)&lt;/ref&gt;

== מלוכה און צפון מלכות ישראל ==

אין דער תקופה פון דער צעשיידונג פון [[מלכות ישראל]] ווערט שבט אפרים איינע פון די הויפט שבטים פון דער צפון מלכות. [[ירבעם בן נבט]], דער ערשטער קעניג פון צפון מלכות, קומט פון שבט אפרים און פירט דעם רעוואלט קעגן דער [[מלכות בית דוד]].

אין שפעטערדיגע תנ״כישע לשון ווערט דער נאמען &quot;אפרים&quot; אפט גענוצט אלס א סינאנים פאר דער גאנצער צפון מלכות ישראל. דער שבט ווערט אזוי א פאליטישער סימבאל פון דער צפון-מלכות אידענטיטעט און איר באזונדערער וועג פון הנהגה און קולטור. &lt;ref&gt;[https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=4223](https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=4223)&lt;/ref&gt;

== שפעטערדיגע היסטאריע און גלות ==

נאך דער חורבן פון צפון מלכות ישראל דורך [[אשור]] אין יאר 722 פאר זייער ציילונג, ווערט דער שבט אפרים צוזאמען מיט די אנדערע שבטים פון צפון מלכות פארשפרייט צווישן די פעלקער. דער שבט פארלירט זיין געאגראפישע איינהייט, און ווערט טייל פון דער טראדיציע פון די עשרת השבטים וואס זענען פארלוירן געווארן אין גלות.

אין שפעטערדיגע אידישע טראדיציע בלייבט אפרים אבער א שטארקע סימבאלישע נאמען, סיי אלס שבט און סיי אלס רעפרעזענטאציע פון צפון ישראל בכלל. &lt;ref&gt;[https://school.kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=46724720&amp;nTocEntryID=46855352](https://school.kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=46724720&amp;nTocEntryID=46855352)&lt;/ref&gt;

== באדייט און ירושה ==

שבט אפרים פארנעמט א באזונדערע פלאץ אין תנ״ך צוליב זיין צענטראלע געאגראפישע פאזיציע און זיין פוליטישע השפעה אין די פריע תקופות פון ישראל. דער שבט ווערט פארבונדן מיט הויפט פירער ווי יהושע און שמואל, און שפעטער מיט דער צפון מלכות אלס איר הויפט שבט.

אין אידישער טראדיציע ווערט אפרים אויך געזען אלס סימבאל פון וואוקס, הצלחה און דער אומגעריכטער העכערונג פון דער יונגערער איבער דעם עלטערן. צוליב דעם ווערט דער נאמען אפרים א לאנג-בלייבנדיקער קולטורעלער און רעליגיעזער סימבאל אין אידישער געדאנק. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D)&lt;/ref&gt;

{{שבטי ישראל}}

== קוואלן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:שבטים]]
[[קאטעגאריע:שבטי יוסף]]
[[קאטעגאריע:תנ״ך]]
[[קאטעגאריע:אידישע היסטאריע]]</text>
      <sha1>15dsphxplxe4n72onfmsk4fexsgx0fb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>שבט בנימין</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55038</id>
    <revision>
      <id>601429</id>
      <timestamp>2026-07-01T19:01:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '{{אינפאבאקס שבט | נאמען = שבט בנימין | עברי נאמען = שבט בנימין | אבות = בנימין בן יעקב | עלטער גרופע = שבטי ישראל | טייל פון = שנים עשר שבטים | באזונדערע סטאטוס = קליינער אבער פאליטיש וויכטיגער שבט | סימבאל = וואלף | הויפט טעריטאריע = שכם-יהודה גרעניץ ראיאן, גבעה, ג...'</comment>
      <origin>601429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10565" sha1="ou6r2b0dcfxs31swu1hbg1iuhx6rwl8" xml:space="preserve">{{אינפאבאקס שבט
| נאמען = שבט בנימין
| עברי נאמען = שבט בנימין
| אבות = בנימין בן יעקב
| עלטער גרופע = שבטי ישראל
| טייל פון = שנים עשר שבטים
| באזונדערע סטאטוס = קליינער אבער פאליטיש וויכטיגער שבט
| סימבאל = וואלף
| הויפט טעריטאריע = שכם-יהודה גרעניץ ראיאן, גבעה, גבעון, רמה, בית אל, יריחו
| ציילונג אין מדבר = באצייכנט אלס קליינער אבער מיליטעריש שטארקער שבט
| באקאנטע פיגורן = שאול המלך, אהוד בן גרא
| פאליטישע צוגעהעריגקייט = שפעטער פארבונדן מיט שבט יהודה
}}

'''שבט בנימין''' איז איינע פון די שנים עשר שבטים פון [[ייד|כלל ישראל]], און ווערט גערעכנט אלס א שבט וואס שטאמט פון [[בנימין]] בן [[יעקב אבינו|יעקב]] און [[רחל]] אמנו. דער שבט פארנעמט א באזונדערע פלאץ אין [[תנ&quot;ך|תנ״ך]] צוליב זיין געאגראפישע פאזיציע צווישן [[שבט יהודה]] און [[שבט אפרים]], און צוליב זיין ראלע אין די ערשטע תקופות פון [[מלכות ישראל]]. כאטש ער איז געווען איינע פון די קלענערע שבטים, האט ער געשפילט א צענטראלע ראלע אין מיליטערישע, פאליטישע און נאציאנאלע אנטוויקלונגען אין ארץ ישראל. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A9%D7%91%D7%98_%D7%91%D7%A0%D7%99%D7%9E%D7%99%D7%9F](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A9%D7%91%D7%98_%D7%91%D7%A0%D7%99%D7%9E%D7%99%D7%9F)&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און נאמען ==

בנימין איז געווען דער יונגסטער זון פון יעקב אבינו און רחל אמנו. לויט דער דערציילונג אין [[ספר בראשית]] איז רחל נפטר געווארן ביים געבורט פון בנימין, און זי האט אים אנגערופן בן אוני, אבער יעקב האט געענדערט דעם נאמען צו בנימין. דער נאמען ווערט אפט מסביר אלס &quot;בן ימין&quot;, וואס באדייט זון פון רעכטער האנט אדער זון פון כח און חשובקייט.

די משפחה געשיכטע פון בנימין איז שטארק פארבונדן מיט דער ליבשאפט צווישן יעקב און רחל, און מיט דער באזונדערער נאנטקייט צווישן יוסף און זיין יונגסטן ברודער. אין די יוסף מעשה אין מצרים ווערט בנימין א צענטראלע פיגור, ווייל זיין אנוועזנהייט ווערט פארלאנגט דורך יוסף אלס טייל פון דער אנטוויקלונג פון דער משפחה-אייניקונג. &lt;ref&gt;[https://school.kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Page.aspx?nBookID=48202809&amp;nTocEntryID=48339089&amp;nPageID=48285385](https://school.kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Page.aspx?nBookID=48202809&amp;nTocEntryID=48339089&amp;nPageID=48285385)&lt;/ref&gt;

== געאגראפיע און לאנד ==

די טעריטאריע פון שבט בנימין איז געווען אין צענטראל [[כנען (מיטל־עלטערישע לענדער)|כנען]], צווישן שבט אפרים אין צפון און שבט יהודה אין דרום. כאטש די געגנט איז געווען קליין אין פארגלייך צו אנדערע שבטים, איז זי געווען פון גרויסער סטראַטעגישער וויכטיקייט צוליב איר לאקציע אויפן הויפט אריבערגאנג צווישן צפון און דרום פון לאנד.

אין דעם געגנט זענען אריינגעגאנגען באקאנטע שטעט ווי גבעה, [[גבעון]], רמה, [[בית אל]], [[יריחו]] און אין גרעניץ ראיאנען אויך [[ירושלים]]. די נאענטקייט צו ירושלים האט שפעטער געמאכט שבט בנימין א באזונדער וויכטיגן עלעמענט אין דער פאליטישער אנטוויקלונג פון [[מלכות ישראל]] און [[מלכות יהודה|יהודה]]. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A0%D7%97%D7%9C%D7%AA_%D7%A9%D7%91%D7%98_%D7%91%D7%A0%D7%99%D7%9E%D7%99%D7%9F](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A0%D7%97%D7%9C%D7%AA_%D7%A9%D7%91%D7%98_%D7%91%D7%A0%D7%99%D7%9E%D7%99%D7%9F)&lt;/ref&gt;

== תקופת המדבר און אנהייב היסטאריע ==

אין די תנ״כישע ציילונגען ווערט שבט בנימין באשריבן אלס א קליינער שבט, אבער מיט שטארקע מיליטערישע פעאיגקייטן. כאטש די ציפערן פון זיין באפעלקערונג זענען קלענער ווי אנדערע שבטים, ווערט ער אין מקורות באטראכט אלס א באזונדערע קראפט אין קאמפאט-סיטואציעס.

אין די משפחה רשימות ווערט בנימין פארבונדן מיט א גרויסער צאל זין און משפחות וואס האבן שפעטער געשאפן די סטרוקטור פון דעם שבט אין ארץ ישראל. &lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3646](https://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=3646)&lt;/ref&gt;

== תקופת השופטים ==

=== אהוד בן גרא און די ישועה ===
אין דער תקופה פון שופטים שפילט שבט בנימין א באזונדער דראמאטישע ראלע אין עטליכע צענטראלע מעשיות. איינער פון די מערסט באקאנטע פיגורן איז [[אהוד בן גרא]], א בנימינישער שופט וואס האט געפירט א סוקסעספולע אטאקע קעגן [[עגלון]] מלך [[מואב]] און געברענגט ישועה פאר כלל ישראל.

=== פילגש בגבעה ===
דער שווארצטער מאמענט אינעם שבט'ס היסטאריע פאסירט בינעם סוף פון תקופת השופטים מיט דער שווערער מעשה פון [[פילגש בגבעה]]. וואס האט געפירט צו א שווערע [[בירגער קריג|בירגער-קריג]] צווישן שבט בנימין און די איבעריקע שבטים. די קריג האט כמעט חרוב געמאכט דעם שבט,  לאזנדיג בלויז א קליינעם איבערבלייבעניש פון 600 מענער וואס האבן זיך באהאלטן אין [[סלע הרמון]], פון וועמען דער שבט האט זיך שפעטער ווידער אויפגעבויט.&lt;ref&gt;[https://www.daat.ac.il/he-il/kitveyet/divrey_hayamim/16/emunot/16-2.htm](https://www.daat.ac.il/he-il/kitveyet/divrey_hayamim/16/emunot/16-2.htm)&lt;/ref&gt;

== מלוכה תקופה ==

שבט בנימין האט געשפילט א הויפט ראלע אין דער אנהייב פון מלכות ישראל דורך שאול המלך, וועלכער איז געווען דער ערשטער קעניג פון כלל ישראל און א בנימיניטישער אפשטאם. זיין קעניגליכע צענטער איז געווען אין [[גבעה]] וואס ווערט דערפאר געריפן '''גבעת שאול''', וואס איז געווארן א סימבאל פון בנימיניטישער מלוכה.

אין דער שפעטערער צייט פון דוד המלך האט זיך אנטוויקלט א קאנפליקט צווישן שבט בנימין און שבט יהודה, צוליב די פארבינדונג צו בית שאול. נאך דער צעטיילונג פון מלכות ישראל האט שבט בנימין זיך פארבונדן מיט שבט יהודה און איז געווארן א טייל פון דער דרומדיקער מלכות. &lt;ref&gt;[https://school.kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Page.aspx?nBookID=48202809&amp;nTocEntryID=48339089&amp;nPageID=48285385](https://school.kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Page.aspx?nBookID=48202809&amp;nTocEntryID=48339089&amp;nPageID=48285385)&lt;/ref&gt;

== שפעטערדיגע תקופה און ירושה ==

אין דער שפעטערער תנ״כישער טראדיציע ווערט שבט בנימין באטראכט אלס א שליסל-עלעמענט אין דער שייכות צווישן שבט יהודה און די איבעריקע שבטים. זיין לאקציע צווישן די צוויי הויפט ראיאנען האט אים געגעבן א באזונדערע דיפלאמאטישע און קולטורעלע ראלע.

אין אידישער זכרון בלייבט שבט בנימין פארבונדן מיט העלדישע פיגורן, מיליטערישע מוט און נאציאנאלע איבערלעבונג נאך קריזיס. כאטש זיין נאנטע אויסמארש פון חורבן אין דער תקופה פון גבעה, האט דער שבט איבערגעלעבט און געבליבן א וויכטיגער טייל פון כלל ישראל. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A9%D7%91%D7%98_%D7%91%D7%A0%D7%99%D7%9E%D7%99%D7%9F](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A9%D7%91%D7%98_%D7%91%D7%A0%D7%99%D7%9E%D7%99%D7%9F)&lt;/ref&gt;

== באדייט און סימבאל ==

דער סימבאל פון שבט בנימין איז דער וואלף, לויט דער ברכת יעקב וואס באשרייבט בנימין אלס &quot;זאב יטרף&quot;. דער סימבאל שפיגלט אפ מיליטערישע שטארקייט, שנעלקייט און קאמפאט-קראפט, און איז געווארן א באקאנטער בילד אין דער אידישער טראדיציע.

דער שבט אלס גאנץ ווערט געזען אלס א שילדערונג פון איבערלעבונג, טראץ קליינקייט און קריזיסן, און אלס א וויכטיגער פארבינדונג צווישן די צוויי הויפט צענטערן פון כלל ישראל. &lt;ref&gt;[https://docs.google.com/presentation/d/1Cv7jAvVonwJMAwYjTUCxVUjtybfk_1f1cUtHybwSYXU/htmlpresent](https://docs.google.com/presentation/d/1Cv7jAvVonwJMAwYjTUCxVUjtybfk_1f1cUtHybwSYXU/htmlpresent)&lt;/ref&gt;

{{שבטי ישראל}}

== קוואלן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:שבטים]]
[[קאטעגאריע:שבטי ישראל]]
[[קאטעגאריע:תנ״ך]]
[[קאטעגאריע:אידישע היסטאריע]]</text>
      <sha1>ou6r2b0dcfxs31swu1hbg1iuhx6rwl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>מנשה (זון פון יוסף)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55039</id>
    <revision>
      <id>601432</id>
      <timestamp>2026-07-01T19:10:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '{{אינפאבאקס ביבלישע פיגור | נאמען = מנשה | עברי נאמען = מנשה בן יוסף | ענגליש נאמען = Menashe / Manasseh | פאטער = יוסף הצדיק | מאמע = אסנת בת פוטיפרע כהן און | ברודער = אפרים | באדייט פונעם נאמען = לשון פון &quot;נשני אלקים&quot; אין ספר בראשית | אפשטאם = בית יעקב דורך יוסף | באזונדער...'</comment>
      <origin>601432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8459" sha1="p35qft11nbiqbvrfea0yoadjdesbu0i" xml:space="preserve">{{אינפאבאקס ביבלישע פיגור
| נאמען = מנשה
| עברי נאמען = מנשה בן יוסף
| ענגליש נאמען = Menashe / Manasseh
| פאטער = יוסף הצדיק
| מאמע = אסנת בת פוטיפרע כהן און
| ברודער = אפרים
| באדייט פונעם נאמען = לשון פון &quot;נשני אלקים&quot; אין ספר בראשית
| אפשטאם = בית יעקב דורך יוסף
| באזונדערע סטאטוס = אבות שבט מנשה
| תקופה = צייט פון יוסף אין מצרים (ספר בראשית)
| פארבונדענע שבט = שבט מנשה
}}

'''מנשה בן יוסף''' איז א פיגור אין [[ספר בראשית]], און ווערט גערעכנט אלס דער בכור זון פון [[יוסף]] הצדיק און [[אסנת]] בת פוטיפרע כהן און. אין דער תנ״כישער דערציילונג שטייט ער צוזאמען מיט זיין ברודער [[אפרים]], און ביידע ווערן שפעטער אויפגענומען דורך [[יעקב אבינו|יעקב]] אבינו אלס גרינדער פון באזונדערע שבטים אין כלל ישראל. דער פיגור פון מנשה דינט אין תנ״ך בעיקר אלס א פאמיליע-און-ירושה פונקט, דורך וועלכן די שבט מנשה ווערט געגרינדעט אין שפעטערדיגע ישראליטישע היסטאריע. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94)&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און משפחה ==

מנשה ווערט געבוירן אין מצרים בשעת יוסף הצדיק איז שוין אויפגעשטיגן צו א הויכע פאזיציע אין [[פרעה|פרעה׳ס]] מלוכה. זיין מוטער איז אסנת, טאכטער פון פוטיפרע כהן פון און. ער איז דער עלטערער ברודער פון אפרים, כאטש אין דער שפעטערער [[ברכת יעקב]] ווערט אפרים געגעבן א העכערע סימבאלישע ראנג.

אין דער משפחה-סטרוקטור פון ספר בראשית ווערט מנשה געשטעלט אלס טייל פון דער יוסף-ליניע, אבער אין א באזונדערער פאזיציע, וויבאלד יעקב אבינו נעמט ביידע זין אונטער זיין אייגענע שבט-סיסטעם, אזוי ווי זיי וואלטן געווען גלייכע זין פון יעקב אליין. &lt;ref&gt;[https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415](https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415)&lt;/ref&gt;

== באדייט פונעם נאמען ==

דער נאמען מנשה ווערט אין תנ״ך דערקלערט דורך יוסף אלס א לשון פון &quot;נשני אלקים את כל עמלי ואת כל בית אבי&quot;, וואס דרוקט אויס אז דער אויבערשטער האט אים געמאכט פארגעסן זיינע ליידן און זיין פריערדיגע לעבן אין זיין פאטער׳ס הויז. דער לשון פון &quot;שכחה&quot; ווערט אזוי פארוואנדלט אין א נאמען וואס טראגט א טיף פסיכאלאגישן און רוחניות׳דיקן באדייט.

אין שפעטערדיגע לשון-אנאליזן ווערט דער נאמען אויך פארבונדן מיט דער שורש פון פארגעסן, וואס איז געווארן א יסוד פאר פארשידענע מדרשישע און לשון-קודש׳ישע פירושים איבער זיין באדייט. &lt;ref&gt;[https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415](https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415)&lt;/ref&gt;

== ביבלישע ראלע ==

אין דער דערציילונג פון יוסף און זיינע ברידער קומט מנשה נישט פאר אלס א הויפט פיגור, אבער ער איז א קריטישער טייל פון דער משפּחה-דינאמיק. ווען די ברידער קומען קיין מצרים און יוסף פארלאנגט אז בנימין זאל ברענגען ווערן, ווערט די גאנצע פאמיליע-סצענע שפעטער פארבונדן מיט דער שייכות צווישן די זין פון יוסף און זייערע ברידער.

די וויכטיגקייט פון מנשה ליגט אין דעם אז ער און זיין ברודער אפרים ווערן שפעטער אינטעגרירט אין דער שבט-סיסטעם פון כלל ישראל, און ווערן באטראכט כמעט ווי גלייכע זין פון יעקב אבינו אליין. &lt;ref&gt;[https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415](https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415)&lt;/ref&gt;

== ברכת יעקב און שבט-גרינדונג ==

אין ספר בראשית ווען יעקב אבינו בענטשט די קינדער פון יוסף, לייגט ער זיין רעכטע האנט אויף אפרים כאטש מנשה איז דער בכור. דער אקט ווערט פארשטאנען אלס א סימבאלישע איבערדרייעניש פון בכורה, אבער מנשה בלייבט דער עלטערער זון אין געבורטס-סדר.

יעקב אבינו נעמט ביידע קינדער אונטער זיין אייגענע שבט-סיסטעם, און דורך דעם ווערן זיי פאררעכנט אלס גרינדער פון באזונדערע שבטים אין כלל ישראל. אזוי ווערט מנשה דער אבות-פיגור פון שבט מנשה. &lt;ref&gt;[https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415](https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415)&lt;/ref&gt;

די דאזיגע צעטיילונג ווערט שפעטער א וויכטיקער טייל פון דער שבטישער סטרוקטור אין ארץ ישראל, און שפיגלט אפ די באזונדערע שטעלע פון שבט מנשה אין דער לאַנדישער און היסטארישער ארגאניזאציע פון כלל ישראל. &lt;ref&gt;[https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415](https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415)&lt;/ref&gt;

== ליטורגישע און קולטורעלע ירושה ==

מנשה איז איינע פון די צוויי פיגורן (צוזאמען מיט אפרים) וואס ווערן דערמאנט אין דער באקאנטער ברכה פאר קינדער: &quot;ישימך אלקים כאפרים וכמנשה&quot;. די ברכה איז געווארן א סטאנדארט אין שבתדיקע און משפחה-ריטואלן, און האלט די נאמען פון מנשה לעבעדיג אין אידישער טראדיציע ביז היינט.

דער דאזיגער ליטורגישער באנוץ געבט פאר מנשה א באזונדערע קולטורעלע המשכיות, כאטש ער אליין איז אין תנ״ך מער א גענעאלאגישער און שבט-פיגור ווי א דעוועלאפטע דערציילונג-כאראקטער. &lt;ref&gt;[https://www.hidabroot.org/article/1190547](https://www.hidabroot.org/article/1190547)&lt;/ref&gt;

== באדייט און לעגאציע ==

מנשה בן יוסף ווערט באטראכט אלס א פונדאמענטאלער פיגור אין דער אנטוויקלונג פון די שבטי ישראל, וויבאלד דורך אים ווערט די יוסף-ליניע אינטעגרירט אין דער גאנצער שבטישער סטרוקטור פון כלל ישראל. זיין ראלע איז מער גענעאלאגיש ווי נאראטיוו, אבער פונדעסטוועגן איז זי קריטיש פאר דער גאנצער תנ״כישער קאנסטראקציע פון שבטים.

אין אידישער געדאנק ווערט מנשה אויך פארבונדן מיט די טעמעס פון פארגעסן און איבערבויען, וואו די פערזענליכע געשיכטע פון יוסף ווערט איבערגעטראגן אין א קולעקטיווע נאציאנאלע אידענטיטעט דורך זיינע קינדער. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94)&lt;/ref&gt;

== קוואלן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:ביבלישע פיגורן]]
[[קאטעגאריע:ספר בראשית]]
[[קאטעגאריע:אבות שבטים]]
[[קאטעגאריע:תנ״ך]]</text>
      <sha1>p35qft11nbiqbvrfea0yoadjdesbu0i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601433</id>
      <parentid>601432</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T19:14:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8613" sha1="nuqlcim0nwck91vl7y18ippeo9gjzfo" xml:space="preserve">{{אינפאבאקס ביבלישע פיגור
| נאמען = מנשה
| עברי נאמען = מנשה בן יוסף
| ענגליש נאמען = Menashe / Manasseh
| פאטער = יוסף הצדיק
| מאמע = אסנת בת פוטיפרע כהן און
| ברודער = אפרים
| באדייט פונעם נאמען = לשון פון &quot;נשני אלקים&quot; אין ספר בראשית
| אפשטאם = בית יעקב דורך יוסף
| באזונדערע סטאטוס = אבות שבט מנשה
| תקופה = צייט פון יוסף אין מצרים (ספר בראשית)
| פארבונדענע שבט = שבט מנשה
}}

{{רב}}

'''מנשה בן יוסף''' איז א פיגור אין [[ספר בראשית]], און ווערט גערעכנט אלס דער בכור זון פון [[יוסף]] הצדיק און [[אסנת]] בת פוטיפרע כהן און. אין דער תנ״כישער דערציילונג שטייט ער צוזאמען מיט זיין ברודער [[אפרים]], און ביידע ווערן שפעטער אויפגענומען דורך [[יעקב אבינו|יעקב]] אבינו אלס גרינדער פון באזונדערע שבטים אין כלל ישראל. דער פיגור פון מנשה דינט אין תנ״ך בעיקר אלס א פאמיליע-און-ירושה פונקט, דורך וועלכן די שבט מנשה ווערט געגרינדעט אין שפעטערדיגע ישראליטישע היסטאריע. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94)&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און משפחה ==

מנשה ווערט געבוירן אין מצרים בשעת יוסף הצדיק איז שוין אויפגעשטיגן צו א הויכע פאזיציע אין [[פרעה|פרעה׳ס]] מלוכה. זיין מוטער איז אסנת, טאכטער פון פוטיפרע כהן פון און. ער איז דער עלטערער ברודער פון אפרים, כאטש אין דער שפעטערער [[ברכת יעקב]] ווערט אפרים געגעבן א העכערע סימבאלישע ראנג.

אין דער משפחה-סטרוקטור פון ספר בראשית ווערט מנשה געשטעלט אלס טייל פון דער יוסף-ליניע, אבער אין א באזונדערער פאזיציע, וויבאלד יעקב אבינו נעמט ביידע זין אונטער זיין אייגענע שבט-סיסטעם, אזוי ווי זיי וואלטן געווען גלייכע זין פון יעקב אליין. &lt;ref&gt;[https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415](https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415)&lt;/ref&gt;
[[טעקע:Rembrandt Harmensz. van Rijn - Jacob Blessing Ephraim and Manasseh - Schloss Wilhelmshöhe Kassel.jpg|קליין|ברכת יעקב]]

== באדייט פונעם נאמען ==

דער נאמען מנשה ווערט אין תנ״ך דערקלערט דורך יוסף אלס א לשון פון &quot;נשני אלקים את כל עמלי ואת כל בית אבי&quot;, וואס דרוקט אויס אז דער אויבערשטער האט אים געמאכט פארגעסן זיינע ליידן און זיין פריערדיגע לעבן אין זיין פאטער׳ס הויז. דער לשון פון &quot;שכחה&quot; ווערט אזוי פארוואנדלט אין א נאמען וואס טראגט א טיף פסיכאלאגישן און רוחניות׳דיקן באדייט.

אין שפעטערדיגע לשון-אנאליזן ווערט דער נאמען אויך פארבונדן מיט דער שורש פון פארגעסן, וואס איז געווארן א יסוד פאר פארשידענע מדרשישע און לשון-קודש׳ישע פירושים איבער זיין באדייט. &lt;ref&gt;[https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415](https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415)&lt;/ref&gt;

== ביבלישע ראלע ==

אין דער דערציילונג פון יוסף און זיינע ברידער קומט מנשה נישט פאר אלס א הויפט פיגור, אבער ער איז א קריטישער טייל פון דער משפּחה-דינאמיק. ווען די ברידער קומען קיין מצרים און יוסף פארלאנגט אז בנימין זאל ברענגען ווערן, ווערט די גאנצע פאמיליע-סצענע שפעטער פארבונדן מיט דער שייכות צווישן די זין פון יוסף און זייערע ברידער.

די וויכטיגקייט פון מנשה ליגט אין דעם אז ער און זיין ברודער אפרים ווערן שפעטער אינטעגרירט אין דער שבט-סיסטעם פון כלל ישראל, און ווערן באטראכט כמעט ווי גלייכע זין פון יעקב אבינו אליין. &lt;ref&gt;[https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415](https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415)&lt;/ref&gt;

== ברכת יעקב און שבט-גרינדונג ==

אין ספר בראשית ווען יעקב אבינו בענטשט די קינדער פון יוסף, לייגט ער זיין רעכטע האנט אויף אפרים כאטש מנשה איז דער בכור. דער אקט ווערט פארשטאנען אלס א סימבאלישע איבערדרייעניש פון בכורה, אבער מנשה בלייבט דער עלטערער זון אין געבורטס-סדר.

יעקב אבינו נעמט ביידע קינדער אונטער זיין אייגענע שבט-סיסטעם, און דורך דעם ווערן זיי פאררעכנט אלס גרינדער פון באזונדערע שבטים אין כלל ישראל. אזוי ווערט מנשה דער אבות-פיגור פון שבט מנשה. &lt;ref&gt;[https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415](https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415)&lt;/ref&gt;

די דאזיגע צעטיילונג ווערט שפעטער א וויכטיקער טייל פון דער שבטישער סטרוקטור אין ארץ ישראל, און שפיגלט אפ די באזונדערע שטעלע פון שבט מנשה אין דער לאַנדישער און היסטארישער ארגאניזאציע פון כלל ישראל. &lt;ref&gt;[https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415](https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415)&lt;/ref&gt;

== ליטורגישע און קולטורעלע ירושה ==

מנשה איז איינע פון די צוויי פיגורן (צוזאמען מיט אפרים) וואס ווערן דערמאנט אין דער באקאנטער ברכה פאר קינדער: &quot;ישימך אלקים כאפרים וכמנשה&quot;. די ברכה איז געווארן א סטאנדארט אין שבתדיקע און משפחה-ריטואלן, און האלט די נאמען פון מנשה לעבעדיג אין אידישער טראדיציע ביז היינט.

דער דאזיגער ליטורגישער באנוץ געבט פאר מנשה א באזונדערע קולטורעלע המשכיות, כאטש ער אליין איז אין תנ״ך מער א גענעאלאגישער און שבט-פיגור ווי א דעוועלאפטע דערציילונג-כאראקטער. &lt;ref&gt;[https://www.hidabroot.org/article/1190547](https://www.hidabroot.org/article/1190547)&lt;/ref&gt;

== באדייט און לעגאציע ==

מנשה בן יוסף ווערט באטראכט אלס א פונדאמענטאלער פיגור אין דער אנטוויקלונג פון די שבטי ישראל, וויבאלד דורך אים ווערט די יוסף-ליניע אינטעגרירט אין דער גאנצער שבטישער סטרוקטור פון כלל ישראל. זיין ראלע איז מער גענעאלאגיש ווי נאראטיוו, אבער פונדעסטוועגן איז זי קריטיש פאר דער גאנצער תנ״כישער קאנסטראקציע פון שבטים.

אין אידישער געדאנק ווערט מנשה אויך פארבונדן מיט די טעמעס פון פארגעסן און איבערבויען, וואו די פערזענליכע געשיכטע פון יוסף ווערט איבערגעטראגן אין א קולעקטיווע נאציאנאלע אידענטיטעט דורך זיינע קינדער. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94)&lt;/ref&gt;

== קוואלן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:ביבלישע פיגורן]]
[[קאטעגאריע:ספר בראשית]]
[[קאטעגאריע:אבות שבטים]]
[[קאטעגאריע:תנ״ך]]</text>
      <sha1>nuqlcim0nwck91vl7y18ippeo9gjzfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אפרים</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55040</id>
    <revision>
      <id>601434</id>
      <timestamp>2026-07-01T19:20:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '{{אינפאבאקס ביבלישע פיגור | נאמען = אפרים | עברי נאמען = אפרים בן יוסף | ענגליש נאמען = Ephraim | פאטער = יוסף הצדיק | מאמע = אסנת בת פוטיפרע כהן און | ברודער = מנשה | זיידע = יעקב אבינו | באדייט פונעם נאמען = לשון פון פריה און ברכה &quot;הפרני אלקים&quot; | געבורטס ארט = מצרים | בא...'</comment>
      <origin>601434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7016" sha1="sczhw1evnjghc20ksw1nrbtdv5d3kds" xml:space="preserve">{{אינפאבאקס ביבלישע פיגור
| נאמען = אפרים
| עברי נאמען = אפרים בן יוסף
| ענגליש נאמען = Ephraim
| פאטער = יוסף הצדיק
| מאמע = אסנת בת פוטיפרע כהן און
| ברודער = מנשה
| זיידע = יעקב אבינו
| באדייט פונעם נאמען = לשון פון פריה און ברכה &quot;הפרני אלקים&quot;
| געבורטס ארט = מצרים
| באזונדערע סטאטוס = אבות שבט אפרים
| פארבונדענע שבט = שבט אפרים
}}

'''אפרים בן יוסף''' איז א פיגור אין [[ספר בראשית]], און ווערט גערעכנט אלס דער אינגערע זון פון [[יוסף]] הצדיק און [[אסנת]] בת פוטיפרע כהן און. אין דער דערציילונג ווערט ער אינאיינעם מיט זיין ברודער [[מנשה (זון פון יוסף)|מנשה]] אויפגענומען דורך [[יעקב אבינו|יעקב]] אבינו אלס באזונדערע אבות פון שבטים אין כלל ישראל, און פון אים שטאמט שפעטער [[שבט אפרים]], איינע פון די שבטים אין דער היסטאריע פון ארץ ישראל. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D)&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און געבורט ==

אפרים ווערט געבוירן אין [[עגיפטן|מצרים]] בשעת יוסף הצדיק האלט שוין א הויכע פאזיציע אין [[פרעה|פרעה׳ס]] מלוכה. זיין געבורט ווערט פארבונדן מיט א תקופה פון הצלחה נאך לאנגע יארן פון שוועריקייטן אין יוסף׳ס לעבן. דער נאמען אפרים ווערט געגעבן דורך יוסף אלס אויסדרוק אז דער אויבערשטער האט אים געמאכט פרוכטבאר אין לאנד פון זיין צרה.

אין דער משפחה סטרוקטור איז אפרים דער אינגערער ברודער פון מנשה, כאטש אין געוויסע שפעטערדיגע סצענעס פון ברכה ווערט ער געשטעלט אין א העכערע סימבאלישע ראנג דורך יעקב אבינו. &lt;ref&gt;[https://school.kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=46724720&amp;nTocEntryID=46855352](https://school.kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=46724720&amp;nTocEntryID=46855352)&lt;/ref&gt;

== באדייט פונעם נאמען ==

דער נאמען אפרים שטאמט לויט דער ביבלישער הסבר פון דער שורש פון פריה און וואוקס. יוסף דערקלערט אז דער אויבערשטער האט אים &quot;הפרני&quot; אין לאנד פון זיין עני, וואס ווערט דער יסוד פאר דעם נאמען.

אין שפעטערדיגע לשון-קודש און מסורה ווערט דער נאמען אפרים אפט גענוצט אלס סימבאל פון ברכה, וואוקס און הצלחה, און ווערט פארבונדן מיט א געדאנק פון אויפבליה נאך ליידן. &lt;ref&gt;[https://itim.org.il/name-archive/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/](https://itim.org.il/name-archive/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/)&lt;/ref&gt;

== באציאונג צו יעקב אבינו ==

א וויכטיגער מאמענט אין דער ביבלישער דערציילונג איז ווען יעקב אבינו נעמט אפרים און מנשה און בענטשט זיי אלס זיינע אייגענע שבטים. אין דעם מאמענט לייגט יעקב זיין רעכטע האנט אויף אפרים, כאטש ער איז דער יינגערער, און גיט אים א העכערע סימבאלישע ברכה.

דער אקט ווערט אין דער תורה באשריבן אלס א באזונדערער איבערדרייעניש פון נאטירלעכער בכורה, און שטעלט אפרים אין א צענטראלע פאזיציע אין דער שפעטערער שבטישער הירארכיע. &lt;ref&gt;[https://itim.org.il/names/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/](https://itim.org.il/names/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/)&lt;/ref&gt;

== שבט אפרים ==

פון אפרים שטאמט שפעטער שבט אפרים, איינער פון די צוויי שבטי יוסף צוזאמען מיט שבט מנשה. דער שבט ווערט באטראכט אלס א הויפט שבט אין צענטראל כנען, מיט שטעט ווי שכם, שילה און בית אל אין זיין געגנט.

שפעטער ווערט שבט אפרים א צענטראלע פאליטישע און רעליגיעזע קראפט, און אין געוויסע תקופות ווערט דער נאמען &quot;אפרים&quot; גענוצט אלס א סינאנים פאר דער גאנצער צפון [[מלכות ישראל]]. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A9%D7%91%D7%98_%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A9%D7%91%D7%98_%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D)&lt;/ref&gt;

== ליטורגישע באדייט ==

אפרים ווערט צוזאמען מיט מנשה אריינגעלייגט אין דער באקאנטער ברכה פאר קינדער: &quot;ישימך אלקים כאפרים וכמנשה&quot;. דער דאזיגער נוסח האט פארוואנדלט די צוויי פיגורן אין א שטענדיגע טייל פון אידישער משפחה-ריטואל, וואס ווערט געזאגט יעדן שבת און ביי אנדערע באזונדערע געלעגנהייטן.

אין דעם וועג ווערט אפרים נישט נאר א היסטארישע פיגור, נאר אויך א לעבעדיגער סימבאל אין אידישער טראדיציע און טעגלעכן לעבן. &lt;ref&gt;[https://www.itim.org.il/name-archive/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/](https://www.itim.org.il/name-archive/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/)&lt;/ref&gt;

== באדייט און ירושה ==

אפרים בן יוסף ווערט באטראכט אלס א פונדאמענטאלער אבות-פיגור דורך וועלכן די שבטי ישראל ווערן געגרינדעט. זיין ראלע אין תנ״ך איז בעיקר גענעאלאגיש און סימבאליש, אבער איר השפעה גייט ווייט איבער דער פשוטער משפחה-מעשה.

דער נאמען אפרים איז געווארן א דויערהאפטע קולטורעלע און רעליגיעזע סימבאל פון וואוקס, ברכה און נאציאנאלער אנטוויקלונג אין כלל ישראל. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D)&lt;/ref&gt;

== קוואלן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:ביבלישע פיגורן]]
[[קאטעגאריע:ספר בראשית]]
[[קאטעגאריע:אבות שבטים]]
[[קאטעגאריע:תנ״ך]]</text>
      <sha1>sczhw1evnjghc20ksw1nrbtdv5d3kds</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601435</id>
      <parentid>601434</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T19:24:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7159" sha1="qnqtx7y4djyfn8azfzsxjcpeszzn1wi" xml:space="preserve">{{אינפאבאקס ביבלישע פיגור
| נאמען = אפרים
| עברי נאמען = אפרים בן יוסף
| ענגליש נאמען = Ephraim
| פאטער = יוסף הצדיק
| מאמע = אסנת בת פוטיפרע כהן און
| ברודער = מנשה
| זיידע = יעקב אבינו
| באדייט פונעם נאמען = לשון פון פריה און ברכה &quot;הפרני אלקים&quot;
| געבורטס ארט = מצרים
| באזונדערע סטאטוס = אבות שבט אפרים
| פארבונדענע שבט = שבט אפרים
}}

'''אפרים בן יוסף''' איז א פיגור אין [[ספר בראשית]], און ווערט גערעכנט אלס דער אינגערע זון פון [[יוסף]] הצדיק און [[אסנת]] בת פוטיפרע כהן און. אין דער דערציילונג ווערט ער אינאיינעם מיט זיין ברודער [[מנשה (זון פון יוסף)|מנשה]] אויפגענומען דורך [[יעקב אבינו|יעקב]] אבינו אלס באזונדערע אבות פון שבטים אין כלל ישראל, און פון אים שטאמט שפעטער [[שבט אפרים]], איינע פון די שבטים אין דער היסטאריע פון ארץ ישראל. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D)&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און געבורט ==

אפרים ווערט געבוירן אין [[עגיפטן|מצרים]] בשעת יוסף הצדיק האלט שוין א הויכע פאזיציע אין [[פרעה|פרעה׳ס]] מלוכה. זיין געבורט ווערט פארבונדן מיט א תקופה פון הצלחה נאך לאנגע יארן פון שוועריקייטן אין יוסף׳ס לעבן. דער נאמען אפרים ווערט געגעבן דורך יוסף אלס אויסדרוק אז דער אויבערשטער האט אים געמאכט פרוכטבאר אין לאנד פון זיין צרה.

אין דער משפחה סטרוקטור איז אפרים דער אינגערער ברודער פון מנשה, כאטש אין געוויסע שפעטערדיגע סצענעס פון ברכה ווערט ער געשטעלט אין א העכערע סימבאלישע ראנג דורך יעקב אבינו. &lt;ref&gt;[https://school.kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=46724720&amp;nTocEntryID=46855352](https://school.kotar.cet.ac.il/kotarapp/index/Chapter.aspx?nBookID=46724720&amp;nTocEntryID=46855352)&lt;/ref&gt;

== באדייט פונעם נאמען ==

דער נאמען אפרים שטאמט לויט דער ביבלישער הסבר פון דער שורש פון פריה און וואוקס. יוסף דערקלערט אז דער אויבערשטער האט אים &quot;הפרני&quot; אין לאנד פון זיין עני, וואס ווערט דער יסוד פאר דעם נאמען.

אין שפעטערדיגע לשון-קודש און מסורה ווערט דער נאמען אפרים אפט גענוצט אלס סימבאל פון ברכה, וואוקס און הצלחה, און ווערט פארבונדן מיט א געדאנק פון אויפבליה נאך ליידן. &lt;ref&gt;[https://itim.org.il/name-archive/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/](https://itim.org.il/name-archive/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/)&lt;/ref&gt;

== באציאונג צו יעקב אבינו ==

א וויכטיגער מאמענט אין דער ביבלישער דערציילונג איז ווען יעקב אבינו נעמט אפרים און מנשה און בענטשט זיי אלס זיינע אייגענע שבטים. אין דעם מאמענט לייגט יעקב זיין רעכטע האנט אויף אפרים, כאטש ער איז דער יינגערער, און גיט אים א העכערע סימבאלישע ברכה.

דער אקט ווערט אין דער תורה באשריבן אלס א באזונדערער איבערדרייעניש פון נאטירלעכער בכורה, און שטעלט אפרים אין א צענטראלע פאזיציע אין דער שפעטערער שבטישער הירארכיע. &lt;ref&gt;[https://itim.org.il/names/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/](https://itim.org.il/names/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/)&lt;/ref&gt;
[[טעקע:Rembrandt Harmensz. van Rijn - Jacob Blessing Ephraim and Manasseh - Schloss Wilhelmshöhe Kassel.jpg|קליין|ברכת יעקב]]
== שבט אפרים ==

פון אפרים שטאמט שפעטער שבט אפרים, איינער פון די צוויי שבטי יוסף צוזאמען מיט שבט מנשה. דער שבט ווערט באטראכט אלס א הויפט שבט אין צענטראל כנען, מיט שטעט ווי שכם, שילה און בית אל אין זיין געגנט.

שפעטער ווערט שבט אפרים א צענטראלע פאליטישע און רעליגיעזע קראפט, און אין געוויסע תקופות ווערט דער נאמען &quot;אפרים&quot; גענוצט אלס א סינאנים פאר דער גאנצער צפון [[מלכות ישראל]]. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A9%D7%91%D7%98_%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A9%D7%91%D7%98_%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D)&lt;/ref&gt;

== ליטורגישע באדייט ==

אפרים ווערט צוזאמען מיט מנשה אריינגעלייגט אין דער באקאנטער ברכה פאר קינדער: &quot;ישימך אלקים כאפרים וכמנשה&quot;. דער דאזיגער נוסח האט פארוואנדלט די צוויי פיגורן אין א שטענדיגע טייל פון אידישער משפחה-ריטואל, וואס ווערט געזאגט יעדן שבת און ביי אנדערע באזונדערע געלעגנהייטן.

אין דעם וועג ווערט אפרים נישט נאר א היסטארישע פיגור, נאר אויך א לעבעדיגער סימבאל אין אידישער טראדיציע און טעגלעכן לעבן. &lt;ref&gt;[https://www.itim.org.il/name-archive/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/](https://www.itim.org.il/name-archive/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D/)&lt;/ref&gt;

== באדייט און ירושה ==

אפרים בן יוסף ווערט באטראכט אלס א פונדאמענטאלער אבות-פיגור דורך וועלכן די שבטי ישראל ווערן געגרינדעט. זיין ראלע אין תנ״ך איז בעיקר גענעאלאגיש און סימבאליש, אבער איר השפעה גייט ווייט איבער דער פשוטער משפחה-מעשה.

דער נאמען אפרים איז געווארן א דויערהאפטע קולטורעלע און רעליגיעזע סימבאל פון וואוקס, ברכה און נאציאנאלער אנטוויקלונג אין כלל ישראל. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%90%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D)&lt;/ref&gt;

== קוואלן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:ביבלישע פיגורן]]
[[קאטעגאריע:ספר בראשית]]
[[קאטעגאריע:אבות שבטים]]
[[קאטעגאריע:תנ״ך]]</text>
      <sha1>qnqtx7y4djyfn8azfzsxjcpeszzn1wi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>קאנגרעס פוילן</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55041</id>
    <revision>
      <id>601444</id>
      <timestamp>2026-07-01T21:59:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '{{אינפאבאקס מדינה | נאמען = קאנגרעס פוילן | אריגינאלע נעמען = Królestwo Polskie&lt;br&gt;Królestwo Kongresowe&lt;br&gt;Царство Польское | אנדערע נעמען = קאנגרעס קעניגרייך פוילן&lt;br&gt;רוסישע פוילן&lt;br&gt;קעניגרייך פוילן | סארט = קעניגרייך | גרינדונג = 3 מאי 1815 | אויפגעשטעלט דורך = קאנגרעס פון ווינע |...'</comment>
      <origin>601444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21387" sha1="tumb61x4zbgjtji5jwjg6dv5mka9q5k" xml:space="preserve">{{אינפאבאקס מדינה
| נאמען = קאנגרעס פוילן
| אריגינאלע נעמען = Królestwo Polskie&lt;br&gt;Królestwo Kongresowe&lt;br&gt;Царство Польское
| אנדערע נעמען = קאנגרעס קעניגרייך פוילן&lt;br&gt;רוסישע פוילן&lt;br&gt;קעניגרייך פוילן
| סארט = קעניגרייך
| גרינדונג = 3 מאי 1815
| אויפגעשטעלט דורך = קאנגרעס פון ווינע
| קאנסטיטוציע = 27 נאוועמבער 1815
| הויפטשטאט = ווארשע
| אפיציעלע שפראך = פויליש (אין די ערשטע יארן)
| רעגירונג = קאנסטיטוציאנעלע מאנארכיע
| מלך = דער רוסישער צאר
| פארלאמענט = סיים
| פריערדיגע מדינה = הערצאגטום ווארשע
| נאכפאלגער = רעגענסי קעניגרייך פוילן
| אויפגעלאסט = 1915
}}

'''קאנגרעס פוילן''' (פויליש: ''Królestwo Polskie'' אדער ''Królestwo Kongresowe''; רוסיש: ''Царство Польское'') איז געווען א [[קעניגרייך]] און פאליטישע איינהייט, וואס איז געשאפן געווארן אין יאר [[1815]] אלס טייל פון די באשלוסן פונעם [[קאנגרעס פון ווינע]] נאך די [[נאפאלעאן באנאפארטע|נאפאלעאנישע]] מלחמות.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt; דאס לאנד איז פון אנהייב אן געווען פארבונדן מיט דער [[רוסלענדישע אימפעריע|רוסישער אימפעריע]] דורך א פערזענליכע פאראייניגונג, דאס הייסט אז דער זעלבער הערשער איז געווען סיי דער רוסישער צאר און סיי דער קעניג פון פוילן.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

ביי זיין גרינדונג האט קאנגרעס פוילן באקומען א קאנסטיטוציע, א באזונדערע אדמיניסטראציע, א פארלאמענט, אייגענע מיליטערישע כחות און א ריי בירגערלעכע רעכטן.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt; במשך פונעם 19טן יארהונדערט איז אבער די זעלבסטשטענדיגע פארוואלטונג ביסלעכווייז איינגעשרומפן געווארן, ביז דאס לאנד איז למעשה איינגעגלידערט געווארן אין דער רוסישער אימפעריע און איז געווארן א הויפט טייל פון דער מלוכה'דיגער פאליטיק.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

דער נאמען &quot;קאנגרעס פוילן&quot; קומט פון דעם קאנגרעס פון ווינע, וואו די אייראפעאישע מאכטן האבן נאכ'ן באזיגן נאפאלעאן אויסגעארבעט א נייע פאליטישע סדר אין אייראפע.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

== היסטארישער הינטערגרונט ==

די אויפשטעלונג פון קאנגרעס פוילן איז געווען א טייל פון דער נאפאלעאנישער נאכקריגס סדר אין אייראפע. נאכן צוזאמענפאל פונעם [[הערצאגטום פון ווארשע]] (פויליש: ''Księstwo Warszawskie'', פראנצויזיש: ''Duché de Varsovie'') האבן די גרויסע מאכטן געזוכט א לייזונג, וואס זאל אין איין צייט באפרידיקן טייל פון די פוילישע נאציאנאלע שאיפות און אויך באשיצן די סטראַטעגישע אינטערעסן פון דער רוסישער אימפעריע.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

לויט דעם אפמאך איז דער גרעסטער טייל פונעם געוועזענעם ווארשע הערצאגטום אריבער אונטער רוסישער הערשאפט, אבער אין פארעם פון א באזונדערן קעניגרייך. די רוסישע הערשער האבן צוגעזאגט אז דאס נייע קעניגרייך וועט פארמאגן א מאס פון אויטאנאמיע און וועט האלטן אייגענע אינסטיטוציעס.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

די פערזענליכע פאראייניגונג האט געמיינט, אז כאטש דער זעלבער מאנארך האט געהערשט איבער ביידע לענדער, זענען זיי אין טעאריע געבליבן באזונדערע פאליטישע איינהייטן. אין די ערשטע יארן איז דאס אויסגעדריקט געווארן דורך א באזונדערער [[קאנסטיטוציע]], אן אייגענע אדמיניסטראציע סיסטעם, [[מיליטער]] און אן אייגענעם פארלאמענט (דער סיים).&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

דער אפיציעלער נאמען פון דער מדינה איז געווען דאס '''&quot;קעניגרייך פון פוילן&quot;''', אבער אין די היסטארישע ליטעראטור האט זיך איינגעקריצט דער נאמען '''&quot;קאנגרעס פוילן&quot;''' כדי עס אפצוזונדערן און קלאר צו מאכן דעם חילוק צווישן דעם דאזיגן פליטישן מצב און אנדערע פוילישע קעניגרייכן וואס אז זיי האבן עקזיסטירט פארדעם אדער נאכדעם. אין די פוילישע היסטאריאגראפיע ווערט דאס לאנד געווענליך גערופן &quot;קרוילעסטווא קאנגרעסאווע&quot; (Królestwo Kongresowe), א נאמען וואס אז ער לייגט דעם דגש אויף די דיפלאמאטישע און קאנסטיטוציאנעלע שורשים פון דעם לאנד, ענדערש ווי אויף א פולקומע זעלבסטשטענדיגקייט וואס אז דאס האט דאס לאנד קיינמאל נישט באמת געהאט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland&lt;/ref&gt;

== קאנסטיטוציע און רעגירונג ==

אויף 27 נאוועמבער 1815 האט צאר [[אלעקסאנדער דער ערשטער]] ארויסגעגעבן א קאנסטיטוציע פאר קאנגרעס פוילן.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt; די קאנסטיטוציע האט פארגעזאגט א [[קאנסטיטוציאנעלע מאנארכיע]], מיט א באזונדערער רעגירונג, א פארלאמענט, א מיליטער און א ריי בירגערלעכע רעכטן.

דער אפיציעלער הויפט פון לאנד איז געווען דער רוסישער צאר, וועלכער האט אויך געטראגן דעם טיטל קעניג פון פוילן.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt; אין פראקטיק האט אבער דער מאס פון זעלבסטשטענדיגקייט שטארק אפגעהאנגען פון דער גרייטקייט פונעם צאר צו רעכענען זיך מיט די באשטימונגען פון דער קאנסטיטוציע.

די הויפטשטאט איז געווען [[ווארשע]], וועלכע איז געבליבן דאס פאליטישע און אדמיניסטראטיווע צענטער פונעם קעניגרייך.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt; צווישן די גרעסטע שטעט זענען אויך געווען [[לאדזש]] און [[לובלין]], בשעת די היסטארישע באשרייבונגען נעמען אמאל אריין א ברייטערן ראיאן לויט דער תקופה.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

== דער סיים ==

דער '''סיים פון קאנגרעס פוילן''' איז געווען דער געזעץ געבער פונעם קעניגרייך און איינער פון די וויכטיגסטע סימבאלן פון דער פוילישער פאליטישער טראדיציע אונטער פרעמדער הערשאפט.&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Sejm_of_Congress_Poland](https://en.wikipedia.org/wiki/Sejm_of_Congress_Poland)&lt;/ref&gt;

אין די ערשטע יארן האט דער סיים פארמאגט באשטימטע קאנסטיטוציאנעלע באפוגענישן. נאך דער אויפשטאנד פון 1830–1831 זענען זיינע רעכטן באטייטנד פארקלענערט געווארן, און שפעטער איז ער אינגאנצן אויפגעלאסט געווארן.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

== מיליטער ==

לויט דער אריגינעלער קאנסטיטוציע האט קאנגרעס פוילן פארמאגט אן אייגענע ארמיי.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt; די באזונדערע מיליטערישע סטרוקטור איז געווען א וויכטיקער אויסדרוק פון דער פארשפראָכענער אויטאנאמיע.

נאכן [[פוילישן אויפשטאנד פון 1830]]–1831 האבן די רוסישע אויטאריטעטן אויפגעלעזט די ארמיי און פארשטערקט די דירעקטע אימפערישע קאנטראל איבער דער געגנט.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

== היסטארישע אנטוויקלונג ==

=== גרינדונג ===

אין 1815 האט דער קאנגרעס פון ווינע אויפגעשטעלט דאס קעניגרייך אלס טייל פון דער נייעם אייראפעאישן סדר נאך די נאפאלעאנישע מלחמות.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

=== די ערשטע יארן ===

אין די ערשטע יארן פונעם 19סטן יארהונדערט האט דאס קעניגרייך פונקציאנירט אלס א האלב-אויטאנאמישע פאליטישע איינהייט מיט אייגענע פוילישע אינסטיטוציעס.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland&lt;/ref&gt;די [[פויליש|פוילישע]] שפראך איז געווען די אפיציעלע שפראך פון די רעגירונג און די געזעצן, און די לאקאלע פירערשאפט האט געהאט די מעגליכקייט צו פירן די אינערליכע ענינים פון דעם לאנד אונטער די אויפזיכט פון דעם קעניגליכן הויף. אבער, טראץ די אלע לאקאלע אינסטיטוציעס, איז דער רוסישער מאנארך געבליבן דער העכסטער הערשער אויפ'ן ארט, און זיין ווארט איז געווען דער ענדגילטיגער באשלוס, וואס אז דאס האט שטענדיג אנגעצויגן די באציאונגען צווישן [[ווארשע]] און [[פעטערבורג]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland&lt;/ref&gt;

=== דער אויפשטאנד פון 1830–1831 ===

די שפאנונגען האבן אויסגעבראכן אין די יארן 1830 און 1831, ווען די פוילישע נאציאנאליסטן און מיליטערישע קרעפטן האבן אנגעפירט א מאסיוון באוואפנטן אויפשטאנד קעגן די רוסישע הערשאפט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland&lt;/ref&gt; נאך א לאנגע און בלוטיגע קאמף איז דער אויפשטאנד ברוטאל אונטערגעדריקט געווארן דורך די צארישע ארמיי. אלס א קנס און א נקמה פאר דעם אויפשטאנד , האט דער צאר [[ניקולאי דער ערשטער]] אינגאנצן מבטל געווען די אפיציעלע קאנסטיטוציע פון יאר 1815 און זי ערזעצט מיט א נייעם דאקומענט וואס אז עס האט זיך גערופן דער &quot;ארגאנישער סטאטוט&quot;.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland&lt;/ref&gt; אונטער דעם נייעם סדר, איז דער פוילישער פארלאמענט (דער סעים) אויפגעלייזט געווארן, די באזונדערע פוילישע ארמיי איז אנולירט געווארן, און די אימפעריע האט פיל פעסטער אנגעצויגן אירע לייצעס איבער די אדמיניסטראציע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland&lt;/ref&gt;

=== די מיטעלע יארן פונעם יארהונדערט (1832–1862) ===

במשך די מיטעלע יארן פונעם 19סטן יארהונדערט איז קאנגרעס פוילן פארבליבן אויפ'ן פאפיר א באזונדערע אדמיניסטראטיווע איינהייט אין די רוסישע מאפע, אבער איר זעלבסטשטענדיגע קראפט און זעלבסט-רעגירונג זענען געווען שטארק פארקירצט און כמעט אינגאנצן אפגעשוואכט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland&lt;/ref&gt; די רוסישע רעגירונג האט פארשטארקט איר קאנטראל, אריינגעזעצט רוסישע באאמטע אין די וויכטיגע פאזיציעס, און כסדר אפגעשניטן פארשידענע רעכטן וואס אז די פוילישע בירגער האבן פריער גענאסן, ווען יעדער קליינער סימן פון פוילישע נאציאנאלע אידענטיטעט איז באטראכט געווארן מיט גרויס חשד.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland&lt;/ref&gt;

=== דער אויפשטאנד פון 1863 ===

אין יאר [[1863]] האט נאך א מאל אויסגעבראכן א פרישע גרויסע אויפשטאנד קעגן די רוסישע דאמינאנץ, וואס אז זי איז באקאנט אין די ביכער אלס דער [[יאנואר אויפשטאנד]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland&lt;/ref&gt; דער דאזיגער אויפשטאנד האט געפירט דעם [[צאר אלכסנדר דעם צווייטער|צאר אלכסנדר דעם צווייטן]] צו נעמען נאך פיל מער דראסטישע שריט כדי צו ענדיגן דעם פוילישן פראבלעם איין מאל פאר אלעמאל. אין יאר 1867 איז דאס קעניגרייך אפיציעל און פארמאל אינקארפארירט געווארן אריינצוהילן אינעם גוף פון די רוסישע אימפעריע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland&lt;/ref&gt; דאס לאנד איז איבערגעארבעט געווארן אונטער א שטרענגע קאמבינירטע ציווילע און מיליטערישע רוסישע פירערשאפט, און די רעגירונג האט אנגעהויבן א מאסיוון פראצעס פון &quot;רוסיפיקאציע&quot; (Russification), וואס אז דאס האט געצוואונגען די באפעלקערונג צו נוצן די [[רוסיש|רוסישע]] שפראך און קולטור אין אלע פובליק ספערעס.אלס א סימבאלישער שריט צו מעקן די פוילישע זכרונות, איז דער נאמען פון דעם טעריטאריע געענדערט געווארן אפיציעל צו '''&quot;דאס לאנד פון דעם ווייסל טייך&quot;''' (Vistula Land).&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland&lt;/ref&gt;

=== איינגלידערונג אין דער רוסישער אימפעריע ===
אין [[1867]] איז קאנגרעס פוילן אפיציעל איינגעגלידערט געווארן אין דער רוסישער אימפעריע.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt; די געגנט איז רעארגאניזירט געווארן אונטער א פאראייניגטער ציווילער און מיליטערישער פארוואלטונג, און די רוסיפיקאציע איז געווארן נאך שטארקער.

נאך דער רעארגאניזאציע איז די געגנט אפט אנגערופן געווארן '''לאנד פון ווייסל''' .&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

=== סוף פונעם קעניגרייך ===

דער ענדגילטיגער סוף פון דעם רוסישן אדמיניסטראטיוון סיסטעם אויפ'ן פוילישן באדן איז געקומען אין יאר 1915, אינמיטן די שווערע שלאכטן פון די ערשטע וועלט מלחמה. די מיליטערישע קרעפטן פון די [[צענטראלע מאכטן]], וואס אז זיי האבן אריינגענומען [[דייטשלאנד]] און [[עסטרייך אונגארישע אימפעריע|עסטרייך-אונגארן]], האבן אקופירט דעם שטח און ארויסגעטריבן די [[רוסלענדישע אימפעריע|רוסישע אימפעריע]].&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=laqWvHA6xM8&lt;/ref&gt; זיי האבן ערזעצט די אלטע רוסישע הערשאפט מיט א נייע פאליטישע פאפט-מדינה וואס אז זי האט זיך גערופן דאס '''&quot;[[קעניגרייך פון פוילן]]&quot;''' '''(Kingdom of Poland),''' וואס אז דאס איז געווען בלויז אויפ'ן נאמען א באזונדערע מדינה אבער איז פאקטיש געווען שטארק אונטערגעווארפן אונטער די מיליטערישע אינטערעסן פון די דייטשע קראפטן.&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=laqWvHA6xM8&lt;/ref&gt;

== באדייטונג ==

קאנגרעס פוילן ווערט באטראכט אלס די גרעסטע פארמאלע פוילישע פאליטישע איינהייט אונטער רוסישער הערשאפט אין דעם 19טן יארהונדערט.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt; איר ערשטע קאנסטיטוציאנעלע תקופה האט געשאפן א לעגאלן ראַם פאר פוילישן פאליטישן לעבן, וואס האט שפעטער פארנומען א וויכטיגן ארט אין דער פוילישער היסטארישער ערינערונג.

איר אנטוויקלונג פון א קאנסטיטוציאנעל קעניגרייך צו א שטארק קאנטראלירטער פראווינץ ווערט אפט דערמאנט אלס א ביישפיל פון דער רוסישער אימפעריעלער פאליטיק קעגן פוילן במשך פונעם 19טן יארהונדערט.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

אין דער היסטארישער ליטעראטור ווערן פאראן פארשידענע באטראכטונגען וועגן דעם אמת'ן מאס פון אויטאנאמיע. טייל היסטאריקער לייגן מער געוויכט אויף די קאנסטיטוציע און די פוילישע אינסטיטוציעס, בשעת אנדערע אונטערשטרייכן אז די רוסישע הערשער האבן אין אסאך פעלער נישט באאכט די קאנסטיטוציאנעלע באגרעניצונגען, און דערפאר איז די זעלבסטשטענדיגקייט געבליבן באגרעניצט אין פראקטיק.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

== קוואלן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:געוועזענע לענדער אין אייראפע]]
[[קאטעגאריע:פוילישע היסטאריע]]
[[קאטעגאריע:רוסישע אימפעריע]]
[[קאטעגאריע:מדינות געגרינדעט אין 1815]]</text>
      <sha1>tumb61x4zbgjtji5jwjg6dv5mka9q5k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601445</id>
      <parentid>601444</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T22:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21405" sha1="gl4z2n3ho1hclfmk77dmsb6a8wud7fc" xml:space="preserve">{{אינפאבאקס מדינה
| נאמען = קאנגרעס פוילן
| אריגינאלע נעמען = Królestwo Polskie&lt;br&gt;Królestwo Kongresowe&lt;br&gt;Царство Польское
| אנדערע נעמען = קאנגרעס קעניגרייך פוילן&lt;br&gt;רוסישע פוילן&lt;br&gt;קעניגרייך פוילן
| סארט = קעניגרייך
| גרינדונג = 3 מאי 1815
| אויפגעשטעלט דורך = קאנגרעס פון ווינע
| קאנסטיטוציע = 27 נאוועמבער 1815
| הויפטשטאט = ווארשע
| אפיציעלע שפראך = פויליש (אין די ערשטע יארן)
| רעגירונג = קאנסטיטוציאנעלע מאנארכיע
| מלך = דער רוסישער צאר
| פארלאמענט = סיים
| פריערדיגע מדינה = הערצאגטום ווארשע
| נאכפאלגער = רעגענסי קעניגרייך פוילן
| אויפגעלאסט = 1915
}}

{{באצירק}}

'''קאנגרעס פוילן''' (פויליש: ''Królestwo Polskie'' אדער ''Królestwo Kongresowe''; רוסיש: ''Царство Польское'') איז געווען א [[קעניגרייך]] און פאליטישע איינהייט, וואס איז געשאפן געווארן אין יאר [[1815]] אלס טייל פון די באשלוסן פונעם [[קאנגרעס פון ווינע]] נאך די [[נאפאלעאן באנאפארטע|נאפאלעאנישע]] מלחמות.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt; דאס לאנד איז פון אנהייב אן געווען פארבונדן מיט דער [[רוסלענדישע אימפעריע|רוסישער אימפעריע]] דורך א פערזענליכע פאראייניגונג, דאס הייסט אז דער זעלבער הערשער איז געווען סיי דער רוסישער צאר און סיי דער קעניג פון פוילן.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

ביי זיין גרינדונג האט קאנגרעס פוילן באקומען א קאנסטיטוציע, א באזונדערע אדמיניסטראציע, א פארלאמענט, אייגענע מיליטערישע כחות און א ריי בירגערלעכע רעכטן.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt; במשך פונעם 19טן יארהונדערט איז אבער די זעלבסטשטענדיגע פארוואלטונג ביסלעכווייז איינגעשרומפן געווארן, ביז דאס לאנד איז למעשה איינגעגלידערט געווארן אין דער רוסישער אימפעריע און איז געווארן א הויפט טייל פון דער מלוכה'דיגער פאליטיק.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

דער נאמען &quot;קאנגרעס פוילן&quot; קומט פון דעם קאנגרעס פון ווינע, וואו די אייראפעאישע מאכטן האבן נאכ'ן באזיגן נאפאלעאן אויסגעארבעט א נייע פאליטישע סדר אין אייראפע.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

== היסטארישער הינטערגרונט ==

די אויפשטעלונג פון קאנגרעס פוילן איז געווען א טייל פון דער נאפאלעאנישער נאכקריגס סדר אין אייראפע. נאכן צוזאמענפאל פונעם [[הערצאגטום פון ווארשע]] (פויליש: ''Księstwo Warszawskie'', פראנצויזיש: ''Duché de Varsovie'') האבן די גרויסע מאכטן געזוכט א לייזונג, וואס זאל אין איין צייט באפרידיקן טייל פון די פוילישע נאציאנאלע שאיפות און אויך באשיצן די סטראַטעגישע אינטערעסן פון דער רוסישער אימפעריע.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

לויט דעם אפמאך איז דער גרעסטער טייל פונעם געוועזענעם ווארשע הערצאגטום אריבער אונטער רוסישער הערשאפט, אבער אין פארעם פון א באזונדערן קעניגרייך. די רוסישע הערשער האבן צוגעזאגט אז דאס נייע קעניגרייך וועט פארמאגן א מאס פון אויטאנאמיע און וועט האלטן אייגענע אינסטיטוציעס.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

די פערזענליכע פאראייניגונג האט געמיינט, אז כאטש דער זעלבער מאנארך האט געהערשט איבער ביידע לענדער, זענען זיי אין טעאריע געבליבן באזונדערע פאליטישע איינהייטן. אין די ערשטע יארן איז דאס אויסגעדריקט געווארן דורך א באזונדערער [[קאנסטיטוציע]], אן אייגענע אדמיניסטראציע סיסטעם, [[מיליטער]] און אן אייגענעם פארלאמענט (דער סיים).&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

דער אפיציעלער נאמען פון דער מדינה איז געווען דאס '''&quot;קעניגרייך פון פוילן&quot;''', אבער אין די היסטארישע ליטעראטור האט זיך איינגעקריצט דער נאמען '''&quot;קאנגרעס פוילן&quot;''' כדי עס אפצוזונדערן און קלאר צו מאכן דעם חילוק צווישן דעם דאזיגן פליטישן מצב און אנדערע פוילישע קעניגרייכן וואס אז זיי האבן עקזיסטירט פארדעם אדער נאכדעם. אין די פוילישע היסטאריאגראפיע ווערט דאס לאנד געווענליך גערופן &quot;קרוילעסטווא קאנגרעסאווע&quot; (Królestwo Kongresowe), א נאמען וואס אז ער לייגט דעם דגש אויף די דיפלאמאטישע און קאנסטיטוציאנעלע שורשים פון דעם לאנד, ענדערש ווי אויף א פולקומע זעלבסטשטענדיגקייט וואס אז דאס האט דאס לאנד קיינמאל נישט באמת געהאט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland&lt;/ref&gt;

== קאנסטיטוציע און רעגירונג ==

אויף 27 נאוועמבער 1815 האט צאר [[אלעקסאנדער דער ערשטער]] ארויסגעגעבן א קאנסטיטוציע פאר קאנגרעס פוילן.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt; די קאנסטיטוציע האט פארגעזאגט א [[קאנסטיטוציאנעלע מאנארכיע]], מיט א באזונדערער רעגירונג, א פארלאמענט, א מיליטער און א ריי בירגערלעכע רעכטן.

דער אפיציעלער הויפט פון לאנד איז געווען דער רוסישער צאר, וועלכער האט אויך געטראגן דעם טיטל קעניג פון פוילן.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt; אין פראקטיק האט אבער דער מאס פון זעלבסטשטענדיגקייט שטארק אפגעהאנגען פון דער גרייטקייט פונעם צאר צו רעכענען זיך מיט די באשטימונגען פון דער קאנסטיטוציע.

די הויפטשטאט איז געווען [[ווארשע]], וועלכע איז געבליבן דאס פאליטישע און אדמיניסטראטיווע צענטער פונעם קעניגרייך.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt; צווישן די גרעסטע שטעט זענען אויך געווען [[לאדזש]] און [[לובלין]], בשעת די היסטארישע באשרייבונגען נעמען אמאל אריין א ברייטערן ראיאן לויט דער תקופה.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

== דער סיים ==

דער '''סיים פון קאנגרעס פוילן''' איז געווען דער געזעץ געבער פונעם קעניגרייך און איינער פון די וויכטיגסטע סימבאלן פון דער פוילישער פאליטישער טראדיציע אונטער פרעמדער הערשאפט.&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Sejm_of_Congress_Poland](https://en.wikipedia.org/wiki/Sejm_of_Congress_Poland)&lt;/ref&gt;

אין די ערשטע יארן האט דער סיים פארמאגט באשטימטע קאנסטיטוציאנעלע באפוגענישן. נאך דער אויפשטאנד פון 1830–1831 זענען זיינע רעכטן באטייטנד פארקלענערט געווארן, און שפעטער איז ער אינגאנצן אויפגעלאסט געווארן.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

== מיליטער ==

לויט דער אריגינעלער קאנסטיטוציע האט קאנגרעס פוילן פארמאגט אן אייגענע ארמיי.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt; די באזונדערע מיליטערישע סטרוקטור איז געווען א וויכטיקער אויסדרוק פון דער פארשפראָכענער אויטאנאמיע.

נאכן [[פוילישן אויפשטאנד פון 1830]]–1831 האבן די רוסישע אויטאריטעטן אויפגעלעזט די ארמיי און פארשטערקט די דירעקטע אימפערישע קאנטראל איבער דער געגנט.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

== היסטארישע אנטוויקלונג ==

=== גרינדונג ===

אין 1815 האט דער קאנגרעס פון ווינע אויפגעשטעלט דאס קעניגרייך אלס טייל פון דער נייעם אייראפעאישן סדר נאך די נאפאלעאנישע מלחמות.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

=== די ערשטע יארן ===

אין די ערשטע יארן פונעם 19סטן יארהונדערט האט דאס קעניגרייך פונקציאנירט אלס א האלב-אויטאנאמישע פאליטישע איינהייט מיט אייגענע פוילישע אינסטיטוציעס.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland&lt;/ref&gt;די [[פויליש|פוילישע]] שפראך איז געווען די אפיציעלע שפראך פון די רעגירונג און די געזעצן, און די לאקאלע פירערשאפט האט געהאט די מעגליכקייט צו פירן די אינערליכע ענינים פון דעם לאנד אונטער די אויפזיכט פון דעם קעניגליכן הויף. אבער, טראץ די אלע לאקאלע אינסטיטוציעס, איז דער רוסישער מאנארך געבליבן דער העכסטער הערשער אויפ'ן ארט, און זיין ווארט איז געווען דער ענדגילטיגער באשלוס, וואס אז דאס האט שטענדיג אנגעצויגן די באציאונגען צווישן [[ווארשע]] און [[פעטערבורג]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland&lt;/ref&gt;

=== דער אויפשטאנד פון 1830–1831 ===

די שפאנונגען האבן אויסגעבראכן אין די יארן 1830 און 1831, ווען די פוילישע נאציאנאליסטן און מיליטערישע קרעפטן האבן אנגעפירט א מאסיוון באוואפנטן אויפשטאנד קעגן די רוסישע הערשאפט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland&lt;/ref&gt; נאך א לאנגע און בלוטיגע קאמף איז דער אויפשטאנד ברוטאל אונטערגעדריקט געווארן דורך די צארישע ארמיי. אלס א קנס און א נקמה פאר דעם אויפשטאנד , האט דער צאר [[ניקולאי דער ערשטער]] אינגאנצן מבטל געווען די אפיציעלע קאנסטיטוציע פון יאר 1815 און זי ערזעצט מיט א נייעם דאקומענט וואס אז עס האט זיך גערופן דער &quot;ארגאנישער סטאטוט&quot;.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland&lt;/ref&gt; אונטער דעם נייעם סדר, איז דער פוילישער פארלאמענט (דער סעים) אויפגעלייזט געווארן, די באזונדערע פוילישע ארמיי איז אנולירט געווארן, און די אימפעריע האט פיל פעסטער אנגעצויגן אירע לייצעס איבער די אדמיניסטראציע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland&lt;/ref&gt;

=== די מיטעלע יארן פונעם יארהונדערט (1832–1862) ===

במשך די מיטעלע יארן פונעם 19סטן יארהונדערט איז קאנגרעס פוילן פארבליבן אויפ'ן פאפיר א באזונדערע אדמיניסטראטיווע איינהייט אין די רוסישע מאפע, אבער איר זעלבסטשטענדיגע קראפט און זעלבסט-רעגירונג זענען געווען שטארק פארקירצט און כמעט אינגאנצן אפגעשוואכט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland&lt;/ref&gt; די רוסישע רעגירונג האט פארשטארקט איר קאנטראל, אריינגעזעצט רוסישע באאמטע אין די וויכטיגע פאזיציעס, און כסדר אפגעשניטן פארשידענע רעכטן וואס אז די פוילישע בירגער האבן פריער גענאסן, ווען יעדער קליינער סימן פון פוילישע נאציאנאלע אידענטיטעט איז באטראכט געווארן מיט גרויס חשד.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland&lt;/ref&gt;

=== דער אויפשטאנד פון 1863 ===

אין יאר [[1863]] האט נאך א מאל אויסגעבראכן א פרישע גרויסע אויפשטאנד קעגן די רוסישע דאמינאנץ, וואס אז זי איז באקאנט אין די ביכער אלס דער [[יאנואר אויפשטאנד]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland&lt;/ref&gt; דער דאזיגער אויפשטאנד האט געפירט דעם [[צאר אלכסנדר דעם צווייטער|צאר אלכסנדר דעם צווייטן]] צו נעמען נאך פיל מער דראסטישע שריט כדי צו ענדיגן דעם פוילישן פראבלעם איין מאל פאר אלעמאל. אין יאר 1867 איז דאס קעניגרייך אפיציעל און פארמאל אינקארפארירט געווארן אריינצוהילן אינעם גוף פון די רוסישע אימפעריע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland&lt;/ref&gt; דאס לאנד איז איבערגעארבעט געווארן אונטער א שטרענגע קאמבינירטע ציווילע און מיליטערישע רוסישע פירערשאפט, און די רעגירונג האט אנגעהויבן א מאסיוון פראצעס פון &quot;רוסיפיקאציע&quot; (Russification), וואס אז דאס האט געצוואונגען די באפעלקערונג צו נוצן די [[רוסיש|רוסישע]] שפראך און קולטור אין אלע פובליק ספערעס.אלס א סימבאלישער שריט צו מעקן די פוילישע זכרונות, איז דער נאמען פון דעם טעריטאריע געענדערט געווארן אפיציעל צו '''&quot;דאס לאנד פון דעם ווייסל טייך&quot;''' (Vistula Land).&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland&lt;/ref&gt;

=== איינגלידערונג אין דער רוסישער אימפעריע ===
אין [[1867]] איז קאנגרעס פוילן אפיציעל איינגעגלידערט געווארן אין דער רוסישער אימפעריע.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt; די געגנט איז רעארגאניזירט געווארן אונטער א פאראייניגטער ציווילער און מיליטערישער פארוואלטונג, און די רוסיפיקאציע איז געווארן נאך שטארקער.

נאך דער רעארגאניזאציע איז די געגנט אפט אנגערופן געווארן '''לאנד פון ווייסל''' .&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

=== סוף פונעם קעניגרייך ===

דער ענדגילטיגער סוף פון דעם רוסישן אדמיניסטראטיוון סיסטעם אויפ'ן פוילישן באדן איז געקומען אין יאר 1915, אינמיטן די שווערע שלאכטן פון די ערשטע וועלט מלחמה. די מיליטערישע קרעפטן פון די [[צענטראלע מאכטן]], וואס אז זיי האבן אריינגענומען [[דייטשלאנד]] און [[עסטרייך אונגארישע אימפעריע|עסטרייך-אונגארן]], האבן אקופירט דעם שטח און ארויסגעטריבן די [[רוסלענדישע אימפעריע|רוסישע אימפעריע]].&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=laqWvHA6xM8&lt;/ref&gt; זיי האבן ערזעצט די אלטע רוסישע הערשאפט מיט א נייע פאליטישע פאפט-מדינה וואס אז זי האט זיך גערופן דאס '''&quot;[[קעניגרייך פון פוילן]]&quot;''' '''(Kingdom of Poland),''' וואס אז דאס איז געווען בלויז אויפ'ן נאמען א באזונדערע מדינה אבער איז פאקטיש געווען שטארק אונטערגעווארפן אונטער די מיליטערישע אינטערעסן פון די דייטשע קראפטן.&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=laqWvHA6xM8&lt;/ref&gt;

== באדייטונג ==

קאנגרעס פוילן ווערט באטראכט אלס די גרעסטע פארמאלע פוילישע פאליטישע איינהייט אונטער רוסישער הערשאפט אין דעם 19טן יארהונדערט.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt; איר ערשטע קאנסטיטוציאנעלע תקופה האט געשאפן א לעגאלן ראַם פאר פוילישן פאליטישן לעבן, וואס האט שפעטער פארנומען א וויכטיגן ארט אין דער פוילישער היסטארישער ערינערונג.

איר אנטוויקלונג פון א קאנסטיטוציאנעל קעניגרייך צו א שטארק קאנטראלירטער פראווינץ ווערט אפט דערמאנט אלס א ביישפיל פון דער רוסישער אימפעריעלער פאליטיק קעגן פוילן במשך פונעם 19טן יארהונדערט.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

אין דער היסטארישער ליטעראטור ווערן פאראן פארשידענע באטראכטונגען וועגן דעם אמת'ן מאס פון אויטאנאמיע. טייל היסטאריקער לייגן מער געוויכט אויף די קאנסטיטוציע און די פוילישע אינסטיטוציעס, בשעת אנדערע אונטערשטרייכן אז די רוסישע הערשער האבן אין אסאך פעלער נישט באאכט די קאנסטיטוציאנעלע באגרעניצונגען, און דערפאר איז די זעלבסטשטענדיגקייט געבליבן באגרעניצט אין פראקטיק.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland](https://www.britannica.com/place/Congress-Kingdom-of-Poland)&lt;/ref&gt;

== קוואלן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:געוועזענע לענדער אין אייראפע]]
[[קאטעגאריע:פוילישע היסטאריע]]
[[קאטעגאריע:רוסישע אימפעריע]]
[[קאטעגאריע:מדינות געגרינדעט אין 1815]]</text>
      <sha1>gl4z2n3ho1hclfmk77dmsb6a8wud7fc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אייווארי קאוסט</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55042</id>
    <redirect title="בארטן פון העלפאנדביין" />
    <revision>
      <id>601447</id>
      <timestamp>2026-07-01T22:09:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>אַרטיקל־קעפּל אַריבער צו [[בארטן פון העלפאנדביין]]</comment>
      <origin>601447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="dy32nllhmikd7eanmawos1b6euykbt2" xml:space="preserve">#ווייטערפירן [[בארטן פון העלפאנדביין]]</text>
      <sha1>dy32nllhmikd7eanmawos1b6euykbt2</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>