קאנאדע

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="yi">
  <siteinfo>
    <sitename>װיקיפּעדיע</sitename>
    <dbname>yiwiki</dbname>
    <base>https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%94%D7%95%D7%99%D7%A4%D7%98_%D7%96%D7%99%D7%99%D7%98</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.12</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">מעדיע</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">באַזונדער</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">רעדן</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">באַניצער</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">באַניצער רעדן</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">װיקיפּעדיע</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">װיקיפּעדיע רעדן</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">טעקע</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">טעקע רעדן</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">מעדיעװיקי</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">מעדיעװיקי רעדן</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">מוסטער</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">מוסטער רעדן</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">הילף</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">הילף רעדן</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">קאַטעגאָריע</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">קאַטעגאָריע רעדן</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">פארטאל</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">פארטאל רעדן</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">יחידה</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">שיחת יחידה</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">אירוע</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">שיחת אירוע</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>קאנאדע</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1193</id>
    <revision>
      <id>601683</id>
      <parentid>597053</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T15:52:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* לאנד און אוצרות */</comment>
      <origin>601683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122361" sha1="325yk070padmqdut632c1wlfess2su3" xml:space="preserve">{{מדינה
|שטאַט = קאַנאַדע
|פאן בילד = Flag of Canada.svg
|סימבאל בילד= Royal Coat of arms of Canada.svg
|זינגליד = [[O Canada]]
|קעניגלעכע זינגליד =[[God Save the King]]
|מאפע = CanadaWorldMap.png
|מאטא = &quot;Mari Usque Ad Mare&quot;{{ש}}([[לאטייניש]]: &quot;פון ים ביז צום ים&quot;)
|קאנטינענט = [[צפון אמעריקע]]
|הויפטשטאט = [[אטאווא]] {{קליין|{{coord|45|24|N|75|40|W|display=inline|type:city}}}}
|גרעסטע שטאט = [[טאראנטא]]
|אפיציעלע שפראך = [[ענגליש]], [[פראנצויזיש]]
|קאנטראלע = [[פעדעראליזם|פעדעראלע]] [[פארלאמענטארע דעמאקראטיע|פארלאמענטארע]] [[קאנסטיטוציאנעלע מאנארכיע]]
|גרינדונג געשעעניש = עטאבלירט
|סואווערעניטעט = פון פאראייניגטן קעניגרייך
|גרינדונג דאטום ={{ש}} 1טן יולי 1867
|ראש מלוכה טיטל = גובערנאטאר&amp;nbsp;גענעראל
|ראש מלוכה = [[שמעון מרים]]
|פרעמיער מיניסטער = [[מארק קרני]]
|פלאך מאס = 9,984,670
|וועלט גראדונג פלאך = 2ט
|פראצענט וואסער = 8.92
|באפעלקערונג צאל = 35,851,774 (געשאצט 2015)
|באפעלקערונג יאר = 2015
|באפעלקערונג ענגקייט = 3.41
|וועלט גראדונג באפעלעקרונג = 37סט
|פראדוקט ווערדע = $1,628 טריליאן
|וועלט גראדונג פראדוקט ווערדע = 15

|צייט זאנע = -3.5 ביז -8
|וואלוטע = [[קאנאדישער דאלאר]]
|אינטערנעט דאמיין = ca
|טעלעפאן קאד = 1
}}&lt;!--

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;left&quot; width=&quot;280px&quot;
|- align=&quot;center&quot; width=&quot;140px&quot;
| '''''קאַנאַדע'''''

|-
|- 
|[[געגרינדעט]]:&lt;br /&gt;[[בריטאנער צפון אמעריקען אקט]]: &quot;July 1, 1867&quot; &quot;[[כ&quot;ח סיון]] [[ה'תרכ&quot;ז]]&quot; &lt;br /&gt;[[ציסשטאנד פון מערב-מיניסטאר]]: &quot;December 11, 1931&quot; &quot;[[א טבת]] [[ה'תרצ&quot;ב]]&quot; &lt;br /&gt;[[קאַנאַדעֶ אקט]]: &quot;April 17, 1982&quot; &quot;כד ניסן תשמ&quot;ב&quot;
|- 

|}--&gt;
'''קאַנאַדע''' ([[ענגליש]]: ''Canada'' ''קעֶנעֶדעֶ''; אויף קאנאדישער [[פראנצויזיש]] '''קאַנאַדאַ''') איז א פעדערירט [[לאנד]] וואס אקופירט דעם רוב פון [[צפון אמעריקע]], פון דעם [[אטלאנטישער אקעאן|אטלאנטישן אקעאן]] אין מזרח ביז צום [[פאציפישער אקעאן|פאציפֿישן אקעאן]] אין מערב און אויך צו צפון ביזן [[ארקטישער אקעאן|ארקטישן אקעאן]]. דאס צווייטע גרעסטע לאנד לויט פלאך מאס, זי האט א גרעניץ מיט די [[פאראייניקטע שטאטן]] סיי צו דרום סיי צו צפון-מערב.&lt;ref name=cia&gt;{{cite web |publisher= CIA |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|title=Canada |work=World Factbook 
|date={{ר}}16טן מיי 2006 
|accessdate={{ר}}14טן יולי 2011}}&lt;/ref&gt; זי איז צוזאמענגעשטעלט פון 10 פראווינצן און דריי גרויסע טעריטאריעס. קאנאדע איז א ריזיג לאנד מיט א ברייטן אויסוואל פון געאלאגישע פֿארמירונג, קלימאטן, און עקאלאגישע סיסטעמען. זי פֿארמאגט רעגנדיגע וועלדער, שיינע גראזלאנד, [[דעסיידיאוס]] וועלדער, טונדרע לאנד (שטחים אן ביימער אדער אנדערע געוויקסן), און נאס לאנד. קאנאדע האט מער [[אזערע]]ס און אינלאנד וואסערן ווי סיי וועלכע אנדער לאנד. זי איז בארימט מיט איר דעקאראציע וועלכע אטראקט מיליאנען טוריסטן יערליך. אירע אוצרות פער מענטש איז די צווייטע רייכסטע אין דער וועלט נאך [[אויסטראליע]].

קאנאדע איז דאס צווייטע גרעסטע לאנד אין דער וועלט אין שטח אבער האט א קליינע באפעלקערונג בערך אזויפיל איינוואוינערס ווי עס איז דא אין דעם שטאַט קאליפארניע, וועלכע איז נאר א 25טל די גרויסקייט פון קאנאדע. די סיבה דערפון איז, ווייל א גרויס חלק פון קאנאדע ליגט זייער צפון וואו עס איז געפרוירן קאלט און עס איז כמעט אוממעגליך צו וואוינען דארט. רוב [[קאנאדער]] וואוינען אינגאנצן אויף דרום און א דריטל פון די גאנצע באפעלקערונג וואוינען אין די מעטראפאליטאנע שטעט, פֿון וועלכע די גרעסטע זענען: [[טאראנטא]], [[אנטעריא]]; [[מאנטרעאל]], [[קוויבעק]]; [[ווענקואווער]], [[בריטיש קאלאמביע]] און [[עדמאנטאן, אלבערטא]]. די אפיציעלע שפראכן זענען [[ענגליש]] און [[פראנצויזיש]] וועלכע איז די ארגינעלע אפשטאם פון רוב קאנאדער. קאנאדע איז טאקע אמאל באשטאנען נאר פון ענגלישע און פֿראנצויזן, אבער מיט די יארן האבן געלאנדעט צענדליגער טויזנטער אימיגראנטן פון גאנץ אייראפע. די אימיגראציע קיין קאנאדע גייט נאך היינט אן אין גרויסן, זייענדיג דאס איינציגסטע לאנד אין צפון אמעריקע וואס האלט נאך אן אפיציעלע אימיגראציע פראגראמען. אין די לעצטע 30 יאר, און נאך היינט, זענען רוב אימיגראנטן קיין קאנאדע פון [[אזיע|אזיאטישע]] לענדער.

קאנאדע איז באוואוסט מיט אירע רייכע אוצרות פון געהילץ, מינעראלן, און עכט פֿריש וואסער אויף וועלכע אסאך אינדוסטריעס זענען אוועקגעשטעלט. רוב פון קאנאדעס טייכן זענען מיט די יארן צוגעשטעלט געווארן פאר [[היידרא-עלעקטריק]] באנוץ פון וועלכע קאנאדע שטעלט צו אלע ערליי ענערגיע. קאנאדע האט אויך א גרויסע פֿאבריצירונג אינדוסטריע וועלכע עקספארטירט א דריטל פון איר ארויסגעבונג. די הויפט פאבריקאציע אינדוסטריע איז טראנספארטאציע. כאטש קאנאדע'ס עקענאמיע איז שטארק אנגעוויזן אויף איר פאבריקאציע איז אבער די סערוויס סעקטאר פיל גרעסער און רוב קאנאדער ארבעטן אין דעם סעקטאר וועלכע רעכנט אריין: טראנספארטאציע, האנדל, פינאנץ, פערזענלעכע באדינסטן, און רעגירונג. 

קאנאדע איז א פארלאמענטארישע דעמאקראטיע אין וועלכע די פעדעראלע, פראווינציאלע, און טעריטאריאלע רעגירונגען זענען 100 פראצענט ערוועלט. וויאזוי אימער, איז אבער קאנאדע'ס ריכטיגע סאווערען (הערשער) א מאנארך, וועלכע איז די קעניגן פון דעם [[פאראייניגטן קעניגרייך]]. די קעניגן איז רעפרעזענטירט אין קאנאדע דורך א [[גובערנאטאר-גענעראל|גאווערנער-גענעראל]] און 10 לוטענענט גאווערנערס. קאנאדע'ס קאנסטיטוציע גאראנטירט יושר צו אלע בירגערס און די פעדעראלע און פראווינציאלע מאכט ווערט אויסגעלייגט אונטער דער קאנסטיטוציע. אבער מיט די יארן האט די רעגירונג איינגעשטעלט פילע פראגראמען וועלכע געבן א ברייטע אויסוואל פון סאציאלע סערוויסעס פאר דער פובליק.

ארגינעל זענען די ערשטע קאנאדער געווען אן אינדיאנער פֿאלק. זיי זענען געווען די ערשטע מענטשליכע באשעפענישן וועלכע האבן באטראטן די קאנאדער ערד. דער נאמען קאנאדע האבן זיי באלד אין אנהויב באשטימט. דער באדייט איז אין זייער שפראך: דארף אדער קאמיוניטי. עס האט געדויערט 250 יאר ביז די ערשטע אייראפעאישע גרופע האט זיך באזעצט אין קאנאדע. 
די אייראפעאישע זענען געקומען אין גרופעס אין א משך פון 50 יאר און זענען געווען צוטיילט אין צוויי טיילן. צו ערשט זענען געקומען פֿראנצויזישע און שפעטער ענגלישע. די צוויי פֿעלקער האבן זיך באזעצט אויף צוויי אנדערע עקן, די פֿראנצויזן אויף מזרח און די ענגלישע אויף מערב. אין 760' האט בריטאניע באזיגט די פראנצויזן אין קאנאדע און געווארן דאס בלויזע קעניגרייך וועלכע גייט נאך אן ביז'ן היינטיגן טאג כאטש קאנאדע פארמאגט אן אייגענע פארלאמענטארישע רעגירונג. די פראנצויזן האבן אבער נישט פֿארלאזט קאנאדע און האבן שטענדיג פרובירט זיך צוזאמענצוהאלטן מיט זייער שפראך און קולטור. דאס איז א באזונדערע קאפיטל אין קאנאדע'ס היסטאריע וועלכע האט אין די לעצטע יארן געברענגט צו א שטארקע באוועג צווישן די פראנצויזן זיך אפצוטיילן און גרינדן א זעלבטשטענדיג לאנד.

די מאדערנע קאנאדע איז אויסגעפֿארמט געווארן אין 1867 אין א היסטארישער פאסירונג וועלכע די קאנאדער רופן די קאנפֿעדעראציע. דריי בריטישע קאלאניעס האבן זיך דעמאלט פאראייניגט אין געגרינדעט א טיילווייז זעלבטשטענדיג לאנד פון פיר פראווינצן. זינט דעמאלט זענען נאך זעקס פראווינצן און דריי טעריטאריעס צוגעלייגט געווארן צו קאנאדע'ס זעלבסשטענדיגן לאנד. קאנאדע האט ערשט באקומען פולע זעלבשטענדיקייט פונעם פֿאראייניגטן קעניגרייך אין 1931 אבער באלאנגט ווייטער צו דער [[קאמאנוועלט]] אף נאציאנען, אן אסאסיאציע פון לענדער מיט נאנטע פארבינדונגען צום פֿאראייניגטן קעניגרייך.

== לאנד און אוצרות ==

קאנאדע איז זייער א גרויס לאנד (נאר רוסלאנד איז גרעסער) אבער איז באמת נאר א צענטל די גרויסקייט, ווייל די גאנצע צפון זייט איז קאלט און אומבאוואוינט. די דרום ראיאנען וואו די [[קאנאדער]] וואוינען האבן נישט אזעלכע לאנגע ווינטערס און האט גוט ארגיקולטור לאנד. רוב קאנאדער וואוינען אינערהאלב 200 מייל (320 קילאמעטער) פון די אמעריקאנער גרעניצן.
קאנאדע אקופירט גאנץ צפון פון נארט אמעריקע מיט א שטח פון 3,849,674 קוואדראט מייל (9,970,610 קוואדראט קילאמעטער) פון וועלכע 7.6 פראצענט איז באדעקט מיט פריש וואסער ווי טייכן און אזערעס, אריינגערעכנט א גרויסע טייל פון די [[גרעיט לעיקס]] (די מערסט באוואוסטע אמעריקאנער קערפער מיט פריש וואסער). קאנאדע איז ארומגענומען מיט וואסער פון דריי זייטן און אמעריקע איז אויף איר פערטער זייט. צו צפון האט זי דעם ארקטיק אקעאן, אויף מזרח דעם אטלאנטישן אקעאן (ביים שפיץ מזרח-צפון איז זי גאנץ נאנט צו [[גרינלאנד]], אפגעטיילט מיט די באפין בעי טייך), און צו מערב דעם [[פאציפישן אקעאן]] און א טייל מיט [[אלאסקא]].

קאנאדעס ראיאנען זענען איינגעטיילט ווי פאלגענד: די גרעיט לעיקס און סעינט לארענס לאולענדס, די קענעידיען שילד, די גרעיט פלעינס, קענעידיען קארדילירא, און די קאנאדישע ארקטיק [[ארכיפילעג]].
די [[גרויסע אזערעס]] און סעינט לארענס לאולענדס נעמען אריין דאס גאנצע מזרח טייל פון קאנאדע ווי נופאונדלענד, נאווע סקאשע, ניו בראנסוויק, פרינצ עדווארד איילענד, אנטעריא און קוויבעק. עס נעמט אויך אריין די גרינער בערג פון [[ווערמאנט]] און די [[ווייסע בערג]] פון [[ניו העמפשער]] וועלכע גרעניצן זיך מיט קוויבעק. די ראיאן איז האט זייער גוטע ערד און איז אויך די הארץ פון פאברעצירונג. אנטעריא און קוויבעק פארמאגן 77 פראצענט פון קאנאדע'ס ארבעטס קראפט אין די פאברעצירונג סעקטאר.
די קענעידיען שילד איז די גרעסטע ראיאן פון קאנאדע וועלכע נעמט אריין די צפון טיילן פון מזרח קאנאדע אנגעהויבן פון לאבראדאר ביז די האדסאן בעי און אינדערצווישן אלע טעריטאריעס און צפון טיילן פון די מיטעלע פראווינצן ווי מעניטאבע, און אנטעריא. די ראיאן איז געפרוירן קאלט און ווייניג מענטשן וואוינען דארט.
די גרעיט פלעינס גרעניצט די קענעידיען שילד אויף מערב זייט. עס נעמט אריין די גאנצע מערב טייל פון קאנאדע וועלכע זענען די פראווינצן פון [[בריטישע קאלומביע]], אלבערטא, און האלב פון סעסקעטשווען. די ראיאן פארמאגט די מערסט פרוכטבארע ערד פון גאנץ קאנאדע. 

די קאנאדישע קארדילירא נעמט אריין א טייל פון די נארטוועסט טעריטאריעס און די גאנצע פון די יאקען טעריטאריעס. די טעריטאריעס געפינען זיך העכער בריטיש קאלאמביע און זענען באוואוסט אין דער וועלט אלס די ראוקי מאונטענס וועלכע הייבט זיך אן נאך אין קאליפארניע און גייט אדורך די גאנצע מערב ברעג ביז נאך די יאקען טעריטאריעס. די ראוקי מאונטענס זענען אנדערש ווי אלע בערג אין דער וועלט. עס פארמאגט אסאך שטעטלעך אויף זיך מיט שיינע טייכן און וועלדער. די העכסטע פונקט פון די ראוקי מאונטענס געפינט זיך אין קאנאדע מיט די הויכקייט פון ארום 12,000 פיס.

דער קאנאדישער ארקטישער ארכיפעלאג איז א בינטל פון הונדערטער אינזלן אין דער האדסאן בוכטע. די אינזלען גייען ארויף זייער הויך אינעם ארקטיק אבער עס וואוינען מענטשן איבעראל. די מערסט באוואוסטע אינזלען זענען די קווין עליזאבעט אינזלען וועלכע ליגן אויך גאר הויך. דער קאנאדישער ארקטישער ארכיפעלאג איז זייער קאלט און טרוקן און גיט ארויס זייער ווייניג געוואוקסן.


=== טייכן, אזערעס, און גרענעצן ===
קאנאדע פארמאגט מער וואסערן ווי סיי וועלכע אנדער לאנד אין דער וועלט. אויסער די גרעיט לעיקס וועלכע זי טיילט זיך מיט די [[פאראייניגטע שטאטן]] (אויסער לעיק מישיגן) פארמאגט זי 31 לעיקס אדער רעזערווארן וועלכע פארנעמן מער ווי 500 קוואדראט מייל (1,300 קוואדראט קילאמעטער) אין שטח. די גרעסטע לעיקס זענען די סופיריער און הורן, ביידע זענען צווישן 60 און 80 טויזנט קוואדראטער מייל גרויס. קאנאדע'ס גרעסטע טייכן זענען דער סט. לארענס און דער מאקענזיע. דער סט. לארענס איז ריזיג גרויס און ווערט דאס מערסטע גענוצט פאר קאמערציאלע פראכט וועלכע קומען פון דעם אטלאנטיק אקעאן. דער מאקענזיע איז נישט אזוי גרויס ווי לאנג. איר לענג גרייכט איבער 2,500 מייל (4,000 קילאמעטער), מאכנדיג איר איינע פון די לענגסטע טייכן אין דער וועלט. 
קאנאדע'ס לעיקס פארמאגן די פרישסטע וואסער וואס מען קען ווי אימער געפינען. אסאך ספרינג וואסער וואס עס זענען דא אין די געשעפטן קומען פון קאנאדער וואסערן, אריינגערעכנט לאבראדאר וועלכע הייסט צו זיין די בעסטע ספרינג וואסער אויף די מארקעט. אויך פון די טייכן האט קאנאדע שטארקע נוצן ווייל מיט א מאנגל און קוילן האט זי מיט די יארן דעוועלאפט א שטארקע סטרוקטור פון היידרא-עלעקטריק וועלכע נעמט איר ענערגיע פון די טייכן דורך נאטורליכע און מענטשליך געמאכטע וואסער פאלן. 

קאנאדע'ס וואסער ברעג גרעניץ ליניעס ציילן צוזאמען אן ערך פון 115,000 מייל (קילאמעטער 185,000) אבער עס איז זייער צובראכן צוליב די פילע אינזלן וועלכע שטייגן ארויס ביי אלע ברעגן וועלכע זעען זיך גוט אן אין יעדע מאפע. קאנאדע האט די פולע קאנטראל אויף אלע וואסערן ביז 230 מייל (370 קילאמעטער) ווייט פון די ברעגעס. צום מערסטן קומט עס איר צוניץ אין די פיש אינדוסטרי מיט וועלכע קאנאדע איז געבענטש. 
קאנאדע גרעניצט זיך נאר מיט אלאסקא און די פאראייניגטע שטאטן. די קאנאדע–אמעריקע גרעניץ איז די לענגסטע גרעניץ אויף דער יבשה און האט די גרעסטע מאס האנדל צווישן צוויי גרעניצן אין דער וועלט. די סך הכל האנדל אין א ביזנעס טאג דעגרייכט 1.2 ביליאן דאלאר אין ווערד. די גרעניץ איז אויך די פרידליכסטע גרעניץ צווישן צוויי לענדער מיט די ווייניגסטע פראבלעמען. מיליאנען מענטשן גייען טעגליך אדורך די גרעניצן שנעלער ווי עס געדויערט צו צאלן טאלל אויף סיי וועלכע בריק אדער טונעל וועלכע פירן אריין קיין מאנהעטן. זינט די סעפטעמבער אטאקעס אויף אמעריקע האבן אמעריקע און קאנאדע אביסל פארשטערקערט די זיכערהייט אבער איז נאך אלץ געבליבן די גרינגסטע גרעניץ אדורכצוגיין.


=== קלימאט, פלאנצונגען, און באשעפענישן ===
צוליב איר גרויסקייט האט קאנאדע א גרויסער אויסוואל פון קלימאטן, אנגעפאנגען אין די געפרוירענע ארקטיק ראיאנען ביז די דרום ביזנעס שטעט ווי מאנטרעאל, טאראנטא, און ווענקואווער. אין א געווענליכן זומער טאג איז די וועטער אין די צפון ראיאנען ארום 45 גראד (8 צעלסיוס) און אין די דרום שטעט ארום 72 (22 צעלסיוס) אבער קען גיין אפטמאל ביז גוט איבער 90 גראד. אין יאנואר זענען די צפון ראיאנען אזוי קאלט ווי 31 אונטער זערא (מינוס 35 [[צעלסיוס]]) און אין די דרום שטעט איז געווענליך 30 גראד. דאס ווארימסטע ארט איז אין דרום-מערב בריטיש קאלאמביע וואו עס איז געווענליך מיט 10 ביז 20 גראד ווארימער ווי אין טאראנטא אדער מאנטרעאל. די צפון ראיאנען זענען איבערגעדעקט מיט שניי מער ווי האלב פונעם יאר און טייל ערטער זענען שנייאיג א גאנץ יאר. די מזרח פראווינצן (קוויבעק, נאווע סקאשע, נופאונדלענד, אנטעריא) באקומען דאס מערסטע שניי איבער א ווינטער אבער בלייבט נאר פאפרוירן ביז פרילינג.
קאנאדע איז נישט אזוי שטארק באוואקסן פראצענטועל. אבער צוליב איר גרויסקייט האט זי אסאך וועלדער פון וועלכע מען שניידט ארויס מיליאנען ביימער יערליך פאר האלץ און פאפיר פראדוקציע, וועלכע איז א שליסל וויכטיגע אינדוסטרי אין קאנאדע'ס עקענאמיע. פלאנצונגען איז דא בשפע, ספעציעל ארום די פילע לעיקס און טייכן. אלע ערליי גרינצייג און פרוכט וואקס אין קאנאדע פון וועלכע מען עקספארטירט א שיינע טייל קיין אמעריקע. די צוויי מערסט באקאנטע און גוטע געוואוקסן פון קאנאדע זענען פאטעיטאס פון פרינס עדווארד איילענד (באקאנט אלס די פי-אי-איי פאטעיטאס) און טאמעיטאס פון קוויבעק. אלע פלאנצונגען זענען קאנצעטרירט אין מזרח אדער מערב קאנאדע. די מיטעלע פראווינצן זענען ארים פון ביימער און פלאנצונגען.

קאנאדע האט די זעלבע סארט חיות און בהמות וואו אין די צפון אייראפעאישע און אזיאנער לענדער. רוב קאנאדע פארמאגט שווארצע און ברוינע בערן, וועלף, פוקסן, און מינק. אין די ארקטיק ראיאנען זענען פאראן נאר די ווייסע פאלאר בערן. קאנאדע פארמאגט איבער גענוג נאטיווע בהמות פון וועלכע מען פלעגט אין די אלטע צייטן מאכן ביזנעס פון וואל און לעדער. היינט עקספארטירט קאנאדע מער נישט קיין איינע פון די זאכן. די איינציגסטע נאטיווע באשעפעניש פון וועלכע קאנאדע מאכט נאך היינט ביזנעס איז פיש. אלע לעיקס און טייכן זענען איבערגעפילט מיט אלע ערליי פיש וועלכע ווערן עקספארטירט קיין אמעריקע און נאך מערב לענדער.

== באפעלקערונג ==
 [[טעקע:Cntower2.jpg|קליין|[[טאראנטא]], [[אנטעריא]] הימל-ליניע]]
די באפעלקערונג צאל איז געשטאנען ביי 28,846,746 אין דער לעצטער [[צענזוס]] פון 96'. די וואוקס פון דער פריערדיגער צענזוס אין 91', וועלכע איז געווען 27.3 מיליאן, איז געווען די גרעסטע וואוקס פראצענטועל פון אלע אינדוסטריאליזירטע לענדער אין דער וועלט. קאנאדע'ס ארכי ליבעראלע [[אימיגראציע]] סיסטעם נעמט אן אימיגראנטן פון כמעט אלע לענדער אין דער וועלט. די געשאצטע באפעלקערונג אין 02' איז געווען נאנט צו 32 מיליאן איינוואוינער.
רוב קאנאדער וואוינען אין די אורבאן שטעט וועלכע געפינען זיך זייער נאנט צו די דרום גרעניצן. צוויי דריטל פון דעם וואוינען אין אנטעריא און קוויבעק, וועלכע ווערט אויך אנגערופן צענטראל קאנאדע. רוב קאנאדער זענען בריטיש אדער פראנצויזיש אפשטאמיגע אבער עס ווערן אויך רעפרעזענטירט נאך עטליכע אייראפעאישע לענדער. אין צפון זענען די אינדיגינוס פאלק די מערהייט. פראנצויזיש און ענגליש זענען די צוויי אפיציעלע שפראכן טראץ די וואס רעדן ענגליש אלס זייער מאמע-לשון שטייגן איבער די צאל פון פראנצויזיש רעדנדיגע אלס זייער מאמע-לשון מיט 2.5 קעגן 1. אלע פראנצויזישע זענען רוימען קאטויליקן און די ענגלישע זענען צוטיילט צו עטליכע רעליגיעס. 
קאנאדער האבן א הויכע שריפטיקייט ראטע און א צאל גאר גוטע יוניווערסיטיס. די וואוינונג סטאנדארט איז פון די העכסטע אין דער וועלט טראץ וואס איינס פון 7 פאמיליעס האבן פראבלעמען מיט ארימקייט. ווילדע פארברעכנס איז נידעריג ווען צוגעגליכן קעגן אנדערע נארט אמעריקע לענדער. די פארברעכנס הייבן זיך אבער יעדעס יאר.

קאנאדע איז א לאנד אין וועלכע אלע איינוואוינער זענען פון ערגעץ אנדערש. אלע אחוץ די אינדיגינוס זענען אנגעקומען קיין קאנאדע אין די לעצטע 400 יאר. דערפאר שפירן אלע קאנדער א געוויסע געבינדנהייט צו זייער היים לאנד אפשטאם. רוב זענען אייראפאישע אבער לעצטענס קומען די אזיאנער שטארק אריין. אין די לעצטע 20 יאר זענען האלב פון אלע אימיגראנטן געווען פון אזיאנער לענדער. די שנעלסט וואקסנדיגע באפעלקערונג זענען די כינעזער וועלכע שפראצן ווי די היישעריקן. ארום 29 פראצענט פון די באפעלקערונג זענען איינגעשריבן אלס מער ווי איין עטניק. די אינדיגינוס מאכן אויס 3 פראצענט פון די באפעלקערונג און די שווארצע מאכן אויס 2 פראצענט.
אימיגראציע איז זייער וויכטיג אין קאנאדע'ס באפעלקערונג ווייל קאנאדע וואקס זייער לאנגזאם נאטורליך. די געבורט'ס ראטע פער פרוי שטייט אינגאנצן ביי 1.6, וואס טייטש אז די פאמיליעס זענען ממש א דריטל די גרויסקייט ווי עס פלעגט זיין אין די געוועזענע דור. די לעבנ'ס שפאן איז איינע פון די העכסטע אין דער וועלט און די געבורט'ס ראטע איינע פון די נידעריגסטע וואס מאכט די באפעלקערונג עלטער און עלטער. אין דעם פארגאנגענעם יאר איז די נאטורליכע וואוקס געווען בלויזע 0.36 פראצענט אלס א רעזולטאט פון 11.1 ניי געבוירענע פער יעדע 1,000 מענטשן און א טויט ראטע פון 7.5 פער 1,000 מענטשן. די געבורט ראטעס ווערן קלענער און קלענער יעדעס יאר שוין פאר א לענגערע צייט און די רעגירונג איז שטארק באזארגט אז א זערא נאטורליכע וואוקס איז נישט ווייט. דערפאר האט זי באשלאסן אין די אנהויב 80'גער יארן צו עפענען אירע טויערן פאר יעדן איינעם. 

אויסער די צאל און געמיש פון אימיגראנטן פון אלע לענדער האט קאנאדע אוועקגעשטעלט זייער א לייכטע אימיגראציע סיסטעם וועלכע אימיגרירער האבן ענדערש געקליבן צו גיין. רוב אימיגראנטן רוקן זיך באלד אריין אין די געדיכטע אורבאן שטעט וואו זיי לערנען זיך שנעל די פראנצויזישע אדער ענגלישע שפראך און צומאל ביידע. זינט די סעפטעמבער אטאקעס אויף אמעריקע איז קאנאדע געווען געצוואונגען שטרענגער צו מאכן אירע אימיגראציע פאליסיס, ווערנדיג באשולדיגט דורך די אמעריקאנער פאר'ן האבן צו א ווייכע אימיגראציע סיסטעם וועלכע לאזט אדורך טעראריסטן אן קיינע פראבלעמען. 
קאנאדע איז באוואוסט מיט איר נידעריגע באפעלקערונג געדיכטקייט פון 8.3 מענטשן פער קוואדראט מייל (3.2 מענטשן פער קוואדראט קילאמאטער) אבער דער אמת איז אז עס איז א גרויסער טעות ווייל מער ווי צוויי דריטל קאנאדער וואוינען אין די אורבאן שטעט וועלכע זענען צוטיילט אין 26 מעטראפאלעיטנס. די לעצטע צענזוס האט געוויזן אז 59.6 פראצענט פון פאלק וואוינען אין די שטעט ממש און צוזאמען מיט די סובורבס האט עס אויסגעמאכט 77.9 פראצענט. 
די קאנאדער באפעלקערונג איז נישט אייניג צוטיילט איבער'ן לאנד. די לעצטע צענזוס האט געוויזן אז 62 פראצענט פון פאלק וואוינען אין קוויבעק און אנטעריא, ביידע מער צו מזרח. די איבעריגע 17 פראצענט וואוינען אין אלבערטא, סעסקעטשווען, און מאניטאבע. 8 פראצענט וואוינען אין די מזרח אטלאנטיק פראווינצן וועלכע זענען: ניו בראנסוויק, נאווע סקאשע, נופאונדלענד און לאבראדאר, און פרינץ עדווארד איילענד. 13 פראצענט וואוינען אין בריטיש קאלאמביע, און קארגע 0.3 פראצענט וואוינען אין די דריי טאריטאריעס וועלכע זענען: די [[יוקאן]], [[נארדוועסט טעריטאריעס]], און נונאוואט.
בריטיש קאלאמביע האט ערשט אנגעהויבן וואקסן אין די לעצטע 25 יאר צוליב די פילע כינעזער וועלכע וואוינען דארט. אלבערטא האט אסאך בענעפעטירט פון דעם ווייל אויך איר באפעלקערונג צאל איז געשטיגן. נאך אלץ איז אנטעריא געבליבן די גרעסטע און עקאנאמיש וויכטיגסטע פראווינץ. קאנאדע'ס [[הויפטשטאט]] אטאווא געפינט זיך אויך אין אנטעריא.


די גרעסטע אורבאן צענטערן אין קאנאדע געפינען זיך אין אנטעריא און אין קוויבעק. די גרויסקייט איז סיי אין באפעלקערונג און סיי עקאנאמיש. אין קאנאדע ווערט דאס אנגערופן א סי-עם-עי (צענזוס מעטראפאליטן עריע). א סי-עם-עי איז א גיאגראפישע געגענט וועלכע אנטהאלט די גרעסטע ארבעט'ס קראפט פון די אורבאן שטאט. די גרעסטע סי-עם-עי'ס זענען היינט צו טאג ווי פאלגענד: 

1) טאראנטא, אנטעריא (4,881,400 איינוואוינער), איז דאס לאנד'ס הויפט פינאנציעלע און פאבריקאציע צענטער און איז איינע פון די וועלט'ס מערסט עטניק געמישטע שטאט. די לאקאלע אנטעריא רעגירונג גיט סערוויס אין 70 שפראכן. 

2) מאנטרעאל,קוויבעק (3,511,800 איינוואוינער), א גרויסע פאבריקאציע און קאמערציאלע שטאט. מאנטרעאל איז די וועלט'ס גרעסטע פראנצויזיש רעדנדיגע שטאט אויסער די גרעניצן פון פראנקרייך. 

3) ווענקואווער, בריטיש קאלאמביע (2,078,800 איינוואוינער), א שנעל וואקסנדיגע שטאט אין פאבריקאציע פון טראנספארט און געהילץ. 

4) אטאווא, אנטעריא (1,106,900 איינוואוינער), קאנאדע'ס קאפיטאל און א ריזן צענטער פון הויך טעכנאלאגיע פארשונג. 

5) עדמאנטאן, אלבערטא (956,800 איינוואוינער), א נאפט און פארמינג ארט. עדמאנטאן, אלבערטא'ס הויפט שטאט, אנטהאלט די באוואוסטע עדמאנטאן וועסט מאל, נארט אמעריקע'ס גרעסטע (אינדאר) שאפינג צענטער. 

6) קאלגערי, אלבערטא (971,500 איינוואוינער), קאנאדע'ס הויפטקווארטיר פון נאפט און א וויכטיגע פארם האנדל'ס ארט. 

7) קוויבעק סיטי, קוויבעק (693,100 איינוואוינער), איז געגרינדעט געווארן נאך אין 608' אלס קוויבעק'ס הויפט שטאט. די שטאט פארמאגט א גוטע רעזערוואט צענטער און איז באקאנט אין דער וועלט אלס א ריכטיגע ירושה פלאץ. 

8) וויניפעג, מאניטאבע (684,800 איינוואוינער), א גרויסע ווייץ האנדל'ס ארט און א גרויסע פראדוצירער פון רעילראוד רעלסן. 

9) העמילטאן, אנטעריא (680,600 איינוואוינער), די פרינציפאלע צענטער פון קאנאדע'ס אייזן פראדוקציע. 

10) לאנדאן, אנטעריא (426,300 איינוואוינער), אן אינדוסטריאלע און קאמערציאלע שטאט. 

11) קיטשענער, אנטעריא (431,700 איינוואוינער), א שטארקע פאבריקאציע שטאט וואו עס ווערן געמאכט אסאך פון קאנאדע'ס העכסט פארגעשריטענע טעכנאלאגישע פראדוקטן. 

12) סט. קעטערינס, אנטעריא (393,100 איינוואוינער), א צענטער פון ארגיקולטור און אביסל אינדוסטריעל פראדוקציע. 

13) העליפאקס, נאווע סקאשע (359,200 איינוואוינער), א ים פארט און עקענאמישע צענטער פונעם אטלאנטיק ראיאן.

== שפראכן ==

קאנאדע איז אפיציעל צוויי-שפראכיג, און אלע סערוויס פון די פעדעראלע און לאקאלע רעגירונגען ווערן געגעבן אין ענגליש און אין פראנצויזיש. דער אויסוואל פון די שטאט אטאווע אלס דאס לאנד'ס קאפיטאל איז אויסגעקליבן געווארן ווייל זי שטייט ביי די גרעניץ צווישן אנטעריא און קוויבעק, אפשפיגלנדיג די לאנג שטייענדיגע פאליטישע און קולטורישע וויכטיקייט פון די צוויי געגרינדעטע נאציאנס. די לעצטע צענזוס האט געוויזן אז נאר 1.7 פראצענט פון פאלק קען נישט איינע פון די צוויי אפיציעלע שפראכן. 17 פראצענט זענען אינגאנצן ביילינגיול, פון דעם זענען רוב אין ניו בראנסוויק און אין קוויבעק. 59 פראצענט רעדן נאר ענגליש און איז זייער מאמע-לשון. 23 פראצענט רעדן נאר פראנצויזיש און איז זייער מאמע-לשון. און די איבעריגע 16 פראצענט רעדן אפיציעל אנדערע שפראכן אבער קענען איינע פון די צוויי אפיציעלע שפראכן. די מערסט גערעדטע אנדערע שפראכן אין קאנאדע זענען: כינעזיש, איטאליעניש, פאנדזשאביש, היספאניש, פארטוגעזיש, און פויליש.
די אינדיגינוס מענטשן רעדן אסאך ערליי שפראכן, אלע מיט אן ענליכע סטיל. נישט אלע פון די שפראכן קען מען נאך הערן צווישן זיי אבער עס איז אינטערעסאנט ווי אזא קליין פעלקל פון א האלב מיליאן מענטשן און פון זעלבן אפשטאם רעדן כאטש 15 ערליי שפראכן, אלע ענדלנדיג איינע צו די אנדערע אז א פרעמדער ווייסט נישט קיין חילוק. זייער מערסט גערעדטע שפראך איז קרי וועלכע ווערט גערעדט דורך 100,000 מענטשן. 


== עטנישע גרופעס און קאמפאזיציע ==

די עטנישע קאמפאזיציע פון די קאנאדער מענטשן איז כלערליי. די צוויי גרעסטע גרופעס, די בריטישע און פראנצויזישע אפשטאמיגע, מאכן אויס 35 און 25 פראצענט פון די באפעלקערונג. רוב פראנצויזן וואוינען אין קוויבעק, וואו זיי מאכן אויס ארום 80 פראצענט פון די באפעלקערונג. נאך גרויסע גרופעס פון פראנצויזן וואוינען אין ניו בראנסוויק און אין אנטעריא און דאס איבעריגע וואוינען צושפרייט אין גאנץ קאנאדע. די גרעסטע גרופע פון פראנצויזן אין מערב קאנאדע וואוינען אין א קליין שטעטל אין וויניפעג, זיי ציילן ארום 45,000. דער חילוק צווישן די פראנצויזן און די ענגלישע זענען, אז די פראנצויזן זענען א קולטורע גרופע וועלכע האלטן זיך מיט זייער שפראך, היסטאריע, און רעליגיע. די ענגלישע זענען אבער נישט אזוי, קיינער האט נישט קיין שום געפיל אדער שייכות מיט בריטען.
אנדערע עטניקס אין קאנאדע זענען די אייראפעאישע וועלכע מאכן אויס 20 פראצענט פון די באפעלקערונג. רוב אייראפעאישע קומען פון דייטשלאנד, איטאליע, און אוקריינע. 8 ביז 10 פראצענט פון דער באפעלקערונג זענען אזיאנער אפשטאמיגע. זיי קומען פון [[האנג קאנג]], [[אינדיע]], [[כינע]] און [[טייוואן]]. די איבעריגע זענען פון איבער דער גאנצער וועלט. די גרעסטע טיילן זענען פון אמעריקע, לאטיין אמעריקע, און אפריקע.

פיר פינפטלעך פון קאנאדישע פראנצויזן וואוינען אין קוויבעק, אלע פראנצויזן וואס וואוינען אין די אנדערע פראווינצן קוקן אויך ארויס אויף קוויבעק אלס זייער צענטער פון קולטור און סאסייאיטי. די קוויבעקער פראנצויזן, וועלכע זענען ארומגענומען מיט ענגליש רעדנדיגע שכינים און געניסן פון אן עקענאמיע וועלכע איז דאמינירט דורך ענגליש רעדנדיגע עליטע, האבן אנגעהויבן זיך צו שטארקן אין 960', וועלנדיג באקומען א שטערקערע קאנטראל אויף די קוויבעקער געשעענישן. ערשט האבן זיי אנגעהויבן מיט עפענען סקולס און געבן הילף פאר פראנצויזיש רעדנדיגע קליינע ביזנעסער און מיט דער צייט האט זיך אנגעהויבן פארעמען א גרופע פון סעפערעטיסטן וועלכע האבן געהאט אין ציל צו מאכן קוויבעק א פראנצויזיש זעלבסשטענדיגע לאנד. אנדערע מער מעסיגע פראנצויזן האבן אנגעהויבן בונטעוון מיט אן אנדערן פלאן וועלכע זאל נישט אפטיילן קוויבעק פון קאנאדע, אבער זי זאל באקומען מער לאקאלע רעגירונג מאכט ווי סיי וועלכע אנדערע פראווינץ. די מינאריטעט פון ענגלישע קוויבעקער זענען פארשטייט זיך געווען קעגן די אלע פלענער און האבן געקעמפט מיט ציין און נעגל צו שטערן די וויסטע פלענער וועלכע האבן אנגעהויבן צו באקומען מער און מער שטיצע. אויך די ענגלישע פון גאנץ קאנאדע זענען געווען שטארק דערקעגן און האבן אפילו נישט מסכים געווען צו לאזן קוויבעק באקומען מער לאקאלע מאכט ווי זייערע פראווינצן.

מיט די יארן זענען די פראנצויזן שטערקער געווארן און האבן געגרינדעט די קוויבעקיא פארטיי און שפעטער די בלאק קוויבעיאס וועלכע רעפרעזענטירט איר אין די פעדעראלע פארלימענט. די אנגייענדיע אקטן פון די קוויבעקער און שפעטער די דורכגעפאלענע רעפערענדומס האבן געברענגט א היסטארישע אומצוטרוי צווישן די ענגלישע און פראנצויזישע קאנאדער. קוויבעק האט אויך פארלוירן איר פריינטשאפט מיט אנדערע מינאריטעט גרופעס אין קוויבעק. אזוי ווייט, אז איינע פון די קרי פירערס האט געמאלדן אז אויב קוויבעק טיילט זיך אפ פון קאנאדע וועט זי זיך אפטיילן פון קוויבעק. די קוויבעקער האבן געטאן אלס וואס מעגליך צוזאמען צוהאלטן קוויבעק אין פאל זייער חלום וועט צושטאנד קומען איין טאג זאלן זיי נישט בלייבן אויסגעשפילט ווען טיילן פון איר זעלבסט וועלן איר איבערלאזן. א ביישפיל פון אזא פאל איז געווען מיט איין יאר צוריק ווען די קוויבעקער רעגירונג האט צוזאמענגעשמאלצן אלע שטעטלעך פון מאנטרעאל און אירע ארומיגע סובורבס צו עטליכע גרויסע שטעט, אויס מורא אויב קוויבעק וועט אמאל ווערן זעלבסטשטענדיג זאלן די ענגליש רעדנדיגע באראס זיך נישט קענען אפטיילן און צוריקגיין אונטער די קאנאדישע פעדעראלע רעגירונג. (מער וועגן די פראנצויזן און זייער לאנג יעריגן היסטאריע און פאליטיק וועט נאכפאלגן טיפער אינעם ארטיקל).

די שווארצע זענען קיינמאל נישט געווען קיין ערנסטע פראצענט אין קאנאדע'ס באפעלקערונג אבער זייער היסטאריע איז זייער אינטערעסאנט. די ערשטע שווארצע זענען אנגעקומען אין קאנאדע אין 689' ווען א גרופע פליטים פון די היסטארישע אמעריקאנער רעוואלוציע האבן מיטגעברענגט מיט זיך זייערע קנעכט און זיך באזעצט אין קאנאדע. יענע צייטן זענען געווען זייער אנגעצויגענע ווייל בריטען האט געקעמפט צו האלטן קאנטראל אין קאנאדע אז די פראנצויזן זאלן נישט פארשפרייטן זייערע פליגלן ארויס פון די קוויבעקער גרעניצן. אויך אין אמעריקע האט בריטאניע אנגעפירט קאמפיינען אנצוהאלטן איר אימפעריע אין אלע שטעט. אלע שווארצע וואס האבן צוגעהאלפן בריטאניע אין איר קאמפן האבן געוואונען פרייהייט אלס דאנקבארקייט. אין דער ענדע פונעם 17טן יאָרהונדערט האבן [[נאווע סקאשע]] און באלד דערנאך [[אנטעריא]] באפרייט אלע שווארצע פון קנעכטשאפט. 
אין 812' ווען די בריטישע האבן באמבארדירט וואשינגטאן האבן טויזנטער שווארצע אויסגענוצט די געלעגנהייט און זיך אריבעגעשווערצט קיין העליפאקס וואס האט אין יענע יארן געמיינט פולע פרייהייט כאטש אפילו די נאווע סקאשע רעגירונג האט נאך דעמאלט געהאט אסאך דיסקרימינירטע געזעצן פאר די שווארצע. עטליכע יאר שפעטער האבן עטליכע אמעריקאנער אנטי סלעיוו גרופעס אמטליך געהאלפן נאך טויזנטער שווארצע זיך אריבערשווערצן קיין אנטעריא דורך ספעציעל וועגן וועלכע מען איז פארצייכנט געווארן אין די היסטאריע אלס די אונטערגרונט רעילראודס. 
די קאנאדישע שווארצע האבן עווענטועל באקומען פולע פרייהייט און רעכט פיל שנעלער ווי די אמעריקאנער שווארצע. עס איז אינטערעסאנט אז מיט די פרייהייט וואס זיי האבן געקענט באקומען אין קאנאדע זענען דאך קיין סאך שווארצע מער נישט געקומען פון אפריקע נאר זענען געוואקסן נאטורליך.

== אימיגראציע ==

אימיגראנטן מאכן אויס ארום 16 פראצענט פון קאנאדע'ס באפעלקערונג און ווי דערמאנט איז קאנאדע אנגעוויזן אויף אימיגראנטן. אין די געוועזענע דורות האט די אימיגראציע דעפארטמענט זיך פארלייגט צו באקומען אייראפעאישע אימיגראנטן. אין 1960 האט מען געטוישט די סיסטעם און עס איינגעטיילט אין דריי הויפט קאטעגאריעס: אימיגראנטן וואס אנטלויפן צוליב פאליטישע קריגערייען, פאמיליע מיטגלידער פון קאנאדישע בירגער, און זעלבסשטענדיגע אימיגראנטן. די זעלבסשטענדיגע אימיגראנטן ווערן די ערטשע אקצעפטירט דורך א פונקטן סיסטעם וואס די אימיגראציע דעפארטמענט האט איינגעשטעלט לויט די שטאפלן פון ערציאונג וואס די אימיגראנטן האבן. מענטשן מיט אסאך פונקטן ווערן שטענדיג אריינגענומען און זיי ציילן טאקע 50 פראצענט פון קאנאדע'ס אימיגראנטן. אנדערע 42 פראצענט אימיגראנטן זענען פאמיליע מיטגלידער פון קאנאדער בירגער וועלכע ווערן אויך געווענליך אריינגענומען אן קיין שטער. אימיגראנטן וואס פארלאזן זייערע לענדער וועגן פאליטישע קאנפליקטן באקומען שווער א גרינע קארטעל און מאכן נישט אויס מער ווי 9 פראצענט פון אלע אימיגראנטן. טראץ וואס קאנאדע נעמט אפיציעל אריין אימיגראנטן פון די גאנצע וועלט האט זי די שטערענגסטע געזונטהייט געזעצן און נעמט נישט אריין נאר 100 פראצענט געזונטע מענטשן. 

די אימיגראציע דעפארטמענט שטודירט יעדע פינף יאר וויאזוי איינצוטיילן די אימיגראנטן לויט די פראווינצן. אין סך הכל האט זי א ציל צו נעמען ארום 250,000 אימיגראנטן יערליך וועלכע מאכט אויס 1 פראצענט פון די באפעלקערונג צאל. זינט דער רעסעסיע אין 990' איז די צאל אימיגראנטן פארמינערט געווארן צו 210,000 פער יאר וועלכע איז 0.7 פראצענט פון דער באפעלקערונג צאל. אמעריקע קומט אריין די צווייטע מיט בלויזע 0.3 פראצענט אימיגראנטן פון די באפעלקערונג צאל.

די אימיגראנטן באקומען סעטעלמענט סערוויסעס פון די רעגירונג ווי צייטווייליגע אקאמאדאציע, שפראך קלאסן, און הילף צו טרעפן דזשאבס. אין 996' האט די רעגירונג ארויפגעלייגט א $975 שטייער אפצאל פאר יעדן אימיגראנט צו העלפן באצאלן די קאסטן פאר די סערוויסעס. דער אפצאל האט גרויס קעגנערשאפט און ווערט שטענדיג דעבאטירט. א גרויסע טייל אימיגראנטן זענען געלערנטע מענטשן וועלכע קומען פאר א בעסער לעבן. אפילו די גאר געלערנטע מיט א ספעציעלע פאך זענען געצוואונגען צו ארבעטן פאר א מינימום געהאלט ביז זיי קענען איינע פון די צוויי שפראכן און די קאנאדער געזעצן.

== לעבנ'ס סטיל ==

דאס געמיש פון ראיאן און קולטור פון די צוויי אנדערע פעלקער אין קאנאדע קען נישט אנצייכענען אן איינצעלעם קאנאדער לעבנ'ס סטיל. אבער עפעס גענעראלעזאציעס קען מען יא מאכן און די ערשטע דערפון איז די וואוינונג סטאנדארט פון קאנאדע וועלכע איז זייער הויך ווי אין די פאראייניגטע שטאטן, רוב אייראפאישע לענדער, און יאפאן. רוב קאנאדער וואוינען אין גוטע הייזער, גייען שיין אנגעטאן, דרייוון גוטע אויטאס, קויפן איין מיט שכל, און געניסן פון א גוטע העלט קעיר סיסטעם וועלכע גוט הילף פאר יעדן אייניג, ארים צו רייך. קאנאדער גיבן אויס זייער גרעסטן טייל געלט פאר האוזינג. רוב הייזער זענען שיין און גוט און זענען איינצעלע פאמיליע הייזער. נאר 1 פראצענט פון קאנאדע'ס באפעלקערונג וואוינען אין אפארטמענטס וועלכע די רעגירונג רופט אן צוזאמענגעשטופט. אין די לעצטע צוויי-צענדליג יארן האבן זיך די פאמיליעס שטארק געענדערט און עס זענען פאראן פיל מער איינצעלע עלטערן פאמיליעס. די סיבה דערצו איז צוליב די שווערע געזעצן וואס די רעגירונג האט איינגעפירט בנוגע פאמיליע אייגנטום. די קאנאדער זענען נישט קיין גרויסע פרעסער, אבער גלייכן אלע ערליי עסן וועלכע מען קען טרעפן אין די מולטי ערליי רעסטוראנטן מיט עסנס פון די גאנצע וועלט. אין אלגעמיין זענען די קאנאדער זייער אן איידל פאלק מיט גוטע מדות מיט וועלכע זיי געפינען חן אין די גאנצע וועלט. די פראנצויזן זענען אבער מער אויסגעלאסן און פראסט. די קאנאדער זענען אויך א געלאסענע פאלק און נישט אזוי יאגעדיג ווי די אמעריקאנער וועלכע לעכצן נאכ'ן דאלאר. ביז נישט לאנג צוריק פלעגן אלע געשעפטן זיין פארשלאסן זונטאג אבער מיט דער צייט האט זיך עס געטוישט. זעקס אזייגער נאכמיטאג איז כמעט אלעס פארשלאסן אחוץ די לעבנסוויכטיגע געשעפטן ווי פארמאסיס א.ד.ג.
אין אלע אנדערע זאכן ווי האביס, ספארטן, און ענטערטעינמענט זענען די קאנאדער צוטיילט אין צוויי פעלקער. די פראנצויזן האבן זייער קולטור וועלכע איז גענוי די זעלבע ווי די עכטע פראנצויזן. און די ענגלישע זענען ווי די בריטישע אדער ווי די אמעריקאנער. 

כאטש קאנאדער וואוינען אין די בעסטע סטאנדארטן זענען אבער איינס פון זיבן ארים און האבן נישט גענוג געלט אויסצוהאלטן די סטאנדארטן. א הויפט סיבה פארוואס עס זענען פאראן אזויפיל ארימע איז ווייל, ווי געזאגט, זענען זייער אסאך פאמיליעס איינצעלע עלטערן פאמיליעס וועלכע קענען זיך שווער באגיין מיט געהאלט פון איין מענטש. ארום האלב פון די וואס ווערן פאררעכנט ארים ארבעטן נישט און געניסן פון וועלפעיר פראגראמען. פארברעכן איז א שטארקע פראגע אין קאנאדע פון וועלכע די מידיא רעדט אסאך. קאנאדע האט א נידעריגע פארברעכן ראטע מיט 1.6 מארדן פער 100,000 מענטשן. (פארברעכן ראטעס אין אנדערע לענדער: 0.6 אין יאפאן, 0.9 אין בריטאניע, 9.9 אין די פאראייניגטע שטאטן, און 17.2 אין מעקסיקא). די צאל מארדן און אנדערע פארברעכנס פאלן יעדעס יאר. 
עס איז כמעט נישט געווען קיין שרעקליכע מארד סצענעס אין קאנאדע'ס היסטאריע וועלכע זאלן מאכן נייעס אין דער וועלט. אבער אפילו אזוי האט די רעגירונג שטענדיג געארבעט אויף גאן קאנטראל און ממש לעצטענס אויף גאן רעגיסטראציע. די אקטן האט גרויס קריטיק אין לאנד וועלכע שטערט די רעגירונג איינצושטעלן די נייע געזעצן. 

קאנאדע איז זייער א ריין לאנד קעגן איר שכן אמעריקע. אפגערעדט פון ענווייראמענטאלע פאליסיס פארמאגט זי פשוט ריינע גאסן וועלכע טוריסטן גלייכן שטארק. אפילו אין די געדיכטע שטעט זענען די גאסן שטענדיג זויבער. די ארטיגע לאקאלע רעגירונגען און מוניציפאליטעטן האבן זייער הארבע געזעצן בנוגע זויבערקייט און אויך א רייע געזעצן וויאזוי פריוואטע הייזער זאלן אויסקוקן פון אינדרויסן. טוריסטן וואס קומען אן קיין טאראנטא אדער מאנטרעאל ווערן באגייסטערט וויאזוי אזעלכע פארנומענע שטעט קענען זיין אזוי ריין. 


== עקאנאמיע ==
{{הויפט ארטיקל|עקאנאמיע פון קאנאדע}}
[[טעקע:265px-Canadian bills2.jpg|קליין|[[קאנאדישע באנקנאטן]] באשילדערן, פון ארויף ביז אראפ, [[ווילפריד לוריער|ווילפריד לאריער]], [[דזשאן אלעקסאנדער מאקדאנאלד|דזשאן מאקדאנאלד]], [[עליזאבעט II|די מלכה עליזאבעט II]], [[וויליאם ליאן מעקענזי קינג|וויליאם לייאן מאקענזי קינג]], און [[ראבערט בארדן]].]]
קאנאדע איז איינס פֿון די רייכסטע לענדער אויף דער וועלט, א מיטגליד פֿון דער [[ארגאניזאציע פאר עקאנאמישע קאאפעראציע און אנטוויקלונג]] (OECD) און  [[גרופע פון אכט]] (G8).  קאנאדע איז א [[געמישטע עקאנאמיע]],&lt;ref name=&quot;PBS, commanding heigths, map of the world's economic systems&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/commandingheights/hi/timemap/ti.html|title=PBS, commanding heigths, map of the world's economic systems|accessdate=2008-01-31}}&lt;/ref&gt;  העכטסראנגיק נידעריגער ווי די פֿאראייניגטע שטאטן אבער העכער פֿון רוב מערב-אייראפעאישע לענדער אויפן אינדעקס פֿון עקאנאמישער פֿרייהייט.&lt;ref&gt;{{cite web | accessdate = 2006-10-03 | year = 2006 | publisher = The Heritage Foundation | author = The Heritage Foundation | title = Index of Economic Freedom | url = http://www.heritage.org/research/features/index/indexoffreedom.cfm}}&lt;/ref&gt; זײַ די אנהייב 1990טע יארן, האט די קאנאדישע עקאנאמיע געוואקסן גיך  מיט ווייניג [[ארבעטלאזיקייט]] און מיט הויכע עודפים צו דער פֿעדעראלער רעגירונג. הײַנט האט קאנאדע אן עקאנאמישע סיסטעם, פֿורעם פֿון פראדוקציע און הויכע לעבנ-סטאנדארטן גאנץ ענלעך צו די פֿאראייניגטע שטאטן.&lt;ref name=&quot;cia&quot; /&gt;  אין אקטאבער 2007, האט געהאלטן די נאציאנאלע ארבעטלאזיקייט בײַ 5.9%, די נידעריגסטע אין 33 יאר. ארבעטלאזיקייט אין די פראווינצן טוישט זיך פוֿן (נידעריג) 3.6% אין אלבערטא צו א הויכפונקט פֿון 14.6% אין ניופֿאנדלאנד און לאבראדאר.&lt;ref name=&quot;statcan_labour&quot;&gt;{{cite web | author=Statistics Canada |authorlink= Statistics Canada |publisher= Statistics Canada |url=http://www.statcan.ca/english/Subjects/Labour/LFS/lfs-en.htm |title=Latest release from Labour Force Survey |date=[[2006-08-04]] |accessdate=2006-08-04}}&lt;/ref&gt; 

אינעם פֿארגאנגענעם יארהונדערט, האט דער וואוקס אין פֿאבריקאציע, מינירן און באדינונג סעקטארן פֿארוואנדלט דאס פֿאלק פֿון א מער דארפֿישער עקאנאמיע אין  וואס אן אינדוסטריעלער שטאטעקאנאמיע. דער גרעסטער טייל פֿון דער עקאנאמיע איז די [[באדינונג אינדוסטריע]] וואו דרײַ פֿערטל פֿון אלע קאנאדישע ארבעטערס ארבעטן.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www40.statcan.ca/l01/cst01/econ40.htm|publisher=Statistics Canada|title=Employment by Industry|date=2007-01-04}}&lt;/ref&gt; קאנאדע איז דאך אן אויסנאם צווישן די אנטוויקלטע לענדער מיט א וויכטיקן [[גרונטאינדוסטריע|גרונטיקן סעקטאר]]—צוויי פֿון קאנאדע'ס הויפט אינדוסטריעס זענען [[געהילץ]] און [[פעטראלעום|אויל]].

קאנאדע  איז פֿון די ווייניג אנטוויקלטע לענדער וואס  עקספארטירן מער ענערגיע ווי זיי אימפארטירן.&lt;ref name=&quot;cia&quot; /&gt; [[אטלאנטישע קאנאדע]] האט ריזיקע בארטנליקע לאגערונגען פון נאטירלעכע גאז, און גרויסע אוצרות פֿון אויל און גאז אין [[אלבערטא]]. מיט די ריזיקע [[אטאבאסקא דיעגעכץ זאמדן]] האט קאנאדע די צווייטע גרעסטע וועלטליכע זאפאסן פֿון אויל נאך [[סאודי אראביע]].&lt;ref name=&quot;athabasca&quot;&gt;{{cite web |author=Clarke, Tony; Campbell, Bruce; Laxer, Gordon |publisher= Parkland Institute |url=http://www.ualberta.ca/PARKLAND/research/perspectives/LaxerClarkeCampbellMar06OpEd.htm |title=US oil addiction could make us sick |date=[[2006-03-10]]|accessdate=2006-05-18}}&lt;/ref&gt;

קאנאדע איז פֿון דער וועלט'ס וויכטיגסטע באזארגערס פון אגריקולטורעלע פראדוקטן, מיט [[ווייץ]], [[קאנאלא]] און אנדער תבואה פֿון די קאנאדישע פרעריעס.&lt;ref name=&quot;ce_agriculture&quot;&gt;{{cite web |author=The Canadian Encyclopedia |publisher= Historical Foundation of Canada |url=http://www.canadianencyclopedia.ca/index.cfm?PgNm=TCE&amp;Params=J1SEC80771 |title=Agriculture and Food: Export markets |date=2006|accessdate=2006-05-18}}&lt;/ref&gt; קאנאדע איז דער וועלט'ס גרעסטע פראדוצירע פֿון [[צינק]] און  [[אוראניום]] און גרויס אין אסאך אנדערע נאטירלעכע  רעסורסן ווי  [[גאלד]], [[ניקל]], [[אלומיניום]], און [[בליי]].&lt;ref name=&quot;ce_minig&quot;&gt;{{cite web |author=The Canadian Encyclopedia |publisher= Historica Foundation of Canada |url=http://www.canadianencyclopedia.ca/index.cfm?PgNm=TCE&amp;Params=A1SEC824436 |title=Canadian Mining |date=2006|accessdate=2006-05-18}}&lt;/ref&gt;

מיט די פֿאראייניגטע שטאטן איז דא גרויסע אינטעגראציע זײַט דער צווייטער וועלט מלחמה. דער ''צפון אמעריקע פרייער מסחר אפמאך'' (NAFTA) האט געשאפֿן א פרייע האנדלן זאנע צווישן קאנאדע, די פֿאראייניגטע שטאן און [[מעקסיקא]]. 
 

זײַט 2001, קאנאדע האט פֿארמיטן א רעסעסיע און האט די בעסטע עקאנאמישע אויספֿירונג אין דער G8 גרופע.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.pco-bcp.gc.ca/default.asp?Language=E&amp;Page=archivechretien&amp;Sub=Speeches&amp;Doc=commonwealthbusinessforum.20031204_e.htm
|publisher = Privy Council Office, Government of Canada | last = Chretien | first = Jean | date = 2003-12-04 | accessdate = 2006-08-07 | title = Notes for an Address by Prime Minister Jean Chrétien on the Occasion of the Commonwealth Business Forum}}&lt;/ref&gt;

== רעגירונג ==

קאנאדע איז א פעדעראציע וועלכע'ס רעגירונג איז צוטיילט צווישן די צענטראלע און פעדעראלע רעגירונגען און די פראווינציאלע און טעריטאריאלע רעגירונגען. קאנאדע'ס אפיציעלע קאנסטיטוציע איז געמאכט געווארן אין 982' וועלכע איז געבויט אויך עטליכע פריערדיגע קאנסטיטוציעס און דערויף צוגעלייגט א קאפיטאל פון רעכט און פרייהייט. די קאנאדער קאנסטיטוציע גיט אויך וואס קאנאדער רופן &quot;פאטריאציע&quot; – געבנדיג די קאנאדער רעגירונג די פולע אויטאריטעט איבער איר אייגענע קאנסטיטוציע. בעפאר האט בריטען אויך געהאט א טייל אויטאריטיט אויף די קאנסטיטוציע אין אן אקט וועלכע איז אנגערופן געווארן דער בריטישער נארד אמעריקע אקט.

אלע קאנאדישע בירגער (מיטן אויסנאם פון עלעקטאראל אפיצירן און קרימינאלן) העכער 18 יאר אלט קענען וויילן און לויפן אין וואלן אין סיי וועלכע פאזיציע. דאס לאנד איז איינגעטיילט אין ריידינגס (דיסטריקן) און יעדער בירגער איז איינגעשריבן צו זיין לאקאלן ריידינג. דער ארויסגאנג ביי אן עלעקציע איז זייער הויך אין קאנאדע מיט ארום 75 פראצענט פון פאלק און פארגלייך צו אמעריקע ווי נאר 55 פראצענט פון פאלק גייען בכלל ארויס וויילן כאטש די פאליטיק איז דארט פיל אינטערעסאנטער און מער מענטשן האלטן עס מיט טאג טעגליך. קאנאדע'ס הויפט פון דעם לאנד איז דער מאנארך פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך. דער מאנארך ווערט רעפרעזענטירט אין קאנאדע דורך אן גובערנאטאר אלגעמיינער (Governor General) וועלכע האט גארנישט קיין פאליטישע קראפט. דער הויפט עקזעקיוטיוו איז דער פרעמיער מיניסטער וועלכער ווערט ערוועלט דורך די לעגיסלאטור. די פארלאמענט איז 100 פראצענט ערוועלט דורך וואלן אין וועלכע אלע בירגערס קענען וויילן יעדע 5 יאר. די ריכטערס פאר די הויכע געריכט ווערן ערוויילט דורך די פעדעראלע און פראווינציאלע רעגירונגען.

די רעגירונג האט צוויי טראדיציאנאלע פארטייען וועלכע זענען די ליבעראלע פארטיי און די פראגרעסיוו קאנסערוואטיווע פארטיי. די צוויי פארטייען האבן אויך ערוויילטע באאמטער אין אלע פראווינציאלע רעגירונגען. ווען איין פארטיי איז אין מאכט איז די אנדערע די אפיצילע אפאזיציע אין פארלאמענט. אין 993' האט זיך דאס בילד געטוישט ווען די קאנסערווטיוון זענען באזיגט געווארן דורך די ליבעראלן און די בלאק קוויבעקוואס פון קוויבעק זענען אריינגעקומען צווייט און געווארן די אפיצילע אפאזיציע אין פארלאמענט. אין 997' זענען די בלאק קוויבעוואס איבערגענומען געווארן פון די שטארק אריינקומענדיגע רעפארם פארטיי וועלכע איז דאן געווארן די אפאזיציע אין פארלאמענט. די רעפארם פארטיי האט זיך שפעטער געענדערט איר נאמען צו די קאנאדישע אליאנץ. זי איז צוזאמענגעשטעלט פון מערב פראווינצן.
זינט דעם [[צווייטן וועלט קריג]] האט די פעדעראלע רעגירונג שטארק פארמערט אלע סאציאלע סערוויסעס ווי מעדיקל קער, פענסיע, און קינדער געלט. די פראווינציאלע רעגירונגען האבן קאאפערירט אבער זענען אלע געווען באזארגט אז מיט דעם וועט די פעדעראלע רעגירונג פארמינערן די טראדיציאנאלע קראפט וואס די פראווינציאלע רעגירונגען האבן. ספעציעל איז די זארג געווען אין קוויבעק וואו די פראווינציאלע רעגירונג האט מורא פאר א דאמינירונג פון די ענגליש רעדנדיגע מאיאריטעט פון לאנד.

אין אויסערן פאליסי האט זיך קאנאדע צוגעטשעפעט צו די נישט קאמוניסט קראפטן דורכאויס דעם קאלטן קריג און האט פארארדענט טרופן צו [[נאט&quot;א]], אן אליאנץ געפארעמט צוריק צוהאלטן די געפאר פון די קאמוניסטישע אגרעסיע. וויאזוי אימער, האט קאנאדע קיינמאל נישט געוואלט זיין א גרויסע מיליטערישע מאכט. זייענדיג א שטארקע שטיצער פון די [[פאראייניגטע פעלקער]] האט קאנאדע שטענדיג געשיקט מיליטערישע טרופן און געצייג אין אלע יו-ען אונטערגענומענע שלום אפעראציעס.

די צענטראלע רעגירונג האט די פולע מאכט אויף אלע אפטיילונגען וועלכע זענען נישט צוגעטיילט פאר די פראווינציאלע רעגירונגען ווי שטייערן, חובות, מיליטער, באנקירונג, קאמערץ, נעוויגאציע, שיפינג, ענעריגע פאסט, צענזוס, סטאטיסטיק און נאך. אויף אימיגראציע און ארגיקולטור קען די פעדעראלע רעגירונג אסאך מאל איבערגעבן אין טייל פאר די פראווינציאלע רעגירונגען אויב נויטיג.
אין 982' האט די סופרים קארט איבערגעמאכט די קאנסטיטוציע און צוגעלייגט די באוואוסטע טשארטער אף פרידאם וועלכע האט פארזיכערט פאר אלע בירגער פונדאמענטאלע פרייהייט צו וויילן אין אלע וואלן, פרעסע, קעמפן דיסקרימינאציע, שפראך, און נאך פרייהייטן מיט וועלכע קאנאדע סימבאלאזירט. די טשארטער האט אויך אסאך געענדערט די פאליטישע סיסטעם פון מאכן און טוישן געזעצן און דאס טוישן א פאליסי אפילו עס קלאפט אן אין אנדערע טשארטער פראוויזיע'ס. די נייע קאנסטיטוציע איז אונטערגעשריבן געווארן דורך אלע פראווינציאלע פרעמיערס אויסער דער פרעמיער פון קוויבעק וועלכער האט אפגעזאגט אונטערצושרייבן ווייל די נייע טשארטער האט נישט געשטימט מיט קוויביקס פאליסיס. יענער אקט האט געפירט צו די פארשטערקערונג פון די סעפעטעריסטישע גרופע און א רעפערענדום אין 995' וועלכע זיי האבן שיעור נישט געוואונען.


=== פעדעראלע רעגירונג ארגאניזאציע ===
די פארלאמענט באשטייט פון דריי חלקים: די גאווערנער דזשענעראל, די סענאט, און די הויז אף קאמאנס. די הויז אף קאמאנס האט 3 מאל אזויפיל מיטגלידער ווי די סענאט. דער פרעמיער מיניסטער און די עקזעקיוטיוו קאבינעט זענען אלע מיטגלידער אין די פארלאמענט, געווענליך אין די הויז אף קאמאנס. 

דער גאווערנער דזשענעראל איז א רעפרעזענטעטיוו פון די מאנארך וועלכע איז די בריטישע קעניגן. עס זענען אויך פאראן 10 לוטענעט גאווערנערס איינס פאר יעדע פראווינץ. דער גאווערנער דזשענעראל ווערט ערוועלט דורך דעם פרעמיער מיניסטער און דארף באקומען די אומאפיציעלע צושטימונג פון די מאנארך. ענגליש רעדנדיגע זענען שטענדיג געקליבן געווארן פאר גאווערנער דזשענעראל. די טערמין פון א גאווערנער דזשענעראל איז געווענליך 5 יאר.
דער גאווערנער דזשענעראל'ס ראלע איז נישט מער ווי א צערעמאניאלע. ער אדער זי (די היינטיגע גאווערנער דזשענעראל איז א פרוי) דארף באשטעטיגן און אונטערשרייבן יעדע ביל אין נאמען פון די מאנארך, אויפזאגן און איינשווערן מיטגלידער, אויטאריזירט אלע טריטיס, און גיט באערדעס פאר די וואס דארפן דאס באקומען. אפיציעל דארף דער גאווערנער דזשענעראל אריינשטעלן דעם פרעמיער מיניסטער און די קאבינעט מיטגלידער, אבער אזויווי עס האט אבער נישט קיין פאליטישע קראפט מוז ער אדער זי סייווי מיטשטימען מיט יעדע אויסוואל וואס די קאמאנס ערוועלט. אין אנדערע ווערטער איז די גאווערנער דזשענעראל נאר א סימבאליזירנדע מאנארך.
די הויפט עקזעקיוטיוו איז דער פרעמיער מיניסטער, געווענליך דער פירער פון די פארטיי מיט די מערסטע זיצן אין פארלאמענט. קאנאדע'ס פארלאמענטרי סיסטסעם איז נאכגעמאכט פון בריטען אז אויך דער פרעמיער מיניסטער מוז ווערן ערוועלט אין א לאקאלע ריידינג ווי אלע אנדערע פארלאמענט מיטגלידער. דעם פרעמיער מיניסטער'ס פאזיציע באקומט ער נאר ווייל זיין פארטיי האט די מאיאריטעט אין די הויז אף קאמאנס און ווייל ער איז דער פירער פון די פארטיי. דער סיסטעם ווערט אנגערופן די פארלאמענטרי סיסטעם. (אין אמעריקע ווערט דער פרעזידענט ערוועלט אין א באזונדערע עלעקציע און צומאל קען אן אנדערע פארטיי האבן די מאיאריטעט אין די רעגירונג). אויב דער פרעמיער מיניסטער רעזיגנירט אלס פירער פון די פארטיי בעפאר די קומענדיגע וואלן ווערט דער נייער פירער פון די פארטיי אויטאמאטיש אויפגענומען אלס פרעמיער מיניסטער ביז ווילאנג נייע וואלן קענען אפגעהאלטן ווערן.
די פאראנטווארטליכקייט פון דעם פרעמיער מיניסטער איז די פאליסי פון די רעגירונג איבער אלע הויפט אישוס. דער פרעמיער מיניסטער ערוועלט זיך אליינס זיין עקזעקיוטיוו קאבינעט וועלכע זענען אלע ערוועלטע פארלאמענט מיטגלידער. (אין אמעריקע ברענגט דער פרעזידענט מיט זיך א פארטיגע קאבינעט וועלכע זענען קיינער נישט ערוועלט און זענען נישט קיין מיטגלידער אין די רעגירונג). דער גאווערנער דזשענעראל דארף געבן די באשטעטיגונג אויף די אויסוואל פון די קאבינעט. דער פרעמיער מיניסטער איז אויך דער וואס רעקעמאנדירט וועמען מען זאל אריינשטעלן אין די ציווילע סערוויס אפטיילונגען, אין די סענאט, און אין די יוסטיץ דעפארטמענט. די קאבינעט באשטייט פון 40 מיטגלידער וועלכע זענען ווי די עקזעקיוטיוון צו די צענדליגער רעגירונג אפטיילונגען ווי פינאנץ, אימיגראציע, לעיבאר, געזונטהייט א.א.וו.

די טערמין פאר דעם פרעמיער מיניסטער איז 5 יאר אבער רוב פרעמיער מינסטער'ס פאררופן נייע וואלן בעפאר זייער טערמין לויפט אויס. עס איז נישטא קיין רעגולאציעס אויף ווילאנג  א פרעמיער מינסטער קען בלייבן אין אמט. עס זענען שוין געווען קאנאדער פרעמיער מיניטערס וואס האבן געדינט עטליכע טערמינען פון וועלכע עס זענען טיילמאל געווען אפגעטיילט איינע פון די אנדערע מיט עטליכע יאר. דער היינטיגער פרעמיער מיניסטער דזשאן קרעטעין האלט שוין ביי זיין דריטן טערמין, זייענדיג אין אמט זינט 93'. דער פרעמיער מיניסטער קען אפגעזאגט ווערן פון אמט אויב א מערהייט פון פארלאמענט פירט דורך א &quot;נאן קאנפידענס&quot; שטימע – וועלכע איז א דעקלעראציע פון די פארלאמענט אז זיי שטיצן מער נישט דעם פרעמיער מיניסטער. אזא שטימע צווינגט דעם פרעמיער מיניסטער אדער צו רעזיגנירן אדער צו פאררופן נייע וואלן אויב ער האט נאך א שאנס נאכאמאל צו געוואונען.
די מיטגלידער פונעם סענאט ווערן איינגעשוואוירן דורך די גאווערנער דזשענעראל אבער ווערן ערוועלט דורך דעם פרעמיער מיניסטער. איינמאל א סענאטאר איז אין אמט קען ער דארט בלייבן ביז ער ווערט 75 יאר אלט. צו ווערן געקליבן פאר די סענאט איז א כבוד פאר א פאליטישן. צו זיין א סענאטאר מוז מען האבן א גרויסע אייגנטום פון לאנד, מען מוז זיין 30 יאר אלט, און וואוינען אין דעם פראווינץ צו וועלכע מען ווערט געשעטעלט. די סענאטארס זענען די רעפרעזענטירן פון די פרינציפאלע ראיאנען. אין סך הכל איז פאראן 104 סענאטארס אבער עס קען צוגעלייגט ווערן ביז נאך 8 אין ספעציעלע פעלער.
דער באדייט פון די קאנאדער סענאט איז ליבערשט אויסגעשטעלט ווי די בריטישע הויז אף לארד'ס ווי די אמעריקאנער סענאט. כאטש די סענאט האט אסאך מאכט און קען צושטערן סיי וואס עס געפעלט איר נישט, איז עס בעיקר געשטעלט געווארן פאר א צווייטע איבערטראכטונג נאך די הויז אף קאמאנס בעפאר א געזעץ ווערט דורכגעפירט. א באזונדערע אישו וואס די סענאט איז פאראנטווארטליכט איז די עקאנאמיע. זי דארף איבערקוקן אלע סאציאלע עקאנאמישע אישוס וואס איז וויכטיג פאר דאס לאנד און זיי גוט אויספארשן, וועלכע פירט אסאך מאל צו ענדערונגען אין די רעגירונג'ס פאליסיס.

די מיטגלידער פונעם הויז אף קאמאנס ווערן דירעקט ערוועלט דורך די ציווילע וויילער יעדע 5 יאר. יעדע פראווינץ אדער טעריטאריע איז צוטיילט צו עטליכע ריידינגס, געוואנדן לויט די צאל באפעלקערונגען, און יעדע ריידינג ערוועלט איין מיטגלידער. די סך הכל צאל פון מיטגלידער אינעם הויז אף קאמאנס שטייט היינט ביי 301 אבער עס ווערט שטענדיג פארמערט נאך יעדע צענזוס. יעדע ריידינג האט בערך 100,000 וויילער און אויב עס ווערט מער גרינדעט די פראווינציאלע רעגירונג נאך א ריידינג. ווען אימער א זיץ ווערט ליידיג צוליב סיי וועלכע סיבה מוז מען דאס באלד ערזעצן מיט וואלן וואס ווערט אנגערופן א ביי-עלעקציע. 
צו קוואליפיצירן פאר אן עלעקציע צו די הויז אף קאמאנס מוז דער קאנדידאט זיין אינגאנצן 18 יאר אלט און מוז נאמינירט ווערן דורך זיין אייגענע פארטיי נאכדעם וואס ער דעגרייכט א געוויסע פארטיי שטאפל. אויסער אויב איינער לויפט אלס אן אינדעפענדענט דעמאלט ברויך ער נישט קיין שום נאמינאציע. דער קאנדידאט מוז נישט ארגינעל וואוינען אין די ריידינג אין וועלכע ער לויפט אבער איינמאל ער געוואונט מוז ער דאס טאן.
אין פראקטיק איז די הויז אף קאמאנס די הויפט לעגיסלאטיווע אפטיילונג וואו רוב וויכטיגע בילס ווערן פארגעלייגט און שטודירט. דער פרעמיער מיניסטער און רוב עקזעקיוטיוו קאבינעט מיטגלידער זענען אויך מיטגלידער אים די הויז אף קאמאנס. אויב די רעגירונג פארלירט די שטיצע פון א מאיאריטעט אין קאמאנס מוז מען פאררופן נייע וואלן, דערפאר שטימען נישט די מיטגלידער פון די פארטיי קעגן די רעגירונג. אלע דיסקוסיעס און מיינונגען אינערהאלב די פארטיי ווערן דעבאטירט אין פריוואטע מיטינגען אדער פארטיי קאקוס. איינמאל די דעבאטע איז פאראיבער וועלן אלע מיטגלידער פון די פארטיי שטעלן איין פראנט אין פארלימענט און אזוי ארום קענען אנהאלטן די קראפט.
אלע אנדערע פארטייען אין די הויז אף קאמאנס וועלכע שטיצן נישט די רעגירונג זענען באקאנט אלס די אפאזיציע. די מאיאריטעט פארטיי מיט די מערסטע זיצן נאך די רעגירונג'ס פארטיי איז די אפיציעלע אפאזיציע און האט ספעציעלע פריווילעגיעס. דער פירער פון יענע פארטיי איז איינע פון די מערסט וויכטיגסטע פיגורן אין די פארלאמענט. די פארלאמענט סיסטעם פארלאנגט אז די אפאזיציע פארטיי מוז האלטן אנדערש ווי די רעגירונג'ס פארטיי אין יעדע אישו כדאי יעדע אישו און ביל זאל קענען גוט דעבאטירט ווערן בעפאר עס ווערט געטאן. דער פרעמיער מיניסטער און זיינע פארטיי מיטגלידער דארפן זיין גרייט צו יעדע צייט אפצוענטפערן און צו פארשטיין געבן די רעגירונג'ס פראגראמען אדער אקציעס צו די אפאזיציע.

'''''זעט: [[קאנאדע'ס פרעמיער מיניסטארן]]'''''

=== יוסטיץ ===
די לעגאלע סיסטעם אין קאנאדע איז אויפגעצויגן געווארן לויט די ענגלישע געזעצן, אויסער אין קוויבעק, וואו די קוויבעקער פראווינציאלע רעגירונג האט איר אייגענע ציווילע געזעצן וועלכע איז נאכגעמאכט די ארגינעלע פראנצויזישע געזעצן וועלכע האלט נאך אן זינט 804'. די פעדעראלע גערעכטיקייט איז אנגעפירט דורך די סופרים געריכט פון קאנאדע, וועלכע איז צוזאמענגעשטעלט דורך א טשיף ריכטער און 8 הילפס ריכטער אונטער אים, פון וועלכע דריי זענען פון קוויבעק. די סופרים קארט געפינט זיך אין דער הויפט שטאט אטאווע און פירט אן מיט אלע ציווילע, קרימינאלע, און קאנסטיטוציאנאלע געזעצן. די צווייטע גרעסטע געריכט נאך די סופרים קארט איז די פעדעראלע געריכט פון קאנאדע וועלכע איז צוטיילט צו צוויי אפטיילונגען: די אורטייל געריכט און די אפיעל געריכט. אינעם פעדעראלן געריכט ווערן געברענגט פארשידענע קעיסעס, אריינגערעכנט די וואס קלאגן די פעדעראלע רעגירונג. די פראווינצן האבן אלע סופרים קארטן און אסאך קליינע ציווילע געריכטן צוטיילט אין די ראיאנען.


=== פראווינציאלע רעגירונגען ===
קאנאדע איז צוזאמענגעשטעלט דורך 10 פראווינצן, יעדע איינע מיט אן אייגענע לעגיסלאטור און אדמיניסטראציע. אלע פראווינציאלע רעגירונגען זענען אויסגעשטעלט אין סטרוקטור ווי די פעדעראלע נאציאנאלע רעגירונג. די מאנארך איז רעפרעזענטירט אין יעדע פראווינץ דורך א לוטענעט געווארנער וועלכע ווערט איינגעשטעלט דורך די גאווערנער דזשענעראל מיט די צושטימונג פון דעם פרעמיער מיניסטער. די פראווינציאלע רעגירונגען ווערן ערוועלט יעדע 5 יאר. 
דער אנפירער פון א פראווינציאלע רעגירונג איז דער פרעמיער וועלכער ווערט אייגעשוואוירן דורך דעם לוטענעט גאווערנער נאכדעם וואס זיין פארטיי געווינט א מערהייט אין די פראווינציאלע עלעקציעס. דער אויסשטעל פון די פראווינציאלע לעגיסלאטור איז גענוי ווי אין די הויז אף קאמאנס. דער פרמיער מוז אנהאלטן א מאיאריטעט און טוט זיך אליין ערוועלן אן עקזעקיוטיוו קאבינעט מיט מיניסטארן פאר יעדע אפטיילונג. פארשטייט זיך אז אלע עקזעקיוטיוון זענען מיטגלידער פונעם אזויגערופענעם טשעמבער.
די יאקען און נארטוועסט טעריטאריעס ווערן יא געפירט דורך אטאווע וועלכע האט אריינגעשטעלט א קאמישענער אין די הויפט געגענטער (יעלאונייף אין די נארטוועסט טעריטאריעס און ווייטהארס אין די יאקען טעריטאריעס). אונטער דעם קאמישענער איז פאראן אן ערוועלטע קאונסיל אזויווי אין רוב שטעט אין דער וועלט. די קאונסיל האט אבער נישט די פולע קאנטראל אויף די טעריטאריע אזיווי די פראווינציאלע רעגירונגען און טייל דעפארטמענטס ווערן דירעקט געפירט דורך די פעדעראלע רעגירונג.
א דריטע טעריטאריע איז געגרינדעט געווארן אין 999' ארויס פון די נארטוועסט טעריטאריעס און איז א נאמען געגעבן געווארן נועווענאט. די טעריטאריע נעמט אריין 2 מיליאן קוואדראט קילאמעטער פון ארקטיק געגענטער. די קליינע טעריטאריע האט זיך אויך אן אייגענע קאונסיל מיט א קאמישענער און איז באזעצט מיט אינדיגינוס מענטשן.


=== פאליטישע פארטייען ===
די שטארקסטע נאציאנאלע פאליטישע פארטייען אינעם לעצטן דור זענען די פראגרעסיוו קאסערוואטיוון און די ליבעראלן. די דריטע גרעסטע פארטיי מיט די טראדיציאנאלע נאציאנאלע שטיצע איז די ניו דעמאקראטיק פארטיי (ען-די-פי). די פראגרעסיוו קאנסערוואטיווע פארטיי האט געווענליך געשטיצט די לימיטאציע צו סטעיט קראפט און א פיסקאלע אחריות, ווען די ליבעראלן האבן שטענדיג געצילט צו אריינמישן די רעגירונג אין אלע אפטיילונגען, ספעציעל אין די עקענאמיע. די ליבעראלן זענען אויך שטענדיג באטראכט געווארן אלס די פארטיי וועלכע איז טראדיציאנעל די מערסטע אפען פאר אימיגראציע. 
די קלענערע ען-די-פי וועלכע איז צוזאמענגעשטעלט געווארן מיט די געוועזענע קענעדיען לעיבאר און פראטעסט מואוומענטס פארטייען שטיצט פראגראמען וועלכע פארמערן סאציאלע און עקענאמישע אייניקייט. די ען-די-פי פאררופט זיך אלס די פארטיי וועלכע שטעלט פאר די געווענליכע פשוט'ע איינוואוינער אבער עס איז איר נאך קיינמאל נישט געלונגען צו באקומען די אויבערהאנט און פירן די רעגירונג. מיט דעם אלעם האט די פארטיי א שטארקן כוח מיט וועלכע זי שטיצט געווענליך די ליבעראלן. פראווינציאלע רעגירונגען האט די ען-די-פי פארטיי יא באוויזן צו געווינען אין 4 פראווינצן.
אין די 93' עלעקציע האבן נאר די ליבעראלן אנגעהאלטן זייער פאליטישע באזע, ווען די צוויי אנדערע פארטייען האבן אסאך פארלוירן ווען די פערטע גרויסע פארטיי, די בלאק קוויבעקיאס איז געגרינדעט געווארן דורך די קוויבעקער צו שיצן קוויבעק'ס אינטערעסן און צו פרעדיגן סאוורענטי (זעלבשטענדיקייט). די צוויי אנדערע פארטייען זענען ממש צוזאמענגעפאלן און די בלאק קוויבעקיאס איז געווארן די אפיציעלע אפאזיציע אין די רעגירונג. דער דעמאלטדיגער פירער פון די בלאק קוויבעקיאס, לוסיען בושארד, האט באלד דערנאך פארלאזט זיין שטעלע צו ווערן דער פרעמיער פון קוויבעק. דערווייל איז נאך די בלאק קוויבעקיאס זייער שטארק אבער איז שוין היבש רעדוצירט געווארן זינט די אינטערעסן פאר זעלבשטענדיקייט האט אסאך נאכגעלאזט און די פארטיי האט פארלוירן איר אפיציעלע אפאזיציע צו די קענעדיען עלייענץ פארטיי. אויב קוויבעק וועט אמאל געוואונען פולע זעלבשטענדיקייט וועט זי גענצליך אויפלעזן איר פארטיי אין די פעדעראלע רעגירונג.
די קענעדיען עלייענץ, וועלכע האט סוקסעסירט די רעפארם פארטיי, איז שטארק געווארן נאכדעם וואס זי האט אנגעהויבן שטיצן קאנסערוואטיווע אישוס ווי שניידן שטייערן און רעגירונג'ס פונקציעס און האט געשטערט די קוויבעקער פון אירע פלענער. דער פירער פון די פארטיי, סטאקוועל דעי, האט גאר שטארק געפירט די פארטיי וועלכע האט ווידער געוואונען אין 00' מיט אן אויסערגעווענליכן שטארקייט, צונעמנדיג נאך אפאר זיצן אין פארלאמענט. דעי האט שפעטער געמוזט רעזיגנירן נאכדעם וואס עס זענען ארויפגעצויגן  געווארן אויף אים עטליכע סקאנדלן.


=== סאציאלע סערוויסעס ===
קאנאדע איז א ריכטיגע סאציאלע רעגירונג מיט די מאקסימולע וועילפעיר פראגראמען וואס מעגליך. די רעיגירונג גיט אומזיסטיגע העלט קעיר פאר ארים און רייך אייניג, פענסיע פאר רעטייערמענט און דיסעביליטי, ענפלאוימענט אינשורענס ביז א יאר, און קינדער געלט פאר ארימע און מיטל פארדינער פאמיליעס צו העלפן אויפציען קינדער. אחוץ די אלע פראגראמען שפענדעט די רעירונג ביליאנען דאלארן פאר די פראווינציאלע רעגירונגען צו העלפן מיט אויפציאונג און סאציאלע הילף פאר די וואס דארפן דאס. אלעס צוזאמען קאסט דאס אפ פאר די רעגירונג 57.3 ביליאן דאלאר פער יאר און נאך 9 ביליאן פאר די העלט קעיר סיסטעם.
די אדמיניסטראציע פון וועלפעיר סערוויסעס איז אין גרעסטן טייל די אחריות פון די פראווינציאלע רעגירונגען וועלכע צוטיילן עס צווישן מוניציפאליטיס. די פראווינציאלע רעגירונגען זענען אויך פאראנטווארטליכט פאר ערציאונג וועלכע זי דארף ארויפברענגען אויף הויכע שטאפלן. העלט און ערציאונג זענען די עיקר פליכטן פון די פראווינציאלע רעגירונגען וועלכע גיבן אויס פארדעם ארום 50 ביז 60 פראצענט פון זייער בודזשעט. די העלט קעיר סיסטעם אין קאנאדע איז באמת געגרינדעט געווארן דורך די פראווינציאלע רעגירונגען אין 947' וועלכע האבן געפירט צו די גרינדונג פון די קאנאדע העלט אקט אין 966'. נאך היינט זענען די פראווינציאלע רעגירונגען די וואס צושפרייטן און אפערירן די העלט קעיר סיסטעם מיט אסאך פינאנציעלע הילף פון די פעדעראלע רעגירונג.
מיט דער צייט איז קאנאדע געוואקסן און מער קרענק האט אנגעהויבן פלאגן דאס לאנד וועלכע האט געקאסט צופיל געלט פאר די רעגירונג, ביז עס איז שוין געווארן א דעפיציט. די רעגירונג האט זינט דעמאלט אנגעהויבן פאדערן אפצאלן אויף אסאך מעדעצינען און איבעריגע דאקטוירים באזוכן און געעפענט קליינע פריוואטע קליניקס אלעס כדי צו מאכן אביסל קעש וועלכע פאדערט זיך וויכטיג פאר די רעגירונג'ס קאסע.
=== פארטיידיגונג ===
אלס א לאנד מיט נאר 30 מיליאן איינוואוינער ווערט קאנאדע נישט פאררעכנט אלס א צענטראלע מיליטערישע קראפט. די קאנאדער רעגירונג האט אין 94' ערקלערט אז די קאנאדער כוחות פליכט איז היינט צו טאג נאר צו היטן דאס לאנד און וואסערן און צו געבן אינטערנאציאנאלע סעקיוריטי פאר יו-ען געשטיצטע מיסיעס. 
די קאנאדער מיליטער זענען ענדערש איין סיסטעם ווי זייענדיג צוטיילט אין אן ארמיי, עירפארס, נעיווי, און נאך. דער אנפירער פון די מיליטערישע כוחות איז דער טשיף אויף די דעפענס סטעף. אונטער זיין קאמאנד איז דאס מיליטער צוטיילט אין 3 טיילן: די לופט כוחות, מעריטיים, און לאנד כוחות. מיליטרישע סערוויס איז 100 פראצענט וואלונטירנדיג מיט'ן אויסנאם ביי א קריטישע קריג ווי ביי די צווייטע וועלט קריג.
קאנאדע איז איינע פון די גרינדער מיטגלידער פון נאט&quot;א זינט זי איז אויפגעשטעלט געווארן אין 49'. דאס מיליטער האט צו יעדע צייט גרייט א מיליטער אין אייראפע פאר סיי וועלכע נאט&quot;א מיסיע. קאנאדע האלט אויך פעסט מיט אין די אמעריקאנער און אייראפעאישער ספעיסקרעפט פראגראמען צו וועלכע זי האט שוין אריינגעברענגט אסאך געלט און וויסנשאפט. קאנאדע האט אנטייל גענומען אין די אינטערנאציאנאלע ספעיס צענטער דורך שענקן איין טייל. קאנאדע'ס מיליטער ווערט באטראכט אין דער וועלט אלס איינע פון די וועלט'ס פרידנס אנהאלט נאציאנען. אלעס צוזאמען האט זי שוין געשיקט 85,000 פערסאנעל אויף פארשידענע שלום מיסיעס, א טייל וועלכע גייען נאך היינט אן.
די מיליטערישע כוחות איז אויך שוין 3 מאל גענוצט געווארן אינלאנד צו פארהאלטן אומרוען איינמאל אין קוויבעק אין פרעמיער מיניסטער טראדאו'ס צייטן ווען עס האט געדראעט טעראריסטישע אטאקעס דורך קוויבעקער טעראריסטן און א צווייט מאל ווען א גרופע אינדיגינוס איינוואוינער אין קוויבעק האבן געוואלט רעוואלטירן און אין 95' ביי אן אינצידענט אין בריטיש קאלאמביע. 
קאנאדע האט קיינמאל נישט געפינען פאר וויכטיג צו שטארקן איר מיליטער נאר ליבערשט פרובירט עס צו שניידן. די מיליטער האט נישט קיין הויכע פראפייל אין לאנד און מיליטערישע געשעענישן האט א קליינע אפעקט אין פאליטיק. 10 יאר צוריק האט די מיליטער פארמאגט קנאפע 120,000 פערסאנעל וועלכע האט אפגעקאסט די רעגירונג 11.3 ביליאן דאלאר. ביז אין 97' האט שוין די ציפער געהאלטן ביי 61,600 גרייטע פערסאנעל און נאך 28,700 פאר רעזערוו. ארגינעל האט די רעגירונג געפלאנט צו שניידן די מיליטער'ס קאסטן צו 10 ביליאן דאלאר אבער די סעפטעמבער אטאקעס אויף אמעריקע האט אויפגעברענגט אסאך קריטיק אז די רעגירונג איז זייער צוריקגעשטאנען און מוז זיך מער אנטוואפענען צו זיין גרייט על כל צרה שלא תבא.
=== אויסערן פאליטיק ===
קאנאדע'ס אויסערן פאליסיס ווערן קאארדירנירט דורך די דעפארטמענט אף פאריען אפעירס און אינטערנעשאנעל טרעיד. קאנאדע נוצט אירע השפעות צו קוראזשירן דעמאקראטיע, די זיכערהייט פון מענטשליכע רעכט, פרייע האנדל, און פרידנדיגע רעזאלוציעס פאר קאנפליקטן. די היינטיגע ליבעראלע רעגירונג איז ביי דער מיינונג אז מער האנדל ברענגט מער דעמאקראטיע און שלום. די פאליסי איז געמאלדן געווארן אין 990' דורך דער היינטיגער פרעמיער מיניסטער דזשאן קרעטעין און האט ארויסגערופן אסאך קריטיק אינערהאלב דאס לאנד און נאכמער אין אמעריקע. וויאזוי אימער, איז אבער די פאליסי זייער גוט אויפגענומען געווארן אין די קאנאדער ביזנעס וועלט און מען האט אנגעהויבן פארמערן האנדל אין די גאנצע וועלט, ספעציעל אין אפריקע און אין קובא, וואו אמעריקע האלט נאך היינט אן איר עמבארגא.
די נייע פאליסי האט שפעטער (אין 96') געברענגט די פאראייניגטע שטאטן צו מאכן די &quot;העלמס בורטאן אקט&quot; וועלכע האט פארבאטן געוויסע ביזנעס פירער וועלכע האבן אנגעפירט מיט די האנדל אין קובא אריינצוקומען אין די פאראייניגטע שטאטן. קאנאדע האט באלד צוריקגעשלאגן דורך גרינדן די &quot;פאריען עקסטרעטעריטאריעל מעזשורס אקט&quot;, פארבאטנדיג קאנאדער פירמעס צו אבזערווירן אמעריקאנער עמבארגאס. די צוויי אקטן האבן אנגעהאלטן איין יאר ביז ווען די פאראייניגטע שטאטן האט צוריקגעצויגן פון איר אקט. היינט איז שוין אמעריקע ווייכער צו קובא און עס איז שוין פאראן א שטארקע שטיצע אויפצולעזן די אמאליגע עמבארגא מיט קובא.
קאנאדע שיקט אסאך הילף פאר דריטע וועלט לענדער ווי געלט און מעדיצינישע הילף. אין 68' האט די רעגירונג געגרינדעט די קענעדיען אינטערנאציאנאלע דעוועלאפמענט אגענטור (סי-עיי-די-עי), א ספעציעלע אגענטור אנצופירן מיט הילף פאר די וועלט.  די אגענטור שיקט ביליאנען דאלארן יערליך פאר אסאך לענדער וואס האלטן זיך אינמיטן דעוועלאפן און א טייל פאר די יו-ען. די אגענטור האט אויפגעשטעלט א ריסורטש צענטער צו אדאפטירן סייענס און טעכנאלאגיע פאר דריטע וועלט לענדער.
קאנאדע איז פון די שטארקסטע שטיצער אין די יונייטעד נעישאנס און שפילט דארט א גרויסע ראלע. אין די געוועזענע יארן האט קאנאדע איינגעשטעלט עטליכע שלום פאליסיס וועלכע האבן איר געגעבן א [[רעפוטאציע]] אלס א לאנד וואס זוכט שלום. די באקאנסטע פון אזא פאל איז געווען ביי די סועז קאנאל קריזיס אין 56' ווען דער דעמאלטדיגער פרעמיער מיניסטער ליסטער פירסאן האט פארגעשטעלט די אינטערנאציאנאלע שלום כוחות וועלכע האט נאך היינט דארט קאנטראל און האט יענעם יאר געוואונען די אינטערנאציאנאלע &quot;נאבעלע שלום פרייז&quot; וועלכע האט אים געגעבן די מעגליכקייט פארשפרייטן שלום אויך אויף אנדערע ערטער. 

קאנאדע שטיצט די יו-ען אין עטליכע וועגן: זי איז די פערטע גרעסטע פינאנציעלע ביישטייערער, פארנעמט 10 פראצענט פון דער וועלט'ס אינטערנאציאנאלע שלום טרופן, און טוט אסאך פאקטישע ארבעט ווען עס קומט צו שלום מיסיעס. קאנאדע איז נאך געווען פארמישט אין די ערשטע אינטערנאציאנאלע שלום מיסיעס: [[קאשמיר]] אין 48', [[פאלעסטינע]] אין 53', [[קאנגא]] אין 60', און [[ציפערן]] אין 64'. קאנאדע האט אויך שטענדיג געשיקט א צאל טרופן און מיליטערישע געצייג אין יו-ען געשטיצטע קריגן ווי די קארעא קריג (53'-50'), ביי די פערסישע גאלף קריג אין 91', און לעצטענס ביי די אפגאניסטאנער קריג. קאנאדע האט אויך די מלחמות (אחוץ די אפגאניסטאנער קריג) פרובירט צו פארהאלטן דורך פארהאנדלונגען. שטייענדיג הארט פאר די קריג קעגן איראק (ווען די שורות ווערן געשריבן) איז קאנאדע דערווייל קעגן גיין אין קריג אזוי לאנג ווי די יו-ען וועט נישט דורכפירן א רעזאלוציע אז מען קען גיין אין קריג.

== היסטאריע ==
{{הויפט ארטיקל|היסטאריע פון קאנאדע}}
קאנאדע'ס היסטאריע הייבט זיך אן נאך מיט הונדערטער יארן צוריק ווען די אייראפעאישע האבן אנגעהויבן באזעצן די קאנאדער טעריטאריע. דער פראצויזישער אויספארשער [[סאמועל דע שאמפליין]] איז אנגעקומען אין 1603 און האט אויפגעשטעלט די ערשטע אייראפעישע יישובים, [[פארט ראיאל]] אין 1605 און [[קוועבעק סיטי]] אין 1608. די ענגלישע האבן עטאבלירט פישעריי פאסטן אין [[ניופאנדלאנד]] אין 1610 און האבן באזעצט די [[דרייצן קאלאניעס]] צו דער דרום זייט. פון 1689 ביז 1763 איז געווען פיר צווישן-קאלאניעשע קריגן. ביים [[בונד פון אוטרעכט]] (1713) איז [[נאווא סקאשא]] געקןמען אונטער בריטישער הערשאפט. מיט'ן [[בונד פון פאריז]] (1763) האט פראנקרייך נאכגעגעבן קאנאדע מיט רוב פון [[נייער פראנקרייך]] צום [[פאראייניגטן קעניגרייך]].

אין 1763 איז נייער פראנקרייך געווארן דער פראווינץ פון [[קוועבעק]].

אין 1791 איז דער פראווינץ פון קאנאדע צעטיילט געווארן אויף צוויי: אויבער קאנאדע (ענגליש רעדערס) און אונטער קאנאדע (פראנצויזיש רעדערס). אין 1867 דער בריטיש נארד אמעריקע אקט האט אויפגעשטעלט א קאנפעדעראציע פון איין דאמיניע קאנאדע מיט פיר פראווינצן: [[אנטעריא]], [[קוועבעק]], [[נאווא סקאשא]] און [[ניי ברונסוויק]].

אין דער [[צווייטער וועלט קריג]] האט קאנאדע אונטער פרעמיער מיניסטער [[מאקענזי קינג]] געעפנט מלחמה קעגן [[דייטשלאנד]] דריי טעג נאך בריטאניע.

אין 1949 איז ניופאנדלאנד געווארן דער צענטער פראווינץ פון קאנאדע.

== אידן אין קאנאדע און איר היסטאריע ==

עס וואוינען היינט ארום 350,000 אידן אין קאנאדע צושפרייט אין 8 שטעט. די גרעסטע צאל אידן וואוינען אין טאראנטא וואו עס איז פאראן די מערסטע ביזנעס. אבער דאס איז נאר אין די לעצטע צענדליגער יארן. בעפאר דעם האבן רוב קאנאדישע אידן געוואוינט אין מאנטרעאל וועלכע איז שטענדיג געווען די הויפט ביזנעס שטאט פון קאנאדע און די גרעסטע טייל אידישע אימיגראנטן זענען דארט באזעצט געווארן, קאנאדע'ס ערשטע שול, ק&quot;ק שארית ישראל-ספאניש-פארטוגעזיש, איז געגרינדעט געווארן אין 777' אין מאנטרעאל נאכדעם וואס די גרופע אידן האבן געהאט געדאווענט צענדליגער יארן אין אן ארויסגעדינגענעם ארט. 
די אידישע באפעלקערונג צוטיילט זיך ווי פאלגענד: טאראנטא, אנטעריא: 175,000. מאנטרעאל, קוויבעק: 100,000. ווענקאווער, בריטיש קאלאמביע: 30,000. וויניפעג, מאניטאבע: 15,000. אטאווע, אנטעריא: 12,000. קאלגערי, אלבערטא: 7,500. העמילטאן, אנטעריא און עדמאנטאן, אלבערטא&quot; 5,000. רוב קאנאדישע אידן זענען אשכנזים אבער עס פאראן א גרויסע צאל פראנצויזיש רעדנדיגע מאראקאנער אידן וועלכע וואוינען אלע אין מאנטרעאל. מען שאצט אז ארום א דריטל פון די אידישע באפעלקערונג האלט שבת און א גרויסע טייל דערפון זענען פולע שותמ&quot;צ (נישט פאר אונז געזאגט). די עכט אידישע באפעלקערונג ווערט קלענער פון יאר צו יאר צוליב אסאך געמישטע הייראטן (ליידער) אבער נאך אלץ איז די באפעלקערונג צאל שטארק געשטיגן אין די לעצטע יארן ביז אזוי סאך ווי 14 פראצענט, מאכנדיג איר איינע פון די שנעלסטע וואקסנדיגע באפעלקערונגען. פון די אימיגראנטן זענען 25 פראצענט רוסישע וועלכע האבן אימיגרירט אין די מאסן פון ווען די קאמוניסטישע רעגירונג איז אויפגעלעזט געווארן אין 91'. די צווייטע גרעסטע צאל פון אימיגראנטן זענען פון מדינת ישראל (ארום 20 פראצענט) וועלכע האבן איבערגעלאזט זייער לאנד און געפינען א רואיגערע און פארזיכערטערע לעבן אין קאנאדע. די פרייע און נישט פרייע קאנאדישע אידן (דאס נעמט נישט אריין די פרומע אידן) האבן עטליכע קעגנגעזעצטע מיינונגען לגבי מדינת ישראל און ווערן באטראכט אלס אזוי שטארק פרא מדינת ישראל ווי אידן איבער די וועלט. קאנאדער אידישע פירער האבן שטענדיג געארבעט אריינצוברענגען מער אידישע אימיגראנטן פון אנדערע געפלאגטע לענדער אויף וועלכע די ציוניסטישע פירער האבן געברויזט. אויך לעצטענס ארבעטן די קאנאדער אידישע פירער אריינצוברענגען אסאך אידן פון ארגענטינע אויף וועלכע די ציוניסטן ארבעטן אויך זייער שווער. 
אידן האבן אנגעהויבן קומען קיין קאנאדע נאך אין די מיטעלע יארן פונעם 17טן יאָרהונדערט. די פראנצויזישע האבן דעמאלט געהאט קאנטראל אין רוב קאנאדע און האבן אויסגעשלאסן די אידן פון יעדע זאך און זיי אויסגעטיילט צרות און טיילמאל פארטריבן פון זייערע טעריטאריעס. די מאיאריטעט פון אידן זענען טאקע אנגעקומען מיט די בריטישע סאלדאטן וועלכע האבן זיך באזעצט אין מאנטרעאל און געקעמפט פאר קאנטראל איבער קוויבעק (קוויבעק איז דעמאלט געווען נאך פיל גרעסער ווי היינט און האט אריינגענומען אויך עטליכע אמעריקאנער שטעט). די בריטישע האבן נישט געטשעפעט מיט די אידן און די ביסל אידן האבן זיך געגרינדעט א קליינע שול וועלכע האט זיך גערופן &quot;שארית ישראל&quot; ווי פריער דערמאנט. אין אידישע היסטאריע איז באוואוסט די פרענק פאמיליע וועלכע זענען געווען פון די ערשטע אידישע פאמיליעס וועלכע האבן אמיגרירט קיין נארט אמעריקע צוזאמען מיט די בריטישע סאלדאטן מיט וועלכע זיי האבן אנגעהאלטן א נאנטע פריינטשאפט. די פרענק פאמליע האט אסאך אויפגעטאן פאר אידישקייט סיי אין קאנאדע און אויך אין די ערשטע אמעריקאנער שטעט. זיי זענען געווען רייך און געהאט נאנטע פארבינדונגען מיט אלע ענגלישע פירער. די פרענק פאמיליע איז געווען א אידישע סימבאל פאר דריי דורות דענאך זענען די קינדער שוין אוועקגעגאנגען פון די אידישע וועג און האבן מער נישט אינטערעסירט די אידישע באדערפענישן.   
אין יענע צייטן האט דאס אידישקייט אין קאנאדע געציילט קוים עטליכע מינינים. א צענזוס פון 831' צייגט אז עס זענען נישט געווען מער ווי 107 רעגיסטרירטע אידן אבער היסטאריקער זאגן אז עס זענען געווען מער אידן נאר זיי האבן זיך נישט רעגיסטרירט אויס מורא פאר זייער אידישקייט. אין 832' האבן שוין די אידן באקומען אלע ציווילע רעכט ווי אלע בירגער. נאך אלץ איז א איד'ס געזיכט געווען ווי א מאדנע באשעפעניש פאר די איבעריגע איינוואוינער. ממש בעפאר דעם 19טן יאָרהונדערט האבן די ניי אנגעקומענע אידישע אימיגראנטן זיך אנגעהויבן באזעצן אין די אלע אויבנדערמאנטע שטעט אין פראווינצן, די גרעסטע טייל דערפון אין געווען אין אנטעריא. ביים אריינטערעטונג פונעם 19טן יאָרהונדערט האט די אידישע באפעלקערונג געציילט ארום 3,000 נפשות.
מיט עטליכע יאר שפעטער האט די אידישע באפעלקערונג זיך דראסטיש געהעכערט ווען טויזנטער אידן זענען אנטלאפן פון די קאמוניסטישע רוסלאנד און אימיגרירט אומלעגאל קיין קאנאדע וועלכע האט געהאט אפענע טירן פאר אימיגראנטן. אין 921' האט די אידישע באפעלקערונג געציילט 126,000. דורכאויס די צווייטע וועלט קריג האט קאנאדע פארשלאסן אירע טויערן פאר די געליטענע (דער דעמאלטדיגער פרעמיער מיניסטער מעקענזי קינג איז געווען א גרויסער שונא ישראל און א שטארקע שטיצער פון היטלער בעפאר די קריג) און פאר קוים אפאר טויזנט נפשות איז געלונגען זיך אריינצובאקומען אין לאנד. נאך די מלחמה האבן די אידישע ארגאניזאציעס אינערהאלב קאנאדע איבערגעדרייט א וועלט אז די רעגירונג זאל עפענען אירע טויערן פאר די מלחמה איבערלעבער. די פילע שתדלנות האט געהאלפן און די קאנאדישע רעגירונג האט אויפגענומען בערך 75,000 אידישע נפשות אין א משך פון צוויי יאר, צווישן זיי זענען געווען א קליינע צאל עכט פרומע אידן פון וועלכע עס שטאמען די היינטיגע חסידישע און ליטווישע בליענדיגע קהלות. רוב ניי אנגעקומענע אידן האבן זיך באזעצט אין טאראנטא אדער אין מאנטרעאל אין ביידע שטעט האבן געהאט בערך די זעלבע צאל אידישע איינוואוינער. אבער איבער די יארן האבן זיך א גרויסע טייל מאנטרעאלער אידן אריבערגעצויגן קיין טאראנטא אויס מורא פאר אן אפטיילונג פון קוויבעק.


=== אידישע קהילות ===
עס וואוינען אין קאנאדע אלע ערליי אידן פון וועלכע רוב דערפון זענען שטארקע פארפרעמדעט פון אידישקייט אבער האלטן זיך פאראייניגט אונטער א אידישע ארגאניזאציע וועלכע רעפרעזענטירט זיי אין לאנד. די גרעסטע אזא ארגאניזאציע איז די קענעידיען דזשואיש קאנגרעס וועלכע האט זייערע הויפטקווארטיר אין מאנטרעאל און נאך 6 אקטיווע צענטערן איבער אלע ווינקלן פון קאנאנדע. נאך זיי איז פאראן נאך צוויי גרויסע אידישע ארגאניזאציעס די &quot;בני ברית&quot; און די &quot;וויזו&quot;, ביידע ציניוסטישע פעדעראציעס וועלכע האבן ליב צו פארטרעטן די אידישע געמיינדע ביי יעדע נארישקייט. רוב אידן זענען ענגליש רעדנדיגע וועלכע האבן געפינען די פראנצויזישע שפראך אלס א פראבלעם. נאך אלץ איז פאראן ארום 20 פראצענט ספרדים פון די אידישע איינוואוינער וועלכע רעדן יא פראנצויזיש. א קליינער צאל אידן אין מאנטרעאל און אין טאראנטא זענען פרומע אידן, זיי ציילן ארום 5,000 פאמיליעס. 
די קאנאדער פרייע אידן זענען מער טראדיציאנאל אידיש ווי די אמעריקאנער אידן און כאטש זיי אליין האלטן כמעט גארנישט, רעספעקטירן זיי מער די פרומע אידן און 40 פראצענט פון זיי אינדענטיפיצירן זיך אלס ארטאדאסיטע אידן. כשר'ע עסן איז דא צו באקומען אין טאראנטא, מאנטרעאל, וויניפעג, און אטאווע. רוב כשר'ע פראדוקטן ווערן אימפארטירט פון די פאראייניגטע שטאטן אבער מען מאכט שוין היינט אסאך עסן אין קאנאדע און טייל פון זיי ווערן עקספארטירט צו די פאראייניגטע שטאטן.
אידישקייט ווירבעלט שיין אין קאנאדע. עס זענען פאראן אסאך ישיבות און סקולס, אייגענע צייטונגען אויף מערערע שפראכן, וואוילטעטיגע ארגאניזאציעס פון אלע סארטן, און בעיקר א שטארקע פריינשאפט צווישן אלע קהילות. די שטאט [[מאנטרעאל]] האט די גרעסטע אידישע ביבליאטעק אין [[צפון אמעריקע]] מיט טויזנטער אידישע ארטיקלען פון הונדערטער יארן.

== דרויסנדיקע לינקען ==
* [http://www.financialzone.co.il/matach.html מסחר במט&quot;ח] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111060250/http://www.financialzone.co.il/matach.html |date=2010-01-11 }} דער קאנאדער טאלער

== רעפערענצן ==
{{רעפליסטע}}

{{G8 שטאטן}}
{{קאנאדישע פראווינצן}}

[[קאַטעגאָריע:קאנאדע|*]]</text>
      <sha1>325yk070padmqdut632c1wlfess2su3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>מאיר שילער</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3926</id>
    <revision>
      <id>601676</id>
      <parentid>598338</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T04:02:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41060-05</username>
        <id>62174</id>
      </contributor>
      <comment>/* התקרבות צו אידישקייט */</comment>
      <origin>601676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18888" sha1="ggm8yuuxirgyv01u8xw7qf81co8oomk" xml:space="preserve">{{אישיות}}
[[בילד:RabbiSchiller.jpg|left]]ר' '''מאיר שילער''' איז א [[חסידים|חסיד'ישער]] איד פון מאנסי, און א באוואוסטער [[שרייבער]], [[דענקער]], רעדנער, און בעל מחנך. זיינע שריפטן זיינען געזאמלט אויפֿן וועבזײַט [https://www.rabbimayerschiller.com rabbimayerschiller.com]

==התקרבות צו אידישקייט==
מאיר שילער איז אויפגעוואקסן ביי [[סעקולאר|נישט פרומע]] עלטערן, און האט שטודירט אין פובליק [[שולע]]ס אין זיין יוגנט. אלס יונגער בחור האט ער געלעכצט צו אידישקייט און ער האט אריינשפאצירט און [[שיכון סקווירא]] און דארט באגעגנט א [[סקווירא|סקווערער]] חסיד, [[סטיוון היל|שלמה הילל]] ע&quot;ה וואס ער איז געווען דער ערשטער וואס האט מיט אים גערעדט און געבליבן זיין ידיד ביז זיין לעצטן טאג. דארט האט ער אויך באקענט הר&quot;ר משה אייזנבאך ע&quot;ה וועלכער האט אים איינגעלאדנט אויף [[שבת]] קיין [[שיכון סקווירא|סקווער]] און מיט אים ליבליך פארברענגט. דאס האט אים געברענגט צו ווערן גענצליך פרום, ווי ער איז געקומען לערנין מיט ר' משה ע&quot;ה יעדן זינטאג ווען ער האט געלערנט מיט די היינטיגע סקווירא רבי שליט&quot;א וואס האט אויך צוגעלייגט פיל געבענדיג אים יעדן זינטאג מילכיגע פראדוקטען כשר'ס צו עסן פאר די קומענדיגע וואכן טעג. 

און איז שפעטער געגאנגען לערנען אין דער ברויער ישיבה אין [[וואשינגטאן הייטס]]. דערנאך א קורצע צייט און בית שרגא מאנסי ביי הרב [[שמואל פייוולזאן]] שליט&quot;א וואו ער איז פארבליבן א שטארקער ידיד פאר די ראשי ישיבה האחים שיפף שליט&quot;א וואס העלפט זיי פיל ארויס ביז היינט.

ער האט זיך מדבק געווען אין דעם אלטן [[יעקב יוסף טווערסקי|סקווערער רבי]], וועלכע האט געמאכט אויף אים א טיפן איינדרוק. אויך האט ער פארברענגט לאנגע שעות מיט דעם היינטיגן [[דוד טווערסקי|סקווערער רבי]], מיט וועמען ער איז געווארן נאנט בידידות. דאס האט אים צוגעברענגט גענצליך איבערצולאזן זיין מאדערענם יוגנט און געווארן א סקווערער חסיד אין פולן זין, און איז געגאנגען לערנען אין דער סקווירא ישיבה, און דערנאך אלס יונגערמאן אין סקווירא [[כולל]].

אויך איז ער פון לאנגע יארן געווען גאר נאנט מיט הרב [[נחום לאם|נארמאן (נחום) לאם]], דער לאנגיעריגער פרעזידענט פון [[ישיבה אוניווערסיטעט]] און [[ראש ישיבה]] פון [[ישיבת רבינו יצחק אלחנן]], און האלט זיך טיילווייז אלס זיינס א תלמיד.

היינט צוטאגס דינט ער אלס מרביץ תורה אין דער [[הויך שולע]] פון ישיבה אוניווערסיטעט, וואו ער ברענגט אריין ווארימקייט צו [[אידישקייט]] און איז שטארק משפיע אויף קינדער פון [[מאדערנע]] שטיבער.

==אקטיוויטעטן און השקפות==
מאיר שילער איז אויך באקאנט אלס א טאלאנטפולער רעדנער, דענקער, און שרייבער אויף אידישקייט און אויף אלגעמיינע פאליטישע און סאציעלע אנגעלעגנהייטן. 

מאיר שילער איז זייער אינטערסאנט און אייגענארטיגקייט ער רופט דאס אן א באקס, רוב מענטשן זענען מצומצם צו זייערס, זיי קענען נישט ארויס גיין פון וואס זיי האבן מקבל געווען און זענען צוגעוואוינט.  

מאיר שילער פירט זיך אויף ווי א חסדישע יוד, א סקווערע חסיד, אבער ציט פיל, פון די חכמי מוסר, א שטארקע רושם האט געמאכט אויף אים פארשידענע מענטשין ווי הרב אביגדור מילער זצ&quot;ל אדער יבלחט&quot;א הרב דאנציגער שליט&quot;א זיין רבי און ברויערס, א גרויסער  רושם האט געמאכט אויף אים פיל אידען פון שיכון סקווירא ווי הרב משה גרין שליט&quot;א אין סקווערע ישיבה זעה'נדיג יגיעת התורה און א ענדלאזע עקשנות צו לערנין און דאוונען, אדער הרב ניישלאס און הרב אונגאר די רבנים פון סקווירא, ווי אויך פיל בעלי בתים פון סקווירא וואס זייער ערנסטקייט האט אים ממש איבערגענימען, ווי זיינע צווי אויפציערס הרב משה אייזענבאך זצ&quot;ל און הרב אברהם חיים שפיצער זצ&quot;ל וואס ווארעמם ווי א טאטע האבן זיי זיך איבערגעגבען פאר אים בלב ונפש, געזארגט פאר זיין רוחניות און גשמיות פון ישיבות ביז יעדע קליינקייט, ווי אויך דער באוויסטער חסיד הרב משה ווייס [בטלן] זצ&quot;ל וואס מיט זיין חסידישע ברען האט ער אויסגעפארעמט לעבדיג וואס מיינט א חסיד, זיינע סעודה'לעך מיט זיינע ווערטליך מיט זיין פייערדיגע אור החיים הק' פאר לערנין,ווי אויכעט נאך פארשידענע אידען ווי הרב חיים בערגער ע&quot;ה אדער הרב ישעי' אונגאר דער גבאי ע&quot;ה און נאך צענדליגע מענטשען וואס זייער טוען איז געווען מיט הארץ און מסירת נפש וואס דאס האט געמאכט אויף אים א שטארקער רושם, 

אויך האט הרב [[משה בער בעק]] זצ״ל שטארק משפיע געווען אויף  מאיר שילער נישט דוקא זיין שיטה לגבי ציונות, נאר פיל מער דאס אז ער איז געווען א חסיד פון די וויזניצער רבי די אמרי חיים זצ&quot;ל און ער האט אים איבערגלאזט וועגן קנאות, דאס האט אים פיל גלערינט ווי אזוי מ'קען אנגיין מיט  עבודת השם אנדעם וואס מ'גלייבט ממש די זעלבע פון פריער. אז אפי' מפארשטייט געוויסע זאכען זענען נישט פונקט אזוי ווי מ'האט געמיינט, איז נאך פיל דא קונה צו זיין, פון אידישקייט און מ'קען זיין אידיש און ערליך. און מנעמט דאס גוטס און דאס אנדערע לאזט מען איבער. 

מאיר שילער האט פיל השקפות וואס איז נישט מיט די איינקלאנג פון די חסדישע אפפמאכען, בנוגע גוים, בנוגע די בריאה, בנוגע פרנסות, בנוגע למודים, אבער מיט די אלע אויבענדערמאנטע איז זיין אמונה און בטחון שטארק און פעסט, די באשעפער מיט זיין תורה לעבט ביי אים, און חסידות און די צדיקים תלמידי בעשטה&quot;ק זענען זיינע מורה דרך אויף עבודת השם, ווי אויך איז ער זייער שטארק באהאפטען צו די מיינוג פון הרב שמשון רפאל הירש זצ&quot;ל לגבי תורה עם דרך ארץ, און די אויסטריט, און לגבי ציונות, ווי אויך האט ער פיל קונה געווען פון הרב אהרן ראטה זצ&quot;ל דורך זיינע ספרים שומרי אמונים און שולחן הטהור, ווי אידישקייט לעבט און מ'האט א לעבדיגע באשעפער צו דינען מיט אהבה ויראה, ווי אויך די ספרים פון הרב יעקב מאיר שעכטער שליט&quot;א טראץ וואס מאיר שילער איז א סקווירא חסיד זעהט ער נישט א סתירה צו קונה זיין אמת פון ווי מ'קען נאר, און ארבעטען מיט אלע מיטעלען צו דינען דעם בוכ&quot;ע,

מאיר שילער איז זייער לינק לגבי מדינת ישראל, נישט דוקא וועגן די שיטה פון סאטמאר, נאר וועגן זייערע אכזריות'דיגע באנעמונג א קעגין די אראבישע באפעלקרונג זייער אוממענטשליכע אויפפירונג צו די גוים און צו די וועלט, צווישען די מענטשין פון נטורי קרתא איז ער זייער באפריידענט מיט הרב הילל דייטש נ&quot;י וואס ביי אים האט ער געטראפען א הארץ און א אויער וואס האט צוגעלייגט צו די קנאות פון שלוש שבועות און די סאטמארע שיטה, אויך די מענטשליכע פראבלעם וואס קומט מיט די מדינה פיהרונג, אוןער פארט איבעראל ארום זאגען אז אידען זענען די עם הנבחר גוט צו יעדן און מרייצט נישט זיך מיט קיינעם סיי וועגן גלות און סיי וועגן מענטשהייט, ווייל דאס מיינט ממלכת כהונים וגוי קדוש. 

מאיר שילער איז א גרויסע אנהענגער און הרב אהרן ליכטענשטיין ז&quot;ל וואס זיין מיינוג איז אויך געוווען זייער געשטימט לינקס לגבי די מדינת ישראל הנהגה, א שטארקע שלום מענטש, נישט קיינע מלחמות און בליט פארגיסענגען פון קיינעם נישט פון אידען און נישט פון גוים, ובכלל זיין מיינוג לגבי די בריאה האט געמאכט אויף אים א טיפע רושם.  

מאיר שילער וואלט געקענט באשטיין א מדינה על פי תורה, אן קיין רציחות און אכזריות, אדער אפי' א צוויי שטאט לעזונג, וואס לויט סאטמאר איז דאס נישט אויסגעהאלטן, ווי לאנג ס'איז מענטשליך און אנשטענדיק.

דאס אלץ, אינאיינעם מיט זיין אידענטיטעט ווי א סקווירא חסיד און זיינע טעטיגקייטן ביי די [[מאדערן ארטאדאקס]]ישע קרייזן, מאכט אים גאר אייגענארטיג, עס נעמטט צוזאם פיל מיינוגען און שיטות און בילד א נייע באשעפניש וואס וויינוג נעמן אריין אזוי פיל אין זיך,דערפאר קען זיין א חסידישע איד מיט פארשיעדענע מיינוגען לגבי ראסע און לגבי אידען וואס זענען אייגענארטיג.וואס ער האלט איז אמת און ריכטיג.

==ספארט פאנאטיקער==
אויך איז ער א געבויטער אטלעטיק און ספארטלער, און איז א פייערדיגער ליבהאבער פון פארשידענע ספארט שפילעריי. ער האט געדינט אלס [[האקי]] איינלערנער פאר די תלמידים אין [[ישיבה אוניווערסיטעט הויך שולע]] ביז 1995. נאך פירן זיין גרופע זעקס מאל אין א צי צו געוואונען דער טשאמפיאנשאפט פון דער ישיבה האקי ליגע, האט ער אפגעטרעטן פון זיין אמט אלס קאוטש.


==קשר צו סקווירא און רחמיסטריווקא==
ער האט געוואוינט אין [[שיכון סקווירא|סקווירא שטעטל]]  שפעטער האט ער זיך אוועקגעצויגן קיין [[מאנסי]] , ער איז  שטארק פארבונדן מיטן סקווערער רבי'ן, אויך איז ער איז שטארק באפריינדעט מיט דער סקווערער הנהלה, און סקווערער חסידים, און ער שטייט זיי אפט צו הילף מיט זיינע פראפעסיאנאלע טאלאנטן לשם מצוה בלי שום תשלום גמול.

זיין אנגייענדע געטריישאפט צום סקווערער רבי'ן, האט זיך גאר שטארק איבערצייגט אין צייט פון דעם פעדעראל סקאנדאל אינערהאלב דער סקיוורא אדמיניסטראציע. דער עפיזאד האט ר' מאיר'ן גאר שטארק אנגעווייטאגט, אבער זיין געטריישאפט און ידידות צו סקווירא האט אים געטריבן זיי ווייטער ארויסצוהעלפן, און ער האט געדינט אלס אפיציעלער פירשפרעכער פאר סקווירא כלפי דער גוי'שער פרעסע.

מאיר שילער וועט גיין פאר סקווירא ארויס פון זיין וועג לשם מצוה, זיין הארץ איז פיל מיט הכרת הטוב פאר די גוט'ס וואס סקווירא האט אים געטון און אים גלערינט, ובפרט די גוט'ס וואס די סקווירא רבי שליט&quot;א האט אים פערזענדליך געטון,

די ערשטע יארן און מאנסי האט ער געדאווענט אין סקווירא שטיבעל ראמען בולוואד ווי ער איז געווען זייער געשעצט און באליבט, שפעטער

אין [[ה'תשס&quot;ו|ה'תשמ&quot;]]&lt;nowiki/&gt;ג) איז ער געווען פון די בעלי בתים החשובים וואס האבן זיך באטייליגט אין דעם התייסדות פונעם  ראחמיסטריווקער ביהמ&quot;ד אין מאנסי, ווי הרב אברהם דוב טווערסקי שליט&quot;א זיין יוגענט חברותא דינט אלץ רב און מורה דרך

און ער איז פון די קהילה אין דעם ווארימען חסידישן שטיבל. ער איז אויך פון די וועלכע זענען א רוח החיים פון איר עקזיסטענץ, און דאס איז ווייל ער האט מקבל מרות געווען פונעם [[חי יצחק טווערסקי|רחמיסטריווקער רבי]] זצ&quot;ל פון בארא פארק, וואס נאך זייענדיג אין שיכון סקווירא איז ער געווען זיין מורה דרך און קונה געווען ביי אים ווי אזוי צו טראכטן און לערנין, זיין גאנצע חסדישע השקפה וואס ער האט זייער ליב, האט ער מקבל געווען ביי אים, זיין אהבת ישראל, און נישט רעדען אויף אנדערע אידען , אדער דינען די באשעפער מיט א ברען און התלהבות, זיין סדר היום, וויאזוי אפצורעכטען א חסדישען טאג, לערנין פארן דאוונען דערנאך דאוונען מיט התלהבות, און לערנין מיט די רבינו תם תפילין , ווי אויך ווי אזוי מ'רעכט א שבת קודש א פסח נאכט, מיט די זמירות מיט א חסדישע קאך,און פיל נאך.

און תשס&quot;ד האט מען פאברייטערט די שטיבעל, האט ער מנדב געווען אפאנטאסטישע סומע געלט לעילו נשמת זיין אויפציער און שיכון סקווירא הרב משה אייזענבאך זצ&quot;ל ווי אויך האט ער פיל געסקנ'ט ביי זיינע תלמידים זיי זאלען צוהעלפען דעם ארימען שטיבעל וואס רוב מתפללים זענען כלי קודש חסדישע אינגעלייט כולל יונגעלייט,

==געהילף פאר'ן חרד'ישן ציבור==
אויך איז ער תל תלפיות פאר אלע קרייזן, ער איז א זעלטנהייט פון א פיגור וואס נהנין ממנו עצה ותושיה, נישט נאר אין די מאדערנע קרייזן נאר אויך און סאטמאר און נטורי קרתא קרייזן, ווצב&quot;ש די פארוואלטונג פון [[התאחדות הרבנים]] דארה&quot;ב וקאנאדא האט זיך כמ&quot;פ געוואנדען צו עם בנוגע ענגליש-וועלטלעכע אנגעלעגנהייטן, און ער האט געהאט קירבות ביי ר' [[נתן יוסף מייזעלס]], וועלכער איז געווען יד ימינו פון פריערדיגן [[יואל טייטלבוים|סאטמארער רב]].

אדער ווען מען דארף ביי סיי וואסעער געלגענהייט א געשריבענע ענגלישע ווארט איז ער די אדרעס ביי אלע קהלות וחסידות ווי אויך שרייבט ער פון צייט צו צייט און די באוויסטע אויסגאבעס עמי אדער משפחה פון זייענע רייכען אוצר און ברייטע ידיעות


==וועבלינקען==
* [http://bloghd.blogspot.com/2004/12/rabbi-mayer-schiller-responds.html אן ערקלערונג פון רב שילער איבער זיינע מיינונגען]
* [http://jschick.blogspot.com/2006/02/rabbi-mayer-schiller-on-neturei-karta.html אן אינטערוויו מיט רב שילער איבער נטורי קרתא און ציוניזם]
* [http://www.ulsternation.org.uk/conversation_with_rabbi_scilller.htm א שמועס מיט רב שילער - געדאנקען איבער קאנסערוואטיזם, רעליגיע, און ליבעראליזם]
* [http://www.kaveshtiebel.com/download/file.php?id=32023&amp;mode=view א רייכע אינטערוויו אינעם וועקער #12 מיט רב שילער]
{{גרונטסארטיר:שילער, מאיר}}
[[קאטעגאריע:בעלי תשובה]]
[[קאטעגאריע:חרדישע שריפטשטעלער]]
[[קאטעגאריע:סקווערער חסידים]]
[[קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן]]
[[קאטעגאריע:מענטשן פון ניו יארק]]
[[קאַטעגאָריע:מענטשן פון ראקלענד קאונטי]]</text>
      <sha1>ggm8yuuxirgyv01u8xw7qf81co8oomk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>שעלדאן סילווער</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5616</id>
    <revision>
      <id>601675</id>
      <parentid>576019</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T00:59:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41060-05</username>
        <id>62174</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>601675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5118" sha1="4howi64xxhenwrp1nvkocb98uxv4xon" xml:space="preserve">{{אנפירער
| תפקיד1 = {{תפקיד מנהיג|שם התפקיד= ספיקער פון ניו יארק אסעמבלי|למניין=119
| התחלת כהונה = [[11 פעברואר]] [[1994]]
| סיום כהונה = [[2 פעברואר]] [[2015]]
| הקודם בתפקיד = [[שאול וועפרין]]
| הבא בתפקיד = [[קארל היסטי]]
}}
}}[[בילד:Shely_silver.jpg|קליין|200px|שעלדאן סילווער]]
'''שעלדאן סילווער''' (געב' דעם [[13טן פעברואר]] [[1944]] - [[24סטן יאנואר]] [[2022]]) איז דער געוועזענער פארזיצער אויף דער דריט צו צווייט גרעסט מאכטפולסטער פאזיציע אינעם שטאַט פון [[ניו יארק]], ער האט געדינט אלס ספיקער פון דער אסעמבלי הויז אין [[אלבאני]]. דאס האט אים געשטעלט בראש פון אלע דעמאקראטן פון ניו יארק.

ער איז געווען א פרומער ארטאדאקסישער איד, וואס גייט בלויסן קאפ צוליב זיין ארבעט. ער דינט ווי ראש הקהל פון דער ביאליסטאקער קהילה אין [[איסט סייד]] וואס זיין טאטע האט דאס נאך געדינט.

== אין אסעמבלי ==
ער האט געדינט אין דעם ניו יארק שטאַט אסעמבלי ניין און דרייסיג יאר פונעם ערשטן יאנואר 1977 ביז דעם דרייסיגסטן נאוועמבער 2015

דעם עלפטן פעברואר 1994 איז ער אויפגענומען געווארן אלס דער הונדערט און נייצנטן אסעמבלי ספיקער פון ניו יארק וואו ער האט געדינט איין און צוואנציג יאר – עלף טערמינען

אלע זיינע יארן אין אמט האט ער זייער שטארק ארויסגעהאלפן די יודישע געמיינדע מיט אלע זייערע אלגעלעגנהייטן,

== קרימינאלע אויספארשונג ==
אום 22סטן יאנואר 2015 איז סילווער ארעסטירט געווארן אויף קארופציע קלאגעס,

זיין טרייעל איז פארגעקומען במשך נאוועמבער 2015, אום דרייסיגסטן נאוועמבער איז געפינען געווארן שילדיג דורך די דזורי אויף זיבן קלאגעס,

דעם דריטן אין מאי 2016 האט עם א ריכטער געאורטיילט צו צוועלף יאר טורמע און א קנס פון פינף מיליאן דריי הונדערט טויזנט דאללאר,

זיינע אדוואקאטן האט אפעלירט די אורטייל, דעם דרייצנטן יולי 2017 האט די אפילס געריכט איבערגעדרייט די אורטייל און עם פריי געלאזט.

שפעטער איז פארגעקומען א פרישע געריכט ווי ער איז דעם עלעווטן אין מאי 2018 ווידער געפינען געווארן שילדיג אין אלע קלאגעס און די ריכטערן האט אים פאראוטיילט צו זיבן יאר טורמע, פינף יאר ווייניגער ווי זי האט עם געגעבן די ערשטע מאל, נעמענדיג אין באטראכט זיין הויכע עלטער,

סילווער האט געדארפט אריינגיין די טורמע דעם פיפטן אין אקטאבער 2018 אבער זיינע אדוואקאטן האבן אפילט די ארטייל אין ער איז ארויסגעלאזט געווארן אויף צווי הונדערט טויזענט דאלער בעיל,

דעם איין אין צוואנציגסטן יאנואר 2020 האט די אפילס געריכט ארויסגעווארפן דריי קלאגעס אבער געלאזט די איבריגע פיר און עס צוריקגעשיקט צום געריכט ווי ער איז פאראורטיילט געווארן דאסמאל צו זעקס אהאלט יאר טורמע און א מיליאן דאללאר שטראף,

=== אריין אין טורמע ===
דעם 26סטן אויגוסט 2020 איז ער אריין אין שער אטיסוויל טורמע אין אפסטעט ניו יארק.

== פרעזידענטליכע פארדאן סאמאטוכע ==
א טאג פאר פרעזידענט טראמפ איז ארויס פון אפיס האבן עטליכע שלעכטע געהילפער פון טראמפ געליקט צו די מידיע אז די פרעזידענט וויל עם פארדאנען, מיטן ציל אז די מידיע זאל אנהייבן רידערן דערקעגן, און אזוי איז טאקע געווען, ס'איז אנשטאנען א שטוינענדע העצעריי קעגן עם באפרייען און טראמפ האט זיך טאקע אפגעהאלטן פון עם פארדאנען.

{{גרונטסארטיר:סילווער}}
[[קאטעגאריע:מענטשן פון ניו יארק]]
[[קאטעגאריע:אמעריקאנער פאליטיקער]]
[[קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן]]</text>
      <sha1>4howi64xxhenwrp1nvkocb98uxv4xon</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>מיליטער פון די פאראייניגטע שטאטן</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13465</id>
    <revision>
      <id>601665</id>
      <parentid>580561</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T20:34:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4281" sha1="2sz8vydtl0nqkrcz4pbu728dyofqx1s" xml:space="preserve">{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}[[טעקע:US Navy SEALs in from water.jpg|קליין|180px]]
די '''[[פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע|אמעריקאנער]] [[מיליטער]]''' ({{שפראך-en|United States Armed Forces}}) פונקצאנירט דורך זעקס אפטיילונגען:
* ארמיי - Army
* פלאט - Navy
* מארינען - Marine Corps
* לופטפלאט - Air Force
* בארטן פאטראל - Coast Guard
*ספעיס פארס - Space Force

פינף אפטיילונגען זענען אונטער דעם פארטיידיקונג דעפארטמענט ווען די קאוסט גארד איז אין קריג-צייטן אונטער די [[פלאט]], און אלעמאל אונטער די דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט, די פארטיידיקונג דעפארטמענט איז אונטער די אויטאריטעט פון דעם [[פארטיידיקונגס מיניסטער]].

די אמעריקאנער מיליטער איז די צווייטע גרעסטע מיליטער מיט די מערסטע טרופען נאך [[כינע]] מיט 2,685,713 טרופען ווען א געשאצטע 1.4 מיליאן טרופן זענען אין אקטיווע דינסט, פרויען קענען נישט דינען אין אלע פעלד פאזיציעס.

== שטערקסע מיליטער ==
די אמעריקאנער מיליטער איז די שטארקסטע אויף די וועלט.
די מיליטער קען אנקומען די שנעלסטע צו א יעדע סיטואציע צוליב אירע מעגליכקייטן, און בליץ שנעל אויפבויען מיליטערישע באזעס אויב נויטיג, מיט די [[לופט פלאט]] האבענדיג א גרויסע גרופע פון: C-5 געלעקסי, C-17 גלאוב-מעסטער, C-130 הערקולעס, [[אעראפלאן|עראפלאנען]] פאר [[טראנספארטאציע]], און די [[העליקאפטער]] סקוואד פון די מארין קארפס, אויף די נעווי עיר-קעריעיערס קאמבינירט מיט די מיליטערישע דאקטירין פון גרינגע באוועגונג מיט אן אויסגעשטעלטע 48 [[בריגאדע]] וואס איז גרייט פאר יעדען פאל. די מעגליכקייט, שנעלקייט צו רעאקציע, און די שטארקייט מיט דעם קען זיך קיין איין מיליטער פארגלייכען.

[[טעקע:F-16 Fighting Falcons above New York City(2).jpg|left|350px]]
== קאמאנדיר ==
די קאמאנדיר און טשיף-די הויפט איז דער [[פרעזידענט]] און אונטער אים איז די דעפענס מיניסטער (שר ההגנה) א קאבינעט ראנק און ער צו די קעמפער-קריג קאמאנדירן אויסקרויזענדיג די זשאינט טשיף אף סטעף (Joint Chiefs of Staff (JCS, פון יעדע אפטיילונג וואס האט געמאכט פראבלעמען זייענדיג די ראנק צווישען מיניסטער און די קאמאנדירען ביז יאהר 1986 ווען ס'געטוישט געווארן.

== ליסט פון טרופען ==

{| border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot;
|- align=&quot;wrap&quot;
|'''אפטיילונג'''||'''אקטיוו'''||'''פרויען פראצענט'''||'''אויפן ליסט'''||'''אפיצירען'''
|-
|[[אמעריקאנער ארמיי |ארמיי]]||500,203||15.2%||414,325||69,307
|-
|[[US מארין קארפס|מארין קארפס]]||180,000 &lt;ref&gt;{{cite web | author = www.military.com | title = Marines Dispute QDR | url = http://www.military.com/features/0,15240,88496,00.html | accessdate = July 27 | accessyear = 2006 }}&lt;/ref&gt;||6.0%||157,150||19,052
|-
|[[אמעריקאנער פלאט|פלאט]]||375,521||14.5%||319,929||55,592
|-
|[[אמעריקאנער לופטפלאט|לופטפלאט]]||358,612||19.6%||285,520||73,091
|-
|[[אמעריקאנער בארטן פאטראל|בארטן פאטראל]]||40,151||10.7%||31,286||7,835
|-
|אינאיינעם||1,450,689||14.9%||1,196,210||254,479
|}

441.6 ביליאן דאלער איז דער בודזשעט פאר 2006

&lt;references/&gt;

{{}}

[[קאטעגאריע:USA מיליטער]]</text>
      <sha1>2sz8vydtl0nqkrcz4pbu728dyofqx1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>מוסטער:אמעריקעמיל</title>
    <ns>10</ns>
    <id>13490</id>
    <revision>
      <id>601618</id>
      <parentid>534665</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T21:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1246" sha1="i33sw58oww6uq5dzbshomj7g8frl1gl" xml:space="preserve">&lt;br clear=&quot;all&quot; /&gt;
&lt;div align=center&gt;
{| class=&quot;toccolours navbox&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;margin: 0 2em 0 2em;&quot; 
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871&quot; width=&quot;100%&quot;  | [[Image:Flag of the United States.svg|30px|Flag of the United States]] [[מיליטער פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע|אמעריקאנער מיליטער]]
|-
| align=&quot;center&quot;  | [[Image:Emblem of the United States Department of the Army.svg |30px|United States Army seal]] [[אמעריקאנער ארמיי|די ארמיי]]  •  [[בילד:United_States_Department_of_the_Navy_Seal.svg |30px|United States Navy Seal]] [[אמעריקאנער נעיווי|דער נעיווי]] •   [[Image:Seal of the United States Department of the Air Force.svg|30px|United States Air Force seal]] [[אמעריקאנער עיר פארס|דער עיר פארס]] •   [[Image:USMC_logo.svg |30px|United States Marine Corps seal]] [[יו.עס. מארין קארפס|די מארינען]] •   [[Image:USCG S W.svg|30px|United States Coast Guard seal]] [[אמעריקאנער בארטן פאטראל|דער בארטן פאטראל]]
|}&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;
[[קאטעגאריע:אמעריקאנער מוסטערן|{{בלאטנאמען}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i33sw58oww6uq5dzbshomj7g8frl1gl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>פאראייניגטע שטאטן ארמיי</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13491</id>
    <revision>
      <id>601648</id>
      <parentid>593573</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T17:02:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4847" sha1="6zser1s1x8fz98ae5a6562n5y89elm5" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; |אמעריקאנער ארמיי
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; |United States Army
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Emblem_of_the_United_States_Department_of_the_Army.svg|טעקסט=זיגל פון דער אמעריקאנער ארמיי|110x110פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Flag_of_the_United_States_Army.svg|טעקסט=פאן פון דער אמעריקאנער ארמיי|120x120פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; |[[טעקע:Mark_of_the_United_States_Army.svg|טעקסט=עמבלעם פון דער אמעריקאנער ארמיי|90x90פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;עמבלעם&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; |גרינדונג-דאטע:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[14טן יוני]] [[1775]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[ארמיי|לאנדפלאט]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טייל פון:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|דעפארטמענט פון דער ארמיי]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |בערך 452,000 אקטיווע זעלנער
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;This We'll Defend&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(דאס וועלן מיר פארטיידיגן)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;The Army Goes Rolling Along&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אייזל]] (The Army Mule)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; |קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |&quot;Loyalty, Duty, Respect, Selfless Service, Honor, Integrity, Personal Courage&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[https://www.army.mil army.mil]
|}
[[טעקע:M1A1 abrams front.jpg|left|250px]]
די '''[[US]] [[ארמיי]]''' איז די גרעסטע פון די פינף אפטיילונגען און די אמעריקאנער מיליטער אויף 2004 האט עס געהאט 494,295 טרופן אקטיוו, און 342,918 אין (ARNG) די נאציאנאלע גארדס, און 204,134 (USAR) און די ארמיי רעזערוו.

די ארמיי האט אונטער זיך די ערד טרופן און אלע איהרע אפעראציעס זי ווערט אנגעפירט דורך די דעפארטמענט אף ארמי מיט א ארמיי גענעראל (מיניסטער) און שפיץ, די דעפארטמענט איז אונטער די דעפענס דעפארטמענט. ס'ווערט אנגערופען ביי אסאך די [[סאלדאט]]ען

== אפערירט ==
ס'אפערירט 4 בריגאדעס צו די 10 דיוויזיעס, און נאך אפאהר אפגעטיילטע רעגימענטן און בריגאדעס .

[[פוס סאלדאטן|פוס]] - אינפאנטרי
געפאנצערטע - ארמארד

# 1'טע געפאנצערטע דיוויזיע
# 1'טע קאוועלרי דיוויזיע
# 1'טע פוס דיוויזיע
# 2'טע פוס דיוויזיע
# 3'טע פוס דיוויזיע
# 4'טע פוס דיוויזיע
# 10'טע מאונטען דיוויזיע
# 25'טע פוס דיוויזיע
# 82'טע עירבארן דיוויזיע
# 101'טע עירבארן דיוויזיע
[[טעקע:2ID Recon Baghdad.jpg|left|250px]]

* 173'טע עירבארן בריגאדע
* 2'טע קאווערלי רעגימענט
* 3'טע געפאנצערטע קעווערלי רעגימענט
* 11'טע געפאנצערטע קעווערלי רעגימענט

== וועבלינקען ==

[http://www.army.mil/ אפיציעלע וועבסייט]

[[קאטעגאריע:USA מיליטער]]

{{אמעריקעמיל}}</text>
      <sha1>6zser1s1x8fz98ae5a6562n5y89elm5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601652</id>
      <parentid>601648</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T17:16:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4901" sha1="pl6nq2s3ht08r5toc4rss3tmy9lvs3w" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; |אמעריקאנער ארמיי
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; |United States Army
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Emblem_of_the_United_States_Department_of_the_Army.svg|טעקסט=זיגל פון דער אמעריקאנער ארמיי|110x110פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Flag_of_the_United_States_Army.svg|טעקסט=פאן פון דער אמעריקאנער ארמיי|120x120פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; |[[טעקע:Mark_of_the_United_States_Army.svg|טעקסט=עמבלעם פון דער אמעריקאנער ארמיי|90x90פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;עמבלעם&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; |גרינדונג-דאטע:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[14טן יוני]] [[1775]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[ארמיי|לאנדפלאט]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טייל פון:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|דעפארטמענט פון דער ארמיי]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |בערך 452,000 אקטיווע זעלנער
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;This We'll Defend&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(דאס וועלן מיר פארטיידיגן)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;The Army Goes Rolling Along&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אייזל]] (The Army Mule)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; |קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |&quot;Loyalty, Duty, Respect, Selfless Service, Honor, Integrity, Personal Courage&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[https://www.army.mil army.mil]
|}
{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}[[טעקע:M1A1 abrams front.jpg|left|250px]]
די '''[[US]] [[ארמיי]]''' איז די גרעסטע פון די פינף אפטיילונגען און די אמעריקאנער מיליטער אויף 2004 האט עס געהאט 494,295 טרופן אקטיוו, און 342,918 אין (ARNG) די נאציאנאלע גארדס, און 204,134 (USAR) און די ארמיי רעזערוו.

די ארמיי האט אונטער זיך די ערד טרופן און אלע איהרע אפעראציעס זי ווערט אנגעפירט דורך די דעפארטמענט אף ארמי מיט א ארמיי גענעראל (מיניסטער) און שפיץ, די דעפארטמענט איז אונטער די דעפענס דעפארטמענט. ס'ווערט אנגערופען ביי אסאך די [[סאלדאט]]ען

== אפערירט ==
ס'אפערירט 4 בריגאדעס צו די 10 דיוויזיעס, און נאך אפאהר אפגעטיילטע רעגימענטן און בריגאדעס .

[[פוס סאלדאטן|פוס]] - אינפאנטרי
געפאנצערטע - ארמארד

# 1'טע געפאנצערטע דיוויזיע
# 1'טע קאוועלרי דיוויזיע
# 1'טע פוס דיוויזיע
# 2'טע פוס דיוויזיע
# 3'טע פוס דיוויזיע
# 4'טע פוס דיוויזיע
# 10'טע מאונטען דיוויזיע
# 25'טע פוס דיוויזיע
# 82'טע עירבארן דיוויזיע
# 101'טע עירבארן דיוויזיע
[[טעקע:2ID Recon Baghdad.jpg|left|250px]]

* 173'טע עירבארן בריגאדע
* 2'טע קאווערלי רעגימענט
* 3'טע געפאנצערטע קעווערלי רעגימענט
* 11'טע געפאנצערטע קעווערלי רעגימענט

== וועבלינקען ==

[http://www.army.mil/ אפיציעלע וועבסייט]

[[קאטעגאריע:USA מיליטער]]

{{אמעריקעמיל}}</text>
      <sha1>pl6nq2s3ht08r5toc4rss3tmy9lvs3w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601656</id>
      <parentid>601652</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T17:23:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ן' משה האט באוועגט בלאט [[אמעריקאנער ארמיי]] צו [[פאראייניגטע שטאטן ארמיי]]: שטימט בעסער מיט די ארגענעלע ענגלישע נאמען</comment>
      <origin>601652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4901" sha1="pl6nq2s3ht08r5toc4rss3tmy9lvs3w" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; |אמעריקאנער ארמיי
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; |United States Army
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Emblem_of_the_United_States_Department_of_the_Army.svg|טעקסט=זיגל פון דער אמעריקאנער ארמיי|110x110פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Flag_of_the_United_States_Army.svg|טעקסט=פאן פון דער אמעריקאנער ארמיי|120x120פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; |[[טעקע:Mark_of_the_United_States_Army.svg|טעקסט=עמבלעם פון דער אמעריקאנער ארמיי|90x90פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;עמבלעם&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; |גרינדונג-דאטע:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[14טן יוני]] [[1775]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[ארמיי|לאנדפלאט]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טייל פון:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|דעפארטמענט פון דער ארמיי]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |בערך 452,000 אקטיווע זעלנער
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;This We'll Defend&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(דאס וועלן מיר פארטיידיגן)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;The Army Goes Rolling Along&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אייזל]] (The Army Mule)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; |קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |&quot;Loyalty, Duty, Respect, Selfless Service, Honor, Integrity, Personal Courage&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[https://www.army.mil army.mil]
|}
{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}[[טעקע:M1A1 abrams front.jpg|left|250px]]
די '''[[US]] [[ארמיי]]''' איז די גרעסטע פון די פינף אפטיילונגען און די אמעריקאנער מיליטער אויף 2004 האט עס געהאט 494,295 טרופן אקטיוו, און 342,918 אין (ARNG) די נאציאנאלע גארדס, און 204,134 (USAR) און די ארמיי רעזערוו.

די ארמיי האט אונטער זיך די ערד טרופן און אלע איהרע אפעראציעס זי ווערט אנגעפירט דורך די דעפארטמענט אף ארמי מיט א ארמיי גענעראל (מיניסטער) און שפיץ, די דעפארטמענט איז אונטער די דעפענס דעפארטמענט. ס'ווערט אנגערופען ביי אסאך די [[סאלדאט]]ען

== אפערירט ==
ס'אפערירט 4 בריגאדעס צו די 10 דיוויזיעס, און נאך אפאהר אפגעטיילטע רעגימענטן און בריגאדעס .

[[פוס סאלדאטן|פוס]] - אינפאנטרי
געפאנצערטע - ארמארד

# 1'טע געפאנצערטע דיוויזיע
# 1'טע קאוועלרי דיוויזיע
# 1'טע פוס דיוויזיע
# 2'טע פוס דיוויזיע
# 3'טע פוס דיוויזיע
# 4'טע פוס דיוויזיע
# 10'טע מאונטען דיוויזיע
# 25'טע פוס דיוויזיע
# 82'טע עירבארן דיוויזיע
# 101'טע עירבארן דיוויזיע
[[טעקע:2ID Recon Baghdad.jpg|left|250px]]

* 173'טע עירבארן בריגאדע
* 2'טע קאווערלי רעגימענט
* 3'טע געפאנצערטע קעווערלי רעגימענט
* 11'טע געפאנצערטע קעווערלי רעגימענט

== וועבלינקען ==

[http://www.army.mil/ אפיציעלע וועבסייט]

[[קאטעגאריע:USA מיליטער]]

{{אמעריקעמיל}}</text>
      <sha1>pl6nq2s3ht08r5toc4rss3tmy9lvs3w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601686</id>
      <parentid>601656</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T16:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76276" sha1="gyp90qn1532sedejvdv2oqvygnz151o" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; |אמעריקאנער ארמיי
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; |United States Army
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Emblem_of_the_United_States_Department_of_the_Army.svg|טעקסט=זיגל פון דער אמעריקאנער ארמיי|110x110פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Flag_of_the_United_States_Army.svg|טעקסט=פאן פון דער אמעריקאנער ארמיי|120x120פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; |[[טעקע:Mark_of_the_United_States_Army.svg|טעקסט=עמבלעם פון דער אמעריקאנער ארמיי|90x90פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;עמבלעם&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; |גרינדונג  דאטע:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[14טן יוני]] [[1775]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[ארמיי|לאנדפלאט]]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |באלאנגט צו 
|[[דעפארטמענט פון דעפענס]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |אונטער דעם
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|דעפארטמענט פון דער ארמיי]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |בערך 452,000 אקטיווע זעלנער
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |ערשטע נאמען
|[[קאנטינענטאל ארמיי]]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |ערשטע הויפט קאמאנדיר
|[[דזשארזש וואשינגטאן|דזשארדזש וואשינגטאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;This We'll Defend&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(דאס וועלן מיר פארטיידיגן)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;The Army Goes Rolling Along&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אייזל]] (The Army Mule)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; |קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |&quot;Loyalty, Duty, Respect, Selfless Service, Honor, Integrity, Personal Courage&quot;
|-
! style=&quot;text-align: right; vertical-align: top;&quot; |באשטאנדטיילן 
|
* ארמיי
* פאראייניגטע שטאטן ארמיי רעזערוו
* ארמיי נאציאנאלע גארד
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[https://www.army.mil army.mil]
|}
{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}[[טעקע:M1A1 abrams front.jpg|left|250px]]
'''פאראייניגטע שטאטן ארמיי''' (ענגליש: United States Army), באקאנט אויך אלס '''יו  עס ארמיי''' (U.S. Army), איז די לאנד מיליטערישע צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן'ס באוואפנטע קראפטן און איינע פון די דריי מיליטערישע דעפארטמענטן אונטער'ן דעפארטמענט פון דעפענס. די ארמיי איז פאראנטווארטליך פאר לאנד  מלחמה, באשיצונג פון די נאציאנאלע זיכערהייט, און דורכפירן מיליטערישע אפעראציעס איבער דער גאנצער וועלט. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

די היינטיגע פאראייניגטע שטאטן ארמיי שטאמט פון דער '''קאנטינענטאל ארמיי''' וואס איז געגרינדעט געווארן דורך דעם צווייטן קאנטינענטאל קאנגרעס דעם 14טן יוני 1775, נאך איידער די פאראייניגטע שטאטן האט אפיציעל דערקלערט איר זעלבסטשטענדיגקייט. איר ערשטע הויפט קאמאנדיר איז געווען דזשארדזש וואשינגטאן, וואס איז שפעטער געווארן דער ערשטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

פון אירע ערשטע טעג איז די ארמיי געווען מער ווי בלויז א קאמף קראפט. זי איז געווארן איינע פון די וויכטיגע נאציאנאלע אינסטיטוציעס וואס האבן געהאלפן אויפבויען די נייע רעפובליק, אויסהאלטן די פעדעראלע אויטאריטעט, פארברייטערן די טעריטאריע, און אנטוויקלען וויסנשאפטלעכע, אינזשענירישע און מעדיצינישע פראיעקטן. דורכאויס איר לאנגע היסטאריע האט די ארמיי דורכגעמאכט א גרויסע אנטוויקלונג פון א קליינע רעוואלוציאנערישע קראפט ביז א מאדערנע גלאבאלע מיליטערישע אינסטיטוציע מיט מיליטערישע, טעכנישע, לאגיסטישע און בילדונגס  איינריכטונגען. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

== ארגאניזאציע און סטרוקטור ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי איז איינע פון די דריי הויפט מיליטערישע צווייגן אונטער'ן דעפארטמענט פון דעפענס, צוזאמען מיט דער נאווי און דער עיר פארס. זי ווערט אדמיניסטראטיוו געפירט דורך דעם '''דעפארטמענט פון דער ארמיי''' (Department of the Army), וועלכער איז א טייל פונעם ברייטערען נאציאנאלן זיכערהייט סיסטעם. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

די ארמיי באשטייט פון דריי הויפט באשטאנדטיילן:

* '''אקטיווע ארמיי''' – די פולצייטיגע מיליטערישע קראפט וואס איז גלייך גרייט פאר אפעראציעס.
* '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי רעזערוו''' – א רעזערוו קראפט וואס שטיצט די אקטיווע ארמיי און ווערט ארויסגערופן ווען נויטיג.
* '''ארמיי נאציאנאלע גארד''' – א קראפט וואס באלאנגט סיי צום פעדעראלן מיליטערישן סיסטעם און סיי צו די סטעיטס, און ווערט גענוצט פאר נאציאנאלע און לאקאלע אויפגאבן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

די היינטיגע ארמיי איז אויסגעשטעלט אין עטליכע סארטן קאמאנדס:

* '''ארמיי קאמאנדס''' – גרויסע הויפט איינהייטן וואס פירן אפעראציעלע און שטיצנדע פונקציעס.
* '''ארמיי סערוויס קאמפאנענט קאמאנדס''' – איינהייטן וואס רעפרעזענטירן די ארמיי אין פארשידענע גלאבאלע מיליטערישע געגנטן.
* '''דירעקט באריכטנדע איינהייטן''' – ספעציאליזירטע ארגאניזאציעס וואס באריכטן דירעקט צום הויפט קווארטיר. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

צווישן די הויפט קאמאנדס און איינהייטן פון דער ארמיי געפינען זיך:

* '''ארמיי מאטעריאל קאמאנד''' (AMC), פאראנטווארטליך פאר צושטעלן, פארזארגונג און טעכנישע שטיצע.
* '''יו  עס ארמיי סייבער קאמאנד''' (AR​CYBER), וואס באהאנדלט מיליטערישע סייבער אפעראציעס.
* '''יו מושטרונגעס ארמיי טראנספארטאציע קאמאנד''' (ARTRANS), וואס שטעלט צו טראנספארט און באוועגונגס מושטרונגשטיצע.
* '''יו מושטרונגעס ארמיי צענטראל''' (USARCENT), וואס איז פאראנטווארטליך פאר ארמיי אפעראציעס אין געוויסע טיילן פונעם מיטל מזרח.
* '''יו מושטרונגעס ארמיי אייראפע און אפריקע''' (USAREUR-AF), וואס פירט ארמיי פארבינדונגען און אפעראציעס אין אייראפע און אפריקע.
* '''יו מושטרונגעס ארמיי פאציפיק''' (USARPAC), וואס באדינט דעם פאציפישן געגנט.
* '''יו מושטרונגעס ארמיי ספעיס און מיסיל דעפענס קאמאנד''' (USASMDC).
* '''יו מושטרונגעס ארמיי ספעציעלע אפעראציעס קאמאנד''' (USASOC). &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

צווישן די דירעקט באריכטנדע איינהייטן געפינען זיך דער '''יו מושטרונגעס ארמיי קארפ פון אינזשענירן''' (USACE), '''ארמיי מעדיקאל קאמאנד''' (MEDCOM), '''מענטשן מושטרונגרעסורסן קאמאנד''' (HRC), '''אינטעלידזשענס און זיכערהייט קאמאנד''' (INSCOM), דער '''פאראייניגטער שטאטן מיליטערישער אקאדעמיע אין וועסט פוינט''' (USMA), און דער '''ארמיי טעסט און עוועלואציע קאמאנד''' (ATEC). &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און גרינדונג ==

די ווארצלען פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי ליגן אין די מיליציעס פון די בריטישע קאלאניעס אין צפון אמעריקע. אין דער קאלאניאלער תקופה האבן לאקאלע איינוואוינער זיך פארלאזט אויף בירגער מושטרונגזעלנער פאר באשיצונג, וויבאלד בריטישע רעגולערע מיליטערישע איינהייטן זענען נישט געווען גענוג צו דעקן אלע גרעניצן און געגנטן. די מיליציעס האבן געדינט אלס דער יסוד פון דער שפעטערער קאנטינענטאל ארמיי. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

ווען די קאנפליקט צווישן די קאלאניעס און גרויסבריטאניע האט זיך פארערגערט, האט דער צווייטער קאנטינענטאל קאנגרעס באשלאסן דעם 14טן יוני 1775 צו שאפן א נאציאנאלע מיליטערישע קראפט, באקאנט אלס די '''קאנטינענטאל ארמיי'''. דער שריט האט באדייטעט אז די קאלאניעס האבן אנגעהויבן פארוואנדלען זייערע צעשפרייטע מיליציעס אין א צוזאמענגעהעריגע מיליטערישע ארגאניזאציע וואס האט געקענט אנטקעגנשטעלן די בריטישע רעגולערע ארמיי. &lt;ref&gt;https://history.army.mil/Portals/143/Images/Birthday/cmhPub_70-71-1.pdf&lt;/ref&gt;

דזשארדזש וואשינגטאן איז באשטימט געווארן אלס הויפט קאמאנדיר פון דער נייע קראפט. אונטער זיין פירערשאפט האט די ארמיי זיך געשטעלט קעגן שווערע פראבלעמען: עס האט געפעלט גענוג געווער, קליידער, עסנווארג, טרענירונג און רעגולערע צושטעלן. די ערשטע יארן זענען געווען באצייכנט מיט גרויסע שוועריקייטן, אבער דורכן ארגאניזירן די קראפט און אריינברענגען א מער פראפעסיאנעלע דיסציפלין האט זיך די ארמיי געשטארקט. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

א וויכטיגער טרעפ אין דער פארפעסיאנאליזירונג פון דער ארמיי איז געווען דער אנקומען פון באראן פרידריך פון שטויבן, א פרייסישער מיליטערישער עקספערט, וואס האט אין וואלי פארדזש איינגעפירט סטאנדארדיזירטע טרענירונגען, בעסערע באיאנעט באנוץ, און היגיענע רעגולאציעס. זיינע רעפארמען האבן געהאלפן פארוואנדלען די ארמיי פון א צוזאמענגעשטעלטע גרופע פון זעלנער אין א מער דיסציפלינירטע מיליטערישע קראפט. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

== אמעריקאנער רעוואלוציע (1775–1783) ==

די ערשטע תקופה פון דער ארמיי איז געווען געצייכנט דורך דעם קאמף פאר אמעריקאנער זעלבסטשטענדיגקייט. די קאנטינענטאל ארמיי האט געדארפט זיך שטעלן קעגן דער בריטישער ארמיי, וועלכע איז געווען איינע פון די מערסט אנטוויקלטע מיליטערישע קראפטן אין דער וועלט אין יענע צייט.

אין די אנהייב יארן איז די ארמיי געווען שוואך אויסגעשטאט און האט זיך שטארק פארלאזט אויף מיליציעס. טראץ די שוועריקייטן האבן געוויסע זיגנדע קאמפאניעס געהאלפן האלטן די רעוואלוציע ביים לעבן, אריינגערעכנט די זיגונגען ביי טרענטאן און פרינסטאן, די וויכטיגע טויש מושטרונגפונקט ביי סאראטאגא, און די טרענירונגס מושטרונגרעפארמען אין וואלי פארדזש. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

די מלחמה האט זיך אויסגעענדיקט מיט דער בריטישער אונטערגעבונג ביי יארקטאון אין 1781, וועלכע האט למעשה געברענגט צום ענדע פון די הויפט קאמפן. נאך דער מלחמה האט די ארמיי אויך געשפילט א ראלע אין באפעסטיגן דעם פרינציפ פון ציווילער קאנטראל איבער'ן מיליטער, באזונדערס ווען וואשינגטאן האט אפגעווארפן דעם ניוובורג קאנספיראציע און די אפיצירן האבן באשטעטיגט זייער געטריישאפט צו דעם קאנגרעס. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;
== די פריע רעפובליק און נאציאנאלע פארפעסטיגונג (1783–1815) ==

נאך דער ענדע פון דער אמעריקאנער רעוואלוציע איז די קאנטינענטאל ארמיי מערסטנס אויפגעלאזט געווארן, לויט דער אנגענומענער טראדיציע אין דער נייער רעפובליק אז א גרויסע שטייענדע ארמיי קען זיין א סכנה פאר ציווילע פרייהייט. דער קאנסטיטוציע פון די פאראייניגטע שטאטן האט אבער באשטעטיגט די רעכט פונעם פעדעראלן רעגירונג צו אויפשטעלן און אונטערהאלטן א מיליטערישע קראפט, בשעת די מיליטערישע אויטאריטעט איז געבליבן אונטער דער קאנטראל פון ציווילע באאמטע. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די פריע ארמיי פון דער רעפובליק איז געווען קליין אין צאל, אבער זי האט געהאט א וויכטיגע ראלע אין אויפבויען פעדעראלע אויטאריטעט. איינע פון די ערשטע הויפט אויפגאבן איז געווען דער אונטערדרוקן פון דער וויסקי רעוואלט (Whiskey Rebellion) אין 1794, ווען פעדעראלע קרעפטן זענען ארויסגעשיקט געווארן צו ווייזן אז די נייע רעגירונג האט די מעגליכקייט דורכצופירן אירע געזעצן איבער'ן גאנצן לאנד. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער צייט האט די ארמיי געשפילט א וויכטיגע ראלע אין דער אויסברייטונג פון אמעריקאנער וויסנשאפט, געאגראפיע און טעריטאריע. נאך דער לואיזיאנא קויפונג אין 1803 האט די ארמיי געשטיצט אויספארשונגען און מאפירונגען פון די נייע מערב  געגנטן. דער קארפוס פון אויספארשער אונטער מעריוואדער לואיס און וויליאם קלארק, באקאנט אלס דער '''קארפ פון דיסקאווערי''', האט צוגעשטעלט וויכטיגע אינפארמאציע איבער די מערב'דיגע טעריטאריעס און געהאלפן פארשטארקן די פעדעראלע אנוועזנהייט אין די געגנטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די ארמיי האט אויך אנטיילגענומען אין קאמפאניעס קעגן פארשידענע אינדיאנער פעלקער און קאנפעדעראציעס, וואס זענען פארגעקומען אין פארבינדונג מיט דער פארברייטערונג פון אמעריקאנער באזעצונג. די קאמפיין ביי פאלן טימבערס אין 1794 און די קאמפן ארום טיפעקאנאו אין 1811 האבן געהערט צו די וויכטיגע מיליטערישע אפעראציעס אין דער תקופה. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== דער קריג פון 1812 (1812–1815) ==

דער קריג פון 1812 קעגן גרויסבריטאניע האט געברענגט א נייע פאזע אין דער אנטוויקלונג פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי. אין די ערשטע יארן פון דער מלחמה האט די ארמיי געליטן פון שוואכע ארגאניזאציע, אומגענוגנדע צוגרייטונג און א פעלן פון ערפארענע אפיצירן. אבער מיט'ן פארלויף פון דער מלחמה האט זי זיך בעסער ארגאניזירט און פארבעסערט אירע מיליטערישע פעאיגקייטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די קאמפאניעס ביי טשיפעווא, די באשיצונג פון פארט מעקענרי, און די זיג ביי ניו ארלינס האבן געהאלפן פארשטארקן דעם נאציאנאלן געפיל און די פאזיציע פון דער ארמיי אין דער אמעריקאנער געזעלשאפט. דער קריג האט אויך געוויזן אז די פאראייניגטע שטאטן האט געקענט אויפשטעלן א קראפט וואס איז פעאיג צו שטיין קעגן א גרויסע אייראפעישע מאכט. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די תקופה נאך דעם קריג האט פארשטארקט די צוויי הויפט ראלעס פון דער ארמיי: זי איז געווען סיי א מיליטערישע קאמף קראפט און סיי א גרעניץ  קראפט וואס האט געהאלפן באשיצן און פירן די מערב'דיגע געגנטן פונעם פארברייטערנדן לאנד. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== פארברייטערונג, אינזשעניריע און פראפעסיאנאליזירונג (1815–1860) ==

אין דער תקופה צווישן דעם קריג פון 1812 און דער אמעריקאנער בירגערקריג האט די ארמיי באקומען א ברייטערע ראלע אין דער אנטוויקלונג פון דער פאראייניגטער שטאטן. אויסער אירע מיליטערישע אויפגאבן האט זי אנטיילגענומען אין גרעניץ  באשיצונג, טעריטאריעלער אדמיניסטראציע, אויספארשונג און גרויסע אינזשענירישע פראיעקטן.

די '''פאראייניגטע שטאטן מיליטערישע אקאדעמיע אין וועסט פוינט''' איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע צענטערן פאר דער אויסבילדונג פון מיליטערישע אינזשענירן און אפיצירן. די גרעפענערס און אינזשענירן וואס זענען ארויסגעקומען פון וועסט פוינט האבן געשפילט א וויכטיגע ראלע אין אנטוויקלען וועגן, קאנאלן, בריקן, באן ליניעס און אנדערע פובליק פראיעקטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די ארמיי האט אויך געהאט א באדייטנדע השפעה אויף פארשידענע וויסנשאפטלעכע געביטן. אירע אפיצירן און ספעציאליסטן האבן אנטיילגענומען אין געאדעטישע ארבעט, מאפירונג, מעדיצינישע פארשונגען, וועטער  אויספארשונג און אנטוויקלונג פון סטאנדארטן אין פראדוקציע. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די מלחמה קעגן מעקסיקא אין די יארן 1846–1848 האט געשאפן א נייע דור פון מיליטערישע פירער, צווישן זיי אפיצירן וואס האבן שפעטער געשפילט א צענטראלע ראלע אין דער אמעריקאנער בירגערקריג. די קאמפאניעס אין מעקסיקא האבן צוגעשטעלט פאר דער ארמיי וויכטיגע ערפארונג אין גרויסע מיליטערישע אפעראציעס. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== דער אמעריקאנער בירגערקריג און רעקאנסטראקציע (1861–1877) ==

ווען דער אמעריקאנער בירגערקריג האט אויסגעבראכן אין 1861, איז די רעגולערע ארמיי געווען צו קליין צו פירן אזא גרויסן קאנפליקט. דערפאר האט די פעדעראלע רעגירונג פארברייטערט די קראפט דורך א ברייטע מאביליזאציע פון פרייוויליגע זעלנער. אין דער צייט האט די ארמיי זיך פארגרעסערט ביז כמעט 500,000 זעלנער. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי האט געשפילט א צענטראלע ראלע אין כמעט אלע הויפט אפעראציע  געגנטן פון דער מלחמה. וויכטיגע קאמפאניעס און שלאכטן האבן אריינגענומען דעם קאמף פאר דער מיסיסיפי טאל, די באלאגערונג פון וויקסבורג, די שלאכט פון געטיסבורג, די קאמפן ביי טשאטאנוגע, די ווילדערנעס קאמפאניע, די באלאגערונג פון פעטערסבורג און גענעראל שערמאנ'ס מארש דורך דזשארדזשיע און די קאראליינעס. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

דער נצחון פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי האט געברענגט צום ענדע פון דער קאנפעדעראציע און באפעסטיגט די פאראייניגונג פון דאס לאנד. נאך דער מלחמה האט די ארמיי באקומען נייע אויפגאבן אין דער תקופה פון רעקאנסטראקציע.

פון 1865 ביז 1877 האט די ארמיי אדמיניסטרירט געוויסע טיילן פונעם דרום, באשיצט באפרייטע שקלאפן און פארטיידיגט די רעכטן פון אפריקאנער  אמעריקאנער בירגער אונטער די נייע געזעצן. זי האט אויך געשטיצט די ארבעט פון דער '''פרידמען'ס ביורא''', וואס האט געהאלפן מיט בילדונג, הילף און געזעלשאפטליכע ארגאניזאציע פאר פריערדיגע שקלאפן און אנדערע באטראפענע באפעלקערונגען. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

די פעדעראלע מיליטערישע אנוועזנהייט אין דעם דרום האט אבער אויך ארויסגערופן שטארקע פאליטישע קעגנערשאפט. טייל מענטשן האבן עס געזען אלס נויטיגע באשיצונג פון די נייע בירגער  רעכטן, בשעת אנדערע האבן עס באטראכט אלס א פארעם פון מיליטערישע באזעצונג. די דעבאטע איבער דער ראלע פון דער ארמיי אין רעקאנסטראקציע איז געבליבן א וויכטיגע היסטארישע מחלוקת. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;
== די גרעניץ תקופה און אינערליכע אויפגאבן (1877–1898) ==

נאך דעם ענדע פון דער רעקאנסטראקציע אין 1877 האט די פאראייניגטע שטאטן ארמיי אריבערגעגאנגען צו א נייע תקופה, אין וועלכער איר הויפט ראלע איז געווען פארבונדן מיט די מערב'דיגע גרעניצן, די אויסברייטונג פון פעדעראלער קאנטראל און די אדמיניסטראציע פון פארשידענע טעריטאריעלע געביטן.

אין דער צווייטער העלפט פונעם 19טן יארהונדערט איז דער קאנפליקט צווישן דער פעדעראלער רעגירונג און פארשידענע אינדיאנער פעלקער פארמערט געווארן צוליב דער פארברייטערונג פון אמעריקאנער באזעצונג אין מערב. די ארמיי האט אנטיילגענומען אין פילע מיליטערישע קאמפאניעס קעגן אינדיאנער גרופעס, און איז געווארן א הויפט קראפט אין דער פעדעראלער פאליטיק פון רעזערוואציען און טעריטאריעלע קאנטראל.

די היסטארישע באשרייבונג פון דער תקופה ווערט באטראכט מיט פארשידענע בליקן. פון איין זייט האט די פעדעראלע רעגירונג באטראכט די ארמיי אלס א מיטל צו האלטן סדר, באשיצן באזעצער און דורכפירן אירע געזעצן. פון דער אנדערער זייט האבן די קאמפאניעס געפירט צו פארלוסט פון לאנד, פארטרייבונג און שווערע פאלגן פאר פילע אינדיאנער קהילות. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

אויסער מיליטערישע אפעראציעס האט די ארמיי ווייטער געשפילט א ראלע אין אויספארשונג, מאפירונג און פובליק פראיעקטן. מיליטערישע אינזשענירן האבן אנטיילגענומען אין אנטוויקלען אינפראסטרוקטור, אויסמעסטן טעריטאריעס און שטיצן וויסנשאפטלעכע פראיעקטן איבער'ן לאנד. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

אין 1878 איז דורכגעפירט געווארן דער '''פאסע קאמיטאטוס געזעץ''' (Posse Comitatus Act), וואס האט באגרעניצט די באנוץ פון פעדעראלע מיליטערישע קראפטן פאר געווענליכע אינערליכע געזעץ  דורכפירונג. דער געזעץ האט אפגעצייכנט די אמעריקאנער טראדיציע פון אפטיילן צווישן מיליטערישע און ציווילע אויפגאבן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

טראץ די באגרעניצונגען איז די ארמיי ווייטער גענוצט געווארן אין געוויסע גרויסע אינערליכע קריזיסן, אריינגערעכנט באן  שטרייקס און ארבעטער אומרואיגקייטן. אין פילע פעלער האבן אבער סטעיט מיליציעס און דער נאציאנאלער גארד געטראגן די הויפט אחריות פאר אזעלכע אויפגאבן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== דער שפאניש  אמעריקאנער קריג און דער אויסברייטונג איבער'ן ים (1898–1902) ==

דער שפאניש  אמעריקאנער קריג פון 1898 האט אנגעצייכנט א נייע תקופה אין דער געשיכטע פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי. ביז יענע צייט איז די ארמיי בעיקר געווען באשעפטיגט מיט קאנטינענטאלע באשיצונג און גרעניץ  אויפגאבן, אבער דער קריג האט געברענגט די ארמיי אריין אין גרויסע אויסלענדישע מיליטערישע אפעראציעס.

די ארמיי האט געקעמפט אין קובא קעגן דער שפאנישער הערשאפט און שפעטער באקומען אויפגאבן אין די נייע אמעריקאנער קאנטראלירטע אדער באאיינפלוסטע טעריטאריעס, אריינגערעכנט פארטא ריקא, די פיליפינען און קובא. די נייע ראלע האט געשטעלט פאר דער ארמיי פראבלעמען פון מיליטערישע אדמיניסטראציע, באזעצונג און קאנטער  אויפשטענדישע קאמפאניעס. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

אין די פיליפינען האט די ארמיי געפירט לאנגע קאמפאניעס קעגן קעגנערישע גרופעס וואס האבן זיך אנטקעגנגעשטעלט אמעריקאנער קאנטראל. צוזאמען מיט מיליטערישע אפעראציעס האט זי אויך געשטיצט ציווילע פראגראמען, אריינגערעכנט אויפשטעלן שולעס, פארבעסערן טראנספארט און אנטוויקלען פובליק געזונטהייט פראיעקטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די תקופה האט אויך געברענגט גרויסע פארשריט אין ארמיי מעדיצין. מיליטערישע דאקטוירים און פארשער האבן געשפילט א וויכטיגע ראלע אין פארשטיין און באקעמפן מחלות וואס זענען פארשפרייט געווארן דורך מאסקיטן, ספעציעל געלבע פיבער, און האבן פארבעסערט סאניטארישע מעטאדן אין מיליטערישע לאגערן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== די ארמיי אין דער 20סטער יארהונדערט ==

אין דער 20סטער יארהונדערט איז די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארוואנדלט געווארן פון א קאנטינענטאלע קראפט אין א גלאבאלע מיליטערישע אינסטיטוציע. די צוויי וועלט  מלחמות, דער קאלטער קריג און שפעטערע אינטערנאציאנאלע קאנפליקטן האבן פארמירט אירע סטרוקטורן, טרענירונגס  סיסטעמען און מיליטערישע פעאיגקייטן.

די ארמיי האט זיך אנגעהויבן שטארק פארברייטערן ביים אריינטרעטן פון די פאראייניגטע שטאטן אין דער ערשטער וועלט  מלחמה. מיליאנען אמעריקאנער זעלנער זענען געווארן מאביליזירט און געשיקט געווארן קיין אייראפע צו קעמפן צוזאמען מיט די אליאירטע קראפטן.

אין דער צווייטער וועלט  מלחמה האט די ארמיי געשפילט א צענטראלע ראלע אין די קאמפן אין אייראפע און דעם פאציפישן געגנט. זי האט אנטיילגענומען אין גרויסע מיליטערישע אפעראציעס און איז געווארן איינע פון די גרעסטע מיליטערישע ארגאניזאציעס אין דער וועלט.

נאך דער צווייטער וועלט  מלחמה איז די ארמיי געווארן א הויפט טייל פונעם אמעריקאנער אנטווארט אויף דער סאוועטישער פארברייטערונג דורכאויס דער קאלטער קריג. זי האט אונטערגעהאלטן גרויסע קרעפטן אין אייראפע און אזיע און האט געשפילט א ראלע אין קאנפליקטן ווי דער קארעא קריג און דער וויעטנאם קריג.

== די מאדערנע ארמיי און גלאבאלע אנוועזנהייט ==

אין דער היינטיגער תקופה איז די פאראייניגטע שטאטן ארמיי א גרויסע און קאמפלעקסע מיליטערישע אינסטיטוציע וואס פאראייניגט קאמף קראפטן, לאגיסטיק, טעכנאלאגיע, אינטעלידזשענס, מעדיצינישע שטיצע און בילדונגס  איינריכטונגען.

די ארמיי פירט אפעראציעס דורך אירע פארשידענע קאמאנדס אין צפון אמעריקע און איבער דער וועלט. איר סטרוקטור ווייזט די פארוואנדלונג פון א טראדיציאנעלער לאנד  ארמיי צו א מאדערנע קראפט וואס דארף קענען אפערירן אין פיזישע, דיגיטאלע און טעכנאלאגישע געביטן. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

די היינטיגע ארמיי אנטוויקלט און נוצט פעאיגקייטן אין געביטן ווי סייבער זיכערהייט, ספעיס שטיצע, ספעציעלע אפעראציעס, אינטעלידזשענס, מאדערנע לאגיסטיק און פארגעשריטענע מיליטערישע אויסריסטונגען. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;
== די ראלע פון דער ארמיי אין דער נאציאנאלער אנטוויקלונג ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי האט דורכאויס איר היסטאריע געשפילט א ראלע וואס איז ברייט געווען מער ווי בלויז מיליטערישע באשיצונג. פון די ערשטע יארן פון דער רעפובליק ביז דער מאדערנער תקופה איז די ארמיי גענוצט געווארן אלס א מיטל צו פארשטארקן די פעדעראלע אויטאריטעט, אנטוויקלען נייע טעריטאריעס און שטיצן נאציאנאלע פראיעקטן.

אין דער פריע תקופה פון די פאראייניגטע שטאטן האט די ארמיי געהאלפן פעסטשטעלן די אנוועזנהייט פון דער פעדעראלער רעגירונג אין ווייטע געגנטן. אירע איינהייטן האבן געבויט פעסטונגען, באשיצט גרעניצן, דורכגעפירט אויספארשונגען און צוגעשטעלט א פארבינדונג צווישן דער צענטראלער רעגירונג און די נייע אנטוויקלטע געגנטן פון לאנד.

א באזונדערע פעלד וואו די ארמיי האט געהאט א גרויסע השפעה איז געווען אינזשעניריע. דער '''יו  עס ארמיי קארפ פון אינזשענירן''' האט געשפילט א וויכטיגע ראלע אין אנטוויקלען וואסערוועגן, בריקן, פארטס, פליט  קאנטראל פראיעקטן און אנדערע אינפראסטרוקטור. די ארבעט האט געהאט א ווירקונג אויף דער עקאנאמישער און טעכנישער אנטוויקלונג פון די פאראייניגטע שטאטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

די ארמיי האט אויך געהאט א שטארקע פארבינדונג מיט בילדונג און פראפעסיאנעלע טרענירונג. די מיליטערישע אקאדעמיע אין וועסט פוינט איז געווארן א וויכטיגער צענטער פאר אויסבילדונג פון אינזשענירן, מיליטערישע פירער און רעגירונגס  פערזענליכקייטן. פילע גרעפענערס און אינזשענירן וואס האבן געשפילט א ראלע אין דער אנטוויקלונג פון אמעריקע האבן באקומען זייערע יסודותדיקע טרענירונג דארט. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== די ארמיי און דער פרינציפ פון ציווילער קאנטראל ==

א הויפט יסוד אין דער געשיכטע פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי איז דער פרינציפ אז די מיליטערישע קראפטן שטייען אונטער דער אויטאריטעט פון די ציווילע רעגירונג.

שוין נאך דער אמעריקאנער רעוואלוציע האט די ארמיי באשטעטיגט דעם געדאנק אז מיליטערישע פירער טארן נישט נעמען פאליטישע מאכט פאר זיך אליין. דער באדייטנדסטער פריערער ביישפיל איז געווען די ניוובורג אינצידענט אין 1783, ווען טייל אפיצירן האבן זיך באקלאגט וועגן זייערע אומבאצאלטע געהאלטן און באטראכטן א שטארקע קעגנשטעל קעגן דעם קאנגרעס. דזשארדזש וואשינגטאן האט אבער אפגעווארפן אזא געדאנק און געשטארקט די נאמנות פון דער ארמיי צו דער ציווילער אויטאריטעט. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

דער פרינציפ פון ציווילער קאנטראל איז געווארן איינע פון די הויפט קערנשטיינער אין דער אמעריקאנער מיליטערישער סיסטעם. דער פרעזידענט דינט אלס הויפט קאמאנדיר פון די באוואפנטע קראפטן, בשעת קאנגרעס האלט די אויטאריטעט איבער מיליטערישע פינאנצירונג און געזעצגעבונג.

די טראדיציע האט געהאלפן פארמיידן די אויפשטייג פון א מיליטערישע רעגירונג און האט באפעסטיגט די צוזאמענשטעל צווישן מיליטערישע דינסט און דעמאקראטישע אינסטיטוציעס. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

== מעדיצין, וויסנשאפט און טעכנישע פארשריט ==

אויסער אירע קאמף אויפגאבן האט די פאראייניגטע שטאטן ארמיי געשפילט א וויכטיגע ראלע אין פארשידענע וויסנשאפטלעכע און מעדיצינישע פארשריט.

די ארמיי האט אנטוויקלט מעדיצינישע סיסטעמען פאר באהאנדלען זעלנער אין מלחמה צייטן, און אירע פארשער האבן אנטיילגענומען אין שטודיעס איבער אינפעקציעס, היגיענע און עפידעמיעס. באזונדערס אין דער תקופה פון דער שפאניש  אמעריקאנער קריג זענען געמאכט געווארן גרויסע פארשריט אין פארשטיין די פארשפרייטונג פון געלבע פיבער און די ראלע פון מאסקיטן אין טראגן מחלות. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די מיליטערישע אינזשעניריע האט אויך צוגעברענגט צו פארשריט אין מאפירונג, סטאנדארטיזאציע און טעכנישע פראדוקציע. ארמיי אינסטיטוציעס האבן געהאלפן אנטוויקלען מעטאדן וואס זענען שפעטער גענוצט געווארן אין ברייטערע ציווילע אינדוסטריעס.

אין דער מאדערנער תקופה האט די ארמיי צוגעגעבן נייע פעלדער ווי סייבער טעכנאלאגיע, ספעיס פארבינדענע שטיצע, דיגיטאלע קאמוניקאציע און פארגעשריטענע אינטעלידזשענס סיסטעמען. די אנטוויקלונגען ווייזן ווי די ארמיי האט זיך צוגעפאסט צו נייע סארטן זיכערהייטס  באדערפענישן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== וויכטיגע קאנפליקטן און מיליטערישע אפעראציעס אין דער מאדערנער תקופה ==

=== דער ערשטער וועלט קריג ===

ביים אריינטרעטן פון די פאראייניגטע שטאטן אין דער ערשטער וועלט קריג אין 1917 האט די ארמיי דורכגעמאכט א שנעלע פארברייטערונג. פון א באגרעניצטע קראפט איז זי פארוואנדלט געווארן אין א מאסן  ארמיי וואס האט געשיקט גרויסע צאלן זעלנער קיין אייראפע צו שטיצן די אליאירטע קראפטן.

די מאביליזאציע האט געוויזן די מעגליכקייט פון דער פאראייניגטער שטאטן צו פארוואנדלען איר מיליטערישע קראפט אין א קורצע צייט און אנטיילנעמען אין א גרויסן אינטערנאציאנאלן קאנפליקט. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

=== דער צווייטער וועלט קריג ===

אין דער צווייטער וועלט קריג איז די ארמיי געווארן איינע פון די גרעסטע מיליטערישע קראפטן אין דער וועלט. זי האט אנטיילגענומען אין אפעראציעס אין אייראפע, צפון אפריקע און דעם פאציפישן געגנט.

די ארמיי האט געשפילט א צענטראלע ראלע אין דער באפרייאונג פון אייראפע און אין די קאמפן קעגן יאפאנעזער קראפטן אין אזיע און דעם פאציפיק. די תקופה האט אויך געברענגט גרויסע טעכנישע אנטוויקלונגען אין מיליטערישע אויסריסטונג, טראנספארט און קאמיוניקאציע. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

=== דער קאלטער קריג און קארעא קריג ===

נאך דער צווייטער וועלט קריג איז די ארמיי געווארן א וויכטיגע טייל פון דער אמעריקאנער אנטווארט צום קאלטן קריג. זי האט אונטערגעהאלטן גרויסע קראפטן אין אייראפע און אנדערע געגנטן כדי אפצושטעלן די פארברייטערונג פון דער סאוועטישער איינפלוס.

אין דער קארעא קריג (1950–1953) האט די ארמיי אנטיילגענומען אין די פאראייניגטע נאציאנאלע קראפטן אונטער'ן פאן פון די פאראייניגטע פעלקער קעגן צפון קארעא און אירע פארבינדעטע קראפטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;
== וויעטנאם קריג און טויש אין מיליטערישע צוגאנג (1955–1975) ==

דער וויעטנאם קריג האט געברענגט פאר די פאראייניגטע שטאטן ארמיי איינע פון די שווערסטע מיליטערישע און פאליטישע פראבעס אין איר היסטאריע נאך דער צווייטער וועלט קריג. די ארמיי האט אנטיילגענומען אין א לאנגן קאנפליקט אין דרום  מזרח אזיע, וואו די קאמפף איז געווען אנדערש פון די טראדיציאנעלע גרויסע מלחמות פון פריערדיגע דורות.

די ארמיי האט זיך געמוזט צופאסן צו א קאמף קעגן א קעגנער וואס האט גענוצט גערילא טאקטיקן און זיך געמישט מיט די לאקאלע באפעלקערונג. די דערפארונג פון וויעטנאם האט געפירט צו ברייטע דיסקוסיעס איבער מיליטערישע סטראַטעגיע, טרענירונג, פירערשאפט און די פארבינדונג צווישן מיליטערישע אפעראציעס און פאליטישע באשלוסן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

נאך דעם ענדע פון דער וויעטנאם תקופה האט די ארמיי דורכגעמאכט א רייע רעפארמען. צווישן די הויפט ענדערונגען זענען געווען א נייע טרענירונגס  סיסטעם, א גרעסערע דגש אויף פראפעסיאנעלע זעלנער און א פארבעסערונג פון מיליטערישע גרייטקייט. די תקופה האט אויך געברענגט א גרעסערע באנוץ פון טעכנאלאגיע און מאדערנע קאמאנד  סיסטעמען. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== די ארמיי אין די לעצטע יארן פון קאלטן קריג ==

אין די 1970ער און 1980ער יארן האט די פאראייניגטע שטאטן ארמיי זיך געצילט צו ווערן א בעסער צוגעגרייטע און מער טעכנאלאגיש פארגעשריטענע קראפט. דער ציל איז געווען צו קענען אנטקעגנשטיין גרויסע מיליטערישע קראפטן און גלייכצייטיג זיין גרייט פאר פארשידענע סארטן קאנפליקטן.

די ארמיי האט אנטוויקלט נייע מיליטערישע דוקטרינען, אריינגערעכנט דעם '''אייר לאנד באטל''' געדאנק, וואס האט פארבינדן גרונד  קרעפטן מיט לופט שטיצע און בעסערע אינפארמאציע  פירונג. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די אנטוויקלונג פון נייע אויסריסטונגען האט אויך געשפילט א וויכטיגע ראלע. נייע טאנקן, ארטילעריע סיסטעמען, העליקאפטערס און קאמיוניקאציע טעכנאלאגיע האבן פארבעסערט די מעגליכקייטן פון דער ארמיי.

== דער גאלף קריג און די נייע מיליטערישע תקופה (1990–1991) ==

דער גאלף קריג אין 1990–1991 האט געוויזן די נייע פעאיגקייטן פון דער מאדערנער פאראייניגטער שטאטן ארמיי. נאך ווען איראק האט אינוואדירט קוויט, האט די פאראייניגטע שטאטן געפירט א ברייטע אינטערנאציאנאלע מיליטערישע קאאליציע צו באפרייען קוויט.

די ארמיי האט אנטיילגענומען אין דער אפעראציע '''מדבר שטורעם''' (Operation Desert Storm), וואו אירע גרונד  קרעפטן האבן דורכגעפירט א שנעלע ערד קאמפיין קעגן איראקער קראפטן. די אפעראציע האט באוויזן די וויכטיגקייט פון טעכנאלאגיע, אינפארמאציע און צוזאמענארבעט צווישן פארשידענע מיליטערישע צווייגן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== די ארמיי אין דער 21סטער יארהונדערט ==

אין דער 21סטער יארהונדערט איז די פאראייניגטע שטאטן ארמיי אריינגעגאנגען אין א תקופה פון נייע זיכערהייטס  פראבלעמען און אינטערנאציאנאלע אפעראציעס. דער קאמף קעגן טעראריזם, לאנגע מיליטערישע מיסיעס און נייע טעכנאלאגישע פארלאנגען האבן געברענגט נייע ענדערונגען אין דער סטרוקטור און ארבעט פון דער ארמיי.

=== אפעראציעס אין אפגאניסטאן ===

נאך די טעראר אטאקעס פון סעפטעמבער 11, 2001, האט די פאראייניגטע שטאטן ארמיי אנטיילגענומען אין דער אפעראציע אין אפגאניסטאן קעגן די טאליבאן רעזשים און אל-קאידע ארגאניזאציע.

די אפעראציע האט זיך פארוואנדלט אין א לאנגיאריגן מיליטערישן קאמף, אין וועלכן די ארמיי האט אויסגעפירט קאמף  מיסיעס, אויפגעבוי  ארבעט, טרענירונג פון לאקאלע זיכערהייטס  קרעפטן און שטיצע פאר דער אינטערנאציאנאלער מיסיע. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

=== איראק קריג ===

אין 2003 האט די פאראייניגטע שטאטן געפירט א מיליטערישע אינוואזיע אין איראק, אין וועלכער די ארמיי האט געשפילט א הויפט ראלע. נאך דעם פאל פון דער איראקער רעגירונג איז די ארמיי פארבליבן אין לאנד צו שטיצן זיכערהייט, אויפבוי און טרענירונג פון איראקער קראפטן.

די יארן אין איראק האבן געברענגט נייע דערפארונגען אין שטאטישע קאמפן, קאנטער  אויפשטענדישע אפעראציעס און די וויכטיגקייט פון אינטעלידזשענס און לאקאלע פארבינדונגען. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== מאדערנע אויפגאבן און צוקונפטיגע אנטוויקלונגען ==

די היינטיגע פאראייניגטע שטאטן ארמיי פירט נישט בלויז טראדיציאנעלע ערד  קאמף אויפגאבן, נאר אויך א ברייטע רייע ספעציעלע פונקציעס וואס רעפלעקטירן די טוישן אין דער מאדערנער זיכערהייטס וועלט.

צווישן די הויפט געביטן פון איר ארבעט זענען:

* פארטיידיגונג און ערד  קאמף פעאיגקייטן.
* לאגיסטישע שטיצע און צושטעלן פון מיליטערישע מאטעריאל.
* סייבער זיכערהייט און דיגיטאלע אפעראציעס.
* אינטעלידזשענס און אנאליז פון זיכערהייטס אינפארמאציע.
* ספעציעלע מיליטערישע אפעראציעס.
* מעדיצינישע הילף און מיליטערישע געזונטהייט.
* בילדונג און אויסבילדונג פון צוקונפטיגע מיליטערישע פירער. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

די אנטוויקלונג פון דער ארמיי אין דער מאדערנער תקופה ווייזט א פארזעצנדע באמיאונג זיך צו צופאסן צו נייע טעכנאלאגיעס און נייע סארטן קאנפליקטן. דער ציל איז צו האלטן א קראפט וואס קען אפערירן אין פארשידענע אומשטענדן, פון גרויסע מיליטערישע קאמפן ביז ספעציאליזירטע זיכערהייטס  מיסיעס. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

== היסטארישע באדייט און ירושה ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארנעמט א צענטראלע פלאץ אין דער געשיכטע פון די פאראייניגטע שטאטן. אין דער רעוואלוציאנערער תקופה איז זי געווען דער הויפט מיליטערישער אינסטרומענט פאר זעלבסטשטענדיגקייט; אין דער 19טער יארהונדערט האט זי געשפילט א ראלע אין טעריטאריעלע פארברייטערונג און פעדעראלער קאנטראל; און אין דער בירגערקריג איז זי געווען דער הויפט קראפט וואס האט געברענגט צום נצחון פון דער פאראייניגטער רעגירונג. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

איר ירושה אנטהאלט סיי מיליטערישע דערפאלגן און סיי היסטארישע דעבאטעס איבער אירע אקטיוויטעטן. די ארמיי'ס ראלע אין אינדיאנער קאנפליקטן, טעריטאריעלע פארברייטערונג און אויסלענדישע אפעראציעס ווערט באטראכט דורך היסטאריקער פון פארשידענע פערספעקטיוון.

א פולשטענדיגע באשרייבונג פון דער ארמיי דארף דערפאר דערמאנען סיי אירע אויפגאבן אין באשיצונג און נאציאנאלע זיכערהייט, און סיי די קאנסעקווענצן פון אירע מיליטערישע אקטיוויטעטן פאר פארשידענע באפעלקערונגען און געגנטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== קריטישע באטראכטונגען און היסטארישע דעבאטעס ==

די געשיכטע פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי אנטהאלט נישט בלויז מיליטערישע דערפאלגן און אינסטיטוציעלע אנטוויקלונגען, נאר אויך א רייע היסטארישע דעבאטעס איבער אירע אויפגאבן, באשלוסן און השפעה אויף פארשידענע גרופעס און געגנטן.

איינער פון די הויפט טעמעס אין דער היסטארישער באטראכטונג פון דער ארמיי איז איר ראלע אין די קאנפליקטן מיט די אינדיאנער פעלקער אין דער תקופה פון מערב'דיגע פארברייטערונג. אין טראדיציאנעלע מיליטערישע באשרייבונגען ווערן די קאמפאניעס אפט דערקלערט אלס באמיאונגען צו באשיצן באזעצער און דורכפירן פעדעראלע פאליטיק. פון דער אנדערער זייט האבן די זעלבע אפעראציעס געברענגט צו פארלוסט פון אור  לאנד, געצווינגענע אריבערפירונגען און שווערע פאלגן פאר פילע אינדיאנער קהילות.

דערפאר באטראכטן היסטאריקער די תקופה פון דער מערב'דיגער פארברייטערונג מיט א מער ברייטער בליק, וואס נעמט אריין סיי די פעדעראלע פערספעקטיוו און סיי די איבערלעבונגען פון די באטראפענע אינדיאנער פעלקער. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

אן אנדער וויכטיגע דעבאטע פארבינדט זיך מיט דער ראלע פון דער ארמיי אין דער רעקאנסטראקציע נאך דער בירגערקריג. טייל היסטאריקער באטראכטן די מיליטערישע אנוועזנהייט אין דעם דרום אלס א נויטיגע מיטל צו באשיצן באפרייטע שקלאפן און פארזיכערן די דורכפירונג פון נייע געזעצן. אנדערע באשרייבן עס אלס א צוגעצויגענע פעדעראלע קאנטראל איבער סטעיטס וואס האבן פארלוירן די מלחמה.

א נייטראלע היסטארישע באשרייבונג דארף דערמאנען ביידע צדדים: די באשיצנדע פונקציע פון דער ארמיי פאר נייע בירגער  רעכטן, און די קעגנערשאפט וואס איר אנוועזנהייט האט ארויסגערופן אין דער פאליטישער לעבן פונעם דרום. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== פארשפרייטע מיספארשטענדענישן ==

א געווענליכע מיספארשטענדעניש איבער דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי איז אז זי איז דורכאויס איר גאנצע געשיכטע געווען בלויז א קאמף  ארגאניזאציע. אין פאקט האט די ארמיי במשך פון מער ווי צוויי און א האלב יארהונדערט אויסגעפירט א ברייטע רייע אויפגאבן אויסער דירעקטע מלחמה.

די ארמיי האט געשפילט א ראלע אין:

* אויספארשונג און מאפירונג פון אומבאקאנטע טעריטאריעס.
* אינזשעניריע און אויפבוי פון פובליק אינפראסטרוקטור.
* אנטוויקלונג פון מעדיצינישע פארשונגען.
* טרענירונג און בילדונג פון מיליטערישע און טעכנישע פערזאנען.
* הילף ביי נאטורליכע קאטאסטראפעס און נאציאנאלע עמערדזשענסיס.
* אדמיניסטראציע און שטיצע אין פארשידענע טעריטאריעס. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

אן אנדער מיספארשטענדעניש איז אז די מאדערנע ארמיי איז א פשוטע הירארכישע קראפט מיט בלויז קאמף איינהייטן. אין פאקט איז זי א קאמפלעקסע סיסטעם מיט אקטיווע זעלנער, רעזערוו קראפטן, נאציאנאלע גארד איינהייטן, טעכנישע ארגאניזאציעס, מעדיצינישע קאמאנדס, אינטעלידזשענס איינהייטן און בילדונגס  צענטערן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== אינטערנאציאנאלע אנוועזנהייט און פארבינדונגען ==

אלס א טייל פון דער אמעריקאנער זיכערהייטס סיסטעם האלט די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארבינדונגען מיט מיליטערישע שותפים איבער דער וועלט. אירע סערוויס קאמפאנענט קאמאנדס רעפרעזענטירן די ארמיי אין פארשידענע גלאבאלע געגנטן און שטיצן קאאפעראציע מיט בונדעסטאטן.

די ארמיי פירט אויס געמיינזאמע טרענירונגען, מיליטערישע אויסטוישן און פארשידענע זיכערהייטס  מיסיעס מיט אנדערע לענדער. די צילן פון אזעלכע אקטיוויטעטן זענען צו פארבעסערן קאארדינאציע, פארשטערקערן פארטיידיגונגס  פעאיגקייטן און האלטן גרייטקייט פאר מעגליכע קריזיסן. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

די פארשידענע קאנטינענטאלע און אויסלענדישע באזעס פון דער ארמיי דינען פאר טרענירונג, לאגיסטישע שטיצע און אפעראציעלע גרייטקייט. איר אנוועזנהייט אין אנדערע טיילן פון דער וועלט איז איינע פון די הויפט עלעמענטן אין דער אמעריקאנער מיליטערישער פאליטיק נאך דער צווייטער וועלט קריג.

== בילדונג און אויסבילדונגס  סיסטעם ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארמאגט א ברייטע סיסטעם פון אויסבילדונג און טרענירונג פאר זעלנער און אפיצירן. דער ציל פון דער סיסטעם איז צו צוגרייטן מיליטערישע פערזאנען פאר פארשידענע סארטן אויפגאבן, פון קאמף  פירונג ביז טעכנישע און פירן  רעלאציע פאזיציעס.

די '''פאראייניגטע שטאטן מיליטערישע אקאדעמיע אין וועסט פוינט''' איז איינע פון די מערסט באקאנטע אינסטיטוציעס פאר אויסבילדונג פון אפיצירן. די אקאדעמיע האט געשאפן פילע הויפט פירער אין דער ארמיי און אויך פערזאנען וואס האבן שפעטער געשפילט א ראלע אין אמעריקאנער געזעלשאפט, רעגירונג און וויסנשאפט. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Military_Academy&lt;/ref&gt;

אויסער וועסט פוינט פארמאגט די ארמיי ספעציעלע שולעס און טרענירונגס  צענטערן פאר פארשידענע געביטן, אריינגערעכנט ספעציעלע אפעראציעס, אינזשעניריע, מעדיצין, אינטעלידזשענס און טעכנאלאגיע.

די אויסבילדונגס  סיסטעם רעפלעקטירט די ברייטערע פארוואנדלונג פון דער ארמיי פון א טראדיציאנעלער קאמף  קראפט צו א מאדערנע אינסטיטוציע וואס פארלאנגט הויך  שטאפליגע פראפעסיאנעלע קענטענישן. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

== סימבאלן און טראדיציעס ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארמאגט א רייכע סיסטעם פון סימבאלן, טיטלען און מיליטערישע טראדיציעס וואס האבן זיך אנטוויקלט במשך פון איר מער ווי צוויי הונדערט פופציג יעריגע געשיכטע.

די טראדיציעס שטאמען פון פארשידענע תקופות, אריינגערעכנט די קאנטינענטאל ארמיי פון דער רעוואלוציע, די ארמייען פון דער בירגערקריג, די וועלט  מלחמות און די מאדערנע אפעראציעס.

די ארמיי ניצט פארשידענע העראלדישע סימבאלן, פענער און צייכנס צו רעפרעזענטירן אירע איינהייטן און היסטארישע דערגרייכונגען. די טראדיציעס דינען צו פארבינדן היינטיגע זעלנער מיט די דורות וואס האבן געדינט אין דער פארגאנגענהייט. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;
== צוקונפטיגע אנטוויקלונגען און מאדערנע פארשונגען ==

אין דער היינטיגער תקופה שטעלט זיך די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פאר נייע זיכערהייטס  פראבלעמען וואס זענען אנדערש פון די טראדיציאנעלע מלחמות פון פאריגע דורות. די אנטוויקלונג פון נייע טעכנאלאגיעס, דיגיטאלע סיסטעמען און פארענדערטע אינטערנאציאנאלע באדינגונגען האבן געברענגט אז די ארמיי זאל ווייטער פארבעסערן אירע סטרוקטורן, טרענירונג און מיליטערישע פעאיגקייטן.

א הויפט ציל פון דער מאדערנער ארמיי איז צו האלטן א קראפט וואס קען רעאגירן צו פארשידענע סארטן זיכערהייטס  סיטואציעס. דאס נעמט אריין גרויסע ערד  קאמפן, באשיצונג פון מיליטערישע און ציווילע סיסטעמען קעגן דיגיטאלע אנפאלן, שטיצע פאר בונדעסטאטן און שנעלע אנטווארט אויף אינטערנאציאנאלע קריזיסן. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

די ארמיי אינוועסטירט אין פארשונג און אנטוויקלונג פון נייע אויסריסטונגען, אריינגערעכנט פארבעסערטע טראנספארט  סיסטעמען, אינפארמאציע  טעכנאלאגיע, אומבאמאנטע סיסטעמען און נייע מעטאדן פון קאמף  פארוואלטונג.

די ציל פון אזעלכע אנטוויקלונגען איז צו פארזיכערן אז די ארמיי קען האלטן א טעקנישע און אפעראציעלע אויבערהאנט אין א וועלט וואס ווערט מער קאמפלעקס און פארבונדן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== די ארמיי'ס פלאץ אין דער אמעריקאנער געזעלשאפט ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארנעמט א באזונדער פלאץ אין דער אמעריקאנער געזעלשאפט. דורכאויס איר געשיכטע זענען מיליאנען מענטשן אריבער דורך אירע רייען, און די ארמיי האט געהאט א השפעה אויף בילדונג, טעכנאלאגיע, געזעלשאפט און נאציאנאלן געדענקען.

די דינסט אין דער ארמיי איז פאר פילע אמעריקאנער געווען א וועג פון פובליקער דינסט און נאציאנאלע פאראנטווארטליכקייט. דער מיליטערישער דינסט האט אויך געשפילט א ראלע אין פארשידענע געזעלשאפטליכע טוישונגען, אריינגערעכנט די אינטעגרירונג פון פארשידענע באפעלקערונג  גרופעס אין די באוואפנטע קראפטן.

אין דער היסטאריע פון דער ארמיי זענען פארגעקומען וויכטיגע ענדערונגען אין דעם צוזאמענשטעל פון אירע רייען. די אינסטיטוציע האט זיך צוגעפאסט צו געזעלשאפטליכע און פאליטישע טוישונגען אין דער פאראייניגטער שטאטן און האט פארשידענע תקופות געשפילט א ראלע אין ברייטער נאציאנאלער דעבאטע איבער מלחמה און שלום. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== באציאונג צווישן ארמיי און פאליטיק ==

אין דער אמעריקאנער סיסטעם איז די ארמיי אונטערגעשטעלט צו די ציווילע רעגירונג און פארמאגט נישט קיין זעלבסטשטענדיגע פאליטישע אויטאריטעט. די באציאונג צווישן מיליטער און פאליטיק ווערט באזירט אויפן פרינציפ אז מיליטערישע קראפטן פירן אויס די באשלוסן פון די לעגאל אויסגעוועלטע רעגירונג.

די היסטאריע פון דער ארמיי ווייזט אז אירע מיליטערישע פירער האבן בדרך כלל אנערקענט די גרענעצן צווישן מיליטערישע אחריות און פאליטישע באשלוסן. דער פרינציפ איז געווארן איינע פון די הויפט יסודות אין דער אמעריקאנער מיליטערישער טראדיציע. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

== פינאנצירונג און אדמיניסטראציע ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי ווערט פינאנצירט דורך דעם קאנגרעס פון די פאראייניגטע שטאטן און ווערט אדמיניסטרירט דורך דעם דעפארטמענט פון דער ארמיי אונטער'ן דעפארטמענט פון דעפענס.

איר גרויסע סטרוקטור פארלאנגט א ברייטע אדמיניסטראציע וואס נעמט אריין באשטעלונג און אויפהאלטונג פון מיליטערישע עקוויפמענט, טרענירונג פון זעלנער, פערזאנאל  פארוואלטונג, פארשונג און אנטוויקלונג.

די קאמפלעקסיטעט פון דער ארמיי שטאמט פון דעם פאקט אז זי דארף פאראייניגן מיליטערישע קאמף  פעאיגקייטן מיט טויזנטער שטיצנדע פונקציעס, פון לאגיסטיק און מעדיצין ביז טעכנאלאגיע און בילדונג. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== הויפט ארגאניזאציעס און איינהייטן ==

די היינטיגע פאראייניגטע שטאטן ארמיי באשטייט פון א גרויסער צאל הויפט ארגאניזאציעס וואס באדינען פארשידענע מיליטערישע און שטיצנדע צוועקן.

צווישן די הויפט איינהייטן זענען:

* '''ארמיי מאטעריאל קאמאנד''' – פארזארגונג, לאגיסטיק און פארוואלטונג פון מיליטערישע מאטעריאל.
* '''ארמיי ספעציעלע אפעראציעס קאמאנד''' – פירט ספעציעלע מיליטערישע מיסיעס.
* '''ארמיי סייבער קאמאנד''' – פארטיידיגונג און אפעראציעס אין סייבער געביט.
* '''ארמיי ספעיס און מיסיל דעפענס קאמאנד''' – באהאנדלט ספעיס און מיסיל פארבינדענע זיכערהייט.
* '''יו  עס ארמיי אייראפע און אפריקע''' – שטיצט אמעריקאנער מיליטערישע אינטערעסן אין אייראפע און אפריקע.
* '''יו  עס ארמיי פאציפיק''' – פאראנטווארטליך פאר די פאציפישע געגנט.
* '''יו  עס ארמיי קארפ פון אינזשענירן''' – פירט גרויסע אינזשענירישע און אינפראסטרוקטור פראיעקטן.
* '''ארמיי מעדיקאל קאמאנד''' – שטעלט צו מעדיצינישע סערוויסעס.
* '''מענטשן  רעסורסן קאמאנד''' – פארוואלטונג פון ארמיי פערזאנאל.
* '''אינטעלידזשענס און זיכערהייט קאמאנד''' – פארזארגט אינפארמאציע און זיכערהייטס אנאליז.
* '''פאראייניגטע שטאטן מיליטערישע אקאדעמיע אין וועסט פוינט''' – בילדונג און אויסבילדונג פון צוקונפטיגע אפיצירן.
* '''ארמיי טעסט און עוועלואציע קאמאנד''' – טעסטירט און באטראכט נייע סיסטעמען און עקוויפמענט. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

די פארשידענע איינהייטן ווייזן די ברייטקייט פון דער מאדערנער ארמיי, וואס באשטייט נישט בלויז פון קאמף זעלנער, נאר אויך פון אינזשענירן, דאקטוירים, טעכניקער, אנאליסטן און פילע אנדערע פראפעסיאנעלע פעלדער.

== זעט אויך ==

* פאראייניגטע שטאטן'ס באוואפנטע קראפטן
* דעפארטמענט פון דעפענס
* פאראייניגטע שטאטן נאווי
* פאראייניגטע שטאטן עיר פארס
* פאראייניגטע שטאטן מארינען קארפ
* פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס
* פאראייניגטע שטאטן נאציאנאלע גארד

== רעפערענצן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאטעגאריע:מיליטערישע ארגאניזאציעס]]
[[קאטעגאריע:אמעריקאנער היסטאריע]]
[[קאטעגאריע:ארמייען]]


די '''[[US]] [[ארמיי]]''' איז די גרעסטע פון די פינף אפטיילונגען און די אמעריקאנער מיליטער אויף 2004 האט עס געהאט 494,295 טרופן אקטיוו, און 342,918 אין (ARNG) די נאציאנאלע גארדס, און 204,134 (USAR) און די ארמיי רעזערוו.

די ארמיי האט אונטער זיך די ערד טרופן און אלע איהרע אפעראציעס זי ווערט אנגעפירט דורך די דעפארטמענט אף ארמי מיט א ארמיי גענעראל (מיניסטער) און שפיץ, די דעפארטמענט איז אונטער די דעפענס דעפארטמענט. ס'ווערט אנגערופען ביי אסאך די [[סאלדאט]]ען

== אפערירט ==
ס'אפערירט 4 בריגאדעס צו די 10 דיוויזיעס, און נאך אפאהר אפגעטיילטע רעגימענטן און בריגאדעס .

[[פוס סאלדאטן|פוס]]    אינפאנטרי
געפאנצערטע    ארמארד

# 1'טע געפאנצערטע דיוויזיע
# 1'טע קאוועלרי דיוויזיע
# 1'טע פוס דיוויזיע
# 2'טע פוס דיוויזיע
# 3'טע פוס דיוויזיע
# 4'טע פוס דיוויזיע
# 10'טע מאונטען דיוויזיע
# 25'טע פוס דיוויזיע
# 82'טע עירבארן דיוויזיע
# 101'טע עירבארן דיוויזיע
[[טעקע:2ID Recon Baghdad.jpg|left|250px]]

* 173'טע עירבארן בריגאדע
* 2'טע קאווערלי רעגימענט
* 3'טע געפאנצערטע קעווערלי רעגימענט
* 11'טע געפאנצערטע קעווערלי רעגימענט

== וועבלינקען ==

[http://www.army.mil/ אפיציעלע וועבסייט]

[[קאטעגאריע:USA מיליטער]]

{{אמעריקעמיל}}</text>
      <sha1>gyp90qn1532sedejvdv2oqvygnz151o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601692</id>
      <parentid>601686</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T18:39:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76553" sha1="qkk7nebsb1e1v4svnnac6wwvnnho7fh" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; |אמעריקאנער ארמיי
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; |United States Army
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Emblem_of_the_United_States_Department_of_the_Army.svg|טעקסט=זיגל פון דער אמעריקאנער ארמיי|110x110פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Flag_of_the_United_States_Army.svg|טעקסט=פאן פון דער אמעריקאנער ארמיי|120x120פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; |[[טעקע:Mark_of_the_United_States_Army.svg|טעקסט=עמבלעם פון דער אמעריקאנער ארמיי|90x90פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;עמבלעם&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; |גרינדונג  דאטע:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[14טן יוני]] [[1775]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[ארמיי|לאנדפלאט]]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |באלאנגט צו 
|[[דעפארטמענט פון דעפענס]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |אונטער דעם
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|דעפארטמענט פון דער ארמיי]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |בערך 452,000 אקטיווע זעלנער
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |ערשטע נאמען
|[[קאנטינענטאל ארמיי]]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |ערשטע הויפט קאמאנדיר
|[[דזשארזש וואשינגטאן|דזשארדזש וואשינגטאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;This We'll Defend&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(דאס וועלן מיר פארטיידיגן)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;The Army Goes Rolling Along&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אייזל]] (The Army Mule)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; |קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |&quot;Loyalty, Duty, Respect, Selfless Service, Honor, Integrity, Personal Courage&quot;
|-
! style=&quot;text-align: right; vertical-align: top;&quot; |באשטאנדטיילן 
|
* ארמיי
* פאראייניגטע שטאטן ארמיי רעזערוו
* ארמיי נאציאנאלע גארד
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[https://www.army.mil army.mil]
|}
{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}[[טעקע:M1A1 abrams front.jpg|left|250px]]
'''פאראייניגטע שטאטן ארמיי''' (ענגליש: United States Army), באקאנט אויך אלס '''יו  עס ארמיי''' (U.S. Army), איז די לאנד מיליטערישע צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן'ס באוואפנטע קראפטן און איז אונטער דער [[דעפארטמענט פון דער ארמיי]] וואס איז איינס פון די דריי מיליטערישע דעפארטמענטן אונטער'ן [[דעפארטמענט פון דעפענס]]. די ארמיי איז פאראנטווארטליך פאר לאנד מלחמה, באשיצונג פון די נאציאנאלע זיכערהייט, און דורכפירן מיליטערישע אפעראציעס איבער דער גאנצער וועלט. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

די היינטיגע פאראייניגטע שטאטן ארמיי שטאמט פון דער '''[[קאנטינענטאל ארמיי]]''' וואס איז געגרינדעט געווארן דורך דעם [[צווייטן קאנטינענטאל קאנגרעס]] דעם [[14טן יוני]] [[1775]], נאך איידער די פאראייניגטע שטאטן האט אפיציעל דערקלערט איר [[זעלבסטשטענדיג|זעלבסטשטענדיגקייט]]. איר ערשטע הויפט קאמאנדיר איז געווען [[דזשארזש וואשינגטאן|דזשארדזש וואשינגטאן]], וואס איז שפעטער געווארן דער ערשטער [[פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן]]. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

פון אירע ערשטע טעג איז די ארמיי געווען מער ווי בלויז א קאמף קראפט. זי איז געווארן איינע פון די וויכטיגע נאציאנאלע אינסטיטוציעס וואס האבן געהאלפן אויפבויען די נייע רעפובליק, אנהאלטן די פעדעראלע אויטאריטעט, פארברייטערן די טעריטאריע, און אנטוויקלען וויסנשאפטלעכע, אינזשענירישע און מעדיצינישע פראיעקטן. דורכאויס איר לאנגע היסטאריע האט די ארמיי דורכגעמאכט א גרויסע אנטוויקלונג פון א קליינע רעוואלוציאנערישע קראפט ביז א מאדערנע גלאבאלע מיליטערישע אינסטיטוציע מיט מיליטערישע, טעכנישע, לאגיסטישע און בילדונגס  איינריכטונגען. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

== ארגאניזאציע און סטרוקטור ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי איז אונטער דער '''[[דעפארטמענט פון דער ארמיי]]''' (Department of the Army), וועלכער איז איז איינע פון די דריי הויפט מיליטערישע צווייגן אונטער'ן דעפארטמענט פון דעפענס, צוזאמען מיט דער [[דעפארטמענט פון דער נעיווי|נעיווי]] און דער [[דעפארטמענט פון דער עיר פארס|עיר פארס]]. אלס א טייל פונעם ברייטערען נאציאנאלן זיכערהייט סיסטעם. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

די ארמיי באשטייט פון דריי הויפט באשטאנדטיילן:

* '''אקטיווע ארמיי''' – די מיליטערישע קראפט וואס איז גלייך גרייט פאר אפעראציעס.
* '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי רעזערוו''' – א רעזערוו קראפט וואס שטיצט די אקטיווע ארמיי און ווערט ארויסגערופן ווען נויטיג.
* '''ארמיי נאציאנאלע גארד''' – א קראפט וואס באלאנגט סיי צום פעדעראלן מיליטערישן סיסטעם און סיי צו די שטאטן, און ווערט גענוצט פאר נאציאנאלע און לאקאלע אויפגאבן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

די היינטיגע ארמיי איז אויסגעשטעלט אין עטליכע סארטן קאמאנדס:

* '''ארמיי קאמאנדס''' – גרויסע הויפט איינהייטן וואס פירן אפעראציעלע און שטיצנדע פונקציעס.
* '''ארמיי סערוויס קאמפאנענט קאמאנדס''' – איינהייטן וואס רעפרעזענטירן די ארמיי אין פארשידענע גלאבאלע מיליטערישע געגנטן.
* '''דירעקט באריכטנדע איינהייטן''' – ספעציאליזירטע ארגאניזאציעס וואס באריכטן דירעקט צום הויפט קווארטיר. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

צווישן די הויפט קאמאנדס און איינהייטן פון דער ארמיי געפינען זיך:

* '''ארמיי מאטעריאל קאמאנד''' (AMC), פאראנטווארטליך פאר צושטעלן, פארזארגונג און טעכנישע שטיצע.
* '''יו  עס ארמיי סייבער קאמאנד''' (AR​CYBER), וואס באהאנדלט מיליטערישע סייבער אפעראציעס.
* '''יו עס ארמיי טראנספארטאציע קאמאנד'''  (ARTRANS), וואס שטעלט צו טראנספארט און באוועגונגס שטיצע.
* '''ייו עס ארמיי צענטראל''' (USARCENT), וואס איז פאראנטווארטליך פאר ארמיי אפעראציעס אין געוויסע טיילן פונעם [[מיטל מזרח]].
* '''יו עס ארמיי אייראפע און אפריקע''' (USAREUR-AF), וואס פירט ארמיי פארבינדונגען און אפעראציעס אין [[אייראפע]] און [[אפריקע]].
* '''יו עס ארמיי פאציפיק''' (USARPAC), וואס באדינט דעם פאציפישן געגנט.
* '''יו עס ארמיי ספעיס און מיסיל דעפענס קאמאנד''' (USASMDC).
* '''יו עס ארמיי ספעציעלע אפעראציעס קאמאנד''' (USASOC). &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

צווישן די דירעקט באריכטנדע איינהייטן געפינען זיך דער '''יו עס ארמיי קארפ פון אינזשענירן''' (USACE), '''ארמיי מעדיקאל קאמאנד''' (MEDCOM), '''מענטשן רעסורסן קאמאנד''' (HRC), '''אינטעלידזשענס און זיכערהייט קאמאנד''' (INSCOM), דער '''פאראייניגטער שטאטן מיליטערישער אקאדעמיע אין וועסט פוינט''' (USMA), און דער '''ארמיי טעסט און עוועלואציע קאמאנד''' (ATEC). &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און גרינדונג ==

די ווארצלען פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי ליגן אין די [[מיליציע|מיליציעס]] פון די [[בריטישע קאלאניעס]] אין [[צפון אמעריקע]]. אין דער [[קאלאניאל תקופה]] האבן לאקאלע איינוואוינער זיך פארלאזט אויף בירגער פאר באשיצונג, וויבאלד בריטישע רעגולערע מיליטערישע איינהייטן זענען נישט געווען גענוג צו דעקן אלע גרעניצן און געגנטן. די מיליציעס האבן געדינט אלס דער יסוד פון דער שפעטערער קאנטינענטאל ארמיי. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

ווען די קאנפליקט צווישן די קאלאניעס און [[גרויסבריטאניע]] האט זיך פארערגערט, האט דער צווייטער קאנטינענטאל קאנגרעס באשלאסן דעם 14טן יוני 1775 צו שאפן א נאציאנאלע מיליטערישע קראפט, באקאנט אלס די '''קאנטינענטאל ארמיי'''. דער שריט האט באדייטעט אז די קאלאניעס האבן אנגעהויבן פארוואנדלען זייערע צעשפרייטע מיליציעס אין א געהעריגע מיליטערישע ארגאניזאציע וואס האט זיך געקענט אנטקעגנשטעלן די בריטישע רעגולערע ארמיי. &lt;ref&gt;https://history.army.mil/Portals/143/Images/Birthday/cmhPub_70-71-1.pdf&lt;/ref&gt;

דזשארדזש וואשינגטאן איז באשטימט געווארן אלס הויפט [[קאמאנדיר]] פון דער נייע קראפט. אונטער זיין פירערשאפט האט די ארמיי זיך געשטעלט קעגן שווערע פראבלעמען: עס האט געפעלט גענוג געווער, קליידער, עסנווארג, טרענירונג און אנדערע באדערפענישן. די ערשטע יארן זענען געווען באצייכנט מיט גרויסע שוועריקייטן, אבער דורכן ארגאניזירן די קראפט און אריינברענגען א מער פראפעסיאנעלע דיסציפלין האט זיך די ארמיי געשטארקט. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

א וויכטיגער טריט  אין דער פארפעסיאנאליזירונג פון דער ארמיי איז געווען דער אנקומען פון [[באראן פרידריך פון שטויבן]], א [[פרייסן|פרייסישער]] מיליטערישער עקספערט, וואס האט אין [[וועלי פארדזש]] איינגעפירט סטאנדארדיזירטע טרענירונגען, בעסערע [[באיאנעט]] באנוץ, און היגיענע רעגולאציעס. זיינע רעפארמען האבן געהאלפן פארוואנדלען די ארמיי פון א צוזאמענגעשטעלטע גרופע פון מיליציעס אין א מער דיסציפלינירטע מיליטערישע קראפט. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

== אמעריקאנער רעוואלוציע (1775–1783) ==

די ערשטע תקופה פון דער ארמיי איז געווען געצייכנט דורך דעם קאמף פאר אמעריקאנער זעלבסטשטענדיגקייט. די קאנטינענטאל ארמיי האט געדארפט זיך שטעלן קעגן דער בריטישער ארמיי, וועלכע איז געווען איינע פון די מערסט אנטוויקלטע מיליטערישע קראפטן אין דער וועלט אין יענע צייט.

אין די אנהייב יארן איז די ארמיי געווען שוואך אויסגעשטאט און האט זיך שטארק פארלאזט אויף מיליציעס. טראץ די שוועריקייטן האבן געוויסע זיגנדע קאמפן געהאלפן האלטן די רעוואלוציע ביים לעבן, אריינגערעכנט די זיגונגען ביי [[טרענטאן, ניו זשערסי|טרענטאן]] און [[פרינסטאן, ניו זשערסי|פרינסטאן]], די וויכטיגע טויש פונקט ביי [[סאראטאגא, ניו יארק|סאראטאגא]], און די טרענירונגס רעפארמען אין וואלי פארדזש. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

די מלחמה האט זיך געענדיגט מיט דער בריטישער אונטערגעבונג ביי [[יארקטאון, ווירדזשיניע|יארקטאון]] אין [[1781]], וועלכע האט געברענגט צום ענדע פון די הויפט קאמפן. נאך דער מלחמה האט די ארמיי אויך געשפילט א ראלע אין באפעסטיגן דעם פרינציפ פון ציווילער קאנטראל איבער'ן מיליטער, באזונדערס ווען וואשינגטאן האט אפגעשטעלט דעם [[ניובורג קאנספיראציע]] און די אפיצירן האבן באשטעטיגט זייער געטריישאפט צו דעם קאנגרעס. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;
== די פריע רעפובליק און נאציאנאלע פארפעסטיגונג (1783–1815) ==

נאך דער ענדע פון דער אמעריקאנער רעוואלוציע איז די קאנטינענטאל ארמיי מערסטנס אויפגעלאזט געווארן, לויט דער דימאלסדיגע אנגענומענער מיינונג אין דער נייער רעפובליק אז א גרויסע ארמיי קען זיין א סכנה פאר ציווילע פרייהייט. דער קאנסטיטוציע פון די פאראייניגטע שטאטן האט אבער באשטעטיגט די רעכט פונעם פעדעראלן רעגירונג צו אויפשטעלן און אונטערהאלטן א מיליטערישע קראפט, בשעת די מיליטערישע אויטאריטעט איז געבליבן אונטער דער קאנטראל פון ציווילע באאמטע. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די פריע ארמיי פון דער רעפובליק איז געווען קליין אין צאל, אבער זי האט געהאט א וויכטיגע ראלע אין אויפבויען פעדעראלע אויטאריטעט. איינע פון די ערשטע הויפט אויפגאבן איז געווען דער אונטערדרוקן פון דער [[וויסקי רעוואלט]] (Whiskey Rebellion) אין [[1794]], ווען פעדעראלע קרעפטן זענען ארויסגעשיקט געווארן צו ווייזן אז די נייע רעגירונג האט די מעגליכקייט דורכצופירן אירע געזעצן איבער'ן גאנצן לאנד. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער צייט האט די ארמיי געשפילט א וויכטיגע ראלע אין דער אויסברייטונג פון אמעריקאנער וויסנשאפט, געאגראפיע און טעריטאריע. נאך דער [[לואיזיאנא אפקויף]] אין [[1803]] האט די ארמיי געשטיצט פארשונגען און מאפירונגען פון די נייע מערב געגנטן. די אויספארשער אונטער מעריוואדער לואיס און וויליאם קלארק, באקאנט אלס דער '''קארפ פון דיסקאווערי''', האט צוגעשטעלט וויכטיגע אינפארמאציע איבער די מערב'דיגע טעריטאריעס און געהאלפן פארשטארקן די פעדעראלע אנוועזנהייט אין די געגנטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די ארמיי האט אויך אנטיילגענומען אין קאמפאניעס קעגן פארשידענע אינדיאנער פעלקער און קאנפעדעראציעס, וואס זענען פארגעקומען אין פארבינדונג מיט דער פארברייטערונג פון אמעריקאנער באזעצונג. די [[קאמף פין געפאלענע טימבערס]] (Battle of Fallen Timbers) אין [[1794]] און די [[קאמף פון טיפעקאנאו]] אין [[1811]] האבן געהערט צו די וויכטיגע מיליטערישע אפעראציעס אין דער תקופה. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== דער קריג פון 1812 (1812–1815) ==

דער קריג פון 1812 קעגן גרויסבריטאניע האט געברענגט א נייע פאזע אין דער אנטוויקלונג פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי. אין די ערשטע יארן פון דער מלחמה האט די ארמיי געליטן פון שוואכע ארגאניזאציע, אומגענוגנדע צוגרייטונג און א פעלן פון ערפארענע אפיצירן. אבער מיט'ן פארלויף פון דער מלחמה האט זי זיך בעסער ארגאניזירט און פארבעסערט אירע מיליטערישע פעאיגקייטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די קאמפאניעס ביי טשיפעווא, די באשיצונג פון פארט מעקענרי, און די זיג ביי ניו ארלינס האבן געהאלפן פארשטארקן דעם נאציאנאלן געפיל און די פאזיציע פון דער ארמיי אין דער אמעריקאנער געזעלשאפט. דער קריג האט אויך געוויזן אז די פאראייניגטע שטאטן האט געקענט אויפשטעלן א קראפט וואס איז פעאיג צו שטיין קעגן א גרויסע אייראפעישע מאכט. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די תקופה נאך דעם קריג האט פארשטארקט די צוויי הויפט ראלעס פון דער ארמיי: זי איז געווען סיי א מיליטערישע קאמף קראפט און סיי א גרעניץ  קראפט וואס האט געהאלפן באשיצן און פירן די מערב'דיגע געגנטן פונעם פארברייטערנדן לאנד. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== פארברייטערונג, אינזשעניריע און פראפעסיאנאליזירונג (1815–1860) ==

אין דער תקופה צווישן דעם קריג פון 1812 און דער אמעריקאנער בירגערקריג האט די ארמיי באקומען א ברייטערע ראלע אין דער אנטוויקלונג פון דער פאראייניגטער שטאטן. אויסער אירע מיליטערישע אויפגאבן האט זי אנטיילגענומען אין גרעניץ  באשיצונג, טעריטאריעלער אדמיניסטראציע, אויספארשונג און גרויסע אינזשענירישע פראיעקטן.

די '''פאראייניגטע שטאטן מיליטערישע אקאדעמיע אין וועסט פוינט''' איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע צענטערן פאר דער אויסבילדונג פון מיליטערישע אינזשענירן און אפיצירן. די גרעפענערס און אינזשענירן וואס זענען ארויסגעקומען פון וועסט פוינט האבן געשפילט א וויכטיגע ראלע אין אנטוויקלען וועגן, קאנאלן, בריקן, באן ליניעס און אנדערע פובליק פראיעקטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די ארמיי האט אויך געהאט א באדייטנדע השפעה אויף פארשידענע וויסנשאפטלעכע געביטן. אירע אפיצירן און ספעציאליסטן האבן אנטיילגענומען אין געאדעטישע ארבעט, מאפירונג, מעדיצינישע פארשונגען, וועטער  אויספארשונג און אנטוויקלונג פון סטאנדארטן אין פראדוקציע. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די מלחמה קעגן מעקסיקא אין די יארן 1846–1848 האט געשאפן א נייע דור פון מיליטערישע פירער, צווישן זיי אפיצירן וואס האבן שפעטער געשפילט א צענטראלע ראלע אין דער אמעריקאנער בירגערקריג. די קאמפאניעס אין מעקסיקא האבן צוגעשטעלט פאר דער ארמיי וויכטיגע ערפארונג אין גרויסע מיליטערישע אפעראציעס. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== דער אמעריקאנער בירגערקריג און רעקאנסטראקציע (1861–1877) ==

ווען דער אמעריקאנער בירגערקריג האט אויסגעבראכן אין 1861, איז די רעגולערע ארמיי געווען צו קליין צו פירן אזא גרויסן קאנפליקט. דערפאר האט די פעדעראלע רעגירונג פארברייטערט די קראפט דורך א ברייטע מאביליזאציע פון פרייוויליגע זעלנער. אין דער צייט האט די ארמיי זיך פארגרעסערט ביז כמעט 500,000 זעלנער. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי האט געשפילט א צענטראלע ראלע אין כמעט אלע הויפט אפעראציע  געגנטן פון דער מלחמה. וויכטיגע קאמפאניעס און שלאכטן האבן אריינגענומען דעם קאמף פאר דער מיסיסיפי טאל, די באלאגערונג פון וויקסבורג, די שלאכט פון געטיסבורג, די קאמפן ביי טשאטאנוגע, די ווילדערנעס קאמפאניע, די באלאגערונג פון פעטערסבורג און גענעראל שערמאנ'ס מארש דורך דזשארדזשיע און די קאראליינעס. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

דער נצחון פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי האט געברענגט צום ענדע פון דער קאנפעדעראציע און באפעסטיגט די פאראייניגונג פון דאס לאנד. נאך דער מלחמה האט די ארמיי באקומען נייע אויפגאבן אין דער תקופה פון רעקאנסטראקציע.

פון 1865 ביז 1877 האט די ארמיי אדמיניסטרירט געוויסע טיילן פונעם דרום, באשיצט באפרייטע שקלאפן און פארטיידיגט די רעכטן פון אפריקאנער  אמעריקאנער בירגער אונטער די נייע געזעצן. זי האט אויך געשטיצט די ארבעט פון דער '''פרידמען'ס ביורא''', וואס האט געהאלפן מיט בילדונג, הילף און געזעלשאפטליכע ארגאניזאציע פאר פריערדיגע שקלאפן און אנדערע באטראפענע באפעלקערונגען. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

די פעדעראלע מיליטערישע אנוועזנהייט אין דעם דרום האט אבער אויך ארויסגערופן שטארקע פאליטישע קעגנערשאפט. טייל מענטשן האבן עס געזען אלס נויטיגע באשיצונג פון די נייע בירגער  רעכטן, בשעת אנדערע האבן עס באטראכט אלס א פארעם פון מיליטערישע באזעצונג. די דעבאטע איבער דער ראלע פון דער ארמיי אין רעקאנסטראקציע איז געבליבן א וויכטיגע היסטארישע מחלוקת. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;
== די גרעניץ תקופה און אינערליכע אויפגאבן (1877–1898) ==

נאך דעם ענדע פון דער רעקאנסטראקציע אין 1877 האט די פאראייניגטע שטאטן ארמיי אריבערגעגאנגען צו א נייע תקופה, אין וועלכער איר הויפט ראלע איז געווען פארבונדן מיט די מערב'דיגע גרעניצן, די אויסברייטונג פון פעדעראלער קאנטראל און די אדמיניסטראציע פון פארשידענע טעריטאריעלע געביטן.

אין דער צווייטער העלפט פונעם 19טן יארהונדערט איז דער קאנפליקט צווישן דער פעדעראלער רעגירונג און פארשידענע אינדיאנער פעלקער פארמערט געווארן צוליב דער פארברייטערונג פון אמעריקאנער באזעצונג אין מערב. די ארמיי האט אנטיילגענומען אין פילע מיליטערישע קאמפאניעס קעגן אינדיאנער גרופעס, און איז געווארן א הויפט קראפט אין דער פעדעראלער פאליטיק פון רעזערוואציען און טעריטאריעלע קאנטראל.

די היסטארישע באשרייבונג פון דער תקופה ווערט באטראכט מיט פארשידענע בליקן. פון איין זייט האט די פעדעראלע רעגירונג באטראכט די ארמיי אלס א מיטל צו האלטן סדר, באשיצן באזעצער און דורכפירן אירע געזעצן. פון דער אנדערער זייט האבן די קאמפאניעס געפירט צו פארלוסט פון לאנד, פארטרייבונג און שווערע פאלגן פאר פילע אינדיאנער קהילות. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

אויסער מיליטערישע אפעראציעס האט די ארמיי ווייטער געשפילט א ראלע אין אויספארשונג, מאפירונג און פובליק פראיעקטן. מיליטערישע אינזשענירן האבן אנטיילגענומען אין אנטוויקלען אינפראסטרוקטור, אויסמעסטן טעריטאריעס און שטיצן וויסנשאפטלעכע פראיעקטן איבער'ן לאנד. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

אין 1878 איז דורכגעפירט געווארן דער '''פאסע קאמיטאטוס געזעץ''' (Posse Comitatus Act), וואס האט באגרעניצט די באנוץ פון פעדעראלע מיליטערישע קראפטן פאר געווענליכע אינערליכע געזעץ  דורכפירונג. דער געזעץ האט אפגעצייכנט די אמעריקאנער טראדיציע פון אפטיילן צווישן מיליטערישע און ציווילע אויפגאבן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

טראץ די באגרעניצונגען איז די ארמיי ווייטער גענוצט געווארן אין געוויסע גרויסע אינערליכע קריזיסן, אריינגערעכנט באן  שטרייקס און ארבעטער אומרואיגקייטן. אין פילע פעלער האבן אבער סטעיט מיליציעס און דער נאציאנאלער גארד געטראגן די הויפט אחריות פאר אזעלכע אויפגאבן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== דער שפאניש  אמעריקאנער קריג און דער אויסברייטונג איבער'ן ים (1898–1902) ==

דער שפאניש  אמעריקאנער קריג פון 1898 האט אנגעצייכנט א נייע תקופה אין דער געשיכטע פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי. ביז יענע צייט איז די ארמיי בעיקר געווען באשעפטיגט מיט קאנטינענטאלע באשיצונג און גרעניץ  אויפגאבן, אבער דער קריג האט געברענגט די ארמיי אריין אין גרויסע אויסלענדישע מיליטערישע אפעראציעס.

די ארמיי האט געקעמפט אין קובא קעגן דער שפאנישער הערשאפט און שפעטער באקומען אויפגאבן אין די נייע אמעריקאנער קאנטראלירטע אדער באאיינפלוסטע טעריטאריעס, אריינגערעכנט פארטא ריקא, די פיליפינען און קובא. די נייע ראלע האט געשטעלט פאר דער ארמיי פראבלעמען פון מיליטערישע אדמיניסטראציע, באזעצונג און קאנטער  אויפשטענדישע קאמפאניעס. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

אין די פיליפינען האט די ארמיי געפירט לאנגע קאמפאניעס קעגן קעגנערישע גרופעס וואס האבן זיך אנטקעגנגעשטעלט אמעריקאנער קאנטראל. צוזאמען מיט מיליטערישע אפעראציעס האט זי אויך געשטיצט ציווילע פראגראמען, אריינגערעכנט אויפשטעלן שולעס, פארבעסערן טראנספארט און אנטוויקלען פובליק געזונטהייט פראיעקטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די תקופה האט אויך געברענגט גרויסע פארשריט אין ארמיי מעדיצין. מיליטערישע דאקטוירים און פארשער האבן געשפילט א וויכטיגע ראלע אין פארשטיין און באקעמפן מחלות וואס זענען פארשפרייט געווארן דורך מאסקיטן, ספעציעל געלבע פיבער, און האבן פארבעסערט סאניטארישע מעטאדן אין מיליטערישע לאגערן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== די ארמיי אין דער 20סטער יארהונדערט ==

אין דער 20סטער יארהונדערט איז די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארוואנדלט געווארן פון א קאנטינענטאלע קראפט אין א גלאבאלע מיליטערישע אינסטיטוציע. די צוויי וועלט  מלחמות, דער קאלטער קריג און שפעטערע אינטערנאציאנאלע קאנפליקטן האבן פארמירט אירע סטרוקטורן, טרענירונגס  סיסטעמען און מיליטערישע פעאיגקייטן.

די ארמיי האט זיך אנגעהויבן שטארק פארברייטערן ביים אריינטרעטן פון די פאראייניגטע שטאטן אין דער ערשטער וועלט  מלחמה. מיליאנען אמעריקאנער זעלנער זענען געווארן מאביליזירט און געשיקט געווארן קיין אייראפע צו קעמפן צוזאמען מיט די אליאירטע קראפטן.

אין דער צווייטער וועלט  מלחמה האט די ארמיי געשפילט א צענטראלע ראלע אין די קאמפן אין אייראפע און דעם פאציפישן געגנט. זי האט אנטיילגענומען אין גרויסע מיליטערישע אפעראציעס און איז געווארן איינע פון די גרעסטע מיליטערישע ארגאניזאציעס אין דער וועלט.

נאך דער צווייטער וועלט  מלחמה איז די ארמיי געווארן א הויפט טייל פונעם אמעריקאנער אנטווארט אויף דער סאוועטישער פארברייטערונג דורכאויס דער קאלטער קריג. זי האט אונטערגעהאלטן גרויסע קרעפטן אין אייראפע און אזיע און האט געשפילט א ראלע אין קאנפליקטן ווי דער קארעא קריג און דער וויעטנאם קריג.

== די מאדערנע ארמיי און גלאבאלע אנוועזנהייט ==

אין דער היינטיגער תקופה איז די פאראייניגטע שטאטן ארמיי א גרויסע און קאמפלעקסע מיליטערישע אינסטיטוציע וואס פאראייניגט קאמף קראפטן, לאגיסטיק, טעכנאלאגיע, אינטעלידזשענס, מעדיצינישע שטיצע און בילדונגס  איינריכטונגען.

די ארמיי פירט אפעראציעס דורך אירע פארשידענע קאמאנדס אין צפון אמעריקע און איבער דער וועלט. איר סטרוקטור ווייזט די פארוואנדלונג פון א טראדיציאנעלער לאנד  ארמיי צו א מאדערנע קראפט וואס דארף קענען אפערירן אין פיזישע, דיגיטאלע און טעכנאלאגישע געביטן. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

די היינטיגע ארמיי אנטוויקלט און נוצט פעאיגקייטן אין געביטן ווי סייבער זיכערהייט, ספעיס שטיצע, ספעציעלע אפעראציעס, אינטעלידזשענס, מאדערנע לאגיסטיק און פארגעשריטענע מיליטערישע אויסריסטונגען. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;
== די ראלע פון דער ארמיי אין דער נאציאנאלער אנטוויקלונג ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי האט דורכאויס איר היסטאריע געשפילט א ראלע וואס איז ברייט געווען מער ווי בלויז מיליטערישע באשיצונג. פון די ערשטע יארן פון דער רעפובליק ביז דער מאדערנער תקופה איז די ארמיי גענוצט געווארן אלס א מיטל צו פארשטארקן די פעדעראלע אויטאריטעט, אנטוויקלען נייע טעריטאריעס און שטיצן נאציאנאלע פראיעקטן.

אין דער פריע תקופה פון די פאראייניגטע שטאטן האט די ארמיי געהאלפן פעסטשטעלן די אנוועזנהייט פון דער פעדעראלער רעגירונג אין ווייטע געגנטן. אירע איינהייטן האבן געבויט פעסטונגען, באשיצט גרעניצן, דורכגעפירט אויספארשונגען און צוגעשטעלט א פארבינדונג צווישן דער צענטראלער רעגירונג און די נייע אנטוויקלטע געגנטן פון לאנד.

א באזונדערע פעלד וואו די ארמיי האט געהאט א גרויסע השפעה איז געווען אינזשעניריע. דער '''יו  עס ארמיי קארפ פון אינזשענירן''' האט געשפילט א וויכטיגע ראלע אין אנטוויקלען וואסערוועגן, בריקן, פארטס, פליט  קאנטראל פראיעקטן און אנדערע אינפראסטרוקטור. די ארבעט האט געהאט א ווירקונג אויף דער עקאנאמישער און טעכנישער אנטוויקלונג פון די פאראייניגטע שטאטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

די ארמיי האט אויך געהאט א שטארקע פארבינדונג מיט בילדונג און פראפעסיאנעלע טרענירונג. די מיליטערישע אקאדעמיע אין וועסט פוינט איז געווארן א וויכטיגער צענטער פאר אויסבילדונג פון אינזשענירן, מיליטערישע פירער און רעגירונגס  פערזענליכקייטן. פילע גרעפענערס און אינזשענירן וואס האבן געשפילט א ראלע אין דער אנטוויקלונג פון אמעריקע האבן באקומען זייערע יסודותדיקע טרענירונג דארט. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== די ארמיי און דער פרינציפ פון ציווילער קאנטראל ==

א הויפט יסוד אין דער געשיכטע פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי איז דער פרינציפ אז די מיליטערישע קראפטן שטייען אונטער דער אויטאריטעט פון די ציווילע רעגירונג.

שוין נאך דער אמעריקאנער רעוואלוציע האט די ארמיי באשטעטיגט דעם געדאנק אז מיליטערישע פירער טארן נישט נעמען פאליטישע מאכט פאר זיך אליין. דער באדייטנדסטער פריערער ביישפיל איז געווען די ניוובורג אינצידענט אין 1783, ווען טייל אפיצירן האבן זיך באקלאגט וועגן זייערע אומבאצאלטע געהאלטן און באטראכטן א שטארקע קעגנשטעל קעגן דעם קאנגרעס. דזשארדזש וואשינגטאן האט אבער אפגעווארפן אזא געדאנק און געשטארקט די נאמנות פון דער ארמיי צו דער ציווילער אויטאריטעט. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

דער פרינציפ פון ציווילער קאנטראל איז געווארן איינע פון די הויפט קערנשטיינער אין דער אמעריקאנער מיליטערישער סיסטעם. דער פרעזידענט דינט אלס הויפט קאמאנדיר פון די באוואפנטע קראפטן, בשעת קאנגרעס האלט די אויטאריטעט איבער מיליטערישע פינאנצירונג און געזעצגעבונג.

די טראדיציע האט געהאלפן פארמיידן די אויפשטייג פון א מיליטערישע רעגירונג און האט באפעסטיגט די צוזאמענשטעל צווישן מיליטערישע דינסט און דעמאקראטישע אינסטיטוציעס. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

== מעדיצין, וויסנשאפט און טעכנישע פארשריט ==

אויסער אירע קאמף אויפגאבן האט די פאראייניגטע שטאטן ארמיי געשפילט א וויכטיגע ראלע אין פארשידענע וויסנשאפטלעכע און מעדיצינישע פארשריט.

די ארמיי האט אנטוויקלט מעדיצינישע סיסטעמען פאר באהאנדלען זעלנער אין מלחמה צייטן, און אירע פארשער האבן אנטיילגענומען אין שטודיעס איבער אינפעקציעס, היגיענע און עפידעמיעס. באזונדערס אין דער תקופה פון דער שפאניש  אמעריקאנער קריג זענען געמאכט געווארן גרויסע פארשריט אין פארשטיין די פארשפרייטונג פון געלבע פיבער און די ראלע פון מאסקיטן אין טראגן מחלות. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די מיליטערישע אינזשעניריע האט אויך צוגעברענגט צו פארשריט אין מאפירונג, סטאנדארטיזאציע און טעכנישע פראדוקציע. ארמיי אינסטיטוציעס האבן געהאלפן אנטוויקלען מעטאדן וואס זענען שפעטער גענוצט געווארן אין ברייטערע ציווילע אינדוסטריעס.

אין דער מאדערנער תקופה האט די ארמיי צוגעגעבן נייע פעלדער ווי סייבער טעכנאלאגיע, ספעיס פארבינדענע שטיצע, דיגיטאלע קאמוניקאציע און פארגעשריטענע אינטעלידזשענס סיסטעמען. די אנטוויקלונגען ווייזן ווי די ארמיי האט זיך צוגעפאסט צו נייע סארטן זיכערהייטס  באדערפענישן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== וויכטיגע קאנפליקטן און מיליטערישע אפעראציעס אין דער מאדערנער תקופה ==

=== דער ערשטער וועלט קריג ===

ביים אריינטרעטן פון די פאראייניגטע שטאטן אין דער ערשטער וועלט קריג אין 1917 האט די ארמיי דורכגעמאכט א שנעלע פארברייטערונג. פון א באגרעניצטע קראפט איז זי פארוואנדלט געווארן אין א מאסן  ארמיי וואס האט געשיקט גרויסע צאלן זעלנער קיין אייראפע צו שטיצן די אליאירטע קראפטן.

די מאביליזאציע האט געוויזן די מעגליכקייט פון דער פאראייניגטער שטאטן צו פארוואנדלען איר מיליטערישע קראפט אין א קורצע צייט און אנטיילנעמען אין א גרויסן אינטערנאציאנאלן קאנפליקט. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

=== דער צווייטער וועלט קריג ===

אין דער צווייטער וועלט קריג איז די ארמיי געווארן איינע פון די גרעסטע מיליטערישע קראפטן אין דער וועלט. זי האט אנטיילגענומען אין אפעראציעס אין אייראפע, צפון אפריקע און דעם פאציפישן געגנט.

די ארמיי האט געשפילט א צענטראלע ראלע אין דער באפרייאונג פון אייראפע און אין די קאמפן קעגן יאפאנעזער קראפטן אין אזיע און דעם פאציפיק. די תקופה האט אויך געברענגט גרויסע טעכנישע אנטוויקלונגען אין מיליטערישע אויסריסטונג, טראנספארט און קאמיוניקאציע. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

=== דער קאלטער קריג און קארעא קריג ===

נאך דער צווייטער וועלט קריג איז די ארמיי געווארן א וויכטיגע טייל פון דער אמעריקאנער אנטווארט צום קאלטן קריג. זי האט אונטערגעהאלטן גרויסע קראפטן אין אייראפע און אנדערע געגנטן כדי אפצושטעלן די פארברייטערונג פון דער סאוועטישער איינפלוס.

אין דער קארעא קריג (1950–1953) האט די ארמיי אנטיילגענומען אין די פאראייניגטע נאציאנאלע קראפטן אונטער'ן פאן פון די פאראייניגטע פעלקער קעגן צפון קארעא און אירע פארבינדעטע קראפטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;
== וויעטנאם קריג און טויש אין מיליטערישע צוגאנג (1955–1975) ==

דער וויעטנאם קריג האט געברענגט פאר די פאראייניגטע שטאטן ארמיי איינע פון די שווערסטע מיליטערישע און פאליטישע פראבעס אין איר היסטאריע נאך דער צווייטער וועלט קריג. די ארמיי האט אנטיילגענומען אין א לאנגן קאנפליקט אין דרום  מזרח אזיע, וואו די קאמפף איז געווען אנדערש פון די טראדיציאנעלע גרויסע מלחמות פון פריערדיגע דורות.

די ארמיי האט זיך געמוזט צופאסן צו א קאמף קעגן א קעגנער וואס האט גענוצט גערילא טאקטיקן און זיך געמישט מיט די לאקאלע באפעלקערונג. די דערפארונג פון וויעטנאם האט געפירט צו ברייטע דיסקוסיעס איבער מיליטערישע סטראַטעגיע, טרענירונג, פירערשאפט און די פארבינדונג צווישן מיליטערישע אפעראציעס און פאליטישע באשלוסן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

נאך דעם ענדע פון דער וויעטנאם תקופה האט די ארמיי דורכגעמאכט א רייע רעפארמען. צווישן די הויפט ענדערונגען זענען געווען א נייע טרענירונגס  סיסטעם, א גרעסערע דגש אויף פראפעסיאנעלע זעלנער און א פארבעסערונג פון מיליטערישע גרייטקייט. די תקופה האט אויך געברענגט א גרעסערע באנוץ פון טעכנאלאגיע און מאדערנע קאמאנד  סיסטעמען. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== די ארמיי אין די לעצטע יארן פון קאלטן קריג ==

אין די 1970ער און 1980ער יארן האט די פאראייניגטע שטאטן ארמיי זיך געצילט צו ווערן א בעסער צוגעגרייטע און מער טעכנאלאגיש פארגעשריטענע קראפט. דער ציל איז געווען צו קענען אנטקעגנשטיין גרויסע מיליטערישע קראפטן און גלייכצייטיג זיין גרייט פאר פארשידענע סארטן קאנפליקטן.

די ארמיי האט אנטוויקלט נייע מיליטערישע דוקטרינען, אריינגערעכנט דעם '''אייר לאנד באטל''' געדאנק, וואס האט פארבינדן גרונד  קרעפטן מיט לופט שטיצע און בעסערע אינפארמאציע  פירונג. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די אנטוויקלונג פון נייע אויסריסטונגען האט אויך געשפילט א וויכטיגע ראלע. נייע טאנקן, ארטילעריע סיסטעמען, העליקאפטערס און קאמיוניקאציע טעכנאלאגיע האבן פארבעסערט די מעגליכקייטן פון דער ארמיי.

== דער גאלף קריג און די נייע מיליטערישע תקופה (1990–1991) ==

דער גאלף קריג אין 1990–1991 האט געוויזן די נייע פעאיגקייטן פון דער מאדערנער פאראייניגטער שטאטן ארמיי. נאך ווען איראק האט אינוואדירט קוויט, האט די פאראייניגטע שטאטן געפירט א ברייטע אינטערנאציאנאלע מיליטערישע קאאליציע צו באפרייען קוויט.

די ארמיי האט אנטיילגענומען אין דער אפעראציע '''מדבר שטורעם''' (Operation Desert Storm), וואו אירע גרונד  קרעפטן האבן דורכגעפירט א שנעלע ערד קאמפיין קעגן איראקער קראפטן. די אפעראציע האט באוויזן די וויכטיגקייט פון טעכנאלאגיע, אינפארמאציע און צוזאמענארבעט צווישן פארשידענע מיליטערישע צווייגן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== די ארמיי אין דער 21סטער יארהונדערט ==

אין דער 21סטער יארהונדערט איז די פאראייניגטע שטאטן ארמיי אריינגעגאנגען אין א תקופה פון נייע זיכערהייטס  פראבלעמען און אינטערנאציאנאלע אפעראציעס. דער קאמף קעגן טעראריזם, לאנגע מיליטערישע מיסיעס און נייע טעכנאלאגישע פארלאנגען האבן געברענגט נייע ענדערונגען אין דער סטרוקטור און ארבעט פון דער ארמיי.

=== אפעראציעס אין אפגאניסטאן ===

נאך די טעראר אטאקעס פון סעפטעמבער 11, 2001, האט די פאראייניגטע שטאטן ארמיי אנטיילגענומען אין דער אפעראציע אין אפגאניסטאן קעגן די טאליבאן רעזשים און אל-קאידע ארגאניזאציע.

די אפעראציע האט זיך פארוואנדלט אין א לאנגיאריגן מיליטערישן קאמף, אין וועלכן די ארמיי האט אויסגעפירט קאמף  מיסיעס, אויפגעבוי  ארבעט, טרענירונג פון לאקאלע זיכערהייטס  קרעפטן און שטיצע פאר דער אינטערנאציאנאלער מיסיע. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

=== איראק קריג ===

אין 2003 האט די פאראייניגטע שטאטן געפירט א מיליטערישע אינוואזיע אין איראק, אין וועלכער די ארמיי האט געשפילט א הויפט ראלע. נאך דעם פאל פון דער איראקער רעגירונג איז די ארמיי פארבליבן אין לאנד צו שטיצן זיכערהייט, אויפבוי און טרענירונג פון איראקער קראפטן.

די יארן אין איראק האבן געברענגט נייע דערפארונגען אין שטאטישע קאמפן, קאנטער  אויפשטענדישע אפעראציעס און די וויכטיגקייט פון אינטעלידזשענס און לאקאלע פארבינדונגען. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== מאדערנע אויפגאבן און צוקונפטיגע אנטוויקלונגען ==

די היינטיגע פאראייניגטע שטאטן ארמיי פירט נישט בלויז טראדיציאנעלע ערד  קאמף אויפגאבן, נאר אויך א ברייטע רייע ספעציעלע פונקציעס וואס רעפלעקטירן די טוישן אין דער מאדערנער זיכערהייטס וועלט.

צווישן די הויפט געביטן פון איר ארבעט זענען:

* פארטיידיגונג און ערד  קאמף פעאיגקייטן.
* לאגיסטישע שטיצע און צושטעלן פון מיליטערישע מאטעריאל.
* סייבער זיכערהייט און דיגיטאלע אפעראציעס.
* אינטעלידזשענס און אנאליז פון זיכערהייטס אינפארמאציע.
* ספעציעלע מיליטערישע אפעראציעס.
* מעדיצינישע הילף און מיליטערישע געזונטהייט.
* בילדונג און אויסבילדונג פון צוקונפטיגע מיליטערישע פירער. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

די אנטוויקלונג פון דער ארמיי אין דער מאדערנער תקופה ווייזט א פארזעצנדע באמיאונג זיך צו צופאסן צו נייע טעכנאלאגיעס און נייע סארטן קאנפליקטן. דער ציל איז צו האלטן א קראפט וואס קען אפערירן אין פארשידענע אומשטענדן, פון גרויסע מיליטערישע קאמפן ביז ספעציאליזירטע זיכערהייטס  מיסיעס. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

== היסטארישע באדייט און ירושה ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארנעמט א צענטראלע פלאץ אין דער געשיכטע פון די פאראייניגטע שטאטן. אין דער רעוואלוציאנערער תקופה איז זי געווען דער הויפט מיליטערישער אינסטרומענט פאר זעלבסטשטענדיגקייט; אין דער 19טער יארהונדערט האט זי געשפילט א ראלע אין טעריטאריעלע פארברייטערונג און פעדעראלער קאנטראל; און אין דער בירגערקריג איז זי געווען דער הויפט קראפט וואס האט געברענגט צום נצחון פון דער פאראייניגטער רעגירונג. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

איר ירושה אנטהאלט סיי מיליטערישע דערפאלגן און סיי היסטארישע דעבאטעס איבער אירע אקטיוויטעטן. די ארמיי'ס ראלע אין אינדיאנער קאנפליקטן, טעריטאריעלע פארברייטערונג און אויסלענדישע אפעראציעס ווערט באטראכט דורך היסטאריקער פון פארשידענע פערספעקטיוון.

א פולשטענדיגע באשרייבונג פון דער ארמיי דארף דערפאר דערמאנען סיי אירע אויפגאבן אין באשיצונג און נאציאנאלע זיכערהייט, און סיי די קאנסעקווענצן פון אירע מיליטערישע אקטיוויטעטן פאר פארשידענע באפעלקערונגען און געגנטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== קריטישע באטראכטונגען און היסטארישע דעבאטעס ==

די געשיכטע פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי אנטהאלט נישט בלויז מיליטערישע דערפאלגן און אינסטיטוציעלע אנטוויקלונגען, נאר אויך א רייע היסטארישע דעבאטעס איבער אירע אויפגאבן, באשלוסן און השפעה אויף פארשידענע גרופעס און געגנטן.

איינער פון די הויפט טעמעס אין דער היסטארישער באטראכטונג פון דער ארמיי איז איר ראלע אין די קאנפליקטן מיט די אינדיאנער פעלקער אין דער תקופה פון מערב'דיגע פארברייטערונג. אין טראדיציאנעלע מיליטערישע באשרייבונגען ווערן די קאמפאניעס אפט דערקלערט אלס באמיאונגען צו באשיצן באזעצער און דורכפירן פעדעראלע פאליטיק. פון דער אנדערער זייט האבן די זעלבע אפעראציעס געברענגט צו פארלוסט פון אור  לאנד, געצווינגענע אריבערפירונגען און שווערע פאלגן פאר פילע אינדיאנער קהילות.

דערפאר באטראכטן היסטאריקער די תקופה פון דער מערב'דיגער פארברייטערונג מיט א מער ברייטער בליק, וואס נעמט אריין סיי די פעדעראלע פערספעקטיוו און סיי די איבערלעבונגען פון די באטראפענע אינדיאנער פעלקער. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

אן אנדער וויכטיגע דעבאטע פארבינדט זיך מיט דער ראלע פון דער ארמיי אין דער רעקאנסטראקציע נאך דער בירגערקריג. טייל היסטאריקער באטראכטן די מיליטערישע אנוועזנהייט אין דעם דרום אלס א נויטיגע מיטל צו באשיצן באפרייטע שקלאפן און פארזיכערן די דורכפירונג פון נייע געזעצן. אנדערע באשרייבן עס אלס א צוגעצויגענע פעדעראלע קאנטראל איבער סטעיטס וואס האבן פארלוירן די מלחמה.

א נייטראלע היסטארישע באשרייבונג דארף דערמאנען ביידע צדדים: די באשיצנדע פונקציע פון דער ארמיי פאר נייע בירגער  רעכטן, און די קעגנערשאפט וואס איר אנוועזנהייט האט ארויסגערופן אין דער פאליטישער לעבן פונעם דרום. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== פארשפרייטע מיספארשטענדענישן ==

א געווענליכע מיספארשטענדעניש איבער דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי איז אז זי איז דורכאויס איר גאנצע געשיכטע געווען בלויז א קאמף  ארגאניזאציע. אין פאקט האט די ארמיי במשך פון מער ווי צוויי און א האלב יארהונדערט אויסגעפירט א ברייטע רייע אויפגאבן אויסער דירעקטע מלחמה.

די ארמיי האט געשפילט א ראלע אין:

* אויספארשונג און מאפירונג פון אומבאקאנטע טעריטאריעס.
* אינזשעניריע און אויפבוי פון פובליק אינפראסטרוקטור.
* אנטוויקלונג פון מעדיצינישע פארשונגען.
* טרענירונג און בילדונג פון מיליטערישע און טעכנישע פערזאנען.
* הילף ביי נאטורליכע קאטאסטראפעס און נאציאנאלע עמערדזשענסיס.
* אדמיניסטראציע און שטיצע אין פארשידענע טעריטאריעס. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

אן אנדער מיספארשטענדעניש איז אז די מאדערנע ארמיי איז א פשוטע הירארכישע קראפט מיט בלויז קאמף איינהייטן. אין פאקט איז זי א קאמפלעקסע סיסטעם מיט אקטיווע זעלנער, רעזערוו קראפטן, נאציאנאלע גארד איינהייטן, טעכנישע ארגאניזאציעס, מעדיצינישע קאמאנדס, אינטעלידזשענס איינהייטן און בילדונגס  צענטערן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== אינטערנאציאנאלע אנוועזנהייט און פארבינדונגען ==

אלס א טייל פון דער אמעריקאנער זיכערהייטס סיסטעם האלט די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארבינדונגען מיט מיליטערישע שותפים איבער דער וועלט. אירע סערוויס קאמפאנענט קאמאנדס רעפרעזענטירן די ארמיי אין פארשידענע גלאבאלע געגנטן און שטיצן קאאפעראציע מיט בונדעסטאטן.

די ארמיי פירט אויס געמיינזאמע טרענירונגען, מיליטערישע אויסטוישן און פארשידענע זיכערהייטס  מיסיעס מיט אנדערע לענדער. די צילן פון אזעלכע אקטיוויטעטן זענען צו פארבעסערן קאארדינאציע, פארשטערקערן פארטיידיגונגס  פעאיגקייטן און האלטן גרייטקייט פאר מעגליכע קריזיסן. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

די פארשידענע קאנטינענטאלע און אויסלענדישע באזעס פון דער ארמיי דינען פאר טרענירונג, לאגיסטישע שטיצע און אפעראציעלע גרייטקייט. איר אנוועזנהייט אין אנדערע טיילן פון דער וועלט איז איינע פון די הויפט עלעמענטן אין דער אמעריקאנער מיליטערישער פאליטיק נאך דער צווייטער וועלט קריג.

== בילדונג און אויסבילדונגס  סיסטעם ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארמאגט א ברייטע סיסטעם פון אויסבילדונג און טרענירונג פאר זעלנער און אפיצירן. דער ציל פון דער סיסטעם איז צו צוגרייטן מיליטערישע פערזאנען פאר פארשידענע סארטן אויפגאבן, פון קאמף  פירונג ביז טעכנישע און פירן  רעלאציע פאזיציעס.

די '''פאראייניגטע שטאטן מיליטערישע אקאדעמיע אין וועסט פוינט''' איז איינע פון די מערסט באקאנטע אינסטיטוציעס פאר אויסבילדונג פון אפיצירן. די אקאדעמיע האט געשאפן פילע הויפט פירער אין דער ארמיי און אויך פערזאנען וואס האבן שפעטער געשפילט א ראלע אין אמעריקאנער געזעלשאפט, רעגירונג און וויסנשאפט. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Military_Academy&lt;/ref&gt;

אויסער וועסט פוינט פארמאגט די ארמיי ספעציעלע שולעס און טרענירונגס  צענטערן פאר פארשידענע געביטן, אריינגערעכנט ספעציעלע אפעראציעס, אינזשעניריע, מעדיצין, אינטעלידזשענס און טעכנאלאגיע.

די אויסבילדונגס  סיסטעם רעפלעקטירט די ברייטערע פארוואנדלונג פון דער ארמיי פון א טראדיציאנעלער קאמף  קראפט צו א מאדערנע אינסטיטוציע וואס פארלאנגט הויך  שטאפליגע פראפעסיאנעלע קענטענישן. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

== סימבאלן און טראדיציעס ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארמאגט א רייכע סיסטעם פון סימבאלן, טיטלען און מיליטערישע טראדיציעס וואס האבן זיך אנטוויקלט במשך פון איר מער ווי צוויי הונדערט פופציג יעריגע געשיכטע.

די טראדיציעס שטאמען פון פארשידענע תקופות, אריינגערעכנט די קאנטינענטאל ארמיי פון דער רעוואלוציע, די ארמייען פון דער בירגערקריג, די וועלט  מלחמות און די מאדערנע אפעראציעס.

די ארמיי ניצט פארשידענע העראלדישע סימבאלן, פענער און צייכנס צו רעפרעזענטירן אירע איינהייטן און היסטארישע דערגרייכונגען. די טראדיציעס דינען צו פארבינדן היינטיגע זעלנער מיט די דורות וואס האבן געדינט אין דער פארגאנגענהייט. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;
== צוקונפטיגע אנטוויקלונגען און מאדערנע פארשונגען ==

אין דער היינטיגער תקופה שטעלט זיך די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פאר נייע זיכערהייטס  פראבלעמען וואס זענען אנדערש פון די טראדיציאנעלע מלחמות פון פאריגע דורות. די אנטוויקלונג פון נייע טעכנאלאגיעס, דיגיטאלע סיסטעמען און פארענדערטע אינטערנאציאנאלע באדינגונגען האבן געברענגט אז די ארמיי זאל ווייטער פארבעסערן אירע סטרוקטורן, טרענירונג און מיליטערישע פעאיגקייטן.

א הויפט ציל פון דער מאדערנער ארמיי איז צו האלטן א קראפט וואס קען רעאגירן צו פארשידענע סארטן זיכערהייטס  סיטואציעס. דאס נעמט אריין גרויסע ערד  קאמפן, באשיצונג פון מיליטערישע און ציווילע סיסטעמען קעגן דיגיטאלע אנפאלן, שטיצע פאר בונדעסטאטן און שנעלע אנטווארט אויף אינטערנאציאנאלע קריזיסן. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

די ארמיי אינוועסטירט אין פארשונג און אנטוויקלונג פון נייע אויסריסטונגען, אריינגערעכנט פארבעסערטע טראנספארט  סיסטעמען, אינפארמאציע  טעכנאלאגיע, אומבאמאנטע סיסטעמען און נייע מעטאדן פון קאמף  פארוואלטונג.

די ציל פון אזעלכע אנטוויקלונגען איז צו פארזיכערן אז די ארמיי קען האלטן א טעקנישע און אפעראציעלע אויבערהאנט אין א וועלט וואס ווערט מער קאמפלעקס און פארבונדן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== די ארמיי'ס פלאץ אין דער אמעריקאנער געזעלשאפט ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארנעמט א באזונדער פלאץ אין דער אמעריקאנער געזעלשאפט. דורכאויס איר געשיכטע זענען מיליאנען מענטשן אריבער דורך אירע רייען, און די ארמיי האט געהאט א השפעה אויף בילדונג, טעכנאלאגיע, געזעלשאפט און נאציאנאלן געדענקען.

די דינסט אין דער ארמיי איז פאר פילע אמעריקאנער געווען א וועג פון פובליקער דינסט און נאציאנאלע פאראנטווארטליכקייט. דער מיליטערישער דינסט האט אויך געשפילט א ראלע אין פארשידענע געזעלשאפטליכע טוישונגען, אריינגערעכנט די אינטעגרירונג פון פארשידענע באפעלקערונג  גרופעס אין די באוואפנטע קראפטן.

אין דער היסטאריע פון דער ארמיי זענען פארגעקומען וויכטיגע ענדערונגען אין דעם צוזאמענשטעל פון אירע רייען. די אינסטיטוציע האט זיך צוגעפאסט צו געזעלשאפטליכע און פאליטישע טוישונגען אין דער פאראייניגטער שטאטן און האט פארשידענע תקופות געשפילט א ראלע אין ברייטער נאציאנאלער דעבאטע איבער מלחמה און שלום. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== באציאונג צווישן ארמיי און פאליטיק ==

אין דער אמעריקאנער סיסטעם איז די ארמיי אונטערגעשטעלט צו די ציווילע רעגירונג און פארמאגט נישט קיין זעלבסטשטענדיגע פאליטישע אויטאריטעט. די באציאונג צווישן מיליטער און פאליטיק ווערט באזירט אויפן פרינציפ אז מיליטערישע קראפטן פירן אויס די באשלוסן פון די לעגאל אויסגעוועלטע רעגירונג.

די היסטאריע פון דער ארמיי ווייזט אז אירע מיליטערישע פירער האבן בדרך כלל אנערקענט די גרענעצן צווישן מיליטערישע אחריות און פאליטישע באשלוסן. דער פרינציפ איז געווארן איינע פון די הויפט יסודות אין דער אמעריקאנער מיליטערישער טראדיציע. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

== פינאנצירונג און אדמיניסטראציע ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי ווערט פינאנצירט דורך דעם קאנגרעס פון די פאראייניגטע שטאטן און ווערט אדמיניסטרירט דורך דעם דעפארטמענט פון דער ארמיי אונטער'ן דעפארטמענט פון דעפענס.

איר גרויסע סטרוקטור פארלאנגט א ברייטע אדמיניסטראציע וואס נעמט אריין באשטעלונג און אויפהאלטונג פון מיליטערישע עקוויפמענט, טרענירונג פון זעלנער, פערזאנאל  פארוואלטונג, פארשונג און אנטוויקלונג.

די קאמפלעקסיטעט פון דער ארמיי שטאמט פון דעם פאקט אז זי דארף פאראייניגן מיליטערישע קאמף  פעאיגקייטן מיט טויזנטער שטיצנדע פונקציעס, פון לאגיסטיק און מעדיצין ביז טעכנאלאגיע און בילדונג. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== הויפט ארגאניזאציעס און איינהייטן ==

די היינטיגע פאראייניגטע שטאטן ארמיי באשטייט פון א גרויסער צאל הויפט ארגאניזאציעס וואס באדינען פארשידענע מיליטערישע און שטיצנדע צוועקן.

צווישן די הויפט איינהייטן זענען:

* '''ארמיי מאטעריאל קאמאנד''' – פארזארגונג, לאגיסטיק און פארוואלטונג פון מיליטערישע מאטעריאל.
* '''ארמיי ספעציעלע אפעראציעס קאמאנד''' – פירט ספעציעלע מיליטערישע מיסיעס.
* '''ארמיי סייבער קאמאנד''' – פארטיידיגונג און אפעראציעס אין סייבער געביט.
* '''ארמיי ספעיס און מיסיל דעפענס קאמאנד''' – באהאנדלט ספעיס און מיסיל פארבינדענע זיכערהייט.
* '''יו  עס ארמיי אייראפע און אפריקע''' – שטיצט אמעריקאנער מיליטערישע אינטערעסן אין אייראפע און אפריקע.
* '''יו  עס ארמיי פאציפיק''' – פאראנטווארטליך פאר די פאציפישע געגנט.
* '''יו  עס ארמיי קארפ פון אינזשענירן''' – פירט גרויסע אינזשענירישע און אינפראסטרוקטור פראיעקטן.
* '''ארמיי מעדיקאל קאמאנד''' – שטעלט צו מעדיצינישע סערוויסעס.
* '''מענטשן  רעסורסן קאמאנד''' – פארוואלטונג פון ארמיי פערזאנאל.
* '''אינטעלידזשענס און זיכערהייט קאמאנד''' – פארזארגט אינפארמאציע און זיכערהייטס אנאליז.
* '''פאראייניגטע שטאטן מיליטערישע אקאדעמיע אין וועסט פוינט''' – בילדונג און אויסבילדונג פון צוקונפטיגע אפיצירן.
* '''ארמיי טעסט און עוועלואציע קאמאנד''' – טעסטירט און באטראכט נייע סיסטעמען און עקוויפמענט. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

די פארשידענע איינהייטן ווייזן די ברייטקייט פון דער מאדערנער ארמיי, וואס באשטייט נישט בלויז פון קאמף זעלנער, נאר אויך פון אינזשענירן, דאקטוירים, טעכניקער, אנאליסטן און פילע אנדערע פראפעסיאנעלע פעלדער.

== זעט אויך ==

* פאראייניגטע שטאטן'ס באוואפנטע קראפטן
* דעפארטמענט פון דעפענס
* פאראייניגטע שטאטן נאווי
* פאראייניגטע שטאטן עיר פארס
* פאראייניגטע שטאטן מארינען קארפ
* פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס
* פאראייניגטע שטאטן נאציאנאלע גארד

== רעפערענצן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאטעגאריע:מיליטערישע ארגאניזאציעס]]
[[קאטעגאריע:אמעריקאנער היסטאריע]]
[[קאטעגאריע:ארמייען]]


די '''[[US]] [[ארמיי]]''' איז די גרעסטע פון די פינף אפטיילונגען און די אמעריקאנער מיליטער אויף 2004 האט עס געהאט 494,295 טרופן אקטיוו, און 342,918 אין (ARNG) די נאציאנאלע גארדס, און 204,134 (USAR) און די ארמיי רעזערוו.

די ארמיי האט אונטער זיך די ערד טרופן און אלע איהרע אפעראציעס זי ווערט אנגעפירט דורך די דעפארטמענט אף ארמי מיט א ארמיי גענעראל (מיניסטער) און שפיץ, די דעפארטמענט איז אונטער די דעפענס דעפארטמענט. ס'ווערט אנגערופען ביי אסאך די [[סאלדאט]]ען

== אפערירט ==
ס'אפערירט 4 בריגאדעס צו די 10 דיוויזיעס, און נאך אפאהר אפגעטיילטע רעגימענטן און בריגאדעס .

[[פוס סאלדאטן|פוס]]    אינפאנטרי
געפאנצערטע    ארמארד

# 1'טע געפאנצערטע דיוויזיע
# 1'טע קאוועלרי דיוויזיע
# 1'טע פוס דיוויזיע
# 2'טע פוס דיוויזיע
# 3'טע פוס דיוויזיע
# 4'טע פוס דיוויזיע
# 10'טע מאונטען דיוויזיע
# 25'טע פוס דיוויזיע
# 82'טע עירבארן דיוויזיע
# 101'טע עירבארן דיוויזיע
[[טעקע:2ID Recon Baghdad.jpg|left|250px]]

* 173'טע עירבארן בריגאדע
* 2'טע קאווערלי רעגימענט
* 3'טע געפאנצערטע קעווערלי רעגימענט
* 11'טע געפאנצערטע קעווערלי רעגימענט

== וועבלינקען ==

[http://www.army.mil/ אפיציעלע וועבסייט]

[[קאטעגאריע:USA מיליטער]]

{{אמעריקעמיל}}</text>
      <sha1>qkk7nebsb1e1v4svnnac6wwvnnho7fh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601693</id>
      <parentid>601692</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T18:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* דער קריג פון 1812 (1812–1815) */</comment>
      <origin>601693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76515" sha1="tglaobor631ics8l3pq2ryxqdjel93l" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; |אמעריקאנער ארמיי
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; |United States Army
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Emblem_of_the_United_States_Department_of_the_Army.svg|טעקסט=זיגל פון דער אמעריקאנער ארמיי|110x110פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Flag_of_the_United_States_Army.svg|טעקסט=פאן פון דער אמעריקאנער ארמיי|120x120פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; |[[טעקע:Mark_of_the_United_States_Army.svg|טעקסט=עמבלעם פון דער אמעריקאנער ארמיי|90x90פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;עמבלעם&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; |גרינדונג  דאטע:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[14טן יוני]] [[1775]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[ארמיי|לאנדפלאט]]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |באלאנגט צו 
|[[דעפארטמענט פון דעפענס]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |אונטער דעם
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|דעפארטמענט פון דער ארמיי]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |בערך 452,000 אקטיווע זעלנער
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |ערשטע נאמען
|[[קאנטינענטאל ארמיי]]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |ערשטע הויפט קאמאנדיר
|[[דזשארזש וואשינגטאן|דזשארדזש וואשינגטאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;This We'll Defend&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(דאס וועלן מיר פארטיידיגן)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;The Army Goes Rolling Along&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אייזל]] (The Army Mule)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; |קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |&quot;Loyalty, Duty, Respect, Selfless Service, Honor, Integrity, Personal Courage&quot;
|-
! style=&quot;text-align: right; vertical-align: top;&quot; |באשטאנדטיילן 
|
* ארמיי
* פאראייניגטע שטאטן ארמיי רעזערוו
* ארמיי נאציאנאלע גארד
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[https://www.army.mil army.mil]
|}
{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}[[טעקע:M1A1 abrams front.jpg|left|250px]]
'''פאראייניגטע שטאטן ארמיי''' (ענגליש: United States Army), באקאנט אויך אלס '''יו  עס ארמיי''' (U.S. Army), איז די לאנד מיליטערישע צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן'ס באוואפנטע קראפטן און איז אונטער דער [[דעפארטמענט פון דער ארמיי]] וואס איז איינס פון די דריי מיליטערישע דעפארטמענטן אונטער'ן [[דעפארטמענט פון דעפענס]]. די ארמיי איז פאראנטווארטליך פאר לאנד מלחמה, באשיצונג פון די נאציאנאלע זיכערהייט, און דורכפירן מיליטערישע אפעראציעס איבער דער גאנצער וועלט. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

די היינטיגע פאראייניגטע שטאטן ארמיי שטאמט פון דער '''[[קאנטינענטאל ארמיי]]''' וואס איז געגרינדעט געווארן דורך דעם [[צווייטן קאנטינענטאל קאנגרעס]] דעם [[14טן יוני]] [[1775]], נאך איידער די פאראייניגטע שטאטן האט אפיציעל דערקלערט איר [[זעלבסטשטענדיג|זעלבסטשטענדיגקייט]]. איר ערשטע הויפט קאמאנדיר איז געווען [[דזשארזש וואשינגטאן|דזשארדזש וואשינגטאן]], וואס איז שפעטער געווארן דער ערשטער [[פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן]]. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

פון אירע ערשטע טעג איז די ארמיי געווען מער ווי בלויז א קאמף קראפט. זי איז געווארן איינע פון די וויכטיגע נאציאנאלע אינסטיטוציעס וואס האבן געהאלפן אויפבויען די נייע רעפובליק, אנהאלטן די פעדעראלע אויטאריטעט, פארברייטערן די טעריטאריע, און אנטוויקלען וויסנשאפטלעכע, אינזשענירישע און מעדיצינישע פראיעקטן. דורכאויס איר לאנגע היסטאריע האט די ארמיי דורכגעמאכט א גרויסע אנטוויקלונג פון א קליינע רעוואלוציאנערישע קראפט ביז א מאדערנע גלאבאלע מיליטערישע אינסטיטוציע מיט מיליטערישע, טעכנישע, לאגיסטישע און בילדונגס  איינריכטונגען. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

== ארגאניזאציע און סטרוקטור ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי איז אונטער דער '''[[דעפארטמענט פון דער ארמיי]]''' (Department of the Army), וועלכער איז איז איינע פון די דריי הויפט מיליטערישע צווייגן אונטער'ן דעפארטמענט פון דעפענס, צוזאמען מיט דער [[דעפארטמענט פון דער נעיווי|נעיווי]] און דער [[דעפארטמענט פון דער עיר פארס|עיר פארס]]. אלס א טייל פונעם ברייטערען נאציאנאלן זיכערהייט סיסטעם. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

די ארמיי באשטייט פון דריי הויפט באשטאנדטיילן:

* '''אקטיווע ארמיי''' – די מיליטערישע קראפט וואס איז גלייך גרייט פאר אפעראציעס.
* '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי רעזערוו''' – א רעזערוו קראפט וואס שטיצט די אקטיווע ארמיי און ווערט ארויסגערופן ווען נויטיג.
* '''ארמיי נאציאנאלע גארד''' – א קראפט וואס באלאנגט סיי צום פעדעראלן מיליטערישן סיסטעם און סיי צו די שטאטן, און ווערט גענוצט פאר נאציאנאלע און לאקאלע אויפגאבן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

די היינטיגע ארמיי איז אויסגעשטעלט אין עטליכע סארטן קאמאנדס:

* '''ארמיי קאמאנדס''' – גרויסע הויפט איינהייטן וואס פירן אפעראציעלע און שטיצנדע פונקציעס.
* '''ארמיי סערוויס קאמפאנענט קאמאנדס''' – איינהייטן וואס רעפרעזענטירן די ארמיי אין פארשידענע גלאבאלע מיליטערישע געגנטן.
* '''דירעקט באריכטנדע איינהייטן''' – ספעציאליזירטע ארגאניזאציעס וואס באריכטן דירעקט צום הויפט קווארטיר. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

צווישן די הויפט קאמאנדס און איינהייטן פון דער ארמיי געפינען זיך:

* '''ארמיי מאטעריאל קאמאנד''' (AMC), פאראנטווארטליך פאר צושטעלן, פארזארגונג און טעכנישע שטיצע.
* '''יו  עס ארמיי סייבער קאמאנד''' (AR​CYBER), וואס באהאנדלט מיליטערישע סייבער אפעראציעס.
* '''יו עס ארמיי טראנספארטאציע קאמאנד'''  (ARTRANS), וואס שטעלט צו טראנספארט און באוועגונגס שטיצע.
* '''ייו עס ארמיי צענטראל''' (USARCENT), וואס איז פאראנטווארטליך פאר ארמיי אפעראציעס אין געוויסע טיילן פונעם [[מיטל מזרח]].
* '''יו עס ארמיי אייראפע און אפריקע''' (USAREUR-AF), וואס פירט ארמיי פארבינדונגען און אפעראציעס אין [[אייראפע]] און [[אפריקע]].
* '''יו עס ארמיי פאציפיק''' (USARPAC), וואס באדינט דעם פאציפישן געגנט.
* '''יו עס ארמיי ספעיס און מיסיל דעפענס קאמאנד''' (USASMDC).
* '''יו עס ארמיי ספעציעלע אפעראציעס קאמאנד''' (USASOC). &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

צווישן די דירעקט באריכטנדע איינהייטן געפינען זיך דער '''יו עס ארמיי קארפ פון אינזשענירן''' (USACE), '''ארמיי מעדיקאל קאמאנד''' (MEDCOM), '''מענטשן רעסורסן קאמאנד''' (HRC), '''אינטעלידזשענס און זיכערהייט קאמאנד''' (INSCOM), דער '''פאראייניגטער שטאטן מיליטערישער אקאדעמיע אין וועסט פוינט''' (USMA), און דער '''ארמיי טעסט און עוועלואציע קאמאנד''' (ATEC). &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און גרינדונג ==

די ווארצלען פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי ליגן אין די [[מיליציע|מיליציעס]] פון די [[בריטישע קאלאניעס]] אין [[צפון אמעריקע]]. אין דער [[קאלאניאל תקופה]] האבן לאקאלע איינוואוינער זיך פארלאזט אויף בירגער פאר באשיצונג, וויבאלד בריטישע רעגולערע מיליטערישע איינהייטן זענען נישט געווען גענוג צו דעקן אלע גרעניצן און געגנטן. די מיליציעס האבן געדינט אלס דער יסוד פון דער שפעטערער קאנטינענטאל ארמיי. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

ווען די קאנפליקט צווישן די קאלאניעס און [[גרויסבריטאניע]] האט זיך פארערגערט, האט דער צווייטער קאנטינענטאל קאנגרעס באשלאסן דעם 14טן יוני 1775 צו שאפן א נאציאנאלע מיליטערישע קראפט, באקאנט אלס די '''קאנטינענטאל ארמיי'''. דער שריט האט באדייטעט אז די קאלאניעס האבן אנגעהויבן פארוואנדלען זייערע צעשפרייטע מיליציעס אין א געהעריגע מיליטערישע ארגאניזאציע וואס האט זיך געקענט אנטקעגנשטעלן די בריטישע רעגולערע ארמיי. &lt;ref&gt;https://history.army.mil/Portals/143/Images/Birthday/cmhPub_70-71-1.pdf&lt;/ref&gt;

דזשארדזש וואשינגטאן איז באשטימט געווארן אלס הויפט [[קאמאנדיר]] פון דער נייע קראפט. אונטער זיין פירערשאפט האט די ארמיי זיך געשטעלט קעגן שווערע פראבלעמען: עס האט געפעלט גענוג געווער, קליידער, עסנווארג, טרענירונג און אנדערע באדערפענישן. די ערשטע יארן זענען געווען באצייכנט מיט גרויסע שוועריקייטן, אבער דורכן ארגאניזירן די קראפט און אריינברענגען א מער פראפעסיאנעלע דיסציפלין האט זיך די ארמיי געשטארקט. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

א וויכטיגער טריט  אין דער פארפעסיאנאליזירונג פון דער ארמיי איז געווען דער אנקומען פון [[באראן פרידריך פון שטויבן]], א [[פרייסן|פרייסישער]] מיליטערישער עקספערט, וואס האט אין [[וועלי פארדזש]] איינגעפירט סטאנדארדיזירטע טרענירונגען, בעסערע [[באיאנעט]] באנוץ, און היגיענע רעגולאציעס. זיינע רעפארמען האבן געהאלפן פארוואנדלען די ארמיי פון א צוזאמענגעשטעלטע גרופע פון מיליציעס אין א מער דיסציפלינירטע מיליטערישע קראפט. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

== אמעריקאנער רעוואלוציע (1775–1783) ==

די ערשטע תקופה פון דער ארמיי איז געווען געצייכנט דורך דעם קאמף פאר אמעריקאנער זעלבסטשטענדיגקייט. די קאנטינענטאל ארמיי האט געדארפט זיך שטעלן קעגן דער בריטישער ארמיי, וועלכע איז געווען איינע פון די מערסט אנטוויקלטע מיליטערישע קראפטן אין דער וועלט אין יענע צייט.

אין די אנהייב יארן איז די ארמיי געווען שוואך אויסגעשטאט און האט זיך שטארק פארלאזט אויף מיליציעס. טראץ די שוועריקייטן האבן געוויסע זיגנדע קאמפן געהאלפן האלטן די רעוואלוציע ביים לעבן, אריינגערעכנט די זיגונגען ביי [[טרענטאן, ניו זשערסי|טרענטאן]] און [[פרינסטאן, ניו זשערסי|פרינסטאן]], די וויכטיגע טויש פונקט ביי [[סאראטאגא, ניו יארק|סאראטאגא]], און די טרענירונגס רעפארמען אין וואלי פארדזש. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

די מלחמה האט זיך געענדיגט מיט דער בריטישער אונטערגעבונג ביי [[יארקטאון, ווירדזשיניע|יארקטאון]] אין [[1781]], וועלכע האט געברענגט צום ענדע פון די הויפט קאמפן. נאך דער מלחמה האט די ארמיי אויך געשפילט א ראלע אין באפעסטיגן דעם פרינציפ פון ציווילער קאנטראל איבער'ן מיליטער, באזונדערס ווען וואשינגטאן האט אפגעשטעלט דעם [[ניובורג קאנספיראציע]] און די אפיצירן האבן באשטעטיגט זייער געטריישאפט צו דעם קאנגרעס. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;
== די פריע רעפובליק און נאציאנאלע פארפעסטיגונג (1783–1815) ==

נאך דער ענדע פון דער אמעריקאנער רעוואלוציע איז די קאנטינענטאל ארמיי מערסטנס אויפגעלאזט געווארן, לויט דער דימאלסדיגע אנגענומענער מיינונג אין דער נייער רעפובליק אז א גרויסע ארמיי קען זיין א סכנה פאר ציווילע פרייהייט. דער קאנסטיטוציע פון די פאראייניגטע שטאטן האט אבער באשטעטיגט די רעכט פונעם פעדעראלן רעגירונג צו אויפשטעלן און אונטערהאלטן א מיליטערישע קראפט, בשעת די מיליטערישע אויטאריטעט איז געבליבן אונטער דער קאנטראל פון ציווילע באאמטע. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די פריע ארמיי פון דער רעפובליק איז געווען קליין אין צאל, אבער זי האט געהאט א וויכטיגע ראלע אין אויפבויען פעדעראלע אויטאריטעט. איינע פון די ערשטע הויפט אויפגאבן איז געווען דער אונטערדרוקן פון דער [[וויסקי רעוואלט]] (Whiskey Rebellion) אין [[1794]], ווען פעדעראלע קרעפטן זענען ארויסגעשיקט געווארן צו ווייזן אז די נייע רעגירונג האט די מעגליכקייט דורכצופירן אירע געזעצן איבער'ן גאנצן לאנד. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער צייט האט די ארמיי געשפילט א וויכטיגע ראלע אין דער אויסברייטונג פון אמעריקאנער וויסנשאפט, געאגראפיע און טעריטאריע. נאך דער [[לואיזיאנא אפקויף]] אין [[1803]] האט די ארמיי געשטיצט פארשונגען און מאפירונגען פון די נייע מערב געגנטן. די אויספארשער אונטער מעריוואדער לואיס און וויליאם קלארק, באקאנט אלס דער '''קארפ פון דיסקאווערי''', האט צוגעשטעלט וויכטיגע אינפארמאציע איבער די מערב'דיגע טעריטאריעס און געהאלפן פארשטארקן די פעדעראלע אנוועזנהייט אין די געגנטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די ארמיי האט אויך אנטיילגענומען אין קאמפאניעס קעגן פארשידענע אינדיאנער פעלקער און קאנפעדעראציעס, וואס זענען פארגעקומען אין פארבינדונג מיט דער פארברייטערונג פון אמעריקאנער באזעצונג. די [[קאמף פין געפאלענע טימבערס]] (Battle of Fallen Timbers) אין [[1794]] און די [[קאמף פון טיפעקאנאו]] אין [[1811]] האבן געהערט צו די וויכטיגע מיליטערישע אפעראציעס אין דער תקופה. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== דער קריג פון 1812 (1812–1815) ==

דער [[קריג פון 1812]] קעגן [[גרויסבריטאניע]] האט געברענגט א נייע פאזע אין דער אנטוויקלונג פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי. אין די ערשטע יארן פון דער מלחמה האט די ארמיי געליטן פון שוואכע ארגאניזאציע, אומגרייטע און אומערפארענע אפיצירן. אבער מיט'ן לויף פון דער מלחמה האט זי זיך בעסער ארגאניזירט און פארבעסערט אירע מיליטערישע פעאיגקייטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די קאמף פון טשיפעווא, די באשיצונג פון [[פארט מעקענרי]], און די זיג ביי [[ניו ארלינס]] האבן געהאלפן פארשטארקן דעם נאציאנאלן געפיל און די פאזיציע פון דער ארמיי אין דער אמעריקאנער געזעלשאפט. דער קריג האט אויך געוויזן אז די פאראייניגטע שטאטן האט געקענט אויפשטעלן א קראפט וואס איז פעאיג צו שטיין קעגן א גרויסע אייראפעישע מאכט. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די תקופה נאך דעם קריג האט פארשטארקט די צוויי הויפט ראלעס פון דער ארמיי: זי איז געווען סיי א מיליטערישע קאמף קראפט און סיי א גרעניץ  קראפט וואס האט געהאלפן באשיצן און פירן די מערב'דיגע געגנטן פונעם פארברייטערנדן לאנד. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== פארברייטערונג, אינזשעניריע און פראפעסיאנאליזירונג (1815–1860) ==

אין דער תקופה צווישן דעם קריג פון 1812 און דער אמעריקאנער בירגערקריג האט די ארמיי באקומען א ברייטערע ראלע אין דער אנטוויקלונג פון דער פאראייניגטער שטאטן. אויסער אירע מיליטערישע אויפגאבן האט זי אנטיילגענומען אין גרעניץ  באשיצונג, טעריטאריעלער אדמיניסטראציע, אויספארשונג און גרויסע אינזשענירישע פראיעקטן.

די '''פאראייניגטע שטאטן מיליטערישע אקאדעמיע אין וועסט פוינט''' איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע צענטערן פאר דער אויסבילדונג פון מיליטערישע אינזשענירן און אפיצירן. די גרעפענערס און אינזשענירן וואס זענען ארויסגעקומען פון וועסט פוינט האבן געשפילט א וויכטיגע ראלע אין אנטוויקלען וועגן, קאנאלן, בריקן, באן ליניעס און אנדערע פובליק פראיעקטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די ארמיי האט אויך געהאט א באדייטנדע השפעה אויף פארשידענע וויסנשאפטלעכע געביטן. אירע אפיצירן און ספעציאליסטן האבן אנטיילגענומען אין געאדעטישע ארבעט, מאפירונג, מעדיצינישע פארשונגען, וועטער  אויספארשונג און אנטוויקלונג פון סטאנדארטן אין פראדוקציע. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די מלחמה קעגן מעקסיקא אין די יארן 1846–1848 האט געשאפן א נייע דור פון מיליטערישע פירער, צווישן זיי אפיצירן וואס האבן שפעטער געשפילט א צענטראלע ראלע אין דער אמעריקאנער בירגערקריג. די קאמפאניעס אין מעקסיקא האבן צוגעשטעלט פאר דער ארמיי וויכטיגע ערפארונג אין גרויסע מיליטערישע אפעראציעס. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== דער אמעריקאנער בירגערקריג און רעקאנסטראקציע (1861–1877) ==

ווען דער אמעריקאנער בירגערקריג האט אויסגעבראכן אין 1861, איז די רעגולערע ארמיי געווען צו קליין צו פירן אזא גרויסן קאנפליקט. דערפאר האט די פעדעראלע רעגירונג פארברייטערט די קראפט דורך א ברייטע מאביליזאציע פון פרייוויליגע זעלנער. אין דער צייט האט די ארמיי זיך פארגרעסערט ביז כמעט 500,000 זעלנער. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי האט געשפילט א צענטראלע ראלע אין כמעט אלע הויפט אפעראציע  געגנטן פון דער מלחמה. וויכטיגע קאמפאניעס און שלאכטן האבן אריינגענומען דעם קאמף פאר דער מיסיסיפי טאל, די באלאגערונג פון וויקסבורג, די שלאכט פון געטיסבורג, די קאמפן ביי טשאטאנוגע, די ווילדערנעס קאמפאניע, די באלאגערונג פון פעטערסבורג און גענעראל שערמאנ'ס מארש דורך דזשארדזשיע און די קאראליינעס. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

דער נצחון פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי האט געברענגט צום ענדע פון דער קאנפעדעראציע און באפעסטיגט די פאראייניגונג פון דאס לאנד. נאך דער מלחמה האט די ארמיי באקומען נייע אויפגאבן אין דער תקופה פון רעקאנסטראקציע.

פון 1865 ביז 1877 האט די ארמיי אדמיניסטרירט געוויסע טיילן פונעם דרום, באשיצט באפרייטע שקלאפן און פארטיידיגט די רעכטן פון אפריקאנער  אמעריקאנער בירגער אונטער די נייע געזעצן. זי האט אויך געשטיצט די ארבעט פון דער '''פרידמען'ס ביורא''', וואס האט געהאלפן מיט בילדונג, הילף און געזעלשאפטליכע ארגאניזאציע פאר פריערדיגע שקלאפן און אנדערע באטראפענע באפעלקערונגען. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

די פעדעראלע מיליטערישע אנוועזנהייט אין דעם דרום האט אבער אויך ארויסגערופן שטארקע פאליטישע קעגנערשאפט. טייל מענטשן האבן עס געזען אלס נויטיגע באשיצונג פון די נייע בירגער  רעכטן, בשעת אנדערע האבן עס באטראכט אלס א פארעם פון מיליטערישע באזעצונג. די דעבאטע איבער דער ראלע פון דער ארמיי אין רעקאנסטראקציע איז געבליבן א וויכטיגע היסטארישע מחלוקת. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;
== די גרעניץ תקופה און אינערליכע אויפגאבן (1877–1898) ==

נאך דעם ענדע פון דער רעקאנסטראקציע אין 1877 האט די פאראייניגטע שטאטן ארמיי אריבערגעגאנגען צו א נייע תקופה, אין וועלכער איר הויפט ראלע איז געווען פארבונדן מיט די מערב'דיגע גרעניצן, די אויסברייטונג פון פעדעראלער קאנטראל און די אדמיניסטראציע פון פארשידענע טעריטאריעלע געביטן.

אין דער צווייטער העלפט פונעם 19טן יארהונדערט איז דער קאנפליקט צווישן דער פעדעראלער רעגירונג און פארשידענע אינדיאנער פעלקער פארמערט געווארן צוליב דער פארברייטערונג פון אמעריקאנער באזעצונג אין מערב. די ארמיי האט אנטיילגענומען אין פילע מיליטערישע קאמפאניעס קעגן אינדיאנער גרופעס, און איז געווארן א הויפט קראפט אין דער פעדעראלער פאליטיק פון רעזערוואציען און טעריטאריעלע קאנטראל.

די היסטארישע באשרייבונג פון דער תקופה ווערט באטראכט מיט פארשידענע בליקן. פון איין זייט האט די פעדעראלע רעגירונג באטראכט די ארמיי אלס א מיטל צו האלטן סדר, באשיצן באזעצער און דורכפירן אירע געזעצן. פון דער אנדערער זייט האבן די קאמפאניעס געפירט צו פארלוסט פון לאנד, פארטרייבונג און שווערע פאלגן פאר פילע אינדיאנער קהילות. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

אויסער מיליטערישע אפעראציעס האט די ארמיי ווייטער געשפילט א ראלע אין אויספארשונג, מאפירונג און פובליק פראיעקטן. מיליטערישע אינזשענירן האבן אנטיילגענומען אין אנטוויקלען אינפראסטרוקטור, אויסמעסטן טעריטאריעס און שטיצן וויסנשאפטלעכע פראיעקטן איבער'ן לאנד. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

אין 1878 איז דורכגעפירט געווארן דער '''פאסע קאמיטאטוס געזעץ''' (Posse Comitatus Act), וואס האט באגרעניצט די באנוץ פון פעדעראלע מיליטערישע קראפטן פאר געווענליכע אינערליכע געזעץ  דורכפירונג. דער געזעץ האט אפגעצייכנט די אמעריקאנער טראדיציע פון אפטיילן צווישן מיליטערישע און ציווילע אויפגאבן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

טראץ די באגרעניצונגען איז די ארמיי ווייטער גענוצט געווארן אין געוויסע גרויסע אינערליכע קריזיסן, אריינגערעכנט באן  שטרייקס און ארבעטער אומרואיגקייטן. אין פילע פעלער האבן אבער סטעיט מיליציעס און דער נאציאנאלער גארד געטראגן די הויפט אחריות פאר אזעלכע אויפגאבן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== דער שפאניש  אמעריקאנער קריג און דער אויסברייטונג איבער'ן ים (1898–1902) ==

דער שפאניש  אמעריקאנער קריג פון 1898 האט אנגעצייכנט א נייע תקופה אין דער געשיכטע פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי. ביז יענע צייט איז די ארמיי בעיקר געווען באשעפטיגט מיט קאנטינענטאלע באשיצונג און גרעניץ  אויפגאבן, אבער דער קריג האט געברענגט די ארמיי אריין אין גרויסע אויסלענדישע מיליטערישע אפעראציעס.

די ארמיי האט געקעמפט אין קובא קעגן דער שפאנישער הערשאפט און שפעטער באקומען אויפגאבן אין די נייע אמעריקאנער קאנטראלירטע אדער באאיינפלוסטע טעריטאריעס, אריינגערעכנט פארטא ריקא, די פיליפינען און קובא. די נייע ראלע האט געשטעלט פאר דער ארמיי פראבלעמען פון מיליטערישע אדמיניסטראציע, באזעצונג און קאנטער  אויפשטענדישע קאמפאניעס. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

אין די פיליפינען האט די ארמיי געפירט לאנגע קאמפאניעס קעגן קעגנערישע גרופעס וואס האבן זיך אנטקעגנגעשטעלט אמעריקאנער קאנטראל. צוזאמען מיט מיליטערישע אפעראציעס האט זי אויך געשטיצט ציווילע פראגראמען, אריינגערעכנט אויפשטעלן שולעס, פארבעסערן טראנספארט און אנטוויקלען פובליק געזונטהייט פראיעקטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די תקופה האט אויך געברענגט גרויסע פארשריט אין ארמיי מעדיצין. מיליטערישע דאקטוירים און פארשער האבן געשפילט א וויכטיגע ראלע אין פארשטיין און באקעמפן מחלות וואס זענען פארשפרייט געווארן דורך מאסקיטן, ספעציעל געלבע פיבער, און האבן פארבעסערט סאניטארישע מעטאדן אין מיליטערישע לאגערן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== די ארמיי אין דער 20סטער יארהונדערט ==

אין דער 20סטער יארהונדערט איז די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארוואנדלט געווארן פון א קאנטינענטאלע קראפט אין א גלאבאלע מיליטערישע אינסטיטוציע. די צוויי וועלט  מלחמות, דער קאלטער קריג און שפעטערע אינטערנאציאנאלע קאנפליקטן האבן פארמירט אירע סטרוקטורן, טרענירונגס  סיסטעמען און מיליטערישע פעאיגקייטן.

די ארמיי האט זיך אנגעהויבן שטארק פארברייטערן ביים אריינטרעטן פון די פאראייניגטע שטאטן אין דער ערשטער וועלט  מלחמה. מיליאנען אמעריקאנער זעלנער זענען געווארן מאביליזירט און געשיקט געווארן קיין אייראפע צו קעמפן צוזאמען מיט די אליאירטע קראפטן.

אין דער צווייטער וועלט  מלחמה האט די ארמיי געשפילט א צענטראלע ראלע אין די קאמפן אין אייראפע און דעם פאציפישן געגנט. זי האט אנטיילגענומען אין גרויסע מיליטערישע אפעראציעס און איז געווארן איינע פון די גרעסטע מיליטערישע ארגאניזאציעס אין דער וועלט.

נאך דער צווייטער וועלט  מלחמה איז די ארמיי געווארן א הויפט טייל פונעם אמעריקאנער אנטווארט אויף דער סאוועטישער פארברייטערונג דורכאויס דער קאלטער קריג. זי האט אונטערגעהאלטן גרויסע קרעפטן אין אייראפע און אזיע און האט געשפילט א ראלע אין קאנפליקטן ווי דער קארעא קריג און דער וויעטנאם קריג.

== די מאדערנע ארמיי און גלאבאלע אנוועזנהייט ==

אין דער היינטיגער תקופה איז די פאראייניגטע שטאטן ארמיי א גרויסע און קאמפלעקסע מיליטערישע אינסטיטוציע וואס פאראייניגט קאמף קראפטן, לאגיסטיק, טעכנאלאגיע, אינטעלידזשענס, מעדיצינישע שטיצע און בילדונגס  איינריכטונגען.

די ארמיי פירט אפעראציעס דורך אירע פארשידענע קאמאנדס אין צפון אמעריקע און איבער דער וועלט. איר סטרוקטור ווייזט די פארוואנדלונג פון א טראדיציאנעלער לאנד  ארמיי צו א מאדערנע קראפט וואס דארף קענען אפערירן אין פיזישע, דיגיטאלע און טעכנאלאגישע געביטן. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

די היינטיגע ארמיי אנטוויקלט און נוצט פעאיגקייטן אין געביטן ווי סייבער זיכערהייט, ספעיס שטיצע, ספעציעלע אפעראציעס, אינטעלידזשענס, מאדערנע לאגיסטיק און פארגעשריטענע מיליטערישע אויסריסטונגען. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;
== די ראלע פון דער ארמיי אין דער נאציאנאלער אנטוויקלונג ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי האט דורכאויס איר היסטאריע געשפילט א ראלע וואס איז ברייט געווען מער ווי בלויז מיליטערישע באשיצונג. פון די ערשטע יארן פון דער רעפובליק ביז דער מאדערנער תקופה איז די ארמיי גענוצט געווארן אלס א מיטל צו פארשטארקן די פעדעראלע אויטאריטעט, אנטוויקלען נייע טעריטאריעס און שטיצן נאציאנאלע פראיעקטן.

אין דער פריע תקופה פון די פאראייניגטע שטאטן האט די ארמיי געהאלפן פעסטשטעלן די אנוועזנהייט פון דער פעדעראלער רעגירונג אין ווייטע געגנטן. אירע איינהייטן האבן געבויט פעסטונגען, באשיצט גרעניצן, דורכגעפירט אויספארשונגען און צוגעשטעלט א פארבינדונג צווישן דער צענטראלער רעגירונג און די נייע אנטוויקלטע געגנטן פון לאנד.

א באזונדערע פעלד וואו די ארמיי האט געהאט א גרויסע השפעה איז געווען אינזשעניריע. דער '''יו  עס ארמיי קארפ פון אינזשענירן''' האט געשפילט א וויכטיגע ראלע אין אנטוויקלען וואסערוועגן, בריקן, פארטס, פליט  קאנטראל פראיעקטן און אנדערע אינפראסטרוקטור. די ארבעט האט געהאט א ווירקונג אויף דער עקאנאמישער און טעכנישער אנטוויקלונג פון די פאראייניגטע שטאטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

די ארמיי האט אויך געהאט א שטארקע פארבינדונג מיט בילדונג און פראפעסיאנעלע טרענירונג. די מיליטערישע אקאדעמיע אין וועסט פוינט איז געווארן א וויכטיגער צענטער פאר אויסבילדונג פון אינזשענירן, מיליטערישע פירער און רעגירונגס  פערזענליכקייטן. פילע גרעפענערס און אינזשענירן וואס האבן געשפילט א ראלע אין דער אנטוויקלונג פון אמעריקע האבן באקומען זייערע יסודותדיקע טרענירונג דארט. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== די ארמיי און דער פרינציפ פון ציווילער קאנטראל ==

א הויפט יסוד אין דער געשיכטע פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי איז דער פרינציפ אז די מיליטערישע קראפטן שטייען אונטער דער אויטאריטעט פון די ציווילע רעגירונג.

שוין נאך דער אמעריקאנער רעוואלוציע האט די ארמיי באשטעטיגט דעם געדאנק אז מיליטערישע פירער טארן נישט נעמען פאליטישע מאכט פאר זיך אליין. דער באדייטנדסטער פריערער ביישפיל איז געווען די ניוובורג אינצידענט אין 1783, ווען טייל אפיצירן האבן זיך באקלאגט וועגן זייערע אומבאצאלטע געהאלטן און באטראכטן א שטארקע קעגנשטעל קעגן דעם קאנגרעס. דזשארדזש וואשינגטאן האט אבער אפגעווארפן אזא געדאנק און געשטארקט די נאמנות פון דער ארמיי צו דער ציווילער אויטאריטעט. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

דער פרינציפ פון ציווילער קאנטראל איז געווארן איינע פון די הויפט קערנשטיינער אין דער אמעריקאנער מיליטערישער סיסטעם. דער פרעזידענט דינט אלס הויפט קאמאנדיר פון די באוואפנטע קראפטן, בשעת קאנגרעס האלט די אויטאריטעט איבער מיליטערישע פינאנצירונג און געזעצגעבונג.

די טראדיציע האט געהאלפן פארמיידן די אויפשטייג פון א מיליטערישע רעגירונג און האט באפעסטיגט די צוזאמענשטעל צווישן מיליטערישע דינסט און דעמאקראטישע אינסטיטוציעס. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

== מעדיצין, וויסנשאפט און טעכנישע פארשריט ==

אויסער אירע קאמף אויפגאבן האט די פאראייניגטע שטאטן ארמיי געשפילט א וויכטיגע ראלע אין פארשידענע וויסנשאפטלעכע און מעדיצינישע פארשריט.

די ארמיי האט אנטוויקלט מעדיצינישע סיסטעמען פאר באהאנדלען זעלנער אין מלחמה צייטן, און אירע פארשער האבן אנטיילגענומען אין שטודיעס איבער אינפעקציעס, היגיענע און עפידעמיעס. באזונדערס אין דער תקופה פון דער שפאניש  אמעריקאנער קריג זענען געמאכט געווארן גרויסע פארשריט אין פארשטיין די פארשפרייטונג פון געלבע פיבער און די ראלע פון מאסקיטן אין טראגן מחלות. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די מיליטערישע אינזשעניריע האט אויך צוגעברענגט צו פארשריט אין מאפירונג, סטאנדארטיזאציע און טעכנישע פראדוקציע. ארמיי אינסטיטוציעס האבן געהאלפן אנטוויקלען מעטאדן וואס זענען שפעטער גענוצט געווארן אין ברייטערע ציווילע אינדוסטריעס.

אין דער מאדערנער תקופה האט די ארמיי צוגעגעבן נייע פעלדער ווי סייבער טעכנאלאגיע, ספעיס פארבינדענע שטיצע, דיגיטאלע קאמוניקאציע און פארגעשריטענע אינטעלידזשענס סיסטעמען. די אנטוויקלונגען ווייזן ווי די ארמיי האט זיך צוגעפאסט צו נייע סארטן זיכערהייטס  באדערפענישן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== וויכטיגע קאנפליקטן און מיליטערישע אפעראציעס אין דער מאדערנער תקופה ==

=== דער ערשטער וועלט קריג ===

ביים אריינטרעטן פון די פאראייניגטע שטאטן אין דער ערשטער וועלט קריג אין 1917 האט די ארמיי דורכגעמאכט א שנעלע פארברייטערונג. פון א באגרעניצטע קראפט איז זי פארוואנדלט געווארן אין א מאסן  ארמיי וואס האט געשיקט גרויסע צאלן זעלנער קיין אייראפע צו שטיצן די אליאירטע קראפטן.

די מאביליזאציע האט געוויזן די מעגליכקייט פון דער פאראייניגטער שטאטן צו פארוואנדלען איר מיליטערישע קראפט אין א קורצע צייט און אנטיילנעמען אין א גרויסן אינטערנאציאנאלן קאנפליקט. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

=== דער צווייטער וועלט קריג ===

אין דער צווייטער וועלט קריג איז די ארמיי געווארן איינע פון די גרעסטע מיליטערישע קראפטן אין דער וועלט. זי האט אנטיילגענומען אין אפעראציעס אין אייראפע, צפון אפריקע און דעם פאציפישן געגנט.

די ארמיי האט געשפילט א צענטראלע ראלע אין דער באפרייאונג פון אייראפע און אין די קאמפן קעגן יאפאנעזער קראפטן אין אזיע און דעם פאציפיק. די תקופה האט אויך געברענגט גרויסע טעכנישע אנטוויקלונגען אין מיליטערישע אויסריסטונג, טראנספארט און קאמיוניקאציע. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

=== דער קאלטער קריג און קארעא קריג ===

נאך דער צווייטער וועלט קריג איז די ארמיי געווארן א וויכטיגע טייל פון דער אמעריקאנער אנטווארט צום קאלטן קריג. זי האט אונטערגעהאלטן גרויסע קראפטן אין אייראפע און אנדערע געגנטן כדי אפצושטעלן די פארברייטערונג פון דער סאוועטישער איינפלוס.

אין דער קארעא קריג (1950–1953) האט די ארמיי אנטיילגענומען אין די פאראייניגטע נאציאנאלע קראפטן אונטער'ן פאן פון די פאראייניגטע פעלקער קעגן צפון קארעא און אירע פארבינדעטע קראפטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;
== וויעטנאם קריג און טויש אין מיליטערישע צוגאנג (1955–1975) ==

דער וויעטנאם קריג האט געברענגט פאר די פאראייניגטע שטאטן ארמיי איינע פון די שווערסטע מיליטערישע און פאליטישע פראבעס אין איר היסטאריע נאך דער צווייטער וועלט קריג. די ארמיי האט אנטיילגענומען אין א לאנגן קאנפליקט אין דרום  מזרח אזיע, וואו די קאמפף איז געווען אנדערש פון די טראדיציאנעלע גרויסע מלחמות פון פריערדיגע דורות.

די ארמיי האט זיך געמוזט צופאסן צו א קאמף קעגן א קעגנער וואס האט גענוצט גערילא טאקטיקן און זיך געמישט מיט די לאקאלע באפעלקערונג. די דערפארונג פון וויעטנאם האט געפירט צו ברייטע דיסקוסיעס איבער מיליטערישע סטראַטעגיע, טרענירונג, פירערשאפט און די פארבינדונג צווישן מיליטערישע אפעראציעס און פאליטישע באשלוסן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

נאך דעם ענדע פון דער וויעטנאם תקופה האט די ארמיי דורכגעמאכט א רייע רעפארמען. צווישן די הויפט ענדערונגען זענען געווען א נייע טרענירונגס  סיסטעם, א גרעסערע דגש אויף פראפעסיאנעלע זעלנער און א פארבעסערונג פון מיליטערישע גרייטקייט. די תקופה האט אויך געברענגט א גרעסערע באנוץ פון טעכנאלאגיע און מאדערנע קאמאנד  סיסטעמען. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== די ארמיי אין די לעצטע יארן פון קאלטן קריג ==

אין די 1970ער און 1980ער יארן האט די פאראייניגטע שטאטן ארמיי זיך געצילט צו ווערן א בעסער צוגעגרייטע און מער טעכנאלאגיש פארגעשריטענע קראפט. דער ציל איז געווען צו קענען אנטקעגנשטיין גרויסע מיליטערישע קראפטן און גלייכצייטיג זיין גרייט פאר פארשידענע סארטן קאנפליקטן.

די ארמיי האט אנטוויקלט נייע מיליטערישע דוקטרינען, אריינגערעכנט דעם '''אייר לאנד באטל''' געדאנק, וואס האט פארבינדן גרונד  קרעפטן מיט לופט שטיצע און בעסערע אינפארמאציע  פירונג. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

די אנטוויקלונג פון נייע אויסריסטונגען האט אויך געשפילט א וויכטיגע ראלע. נייע טאנקן, ארטילעריע סיסטעמען, העליקאפטערס און קאמיוניקאציע טעכנאלאגיע האבן פארבעסערט די מעגליכקייטן פון דער ארמיי.

== דער גאלף קריג און די נייע מיליטערישע תקופה (1990–1991) ==

דער גאלף קריג אין 1990–1991 האט געוויזן די נייע פעאיגקייטן פון דער מאדערנער פאראייניגטער שטאטן ארמיי. נאך ווען איראק האט אינוואדירט קוויט, האט די פאראייניגטע שטאטן געפירט א ברייטע אינטערנאציאנאלע מיליטערישע קאאליציע צו באפרייען קוויט.

די ארמיי האט אנטיילגענומען אין דער אפעראציע '''מדבר שטורעם''' (Operation Desert Storm), וואו אירע גרונד  קרעפטן האבן דורכגעפירט א שנעלע ערד קאמפיין קעגן איראקער קראפטן. די אפעראציע האט באוויזן די וויכטיגקייט פון טעכנאלאגיע, אינפארמאציע און צוזאמענארבעט צווישן פארשידענע מיליטערישע צווייגן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== די ארמיי אין דער 21סטער יארהונדערט ==

אין דער 21סטער יארהונדערט איז די פאראייניגטע שטאטן ארמיי אריינגעגאנגען אין א תקופה פון נייע זיכערהייטס  פראבלעמען און אינטערנאציאנאלע אפעראציעס. דער קאמף קעגן טעראריזם, לאנגע מיליטערישע מיסיעס און נייע טעכנאלאגישע פארלאנגען האבן געברענגט נייע ענדערונגען אין דער סטרוקטור און ארבעט פון דער ארמיי.

=== אפעראציעס אין אפגאניסטאן ===

נאך די טעראר אטאקעס פון סעפטעמבער 11, 2001, האט די פאראייניגטע שטאטן ארמיי אנטיילגענומען אין דער אפעראציע אין אפגאניסטאן קעגן די טאליבאן רעזשים און אל-קאידע ארגאניזאציע.

די אפעראציע האט זיך פארוואנדלט אין א לאנגיאריגן מיליטערישן קאמף, אין וועלכן די ארמיי האט אויסגעפירט קאמף  מיסיעס, אויפגעבוי  ארבעט, טרענירונג פון לאקאלע זיכערהייטס  קרעפטן און שטיצע פאר דער אינטערנאציאנאלער מיסיע. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

=== איראק קריג ===

אין 2003 האט די פאראייניגטע שטאטן געפירט א מיליטערישע אינוואזיע אין איראק, אין וועלכער די ארמיי האט געשפילט א הויפט ראלע. נאך דעם פאל פון דער איראקער רעגירונג איז די ארמיי פארבליבן אין לאנד צו שטיצן זיכערהייט, אויפבוי און טרענירונג פון איראקער קראפטן.

די יארן אין איראק האבן געברענגט נייע דערפארונגען אין שטאטישע קאמפן, קאנטער  אויפשטענדישע אפעראציעס און די וויכטיגקייט פון אינטעלידזשענס און לאקאלע פארבינדונגען. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== מאדערנע אויפגאבן און צוקונפטיגע אנטוויקלונגען ==

די היינטיגע פאראייניגטע שטאטן ארמיי פירט נישט בלויז טראדיציאנעלע ערד  קאמף אויפגאבן, נאר אויך א ברייטע רייע ספעציעלע פונקציעס וואס רעפלעקטירן די טוישן אין דער מאדערנער זיכערהייטס וועלט.

צווישן די הויפט געביטן פון איר ארבעט זענען:

* פארטיידיגונג און ערד  קאמף פעאיגקייטן.
* לאגיסטישע שטיצע און צושטעלן פון מיליטערישע מאטעריאל.
* סייבער זיכערהייט און דיגיטאלע אפעראציעס.
* אינטעלידזשענס און אנאליז פון זיכערהייטס אינפארמאציע.
* ספעציעלע מיליטערישע אפעראציעס.
* מעדיצינישע הילף און מיליטערישע געזונטהייט.
* בילדונג און אויסבילדונג פון צוקונפטיגע מיליטערישע פירער. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

די אנטוויקלונג פון דער ארמיי אין דער מאדערנער תקופה ווייזט א פארזעצנדע באמיאונג זיך צו צופאסן צו נייע טעכנאלאגיעס און נייע סארטן קאנפליקטן. דער ציל איז צו האלטן א קראפט וואס קען אפערירן אין פארשידענע אומשטענדן, פון גרויסע מיליטערישע קאמפן ביז ספעציאליזירטע זיכערהייטס  מיסיעס. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

== היסטארישע באדייט און ירושה ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארנעמט א צענטראלע פלאץ אין דער געשיכטע פון די פאראייניגטע שטאטן. אין דער רעוואלוציאנערער תקופה איז זי געווען דער הויפט מיליטערישער אינסטרומענט פאר זעלבסטשטענדיגקייט; אין דער 19טער יארהונדערט האט זי געשפילט א ראלע אין טעריטאריעלע פארברייטערונג און פעדעראלער קאנטראל; און אין דער בירגערקריג איז זי געווען דער הויפט קראפט וואס האט געברענגט צום נצחון פון דער פאראייניגטער רעגירונג. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

איר ירושה אנטהאלט סיי מיליטערישע דערפאלגן און סיי היסטארישע דעבאטעס איבער אירע אקטיוויטעטן. די ארמיי'ס ראלע אין אינדיאנער קאנפליקטן, טעריטאריעלע פארברייטערונג און אויסלענדישע אפעראציעס ווערט באטראכט דורך היסטאריקער פון פארשידענע פערספעקטיוון.

א פולשטענדיגע באשרייבונג פון דער ארמיי דארף דערפאר דערמאנען סיי אירע אויפגאבן אין באשיצונג און נאציאנאלע זיכערהייט, און סיי די קאנסעקווענצן פון אירע מיליטערישע אקטיוויטעטן פאר פארשידענע באפעלקערונגען און געגנטן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== קריטישע באטראכטונגען און היסטארישע דעבאטעס ==

די געשיכטע פון דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי אנטהאלט נישט בלויז מיליטערישע דערפאלגן און אינסטיטוציעלע אנטוויקלונגען, נאר אויך א רייע היסטארישע דעבאטעס איבער אירע אויפגאבן, באשלוסן און השפעה אויף פארשידענע גרופעס און געגנטן.

איינער פון די הויפט טעמעס אין דער היסטארישער באטראכטונג פון דער ארמיי איז איר ראלע אין די קאנפליקטן מיט די אינדיאנער פעלקער אין דער תקופה פון מערב'דיגע פארברייטערונג. אין טראדיציאנעלע מיליטערישע באשרייבונגען ווערן די קאמפאניעס אפט דערקלערט אלס באמיאונגען צו באשיצן באזעצער און דורכפירן פעדעראלע פאליטיק. פון דער אנדערער זייט האבן די זעלבע אפעראציעס געברענגט צו פארלוסט פון אור  לאנד, געצווינגענע אריבערפירונגען און שווערע פאלגן פאר פילע אינדיאנער קהילות.

דערפאר באטראכטן היסטאריקער די תקופה פון דער מערב'דיגער פארברייטערונג מיט א מער ברייטער בליק, וואס נעמט אריין סיי די פעדעראלע פערספעקטיוו און סיי די איבערלעבונגען פון די באטראפענע אינדיאנער פעלקער. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

אן אנדער וויכטיגע דעבאטע פארבינדט זיך מיט דער ראלע פון דער ארמיי אין דער רעקאנסטראקציע נאך דער בירגערקריג. טייל היסטאריקער באטראכטן די מיליטערישע אנוועזנהייט אין דעם דרום אלס א נויטיגע מיטל צו באשיצן באפרייטע שקלאפן און פארזיכערן די דורכפירונג פון נייע געזעצן. אנדערע באשרייבן עס אלס א צוגעצויגענע פעדעראלע קאנטראל איבער סטעיטס וואס האבן פארלוירן די מלחמה.

א נייטראלע היסטארישע באשרייבונג דארף דערמאנען ביידע צדדים: די באשיצנדע פונקציע פון דער ארמיי פאר נייע בירגער  רעכטן, און די קעגנערשאפט וואס איר אנוועזנהייט האט ארויסגערופן אין דער פאליטישער לעבן פונעם דרום. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== פארשפרייטע מיספארשטענדענישן ==

א געווענליכע מיספארשטענדעניש איבער דער פאראייניגטער שטאטן ארמיי איז אז זי איז דורכאויס איר גאנצע געשיכטע געווען בלויז א קאמף  ארגאניזאציע. אין פאקט האט די ארמיי במשך פון מער ווי צוויי און א האלב יארהונדערט אויסגעפירט א ברייטע רייע אויפגאבן אויסער דירעקטע מלחמה.

די ארמיי האט געשפילט א ראלע אין:

* אויספארשונג און מאפירונג פון אומבאקאנטע טעריטאריעס.
* אינזשעניריע און אויפבוי פון פובליק אינפראסטרוקטור.
* אנטוויקלונג פון מעדיצינישע פארשונגען.
* טרענירונג און בילדונג פון מיליטערישע און טעכנישע פערזאנען.
* הילף ביי נאטורליכע קאטאסטראפעס און נאציאנאלע עמערדזשענסיס.
* אדמיניסטראציע און שטיצע אין פארשידענע טעריטאריעס. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

אן אנדער מיספארשטענדעניש איז אז די מאדערנע ארמיי איז א פשוטע הירארכישע קראפט מיט בלויז קאמף איינהייטן. אין פאקט איז זי א קאמפלעקסע סיסטעם מיט אקטיווע זעלנער, רעזערוו קראפטן, נאציאנאלע גארד איינהייטן, טעכנישע ארגאניזאציעס, מעדיצינישע קאמאנדס, אינטעלידזשענס איינהייטן און בילדונגס  צענטערן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Army&lt;/ref&gt;

== אינטערנאציאנאלע אנוועזנהייט און פארבינדונגען ==

אלס א טייל פון דער אמעריקאנער זיכערהייטס סיסטעם האלט די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארבינדונגען מיט מיליטערישע שותפים איבער דער וועלט. אירע סערוויס קאמפאנענט קאמאנדס רעפרעזענטירן די ארמיי אין פארשידענע גלאבאלע געגנטן און שטיצן קאאפעראציע מיט בונדעסטאטן.

די ארמיי פירט אויס געמיינזאמע טרענירונגען, מיליטערישע אויסטוישן און פארשידענע זיכערהייטס  מיסיעס מיט אנדערע לענדער. די צילן פון אזעלכע אקטיוויטעטן זענען צו פארבעסערן קאארדינאציע, פארשטערקערן פארטיידיגונגס  פעאיגקייטן און האלטן גרייטקייט פאר מעגליכע קריזיסן. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

די פארשידענע קאנטינענטאלע און אויסלענדישע באזעס פון דער ארמיי דינען פאר טרענירונג, לאגיסטישע שטיצע און אפעראציעלע גרייטקייט. איר אנוועזנהייט אין אנדערע טיילן פון דער וועלט איז איינע פון די הויפט עלעמענטן אין דער אמעריקאנער מיליטערישער פאליטיק נאך דער צווייטער וועלט קריג.

== בילדונג און אויסבילדונגס  סיסטעם ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארמאגט א ברייטע סיסטעם פון אויסבילדונג און טרענירונג פאר זעלנער און אפיצירן. דער ציל פון דער סיסטעם איז צו צוגרייטן מיליטערישע פערזאנען פאר פארשידענע סארטן אויפגאבן, פון קאמף  פירונג ביז טעכנישע און פירן  רעלאציע פאזיציעס.

די '''פאראייניגטע שטאטן מיליטערישע אקאדעמיע אין וועסט פוינט''' איז איינע פון די מערסט באקאנטע אינסטיטוציעס פאר אויסבילדונג פון אפיצירן. די אקאדעמיע האט געשאפן פילע הויפט פירער אין דער ארמיי און אויך פערזאנען וואס האבן שפעטער געשפילט א ראלע אין אמעריקאנער געזעלשאפט, רעגירונג און וויסנשאפט. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Military_Academy&lt;/ref&gt;

אויסער וועסט פוינט פארמאגט די ארמיי ספעציעלע שולעס און טרענירונגס  צענטערן פאר פארשידענע געביטן, אריינגערעכנט ספעציעלע אפעראציעס, אינזשעניריע, מעדיצין, אינטעלידזשענס און טעכנאלאגיע.

די אויסבילדונגס  סיסטעם רעפלעקטירט די ברייטערע פארוואנדלונג פון דער ארמיי פון א טראדיציאנעלער קאמף  קראפט צו א מאדערנע אינסטיטוציע וואס פארלאנגט הויך  שטאפליגע פראפעסיאנעלע קענטענישן. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

== סימבאלן און טראדיציעס ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארמאגט א רייכע סיסטעם פון סימבאלן, טיטלען און מיליטערישע טראדיציעס וואס האבן זיך אנטוויקלט במשך פון איר מער ווי צוויי הונדערט פופציג יעריגע געשיכטע.

די טראדיציעס שטאמען פון פארשידענע תקופות, אריינגערעכנט די קאנטינענטאל ארמיי פון דער רעוואלוציע, די ארמייען פון דער בירגערקריג, די וועלט  מלחמות און די מאדערנע אפעראציעס.

די ארמיי ניצט פארשידענע העראלדישע סימבאלן, פענער און צייכנס צו רעפרעזענטירן אירע איינהייטן און היסטארישע דערגרייכונגען. די טראדיציעס דינען צו פארבינדן היינטיגע זעלנער מיט די דורות וואס האבן געדינט אין דער פארגאנגענהייט. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;
== צוקונפטיגע אנטוויקלונגען און מאדערנע פארשונגען ==

אין דער היינטיגער תקופה שטעלט זיך די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פאר נייע זיכערהייטס  פראבלעמען וואס זענען אנדערש פון די טראדיציאנעלע מלחמות פון פאריגע דורות. די אנטוויקלונג פון נייע טעכנאלאגיעס, דיגיטאלע סיסטעמען און פארענדערטע אינטערנאציאנאלע באדינגונגען האבן געברענגט אז די ארמיי זאל ווייטער פארבעסערן אירע סטרוקטורן, טרענירונג און מיליטערישע פעאיגקייטן.

א הויפט ציל פון דער מאדערנער ארמיי איז צו האלטן א קראפט וואס קען רעאגירן צו פארשידענע סארטן זיכערהייטס  סיטואציעס. דאס נעמט אריין גרויסע ערד  קאמפן, באשיצונג פון מיליטערישע און ציווילע סיסטעמען קעגן דיגיטאלע אנפאלן, שטיצע פאר בונדעסטאטן און שנעלע אנטווארט אויף אינטערנאציאנאלע קריזיסן. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

די ארמיי אינוועסטירט אין פארשונג און אנטוויקלונג פון נייע אויסריסטונגען, אריינגערעכנט פארבעסערטע טראנספארט  סיסטעמען, אינפארמאציע  טעכנאלאגיע, אומבאמאנטע סיסטעמען און נייע מעטאדן פון קאמף  פארוואלטונג.

די ציל פון אזעלכע אנטוויקלונגען איז צו פארזיכערן אז די ארמיי קען האלטן א טעקנישע און אפעראציעלע אויבערהאנט אין א וועלט וואס ווערט מער קאמפלעקס און פארבונדן. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== די ארמיי'ס פלאץ אין דער אמעריקאנער געזעלשאפט ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי פארנעמט א באזונדער פלאץ אין דער אמעריקאנער געזעלשאפט. דורכאויס איר געשיכטע זענען מיליאנען מענטשן אריבער דורך אירע רייען, און די ארמיי האט געהאט א השפעה אויף בילדונג, טעכנאלאגיע, געזעלשאפט און נאציאנאלן געדענקען.

די דינסט אין דער ארמיי איז פאר פילע אמעריקאנער געווען א וועג פון פובליקער דינסט און נאציאנאלע פאראנטווארטליכקייט. דער מיליטערישער דינסט האט אויך געשפילט א ראלע אין פארשידענע געזעלשאפטליכע טוישונגען, אריינגערעכנט די אינטעגרירונג פון פארשידענע באפעלקערונג  גרופעס אין די באוואפנטע קראפטן.

אין דער היסטאריע פון דער ארמיי זענען פארגעקומען וויכטיגע ענדערונגען אין דעם צוזאמענשטעל פון אירע רייען. די אינסטיטוציע האט זיך צוגעפאסט צו געזעלשאפטליכע און פאליטישע טוישונגען אין דער פאראייניגטער שטאטן און האט פארשידענע תקופות געשפילט א ראלע אין ברייטער נאציאנאלער דעבאטע איבער מלחמה און שלום. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== באציאונג צווישן ארמיי און פאליטיק ==

אין דער אמעריקאנער סיסטעם איז די ארמיי אונטערגעשטעלט צו די ציווילע רעגירונג און פארמאגט נישט קיין זעלבסטשטענדיגע פאליטישע אויטאריטעט. די באציאונג צווישן מיליטער און פאליטיק ווערט באזירט אויפן פרינציפ אז מיליטערישע קראפטן פירן אויס די באשלוסן פון די לעגאל אויסגעוועלטע רעגירונג.

די היסטאריע פון דער ארמיי ווייזט אז אירע מיליטערישע פירער האבן בדרך כלל אנערקענט די גרענעצן צווישן מיליטערישע אחריות און פאליטישע באשלוסן. דער פרינציפ איז געווארן איינע פון די הויפט יסודות אין דער אמעריקאנער מיליטערישער טראדיציע. &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Army&lt;/ref&gt;

== פינאנצירונג און אדמיניסטראציע ==

די פאראייניגטע שטאטן ארמיי ווערט פינאנצירט דורך דעם קאנגרעס פון די פאראייניגטע שטאטן און ווערט אדמיניסטרירט דורך דעם דעפארטמענט פון דער ארמיי אונטער'ן דעפארטמענט פון דעפענס.

איר גרויסע סטרוקטור פארלאנגט א ברייטע אדמיניסטראציע וואס נעמט אריין באשטעלונג און אויפהאלטונג פון מיליטערישע עקוויפמענט, טרענירונג פון זעלנער, פערזאנאל  פארוואלטונג, פארשונג און אנטוויקלונג.

די קאמפלעקסיטעט פון דער ארמיי שטאמט פון דעם פאקט אז זי דארף פאראייניגן מיליטערישע קאמף  פעאיגקייטן מיט טויזנטער שטיצנדע פונקציעס, פון לאגיסטיק און מעדיצין ביז טעכנאלאגיע און בילדונג. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Army&lt;/ref&gt;

== הויפט ארגאניזאציעס און איינהייטן ==

די היינטיגע פאראייניגטע שטאטן ארמיי באשטייט פון א גרויסער צאל הויפט ארגאניזאציעס וואס באדינען פארשידענע מיליטערישע און שטיצנדע צוועקן.

צווישן די הויפט איינהייטן זענען:

* '''ארמיי מאטעריאל קאמאנד''' – פארזארגונג, לאגיסטיק און פארוואלטונג פון מיליטערישע מאטעריאל.
* '''ארמיי ספעציעלע אפעראציעס קאמאנד''' – פירט ספעציעלע מיליטערישע מיסיעס.
* '''ארמיי סייבער קאמאנד''' – פארטיידיגונג און אפעראציעס אין סייבער געביט.
* '''ארמיי ספעיס און מיסיל דעפענס קאמאנד''' – באהאנדלט ספעיס און מיסיל פארבינדענע זיכערהייט.
* '''יו  עס ארמיי אייראפע און אפריקע''' – שטיצט אמעריקאנער מיליטערישע אינטערעסן אין אייראפע און אפריקע.
* '''יו  עס ארמיי פאציפיק''' – פאראנטווארטליך פאר די פאציפישע געגנט.
* '''יו  עס ארמיי קארפ פון אינזשענירן''' – פירט גרויסע אינזשענירישע און אינפראסטרוקטור פראיעקטן.
* '''ארמיי מעדיקאל קאמאנד''' – שטעלט צו מעדיצינישע סערוויסעס.
* '''מענטשן  רעסורסן קאמאנד''' – פארוואלטונג פון ארמיי פערזאנאל.
* '''אינטעלידזשענס און זיכערהייט קאמאנד''' – פארזארגט אינפארמאציע און זיכערהייטס אנאליז.
* '''פאראייניגטע שטאטן מיליטערישע אקאדעמיע אין וועסט פוינט''' – בילדונג און אויסבילדונג פון צוקונפטיגע אפיצירן.
* '''ארמיי טעסט און עוועלואציע קאמאנד''' – טעסטירט און באטראכט נייע סיסטעמען און עקוויפמענט. &lt;ref&gt;https://www.army.mil/organization/&lt;/ref&gt;

די פארשידענע איינהייטן ווייזן די ברייטקייט פון דער מאדערנער ארמיי, וואס באשטייט נישט בלויז פון קאמף זעלנער, נאר אויך פון אינזשענירן, דאקטוירים, טעכניקער, אנאליסטן און פילע אנדערע פראפעסיאנעלע פעלדער.

== זעט אויך ==

* פאראייניגטע שטאטן'ס באוואפנטע קראפטן
* דעפארטמענט פון דעפענס
* פאראייניגטע שטאטן נאווי
* פאראייניגטע שטאטן עיר פארס
* פאראייניגטע שטאטן מארינען קארפ
* פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס
* פאראייניגטע שטאטן נאציאנאלע גארד

== רעפערענצן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאטעגאריע:מיליטערישע ארגאניזאציעס]]
[[קאטעגאריע:אמעריקאנער היסטאריע]]
[[קאטעגאריע:ארמייען]]


די '''[[US]] [[ארמיי]]''' איז די גרעסטע פון די פינף אפטיילונגען און די אמעריקאנער מיליטער אויף 2004 האט עס געהאט 494,295 טרופן אקטיוו, און 342,918 אין (ARNG) די נאציאנאלע גארדס, און 204,134 (USAR) און די ארמיי רעזערוו.

די ארמיי האט אונטער זיך די ערד טרופן און אלע איהרע אפעראציעס זי ווערט אנגעפירט דורך די דעפארטמענט אף ארמי מיט א ארמיי גענעראל (מיניסטער) און שפיץ, די דעפארטמענט איז אונטער די דעפענס דעפארטמענט. ס'ווערט אנגערופען ביי אסאך די [[סאלדאט]]ען

== אפערירט ==
ס'אפערירט 4 בריגאדעס צו די 10 דיוויזיעס, און נאך אפאהר אפגעטיילטע רעגימענטן און בריגאדעס .

[[פוס סאלדאטן|פוס]]    אינפאנטרי
געפאנצערטע    ארמארד

# 1'טע געפאנצערטע דיוויזיע
# 1'טע קאוועלרי דיוויזיע
# 1'טע פוס דיוויזיע
# 2'טע פוס דיוויזיע
# 3'טע פוס דיוויזיע
# 4'טע פוס דיוויזיע
# 10'טע מאונטען דיוויזיע
# 25'טע פוס דיוויזיע
# 82'טע עירבארן דיוויזיע
# 101'טע עירבארן דיוויזיע
[[טעקע:2ID Recon Baghdad.jpg|left|250px]]

* 173'טע עירבארן בריגאדע
* 2'טע קאווערלי רעגימענט
* 3'טע געפאנצערטע קעווערלי רעגימענט
* 11'טע געפאנצערטע קעווערלי רעגימענט

== וועבלינקען ==

[http://www.army.mil/ אפיציעלע וועבסייט]

[[קאטעגאריע:USA מיליטער]]

{{אמעריקעמיל}}</text>
      <sha1>tglaobor631ics8l3pq2ryxqdjel93l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אמעריקאנער נעיווי</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13493</id>
    <revision>
      <id>601612</id>
      <parentid>540673</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T19:33:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ן' משה האט באוועגט בלאט [[אמעריקאנישער פלאט]] צו [[אמעריקאנער נעיווי]]: קיינער וואס רעדט אידיש ריפט עס נישט אזוי</comment>
      <origin>540673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1123" sha1="i1dwu1g6lsryj1ikhoja738d5q0suk2" xml:space="preserve">[[טעקע:USS Kitty Hawk at Yokosuka.jpg|קליין|250px]]
דער '''אמעריקאנישער פלאט''' ([[ענגליש]]: ''United States Navy''; ראשי תיבות: ''USN'') איז איינער פון די 5 אפטיילונגען פון די מיליטער - איז דער [[פלאט]] פון די פאראייניגטע שטאטן, די ים טרופעס מיט אירע שיפן. ס'קאמבינירט פון 345,000 אקטיוו, 145,000 אין פלאט רעזערוו סאלדאטן, 278 שיפן אין דינסט און נאך 4,000 פליווארג.

דער אמעריקאנישער פלאט איז דער וועלט'ס גרעסטער פלאט. ער האט פרייע צוטריט איבער די וואסערן ארום דער וועלט און קען אין בליץ שנעלקייט אויפבויען פראנטן און באזעס אין פאל מ'דארף, מיטן הילף פון די [[יו.עס. מארין קארפס|מארינען]].


== וועבלינקען ==

* [http://www.navy.mil/ אפיציעלע וועבסייט]


{{אמעריקעמיל}}

[[קאַטעגאָריע:USA מיליטער]]</text>
      <sha1>i1dwu1g6lsryj1ikhoja738d5q0suk2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601621</id>
      <parentid>601612</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T21:48:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10623" sha1="nn98465g41h7269rhh02ypnanpz6fyl" xml:space="preserve">[[טעקע:USS Kitty Hawk at Yokosuka.jpg|קליין|250px]]
{{אינפאבאקס מיליטערישע ארגאניזאציע
| נאמען = אמעריקאנער נעיווי
| ענגלישער נאמען = United States Navy
| קורצער נאמען = U.S. Navy
| בילד = Flag of the United States Navy.svg
| באשרייבונג = פאן פון דער אמעריקאנער נעיווי
| סארט = ים-מיליטער
| לאנד = פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע
| אונטער = דעפארטמענט פון דער נעיווי
| שוועסטער אפטיילונג = אמעריקאנער מארין קארפס
| געגרינדעט = 13 אקטאבער 1775
| פארגייער = קאנטינענטאלער נעיווי
| הויפטקווארטיר = פענטאגאן, ארלינגטאן, ווירדזשיניע
| ציווילער פירער = סעקרעטאר פון דער נעיווי
| העכסטער מיליטערישער פירער = הויפט פון נעיווי אפעראציעס
| אויפגאבע = ים-קריג, באשיצונג פון ים-וועגן, פראיעקציע פון מיליטערישע קראפט, שטיצע פאר די פאראייניגטע שטאטן און אירע פארבינדעטע
| טייל פון = אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן
}}

'''דער אמעריקאנער נעיווי''' (''[[ענגליש]]: United States Navy;'', אפט פארקורצט '''U.S. Navy''' אדער '''USN''') איז דער ים-מיליטער פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע און איז איינע פון די אכט איינהייטן פון די אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן. ער איז פאראנטווארטליך פאר דורכפירן מיליטערישע אפעראציעס אויפ'ן ים, אין די וועלט'ס אקעאנען און וואסערן, פאר באשיצן אמעריקאנער האנדל און נאציאנאלע אינטערעסן, און פאר אונטערשטיצן די אנדערע אפטיילונגען פון די באוואפנטע קרעפטן ביי מלחמות און זיכערהייטס-אפאראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי ווערט גערעכנט אלס איינע פון די גרעסטע, מערסט אנטוויקלטע און מערסט שטארקע ים-מיליטערן אין דער וועלט. ער פארמאגט הונדערטער קריגסשיפן, טויזנטער מיליטערישע פליגער, א גרויסע פליט פון אטאם-באטריבענע פליגער-טרעגער און אונטערוואסער-שיפן, און האלט א שטענדיגע אנוועזנהייט אין כמעט אלע וויכטיגע סטראַטעגישע ים-וועגן איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דער אמעריקאנער נעיווי שטייט אונטער דער ציווילער פירערשאפט פונעם '''דעפארטמענט פון דער נעיווי''', וועלכער איז א טייל פונעם '''דעפארטמענט פון פארטיידיגונג'''. אונטער דעם זעלבן דעפארטמענט געפינט זיך אויך דער '''אמעריקאנער מארין קארפס''', כאטש ביידע זענען באזונדערע מיליטערישע אפטיילונגען מיט אייגענע באפעלן, סטרוקטור און אויפגאבן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

זינט איר גרינדונג אין די טעג פון דער אמעריקאנער רעוואלוציאנער מלחמה האט דער נעיווי אנטוויקלט א הויפט ראלע אין דער אויסערן פאליטיק און זיכערהייט פון די פאראייניגטע שטאטן. במשך פון מער ווי צוויי הונדערט יאר האט ער אנטיילגענומען אין כמעט אלע הויפט מלחמות וואו אמעריקע איז געווען פארמישט, אריינגערעכנט די קריג פון אומאפהענגיקייט, די מלחמה פון 1812, דער אמעריקאנער בירגער-קריג, די שפאניש-אמעריקאנער מלחמה, ביידע וועלט-מלחמות, די קארעא מלחמה, די וויעטנאם מלחמה, די קאלטע מלחמה, די גאלף-מלחמות און פארשידענע אפעראציעס אין דעם 21סטן יארהונדערט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

היינט באדינט דער נעיווי אלס איינע פון די הויפט געצייגן דורך וועלכע די פאראייניגטע שטאטן האלט אן איר מיליטערישע אנוועזנהייט איבער דער וועלט. אירע פליטן אפערירן אין דעם אטלאנטישן אקעאן, פאסיפישן אקעאן, אינדישן אקעאן, מיטללענדישן ים, פערסישן גאלף און אין פילע אנדערע וויכטיגע ים-ראיאנען, וואו זיי נעמען אנטייל אין פארטיידיגונג, אפהאלטונג פון שונאים, באשיצונג פון אינטערנאציאנאלע שיפס-וועגן, הומאניטארישע שליחות'ן און צוזאמענארבעט מיט פארבינדעטע לענדער.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

== היסטאריע ==

=== די קאנטינענטאלע נעיווי ===

די היסטארישע ווארצלען פונעם אמעריקאנער נעיווי פירן צוריק צו דער אמעריקאנער רעוואלוציאנער מלחמה. אין די ערשטע חדשים פונעם קאנפליקט האבן די אמעריקאנער קאלאניעס כמעט נישט פארמאגט קיין אייגענע ים-מיליטער. די בריטישע קעניגליכע נעיווי האט דעמאלט געהערשט איבער די ים-וועגן און האט גענוצט איר איבערוועגנדע קראפט צו טראנספארטירן זעלנער, וואפן און פארזארגונג קיין צפון אמעריקע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

ווען עס איז געווארן קלאר אז אן אייגענע פליט וועט זיין שווער אפצושטעלן די בריטישע פארזארגונג, האבן עטליכע פירער אין קאנטינענטאלן קאנגרעס אנגעהויבן שטופן דעם געדאנק צו שאפן א ים-מיליטער. דעם 13טן אקטאבער 1775 האט דער צווייטער קאנטינענטאלער קאנגרעס באשטעטיגט א באשלוס אויסצוריסטן צוויי באוואפנטע שיפן כדי צו אפכאפן בריטישע שיפן וואס האבן געפירט מיליטערישע פארזארגונג קיין אמעריקע. דער דאטום ווערט ביז היינט אנערקענט אלס דער אפיציעלער גרינדונגס-טאג פונעם אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין די קומענדיגע חדשים איז דער קליינער קאנטינענטאלער נעיווי ביסלעכווייז פארגרעסערט געווארן. ער האט באקומען נאך קריגסשיפן, און צוזאמען מיט פריוואטע קאפערן האט ער דורכגעפירט אנפאלן אויף בריטישע האנדלס-שיפן, אפגעשניטן טייל פון זייער פארזארגונג און אין געוויסע פאלן אויך דירעקט באקעמפט קריגסשיפן פון דער קעניגליכער נעיווי. הגם דער קאנטינענטאלער נעיווי איז קיינמאל נישט געווען פארגלייכבאר אין צאל אדער קראפט מיט דער בריטישער פליט, האט ער געשפילט א וויכטיגע ראלע אין דער רעוואלוציאנער מלחמה דורך שטערן בריטישע ים-אפאראציעס און געבן מאראלישע מוט פאר די אמעריקאנער רעבעלן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

איינער פון די בארימטסטע אפיצירן פון יענער תקופה איז געווען דזשאן פאול דזשאונס, וועלכער איז באקאנט געווארן צוליב זיינע דרייסטע ים-קאמפן קעגן בריטישע שיפן. זיינע אפעראציעס האבן אים געמאכט איינעם פון די מערסט בארימטע נאוועל-פיגורן אין דער פריערער אמעריקאנער מיליטערישער געשיכטע, און ער ווערט נאך היינט אפט באטראכט אלס איינער פון די גרינדער פון דער אמעריקאנער ים-טראדיציע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== אויפלאזונג און ווידער-אויפבוי ===

נאך דעם שלום-פארטראג פון פאריז אין 1783 און דעם סוף פון דער רעוואלוציאנער מלחמה איז די ניי-געגרינדעטע פאראייניגטע שטאטן אריין אין א שווערע פינאנציעלע לאגע. די רעגירונג האט נישט געהאט גענוג געלט צו האלטן א שטענדיגע פליט, און פילע פירער האבן געהאלטן אז א גרויסע מיליטער איז בכלל נישט נויטיג אין צייטן פון שלום.

צוליב דעם איז דער קאנטינענטאלער נעיווי אין יאר 1785 אפיציעל אויפגעלאזט געווארן. פאר עטליכע יאר האט די פאראייניגטע שטאטן כמעט נישט פארמאגט קיין קראפט צו באשיצן אירע האנדלס-שיפן אויפ'ן ים. אמעריקאנער סוחרים זענען אפט געווארן אנגעפאלן דורך ים-רויבער, באזונדערס דורך די בארבארישע שטאטן אין צפון אפריקע, און די רעגירונג האט געהאט בלויז באגרעניצטע מיטלען זיי צו באשיצן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

== וועבלינקען ==

* [http://www.navy.mil/ אפיציעלע וועבסייט]


{{אמעריקעמיל}}

[[קאַטעגאָריע:USA מיליטער]]</text>
      <sha1>nn98465g41h7269rhh02ypnanpz6fyl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601623</id>
      <parentid>601621</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T22:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12157" sha1="arp52zsyyafrk6dg6xjpkwezat51yqv" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:240px; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; padding:5px; float:left; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#002080; text-align:center; font-size:120%; color:white;&quot; |אמעריקאנער נעיווי
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic;&quot; |United States Navy
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding: 5px 0;&quot; |[[טעקע:Seal_of_the_United_States_Department_of_the_Navy.svg|120x120פיקס]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding-bottom: 5px;&quot; |[[טעקע:Emblem_of_the_United_States_Navy.svg|110x110פיקס]]
&lt;small&gt;דער זיגל און עמבלעם פונעם אמעריקאנער נעיווי&lt;/small&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |גרינדונג-דאטע:
|13 אקטאבער 1775
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |לאנד:
|[[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |טיפ:
|קריגסלאט
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |הויפטקווארטיר:
|[[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |גרייס:
|בערך 330,000 אקטיווע זעלנער
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |קאמאנדיר:
|[[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |מאטא:
|&quot;Non sibi sed patriae&quot;
&lt;small&gt;(נישט פאר זיך, נאר פארן פאטערלאנד)&lt;/small&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top;&quot; |קערן ווערטן:
|&quot;Honor, Courage, Commitment&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |וועבזייטל:
|[https://www.navy.mil www.navy.mil]
|}
[[טעקע:USS Kitty Hawk at Yokosuka.jpg|קליין|250px]]
{{אינפאבאקס מיליטערישע ארגאניזאציע
| נאמען = אמעריקאנער נעיווי
| ענגלישער נאמען = United States Navy
| קורצער נאמען = U.S. Navy
| בילד = Flag of the United States Navy.svg
| באשרייבונג = פאן פון דער אמעריקאנער נעיווי
| סארט = ים-מיליטער
| לאנד = פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע
| אונטער = דעפארטמענט פון דער נעיווי
| שוועסטער אפטיילונג = אמעריקאנער מארין קארפס
| געגרינדעט = 13 אקטאבער 1775
| פארגייער = קאנטינענטאלער נעיווי
| הויפטקווארטיר = פענטאגאן, ארלינגטאן, ווירדזשיניע
| ציווילער פירער = סעקרעטאר פון דער נעיווי
| העכסטער מיליטערישער פירער = הויפט פון נעיווי אפעראציעס
| אויפגאבע = ים-קריג, באשיצונג פון ים-וועגן, פראיעקציע פון מיליטערישע קראפט, שטיצע פאר די פאראייניגטע שטאטן און אירע פארבינדעטע
| טייל פון = אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן
}}

'''דער אמעריקאנער נעיווי''' (''[[ענגליש]]: United States Navy;'', אפט פארקורצט '''U.S. Navy''' אדער '''USN''') איז דער ים-מיליטער פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע און איז איינע פון די אכט איינהייטן פון די אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן. ער איז פאראנטווארטליך פאר דורכפירן מיליטערישע אפעראציעס אויפ'ן ים, אין די וועלט'ס אקעאנען און וואסערן, פאר באשיצן אמעריקאנער האנדל און נאציאנאלע אינטערעסן, און פאר אונטערשטיצן די אנדערע אפטיילונגען פון די באוואפנטע קרעפטן ביי מלחמות און זיכערהייטס-אפאראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי ווערט גערעכנט אלס איינע פון די גרעסטע, מערסט אנטוויקלטע און מערסט שטארקע ים-מיליטערן אין דער וועלט. ער פארמאגט הונדערטער קריגסשיפן, טויזנטער מיליטערישע פליגער, א גרויסע פליט פון אטאם-באטריבענע פליגער-טרעגער און אונטערוואסער-שיפן, און האלט א שטענדיגע אנוועזנהייט אין כמעט אלע וויכטיגע סטראַטעגישע ים-וועגן איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דער אמעריקאנער נעיווי שטייט אונטער דער ציווילער פירערשאפט פונעם '''דעפארטמענט פון דער נעיווי''', וועלכער איז א טייל פונעם '''דעפארטמענט פון פארטיידיגונג'''. אונטער דעם זעלבן דעפארטמענט געפינט זיך אויך דער '''אמעריקאנער מארין קארפס''', כאטש ביידע זענען באזונדערע מיליטערישע אפטיילונגען מיט אייגענע באפעלן, סטרוקטור און אויפגאבן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

זינט איר גרינדונג אין די טעג פון דער אמעריקאנער רעוואלוציאנער מלחמה האט דער נעיווי אנטוויקלט א הויפט ראלע אין דער אויסערן פאליטיק און זיכערהייט פון די פאראייניגטע שטאטן. במשך פון מער ווי צוויי הונדערט יאר האט ער אנטיילגענומען אין כמעט אלע הויפט מלחמות וואו אמעריקע איז געווען פארמישט, אריינגערעכנט די קריג פון אומאפהענגיקייט, די מלחמה פון 1812, דער אמעריקאנער בירגער-קריג, די שפאניש-אמעריקאנער מלחמה, ביידע וועלט-מלחמות, די קארעא מלחמה, די וויעטנאם מלחמה, די קאלטע מלחמה, די גאלף-מלחמות און פארשידענע אפעראציעס אין דעם 21סטן יארהונדערט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

היינט באדינט דער נעיווי אלס איינע פון די הויפט געצייגן דורך וועלכע די פאראייניגטע שטאטן האלט אן איר מיליטערישע אנוועזנהייט איבער דער וועלט. אירע פליטן אפערירן אין דעם אטלאנטישן אקעאן, פאסיפישן אקעאן, אינדישן אקעאן, מיטללענדישן ים, פערסישן גאלף און אין פילע אנדערע וויכטיגע ים-ראיאנען, וואו זיי נעמען אנטייל אין פארטיידיגונג, אפהאלטונג פון שונאים, באשיצונג פון אינטערנאציאנאלע שיפס-וועגן, הומאניטארישע שליחות'ן און צוזאמענארבעט מיט פארבינדעטע לענדער.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

== היסטאריע ==

=== די קאנטינענטאלע נעיווי ===

די היסטארישע ווארצלען פונעם אמעריקאנער נעיווי פירן צוריק צו דער אמעריקאנער רעוואלוציאנער מלחמה. אין די ערשטע חדשים פונעם קאנפליקט האבן די אמעריקאנער קאלאניעס כמעט נישט פארמאגט קיין אייגענע ים-מיליטער. די בריטישע קעניגליכע נעיווי האט דעמאלט געהערשט איבער די ים-וועגן און האט גענוצט איר איבערוועגנדע קראפט צו טראנספארטירן זעלנער, וואפן און פארזארגונג קיין צפון אמעריקע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

ווען עס איז געווארן קלאר אז אן אייגענע פליט וועט זיין שווער אפצושטעלן די בריטישע פארזארגונג, האבן עטליכע פירער אין קאנטינענטאלן קאנגרעס אנגעהויבן שטופן דעם געדאנק צו שאפן א ים-מיליטער. דעם 13טן אקטאבער 1775 האט דער צווייטער קאנטינענטאלער קאנגרעס באשטעטיגט א באשלוס אויסצוריסטן צוויי באוואפנטע שיפן כדי צו אפכאפן בריטישע שיפן וואס האבן געפירט מיליטערישע פארזארגונג קיין אמעריקע. דער דאטום ווערט ביז היינט אנערקענט אלס דער אפיציעלער גרינדונגס-טאג פונעם אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין די קומענדיגע חדשים איז דער קליינער קאנטינענטאלער נעיווי ביסלעכווייז פארגרעסערט געווארן. ער האט באקומען נאך קריגסשיפן, און צוזאמען מיט פריוואטע קאפערן האט ער דורכגעפירט אנפאלן אויף בריטישע האנדלס-שיפן, אפגעשניטן טייל פון זייער פארזארגונג און אין געוויסע פאלן אויך דירעקט באקעמפט קריגסשיפן פון דער קעניגליכער נעיווי. הגם דער קאנטינענטאלער נעיווי איז קיינמאל נישט געווען פארגלייכבאר אין צאל אדער קראפט מיט דער בריטישער פליט, האט ער געשפילט א וויכטיגע ראלע אין דער רעוואלוציאנער מלחמה דורך שטערן בריטישע ים-אפאראציעס און געבן מאראלישע מוט פאר די אמעריקאנער רעבעלן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

איינער פון די בארימטסטע אפיצירן פון יענער תקופה איז געווען דזשאן פאול דזשאונס, וועלכער איז באקאנט געווארן צוליב זיינע דרייסטע ים-קאמפן קעגן בריטישע שיפן. זיינע אפעראציעס האבן אים געמאכט איינעם פון די מערסט בארימטע נאוועל-פיגורן אין דער פריערער אמעריקאנער מיליטערישער געשיכטע, און ער ווערט נאך היינט אפט באטראכט אלס איינער פון די גרינדער פון דער אמעריקאנער ים-טראדיציע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== אויפלאזונג און ווידער-אויפבוי ===

נאך דעם שלום-פארטראג פון פאריז אין 1783 און דעם סוף פון דער רעוואלוציאנער מלחמה איז די ניי-געגרינדעטע פאראייניגטע שטאטן אריין אין א שווערע פינאנציעלע לאגע. די רעגירונג האט נישט געהאט גענוג געלט צו האלטן א שטענדיגע פליט, און פילע פירער האבן געהאלטן אז א גרויסע מיליטער איז בכלל נישט נויטיג אין צייטן פון שלום.

צוליב דעם איז דער קאנטינענטאלער נעיווי אין יאר 1785 אפיציעל אויפגעלאזט געווארן. פאר עטליכע יאר האט די פאראייניגטע שטאטן כמעט נישט פארמאגט קיין קראפט צו באשיצן אירע האנדלס-שיפן אויפ'ן ים. אמעריקאנער סוחרים זענען אפט געווארן אנגעפאלן דורך ים-רויבער, באזונדערס דורך די בארבארישע שטאטן אין צפון אפריקע, און די רעגירונג האט געהאט בלויז באגרעניצטע מיטלען זיי צו באשיצן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

== וועבלינקען ==

* [http://www.navy.mil/ אפיציעלע וועבסייט]


{{אמעריקעמיל}}

[[קאַטעגאָריע:USA מיליטער]]</text>
      <sha1>arp52zsyyafrk6dg6xjpkwezat51yqv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601651</id>
      <parentid>601623</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T17:13:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13626" sha1="h8zh4c4te9hzxhkwhfsvg1wlmukk07o" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; |אמעריקאנער נעיווי
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; |United States Navy
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Seal_of_the_United_States_Department_of_the_Navy.svg|טעקסט=זיגל פון דעם אמעריקאנער נעיווי|110x110פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Flag_of_the_United_States_Navy.svg|טעקסט=פאן פון דעם אמעריקאנער נעיווי|120x120פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; |[[טעקע:Emblem_of_the_United_States_Navy.svg|טעקסט=עמבלעם פון דעם אמעריקאנער נעיווי|90x90פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;עמבלעם&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; |גרינדונג-דאטע:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[13טן אקטאבער]] [[1775]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[קריגספלאט]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טייל פון:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|דעפארטמענט פון דעם נעיווי]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |בערך 337,000 אקטיווע זעלנער
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Non sibi sed patriae&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(נישט פאר זיך, נאר פארן פאטערלאנד)&lt;/span&gt;
''&quot;Semper Fortis&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(תמיד שטארק)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Anchors Aweigh&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[ציג]] (Bill the Goat)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; |קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |&quot;Honor, Courage, Commitment&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[https://www.navy.mil navy.mil]
|}
[[טעקע:USS Kitty Hawk at Yokosuka.jpg|קליין|250px]]
{{אינפאבאקס מיליטערישע ארגאניזאציע
| נאמען = אמעריקאנער נעיווי
| ענגלישער נאמען = United States Navy
| קורצער נאמען = U.S. Navy
| בילד = Flag of the United States Navy.svg
| באשרייבונג = פאן פון דער אמעריקאנער נעיווי
| סארט = ים-מיליטער
| לאנד = פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע
| אונטער = דעפארטמענט פון דער נעיווי
| שוועסטער אפטיילונג = אמעריקאנער מארין קארפס
| געגרינדעט = 13 אקטאבער 1775
| פארגייער = קאנטינענטאלער נעיווי
| הויפטקווארטיר = פענטאגאן, ארלינגטאן, ווירדזשיניע
| ציווילער פירער = סעקרעטאר פון דער נעיווי
| העכסטער מיליטערישער פירער = הויפט פון נעיווי אפעראציעס
| אויפגאבע = ים-קריג, באשיצונג פון ים-וועגן, פראיעקציע פון מיליטערישע קראפט, שטיצע פאר די פאראייניגטע שטאטן און אירע פארבינדעטע
| טייל פון = אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן
}}

'''דער אמעריקאנער נעיווי''' (''[[ענגליש]]: United States Navy;'', אפט פארקורצט '''U.S. Navy''' אדער '''USN''') איז דער ים-מיליטער פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע און איז איינע פון די אכט איינהייטן פון די אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן. ער איז פאראנטווארטליך פאר דורכפירן מיליטערישע אפעראציעס אויפ'ן ים, אין די וועלט'ס אקעאנען און וואסערן, פאר באשיצן אמעריקאנער האנדל און נאציאנאלע אינטערעסן, און פאר אונטערשטיצן די אנדערע אפטיילונגען פון די באוואפנטע קרעפטן ביי מלחמות און זיכערהייטס-אפאראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי ווערט גערעכנט אלס איינע פון די גרעסטע, מערסט אנטוויקלטע און מערסט שטארקע ים-מיליטערן אין דער וועלט. ער פארמאגט הונדערטער קריגסשיפן, טויזנטער מיליטערישע פליגער, א גרויסע פליט פון אטאם-באטריבענע פליגער-טרעגער און אונטערוואסער-שיפן, און האלט א שטענדיגע אנוועזנהייט אין כמעט אלע וויכטיגע סטראַטעגישע ים-וועגן איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דער אמעריקאנער נעיווי שטייט אונטער דער ציווילער פירערשאפט פונעם '''דעפארטמענט פון דער נעיווי''', וועלכער איז א טייל פונעם '''דעפארטמענט פון פארטיידיגונג'''. אונטער דעם זעלבן דעפארטמענט געפינט זיך אויך דער '''אמעריקאנער מארין קארפס''', כאטש ביידע זענען באזונדערע מיליטערישע אפטיילונגען מיט אייגענע באפעלן, סטרוקטור און אויפגאבן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

זינט איר גרינדונג אין די טעג פון דער אמעריקאנער רעוואלוציאנער מלחמה האט דער נעיווי אנטוויקלט א הויפט ראלע אין דער אויסערן פאליטיק און זיכערהייט פון די פאראייניגטע שטאטן. במשך פון מער ווי צוויי הונדערט יאר האט ער אנטיילגענומען אין כמעט אלע הויפט מלחמות וואו אמעריקע איז געווען פארמישט, אריינגערעכנט די קריג פון אומאפהענגיקייט, די מלחמה פון 1812, דער אמעריקאנער בירגער-קריג, די שפאניש-אמעריקאנער מלחמה, ביידע וועלט-מלחמות, די קארעא מלחמה, די וויעטנאם מלחמה, די קאלטע מלחמה, די גאלף-מלחמות און פארשידענע אפעראציעס אין דעם 21סטן יארהונדערט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

היינט באדינט דער נעיווי אלס איינע פון די הויפט געצייגן דורך וועלכע די פאראייניגטע שטאטן האלט אן איר מיליטערישע אנוועזנהייט איבער דער וועלט. אירע פליטן אפערירן אין דעם אטלאנטישן אקעאן, פאסיפישן אקעאן, אינדישן אקעאן, מיטללענדישן ים, פערסישן גאלף און אין פילע אנדערע וויכטיגע ים-ראיאנען, וואו זיי נעמען אנטייל אין פארטיידיגונג, אפהאלטונג פון שונאים, באשיצונג פון אינטערנאציאנאלע שיפס-וועגן, הומאניטארישע שליחות'ן און צוזאמענארבעט מיט פארבינדעטע לענדער.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

== היסטאריע ==

=== די קאנטינענטאלע נעיווי ===

די היסטארישע ווארצלען פונעם אמעריקאנער נעיווי פירן צוריק צו דער אמעריקאנער רעוואלוציאנער מלחמה. אין די ערשטע חדשים פונעם קאנפליקט האבן די אמעריקאנער קאלאניעס כמעט נישט פארמאגט קיין אייגענע ים-מיליטער. די בריטישע קעניגליכע נעיווי האט דעמאלט געהערשט איבער די ים-וועגן און האט גענוצט איר איבערוועגנדע קראפט צו טראנספארטירן זעלנער, וואפן און פארזארגונג קיין צפון אמעריקע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

ווען עס איז געווארן קלאר אז אן אייגענע פליט וועט זיין שווער אפצושטעלן די בריטישע פארזארגונג, האבן עטליכע פירער אין קאנטינענטאלן קאנגרעס אנגעהויבן שטופן דעם געדאנק צו שאפן א ים-מיליטער. דעם 13טן אקטאבער 1775 האט דער צווייטער קאנטינענטאלער קאנגרעס באשטעטיגט א באשלוס אויסצוריסטן צוויי באוואפנטע שיפן כדי צו אפכאפן בריטישע שיפן וואס האבן געפירט מיליטערישע פארזארגונג קיין אמעריקע. דער דאטום ווערט ביז היינט אנערקענט אלס דער אפיציעלער גרינדונגס-טאג פונעם אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין די קומענדיגע חדשים איז דער קליינער קאנטינענטאלער נעיווי ביסלעכווייז פארגרעסערט געווארן. ער האט באקומען נאך קריגסשיפן, און צוזאמען מיט פריוואטע קאפערן האט ער דורכגעפירט אנפאלן אויף בריטישע האנדלס-שיפן, אפגעשניטן טייל פון זייער פארזארגונג און אין געוויסע פאלן אויך דירעקט באקעמפט קריגסשיפן פון דער קעניגליכער נעיווי. הגם דער קאנטינענטאלער נעיווי איז קיינמאל נישט געווען פארגלייכבאר אין צאל אדער קראפט מיט דער בריטישער פליט, האט ער געשפילט א וויכטיגע ראלע אין דער רעוואלוציאנער מלחמה דורך שטערן בריטישע ים-אפאראציעס און געבן מאראלישע מוט פאר די אמעריקאנער רעבעלן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

איינער פון די בארימטסטע אפיצירן פון יענער תקופה איז געווען דזשאן פאול דזשאונס, וועלכער איז באקאנט געווארן צוליב זיינע דרייסטע ים-קאמפן קעגן בריטישע שיפן. זיינע אפעראציעס האבן אים געמאכט איינעם פון די מערסט בארימטע נאוועל-פיגורן אין דער פריערער אמעריקאנער מיליטערישער געשיכטע, און ער ווערט נאך היינט אפט באטראכט אלס איינער פון די גרינדער פון דער אמעריקאנער ים-טראדיציע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== אויפלאזונג און ווידער-אויפבוי ===

נאך דעם שלום-פארטראג פון פאריז אין 1783 און דעם סוף פון דער רעוואלוציאנער מלחמה איז די ניי-געגרינדעטע פאראייניגטע שטאטן אריין אין א שווערע פינאנציעלע לאגע. די רעגירונג האט נישט געהאט גענוג געלט צו האלטן א שטענדיגע פליט, און פילע פירער האבן געהאלטן אז א גרויסע מיליטער איז בכלל נישט נויטיג אין צייטן פון שלום.

צוליב דעם איז דער קאנטינענטאלער נעיווי אין יאר 1785 אפיציעל אויפגעלאזט געווארן. פאר עטליכע יאר האט די פאראייניגטע שטאטן כמעט נישט פארמאגט קיין קראפט צו באשיצן אירע האנדלס-שיפן אויפ'ן ים. אמעריקאנער סוחרים זענען אפט געווארן אנגעפאלן דורך ים-רויבער, באזונדערס דורך די בארבארישע שטאטן אין צפון אפריקע, און די רעגירונג האט געהאט בלויז באגרעניצטע מיטלען זיי צו באשיצן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

== וועבלינקען ==

* [http://www.navy.mil/ אפיציעלע וועבסייט]


{{אמעריקעמיל}}

[[קאַטעגאָריע:USA מיליטער]]</text>
      <sha1>h8zh4c4te9hzxhkwhfsvg1wlmukk07o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601660</id>
      <parentid>601651</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T18:59:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88837" sha1="cbbhzuxe3dihc9hsugkv5c2qzex5w13" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; |אמעריקאנער נעיווי
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; |United States Navy
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Seal_of_the_United_States_Department_of_the_Navy.svg|טעקסט=זיגל פון דעם אמעריקאנער נעיווי|110x110פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Flag_of_the_United_States_Navy.svg|טעקסט=פאן פון דעם אמעריקאנער נעיווי|120x120פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; |[[טעקע:Emblem_of_the_United_States_Navy.svg|טעקסט=עמבלעם פון דעם אמעריקאנער נעיווי|90x90פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;עמבלעם&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; |געגרינדעט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[13טן אקטאבער]] [[1775]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[קריגספלאט]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טייל פון:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|דעפארטמענט פון דער נעיווי]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |בערך 337,000 אקטיווע זעלנער
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |פארגייער
|[[קאנטינענטאל נעיווי|קאנטינענטאלער נעיווי]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |ציווילער פירער
|[[סעקרעטאר פון דער נעיווי]]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |שוועסטער אפטיילונג
|[[יו.עס. מארין קארפס]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Non sibi sed patriae&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(נישט פאר זיך, נאר פארן פאטערלאנד)&lt;/span&gt;
''&quot;Semper Fortis&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(תמיד שטארק)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Anchors Aweigh&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[ציג]] (Bill the Goat)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; |קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |&quot;Honor, Courage, Commitment&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[https://www.navy.mil navy.mil]
|}

{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}

'''דער אמעריקאנער נעיווי''' (''[[ענגליש]]: United States Navy;'', אפט פארקורצט '''U.S. Navy''' אדער '''USN''') איז דער ים-מיליטער פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע און איז איינע פון די אכט איינהייטן פון די אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן. ער איז פאראנטווארטליך פאר דורכפירן מיליטערישע אפעראציעס אויפ'ן ים, אין די וועלט'ס אקעאנען און וואסערן, פאר באשיצן אמעריקאנער האנדל און נאציאנאלע אינטערעסן, און פאר אונטערשטיצן די אנדערע אפטיילונגען פון די באוואפנטע קרעפטן ביי מלחמות און זיכערהייטס-אפאראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי ווערט גערעכנט אלס איינע פון די גרעסטע, מערסט אנטוויקלטע און שטערקסטע ים-מיליטערן אין דער וועלט. ער פארמאגט הונדערטער קריגסשיפן, טויזנטער מיליטערישע פליגער, א גרויסע פלאטע פון נוקלארע-געטריבענע פליגער-טרעגער און אונטערוואסער-שיפן, און האלט א שטענדיגע אנוועזנהייט אין כמעט אלע וויכטיגע סטראַטעגישע ים-וועגן איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דער אמעריקאנער נעיווי שטייט אונטער דער ציווילער פירערשאפט פונעם '''[[דעפארטמענט פון דער נעיווי]]''', וועלכער איז א טייל פונעם '''[[דעפארטמענט פון פארטיידיגונג]]'''. אונטער דעם זעלבן דעפארטמענט געפינט זיך אויך דער '''אמעריקאנער [[יו.עס. מארין קארפס|מארין קארפס]]''', כאטש ביידע זענען באזונדערע מיליטערישע אפטיילונגען מיט אייגענע באפעלן, סטרוקטור און אויפגאבן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

זינט איר גרינדונג אין די טעג פון דער [[אמעריקאנער רעוואלוציע]] האט דער נעיווי אנטוויקלט א הויפט ראלע אין דער אויסערן פאליטיק און זיכערהייט פון די פאראייניגטע שטאטן. במשך פון מער ווי צוויי הונדערט יאר האט ער אנטיילגענומען אין כמעט אלע הויפט מלחמות וואו אמעריקע איז געווען פארמישט, אריינגערעכנט די קריג פון אומאפהענגיקייט, די [[מלחמה פון 1812]], דער [[אמעריקאנער בירגערקריג|אמעריקאנער בירגער-קריג]], די [[שפאניש אמעריקאנער קריג|שפאניש-אמעריקאנער קריג]], ביידע וועלט-מלחמות, די [[קארעא מלחמה]], די [[וויעטנאם קריג]], די [[קאלטער קריג|קאלטע קריג]], די גאלף-מלחמות און פארשידענע אפעראציעס אין דעם 21סטן יארהונדערט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

היינט באדינט דער נעיווי אלס איינע פון די הויפט געצייגן דורך וועלכע די פאראייניגטע שטאטן האלט אן איר מיליטערישע אנוועזנהייט איבער דער וועלט. אירע פלאטעס אפערירן אין דעם [[אטלאנטישער אקעאן]], [[פאציפישער אקעאן]], [[אינדישער אקעאן]], [[מיטלענדישער ים|מיטללענדישער ים]], [[פערסישע גאלף|פערסישער גאלף]] און אין פילע אנדערע וויכטיגע ים-ראיאנען, וואו זיי נעמען אנטייל אין פארטיידיגונג, אפהאלטונג פון שונאים, באשיצן אינטערנאציאנאלע שיפס-וועגן, הומאניטארישע שליחות'ן און צוזאמענארבעט מיט פארבינדעטע לענדער.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

== היסטאריע ==

=== די קאנטינענטאלע נעיווי ===
{{אנווייז צום הויפט ארטיקל|קאנטינענטאל נעיווי}}
די היסטארישע ווארצלען פונעם אמעריקאנער נעיווי פירן צוריק צו דער אמעריקאנער רעוואלוציאנער קריג. אין די ערשטע חדשים פונעם קאנפליקט האבן די אמעריקאנער קאלאניעס כמעט נישט פארמאגט קיין אייגענע [[פלאט|ים-פלאטע]]. די [[בריטישע קעניגליכע נעיווי]] האט דעמאלט געהערשט איבער די ים-וועגן און האט גענוצט איר איבערוויגנדע קראפט צו טראנספארטירן זעלנער, וואפן און פארזארגונג קיין צפון אמעריקע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

ווען עס איז געווארן קלאר אז אן א אייגענע ים-פלאטע וועט זיין שווער אפצושטעלן די בריטישע, האבן עטליכע פירער אין די [[קאנטינענטאלער קאנגרעס]] אנגעהויבן שטופן דעם געדאנק צו שאפן א ים-מיליטער. דעם 13טן אקטאבער [[1775]] האט דער [[צווייטער קאנטינענטאלער קאנגרעס]] באשטעטיגט א באשלוס אויסצורישן צוויי באוואפנטע שיפן כדי צו פארכאפען בריטישע שיפן וואס האבן געפירט מיליטערישע פארזארגונג קיין אמעריקע. דער דאטום ווערט ביז היינט אנערקענט אלס דער אפיציעלער גרינדונגס-טאג פונעם אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין די קומענדיגע חדשים איז דער קליינער קאנטינענטאלער נעיווי ביסלעכווייז פארגרעסערט געווארן. ער האט באקומען נאך קריגסשיפן, און צוזאמען מיט פריוואטע פיראטן (Privateers) האט ער דורכגעפירט אנפאלן אויף בריטישע האנדלס-שיפן, אפגעשניטן טייל פון זייער פארזארגונג און אין געוויסע פאלן אויך דירעקט באקעמפט קריגסשיפן פון דער קעניגליכער נעיווי. הגם דער קאנטינענטאלער נעיווי איז קיינמאל נישט געווען קיין צוגלייך אין צאל אדער קראפט מיט דער בריטישער פלאטע, האט ער געשפילט א וויכטיגע ראלע אין דער רעוואלוציאנער מלחמה דורך שטערן בריטישע ים-אפאראציעס און געבן מאראלישע מוט פאר די אמעריקאנער [[רעבעלן]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

איינער פון די בארימטסטע אפיצירן פון יענער תקופה איז געווען [[דזשאן פאול דזשאונס]], וועלכער איז באקאנט געווארן צוליב זיינע דרייסטע ים-קאמפן קעגן בריטישע שיפן. זיינע אפעראציעס האבן אים געמאכט איינעם פון די מערסט בארימטע נאוועל-פיגורן אין דער פריע אמעריקאנער מיליטערישער געשיכטע, און ער ווערט נאך היינט אפט באטראכט אלס איינער פון די גרינדער פון דער אמעריקאנער ים-טראדיציע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== אויפלאזונג און ווידער-אויפבוי ===

נאך דעם שלום-אפמאך פון פאריז אין [[1783]] און דעם סוף פון דער רעוואלוציאנער מלחמה איז די ניי-געגרינדעטע פאראייניגטע שטאטן אריין אין א שווערע פינאנציעלע לאגע. די רעגירונג האט נישט געהאט גענוג געלט צו האלטן א שטענדיגע פלאטע, און פילע פירער האבן געהאלטן אז א גרויסע מיליטער איז בכלל נישט נויטיג אין צייטן פון שלום.

צוליב דעם איז דער קאנטינענטאלער נעיווי אין יאר [[1785]] אפיציעל אויפגעלאזט געווארן. פאר עטליכע יאר האט די פאראייניגטע שטאטן כמעט נישט פארמאגט קיין קראפט צו באשיצן אירע האנדלס-שיפן אויפ'ן ים. אמעריקאנער סוחרים זענען אפט געווארן אנגעפאלן דורך [[ים-רויבעריי|ים-רויבער]], באזונדערס דורך די בארבארישע שטאטן אין צפון אפריקע, און די רעגירונג האט געהאט בלויז באגרעניצטע מיטלען זיי צו באשיצן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;די אנפאלן פון די בארבארישע ים-רויבער אויף אמעריקאנער האנדלס-שיפן האבן באלד אויפגעוויזן אז א לאנד קען נישט לאנג עקזיסטירן אן א שטענדיגע ים-מיליטער. סוחרים, דיפלאמאטן און מיליטערישע פירער האבן שטארק געדרוקט אויף קאנגרעס צו בויען א נייער ים פלאטע , וועלכער זאל קענען באשיצן אמעריקאנער האנדל, פארמיידן אויסלענדישע אנפאלן און פארשטארקן דעם אינטערנאציאנאלן שטאנד פון דער יונגער רעפובליק.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

דער רעזולטאט פון די דיסקוסיעס איז געווען דער '''נעיוואל אקט פון 1794''', וועלכער איז אנגענומען געווארן דעם 27סטן מערץ [[1794]]. דער געזעץ האט באפולמעכטיגט די רעגירונג צו בויען זעקס גרויסע [[פריגאט|פריגאטן]], וואס האבן געשאפן דעם יסוד פונעם נייער שטענדיגער אמעריקאנער נעיווי. דער אקט ווערט באטראכט אלס דער יסוד פונעם היינטיגן אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די זעקס ערשטע פריגאטן זענען געווען:

* USS ''United States''
* USS ''Constellation''
* USS ''Constitution''
* USS ''Congress''
* USS ''Chesapeake''
* USS ''President''

יעדע פון די שיפן איז פלאנירט געווארן צו זיין שנעלער און שטערקער פון מערסטענס פריגאטן וואס זענען דעמאלט געווען אין דינסט ביי אייראפעאישע פלאטעס. דער הויפט אינזשעניר, דזשאשוע האמפריס, האט אויסגעארבעט א ספעציעלן פלאן, לויט וועלכן די שיפן זאלן קענען אנטלויפן פון גרעסערע שיפן און צוגלייך באזיגן קלענערע קעגנער. די געבוי האט זיך ארויסגעשטעלט אלס זייער געלונגען, און עטליכע פון די שיפן האבן געדינט פאר צענדליגער יארן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

די בארימטסטע פון די זעקס איז געווען '''[[USS Constitution]]''', וועלכע געפינט זיך נאך היינט אין עקזיסטענץ און ווערט אנערקענט אלס די עלטסטע קריגסשיף אין דער וועלט וואס געפינט זיך נאך אלץ אין אפיציעלער דינסט. זי ווערט אפגעהיט אלס א היסטארישער א סימבאל פון דער פריע אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== די ערשטע מלחמות ===

כמעט גלייך נאך איר אויפשטעלונג האט די נייער נעיווי אנגעהויבן אנטיילנעמען אין מיליטערישע אפעראציעס.

צווישן 1798 און 1800 האט זי געפירט דעם אזוי גערופענעם '''קוואזי-קריג''' קעגן פראנקרייך. כאטש עס איז קיינמאל נישט אפיציעל דערקלערט געווארן אלס מלחמה, האבן אמעריקאנער און פראנצויזישע קריגסשיפן דורכגעפירט א ריי ים-קאמפן אין דעם [[קאראיבישער ים]] און אין אטלאנטישער אקעאן. דער נעיווי האט באשיצט אמעריקאנער האנדלס-שיפן און האט געכאפט אדער פארטריבן פראנצויזישע [[פריוואטערס]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

שפעטער האט דער נעיווי אנטיילגענומען אין דער ערשטער בארבארישער מלחמה צווישן 1801 און 1805. די בארבארישע לענדער אין צפון אפריקע האבן פארלאנגט געלט פון לענדער כדי נישט אנצופאלן זייערע האנדלס-שיפן. ווען די פאראייניגטע שטאטן האבן אפגעזאגט ווייטער צו צאלן, האט דער נעיווי דורכגעפירט א ריי ים-אפאראציעס אינעם מיטללענדישן ים קעגן די בארבארישע הערשער. די מלחמה האט באוויזן אז די פאראייניגטע שטאטן זענען גרייט צו נוצן מיליטערישע קראפט אויך ווייט פון זייערע אייגענע ברעגן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין 1815, באלד נאך דער מלחמה פון 1812, האט דער נעיווי געפירט אויך די צווייטע בארבארישע מלחמה. די שנעלע זיג האט געברענגט א סוף צו פילע יארן פון בארבארישע אנפאלן אויף אמעריקאנער שיפן און האט שטארק פארגרעסערט דעם אינטערנאציאנאלן אנזען פונעם אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

=== די מלחמה פון 1812 ===
{{הויפט|מלחמה פון 1812}}
די מלחמה פון 1812 קעגן [[גרויסבריטאניע]] ווערט באטראכט אלס איינע פון די וויכטיגסטע געשיכטעס אין די  פריע תקופה אין דער פונעם אמעריקאנער נעיווי. כאטש די בריטישע קעניגליכע נעיווי איז געווען אסאך גרעסער און שטארקער, האבן אמעריקאנער פריגאטן דערגרייכט עטליכע באקאנטע זיגן אין איינצלנע ים-קאמפן.

די הצלחות פון USS ''Constitution'', USS ''United States'' און אנדערע שיפן האבן געוויזן אז גוט מושטירטע מאטראזן, שטארקע שיפן און גוטע פירערשאפט קענען געווינען אפילו א פיל גרעסערן קעגנער אין געוויסע אומשטאנדן. דערביי האט זיך באזונדערס בארימט געמאכט USS ''Constitution'', וועלכע האט באקומען דעם צונאמען '''Old Ironsides''', נאכדעם וואס בריטישע קוילן האבן זיך אפגעשפרונגען פון אירע דיקע האלצענע ווענט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

פון דער אנדערע זייט האבן די בריטן מיט זייער איבערוועגנדיקער ים פלאטע דורכגעפירט א ברייטע בלאקאדע אויף אמעריקאנער פארטן. די בלאקאדע האט שווער געשעדיגט אמעריקאנער האנדל און האט געוויזן אז די פאראייניגטע שטאטן דארפן אין צוקונפט פארמאגן א פיל גרעסערע און שטארקערע ים פלאטע אויב זיי ווילן קאנטראלירן זייערע ים-וועגן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

== אנטוויקלונג אינעם 19טן יארהונדערט ==

נאך דער מלחמה פון 1812 האט דער נעיווי אריינגעטרעטן אין א תקופה פון פארברייטערונג. די פאראייניגטע שטאטן האבן שנעל געוואקסן אין באפעלקערונג, עקאנאמיע און אינטערנאציאנאלן האנדל, און דערפאר איז אויך געוואקסן די נויט פאר א שטענדיגער מיליטערישער אנוועזנהייט אויפ'ן ים.

אין די קומענדיגע יארן האבן אמעריקאנער קריגסשיפן דורכגעפירט פאטרולן אינעם קאראאיבישן ים, אינעם מיטללענדישן ים נעבן מערב אפריקע און אין אנדערע טיילן פון דער וועלט. צווישן זייערע הויפט אויפגאבן זענען געווען באקעמפן ים-רויבעריי, באשיצן אמעריקאנער האנדל, העלפן דיפלאמאטישע שליחות'ן און באקעמפן דעם טראנס-אטלאנטישער שקלאפן-האנדל.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

מיט דער צייט איז אויך געווארן קלאר אז דער נעיווי דארף א מער פראפעסיאנעלע אפיציר-בילדונג. ביז דעמאלט זענען פילע אפיצירן געלערנט געווארן בעיקר דורך פראקטישע דערפארונג אויפ'ן ים וואס זיי האבן אסאך מאל בקימען זייענדיג פריוואטע מאטראזן נאך פאר זיי האבן זיך אנגעשלאסן אין די נעיווי. כדי צו פארגלייכן די אויסבילדונג האט די רעגירונג אין יאר 1845 געגרינדעט די '''[[אמעריקאנער נעיוואל אקאדעמיע]]''' אין [[אנאפאליס]], [[מערילאנד|מארילענד]].

די אקאדעמיע איז געווארן די הויפט שולע פאר אויסבילדן צוקונפטיגע אפיצירן. די קאדעטן לערנען דארט נאוויגאציע, אינזשעניריע, מאטעמאטיק, פירערשאפט, מיליטערישע טעאריע און אנדערע פאך-געביטן, און נאך זייער ענדיגן די שטודיעס גייען זיי אריין אין אפיציר-דינסט אינעם נעיווי.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;
=== דער אמעריקאנער בירגער-קריג ===

דער אמעריקאנער בירגער-קריג (1861–1865) האט געברענגט איינע פון די גרעסטע איבערקערענישן אין דער געשיכטע פונעם אמעריקאנער נעיווי. ווען די דרומדיקע שטאטן האבן זיך אפגעטיילט פון די פאראייניגטע שטאטן און אויפגעשטעלט די קאנפעדערירטע שטאטן פון אמעריקע, האט דער נעיווי באקומען א צענטראלע אויפגאבע אין דער סטראַטעגיע פון דער פאראייניגטער רעגירונג. צוליב דער גרויסער ברעג-ליניע פון די דרומדיקע שטאטן איז באשלאסן געווארן אפצושניידן זייער האנדל מיט אויסלאנד, כדי צו פארמינערן זייער מעגליכקייט צו באקומען וואפן, מאטעריאלן און פינאנציעלע שטיצע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די הויפט סטראַטעגיע איז געווארן באקאנט אלס דער '''אנאקאנדא פלאן'''. לויט דעם פלאן האט דער נעיווי געדארפט ארומנעמען די גאנצע קאנפעדערירטע ברעג-ליניע מיט א בלאקאדע, אזוי ווי אן אנאקאנדא-שלאנג וואס דרוקט ביסלעכווייז צוזאם איר קרבן. די בלאקאדע האט זיך אויסגעשטרעקט איבער טויזנטער קילאמעטער ברעג און האט פארלאנגט הונדערטער שיפן און צענדליגער טויזנטער מאטרויזן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין די ערשטע חדשים פון דער מלחמה האט דער נעיווי פארמאגט בלויז א באגרעניצטע צאל שיפן. דערפאר האט די פאראייניגטע רעגירונג שנעל אנגעהויבן בויען נייע קריגסשיפן און קויפן סוחר-שיפן וועלכע זענען איבערגעבויט געווארן פאר מיליטערישע באנוץ. במשך פון דער מלחמה איז דער נעיווי געוואקסן פון א רעלאטיוו קליינער ים פלאטע צו איינע פון די גרעסטע ים-מיליטערן אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

איינע פון די וויכטיגסטע חידושים פון דער מלחמה איז געווען די אנטוויקלונג פון '''אייזן-באפאנצערטע קריגסשיפן'''. ביז יענע צייט זענען רוב קריגסשיפן געבויט געווארן פון האלץ, אבער דער בירגער-קריג האט געוויזן אז מעטאלישע באפאנצערונג קען געבן א גרויסן מיליטערישן מעלה.

דעם 9טן מערץ 1862 איז פארגעקומען דער בארימטער ים-קאמף צווישן '''USS Monitor''' און '''CSS Virginia'''. דאס איז געווען דאס ערשטע גרויסע שלאַכט צווישן צוויי אייזן-באפאנצערטע קריגסשיפן. כאטש די שלאַכט האט נישט געברענגט קיין קלארן זיג פאר קיין איין זייט, האט זי געוויזן פאר דער גאנצער וועלט אז די תקופה פון האלצענע קריגסשיפן גייט זיך שנעל ענדיגן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער צייט האט דער נעיווי געשפילט א וויכטיגע ראלע אויפ'ן מיסיסיפי טייך און אנדערע גרויסע טייכן. טייך-פלאטעס האבן אונטערגעשטיצט די פאראייניגטע ארמיי, באשאסן קאנפעדערירטע פאזיציעס און געהאלפן אייננעמען וויכטיגע שטעט און פארטן. דער קאנטראל איבער די טייכן האט צעטיילט די קאנפעדעראציע און האט שטארק צוגעשטעלט צום ענדגילטיגן זיג פון דער פאראייניגטער זייט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

ווען די מלחמה האט זיך געענדיגט אין 1865, איז דער אמעריקאנער נעיווי ארויסגעקומען מיט גאר א סך מער דערפארונג אין אינדוסטריעלער שיפס-בוי, מאדערנע וואפן, קאארדינאציע מיט ערד-קרעפטן און גרויס-פארנעמיגע ים-אפאראציעס. פילע פון די חידושים וואס זענען אנטוויקלט געווארן אין יענער תקופה האבן שפעטער באאיינפלוסט ים-מיליטערן איבער דער גאנצער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== די יארן נאך דער בירגער-קריג ===

נאך דעם סוף פונעם בירגער-קריג האט זיך דער נעיווי נאכאמאל פארקלענערט. הונדערטער שיפן זענען ארויסגענומען געווארן פון דינסט, און די רעגירונג האט באטראכט אז א גרויסע ים פלאטע איז מער נישט נויטיג אין צייטן פון שלום. צוליב קלענערע בודזשעטן זענען פילע שיפן געווארן אלט און פארעלטערט, און ביז די סוף פון די 1870ער יארן האט דער אמעריקאנער נעיווי פארלוירן פיל פון זיין פריערדיגן שטארקן שטאנד.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער צייט האבן אייראפעאישע לענדער אנגעהויבן בויען נייע שטאל-געבויטע קריגסשיפן מיט שטארקע מאשינען, שווערע קאנאנען און מאדערנע באפאנצערונג. אמעריקאנער פאליטיקער און מיליטערישע פירער האבן מורא געהאט אז די פאראייניגטע שטאטן וועלן בלייבן הינטער אנדערע גרויסע מאכטן אויב מען וועט נישט מאדערניזירן דעם נעיווי.

דערפאר האט דער קאנגרעס אין די 1880ער יארן באשטעטיגט א סעריע פראגראמען פאר בויען א נייע דור שטאל-געבויטע קריגסשיפן. די תקופה איז געווארן באקאנט אונטערן נאמען '''דער נייער נעיווי''' (New Navy). אנשטאט האלצענע שיפן מיט זעגל זענען איצט געבויט געווארן שיפן פון שטאל, באטריבן דורך פארע-מאשינען און אויסגעריסט מיט פיל שטערקערע ארטילעריע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די מאדערניזאציע האט נישט בלויז פארבעסערט די טעכנישע מעגליכקייטן פונעם נעיווי, נאר אויך געברענגט א נייער בליק אויף דער ראלע פון ים-קראפט אין אמעריקאנער אויסערן פאליטיק. מיליטערישע טעארעטיקער ווי אלפרעד טייער מאהאן האבן גע'טענה'ט אז א גרויסע ים-מאכט איז א נויטווענדיגער תנאי פאר עקאנאמישע אנטוויקלונג און פאר א לאנד וואס וויל שפילן א הויפט ראלע אין וועלט-פאליטיק. זיינע שריפטן האבן שטארק באאיינפלוסט סיי אמעריקאנער פירער און סיי אויסלענדישע ים-מיליטערן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

ביז די סוף פונעם 19טן יארהונדערט איז דער אמעריקאנער נעיווי שוין געווען א פיל שטארקערע, מאדערנערע און פראפעסיאנעלערע ים פלאטע ווי ער איז געווען בלויז עטליכע צענדליגער יארן פריער. די יסודות וואס זענען געלייגט געווארן אין יענער תקופה האבן צוגעגרייט דעם וועג פאר דער שנעלער אויפשטייג פון די פאראייניגטע שטאטן אלס איינע פון די גרעסטע ים-מאכטן אין דער וועלט, א פראצעס וואס האט זיך באזונדערס ארויסגעוויזן אין דער שפאניש-אמעריקאנער מלחמה אין 1898.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;
=== די שפאניש-אמעריקאנער מלחמה ===

די שפאניש-אמעריקאנער מלחמה פון 1898 איז געווען דער ערשטער גרויסער אינטערנאציאנאלער קאנפליקט אין וועלכן דער מאדערניזירטער אמעריקאנער נעיווי האט געקענט ווייזן זיינע נייע מעגליכקייטן. ביז יענע צייט זענען די פאראייניגטע שטאטן שוין געווען א שנעל וואקסנדיקע אינדוסטריעלע מאכט, און אסאך פאליטישע און מיליטערישע פירער האבן געגלייבט אז דאס לאנד דארף אויך פארמאגן א ים פלאטע וואס וועט קענען אפערירן ווייט פון די אייגענע ברעגן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

ווען עס איז אויסגעבראכן די מלחמה צווישן די פאראייניגטע שטאטן און שפאניע, האט דער נעיווי באקומען די הויפט אויפגאבע צו צעשטערן די שפאנישע ים-קראפט און אפשניידן די שפאנישע קאלאניעס פון הילף און פארזארגונג. די אמעריקאנער ים פלאטע האט דורכגעפירט אפעראציעס סיי אינעם קאריבישן ים און סיי אינעם פאסיפישן אקעאן, און האט אין ביידע ראיאנען דערגרייכט שנעלע און באדייטנדע זיגן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דעם 1טן מאי 1898 האט קאמאדאר דזשארדזש דיואי געפירט די אמעריקאנער אזיאטישע ים פלאטע אין דער '''שלאַכט פון מאנילא בוכטע'''. אין בלויז עטליכע שעה האט די אמעריקאנער ים פלאטע כמעט אינגאנצן פארניכטעט די שפאנישע שיפן אן ערנסטע פארלוסטן אויף דער אמעריקאנער זייט. דער זיג האט געגעבן די פאראייניגטע שטאטן קאנטראל איבער די פיליפינען און איז געווארן איינע פון די מערסט בארימטע נצחונות אין דער געשיכטע פונעם נעיווי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

א קורצע צייט שפעטער האט דער נעיווי אויך באזיגט די שפאנישע ים פלאטע ביי '''סאנטיאגא דע קובא'''. נאכדעם וואס די שפאנישע שיפן האבן פרובירט ארויסצוברעכן פון פארט, זענען זיי באלד באפאלן געווארן דורך אמעריקאנער קריגסשיפן. רוב פון די שפאנישע ים פלאטע איז פארניכטעט געווארן אדער ארויפגעלאפן אויפ'ן ברעג, און דערמיט איז די שפאנישע ים-קראפט אין קאריבישן ים למעשה אויפגעהערט צו עקזיסטירן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

די זיגן אין ביידע הויפט-שלאַכטן האבן באוויזן אז דער אמעריקאנער נעיווי האט זיך אנטוויקלט פון א ראיאנאלער ים פלאטע צו א ים-מאכט מיט גלאבאלע מעגליכקייטן. נאך דער מלחמה האבן די פאראייניגטע שטאטן באקומען קאנטראל איבער גואם, די פיליפינען און פארטא ריקא, און האבן פארגרעסערט זייער מיליטערישע און פאליטישע השפעה אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== דער אויפשטייג אלס וועלט-ים-מאכט ===

אין די ערשטע יארן פונעם 20סטן יארהונדערט האט דער אמעריקאנער נעיווי ווייטער פארגרעסערט זיין ים פלאטע. נייע שלאַכטשיפן, קרוזערס, טארפעדא-שיפן און אנדערע מאדערנע איינהייטן זענען צוגעקומען יעדעס יאר. די אינדוסטריעלע מעגליכקייטן פון די פאראייניגטע שטאטן האבן דערמעגלעכט בויען גרויסע שטאל-שיפן אין א פיל שנעלערן גאנג ווי פריער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

א וויכטיגער סימבאל פון דעם נייעם שטאנד איז געווען די '''גרויסע ווייסע ים פלאטע''' (Great White Fleet). אין 1907 האט פרעזידענט טעאדאר רוזעוועלט באפוילן אז זעכצן שלאַכטשיפן זאלן ארומפארן ארום דער וועלט. די שיפן זענען געווען אנגעמאלט אין ווייס, לויט דער דעמאלטיקער טראדיציע פאר שלום-צייט פלאטעס, און זייער לאנגע רייזע האט געדויערט ביז 1909.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די וועלט-רייזע האט געהאט עטליכע צילן. זי האט געדינט אלס א דעמאנסטראציע פון אמעריקאנער אינדוסטריעלע און מיליטערישע קראפט, האט געוויזן אז דער נעיווי איז מסוגל אפערירן אויף יעדן אקעאן, און האט אויך געדינט אלס א דיפלאמאטישע שליחות דורך באזוכן פילע לענדער און פארטן איבער דער וועלט. די הצלחה פון דער רייזע האט שטארק געהויבן דעם אינטערנאציאנאלן אנזען פונעם אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין די יארן פאר דער ערשטער וועלט-מלחמה האט דער נעיווי ווייטער אנטוויקלט נייע טעכנאלאגיעס. אונטערוואסער-שיפן זענען געווארן א קבוע'דיגער טייל פון דער ים פלאטע, און מען האט אנגעהויבן עקספערימענטירן מיט מיליטערישע פליגער פאר ים-אפאראציעס. כאטש די פליגער האבן דעמאלט נאך געהאט א באגרעניצטע ראלע, האבן זיי שוין געוויזן אז לופט-קראפט וועט שפילן א הויפט ראלע אין די צוקונפטיגע אנטוויקלונג פונעם ים-קריג.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

=== די ערשטע וועלט-מלחמה ===

ווען די פאראייניגטע שטאטן זענען אריינגעטרעטן אין דער ערשטער וועלט-מלחמה אין 1917, האט דער אמעריקאנער נעיווי באקומען א צענטראלע ראלע אין באשיצן דעם טראנס-אטלאנטישער פארקער צווישן צפון אמעריקע און אייראפע. איינע פון די גרעסטע סכנות איז געווען די דייטשע אונטערוואסער-שיפן, וועלכע האבן אנגעgriffen סוחר-שיפן און טרופן-טראנספארטן אין אטלאנטישער אקעאן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי האט איינגעפירט א קאנוואי-סיסטעם, לויט וועלכן סוחר-שיפן זענען געפארן אין גרויסע גרופעס אונטער באגלייטונג פון קריגסשיפן. די מעטאד האט שטארק פארקלענערט די פארלוסטן פון דייטשע אונטערוואסער-אנפאלן און האט ערמעגליכט זיכער טראנספארטירן וואפן, פארזארגונג און זעלנער קיין אייראפע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

במשך פון דער מלחמה האט דער נעיווי אויך טראנספארטירט מער ווי צוויי מיליאן אמעריקאנער זעלנער איבערן אטלאנטישער אקעאן. דער לוגיסטישער אונטערנעמונג איז געווען אן אומגעווענליכע דערגרייכונג, ווייל זי האט פארלאנגט קאארדינאציע צווישן הונדערטער שיפן, פארטן און מיליטערישע איינהייטן אן ערלויבן דעם פיינט אפצושניידן די פארזארגונגס-ליניעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די מלחמה האט אויך באצייכנט דעם אנהייב פון א נייער תקופה פאר דער אמעריקאנער נעיווי. מיליטערישע פליגער האבן אנגעהויבן שפילן א גרעסערע ראלע, און די דערפארונגען פון דער מלחמה האבן איבערצייגט פילע אפיצירן אז אין צוקונפט וועלן פליגער און פליגער-טרעגער ווערן א הויפט טייל פון יעדן מאדערנעם ים-מיליטער. די מסקנא האט שפעטער באשטימט א גרויסן טייל פון דער אנטוויקלונג פונעם נעיווי אין די קומענדיגע צענדליגער יארן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;
=== די יארן צווישן די צוויי וועלט-מלחמות ===

נאך דער ערשטער וועלט-מלחמה האט דער אמעריקאנער נעיווי זיך געפונען אין א נייעם אינטערנאציאנאלן מצב. די גרויסע מאכטן האבן מורא געהאט אז א ווייטערדיגע פארמעסט אין בויען שלאַכטשיפן וועט ברענגען צו א נייעם געווער-פארמעסט, און דערפאר האבן זיי געזוכט וועגן צו באגרענעצן די גרייס פון זייערע ים פלאטע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין 1921 און 1922 איז פארגעקומען די '''וואשינגטאן נעיוואל קאנפערענץ''', וואו די פאראייניגטע שטאטן, גרויסבריטאניע, יאפאן, פראנקרייך און איטאליע האבן אויסגעהאנדלט א סעריע אפמאכן איבער דער צוקונפט פון זייערע ים-מיליטערן. די אפמאכן האבן באשטימט א העכסטן מאס פאר די טאנאזש פון שלאַכטשיפן און האבן אנערקענט די פאראייניגטע שטאטן און גרויסבריטאניע אלס גלייכע ים-מאכטן אין קאפיטאל-שיפן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

כאטש די באגרעניצונגען האבן פארמינערט די צאל נייע שלאַכטשיפן וואס מען האט געקענט בויען, האבן זיי Zugleich געשטופט דעם נעיווי צו אנטוויקלען אנדערע סארטן שיפן. באזונדערס האט מען אנגעהויבן לייגן א גרעסערן טראָפּ אויף פליגער-טרעגער, וועלכע זענען דעמאלט נאך געווען א נייער געדאנק אין ים-קריג.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין די 1920ער און 1930ער יארן האט דער נעיווי געבויט פליגער-טרעגער ווי '''USS Lexington''' און '''USS Saratoga'''. די שיפן האבן געדינט אלס פראבע-פעלדער פאר נייע טאקטיקן, וואו פליגער זענען אויפגעפלויגן פון שיפן אינמיטן ים און האבן דורכגעפירט אויפקלערונג, באמבאדירונגען און באשיצונג פון דער ים פלאטע. אסאך עלטערע אפיצירן האבן נאך אלץ געגלייבט אז שלאַכטשיפן וועלן בלייבן די הויפט וואפן אויפ'ן ים, אבער א יונגערע דור האט שוין געזען אז די צוקונפט באלאנגט פאר ים-פליגעריי.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער תקופה זענען אויך פארבעסערט געווארן אונטערוואסער-שיפן, נייע ראדיא-קאמוניקאציע, פייער-קאנטראל-סיסטעמען און אנדערע טעכנישע חידושים. די דערפארונגען פון יענע יארן האבן געשאפן די יסודות פאר דער ריזיגער אנטוויקלונג וואס דער נעיווי וועט דורכגיין ביים אויסברוך פון דער צווייטער וועלט-מלחמה.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

=== די צווייטע וועלט-מלחמה ===

דער 7טער דעצעמבער 1941 איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע דאטומען אין דער געשיכטע פונעם אמעריקאנער נעיווי. יאפאנישע פליגער האבן דורכגעפירט א איבערראשנדיקן לופט-אנפאל אויף דער אמעריקאנער ים-באזע אין '''פערל הארבער''' אויפן אינזל האוואי. אין לויף פון בלויז עטליכע שעה זענען אסאך שלאַכטשיפן פארניכטעט אדער שווער געשעדיגט געווארן, און טויזנטער זעלנער און מאטרויזן זענען אומגעקומען אדער פארוואונדעט געווארן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

כאטש דער אנפאל איז געווען א שווערער קלאפ פארן נעיווי, האבן די יאפאנער נישט פארניכטעט די אמעריקאנער פליגער-טרעגער, ווייל זיי האבן זיך דעמאלט נישט געפונען אין פארט. דער פאקט האט זיך שפעטער ארויסגעשטעלט אלס איינע פון די וויכטיגסטע סיבות פאר דער שנעלער ערהוילונג פונעם אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

נאך פערל הארבער האט די פאראייניגטע שטאטן אנגעהויבן א ריזיגן פראגראם פון שיפס-בוי און מיליטערישער פראדוקציע. אינדוסטריעס איבער'ן לאנד האבן געארבעט טאג און נאכט צו בויען נייע פליגער-טרעגער, שלאַכטשיפן, קרוזערס, דעסטרויערס, אונטערוואסער-שיפן, לאנדונג-שיפן און צענדליגער אנדערע סארטן מיליטערישע שיפן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער צייט איז אויך די צאל מאטרויזן געוואקסן אין א אויסערגעווענליכן פארנעם. פון בערך 380,000 מענטשן פאר דער מלחמה איז דער נעיווי געוואקסן צו מער ווי 3.4 מיליאן מענטשן ביזן סוף פון דער מלחמה. די ים פלאטע זעלבסט איז געוואקסן פון בערך 790 שיפן צו מער ווי 6,700 שיפן, וואס האט געמאכט דעם אמעריקאנער נעיווי צום גרעסטן ים-מיליטער אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== דער פאסיפישער קאמפיין ===

אין פאסיפישן אקעאן האט דער נעיווי געפירט די הויפט ים-אפאראציעס קעגן דער יאפאנישער אימפעריע. איינע פון די וויכטיגסטע שלאַכטן איז געווען די '''שלאַכט פון מידוועי''' אין יוני 1942. דארט האבן אמעריקאנער פליגער פון פליגער-טרעגער פארניכטעט פיר יאפאנישע פליגער-טרעגער און האבן געביטן דעם גאנצן מהלך פון דער מלחמה אינעם פאסיפישן טעאטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

נאך מידוועי האט דער נעיווי דורכגעפירט די סטראַטעגיע פון '''אינזל-צו-אינזל''' (Island Hopping). אנשטאט אנצופאלן יעדע יאפאנישע באזע, האבן די אמעריקאנער אויסגעקליבן סטראַטעגישע אינזלען, זיי איינגענומען און באנוצט אלס נייע לופט- און ים-באזעס פאר ווייטערדיגע אפעראציעס. דער פראצעס האט ביסלעכווייז געברענגט די אמעריקאנער ים פלאטע און ארמיי אלץ נענטער צו די הויפט יאפאנישע אינזלען.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

די נעיווי האט אויך אנטיילגענומען אין עטליכע פון די גרעסטע ים-שלאַכטן אין דער געשיכטע, אריינגערעכנט די '''שלאַכט פונעם פיליפינישן ים''' און די '''שלאַכט פונעם לייטע-גאלף'''. באזונדערס די שלאַכט פונעם לייטע-גאלף ווערט אפט באטראכט אלס די גרעסטע ים-שלאַכט וואס איז אמאל פארגעקומען, מיט הונדערטער שיפן און טויזנטער פליגער פון ביידע זייטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין אלע די אפעראציעס האבן פליגער-טרעגער באוויזן אז זיי זענען געווארן די וויכטיגסטע שיפן אין א מאדערנעם ים-מיליטער. זייערע פליגער האבן געקענט אנפאלן צילן הונדערטער קילאמעטער אוועק, פיל ווייטער ווי די קאנאנען פון אפילו די גרעסטע שלאַכטשיפן.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;
אין אטלאנטישער אקעאן האט דער אמעריקאנער נעיווי געהאט אן אנדערע, אבער נישט ווייניגער וויכטיגע אויפגאבע. דארט איז דער הויפט קאמף געווען קעגן די דייטשע אונטערוואסער-שיפן (U-boats), וועלכע האבן פרובירט אפצושניידן די פארזארגונג צווישן צפון אמעריקע און אייראפע. מיליאנען טאן עסנווארג, וואפן, מאשינען און אנדערע פארזארגונג האבן געדארפט זיכער אנקומען קיין בריטאניע און שפעטער אויך צו די אליאירטע ארמייען אויפ'ן אייראפעאישן קאנטינענט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

כדי צו באקעמפן די אונטערוואסער-שיפן האט דער נעיווי פארבעסערט דעם קאנוואי-סיסטעם, וועלכער איז שוין אויספרובירט געווארן אין דער ערשטער וועלט-מלחמה. סוחר-שיפן זענען געפארן אין גרויסע גרופעס אונטער באגלייטונג פון דעסטרויערס, פריגאטן, קלענערע פליגער-טרעגער און ים-פליגער. צוזאמען מיט פארבעסערטע ראדאר, סאנאר און נייע וואפן קעגן אונטערוואסער-שיפן האט דער סיסטעם ביסלעכווייז פארמינערט די דייטשע הצלחות און געהאלפן זיכער מאכן די טראנס-אטלאנטישע פארזארגונגס-ליניעס.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי האט אויך אנטיילגענומען אין די גרויסע אמפיבישע אפעראציעס אין צפון אפריקע, סיציליע, איטאליע און שפעטער אין מערב אייראפע. קריגסשיפן האבן באשאסן ברעג-פאזיציעס פאר די לאנדונגען, לאנדונג-שיפן האבן אריבערגעפירט טויזנטער זעלנער צום ברעג, און פליגער פון פליגער-טרעגער האבן צוגעשטעלט לופט-שטיצע פאר די ערד-קרעפטן. די קאארדינאציע צווישן ים-, לופט- און ערד-קרעפטן איז געווארן א יסוד פון אמעריקאנער מיליטערישער דאקטרין פאר די קומענדיגע דורות.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

ביזן סוף פון דער צווייטער וועלט-מלחמה איז דער אמעריקאנער נעיווי געווארן דער גרעסטער און שטארקסטער ים-מיליטער אין דער וועלט. ער האט פארמאגט טויזנטער קריגסשיפן, א גלאבאלע נעץ פון באזעס, מיליאנען מאטרויזן און אפיצירן, און א ריזיגע אינדוסטריעלע אינפראסטרוקטור וועלכע האט געקענט האלטן אזא ים פלאטע אין אקטיווער דינסט. די איבערלעבונגען פון דער מלחמה האבן אויך באשטעטיגט אז פליגער-טרעגער, ים-פליגעריי, אמפיבישע אפעראציעס און צוזאמענגעשטעלטע שלאג-גרופעס וועלן ווערן די הויפט עלעמענטן פון מאדערנעם ים-קריג.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

== די קאלטע מלחמה ==

נאך דער קאפיטולאציע פון יאפאן אין 1945 האט דער אמעריקאנער נעיווי, אזוי ווי די אנדערע אפטיילונגען פון די אמעריקאנער מיליטער, דורכגעפירט א ברייטע דעמאביליזאציע. מיליאנען זעלנער זענען אהיימגעשיקט געווארן, און הונדערטער שיפן זענען ארויסגענומען געווארן פון דינסט אדער אריינגעלייגט אין רעזערוו. אבער די תקופה פון שלום האט נישט לאנג אנגעהאלטן. די וואקסנדיקע שפאנונגען צווישן די פאראייניגטע שטאטן און סאוועטן פארבאנד האבן שנעל אריינגעפירט דער וועלט אין דער קאלטער מלחמה.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין דער נייער תקופה האט דער נעיווי באקומען א ברייטערן און מער קאמפליצירטן אויפגאבע-פארנעם. אויסער טראדיציאנעלע ים-קאמפן האט ער געדארפט אפהאלטן א שטענדיגע גלאבאלע אנוועזנהייט, אפהיטן ים-וועגן, אונטערשטיצן אמעריקאנער פארבינדעטע לענדער און אפהאלטן דעם סאוועטישן נעיווי פון באקומען קאנטראל איבער וויכטיגע אקעאנען.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

=== נוקלארע-תקופה ===

איינער פון די גרעסטע חידושים אין דער געשיכטע פונעם נעיווי איז געווען די אנטוויקלונג פון '''נוקלארע-געטריבענע שיפן'''. אין די 1950ער יארן האט דער אמעריקאנער נעיווי איינגעפירט די ערשטע נוקלארע-געטריבענע אונטערוואסער-שיף, '''USS Nautilus'''. אנשטאט זיך צו פארלאזן אויף דיזל-מאטארן און באטעריעס, האט זי גענוצט אן נוקלארע-רעאקטאר, וועלכער האט איר דערמעגלעכט בלייבן אונטערן וואסער פאר גאר לאנגע צייטן אן ארויסקומען צום אויבערפלאך.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

די הצלחה פון דער נייע טעכנאלאגיע האט שנעל געפירט צום בויען נאך נוקלארע-געטריבענע אונטערוואסער-שיפן און שפעטער אויך נוקלארע-געטריבענע פליגער-טרעגער. אזעלכע שיפן קענען אפערירן פאר פילע חדשים אן אויפפילן ברענשטאף, וואס גיט זיי א גרויסן סטראַטעגישן מעלה אין לאנגע אפעראציעס ווייט פון אמעריקאנער פארטן.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער צייט האט דער נעיווי אנטוויקלט באליסטישע ראקעטן פאר אונטערוואסער-שיפן. די שיפן, באקאנט אלס '''באליסטישע ראקעט-אונטערוואסער-שיפן''', טראגן נוקלעארע ראקעטן וועלכע קענען ארויסגעשאסן ווערן פון אונטערן וואסער. זיי זענען געווארן איינע פון די דריי הויפט טיילן פונעם אמעריקאנער נוקלעארן אפהאלטונגס-סיסטעם, צוזאמען מיט לאנד-באזירטע אינטערקאנטינענטאלע ראקעטן און סטראַטעגישע באמבאדיר-פליגער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

צוליב זייער מעגליכקייט זיך צו באהאלטן פאר לאנגע צייטן אינעם אקעאן, ווערן די באליסטישע אונטערוואסער-שיפן באטראכט אלס איינע פון די זיכערסטע מיטלען פאר א נוקלעארער צווייטער שלאג, אויב אמעריקע וואלט אמאל געווען אונטער א נוקלעארן אנפאל.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;
=== קארעא און וויעטנאם ===

די ערשטע גרויסע קריג נאכן אויסברוך פון דער קאלטער מלחמה איז געווען די קארעא מלחמה (1950–1953). אין יענער מלחמה האט דער אמעריקאנער נעיווי געשפילט א צענטראלע ראלע אין שטיצן די פאראייניגטע פעלקער'ס קרעפטן. פליגער-טרעגער האבן דורכגעפירט טויזנטער לופט-אנפאלן קעגן מיליטערישע צילן, קריגסשיפן האבן באשאסן ברעג-פאזיציעס, און טראנספארט-שיפן האבן אריבערגעפירט זעלנער, טאנקן און פארזארגונג קיין קארעא.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

איינער פון די מערסט באקאנטע אפעראציעס איז געווען די לאנדונג ביי '''אינטשאן''' אין סעפטעמבער 1950. אונטער דער פירערשאפט פון גענעראל דאגלעס מעקארטור האט דער נעיווי אריבערגעפירט א גרויסע אמפיבישע איינזאץ, וועלכער האט דערמעגלעכט פאר די פאראייניגטע פעלקער'ס קרעפטן צוריקצונעמען גרויסע טיילן פון דרום קארעא. די הצלחה פון דער אפעראציע ווערט נאך היינט געלערנט אין מיליטערישע אקאדעמיעס אלס א ביישפיל פון א גוט פלאנירטער אמפיבישער לאנדונג.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין די 1960ער און 1970ער יארן האט דער נעיווי אויך געשפילט א הויפט ראלע אין דער וויעטנאם מלחמה. פליגער-טרעגער אינעם דרום-כינעזישן ים האבן געדינט אלס באוועגליכע לופט-באזעס, פון וואו הונדערטער פליגער זענען טעגליך ארויסגעפלויגן אויף באמבאדירונגען און שטיצע-מיסיעס.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי האט אויך אנטוויקלט באזונדערע '''טייך-איינהייטן''' פאר אפעראציעס אויפ'ן מעקאנג-טייך און אנדערע וואסער-וועגן אין דרום וויעטנאם. קליינע פאטראל-שיפן האבן קאנטראלירט טייכן, באשיצט פארזארגונגס-ליניעס און אונטערגעשטיצט ערד-קרעפטן אין געגנטער וואו טראדיציאנעלע גרויסע קריגסשיפן האבן נישט געקענט אפערירן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

צוזאמען מיט די קאנווענציאנעלע אפעראציעס האט דער נעיווי ווייטער אויסגעבויט זיין נוקלעארן אונטערוואסער פלאטע און האט אנטוויקלט נייע אנטי-אונטערוואסער-טעכנאלאגיעס, כדי צו קענען נאכגיין און אפהאלטן סאוועטישע אונטערוואסער-שיפן איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

=== גלאבאלע אנוועזנהייט ===

א וויכטיגער טייל פון דער אמעריקאנער סטראַטעגיע אין דער קאלטער מלחמה איז געווען האלטן א שטענדיגע מיליטערישע אנוועזנהייט אין די וויכטיגסטע ים-ראיאנען. אנשטאט ווארטן ביז א קריזיס ברעכט אויס, האבן אמעריקאנער פלאטעס קעסיידער אפערירט אין פארשידענע טיילן פון דער וועלט, כדי שנעל צו קענען רעאגירן אויף יעדן קאנפליקט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין דעם מיטללענדישן ים האט די זעקסטע פלאטע געדינט אלס דער הויפט אמעריקאנער ים-קראפט קעגן סאוועטישע און אנדערע פאטענציעלע קעגנער. אינעם מערב פאסיפישן אקעאן האט די זיבעטע פלאטע אפערירט נעבן יאפאן, דרום קארעא, טאיוואן און אנדערע פארבינדעטע לענדער. אין פערסישן גאלף און אינדישן אקעאן האבן אנדערע פלאטעס באשיצט האנדלס-וועגן און אויל-טראנספארט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די יפלאטעס האבן דורכגעפירט קאמבינירטע איבונגען מיט פארבינדעטע לענדער, באזוכט אויסלענדישע פארטן און אנטיילגענומען אין דיפלאמאטישע שליחות'ן. אזעלכע באזוכן האבן אפט געדינט נישט בלויז פאר מיליטערישע צילן, נאר אויך צו פארשטארקן באציאונגען צווישן די פאראייניגטע שטאטן און אנדערע לענדער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין 1962, בעת דער '''קיובא-ראקעט-קריזיס''', האט דער נעיווי אויסגעפירט איינע פון זיינע וויכטיגסטע אפעראציעס אין דער קאלטער מלחמה. לויט באפעל פונעם פרעזידענט דזשאן עף. קענעדי האבן אמעריקאנער קריגסשיפן ארומגענומען קיובא מיט א ים-בלאקאדע, וועלכע די אמעריקאנער רעגירונג האט אנגערופן א &quot;קוואראנטין&quot;. דער ציל איז געווען צו פארמיידן אז סאוועטישע שיפן זאלן אריינפירן ווייטער נוקלעארע ראקעטן אויף דעם אינזל. נאך עטליכע טעג פון שווערע דיפלאמאטישע געשפרעכן איז דער קאנפליקט געקומען צו אן ענדע אן אויסברוך פון א נוקלעארער מלחמה.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין די לעצטע יארן פון דער קאלטער מלחמה האט דער אמעריקאנער נעיווי ווייטער אנטוויקלט נייע דעסטרויערס, קרוזערס, נוקלארע-פליגער-טרעגער און אונטערוואסער-שיפן, צוזאמען מיט פארבעסערטע ראדאר-, סאנאר- און מיסיל-סיסטעמען. דער ציל איז געווען אויפצוהאלטן א טעכנאלאגישן אויבערהאנט קעגן דעם סאוועטישן נעיווי, וועלכער האט אויך שנעל פארגרעסערט זיינע קראפטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

ווען דער סאוועטן פארבאנד איז צוזאמענגעפאלן אין 1991, איז געענדיגט געווארן די קאלטע מלחמה. דער אמעריקאנער נעיווי איז ארויסגעקומען פון יענער תקופה אלס דער גרעסטער און מערסט טעכנאלאגיש אנטוויקלטער ים-מיליטער אין דער וועלט, מיט א גלאבאלער נעץ פון פלאטעס, באזעס און פארבינדעטע לענדער, וועלכע האבן אים דערמעגלעכט שנעל אפערירן אין כמעט יעדן טייל פונעם וועלט-אקעאן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;
== נאך דער קאלטער מלחמה ==

מיטן צוזאמענפאל פונעם סאוועטן פארבאנד אין 1991 האט זיך דער זיכערהייטס-מצב אין דער וועלט שטארק געביטן. אנשטאט זיך צוצוגרייטן פאר א גרויסער מלחמה צווישן צוויי וועלט-מאכטן, האט דער אמעריקאנער נעיווי געדארפט זיך צופאסן צו א נייע תקופה, אין וועלכער ראיאנאלע קאנפליקטן, טעראריזם, הומאניטארישע קריזיסן און אינטערנאציאנאלע קאאליציעס האבן באקומען א גרעסערן באדייט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

כאטש די צאל שיפן און מאטרויזן איז במשך פון די 1990ער יארן פארקלענערט געווארן אין פארגלייך מיט דער קאלטער מלחמה, איז דער נעיווי געבליבן די גרעסטע און מערסט קראפטפולע ים פלאטע אין דער וועלט. דער טראָפּ האט זיך מער פאררוקט צו שנעלע רעאקציע, הויכע טעכנאלאגיע און גלאבאלע באוועגליכקייט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

=== די גאלף-מלחמה ===

די ערשטע גרויסע אפעראציע אין דער נייער תקופה איז געווען די '''גאלף-מלחמה''' אין 1991, נאכדעם וואס איראק האט אינוואדירט קוווייט. דער אמעריקאנער נעיווי האט שנעל צוזאמענגעצויגן א גרויסע ים פלאטע אין פערסישן גאלף און אין דער ארומיקער געגנט, כדי צו אונטערשטיצן די אינטערנאציאנאלע קאאליציע קעגן איראק.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

פליגער-טרעגער האבן געדינט אלס באוועגליכע לופט-באזעס, פון וועלכע הונדערטער קאמף-פליגער זענען ארויסגעפלויגן אויף אנפאלן קעגן איראקישע מיליטערישע צילן. גלייכצייטיג האבן קריגסשיפן צום ערשטן מאל אין א גרויסן פארנעם ארויסגעשאסן '''טאמאהאוק קרוז-מיסילן''' קעגן ווייטע צילן אינעווייניג אין איראק. די גענויע לאנג-דיסטאנץ מיסילן האבן געוויזן נייע מעגליכקייטן פאר ים-באזירטע אנפאלן אן דארפן נאענט קומען צום ברעג.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

די גאלף-מלחמה האט אויך באשטעטיגט די וויכטיקייט פון פליגער-טרעגער-שלאג-גרופעס. ווייל די פאראייניגטע שטאטן האבן נישט געדארפט זיך פארלאזן בלויז אויף אויסלענדישע לופט-באזעס, האבן די פליגער-טרעגער געקענט שנעל אנקומען צום קאנפליקט-ראיאן און אנהייבן אפערירן כמעט גלייך.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

=== אפעראציעס אין די 1990ער יארן ===

נאך דער גאלף-מלחמה האט דער נעיווי אנטיילגענומען אין א ריי אינטערנאציאנאלע שליחות'ן. צווישן זיי זענען געווען אפעראציעס אויפ'ן באלקאן בעת די קריגן אין געוועזענעם יוגאסלאוויע, וואו אמעריקאנער קריגסשיפן און פליגער-טרעגער האבן צוגעשטעלט לופט-שטיצע פאר נאטא-אפאראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין אנדערע פעלער האט דער נעיווי דורכגעפירט הומאניטארישע שליחות'ן, אוועקפירן ציווילע באפעלקערונגען פון סכנה-געגנטן און העלפן ביים צושטעלן עסנווארג, מעדיצין און אנדערע נויטווענדיגע הילף נאך נאטור-קאטאסטראפן. אזעלכע שליחות'ן האבן געוויזן אז דער נעיווי דינט נישט בלויז פאר מלחמות, נאר אויך פאר אינטערנאציאנאלע הילף און קריזיס-פארוואלטונג.&lt;ref&gt;https://ibvi.org/blog/happy-birthday-u-s-navy-fun-facts-and-trivia/&lt;/ref&gt;

=== נאך די אנפאלן פון 11 סעפטעמבער ===

די טעראריסטישע אנפאלן פון 11 סעפטעמבער 2001 האבן נאכאמאל געביטן די הויפט אויפגאבן פונעם אמעריקאנער נעיווי. די פאראייניגטע שטאטן האבן אנגעהויבן מיליטערישע אפעראציעס אין אפגאניסטאן און שפעטער אין איראק, און דער נעיווי האט געשפילט א וויכטיגע ראלע אין ביידע קאמפיינס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

פליגער-טרעגער אינעם אראבישן ים האבן געשיקט קאמף-פליגער צו באמבאדירן צילן אין אפגאניסטאן, טראץ דעם וואס דאס לאנד האט בכלל נישט קיין ברעג. די לאנגע פליגערייען האבן אונטערגעשטראכן די גרויסע אפעראציעלע מעגליכקייטן פון מאדערנע פליגער-טרעגער און זייערע לופט-פליגלען.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי האט אויך ארויסגעשאסן הונדערטער טאמאהאוק-מיסילן קעגן צילן אין אפגאניסטאן און איראק, האט צוגעשטעלט טראנספארט און לוגיסטישע שטיצע פאר אנדערע אמעריקאנער קרעפטן, און האט באשיצט די הויפט ים-וועגן אין מיטל-מזרח.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער תקופה האבן די '''נעיווי סיעלס''' (Navy SEALs), וועלכע געהערן צום '''נעיוואל ספעציעל ווארפער קאמאנד''', דורכגעפירט א ריי ספעציעלע אפעראציעס קעגן טעראריסטישע ארגאניזאציעס. די איינהייט איז געווארן וועלט-באקאנט צוליב אירע הויך-ריזיקע שליחות'ן אויף יבשה, אויפ'ן ים און אין אנדערע אומגעבונגען.&lt;ref&gt;https://ibvi.org/blog/happy-birthday-u-s-navy-fun-facts-and-trivia/&lt;/ref&gt;

=== היינטצייטיגע אויפגאבן ===

אין דעם 21סטן יארהונדערט האלט דער אמעריקאנער נעיווי אן מיט א שטענדיגער אנוועזנהייט אין אלע וויכטיגע וועלט-אקעאנען. צווישן זיינע הויפט אויפגאבן זענען:

* באשיצן אינטערנאציאנאלע האנדלס-וועגן.
* אפהאלטן פיינטלעכע לענדער דורך א שטענדיגע מיליטערישע אנוועזנהייט.
* אונטערשטיצן אמעריקאנער און פארבינדעטע קרעפטן ביי קאנפליקטן.
* באקעמפן ים-רויבעריי.
* אנטיילנעמען אין באליסטישער מיסיל-פארטיידיגונג.
* דורכפירן הומאניטארישע און ראטעוועניש-אפאראציעס.
* דורכפירן איבונגען מיט פארבינדעטע לענדער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי אפערירט כסדר אינעם פאסיפישן אקעאן, אטלאנטישער אקעאן, אינדישן אקעאן, מיטללענדישן ים, פערסישן גאלף, רויטן ים און אין אנדערע סטראַטעגישע וואסערן. דורך די שטענדיגע פלאטעס קען די פאראייניגטע שטאטן שנעל רעאגירן אויף מיליטערישע אדער הומאניטארישע קריזיסן כמעט אומעטום אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;
== ארגאניזאציע ==

דער אמעריקאנער נעיווי איז איינע פון די זעקס מיליטערישע אפטיילונגען פון די פאראייניגטע שטאטן. ער געפינט זיך אונטער דעם '''דעפארטמענט פון נעיווי''', וועלכער איז א טייל פונעם '''דעפארטמענט פון פארטיידיגונג'''. דער ציווילער פירער פונעם דעפארטמענט איז דער '''סעקרעטאר פון נעיווי''', וועלכער ווערט באשטימט דורך דעם פרעזידענט מיט דער באשטעטיגונג פונעם סענאט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

דער העכסטער מיליטערישער אפיציר אינעם נעיווי איז דער '''טשיף אוו נעיוואל אפעראציעס''' (Chief of Naval Operations), וועלכער איז דער עלטסטער אפיציר פון דער דינסט און א מיטגליד אינעם דזשוינט טשיפס אוו סטאף. ער איז פאראנטווארטליך פאר דער גרייטקייט, אויסבילדונג און אנטוויקלונג פונעם נעיווי, בשעת די אפעראציעלע קאנטראל איבער די פלאטעס ווערט געפירט דורך די פארשידענע געאגראַפישע קאמאנדן פונעם דעפארטמענט פון פארטיידיגונג.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Chief_of_Naval_Operations&lt;/ref&gt;

=== די פלאטעס ===

דער אמעריקאנער נעיווי איז צעטיילט אין עטליכע נומערירטע פלאטעס, וועלכע זענען פאראנטווארטליך פאר פארשידענע טיילן פון דער וועלט. זייער ארגאניזאציע קען זיך פון צייט צו צייט טוישן לויט די באדערפענישן פון נאציאנאלער זיכערהייט, אבער די הויפט פלאטעס זענען:

* '''צווייטע פליט''' – אפערירט בעיקר אינעם צפון אטלאנטישער אקעאן און די מזרח ברעגן פון צפון אמעריקע.
* '''דריטע פליט''' – פאראנטווארטליך פארן מזרח און צענטראלן פאסיפישן אקעאן.
* '''פינפטע פליט''' – אפערירט אינעם פערסישן גאלף, אראבישן ים, רויטן ים און טיילן פונעם אינדישן אקעאן.
* '''זעקסטע פליט''' – פאראנטווארטליך פארן מיטללענדישן ים און טיילן פון אייראפע און אפריקע.
* '''זיבעטע פליט''' – די גרעסטע פאראויס-דיסלאקירטע פליט, אפערירט אינעם מערב פאסיפישן אקעאן און אינדא-פאסיפישן ראיאן.
* '''צענטע פליט''' – פאראנטווארטליך בעיקר פאר סייבער-אפעראציעס און אינפארמאציע-קריגפירונג.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== הויפט סארטן שיפן ===

דער היינטיגער אמעריקאנער נעיווי פארמאגט א ברייטע אויסוואל פון קריגסשיפן, וועלכע זענען אויסגעשטעלט פאר פארשידענע מיליטערישע אויפגאבן.

==== פליגער-טרעגער ====

די פליגער-טרעגער זענען די גרעסטע און וויכטיגסטע שיפן אינעם נעיווי. זיי דינען אלס באוועגליכע לופט-באזעס און טראגן צענדליגער קאמף-פליגער, העליקאפטערס און אנדערע לופט-מיטלען. אלע היינטיגע אמעריקאנער פליגער-טרעגער ווערן באטריבן דורך נוקלארע-רעאקטארן, וואס דערמעגלעכן זיי אפערירן פאר לאנגע תקופות אן אויפפילן ברענשטאף.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

==== אונטערוואסער-שיפן ====

די אונטערוואסער-שיפן ווערן צעטיילט אין עטליכע הויפט סארטן:

* אטאק-אונטערוואסער-שיפן, וועלכע באקעמפן פיינטלעכע שיפן און אונטערוואסער-שיפן.
* באליסטישע ראקעט-אונטערוואסער-שיפן, וועלכע טראגן נוקלעארע ראקעטן פאר סטראַטעגישע אפהאלטונג.
* גיידיד-מיסיל-אונטערוואסער-שיפן, וועלכע קענען ארויסשיסן גרויסע צאלן קרוז-מיסילן און אונטערשטיצן ספעציעלע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

==== דעסטרויערס ====

די דעסטרויערס זענען צווישן די מערסט באנוצטע קריגסשיפן אינעם נעיווי. זיי באשיצן פליגער-טרעגער-שלאג-גרופעס, באקעמפן פליגער, מיסילן, אונטערוואסער-שיפן און אויבערפלאך-שיפן, און קענען אויך ארויסשיסן טאמאהאוק קרוז-מיסילן קעגן ערד-צילן. פילע פון זיי זענען אויסגעריסט מיט דער '''איידזשיס''' קאמף-סיסטעם, וועלכע קאארדינירט ראדארן, מיסילן און אנדערע וואפן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Arleigh_Burke-class_destroyer&lt;/ref&gt;

==== אמפיבישע שיפן ====

די אמפיבישע שיפן טראנספארטירן מארינס, העליקאפטערס, לאנדונג-מיטלען און אנדערע מיליטערישע עקוויפמענט פאר אפעראציעס אויפ'ן ברעג. טייל פון זיי קענען אויך טראגן פליגער מיט קורצע אויפהייב און ווערטיקאלע לאנדונג, ווי דער F-35B.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

==== שטיצע-שיפן ====

צוזאמען מיט די קאמף-שיפן פארמאגט דער נעיווי אויך א גרויסע צאל טאנקער-שיפן, פארזארגונג-שיפן, שפיטאל-שיפן, ראטעוועניש-שיפן און אנדערע הילפס-איינהייטן, וועלכע מאכן מעגליך האלטן פלאטעס אין אפעראציע פאר לאנגע צייטן ווייט פון אמעריקאנער פארטן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

== פערזאנעל ==

דער אמעריקאנער נעיווי באשטייט פון אקטיווע מאטרויזן, רעזערוו-קרעפטן און ציווילע אנגעשטעלטע. דער אקטיווער פערזאנעל ציילט הונדערטער טויזנטער מענטשן, און דער נעיווי איז איינע פון די גרעסטע ים-מיליטערן אין דער וועלט לויט צאל פערזאנעל און לויט דער גרייס פון זיין פליט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די אויסבילדונג פון נייע מאטרויזן הייבט זיך אן אין '''רעקרוט טרעינינג קאמאנד''' אין גרעיט לעיקס, אילינוי. אפיצירן ווערן אויסגעבילדעט דורך דער אמעריקאנער נעיוואל אקאדעמיע, דורך ROTC פראגראמען אין אוניווערסיטעטן, אדער דורך אפיציר-קאנדידאטן-שולן, לויט זייער באשטימטן קאריערע-וועג.&lt;ref&gt;https://www.navy.com/&lt;/ref&gt;
== אויסריסטונג און טעכנאלאגיע ==

דער אמעריקאנער נעיווי ווערט באטראכט אלס איינע פון די מערסט טעכנאלאגיש אנטוויקלטע ים-מיליטערן אין דער וועלט. זיינע שיפן, אונטערוואסער-שיפן, פליגער און אנדערע סיסטעמען ווערן כסדר מאדערניזירט, כדי צו האלטן א טעכנאלאגישן אויבערהאנט אין א וועלט וואו מיליטערישע טעכנאלאגיע אנטוויקלט זיך מיט א שנעלן גאַנג.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== נעיוואל פליגעריי ===

די '''נעיוואל פליגעריי''' איז א הויפט באשטאנדטייל פונעם נעיווי. זי באשטייט פון קאמף-פליגער, עלעקטראנישע קריגפירונג-פליגער, אויפקלערונג-פליגער, טראנספארט-פליגער און העליקאפטערס. רוב פון די פליגער אפערירן פון פליגער-טרעגער אדער פון לאנד-באזעס איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Naval_Aviation&lt;/ref&gt;

די הויפט קאמף-פליגער אריינרעכענען:

* F/A-18 Super Hornet
* EA-18G Growler
* F-35C Lightning II
* E-2D Hawkeye
* P-8 Poseidon
* MH-60 Seahawk העליקאפטערס.&lt;ref&gt;https://www.navy.com/&lt;/ref&gt;

יעדער פליגער האט א באזונדערע אויפגאבע. טייל ווערן באנוצט פאר לופט-קאמף, טייל פאר אנפאלן קעגן ערד-צילן, טייל פאר עלעקטראנישע קריגפירונג, און אנדערע פאר אויפקלערונג, ים-פאטראלן, זוך-און-ראטעוועניש אדער באקעמפן אונטערוואסער-שיפן.

=== וואפן ===

די הויפט וואפן פונעם היינטיגן נעיווי נעמען אריין:

* טאמאהאוק קרוז-מיסילן פאר לאנג-דיסטאנץ אנפאלן.
* סטאנדארד מיסילן פאר לופט-פארטיידיגונג.
* אנטי-שיף מיסילן.
* טארפעדאס פאר אונטערוואסער-קאמף.
* קאנאנען פון פארשידענע קאליבער.
* נאענטע פארטיידיגונג-סיסטעמען קעגן מיסילן און פליגער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

פילע קריגסשיפן זענען אויסגעריסט מיט ווערטיקאלע ארויסשיס-סיסטעמען (Vertical Launch Systems), וועלכע דערמעגלעכן ארויסשיסן פארשידענע סארטן מיסילן פון די זעלבע ארויסשיס-פלאטפארמע. דאס גיט די שיפן א גרויסע בייגיקייט אין באקעמפן לופט-, ים- און ערד-צילן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Vertical_launching_system&lt;/ref&gt;

=== ספעציעלע איינהייטן ===

א וויכטיגער טייל פונעם נעיווי איז דער '''נעיוואל ספעציעל ווארפער קאמאנד''' (Naval Special Warfare Command). די מערסט באקאנטע איינהייטן אינעם קאמאנד זענען די '''נעיווי סיעלס''' (SEALs).

די סיעלס ווערן אויסגעבילדעט פאר גאר שווערע און געפערליכע שליחות'ן, אריינגערעכנט:

* ספעציעלע אויפקלערונג.
* אנטי-טעראר אפעראציעס.
* ראטעווען געפאנגענע.
* דירעקטע קאמף-איינזעצן.
* אונטערוואסער-אפאראציעס.
* לאנג-דיסטאנץ אינפילטראציע אין פיינטליכע געגנטן.&lt;ref&gt;https://www.navy.com/careers-benefits/careers/special-operations/seal&lt;/ref&gt;

די אויסבילדונג פון די סיעלס ווערט פאררעכנט צווישן די שווערסטע מיליטערישע טרענירונגען אין דער וועלט, און בלויז א קליינער פראצענט פון די קאנדידאטן ענדיגן איר מיט הצלחה.

== באדייט און השפעה ==

זינט איר גרינדונג אין 1794 האט דער אמעריקאנער נעיווי געשפילט א הויפט ראלע אין דער אנטוויקלונג פון די פאראייניגטע שטאטן אלס א וועלט-מאכט. ער האט באשיצט אמעריקאנער האנדל, אנטיילגענומען אין כמעט אלע הויפט מלחמות פון לאנד'ס געשיכטע, און געשאפן א שטענדיגע מיליטערישע אנוועזנהייט אין די וויכטיגסטע וועלט-אקעאנען.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין דער היינטיקער תקופה ווערט דער נעיווי באטראכט אלס איינער פון די הויפט מכשירים פון אמעריקאנער אויסערן- און זיכערהייטס-פאליטיק. דורך זיינע פליגער-טרעגער-שלאג-גרופעס, נוקלארע-געטריבענע אונטערוואסער-שיפן, גלאבאלע פלאטעס און פאראויס-באזעס קען ער שנעל רעאגירן אויף קריזיסן, באשיצן אינטערנאציאנאלע ים-וועגן, העלפן פארבינדעטע לענדער און אפהאלטן פאטענציעלע קעגנער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

דער אמעריקאנער נעיווי פארמאגט היינט איינע פון די גרעסטע פליגער-טרעגער-פלאטעס, די גרעסטע נוקלארע-געטריבענע אונטערוואסער-פליט און א גלאבאלע לאגיסטישע אינפראסטרוקטור, וועלכע דערמעגלעכט אים אפערירן כמעט אין יעדן אקעאן און ים איבער דער וועלט. די קאמבינאציע פון פארגעשריטענע טעכנאלאגיע, פראפעסיאנעלער אויסבילדונג און גלאבאלער אנוועזנהייט מאכט אים פאר איינע פון די מערסט איינפלוסרייכע מיליטערישע ארגאניזאציעס אין דער היינטיקער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

== זעט אויך ==

* [[פאראייניגטע שטאטן מיליטער]]
* [[אמעריקאנער מארין קאר]]
* [[אמעריקאנער לופט-קראפט]]
* [[דעפארטמענט פון פארטיידיגונג]]
* [[פליגער-טרעגער]]
* [[אונטערוואסער-שיף]]

== רעפערענצן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אמעריקאנער מיליטער]]
[[קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאטעגאריע:נעיווים]]
[[קאטעגאריע:ים-קריג]]


== וועבלינקען ==

* [http://www.navy.mil/ אפיציעלע וועבסייט]
[[טעקע:USS Kitty Hawk at Yokosuka.jpg|קליין|250px]]


{{אמעריקעמיל}}

[[קאַטעגאָריע:USA מיליטער]]</text>
      <sha1>cbbhzuxe3dihc9hsugkv5c2qzex5w13</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601668</id>
      <parentid>601660</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T21:10:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* די קאנטינענטאלע נעיווי */</comment>
      <origin>601668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89795" sha1="6r29rg3bst8pgavx6lqo0t1fzw7xj16" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; |אמעריקאנער נעיווי
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; |United States Navy
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Seal_of_the_United_States_Department_of_the_Navy.svg|טעקסט=זיגל פון דעם אמעריקאנער נעיווי|110x110פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Flag_of_the_United_States_Navy.svg|טעקסט=פאן פון דעם אמעריקאנער נעיווי|120x120פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; |[[טעקע:Emblem_of_the_United_States_Navy.svg|טעקסט=עמבלעם פון דעם אמעריקאנער נעיווי|90x90פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;עמבלעם&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; |געגרינדעט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[13טן אקטאבער]] [[1775]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[קריגספלאט]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טייל פון:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|דעפארטמענט פון דער נעיווי]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |בערך 337,000 אקטיווע זעלנער
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |פארגייער
|[[קאנטינענטאל נעיווי|קאנטינענטאלער נעיווי]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |ציווילער פירער
|[[סעקרעטאר פון דער נעיווי]]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |שוועסטער אפטיילונג
|[[יו.עס. מארין קארפס]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Non sibi sed patriae&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(נישט פאר זיך, נאר פארן פאטערלאנד)&lt;/span&gt;
''&quot;Semper Fortis&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(תמיד שטארק)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Anchors Aweigh&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[ציג]] (Bill the Goat)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; |קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |&quot;Honor, Courage, Commitment&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[https://www.navy.mil navy.mil]
|}

{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}

'''דער אמעריקאנער נעיווי''' (''[[ענגליש]]: United States Navy;'', אפט פארקורצט '''U.S. Navy''' אדער '''USN''') איז דער ים-מיליטער פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע און איז איינע פון די אכט איינהייטן פון די אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן. ער איז פאראנטווארטליך פאר דורכפירן מיליטערישע אפעראציעס אויפ'ן ים, אין די וועלט'ס אקעאנען און וואסערן, פאר באשיצן אמעריקאנער האנדל און נאציאנאלע אינטערעסן, און פאר אונטערשטיצן די אנדערע אפטיילונגען פון די באוואפנטע קרעפטן ביי מלחמות און זיכערהייטס-אפאראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי ווערט גערעכנט אלס איינע פון די גרעסטע, מערסט אנטוויקלטע און שטערקסטע ים-מיליטערן אין דער וועלט. ער פארמאגט הונדערטער קריגסשיפן, טויזנטער מיליטערישע פליגער, א גרויסע פלאטע פון נוקלעארע-געטריבענע פליגער-טרעגער און סובמארינען, און האלט א שטענדיגע אנוועזנהייט אין כמעט אלע וויכטיגע סטראַטעגישע ים-וועגן איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דער אמעריקאנער נעיווי שטייט אונטער דער ציווילער פירערשאפט פונעם '''[[דעפארטמענט פון דער נעיווי]]''', וועלכער איז א טייל פונעם '''[[דעפארטמענט פון פארטיידיגונג]]'''. אונטער דעם זעלבן דעפארטמענט געפינט זיך אויך דער '''אמעריקאנער [[יו.עס. מארין קארפס|מארין קארפס]]''', כאטש ביידע זענען באזונדערע מיליטערישע אפטיילונגען מיט אייגענע באפעלן, סטרוקטור און אויפגאבן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

זינט איר גרינדונג אין די טעג פון דער [[אמעריקאנער רעוואלוציע]] האט דער נעיווי אנטוויקלט א הויפט ראלע אין דער אויסערן פאליטיק און זיכערהייט פון די פאראייניגטע שטאטן. במשך פון מער ווי צוויי הונדערט יאר האט ער אנטיילגענומען אין כמעט אלע הויפט מלחמות וואו אמעריקע איז געווען פארמישט, אריינגערעכנט די קריג פון אומאפהענגיקייט, די [[מלחמה פון 1812]], דער [[אמעריקאנער בירגערקריג|אמעריקאנער בירגער-קריג]], די [[שפאניש אמעריקאנער קריג|שפאניש-אמעריקאנער קריג]], ביידע וועלט-מלחמות, די [[קארעא מלחמה]], די [[וויעטנאם קריג]], די [[קאלטער קריג|קאלטע קריג]], די גאלף-מלחמות און פארשידענע אפעראציעס אין דעם 21סטן יארהונדערט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

היינט באדינט דער נעיווי אלס איינע פון די הויפט געצייגן דורך וועלכע די פאראייניגטע שטאטן האלט אן איר מיליטערישע אנוועזנהייט איבער דער וועלט. אירע פלאטעס אפערירן אין דעם [[אטלאנטישער אקעאן]], [[פאציפישער אקעאן]], [[אינדישער אקעאן]], [[מיטלענדישער ים|מיטללענדישער ים]], [[פערסישע גאלף|פערסישער גאלף]] און אין פילע אנדערע וויכטיגע ים-ראיאנען, וואו זיי נעמען אנטייל אין פארטיידיגונג, אפהאלטונג פון שונאים, באשיצן אינטערנאציאנאלע שיפס-וועגן, הומאניטארישע שליחות'ן און צוזאמענארבעט מיט פארבינדעטע לענדער.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

== היסטאריע ==

=== די קאנטינענטאלע נעיווי ===
{{אנווייז צום הויפט ארטיקל|קאנטינענטאל נעיווי}}
די היסטארישע ווארצלען פונעם אמעריקאנער נעיווי פירן צוריק צו דער אמעריקאנער רעוואלוציאנער קריג. אין די ערשטע חדשים פונעם קאנפליקט האבן די אמעריקאנער קאלאניעס כמעט נישט פארמאגט קיין אייגענע [[פלאט|ים-פלאטע]]. די [[בריטישע קעניגליכע נעיווי]] האט דעמאלט געהערשט איבער די ים-וועגן און האט גענוצט איר איבערוויגנדע קראפט צו טראנספארטירן זעלנער, וואפן און פארזארגונג קיין צפון אמעריקע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

ווען עס איז געווארן קלאר אז אן א אייגענע ים-פלאטע וועט זיין שווער אפצושטעלן די בריטישע, האבן עטליכע פירער אין די [[קאנטינענטאלער קאנגרעס]] אנגעהויבן שטופן דעם געדאנק צו שאפן א ים-מיליטער. דעם 13טן אקטאבער [[1775]] האט דער [[צווייטער קאנטינענטאלער קאנגרעס]] באשטעטיגט א באשלוס אויסצורישן צוויי באוואפנטע שיפן כדי צו פארכאפען בריטישע שיפן וואס האבן געפירט מיליטערישע פארזארגונג קיין אמעריקע. דער דאטום ווערט ביז היינט אנערקענט אלס דער אפיציעלער גרינדונגס-טאג פונעם אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין די קומענדיגע חדשים איז דער קליינער קאנטינענטאלער נעיווי צוביסלעך פארגרעסערט געווארן. ער האט באקומען נאך קריגסשיפן, און צוזאמען מיט פריוואטע פיראטן (Privateers) האט ער דורכגעפירט אנפאלן אויף בריטישע האנדלס-שיפן, אפגעשניטן טייל פון זייער פארזארגונג און אין געוויסע פאלן אויך דירעקט באקעמפט קריגסשיפן פון דער קעניגליכער נעיווי. הגם דער קאנטינענטאלער נעיווי איז קיינמאל נישט געווען קיין צוגלייך אין צאל אדער קראפט מיט דער בריטישער פלאטע, האט ער געשפילט א וויכטיגע ראלע אין דער רעוואלוציאנער מלחמה דורך שטערן בריטישע ים-אפאראציעס און געבן מאראלישע מוט פאר די אמעריקאנער [[רעבעלן]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

איינער פון די בארימטסטע אפיצירן פון יענער תקופה איז געווען [[דזשאן פאול דזשאונס]], וועלכער איז באקאנט געווארן צוליב זיינע דרייסטע ים-קאמפן קעגן בריטישע שיפן. זיינע אפעראציעס האבן אים געמאכט איינעם פון די מערסט בארימטע נאוועל-פיגורן אין דער פריע אמעריקאנער מיליטערישער געשיכטע, און ער ווערט נאך היינט אפט באטראכט אלס איינער פון די גרינדער פון דער אמעריקאנער ים-טראדיציע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== אויפלאזונג און ווידער-אויפבוי ===

נאך דעם שלום-אפמאך פון פאריז אין [[1783]] און דעם סוף פון דער רעוואלוציאנער מלחמה איז די ניי-געגרינדעטע פאראייניגטע שטאטן אריין אין א שווערע פינאנציעלע לאגע. די רעגירונג האט נישט געהאט גענוג געלט צו האלטן א שטענדיגע פלאטע, און פילע פירער האבן געהאלטן אז א גרויסע מיליטער איז בכלל נישט נויטיג אין צייטן פון שלום.

צוליב דעם איז דער קאנטינענטאלער נעיווי אין יאר [[1785]] אפיציעל אויפגעלאזט געווארן. פאר עטליכע יאר האט די פאראייניגטע שטאטן כמעט נישט פארמאגט קיין קראפט צו באשיצן אירע האנדלס-שיפן אויפ'ן ים. אמעריקאנער סוחרים זענען אפט געווארן אנגעפאלן דורך [[ים-רויבעריי|ים-רויבער]], באזונדערס דורך די בארבארישע שטאטן אין צפון אפריקע, און די רעגירונג האט געהאט בלויז באגרעניצטע מיטלען זיי צו באשיצן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;די אנפאלן פון די בארבארישע ים-רויבער אויף אמעריקאנער האנדלס-שיפן האבן באלד אויפגעוויזן אז א לאנד קען נישט לאנג עקזיסטירן אן א שטענדיגע ים-מיליטער. סוחרים, דיפלאמאטן און מיליטערישע פירער האבן שטארק געדרוקט אויף קאנגרעס צו בויען א נייער ים פלאטע , וועלכער זאל קענען באשיצן אמעריקאנער האנדל, פארמיידן אויסלענדישע אנפאלן און פארשטארקן דעם אינטערנאציאנאלן שטאנד פון דער יונגער רעפובליק.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

דער רעזולטאט פון די דיסקוסיעס איז געווען דער '''נעיוואל אקט פון 1794''', וועלכער איז אנגענומען געווארן דעם 27סטן מערץ [[1794]]. דער געזעץ האט באפולמעכטיגט די רעגירונג צו בויען זעקס גרויסע [[פריגאט|פריגאטן]], וואס האבן געשאפן דעם יסוד פונעם נייער שטענדיגער אמעריקאנער נעיווי. דער אקט ווערט באטראכט אלס דער יסוד פונעם היינטיגן אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די זעקס ערשטע פריגאטן זענען געווען:

* USS ''United States''
* USS ''Constellation''
* USS ''Constitution''
* USS ''Congress''
* USS ''Chesapeake''
* USS ''President''

יעדע פון די שיפן איז פלאנירט געווארן צו זיין שנעלער און שטערקער פון מערסטענס פריגאטן וואס זענען דעמאלט געווען אין דינסט ביי אייראפעאישע פלאטעס. דער הויפט אינזשעניר, דזשאשוע האמפריס, האט אויסגעארבעט א ספעציעלן פלאן, לויט וועלכן די שיפן זאלן קענען אנטלויפן פון גרעסערע שיפן און צוגלייך באזיגן קלענערע קעגנער. די געבוי האט זיך ארויסגעשטעלט אלס זייער געלונגען, און עטליכע פון די שיפן האבן געדינט פאר צענדליגער יארן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

די בארימטסטע פון די זעקס איז געווען '''[[USS Constitution]]''', וועלכע געפינט זיך נאך היינט אין עקזיסטענץ און ווערט אנערקענט אלס די עלטסטע קריגסשיף אין דער וועלט וואס געפינט זיך נאך אלץ אין אפיציעלער דינסט. זי ווערט אפגעהיט אלס א היסטארישער א סימבאל פון דער פריע אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== די ערשטע מלחמות ===

כמעט גלייך נאך איר אויפשטעלונג האט די נייער נעיווי אנגעהויבן אנטיילנעמען אין מיליטערישע אפעראציעס.

צווישן 1798 און 1800 האט זי געפירט דעם אזוי גערופענעם '''קוואזי-קריג''' קעגן פראנקרייך. כאטש עס איז קיינמאל נישט אפיציעל דערקלערט געווארן אלס מלחמה, האבן אמעריקאנער און פראנצויזישע קריגסשיפן דורכגעפירט א ריי ים-קאמפן אין דעם [[קאראיבישער ים]] און אין אטלאנטישער אקעאן. דער נעיווי האט באשיצט אמעריקאנער האנדלס-שיפן און האט געכאפט אדער פארטריבן פראנצויזישע [[פריוואטערס]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

שפעטער האט דער נעיווי אנטיילגענומען אין דער ערשטער בארבארישער מלחמה צווישן 1801 און 1805. די בארבארישע לענדער אין צפון אפריקע האבן פארלאנגט געלט פון לענדער כדי נישט אנצופאלן זייערע האנדלס-שיפן. ווען די פאראייניגטע שטאטן האבן אפגעזאגט ווייטער צו צאלן, האט דער נעיווי דורכגעפירט א ריי ים-אפאראציעס אינעם מיטללענדישן ים קעגן די בארבארישע הערשער. די מלחמה האט באוויזן אז די פאראייניגטע שטאטן זענען גרייט צו נוצן מיליטערישע קראפט אויך ווייט פון זייערע אייגענע ברעגן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין 1815, באלד נאך דער מלחמה פון 1812, האט דער נעיווי געפירט אויך די צווייטע בארבארישע מלחמה. די שנעלע זיג האט געברענגט א סוף צו פילע יארן פון בארבארישע אנפאלן אויף אמעריקאנער שיפן און האט שטארק פארגרעסערט דעם אינטערנאציאנאלן אנזען פונעם אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

=== די מלחמה פון 1812 ===
{{הויפט|מלחמה פון 1812}}
די מלחמה פון 1812 קעגן [[גרויסבריטאניע]] ווערט באטראכט אלס איינע פון די וויכטיגסטע געשיכטעס אין די  פריע תקופה אין דער פונעם אמעריקאנער נעיווי. כאטש די בריטישע קעניגליכע נעיווי איז געווען אסאך גרעסער און שטארקער, האבן אמעריקאנער פריגאטן דערגרייכט עטליכע באקאנטע זיגן אין איינצלנע ים-קאמפן.

די הצלחות פון USS ''Constitution'', USS ''United States'' און אנדערע שיפן האבן געוויזן אז גוט מושטירטע מאטראזן, שטארקע שיפן און גוטע פירערשאפט קענען געווינען אפילו א פיל גרעסערן קעגנער אין געוויסע אומשטאנדן. דערביי האט זיך באזונדערס בארימט געמאכט USS ''Constitution'', וועלכע האט באקומען דעם צונאמען '''Old Ironsides''', נאכדעם וואס בריטישע קוילן האבן זיך אפגעשפרונגען פון אירע דיקע האלצענע ווענט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

פון דער אנדערע זייט האבן די בריטן מיט זייער איבערוועגנדיקער ים פלאטע דורכגעפירט א ברייטע בלאקאדע אויף אמעריקאנער פארטן. די בלאקאדע האט שווער געשעדיגט אמעריקאנער האנדל און האט געוויזן אז די פאראייניגטע שטאטן דארפן אין צוקונפט פארמאגן א פיל גרעסערע און שטארקערע ים פלאטע אויב זיי ווילן קאנטראלירן זייערע ים-וועגן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

== אנטוויקלונג אינעם 19טן יארהונדערט ==

נאך דער מלחמה פון 1812 האט דער נעיווי אריינגעטרעטן אין א תקופה פון פארברייטערונג. די פאראייניגטע שטאטן האבן שנעל געוואקסן אין באפעלקערונג, עקאנאמיע און אינטערנאציאנאלן האנדל, און דערפאר איז אויך געוואקסן די נויט פאר א שטענדיגער מיליטערישער אנוועזנהייט אויפ'ן ים.

אין די קומענדיגע יארן האבן אמעריקאנער קריגסשיפן דורכגעפירט פאטרולן אינעם קאראאיבישן ים, אינעם מיטללענדישן ים נעבן מערב אפריקע און אין אנדערע טיילן פון דער וועלט. צווישן זייערע הויפט אויפגאבן זענען געווען באקעמפן ים-רויבעריי, באשיצן אמעריקאנער האנדל, העלפן דיפלאמאטישע שליחות'ן און באקעמפן דעם טראנס-אטלאנטישער שקלאפן-האנדל.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

מיט דער צייט איז אויך געווארן קלאר אז דער נעיווי דארף א מער פראפעסיאנעלע אפיציר-בילדונג. ביז דעמאלט זענען פילע אפיצירן געלערנט געווארן בעיקר דורך פראקטישע דערפארונג אויפ'ן ים וואס זיי האבן אסאך מאל בקימען זייענדיג פריוואטע מאטראזן נאך פאר זיי האבן זיך אנגעשלאסן אין די נעיווי. כדי צו פארגלייכן די אויסבילדונג האט די רעגירונג אין יאר 1845 געגרינדעט די '''[[אמעריקאנער נעיוואל אקאדעמיע]]''' אין [[אנאפאליס]], [[מערילאנד|מארילענד]].

די אקאדעמיע איז געווארן די הויפט שולע פאר אויסבילדן צוקונפטיגע אפיצירן. די קאדעטן לערנען דארט נאוויגאציע, אינזשעניריע, מאטעמאטיק, פירערשאפט, מיליטערישע טעאריע און אנדערע פאך-געביטן, און נאך זייער ענדיגן די שטודיעס גייען זיי אריין אין אפיציר-דינסט אינעם נעיווי.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;
=== דער אמעריקאנער בירגער-קריג ===
{{הויפט|אמעריקאנער בירגערקריג}}
דער אמעריקאנער בירגער-קריג (1861–1865) האט געברענגט איינע פון די גרעסטע איבערקערענישן אין דער געשיכטע פונעם אמעריקאנער נעיווי. ווען די דרום שטאטן האבן זיך אפגעטיילט פון די פאראייניגטע שטאטן און אויפגעשטעלט די [[קאנפעדערעט שטאטן פון אמעריקע]], האט דער נעיווי באקומען א צענטראלע אויפגאבע אין דער סטראַטעגיע פון פאראייניגן די  רעגירונג. צוליב דער גרויסער ברעג-ליניע פון די דרומדיקע שטאטן איז באשלאסן געווארן אפצושניידן זייער האנדל מיט אויסלאנד, כדי צו פארמינערן זייער מעגליכקייט צו באקומען וואפן, מאטעריאלן און פינאנציעלע שטיצע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די הויפט סטראַטעגיע איז געווארן באקאנט אלס דער '''אנאקאנדא פלאן'''. לויט דעם פלאן האט דער נעיווי געדארפט ארומנעמען די גאנצע קאנפעדערירטע ברעג-ליניע מיט א בלאקאדע, אזוי ווי אן [[אנאקאנדא]] שלאנג וואס דרוקט ביסלעכווייז צוזאם איר קרבן. די בלאקאדע האט זיך אויסגעשטרעקט איבער טויזנטער קילאמעטער ברעג און האט פארלאנגט הונדערטער שיפן און צענדליגער טויזנטער [[מאטראס|מאטראזן]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין די ערשטע חדשים פון דער מלחמה האט דער נעיווי פארמאגט בלויז א באגרעניצטע צאל שיפן. דערפאר האט די פאראייניגטע רעגירונג שנעל אנגעהויבן בויען נייע קריגסשיפן און קויפן האנדלס-שיפן וועלכע זענען איבערגעבויט געווארן פאר מיליטערישע באנוץ. במשך פון דער מלחמה איז דער נעיווי געוואקסן פון א רעלאטיוו קליינער ים פלאטע צו איינע פון די גרעסטע ים-מיליטערן אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

איינע פון די וויכטיגסטע חידושים פון דער מלחמה איז געווען די אנטוויקלונג פון '''אייזן-באפאנצערטע קריגסשיפן'''. ביז יענע צייט זענען רוב קריגסשיפן געבויט געווארן פון האלץ, אבער דער בירגער-קריג האט געוויזן אז מעטאלישע באפאנצערונג קען געבן א גרויסן מיליטערישן אויבערהאנט.

דעם 9טן מערץ [[1862]] איז פארגעקומען דער בארימטער ים-קאמף צווישן '''USS Monitor''' און '''CSS Virginia'''. דאס איז געווען דאס ערשטע גרויסע שלאַכט צווישן צוויי אייזן-באפאנצערטע קריגסשיפן. כאטש די שלאַכט האט נישט געברענגט קיין קלארן זיג פאר קיין איין זייט, האט זי געוויזן פאר דער גאנצער וועלט אז די תקופה פון האלצענע קריגסשיפן ענדיגט זיך.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער צייט האט דער נעיווי געשפילט א וויכטיגע ראלע אויפ'ן [[מיסיסיפי טייך]] און אנדערע גרויסע טייכן. טייך-פלאטעס האבן אונטערגעשטיצט די פאראייניגטע ארמיי, באשאסן קאנפעדערעט פאזיציעס און געהאלפן אייננעמען וויכטיגע שטעט און פארטן. דער קאנטראל איבער די טייכן האט צעטיילט די קאנפעדעראציע און האט שטארק צוגעהאלפן צום ענדגילטיגן זיג פון דער פאראייניגטער זייט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

ווען די מלחמה האט זיך געענדיגט אין [[1865]], איז דער אמעריקאנער נעיווי ארויסגעקומען מיט גאר א סך מער דערפארונג אין אינדוסטריעלער שיפ בויען, מאדערנע וואפן, קאארדינאציע מיט ערד-קרעפטן און גרויסע ים-אפאראציעס. פילע פון די חידושים וואס זענען אנטוויקלט געווארן אין יענער תקופה האבן שפעטער באאיינפלוסט ים-מיליטערן איבער דער גאנצער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== די יארן נאך דער בירגער-קריג ===

נאך דעם סוף פונעם בירגער-קריג האט זיך דער נעיווי נאכאמאל פארקלענערט. הונדערטער שיפן זענען ארויסגענומען געווארן פון דינסט, און די רעגירונג האט באטראכט אז א גרויסע ים פלאטע איז מער נישט נויטיג אין צייטן פון שלום. צוליב קלענערע בודזשעטן זענען פילע שיפן געווארן שטארק פארעלטערט, און ביז די סוף פון די [[1870ער]] יארן האט דער אמעריקאנער נעיווי פארלוירן פיל פון זיין פריערדיגן שטארקן שטאנד.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער צייט האבן אייראפעאישע לענדער אנגעהויבן בויען נייע [[שטאל]]-געבויטע קריגסשיפן מיט שטארקע מאשינען, שווערע קאנאנען און מאדערנע באפאנצערונג. אמעריקאנער פאליטיקער און מיליטערישע פירער האבן מורא געהאט אז די פאראייניגטע שטאטן וועלן בלייבן הינטערשטעליג פון אנדערע גרויס-מאכטן אויב מען וועט נישט מאדערניזירן דעם נעיווי.

דערפאר האט דער קאנגרעס אין די [[1880ער]] יארן באשטעטיגט א סעריע פראגראמען פאר בויען א נייע דור שטאל-געבויטע קריגסשיפן. די תקופה איז געווארן באקאנט אונטערן נאמען '''דער נייער נעיווי''' (New Navy). אנשטאט האלצענע שיפן מיט [[זעגלשיף|זעגל]] זענען איצט געבויט געווארן שיפן פון שטאל, געטריבן דורך פארע-מאשינען און אויפגעריסט מיט פיל שטערקערע [[ארטילעריע]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די מאדערניזאציע האט נישט בלויז פארבעסערט די טעכנישע מעגליכקייטן פונעם נעיווי, נאר אויך געברענגט א נייער בליק אויף דער ראלע פון ים-קראפט אין אמעריקאנער אויסערן פאליטיק. מיליטערישע טעארעטיקער ווי אלפרעד טייער מאהאן האבן גע'טענה'ט אז א גרויסע ים-מאכט איז א שטארקע תנאי פאר עקאנאמישע אנטוויקלונג און פאר א לאנד וואס וויל שפילן א הויפט ראלע אין וועלט-פאליטיק. זיינע שריפטן האבן שטארק באאיינפלוסט סיי אמעריקאנער פירער און סיי אויסלענדישע ים-מיליטערן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

ביז די סוף פונעם 19טן יארהונדערט איז דער אמעריקאנער נעיווי שוין געווען א פיל שטארקערע, מאדערנערע און פראפעסיאנעלערע ים פלאטע ווי ער איז געווען בלויז עטליכע צענדליגער יארן פריער. די יסודות וואס זענען געלייגט געווארן אין יענער תקופה האבן צוגעגרייט דעם וועג פאר דער שנעלער אויפשטייג פון די פאראייניגטע שטאטן אלס איינע פון די גרעסטע ים-מאכטן אין דער וועלט, א פראצעס וואס האט זיך באזונדערס ארויסגעוויזן אין דער שפאניש-אמעריקאנער מלחמה אין 1898.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;
=== די שפאניש-אמעריקאנער מלחמה ===
{{אנווייז צום הויפט ארטיקל|שפאניש אמעריקאנער מלחמה}}
די שפאניש-אמעריקאנער מלחמה פון [[1898]] איז געווען דער ערשטער גרויסער אינטערנאציאנאלער קאנפליקט אין וועלכן דער מאדערניזירטער אמעריקאנער נעיווי האט געקענט ווייזן זיינע נייע מעגליכקייטן. ביז יענע צייט זענען די פאראייניגטע שטאטן שוין געווען א שנעל וואקסנדיקע אינדוסטריעלע מאכט, און אסאך פאליטישע און מיליטערישע פירער האבן געגלייבט אז דאס לאנד דארף אויך פארמאגן א ים פלאטע וואס וועט קענען אפערירן ווייט פון די אייגענע ברעגן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

ווען עס איז אויסגעבראכן די מלחמה צווישן די פאראייניגטע שטאטן און שפאניע, האט דער נעיווי באקומען די הויפט אויפגאבע צו צעשטערן די שפאנישע ים-קראפט און אפשניידן די שפאנישע קאלאניעס פון הילף און פארזארגונג. די אמעריקאנער ים פלאטע האט דורכגעפירט אפעראציעס סיי אינעם [[קאראיבישער ים|קאריבישער ים]] און סיי אינעם [[פאציפישער אקעאן]], און האט אין ביידע ראיאנען דערגרייכט שנעלע און באדייטנדע זיגן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דעם 1טן מאי [[1898]] האט [[אדמיראל]] [[דזשארדזש דיוועי|דזשאָרדזש דיוועי]] געפירט די אמעריקאנער אזיאטישע ים פלאטע אין דער '''[[שלאכט פון מאנילא בוכטע|שלאַכט פון מאנילא בוכטע]]''' (Battle of Manila Bay) . אין בלויז עטליכע שעה האט די אמעריקאנער ים פלאטע כמעט אינגאנצן פארניכטעט די שפאנישע שיפן אן קיין ערנסטע פארלוסטן אויף דער אמעריקאנער זייט. דער זיג האט געגעבן די פאראייניגטע שטאטן קאנטראל איבער די [[פיליפינען]] און איז געווארן איינע פון די מערסט בארימטע נצחונות אין דער געשיכטע פונעם נעיווי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

א קורצע צייט שפעטער האט דער נעיווי אויך באזיגט די שפאנישע ים פלאטע ביי '''סאנטיאגא דע קובא'''. נאכדעם וואס די שפאנישע שיפן האבן פרובירט ארויסצוברעכן פון פארט, זענען זיי באלד באפאלן געווארן דורך אמעריקאנער קריגסשיפן. רוב פון די שפאנישע ים פלאטע איז פארניכטעט געווארן אדער ארויפגעלאפן אויפ'ן ברעג, און דערמיט האט די שפאנישע ים-קראפט אין קאריבישן ים אויפגעהערט צו עקזיסטירן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

די זיגן אין ביידע הויפט-שלאַכטן האבן באוויזן אז דער אמעריקאנער נעיווי האט זיך אנטוויקלט פון א ראיאנאלער ים פלאטע צו א ים-מאכט מיט גלאבאלע מעגליכקייטן. נאך דער מלחמה האבן די פאראייניגטע שטאטן באקומען קאנטראל איבער [[גואם]], די פיליפינען און [[פארטא ריקא]], און האבן פארגרעסערט זייער מיליטערישע און פאליטישע השפעה אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== דער אויפשטייג אלס וועלט-ים-מאכט ===

אין די ערשטע יארן פונעם 20סטן יארהונדערט האט דער אמעריקאנער נעיווי ווייטער פארגרעסערט זיין ים פלאטע. נייע [[קריגס שיף|קריגס שיפן]], [[קרוזער|קרוזערס]], טארפעדא-שיפן און אנדערע מאדערנע איינהייטן זענען צוגעקומען יעדעס יאר. די אינדוסטריעלע מעגליכקייטן פון די פאראייניגטע שטאטן האבן דערמעגלעכט בויען גרויסע שטאל-שיפן אין א פיל שנעלערן גאנג ווי פריער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

א וויכטיגער סימבאל פון דעם נייעם שטאנד איז געווען די '''גרויסע ווייסע ים פלאטע''' (Great White Fleet). אין 1907 האט פרעזידענט טעאדאר רוזעוועלט באפוילן אז זעכצן קריגסשיפן זאלן ארומפארן ארום דער וועלט. די שיפן זענען געווען אנגעמאלט אין ווייס, לויט דער דעמאלטיקער טראדיציע פאר שלום-צייט פלאטעס, און זייער לאנגע רייזע האט געדויערט ביז 1909.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די וועלט-רייזע האט געהאט עטליכע צילן. 

* א באוויז פון אמעריקאנער אינדוסטריעלע און מיליטערישע קראפט. 
* אז דער נעיווי איז מסוגל אפערירן אויף יעדן אקעאן.
* אלס א דיפלאמאטישע שליחות דורך באזוכן פילע לענדער און פארטן איבער דער וועלט. 

די הצלחה פון דער רייזע האט שטארק געהויבן דעם אינטערנאציאנאלן אנזען פונעם אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין די יארן פאר דער ערשטער וועלט-מלחמה האט דער נעיווי ווייטער אנטוויקלט נייע טעכנאלאגיעס. [[אונטערוואסער שיף|סובמארינען]] זענען געווארן א קבוע'דיגער טייל פון דער ים פלאטע, און מען האט אנגעהויבן עקספערימענטירן מיט מיליטערישע פליגער פאר ים-אפאראציעס. כאטש די פליגער האבן דעמאלט נאך געהאט א באגרעניצטע ראלע, האבן זיי שוין געוויזן אז לופט-קראפט וועט שפילן א הויפט ראלע אין די צוקונפטיגע אנטוויקלונג פונעם ים-קריג.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

=== די ערשטע וועלט-מלחמה ===
{{אנווייז צום הויפט ארטיקל|ערשטע וועלט-מלחמה}}
ווען די פאראייניגטע שטאטן האט אריינגעטרעטן אין דער ערשטער וועלט-מלחמה אין [[1917]], האט דער אמעריקאנער נעיווי באקומען א צענטראלע ראלע אין באשיצן דעם טראנס-אטלאנטישער פארקער צווישן [[צפון אמעריקע]] און [[אייראפע]]. איינע פון די גרעסטע סכנות איז געווען די דייטשע סובמארינען, וועלכע האבן אנגעגריפן האנדלס-שיפן און טרופן-טראנספארטן אין אטלאנטישער אקעאן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי האט איינגעפירט א קאנוואי-סיסטעם, לויט וועלכן האנדלס-שיפן זענען געפארן אין גרויסע גרופעס אונטער באגלייטונג פון קריגסשיפן. די מעטאד האט שטארק פארקלענערט די פארלוסטן פון דייטשע אונטערוואסער-אנפאלן און האט ערמעגליכט צו טראנספארטירן זיכערערהייט וואפן, פלעגונג, און זעלנער קיין אייראפע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

במשך פון דער מלחמה האט דער נעיווי אויך טראנספארטירט מער ווי צוויי מיליאן אמעריקאנער זעלנער איבערן אטלאנטישער אקעאן. דער לאגיסטישער אונטערנעמונג איז געווען אן אומגעווענליכע דערגרייכונג, ווייל זי האט פארלאנגט קאארדינאציע צווישן הונדערטער שיפן, פארטן און מיליטערישע איינהייטן אן ערלויבן דעם פיינט אבערצוהאקן די ליניעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די מלחמה האט אויך באצייכנט דעם אנהייב פון א נייער תקופה פאר דער אמעריקאנער נעיווי. מיליטערישע פליגער האבן אנגעהויבן שפילן א גרעסערע ראלע, און די דערפארונגען פון דער מלחמה האבן איבערצייגט פילע אפיצירן אז אין צוקונפט וועלן פליגער און [[פליגער טרעגער|פליגער-טרעגער]] ווערן א הויפט טייל פון יעדן מאדערנעם ים-מיליטער. די מסקנא האט שפעטער באשטימט א גרויסן טייל פון דער אנטוויקלונג פונעם נעיווי אין די קומענדיגע צענדליגער יארן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;
=== די יארן צווישן די צוויי וועלט-מלחמות ===

נאך דער ערשטער וועלט-מלחמה האט דער אמעריקאנער נעיווי זיך געפונען אין א נייעם אינטערנאציאנאלן מצב. די גרויסע מאכטן האבן מורא געהאט אז א ווייטערדיגע פארמעסט אין בויען קריגסשיפן וועט ברענגען צו א נייעם געווער-פארמעסט, און דערפאר האבן זיי געזוכט וועגן צו באגרענעצן די גרויס פון זייערע ים פלאטע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין 1921 און 1922 איז פארגעקומען די '''[[וואשינגטאן נעיוואל קאנפערענץ]]''', וואו די פאראייניגטע שטאטן, [[גרויסבריטאניע]], [[יאפאן]], [[פראנקרייך]] און [[איטאליע]] האבן אויסגעהאנדלט א סעריע אפמאכן איבער דער צוקונפט פון זייערע ים-מיליטערן. די אפמאכן האבן באשטימט א גרעניץ פאר די וואג פון קריגסשיפן און האבן אנערקענט די פאראייניגטע שטאטן און גרויסבריטאניע אלס גלייכע ים-מאכטן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

כאטש די באגרעניצונגען האבן פארמינערט די צאל נייע קריגסשיפן וואס מען האט געקענט בויען, האבן זיי אבער געשטופט דעם נעיווי צו אנטוויקלען אנדערע סארטן שיפן. באזונדערס האט מען אנגעהויבן לייגן א גרעסערן געוויכט אויף פליגער-טרעגער, וועלכע זענען דעמאלט נאך געווען א נייער געדאנק אין ים-קריג.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין די 1920ער און 1930ער יארן האט דער נעיווי געבויט פליגער-טרעגער ווי '''[[יו עס עס לעקסינגטאן|USS Lexington]]''' און '''[[יו עס עס סארעטאגע|USS Saratoga]]'''. די שיפן האבן געדינט אלס פראבע-פעלדער פאר נייע טאקטיקן, וואו פליגער זענען אויפגעפלויגן פון שיפן אינמיטן ים און האבן דורכגעפירט שפיאנאזש, באמבאדירונגען און באשיצונג פון דער ים פלאטע. אסאך עלטערע אפיצירן האבן נאך אלץ געגלייבט אז קריגסשיפן וועלן בלייבן די הויפט וואפן אויפ'ן ים, אבער א יונגערע דור האט שוין געזען אז די צוקונפט באלאנגט פאר ים-פליגער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער תקופה זענען אויך פארבעסערט געווארן [[אונטערוואסער שיף|סובמארינען]], נייע [[ראדיא קאמוניקאציע|ראדיא-קאמוניקאציע]], פייער-קאנטראל-סיסטעמען און אנדערע טעכנישע חידושים. די דערפארונגען פון יענע יארן האבן געשאפן די יסודות פאר דער ריזיגער אנטוויקלונג וואס דער נעיווי וועט דורכגיין ביים אויסברוך פון דער [[צווייטע וועלט-מלחמה|צווייטער וועלט-מלחמה]].&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

=== די צווייטע וועלט-מלחמה ===
{{אנווייז צום הויפט ארטיקל|צווייטע וועלט-מלחמה}}
דער 7טער דעצעמבער [[1941]] איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע דאטומען אין דער געשיכטע פונעם אמעריקאנער נעיווי. יאפאנישע פליגער האבן דורכגעפירט א פליצלינגע לופט-אנפאל אויף דער אמעריקאנער ים-באזע אין '''[[פערל הארבער]]''' אויפן אינזל [[האוואי]]. אין לויף פון בלויז עטליכע שעה זענען אסאך קריגסשיפן פארניכטעט אדער שווער געשעדיגט געווארן, און טויזנטער זעלנער און מאטראזן זענען אומגעקומען אדער פארוואונדעט געווארן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

כאטש דער אנפאל איז געווען א שווערער קלאפ פארן נעיווי, האבן די יאפאנער נישט פארניכטעט די אמעריקאנער פליגער-טרעגער, ווייל זיי האבן זיך דעמאלט נישט געפונען אין פארט. דער פאקט האט זיך שפעטער ארויסגעשטעלט אלס איינע פון די וויכטיגסטע סיבות פאר דער שנעלער ערהוילונג פונעם אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

נאך פערל הארבער האט די פאראייניגטע שטאטן אנגעהויבן א ריזיגן פראגראם פון שיפס-בוי און מיליטערישער פראדוקציע. אינדוסטריעס איבער'ן לאנד האבן געארבעט טאג און נאכט צו בויען נייע פליגער-טרעגער, קריגסשיפן, קרוזערס, דעסטרויערס, סובמארינען, לאנדונג-שיפן און צענדליגער אנדערע סארטן מיליטערישע שיפן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער צייט איז אויך די צאל מאטראזן געוואקסן אין א אויסערגעווענליכן פארנעם. פון בערך 380,000 מענטשן פאר דער מלחמה איז דער נעיווי געוואקסן צו מער ווי 3.4 מיליאן מענטשן ביזן סוף פון דער מלחמה. די ים פלאטע זעלבסט איז געוואקסן פון בערך 790 שיפן צו מער ווי 6,700 שיפן, וואס האט געמאכט דעם אמעריקאנער נעיווי צום גרעסטן ים-מיליטער אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== דער פאסיפישער קאמפיין ===

אין פאסיפישן אקעאן האט דער נעיווי געפירט די הויפט ים-אפאראציעס קעגן דער יאפאנישער אימפעריע. איינע פון די וויכטיגסטע שלאַכטן איז געווען די '''שלאַכט פון מידוועי''' אין יוני 1942. דארט האבן אמעריקאנער פליגער פון פליגער-טרעגער פארניכטעט פיר יאפאנישע פליגער-טרעגער און האבן געביטן דעם גאנצן מהלך פון דער מלחמה אינעם פאסיפישן טעאטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

נאך מידוועי האט דער נעיווי דורכגעפירט די סטראַטעגיע פון '''אינזל-צו-אינזל''' (Island Hopping). אנשטאט אנצופאלן יעדע יאפאנישע באזע, האבן די אמעריקאנער אויסגעקליבן סטראַטעגישע אינזלען, זיי איינגענומען און באנוצט אלס נייע לופט און ים באזעס פאר ווייטערדיגע אפעראציעס. דער פראצעס האט ביסלעכווייז געברענגט די אמעריקאנער ים פלאטע און ארמיי אלץ נענטער צו די הויפט יאפאנישע אינזלען.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

די נעיווי האט אויך אנטיילגענומען אין עטליכע פון די גרעסטע ים-שלאַכטן אין דער געשיכטע, אריינגערעכנט די '''שלאַכט פונעם פיליפינישן ים''' און די '''שלאַכט פונעם לייטע-גאלף'''. באזונדערס די שלאַכט פונעם לייטע-גאלף ווערט אפט באטראכט אלס די גרעסטע ים-שלאַכט וואס איז אמאל פארגעקומען, מיט הונדערטער שיפן און טויזנטער פליגער פון ביידע זייטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין אלע די אפעראציעס האבן פליגער-טרעגער באוויזן אז זיי זענען געווארן די וויכטיגסטע שיפן אין א מאדערנעם ים-מיליטער. זייערע פליגער האבן געקענט אנפאלן צילן הונדערטער קילאמעטער אוועק, פיל ווייטער ווי די קאנאנען פון אפילו די גרעסטע קריגסשיפן.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

אין אטלאנטישער אקעאן האט דער אמעריקאנער נעיווי געהאט אן אנדערע, אבער נישט ווייניגער וויכטיגע אויפגאבע. דארט איז דער הויפט קאמף געווען קעגן די דייטשע סובמארינען (U-boats), וועלכע האבן פרובירט אפצושניידן די פארזארגונג צווישן צפון אמעריקע און אייראפע. מיליאנען טאן עסנווארג, וואפן, מאשינען און אנדערע פארזארגונג האבן געדארפט זיכער אנקומען קיין בריטאניע און שפעטער אויך צו די אליאירטע ארמייען אויפ'ן אייראפעאישן קאנטינענט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

כדי צו באקעמפן די סובמארינען האט דער נעיווי פארבעסערט דעם קאנוואי-סיסטעם, וועלכער איז שוין אויספרובירט געווארן אין דער ערשטער וועלט-מלחמה. האנדלס-שיפן זענען געפארן אין גרויסע גרופעס אונטער באגלייטונג פון דעסטרויערס, פריגאטן, קלענערע פליגער-טרעגער און ים-פליגער. צוזאמען מיט פארבעסערטע [[ראדאר]], [[סאנאר]] און נייע וואפן קעגן סובמארינען האט דער סיסטעם ביסלעכווייז פארמינערט די דייטשע הצלחות און געהאלפן פארזיכערן די טראנס-אטלאנטישע ליניעס.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי האט אויך אנטיילגענומען אין די גרויסע ברעג אנפאל אפעראציעס אין [[צפון אפריקע]], [[סיציליע]], [[איטאליע]] און שפעטער אין [[מערב-אייראפע|מערב אייראפע]]. קריגסשיפן האבן באשאסן ברעג-פאזיציעס פאר די לאנדונגען, לאנדונג-שיפן האבן אריבערגעפירט טויזנטער זעלנער צום ברעג, און פליגער פון פליגער-טרעגער האבן צוגעשטעלט לופט-שטיצע פאר די ערד-קרעפטן. די קאארדינאציע צווישן ים, לופט, און ערד קרעפטן איז געווארן א יסוד פון אמעריקאנער מיליטערישער דאקטרין פאר די קומענדיגע דורות.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

ביזן סוף פון דער צווייטער וועלט-מלחמה איז דער אמעריקאנער נעיווי געווארן דער גרעסטער און שטארקסטער ים-מיליטער אין דער וועלט. ער האט פארמאגט טויזנטער קריגסשיפן, א גלאבאלע נעץ פון באזעס, מיליאנען מאטראזן און אפיצירן, און א ריזיגע אינדוסטריעלע אינפראסטרוקטור וועלכע האט געקענט האלטן אזא ים פלאטע אין אקטיווער דינסט. די איבערלעבונגען פון דער מלחמה האבן אויך באשטעטיגט אז פליגער-טרעגער, [[אמפיביע|אמפיבישע]] אפעראציעס און צוזאמענגעשטעלטע קאמפס גרופעס וועלן ווערן די הויפט עלעמענטן פון מאדערנעם ים-קריג.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

== די קאלטער קריג ==
{{אנווייז צום הויפט ארטיקל|קאלטער קריג}}
נאך דער קאפיטולאציע פון יאפאן אין [[1945]] האט דער אמעריקאנער נעיווי, אזוי ווי די אנדערע אפטיילונגען פון די [[מיליטער פון די פאראייניגטע שטאטן|אמעריקאנער מיליטער]], דורכגעפירט א ברייטע דעמאביליזאציע. מיליאנען זעלנער זענען אהיימגעשיקט געווארן, און הונדערטער שיפן זענען ארויסגענומען געווארן פון דינסט אדער אריינגעלייגט אין רעזערוו. אבער די תקופה פון שלום האט נישט לאנג אנגעהאלטן. די וואקסנדיקע שפאנונגען צווישן די פאראייניגטע שטאטן און [[סאוועטן פארבאנד]] האבן שנעל אריינגעפירט דער וועלט אין דער [[קאלטער קריג]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין דער נייער תקופה האט דער נעיווי באקומען א ברייטערן און מער קאמפליצירטן אויפגאבע-פארנעם. אויסער טראדיציאנעלע ים-קאמפן האט ער געדארפט אפהאלטן א שטענדיגע גלאבאלע אנוועזנהייט, אפהיטן ים-וועגן, אונטערשטיצן אמעריקאנער פארבינדעטע לענדער און אפהאלטן דעם סאוועטישער נעיווי פון באקומען קאנטראל איבער וויכטיגע אקעאנען.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

=== נוקלעארע-תקופה ===

איינער פון די גרעסטע חידושים אין דער געשיכטע פונעם נעיווי איז געווען די אנטוויקלונג פון '''[[נוקלעארע געטריבענע שיפן]]'''. אין די 1950ער יארן האט דער אמעריקאנער נעיווי איינגעפירט די ערשטע [[נוקלעאר|נוקלעארע]]-געטריבענע סובמארין, '''[[USS Nautilus]]'''. אנשטאט זיך צו פארלאזן אויף [[דיזעל]]-מאטארן און [[באטעריע|בעטאריס]], האט זי גענוצט אן [[נוקלעארע רעאקטאר|נוקלעארע-רעאקטאר]], וועלכער האט איר ערמעגליכט צו בלייבן אונטערן וואסער פאר גאר לאנגע צייטן אן ארויפקומען צום אויבערפלאך.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

די הצלחה פון דער נייע טעכנאלאגיע האט שנעל געפירט צום בויען נאך נוקלעארע-געטריבענע סובמארינען און שפעטער אויך נוקלעארע-געטריבענע פליגער-טרעגער. אזעלכע שיפן קענען אפערירן פאר פילע חדשים אן דארפן פרישע ברענשטאף, וואס גיט זיי א גרויסן סטראַטעגישן מעלה אין לאנגע אפעראציעס ווייט פון אמעריקאנער פארטן.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער צייט האט דער נעיווי אנטוויקלט [[באליסטישע ראקעט|באליסטישע ראקעטן]] פאר סובמארינען. די שיפן, באקאנט אלס '''באליסטישע ראקעט סובמארינען''', טראגן נוקלעארע ראקעטן וועלכע קענען ארויסגעשאסן ווערן פון אונטערן וואסער. זיי זענען געווארן איינע פון די דריי הויפט טיילן פונעם אמעריקאנער נוקלעארן אפהאלטונגס-סיסטעם, צוזאמען מיט לאנד-באזירטע אינטערקאנטינענטאלע ראקעטן און [[סטראטעגישע באמבאדיר פליגער|סטראַטעגישע באמבאדיר-פליגער]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

צוליב זייער מעגליכקייט זיך צו באהאלטן פאר לאנגע צייטן אינעם אקעאן, ווערן די באליסטישע סובמארינען באטראכט אלס איינע פון די זיכערסטע מיטלען פאר א נוקלעארער נקמה, אויב אמעריקע וואלט אמאל געווען אונטער א נוקלעארן אנפאל.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;
=== קארעא און וויעטנאם ===

די ערשטע גרויסע קריג נאכן אויסברוך פון דער קאלטער מלחמה איז געווען די [[קארעא מלחמה]] (1950–1953). אין יענער מלחמה האט דער אמעריקאנער נעיווי געשפילט א צענטראלע ראלע אין שטיצן די פאראייניגטע פעלקער'ס קרעפטן. פליגער-טרעגער האבן דורכגעפירט טויזנטער לופט-אנפאלן קעגן מיליטערישע צילן, קריגסשיפן האבן באשאסן ברעג-פאזיציעס, און טראנספארט-שיפן האבן אריבערגעפירט זעלנער, טאנקן און פארזארגונג קיין קארעא.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

איינער פון די מערסט באקאנטע אפעראציעס איז געווען די לאנדונג ביי [[אינטשאן, דרום קארעא|אינטשאן]] אין סעפטעמבער [[1950]]. אונטער דער פירערשאפט פון גענעראל [[דאגלעס מעקארטור]] האט דער נעיווי אריבערגעפירט א גרויסע אמפיבישע קראפט, וועלכער האט דערמעגלעכט פאר די פאראייניגטע פעלקער'ס קרעפטן צוריקצונעמען גרויסע טיילן פון [[דרום קארעא]]. די הצלחה פון דער אפעראציע ווערט נאך היינט געלערנט אין מיליטערישע אקאדעמיעס אלס א ביישפיל פון א גוט פלאנירטער אמפיבישער לאנדונג.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין די 1960ער און 1970ער יארן האט דער נעיווי אויך געשפילט א הויפט ראלע אין דער [[וויעטנאם קריג|וויעטנאם מלחמה]]. פליגער-טרעגער אינעם [[דרום כינע ים|דרום-כינעזער ים]] האבן געדינט אלס באוועגליכע לופט-באזעס, פון וואו הונדערטער פליגער זענען טעגליך ארויסגעפלויגן אויף באמבאדירונגען און שטיצע-מיסיעס.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי האט אויך אנטוויקלט באזונדערע '''טייך-איינהייטן''' פאר אפעראציעס אויפ'ן [[מעקאנג טייך|מעקאנג-טייך]] און אנדערע וואסער-וועגן אין דרום [[וויעטנאם]]. קליינע פאטראל-שיפן האבן פאטראלירט טייכן, באשיצט פארזארגונגס-ליניעס און אונטערגעשטיצט ערד-קרעפטן אין געגנטער וואו טראדיציאנעלע גרויסע קריגסשיפן האבן נישט געקענט אפערירן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

צוזאמען מיט די קאנווענציאנעלע אפעראציעס האט דער נעיווי ווייטער אויסגעבויט זיין נוקלעארן אונטערוואסער פלאטע און האט אנטוויקלט נייע אנטי-אונטערוואסער-טעכנאלאגיעס, כדי צו קענען נאכגיין און אפהאלטן סאוועטישע סובמארינען איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

=== גלאבאלע אנוועזנהייט ===

א וויכטיגער טייל פון דער אמעריקאנער סטראַטעגיע אין דער קאלטער מלחמה איז געווען האלטן א שטענדיגע מיליטערישע אנוועזנהייט אין די וויכטיגסטע ים-ראיאנען. אנשטאט ווארטן ביז א קריזיס ברעכט אויס, האבן אמעריקאנער פלאטעס כסדר אפערירט אין פארשידענע טיילן פון דער וועלט, כדי שנעל צו קענען רעאגירן אויף יעדן קאנפליקט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין דעם [[מיטלענדישער ים|מיטללענדישן ים]] האט די זעקסטע פלאטע געדינט אלס דער הויפט אמעריקאנער ים-קראפט קעגן סאוועטישע און אנדערע פאטענציעלע קעגנער. אינעם מערב פאסיפישן אקעאן האט די זיבעטע פלאטע אפערירט נעבן יאפאן, דרום קארעא, [[טייוואן|טאיוואן]] און אנדערע פארבינדעטע לענדער. אין [[פערסישע גאלף|פערסישן גאלף]] און אינדישן אקעאן האבן אנדערע פלאטעס באשיצט האנדלס-וועגן און אויל-טראנספארט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די ים פלאטעס האבן דורכגעפירט קאמבינירטע איבונגען מיט פארבינדעטע לענדער, באזוכט אויסלענדישע פארטן און אנטיילגענומען אין דיפלאמאטישע שליחות'ן. אזעלכע באזוכן האבן אפט געדינט נישט בלויז פאר מיליטערישע צילן, נאר אויך צו פארשטארקן באציאונגען צווישן די פאראייניגטע שטאטן און אנדערע לענדער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין 1962, בעת דער '''[[קובא מיסל קריזיס|קיובאנער מיסל קריזיס]]''', האט דער נעיווי אויסגעפירט איינע פון זיינע וויכטיגסטע אפעראציעס אין דער קאלטער מלחמה. לויט באפעל פונעם [[פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן|פרעזידענט]] [[דזשאן עף. קענעדי]] האבן אמעריקאנער קריגסשיפן ארומגענומען קיובא מיט א ים-בלאקאדע, וועלכע די אמעריקאנער רעגירונג האט אנגערופן א &quot;קוואראנטין&quot;. דער ציל איז געווען צו פארמיידן אז סאוועטישע שיפן זאלן אריינפירן ווייטער נוקלעארע ראקעטן אויף דעם אינזל. נאך עטליכע טעג פון שווערע דיפלאמאטישע געשפרעכן איז דער קאנפליקט געקומען צו אן ענדע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין די לעצטע יארן פון דער קאלטער מלחמה האט דער אמעריקאנער נעיווי ווייטער אנטוויקלט נייע דעסטרויערס, קרוזערס, נוקלעארע-פליגער-טרעגער און סובמארינען, צוזאמען מיט פארבעסערטע ראדאר, סאנאר און מיסיל-סיסטעמען. דער ציל איז געווען אויפצוהאלטן א טעכנאלאגישן אויבערהאנט קעגן דעם סאוועטישן נעיווי, וועלכער האט אויך שנעל פארגרעסערט זיינע קראפטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

ווען דער סאוועטן פארבאנד איז צוזאמענגעפאלן אין 1991, איז געענדיגט געווארן די קאלטע מלחמה. דער אמעריקאנער נעיווי איז ארויסגעקומען פון יענער תקופה אלס דער גרעסטער און מערסט טעכנאלאגיש אנטוויקלטער ים-מיליטער אין דער וועלט, מיט א גלאבאלער נעץ פון פלאטעס, באזעס און פארבינדעטע לענדער, וועלכע האבן אים דערמעגלעכט שנעל אפערירן אין כמעט יעדן טייל פונעם וועלט-אקעאן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;
== נאך דער קאלטער מלחמה ==

מיטן צוזאמענפאל פונעם סאוועטן פארבאנד אין 1991 האט זיך דער זיכערהייטס-מצב אין דער וועלט שטארק געביטן. אנשטאט זיך צוצוגרייטן פאר א גרויסער מלחמה צווישן צוויי וועלט-מאכטן, האט דער אמעריקאנער נעיווי געדארפט זיך צופאסן צו א נייע תקופה, אין וועלכער ראיאנאלע קאנפליקטן, טעראריזם, הומאניטארישע קריזיסן און אינטערנאציאנאלע קאאליציעס האבן באקומען א גרעסערן באדייט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

כאטש די צאל שיפן און מאטראזן איז במשך פון די 1990ער יארן פארקלענערט געווארן אין פארגלייך מיט דער קאלטער מלחמה, איז דער נעיווי געבליבן די גרעסטע און מערסט קראפטפולע ים פלאטע אין דער וועלט. דער טראָפּ האט זיך מער פאררוקט צו שנעלע רעאקציע, הויכע טעכנאלאגיע און גלאבאלע באוועגליכקייט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

=== די גאלף-מלחמה ===

די ערשטע גרויסע אפעראציע אין דער נייער תקופה איז געווען די '''גאלף-מלחמה''' אין 1991, נאכדעם וואס איראק האט אינוואדירט קוווייט. דער אמעריקאנער נעיווי האט שנעל צוזאמענגעצויגן א גרויסע ים פלאטע אין פערסישן גאלף און אין דער ארומיקער געגנט, כדי צו אונטערשטיצן די אינטערנאציאנאלע קאאליציע קעגן איראק.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

פליגער-טרעגער האבן געדינט אלס באוועגליכע לופט-באזעס, פון וועלכע הונדערטער קאמף-פליגער זענען ארויסגעפלויגן אויף אנפאלן קעגן איראקישע מיליטערישע צילן. גלייכצייטיג האבן קריגסשיפן צום ערשטן מאל אין א גרויסן פארנעם ארויסגעשאסן '''טאמאהאוק קרוז-מיסילן''' קעגן ווייטע צילן אינעווייניג אין איראק. די גענויע לאנג-דיסטאנץ מיסילן האבן געוויזן נייע מעגליכקייטן פאר ים-באזירטע אנפאלן אן דארפן נאענט קומען צום ברעג.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

די גאלף-מלחמה האט אויך באשטעטיגט די וויכטיקייט פון פליגער-טרעגער-שלאג-גרופעס. ווייל די פאראייניגטע שטאטן האבן נישט געדארפט זיך פארלאזן בלויז אויף אויסלענדישע לופט-באזעס, האבן די פליגער-טרעגער געקענט שנעל אנקומען צום קאנפליקט-ראיאן און אנהייבן אפערירן כמעט גלייך.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

=== אפעראציעס אין די 1990ער יארן ===

נאך דער גאלף-מלחמה האט דער נעיווי אנטיילגענומען אין א ריי אינטערנאציאנאלע שליחות'ן. צווישן זיי זענען געווען אפעראציעס אויפ'ן באלקאן בעת די קריגן אין געוועזענעם יוגאסלאוויע, וואו אמעריקאנער קריגסשיפן און פליגער-טרעגער האבן צוגעשטעלט לופט-שטיצע פאר נאטא-אפאראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין אנדערע פעלער האט דער נעיווי דורכגעפירט הומאניטארישע שליחות'ן, אוועקפירן ציווילע באפעלקערונגען פון סכנה-געגנטן און העלפן ביים צושטעלן עסנווארג, מעדיצין און אנדערע נויטווענדיגע הילף נאך נאטור-קאטאסטראפן. אזעלכע שליחות'ן האבן געוויזן אז דער נעיווי דינט נישט בלויז פאר מלחמות, נאר אויך פאר אינטערנאציאנאלע הילף און קריזיס-פארוואלטונג.&lt;ref&gt;https://ibvi.org/blog/happy-birthday-u-s-navy-fun-facts-and-trivia/&lt;/ref&gt;

=== נאך די אנפאלן פון 11 סעפטעמבער ===

די טעראריסטישע אנפאלן פון 11 סעפטעמבער 2001 האבן נאכאמאל געביטן די הויפט אויפגאבן פונעם אמעריקאנער נעיווי. די פאראייניגטע שטאטן האבן אנגעהויבן מיליטערישע אפעראציעס אין אפגאניסטאן און שפעטער אין איראק, און דער נעיווי האט געשפילט א וויכטיגע ראלע אין ביידע קאמפיינס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

פליגער-טרעגער אינעם אראבישן ים האבן געשיקט קאמף-פליגער צו באמבאדירן צילן אין אפגאניסטאן, טראץ דעם וואס דאס לאנד האט בכלל נישט קיין ברעג. די לאנגע פליגערייען האבן אונטערגעשטראכן די גרויסע אפעראציעלע מעגליכקייטן פון מאדערנע פליגער-טרעגער און זייערע לופט-פליגלען.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי האט אויך ארויסגעשאסן הונדערטער טאמאהאוק-מיסילן קעגן צילן אין אפגאניסטאן און איראק, האט צוגעשטעלט טראנספארט און לוגיסטישע שטיצע פאר אנדערע אמעריקאנער קרעפטן, און האט באשיצט די הויפט ים-וועגן אין מיטל-מזרח.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער תקופה האבן די '''נעיווי סיעלס''' (Navy SEALs), וועלכע געהערן צום '''נעיוואל ספעציעל ווארפער קאמאנד''', דורכגעפירט א ריי ספעציעלע אפעראציעס קעגן טעראריסטישע ארגאניזאציעס. די איינהייט איז געווארן וועלט-באקאנט צוליב אירע הויך-ריזיקע שליחות'ן אויף יבשה, אויפ'ן ים און אין אנדערע אומגעבונגען.&lt;ref&gt;https://ibvi.org/blog/happy-birthday-u-s-navy-fun-facts-and-trivia/&lt;/ref&gt;

=== היינטצייטיגע אויפגאבן ===

אין דעם 21סטן יארהונדערט האלט דער אמעריקאנער נעיווי אן מיט א שטענדיגער אנוועזנהייט אין אלע וויכטיגע וועלט-אקעאנען. צווישן זיינע הויפט אויפגאבן זענען:

* באשיצן אינטערנאציאנאלע האנדלס-וועגן.
* אפהאלטן פיינטלעכע לענדער דורך א שטענדיגע מיליטערישע אנוועזנהייט.
* אונטערשטיצן אמעריקאנער און פארבינדעטע קרעפטן ביי קאנפליקטן.
* באקעמפן ים-רויבעריי.
* אנטיילנעמען אין באליסטישער מיסיל-פארטיידיגונג.
* דורכפירן הומאניטארישע און ראטעוועניש-אפאראציעס.
* דורכפירן איבונגען מיט פארבינדעטע לענדער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי אפערירט כסדר אינעם פאסיפישן אקעאן, אטלאנטישער אקעאן, אינדישן אקעאן, מיטללענדישן ים, פערסישן גאלף, רויטן ים און אין אנדערע סטראַטעגישע וואסערן. דורך די שטענדיגע פלאטעס קען די פאראייניגטע שטאטן שנעל רעאגירן אויף מיליטערישע אדער הומאניטארישע קריזיסן כמעט אומעטום אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;
== ארגאניזאציע ==

דער אמעריקאנער נעיווי איז איינע פון די זעקס מיליטערישע אפטיילונגען פון די פאראייניגטע שטאטן. ער געפינט זיך אונטער דעם '''דעפארטמענט פון נעיווי''', וועלכער איז א טייל פונעם '''דעפארטמענט פון פארטיידיגונג'''. דער ציווילער פירער פונעם דעפארטמענט איז דער '''סעקרעטאר פון נעיווי''', וועלכער ווערט באשטימט דורך דעם פרעזידענט מיט דער באשטעטיגונג פונעם סענאט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

דער העכסטער מיליטערישער אפיציר אינעם נעיווי איז דער '''טשיף אוו נעיוואל אפעראציעס''' (Chief of Naval Operations), וועלכער איז דער עלטסטער אפיציר פון דער דינסט און א מיטגליד אינעם דזשוינט טשיפס אוו סטאף. ער איז פאראנטווארטליך פאר דער גרייטקייט, אויסבילדונג און אנטוויקלונג פונעם נעיווי, בשעת די אפעראציעלע קאנטראל איבער די פלאטעס ווערט געפירט דורך די פארשידענע געאגראַפישע קאמאנדן פונעם דעפארטמענט פון פארטיידיגונג.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Chief_of_Naval_Operations&lt;/ref&gt;

=== די פלאטעס ===

דער אמעריקאנער נעיווי איז צעטיילט אין עטליכע נומערירטע פלאטעס, וועלכע זענען פאראנטווארטליך פאר פארשידענע טיילן פון דער וועלט. זייער ארגאניזאציע קען זיך פון צייט צו צייט טוישן לויט די באדערפענישן פון נאציאנאלער זיכערהייט, אבער די הויפט פלאטעס זענען:

* '''צווייטע פלאטע''' – אפערירט בעיקר אינעם צפון אטלאנטישער אקעאן און די מזרח ברעגן פון צפון אמעריקע.
* '''דריטע פלאטע''' – פאראנטווארטליך פארן מזרח און צענטראלן פאסיפישן אקעאן.
* '''פינפטע פלאטע''' – אפערירט אינעם פערסישן גאלף, אראבישן ים, רויטן ים און טיילן פונעם אינדישן אקעאן.
* '''זעקסטע פלאטע''' – פאראנטווארטליך פארן מיטללענדישן ים און טיילן פון אייראפע און אפריקע.
* '''זיבעטע פלאטע''' – די גרעסטע פאראויס-דיסלאקירטע פלאטע, אפערירט אינעם מערב פאסיפישן אקעאן און אינדא-פאסיפישן ראיאן.
* '''צענטע פלאטע''' – פאראנטווארטליך בעיקר פאר סייבער-אפעראציעס און אינפארמאציע-קריגפירונג.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== הויפט סארטן שיפן ===

דער היינטיגער אמעריקאנער נעיווי פארמאגט א ברייטע אויסוואל פון קריגסשיפן, וועלכע זענען אויסגעשטעלט פאר פארשידענע מיליטערישע אויפגאבן.

==== פליגער-טרעגער ====

די פליגער-טרעגער זענען די גרעסטע און וויכטיגסטע שיפן אינעם נעיווי. זיי דינען אלס באוועגליכע לופט-באזעס און טראגן צענדליגער קאמף-פליגער, העליקאפטערס און אנדערע לופט-מיטלען. אלע היינטיגע אמעריקאנער פליגער-טרעגער ווערן באטריבן דורך נוקלעארע-רעאקטארן, וואס דערמעגלעכן זיי אפערירן פאר לאנגע תקופות אן אויפפילן ברענשטאף.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

==== סובמארינען ====

די סובמארינען ווערן צעטיילט אין עטליכע הויפט סארטן:

* אטאק-סובמארינען, וועלכע באקעמפן פיינטלעכע שיפן און סובמארינען.
* באליסטישע ראקעט-סובמארינען, וועלכע טראגן נוקלעארע ראקעטן פאר סטראַטעגישע אפהאלטונג.
* גיידיד-מיסיל-סובמארינען, וועלכע קענען ארויסשיסן גרויסע צאלן קרוז-מיסילן און אונטערשטיצן ספעציעלע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

==== דעסטרויערס ====

די דעסטרויערס זענען צווישן די מערסט באנוצטע קריגסשיפן אינעם נעיווי. זיי באשיצן פליגער-טרעגער-שלאג-גרופעס, באקעמפן פליגער, מיסילן, סובמארינען און אויבערפלאך-שיפן, און קענען אויך ארויסשיסן טאמאהאוק קרוז-מיסילן קעגן ערד-צילן. פילע פון זיי זענען אויסגעריסט מיט דער '''איידזשיס''' קאמף-סיסטעם, וועלכע קאארדינירט ראדארן, מיסילן און אנדערע וואפן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Arleigh_Burke-class_destroyer&lt;/ref&gt;

==== אמפיבישע שיפן ====

די אמפיבישע שיפן טראנספארטירן מארינס, העליקאפטערס, לאנדונג-מיטלען און אנדערע מיליטערישע עקוויפמענט פאר אפעראציעס אויפ'ן ברעג. טייל פון זיי קענען אויך טראגן פליגער מיט קורצע אויפהייב און ווערטיקאלע לאנדונג, ווי דער F-35B.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

==== שטיצע-שיפן ====

צוזאמען מיט די קאמף-שיפן פארמאגט דער נעיווי אויך א גרויסע צאל טאנקער-שיפן, פארזארגונג-שיפן, שפיטאל-שיפן, ראטעוועניש-שיפן און אנדערע הילפס-איינהייטן, וועלכע מאכן מעגליך האלטן פלאטעס אין אפעראציע פאר לאנגע צייטן ווייט פון אמעריקאנער פארטן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

== פערזאנעל ==

דער אמעריקאנער נעיווי באשטייט פון אקטיווע מאטראזן, רעזערוו-קרעפטן און ציווילע אנגעשטעלטע. דער אקטיווער פערזאנעל ציילט הונדערטער טויזנטער מענטשן, און דער נעיווי איז איינע פון די גרעסטע ים-מיליטערן אין דער וועלט לויט צאל פערזאנעל און לויט דער גרויס פון זיין פלאטע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די אויסבילדונג פון נייע מאטראזן הייבט זיך אן אין '''רעקרוט טרעינינג קאמאנד''' אין גרעיט לעיקס, אילינוי. אפיצירן ווערן אויסגעבילדעט דורך דער אמעריקאנער נעיוואל אקאדעמיע, דורך ROTC פראגראמען אין אוניווערסיטעטן, אדער דורך אפיציר-קאנדידאטן-שולן, לויט זייער באשטימטן קאריערע-וועג.&lt;ref&gt;https://www.navy.com/&lt;/ref&gt;
== אויסריסטונג און טעכנאלאגיע ==

דער אמעריקאנער נעיווי ווערט באטראכט אלס איינע פון די מערסט טעכנאלאגיש אנטוויקלטע ים-מיליטערן אין דער וועלט. זיינע שיפן, סובמארינען, פליגער און אנדערע סיסטעמען ווערן כסדר מאדערניזירט, כדי צו האלטן א טעכנאלאגישן אויבערהאנט אין א וועלט וואו מיליטערישע טעכנאלאגיע אנטוויקלט זיך מיט א שנעלן גאַנג.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== נעיוואל פליגעריי ===

די '''נעיוואל פליגעריי''' איז א הויפט באשטאנדטייל פונעם נעיווי. זי באשטייט פון קאמף-פליגער, עלעקטראנישע קריגפירונג-פליגער, שפיאנאזש-פליגער, טראנספארט-פליגער און העליקאפטערס. רוב פון די פליגער אפערירן פון פליגער-טרעגער אדער פון לאנד-באזעס איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Naval_Aviation&lt;/ref&gt;

די הויפט קאמף-פליגער אריינרעכענען:

* F/A-18 Super Hornet
* EA-18G Growler
* F-35C Lightning II
* E-2D Hawkeye
* P-8 Poseidon
* MH-60 Seahawk העליקאפטערס.&lt;ref&gt;https://www.navy.com/&lt;/ref&gt;

יעדער פליגער האט א באזונדערע אויפגאבע. טייל ווערן באנוצט פאר לופט-קאמף, טייל פאר אנפאלן קעגן ערד-צילן, טייל פאר עלעקטראנישע קריגפירונג, און אנדערע פאר שפיאנאזש, ים-פאטראלן, זוך-און-ראטעוועניש אדער באקעמפן סובמארינען.

=== וואפן ===

די הויפט וואפן פונעם היינטיגן נעיווי נעמען אריין:

* טאמאהאוק קרוז-מיסילן פאר לאנג-דיסטאנץ אנפאלן.
* סטאנדארד מיסילן פאר לופט-פארטיידיגונג.
* אנטי-שיף מיסילן.
* טארפעדאס פאר אונטערוואסער-קאמף.
* קאנאנען פון פארשידענע קאליבער.
* נאענטע פארטיידיגונג-סיסטעמען קעגן מיסילן און פליגער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

פילע קריגסשיפן זענען אויסגעריסט מיט ווערטיקאלע ארויסשיס-סיסטעמען (Vertical Launch Systems), וועלכע דערמעגלעכן ארויסשיסן פארשידענע סארטן מיסילן פון די זעלבע ארויסשיס-פלאטפארמע. דאס גיט די שיפן א גרויסע בייגיקייט אין באקעמפן לופט-, ים- און ערד-צילן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Vertical_launching_system&lt;/ref&gt;

=== ספעציעלע איינהייטן ===

א וויכטיגער טייל פונעם נעיווי איז דער '''נעיוואל ספעציעל ווארפער קאמאנד''' (Naval Special Warfare Command). די מערסט באקאנטע איינהייטן אינעם קאמאנד זענען די '''נעיווי סיעלס''' (SEALs).

די סיעלס ווערן אויסגעבילדעט פאר גאר שווערע און געפערליכע שליחות'ן, אריינגערעכנט:

* ספעציעלע שפיאנאזש.
* אנטי-טעראר אפעראציעס.
* ראטעווען געפאנגענע.
* דירעקטע קאמף-איינזעצן.
* אונטערוואסער-אפאראציעס.
* לאנג-דיסטאנץ אינפילטראציע אין פיינטליכע געגנטן.&lt;ref&gt;https://www.navy.com/careers-benefits/careers/special-operations/seal&lt;/ref&gt;

די אויסבילדונג פון די סיעלס ווערט פאררעכנט צווישן די שווערסטע מיליטערישע טרענירונגען אין דער וועלט, און בלויז א קליינער פראצענט פון די קאנדידאטן ענדיגן איר מיט הצלחה.

== באדייט און השפעה ==

זינט איר גרינדונג אין 1794 האט דער אמעריקאנער נעיווי געשפילט א הויפט ראלע אין דער אנטוויקלונג פון די פאראייניגטע שטאטן אלס א וועלט-מאכט. ער האט באשיצט אמעריקאנער האנדל, אנטיילגענומען אין כמעט אלע הויפט מלחמות פון לאנד'ס געשיכטע, און געשאפן א שטענדיגע מיליטערישע אנוועזנהייט אין די וויכטיגסטע וועלט-אקעאנען.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין דער היינטיקער תקופה ווערט דער נעיווי באטראכט אלס איינער פון די הויפט מכשירים פון אמעריקאנער אויסערן- און זיכערהייטס-פאליטיק. דורך זיינע פליגער-טרעגער-שלאג-גרופעס, נוקלעארע-געטריבענע סובמארינען, גלאבאלע פלאטעס און פאראויס-באזעס קען ער שנעל רעאגירן אויף קריזיסן, באשיצן אינטערנאציאנאלע ים-וועגן, העלפן פארבינדעטע לענדער און אפהאלטן פאטענציעלע קעגנער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

דער אמעריקאנער נעיווי פארמאגט היינט איינע פון די גרעסטע פליגער-טרעגער-פלאטעס, די גרעסטע נוקלעארע-געטריבענע אונטערוואסער-פלאטע און א גלאבאלע לאגיסטישע אינפראסטרוקטור, וועלכע דערמעגלעכט אים אפערירן כמעט אין יעדן אקעאן און ים איבער דער וועלט. די קאמבינאציע פון פארגעשריטענע טעכנאלאגיע, פראפעסיאנעלער אויסבילדונג און גלאבאלער אנוועזנהייט מאכט אים פאר איינע פון די מערסט איינפלוסרייכע מיליטערישע ארגאניזאציעס אין דער היינטיקער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

== זעט אויך ==

* [[פאראייניגטע שטאטן מיליטער]]
* [[אמעריקאנער מארין קאר]]
* [[אמעריקאנער לופט-קראפט]]
* [[דעפארטמענט פון פארטיידיגונג]]
* [[פליגער-טרעגער]]
* [[אונטערוואסער-שיף]]

== רעפערענצן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אמעריקאנער מיליטער]]
[[קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאטעגאריע:נעיווים]]
[[קאטעגאריע:ים-קריג]]


== וועבלינקען ==

* [http://www.navy.mil/ אפיציעלע וועבסייט]
[[טעקע:USS Kitty Hawk at Yokosuka.jpg|קליין|250px]]


{{אמעריקעמיל}}

[[קאַטעגאָריע:USA מיליטער]]</text>
      <sha1>6r29rg3bst8pgavx6lqo0t1fzw7xj16</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601669</id>
      <parentid>601668</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T21:44:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89912" sha1="mzurkljrrv1gvpki8mpo2g20tphwrza" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; |אמעריקאנער נעיווי
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; |United States Navy
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Seal_of_the_United_States_Department_of_the_Navy.svg|טעקסט=זיגל פון דעם אמעריקאנער נעיווי|110x110פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Flag_of_the_United_States_Navy.svg|טעקסט=פאן פון דעם אמעריקאנער נעיווי|120x120פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; |[[טעקע:Emblem_of_the_United_States_Navy.svg|טעקסט=עמבלעם פון דעם אמעריקאנער נעיווי|90x90פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;עמבלעם&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; |געגרינדעט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[13טן אקטאבער]] [[1775]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[קריגספלאט]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טייל פון:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|דעפארטמענט פון דער נעיווי]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |בערך 337,000 אקטיווע זעלנער
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |פארגייער
|[[קאנטינענטאל נעיווי|קאנטינענטאלער נעיווי]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |ציווילער פירער
|[[סעקרעטאר פון דער נעיווי]]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |שוועסטער אפטיילונג
|[[יו.עס. מארין קארפס]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Non sibi sed patriae&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(נישט פאר זיך, נאר פארן פאטערלאנד)&lt;/span&gt;
''&quot;Semper Fortis&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(תמיד שטארק)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Anchors Aweigh&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[ציג]] (Bill the Goat)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; |קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |&quot;Honor, Courage, Commitment&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[https://www.navy.mil navy.mil]
|}

{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}

'''דער אמעריקאנער נעיווי''' (''[[ענגליש]]: United States Navy;'', אפט פארקורצט '''U.S. Navy''' אדער '''USN''') איז דער ים מיליטער פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע און איז איינע פון די אכט איינהייטן פון די אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן. ער איז פאראנטווארטליך פאר דורכפירן מיליטערישע אפעראציעס אויפ'ן ים, אין די וועלט'ס אקעאנען און וואסערן, פאר באשיצן אמעריקאנער האנדל און נאציאנאלע אינטערעסן, און פאר אונטערשטיצן די אנדערע אפטיילונגען פון די באוואפנטע קרעפטן ביי מלחמות און זיכערהייטס אפאראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי ווערט גערעכנט אלס איינע פון די גרעסטע, מערסט אנטוויקלטע און שטערקסטע ים מיליטערן אין דער וועלט. ער פארמאגט הונדערטער קריגסשיפן, טויזנטער מיליטערישע פליגער, א גרויסע פלאטע פון נוקלעארע געטריבענע פליגער טרעגער און סובמארינען, און האלט א שטענדיגע אנוועזנהייט אין כמעט אלע וויכטיגע סטראַטעגישע ים וועגן איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דער אמעריקאנער נעיווי שטייט אונטער דער ציווילער פירערשאפט פונעם '''[[דעפארטמענט פון דער נעיווי]]''', וועלכער איז א טייל פונעם '''[[דעפארטמענט פון פארטיידיגונג]]'''. אונטער דעם זעלבן דעפארטמענט געפינט זיך אויך דער '''אמעריקאנער [[יו.עס. מארין קארפס|מארין קארפס]]''', כאטש ביידע זענען באזונדערע מיליטערישע אפטיילונגען מיט אייגענע באפעלן, סטרוקטור און אויפגאבן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

זינט איר גרינדונג אין די טעג פון דער [[אמעריקאנער רעוואלוציע]] האט דער נעיווי אנטוויקלט א הויפט ראלע אין דער אויסערן פאליטיק און זיכערהייט פון די פאראייניגטע שטאטן. במשך פון מער ווי צוויי הונדערט יאר האט ער אנטיילגענומען אין כמעט אלע הויפט מלחמות וואו אמעריקע איז געווען פארמישט, אריינגערעכנט די קריג פון אומאפהענגיקייט, די [[מלחמה פון 1812]], דער [[אמעריקאנער בירגערקריג|אמעריקאנער בירגער קריג]], די [[שפאניש אמעריקאנער קריג]], ביידע וועלט מלחמות, די [[קארעא מלחמה]], די [[וויעטנאם קריג]], די [[קאלטער קריג|קאלטע קריג]], די גאלף מלחמות און פארשידענע אפעראציעס אין דעם 21סטן יארהונדערט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

היינט באדינט דער נעיווי אלס איינע פון די הויפט געצייגן דורך וועלכע די פאראייניגטע שטאטן האלט אן איר מיליטערישע אנוועזנהייט איבער דער וועלט. אירע פלאטעס אפערירן אין דעם [[אטלאנטישער אקעאן]], [[פאציפישער אקעאן]], [[אינדישער אקעאן]], [[מיטלענדישער ים|מיטללענדישער ים]], [[פערסישע גאלף|פערסישער גאלף]] און אין פילע אנדערע וויכטיגע ים ראיאנען, וואו זיי נעמען אנטייל אין פארטיידיגונג, אפהאלטונג פון שונאים, באשיצן אינטערנאציאנאלע שיפס וועגן, הומאניטארישע שליחות'ן און צוזאמענארבעט מיט פארבינדעטע לענדער.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

== היסטאריע ==

=== די קאנטינענטאלע נעיווי ===
{{אנווייז צום הויפט ארטיקל|קאנטינענטאל נעיווי}}
די היסטארישע ווארצלען פונעם אמעריקאנער נעיווי פירן צוריק צו דער אמעריקאנער רעוואלוציאנער קריג. אין די ערשטע חדשים פונעם קאנפליקט האבן די אמעריקאנער קאלאניעס כמעט נישט פארמאגט קיין אייגענע [[פלאט|ים פלאטע]]. די [[בריטישע קעניגליכע נעיווי]] האט דעמאלט געהערשט איבער די ים וועגן און האט גענוצט איר איבערוויגנדע קראפט צו טראנספארטירן זעלנער, וואפן און פארזארגונג קיין צפון אמעריקע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

ווען עס איז געווארן קלאר אז אן א אייגענע ים פלאטע וועט זיין שווער אפצושטעלן די בריטישע, האבן עטליכע פירער אין די [[קאנטינענטאלער קאנגרעס]] אנגעהויבן שטופן דעם געדאנק צו שאפן א ים מיליטער. דעם 13טן אקטאבער [[1775]] האט דער [[צווייטער קאנטינענטאלער קאנגרעס]] באשטעטיגט א באשלוס אויסצורישן צוויי באוואפנטע שיפן כדי צו פארכאפען בריטישע שיפן וואס האבן געפירט מיליטערישע פארזארגונג קיין אמעריקע. דער דאטום ווערט ביז היינט אנערקענט אלס דער אפיציעלער גרינדונגס טאג פונעם אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין די קומענדיגע חדשים איז דער קליינער קאנטינענטאלער נעיווי צוביסלעך פארגרעסערט געווארן. ער האט באקומען נאך קריגסשיפן, און צוזאמען מיט פריוואטע פיראטן (Privateers) האט ער דורכגעפירט אנפאלן אויף בריטישע האנדלס שיפן, אפגעשניטן טייל פון זייער פארזארגונג און אין געוויסע פאלן אויך דירעקט באקעמפט קריגסשיפן פון דער קעניגליכער נעיווי. הגם דער קאנטינענטאלער נעיווי איז קיינמאל נישט געווען קיין צוגלייך אין צאל אדער קראפט מיט דער בריטישער פלאטע, האט ער געשפילט א וויכטיגע ראלע אין דער רעוואלוציאנער מלחמה דורך שטערן בריטישע ים אפאראציעס און געבן מאראלישע מוט פאר די אמעריקאנער [[רעבעלן]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

איינער פון די בארימטסטע אפיצירן פון יענער תקופה איז געווען [[דזשאן פאול דזשאונס]], וועלכער איז באקאנט געווארן צוליב זיינע דרייסטע ים קאמפן קעגן בריטישע שיפן. זיינע אפעראציעס האבן אים געמאכט איינעם פון די מערסט בארימטע נאוועל פיגורן אין דער פריע אמעריקאנער מיליטערישער געשיכטע, און ער ווערט נאך היינט אפט באטראכט אלס איינער פון די גרינדער פון דער אמעריקאנער ים טראדיציע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== אויפלעזונג און ווידער אויפבוי ===

נאך דעם שלום אפמאך פון פאריז אין [[1783]] און דעם סוף פון דער רעוואלוציאנער מלחמה איז די ניי געגרינדעטע פאראייניגטע שטאטן אריין אין א שווערע פינאנציעלע לאגע. די רעגירונג האט נישט געהאט גענוג געלט צו האלטן א שטענדיגע פלאטע, און פילע פירער האבן געהאלטן אז א גרויסע מיליטער איז בכלל נישט נויטיג אין צייטן פון שלום.

צוליב דעם איז דער קאנטינענטאלער נעיווי אין יאר [[1785]] אפיציעל אויפגעלאזט געווארן. פאר עטליכע יאר האט די פאראייניגטע שטאטן כמעט נישט פארמאגט קיין קראפט צו באשיצן אירע האנדלס שיפן אויפ'ן ים. אמעריקאנער סוחרים זענען אפט געווארן אנגעפאלן דורך [[ים-רויבעריי|ים רויבער]], באזונדערס דורך די בארבארישע שטאטן אין צפון אפריקע, און די רעגירונג האט געהאט בלויז באגרעניצטע מיטלען זיי צו באשיצן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;די אנפאלן פון די בארבארישע ים רויבער אויף אמעריקאנער האנדלס שיפן האבן באלד אויפגעוויזן אז א לאנד קען נישט לאנג עקזיסטירן אן א שטענדיגע ים מיליטער. סוחרים, דיפלאמאטן און מיליטערישע פירער האבן שטארק געדרוקט אויף קאנגרעס צו בויען א נייער ים פלאטע , וועלכער זאל קענען באשיצן אמעריקאנער האנדל, פארמיידן אויסלענדישע אנפאלן און פארשטארקן דעם אינטערנאציאנאלן שטאנד פון דער יונגער רעפובליק.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

דער רעזולטאט פון די דיסקוסיעס איז געווען דער '''נעיוואל אקט פון 1794''', וועלכער איז אנגענומען געווארן דעם 27סטן מערץ [[1794]]. דער געזעץ האט באפולמעכטיגט די רעגירונג צו בויען זעקס גרויסע [[פריגאט|פריגאטן]], וואס האבן געשאפן דעם יסוד פונעם נייער שטענדיגער אמעריקאנער נעיווי. דער אקט ווערט באטראכט אלס דער יסוד פונעם היינטיגן אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די זעקס ערשטע פריגאטן זענען געווען:

* USS ''United States''
* USS ''Constellation''
* USS ''Constitution''
* USS ''Congress''
* USS ''Chesapeake''
* USS ''President''

יעדע פון די שיפן איז פלאנירט געווארן צו זיין שנעלער און שטערקער פון מערסטענס פריגאטן וואס זענען דעמאלט געווען אין דינסט ביי אייראפעאישע פלאטעס. דער הויפט אינזשעניר, דזשאשוע האמפריס, האט אויסגעארבעט א ספעציעלן פלאן, לויט וועלכן די שיפן זאלן קענען אנטלויפן פון גרעסערע שיפן און צוגלייך באזיגן קלענערע קעגנער. די געבוי האט זיך ארויסגעשטעלט אלס זייער געלונגען, און עטליכע פון די שיפן האבן געדינט פאר צענדליגער יארן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

די בארימטסטע פון די זעקס איז געווען '''[[USS Constitution]]''', וועלכע געפינט זיך נאך היינט אין עקזיסטענץ און ווערט אנערקענט אלס די עלטסטע קריגסשיף אין דער וועלט וואס געפינט זיך נאך אלץ אין אפיציעלער דינסט. זי ווערט אפגעהיט אלס א היסטארישער א סימבאל פון דער פריע אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== די ערשטע מלחמות ===

כמעט גלייך נאך איר אויפשטעלונג האט די נייער נעיווי אנגעהויבן אנטיילנעמען אין מיליטערישע אפעראציעס.

צווישן 1798 און 1800 האט זי געפירט דעם אזוי גערופענעם '''קוואזי קריג''' קעגן פראנקרייך. כאטש עס איז קיינמאל נישט אפיציעל דערקלערט געווארן אלס מלחמה, האבן אמעריקאנער און פראנצויזישע קריגסשיפן דורכגעפירט א ריי ים קאמפן אין דעם [[קאראיבישער ים]] און אין אטלאנטישער אקעאן. דער נעיווי האט באשיצט אמעריקאנער האנדלס שיפן און האט געכאפט אדער פארטריבן פראנצויזישע [[פריוואטערס]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

שפעטער האט דער נעיווי אנטיילגענומען אין דער ערשטער בארבארישער מלחמה צווישן 1801 און 1805. די בארבארישע לענדער אין צפון אפריקע האבן פארלאנגט געלט פון לענדער כדי נישט אנצופאלן זייערע האנדלס שיפן. ווען די פאראייניגטע שטאטן האבן אפגעזאגט ווייטער צו צאלן, האט דער נעיווי דורכגעפירט א ריי ים אפאראציעס אינעם מיטללענדישן ים קעגן די בארבארישע הערשער. די מלחמה האט באוויזן אז די פאראייניגטע שטאטן זענען גרייט צו נוצן מיליטערישע קראפט אויך ווייט פון זייערע אייגענע ברעגן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין 1815, באלד נאך דער מלחמה פון 1812, האט דער נעיווי געפירט אויך די צווייטע בארבארישע מלחמה. די שנעלע זיג האט געברענגט א סוף צו פילע יארן פון בארבארישע אנפאלן אויף אמעריקאנער שיפן און האט שטארק פארגרעסערט דעם אינטערנאציאנאלן אנזען פונעם אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

=== די מלחמה פון 1812 ===
{{הויפט|מלחמה פון 1812}}
די מלחמה פון 1812 קעגן [[גרויסבריטאניע]] ווערט באטראכט אלס איינע פון די וויכטיגסטע געשיכטעס אין די  פריע תקופה אין דער פונעם אמעריקאנער נעיווי. כאטש די בריטישע קעניגליכע נעיווי איז געווען אסאך גרעסער און שטארקער, האבן אמעריקאנער פריגאטן דערגרייכט עטליכע באקאנטע זיגן אין איינצלנע ים קאמפן.

די הצלחות פון USS ''Constitution'', USS ''United States'' און אנדערע שיפן האבן געוויזן אז גוט מושטירטע מאטראזן, שטארקע שיפן און גוטע פירערשאפט קענען געווינען אפילו א פיל גרעסערן קעגנער אין געוויסע אומשטאנדן. דערביי האט זיך באזונדערס בארימט געמאכט USS ''Constitution'', וועלכע האט באקומען דעם צונאמען '''Old Ironsides''', נאכדעם וואס בריטישע קוילן האבן זיך אפגעשפרונגען פון אירע דיקע האלצענע ווענט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

פון דער אנדערע זייט האבן די בריטן מיט זייער איבערוועגנדיקער ים פלאטע דורכגעפירט א ברייטע בלאקאדע אויף אמעריקאנער פארטן. די בלאקאדע האט שווער געשעדיגט אמעריקאנער האנדל און האט געוויזן אז די פאראייניגטע שטאטן דארפן אין צוקונפט פארמאגן א פיל גרעסערע און שטארקערע ים פלאטע אויב זיי ווילן קאנטראלירן זייערע ים וועגן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

== אנטוויקלונג אינעם 19טן יארהונדערט ==

נאך דער מלחמה פון 1812 האט דער נעיווי אריינגעטרעטן אין א תקופה פון פארברייטערונג. די פאראייניגטע שטאטן האבן שנעל געוואקסן אין באפעלקערונג, עקאנאמיע און אינטערנאציאנאלן האנדל, און דערפאר איז אויך געוואקסן די נויט פאר א שטענדיגער מיליטערישער אנוועזנהייט אויפ'ן ים.

אין די קומענדיגע יארן האבן אמעריקאנער קריגסשיפן דורכגעפירט פאטרולן אינעם קאראאיבישן ים, אינעם מיטללענדישן ים נעבן מערב אפריקע און אין אנדערע טיילן פון דער וועלט. צווישן זייערע הויפט אויפגאבן זענען געווען באקעמפן ים רויבעריי, באשיצן אמעריקאנער האנדל, העלפן דיפלאמאטישע שליחות'ן און באקעמפן דעם טראנס אטלאנטישער שקלאפן האנדל.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

מיט דער צייט איז אויך געווארן קלאר אז דער נעיווי דארף א מער פראפעסיאנעלע אפיציר בילדונג. ביז דעמאלט זענען פילע אפיצירן געלערנט געווארן בעיקר דורך פראקטישע דערפארונג אויפ'ן ים וואס זיי האבן אסאך מאל בקימען זייענדיג פריוואטע מאטראזן נאך פאר זיי האבן זיך אנגעשלאסן אין די נעיווי. כדי צו פארגלייכן די אויסבילדונג האט די רעגירונג אין יאר 1845 געגרינדעט די '''[[אמעריקאנער נעיוואל אקאדעמיע]]''' אין [[אנאפאליס]], [[מערילאנד|מארילענד]].

די אקאדעמיע איז געווארן די הויפט שולע פאר אויסבילדן צוקונפטיגע אפיצירן. די קאדעטן לערנען דארט נאוויגאציע, אינזשעניריע, מאטעמאטיק, פירערשאפט, מיליטערישע טעאריע און אנדערע פאך געביטן, און נאך זייער ענדיגן די שטודיעס גייען זיי אריין אין אפיציר דינסט אינעם נעיווי.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;
=== דער אמעריקאנער בירגער קריג ===
{{הויפט|אמעריקאנער בירגערקריג}}
דער אמעריקאנער בירגער קריג (1861–1865) האט געברענגט איינע פון די גרעסטע איבערקערענישן אין דער געשיכטע פונעם אמעריקאנער נעיווי. ווען די דרום שטאטן האבן זיך אפגעטיילט פון די פאראייניגטע שטאטן און אויפגעשטעלט די [[קאנפעדערעט שטאטן פון אמעריקע]], האט דער נעיווי באקומען א צענטראלע אויפגאבע אין דער סטראַטעגיע פון פאראייניגן די  רעגירונג. צוליב דער גרויסער ברעג ליניע פון די דרומדיקע שטאטן איז באשלאסן געווארן אפצושניידן זייער האנדל מיט אויסלאנד, כדי צו פארמינערן זייער מעגליכקייט צו באקומען וואפן, מאטעריאלן און פינאנציעלע שטיצע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די הויפט סטראַטעגיע איז געווארן באקאנט אלס דער '''אנאקאנדא פלאן'''. לויט דעם פלאן האט דער נעיווי געדארפט ארומנעמען די גאנצע קאנפעדערירטע ברעג ליניע מיט א בלאקאדע, אזוי ווי אן [[אנאקאנדא]] שלאנג וואס דרוקט ביסלעכווייז צוזאם איר קרבן. די בלאקאדע האט זיך אויסגעשטרעקט איבער טויזנטער קילאמעטער ברעג און האט פארלאנגט הונדערטער שיפן און צענדליגער טויזנטער [[מאטראס|מאטראזן]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין די ערשטע חדשים פון דער מלחמה האט דער נעיווי פארמאגט בלויז א באגרעניצטע צאל שיפן. דערפאר האט די פאראייניגטע רעגירונג שנעל אנגעהויבן בויען נייע קריגסשיפן און קויפן האנדלס שיפן וועלכע זענען איבערגעבויט געווארן פאר מיליטערישע באנוץ. במשך פון דער מלחמה איז דער נעיווי געוואקסן פון א רעלאטיוו קליינער ים פלאטע צו איינע פון די גרעסטע ים מיליטערן אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

איינע פון די וויכטיגסטע חידושים פון דער מלחמה איז געווען די אנטוויקלונג פון '''אייזן באפאנצערטע קריגסשיפן'''. ביז יענע צייט זענען רוב קריגסשיפן געבויט געווארן פון האלץ, אבער דער בירגער קריג האט געוויזן אז מעטאלישע באפאנצערונג קען געבן א גרויסן מיליטערישן אויבערהאנט.

דעם 9טן מערץ [[1862]] איז פארגעקומען דער בארימטער ים קאמף צווישן '''USS Monitor''' און '''CSS Virginia'''. דאס איז געווען דאס ערשטע גרויסע שלאַכט צווישן צוויי אייזן באפאנצערטע קריגסשיפן. כאטש די שלאַכט האט נישט געברענגט קיין קלארן זיג פאר קיין איין זייט, האט זי געוויזן פאר דער גאנצער וועלט אז די תקופה פון האלצענע קריגסשיפן ענדיגט זיך.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער צייט האט דער נעיווי געשפילט א וויכטיגע ראלע אויפ'ן [[מיסיסיפי טייך]] און אנדערע גרויסע טייכן. טייך פלאטעס האבן אונטערגעשטיצט די פאראייניגטע ארמיי, באשאסן קאנפעדערעט פאזיציעס און געהאלפן אייננעמען וויכטיגע שטעט און פארטן. דער קאנטראל איבער די טייכן האט צעטיילט די קאנפעדעראציע און האט שטארק צוגעהאלפן צום ענדגילטיגן זיג פון דער פאראייניגטער זייט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

ווען די מלחמה האט זיך געענדיגט אין [[1865]], איז דער אמעריקאנער נעיווי ארויסגעקומען מיט גאר א סך מער דערפארונג אין אינדוסטריעלער שיפ בויען, מאדערנע וואפן, קאארדינאציע מיט ערד קרעפטן און גרויסע ים אפאראציעס. פילע פון די חידושים וואס זענען אנטוויקלט געווארן אין יענער תקופה האבן שפעטער באאיינפלוסט ים מיליטערן איבער דער גאנצער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== די יארן נאך דער בירגער קריג ===

נאך דעם סוף פונעם בירגער קריג האט זיך דער נעיווי נאכאמאל פארקלענערט. הונדערטער שיפן זענען ארויסגענומען געווארן פון דינסט, און די רעגירונג האט באטראכט אז א גרויסע ים פלאטע איז מער נישט נויטיג אין צייטן פון שלום. צוליב קלענערע בודזשעטן זענען פילע שיפן געווארן שטארק פארעלטערט, און ביז די סוף פון די [[1870ער]] יארן האט דער אמעריקאנער נעיווי פארלוירן פיל פון זיין פריערדיגן שטארקן שטאנד.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער צייט האבן אייראפעאישע לענדער אנגעהויבן בויען נייע [[שטאל]] געבויטע קריגסשיפן מיט שטארקע מאשינען, שווערע קאנאנען און מאדערנע באפאנצערונג. אמעריקאנער פאליטיקער און מיליטערישע פירער האבן מורא געהאט אז די פאראייניגטע שטאטן וועלן בלייבן הינטערשטעליג פון אנדערע גרויס מאכטן אויב מען וועט נישט מאדערניזירן דעם נעיווי.

דערפאר האט דער קאנגרעס אין די [[1880ער]] יארן באשטעטיגט א סעריע פראגראמען פאר בויען א נייע דור שטאל געבויטע קריגסשיפן. די תקופה איז געווארן באקאנט אונטערן נאמען '''דער נייער נעיווי''' (New Navy). אנשטאט האלצענע שיפן מיט [[זעגלשיף|זעגל]] זענען איצט געבויט געווארן שיפן פון שטאל, געטריבן דורך פארע מאשינען און אויפגעריסט מיט פיל שטערקערע [[ארטילעריע]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די מאדערניזאציע האט נישט בלויז פארבעסערט די טעכנישע מעגליכקייטן פונעם נעיווי, נאר אויך געברענגט א נייער בליק אויף דער ראלע פון ים קראפט אין אמעריקאנער אויסערן פאליטיק. מיליטערישע טעארעטיקער ווי אלפרעד טייער מאהאן האבן גע'טענה'ט אז א גרויסע ים מאכט איז א שטארקע תנאי פאר עקאנאמישע אנטוויקלונג און פאר א לאנד וואס וויל שפילן א הויפט ראלע אין וועלט פאליטיק. זיינע שריפטן האבן שטארק באאיינפלוסט סיי אמעריקאנער פירער און סיי אויסלענדישע ים מיליטערן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

ביז די סוף פונעם 19טן יארהונדערט איז דער אמעריקאנער נעיווי שוין געווען א פיל שטארקערע, מאדערנערע און פראפעסיאנעלערע ים פלאטע ווי ער איז געווען בלויז עטליכע צענדליגער יארן פריער. די יסודות וואס זענען געלייגט געווארן אין יענער תקופה האבן צוגעגרייט דעם וועג פאר דער שנעלער אויפשטייג פון די פאראייניגטע שטאטן אלס איינע פון די גרעסטע ים מאכטן אין דער וועלט, א פראצעס וואס האט זיך באזונדערס ארויסגעוויזן אין דער שפאניש אמעריקאנער מלחמה אין 1898.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;
=== די שפאניש אמעריקאנער מלחמה ===
{{אנווייז צום הויפט ארטיקל|שפאניש אמעריקאנער מלחמה}}
די שפאניש אמעריקאנער מלחמה פון [[1898]] איז געווען דער ערשטער גרויסער אינטערנאציאנאלער קאנפליקט אין וועלכן דער מאדערניזירטער אמעריקאנער נעיווי האט געקענט ווייזן זיינע נייע מעגליכקייטן. ביז יענע צייט זענען די פאראייניגטע שטאטן שוין געווען א שנעל וואקסנדיקע אינדוסטריעלע מאכט, און אסאך פאליטישע און מיליטערישע פירער האבן געגלייבט אז דאס לאנד דארף אויך פארמאגן א ים פלאטע וואס וועט קענען אפערירן ווייט פון די אייגענע ברעגן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

ווען עס איז אויסגעבראכן די מלחמה צווישן די פאראייניגטע שטאטן און שפאניע, האט דער נעיווי באקומען די הויפט אויפגאבע צו צעשטערן די שפאנישע ים קראפט און אפשניידן די שפאנישע קאלאניעס פון הילף און פארזארגונג. די אמעריקאנער ים פלאטע האט דורכגעפירט אפעראציעס סיי אינעם [[קאראיבישער ים|קאריבישער ים]] און סיי אינעם [[פאציפישער אקעאן]], און האט אין ביידע ראיאנען דערגרייכט שנעלע און באדייטנדע זיגן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דעם 1טן מאי [[1898]] האט [[אדמיראל]] [[דזשארדזש דיוועי|דזשאָרדזש דיוועי]] געפירט די אמעריקאנער אזיאטישע ים פלאטע אין דער '''[[שלאכט פון מאנילא בוכטע|שלאַכט פון מאנילא בוכטע]]''' (Battle of Manila Bay) . אין בלויז עטליכע שעה האט די אמעריקאנער ים פלאטע כמעט אינגאנצן פארניכטעט די שפאנישע שיפן אן קיין ערנסטע פארלוסטן אויף דער אמעריקאנער זייט. דער זיג האט געגעבן די פאראייניגטע שטאטן קאנטראל איבער די [[פיליפינען]] און איז געווארן איינע פון די מערסט בארימטע נצחונות אין דער געשיכטע פונעם נעיווי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

א קורצע צייט שפעטער האט דער נעיווי אויך באזיגט די שפאנישע ים פלאטע ביי '''סאנטיאגא דע קובא'''. נאכדעם וואס די שפאנישע שיפן האבן פרובירט ארויסצוברעכן פון פארט, זענען זיי באלד באפאלן געווארן דורך אמעריקאנער קריגסשיפן. רוב פון די שפאנישע ים פלאטע איז פארניכטעט געווארן אדער ארויפגעלאפן אויפ'ן ברעג, און דערמיט האט די שפאנישע ים קראפט אין קאריבישן ים אויפגעהערט צו עקזיסטירן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

די זיגן אין ביידע הויפט שלאַכטן האבן באוויזן אז דער אמעריקאנער נעיווי האט זיך אנטוויקלט פון א ראיאנאלער ים פלאטע צו א ים מאכט מיט גלאבאלע מעגליכקייטן. נאך דער מלחמה האבן די פאראייניגטע שטאטן באקומען קאנטראל איבער [[גואם]], די פיליפינען און [[פארטא ריקא]], און האבן פארגרעסערט זייער מיליטערישע און פאליטישע השפעה אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== דער אויפשטייג אלס וועלט ים מאכט ===

אין די ערשטע יארן פונעם 20סטן יארהונדערט האט דער אמעריקאנער נעיווי ווייטער פארגרעסערט זיין ים פלאטע. נייע [[קריגס שיף|קריגס שיפן]], [[קרוזער|קרוזערס]], טארפעדא שיפן און אנדערע מאדערנע איינהייטן זענען צוגעקומען יעדעס יאר. די אינדוסטריעלע מעגליכקייטן פון די פאראייניגטע שטאטן האבן דערמעגלעכט בויען גרויסע שטאל שיפן אין א פיל שנעלערן גאנג ווי פריער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

א וויכטיגער סימבאל פון דעם נייעם שטאנד איז געווען די '''גרויסע ווייסע ים פלאטע''' (Great White Fleet). אין 1907 האט פרעזידענט טעאדאר רוזעוועלט באפוילן אז זעכצן קריגסשיפן זאלן ארומפארן ארום דער וועלט. די שיפן זענען געווען אנגעמאלט אין ווייס, לויט דער דעמאלטיקער טראדיציע פאר שלום צייט פלאטעס, און זייער לאנגע רייזע האט געדויערט ביז 1909.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די וועלט רייזע האט געהאט עטליכע צילן. 

* א באוויז פון אמעריקאנער אינדוסטריעלע און מיליטערישע קראפט. 
* אז דער נעיווי איז מסוגל אפערירן אויף יעדן אקעאן.
* אלס א דיפלאמאטישע שליחות דורך באזוכן פילע לענדער און פארטן איבער דער וועלט. 

די הצלחה פון דער רייזע האט שטארק געהויבן דעם אינטערנאציאנאלן אנזען פונעם אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין די יארן פאר דער ערשטער וועלט מלחמה האט דער נעיווי ווייטער אנטוויקלט נייע טעכנאלאגיעס. [[אונטערוואסער שיף|סובמארינען]] זענען געווארן א קבוע'דיגער טייל פון דער ים פלאטע, און מען האט אנגעהויבן עקספערימענטירן מיט מיליטערישע פליגער פאר ים אפאראציעס. כאטש די פליגער האבן דעמאלט נאך געהאט א באגרעניצטע ראלע, האבן זיי שוין געוויזן אז לופט קראפט וועט שפילן א הויפט ראלע אין די צוקונפטיגע אנטוויקלונג פונעם ים קריג.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

=== די ערשטע וועלט מלחמה ===
{{אנווייז צום הויפט ארטיקל|ערשטע וועלט-מלחמה}}
ווען די פאראייניגטע שטאטן האט אריינגעטרעטן אין דער ערשטער וועלט מלחמה אין [[1917]], האט דער אמעריקאנער נעיווי באקומען א צענטראלע ראלע אין באשיצן דעם טראנס אטלאנטישער פארקער צווישן [[צפון אמעריקע]] און [[אייראפע]]. איינע פון די גרעסטע סכנות איז געווען די דייטשע סובמארינען, וועלכע האבן אנגעגריפן האנדלס שיפן און טרופן טראנספארטן אין אטלאנטישער אקעאן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי האט איינגעפירט א קאנוואי סיסטעם, לויט וועלכן האנדלס שיפן זענען געפארן אין גרויסע גרופעס אונטער באגלייטונג פון קריגסשיפן. די מעטאד האט שטארק פארקלענערט די פארלוסטן פון דייטשע אונטערוואסער אנפאלן און האט ערמעגליכט צו טראנספארטירן זיכערערהייט וואפן, פלעגונג, און זעלנער קיין אייראפע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

במשך פון דער מלחמה האט דער נעיווי אויך טראנספארטירט מער ווי צוויי מיליאן אמעריקאנער זעלנער איבערן אטלאנטישער אקעאן. דער לאגיסטישער אונטערנעמונג איז געווען אן אומגעווענליכע דערגרייכונג, ווייל זי האט פארלאנגט קאארדינאציע צווישן הונדערטער שיפן, פארטן און מיליטערישע איינהייטן אן ערלויבן דעם פיינט אבערצוהאקן די ליניעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די מלחמה האט אויך באצייכנט דעם אנהייב פון א נייער תקופה פאר דער אמעריקאנער נעיווי. מיליטערישע פליגער האבן אנגעהויבן שפילן א גרעסערע ראלע, און די דערפארונגען פון דער מלחמה האבן איבערצייגט פילע אפיצירן אז אין צוקונפט וועלן פליגער און [[פליגער טרעגער]] ווערן א הויפט טייל פון יעדן מאדערנעם ים מיליטער. די מסקנא האט שפעטער באשטימט א גרויסן טייל פון דער אנטוויקלונג פונעם נעיווי אין די קומענדיגע צענדליגער יארן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;
=== די יארן צווישן די צוויי וועלט מלחמות ===

נאך דער ערשטער וועלט מלחמה האט דער אמעריקאנער נעיווי זיך געפונען אין א נייעם אינטערנאציאנאלן מצב. די גרויסע מאכטן האבן מורא געהאט אז א ווייטערדיגע פארמעסט אין בויען קריגסשיפן וועט ברענגען צו א נייעם געווער פארמעסט, און דערפאר האבן זיי געזוכט וועגן צו באגרענעצן די גרויס פון זייערע ים פלאטע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין 1921 און 1922 איז פארגעקומען די '''[[וואשינגטאן נעיוואל קאנפערענץ]]''', וואו די פאראייניגטע שטאטן, [[גרויסבריטאניע]], [[יאפאן]], [[פראנקרייך]] און [[איטאליע]] האבן אויסגעהאנדלט א סעריע אפמאכן איבער דער צוקונפט פון זייערע ים מיליטערן. די אפמאכן האבן באשטימט א גרעניץ פאר די וואג פון קריגסשיפן און האבן אנערקענט די פאראייניגטע שטאטן און גרויסבריטאניע אלס גלייכע ים מאכטן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

כאטש די באגרעניצונגען האבן פארמינערט די צאל נייע קריגסשיפן וואס מען האט געקענט בויען, האבן זיי אבער געשטופט דעם נעיווי צו אנטוויקלען אנדערע סארטן שיפן. באזונדערס האט מען אנגעהויבן לייגן א גרעסערן געוויכט אויף פליגער טרעגער, וועלכע זענען דעמאלט נאך געווען א נייער געדאנק אין ים קריג.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין די 1920ער און 1930ער יארן האט דער נעיווי געבויט פליגער טרעגער ווי '''[[יו עס עס לעקסינגטאן|USS Lexington]]''' און '''[[יו עס עס סארעטאגע|USS Saratoga]]'''. די שיפן האבן געדינט אלס פראבע פעלדער פאר נייע טאקטיקן, וואו פליגער זענען אויפגעפלויגן פון שיפן אינמיטן ים און האבן דורכגעפירט שפיאנאזש, באמבאדירונגען און באשיצונג פון דער ים פלאטע. אסאך עלטערע אפיצירן האבן נאך אלץ געגלייבט אז קריגסשיפן וועלן בלייבן די הויפט וואפן אויפ'ן ים, אבער א יונגערע דור האט שוין געזען אז די צוקונפט באלאנגט פאר ים פליגער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער תקופה זענען אויך פארבעסערט געווארן [[אונטערוואסער שיף|סובמארינען]], נייע [[ראדיא קאמוניקאציע]], פייער קאנטראל סיסטעמען און אנדערע טעכנישע חידושים. די דערפארונגען פון יענע יארן האבן געשאפן די יסודות פאר דער ריזיגער אנטוויקלונג וואס דער נעיווי וועט דורכגיין ביים אויסברוך פון דער [[צווייטע וועלט-מלחמה|צווייטער וועלט מלחמה]].&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

=== די צווייטע וועלט מלחמה ===
{{אנווייז צום הויפט ארטיקל|צווייטע וועלט-מלחמה}}
דער 7טער דעצעמבער [[1941]] איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע דאטומען אין דער געשיכטע פונעם אמעריקאנער נעיווי. יאפאנישע פליגער האבן דורכגעפירט א פליצלינגע לופט אנפאל אויף דער אמעריקאנער ים באזע אין '''[[פערל הארבער]]''' אויפן אינזל [[האוואי]]. אין לויף פון בלויז עטליכע שעה זענען אסאך קריגסשיפן פארניכטעט אדער שווער געשעדיגט געווארן, און טויזנטער זעלנער און מאטראזן זענען אומגעקומען אדער פארוואונדעט געווארן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

כאטש דער אנפאל איז געווען א שווערער קלאפ פארן נעיווי, האבן די יאפאנער נישט פארניכטעט די אמעריקאנער פליגער טרעגער, ווייל זיי האבן זיך דעמאלט נישט געפונען אין פארט. דער פאקט האט זיך שפעטער ארויסגעשטעלט אלס איינע פון די וויכטיגסטע סיבות פאר דער שנעלער ערהוילונג פונעם אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

נאך פערל הארבער האט די פאראייניגטע שטאטן אנגעהויבן א ריזיגן פראגראם פון שיפס בוי און מיליטערישער פראדוקציע. אינדוסטריעס איבער'ן לאנד האבן געארבעט טאג און נאכט צו בויען נייע פליגער טרעגער, קריגסשיפן, קרוזערס, דעסטרויערס, סובמארינען, לאנדונג שיפן און צענדליגער אנדערע סארטן מיליטערישע שיפן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער צייט איז אויך די צאל מאטראזן געוואקסן אין א אויסערגעווענליכן פארנעם. פון בערך 380,000 מענטשן פאר דער מלחמה איז דער נעיווי געוואקסן צו מער ווי 3.4 מיליאן מענטשן ביזן סוף פון דער מלחמה. די ים פלאטע זעלבסט איז געוואקסן פון בערך 790 שיפן צו מער ווי 6,700 שיפן, וואס האט געמאכט דעם אמעריקאנער נעיווי צום גרעסטן ים מיליטער אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== דער פאסיפישער קאמפיין ===

אין פאסיפישן אקעאן האט דער נעיווי געפירט די הויפט ים אפאראציעס קעגן דער יאפאנישער אימפעריע. איינע פון די וויכטיגסטע שלאַכטן איז געווען די '''שלאַכט פון מידוועי''' אין יוני 1942. דארט האבן אמעריקאנער פליגער פון פליגער טרעגער פארניכטעט פיר יאפאנישע פליגער טרעגער און האבן געביטן דעם גאנצן מהלך פון דער מלחמה אינעם פאסיפישן טעאטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

נאך מידוועי האט דער נעיווי דורכגעפירט די סטראַטעגיע פון '''אינזל צו אינזל''' (Island Hopping). אנשטאט אנצופאלן יעדע יאפאנישע באזע, האבן די אמעריקאנער אויסגעקליבן סטראַטעגישע אינזלען, זיי איינגענומען און באנוצט אלס נייע לופט און ים באזעס פאר ווייטערדיגע אפעראציעס. דער פראצעס האט ביסלעכווייז געברענגט די אמעריקאנער ים פלאטע און ארמיי אלץ נענטער צו די הויפט יאפאנישע אינזלען.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

די נעיווי האט אויך אנטיילגענומען אין עטליכע פון די גרעסטע ים שלאַכטן אין דער געשיכטע, אריינגערעכנט די '''שלאַכט פונעם פיליפינישן ים''' און די '''שלאַכט פונעם לייטע גאלף'''. באזונדערס די שלאַכט פונעם לייטע גאלף ווערט אפט באטראכט אלס די גרעסטע ים שלאַכט וואס איז אמאל פארגעקומען, מיט הונדערטער שיפן און טויזנטער פליגער פון ביידע זייטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין אלע די אפעראציעס האבן פליגער טרעגער באוויזן אז זיי זענען געווארן די וויכטיגסטע שיפן אין א מאדערנעם ים מיליטער. זייערע פליגער האבן געקענט אנפאלן צילן הונדערטער קילאמעטער אוועק, פיל ווייטער ווי די קאנאנען פון אפילו די גרעסטע קריגסשיפן.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

אין אטלאנטישער אקעאן האט דער אמעריקאנער נעיווי געהאט אן אנדערע, אבער נישט ווייניגער וויכטיגע אויפגאבע. דארט איז דער הויפט קאמף געווען קעגן די דייטשע סובמארינען (U boats), וועלכע האבן פרובירט אפצושניידן די פארזארגונג צווישן צפון אמעריקע און אייראפע. מיליאנען טאן עסנווארג, וואפן, מאשינען און אנדערע פארזארגונג האבן געדארפט זיכער אנקומען קיין בריטאניע און שפעטער אויך צו די אליאירטע ארמייען אויפ'ן אייראפעאישן קאנטינענט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

כדי צו באקעמפן די סובמארינען האט דער נעיווי פארבעסערט דעם קאנוואי סיסטעם, וועלכער איז שוין אויספרובירט געווארן אין דער ערשטער וועלט מלחמה. האנדלס שיפן זענען געפארן אין גרויסע גרופעס אונטער באגלייטונג פון דעסטרויערס, פריגאטן, קלענערע פליגער טרעגער און ים פליגער. צוזאמען מיט פארבעסערטע [[ראדאר]], [[סאנאר]] און נייע וואפן קעגן סובמארינען האט דער סיסטעם ביסלעכווייז פארמינערט די דייטשע הצלחות און געהאלפן פארזיכערן די טראנס אטלאנטישע ליניעס.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי האט אויך אנטיילגענומען אין די גרויסע ברעג אנפאל אפעראציעס אין [[צפון אפריקע]], [[סיציליע]], [[איטאליע]] און שפעטער אין [[מערב-אייראפע|מערב אייראפע]]. קריגסשיפן האבן באשאסן ברעג פאזיציעס פאר די לאנדונגען, לאנדונג שיפן האבן אריבערגעפירט טויזנטער זעלנער צום ברעג, און פליגער פון פליגער טרעגער האבן צוגעשטעלט לופט שטיצע פאר די ערד קרעפטן. די קאארדינאציע צווישן ים, לופט, און ערד קרעפטן איז געווארן א יסוד פון אמעריקאנער מיליטערישער דאקטרין פאר די קומענדיגע דורות.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

ביזן סוף פון דער צווייטער וועלט מלחמה איז דער אמעריקאנער נעיווי געווארן דער גרעסטער און שטארקסטער ים מיליטער אין דער וועלט. ער האט פארמאגט טויזנטער קריגסשיפן, א גלאבאלע נעץ פון באזעס, מיליאנען מאטראזן און אפיצירן, און א ריזיגע אינדוסטריעלע אינפראסטרוקטור וועלכע האט געקענט האלטן אזא ים פלאטע אין אקטיווער דינסט. די איבערלעבונגען פון דער מלחמה האבן אויך באשטעטיגט אז פליגער טרעגער, [[אמפיביע|אמפיבישע]] אפעראציעס און צוזאמענגעשטעלטע קאמפס גרופעס וועלן ווערן די הויפט עלעמענטן פון מאדערנעם ים קריג.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

== די קאלטער קריג ==
{{אנווייז צום הויפט ארטיקל|קאלטער קריג}}
נאך דער קאפיטולאציע פון יאפאן אין [[1945]] האט דער אמעריקאנער נעיווי, אזוי ווי די אנדערע אפטיילונגען פון די [[מיליטער פון די פאראייניגטע שטאטן|אמעריקאנער מיליטער]], דורכגעפירט א ברייטע דעמאביליזאציע. מיליאנען זעלנער זענען אהיימגעשיקט געווארן, און הונדערטער שיפן זענען ארויסגענומען געווארן פון דינסט אדער אריינגעלייגט אין רעזערוו. אבער די תקופה פון שלום האט נישט לאנג אנגעהאלטן. די וואקסנדיקע שפאנונגען צווישן די פאראייניגטע שטאטן און [[סאוועטן פארבאנד]] האבן שנעל אריינגעפירט דער וועלט אין דער [[קאלטער קריג]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין דער נייער תקופה האט דער נעיווי באקומען א ברייטערן און מער קאמפליצירטן אויפגאבע פארנעם. אויסער טראדיציאנעלע ים קאמפן האט ער געדארפט אפהאלטן א שטענדיגע גלאבאלע אנוועזנהייט, אפהיטן ים וועגן, אונטערשטיצן אמעריקאנער פארבינדעטע לענדער און אפהאלטן דעם סאוועטישער נעיווי פון באקומען קאנטראל איבער וויכטיגע אקעאנען.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

=== נוקלעארע תקופה ===

איינער פון די גרעסטע חידושים אין דער געשיכטע פונעם נעיווי איז געווען די אנטוויקלונג פון '''[[נוקלעארע געטריבענע שיפן]]'''. אין די 1950ער יארן האט דער אמעריקאנער נעיווי איינגעפירט די ערשטע [[נוקלעאר|נוקלעארע]] געטריבענע סובמארין, '''[[USS Nautilus]]'''. אנשטאט זיך צו פארלאזן אויף [[דיזעל]] מאטארן און [[באטעריע|בעטאריס]], האט זי גענוצט אן [[נוקלעארע רעאקטאר]], וועלכער האט איר ערמעגליכט צו בלייבן אונטערן וואסער פאר גאר לאנגע צייטן אן ארויפקומען צום אויבערפלאך.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

די הצלחה פון דער נייע טעכנאלאגיע האט שנעל געפירט צום בויען נאך נוקלעארע געטריבענע סובמארינען און שפעטער אויך נוקלעארע געטריבענע פליגער טרעגער. אזעלכע שיפן קענען אפערירן פאר פילע חדשים אן דארפן פרישע ברענשטאף, וואס גיט זיי א גרויסן סטראַטעגישן מעלה אין לאנגע אפעראציעס ווייט פון אמעריקאנער פארטן.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער צייט האט דער נעיווי אנטוויקלט [[באליסטישע ראקעט|באליסטישע ראקעטן]] פאר סובמארינען. די שיפן, באקאנט אלס '''באליסטישע ראקעט סובמארינען''', טראגן נוקלעארע ראקעטן וועלכע קענען ארויסגעשאסן ווערן פון אונטערן וואסער. זיי זענען געווארן איינע פון די דריי הויפט טיילן פונעם אמעריקאנער נוקלעארן אפהאלטונגס סיסטעם, צוזאמען מיט לאנד באזירטע אינטערקאנטינענטאלע ראקעטן און [[סטראטעגישע באמבאדיר פליגער|סטראַטעגישע באמבאדיר פליגער]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

צוליב זייער מעגליכקייט זיך צו באהאלטן פאר לאנגע צייטן אינעם אקעאן, ווערן די באליסטישע סובמארינען באטראכט אלס איינע פון די זיכערסטע מיטלען פאר א נוקלעארער נקמה, אויב אמעריקע וואלט אמאל געווען אונטער א נוקלעארן אנפאל.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;
=== קארעא און וויעטנאם ===

די ערשטע גרויסע קריג נאכן אויסברוך פון דער קאלטער מלחמה איז געווען די [[קארעא מלחמה]] (1950–1953). אין יענער מלחמה האט דער אמעריקאנער נעיווי געשפילט א צענטראלע ראלע אין שטיצן די פאראייניגטע פעלקער'ס קרעפטן. פליגער טרעגער האבן דורכגעפירט טויזנטער לופט אנפאלן קעגן מיליטערישע צילן, קריגסשיפן האבן באשאסן ברעג פאזיציעס, און טראנספארט שיפן האבן אריבערגעפירט זעלנער, טאנקן און פארזארגונג קיין קארעא.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

איינער פון די מערסט באקאנטע אפעראציעס איז געווען די לאנדונג ביי [[אינטשאן, דרום קארעא|אינטשאן]] אין סעפטעמבער [[1950]]. אונטער דער פירערשאפט פון גענעראל [[דאגלעס מעקארטור]] האט דער נעיווי אריבערגעפירט א גרויסע אמפיבישע קראפט, וועלכער האט דערמעגלעכט פאר די פאראייניגטע פעלקער'ס קרעפטן צוריקצונעמען גרויסע טיילן פון [[דרום קארעא]]. די הצלחה פון דער אפעראציע ווערט נאך היינט געלערנט אין מיליטערישע אקאדעמיעס אלס א ביישפיל פון א גוט פלאנירטער אמפיבישער לאנדונג.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין די 1960ער און 1970ער יארן האט דער נעיווי אויך געשפילט א הויפט ראלע אין דער [[וויעטנאם קריג|וויעטנאם מלחמה]]. פליגער טרעגער אינעם [[דרום כינע ים|דרום כינעזער ים]] האבן געדינט אלס באוועגליכע לופט באזעס, פון וואו הונדערטער פליגער זענען טעגליך ארויסגעפלויגן אויף באמבאדירונגען און שטיצע מיסיעס.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי האט אויך אנטוויקלט באזונדערע '''טייך איינהייטן''' פאר אפעראציעס אויפ'ן [[מעקאנג טייך]] און אנדערע וואסער וועגן אין דרום [[וויעטנאם]]. קליינע פאטראל שיפן האבן פאטראלירט טייכן, באשיצט פארזארגונגס ליניעס און אונטערגעשטיצט ערד קרעפטן אין געגנטער וואו טראדיציאנעלע גרויסע קריגסשיפן האבן נישט געקענט אפערירן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

צוזאמען מיט די קאנווענציאנעלע אפעראציעס האט דער נעיווי ווייטער אויסגעבויט זיין נוקלעארן אונטערוואסער פלאטע און האט אנטוויקלט נייע אנטי אונטערוואסער טעכנאלאגיעס, כדי צו קענען נאכגיין און אפהאלטן סאוועטישע סובמארינען איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

=== גלאבאלע אנוועזנהייט ===

א וויכטיגער טייל פון דער אמעריקאנער סטראַטעגיע אין דער קאלטער מלחמה איז געווען האלטן א שטענדיגע מיליטערישע אנוועזנהייט אין די וויכטיגסטע ים ראיאנען. אנשטאט ווארטן ביז א קריזיס ברעכט אויס, האבן אמעריקאנער פלאטעס כסדר אפערירט אין פארשידענע טיילן פון דער וועלט, כדי שנעל צו קענען רעאגירן אויף יעדן קאנפליקט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין דעם [[מיטלענדישער ים|מיטללענדישן ים]] האט די זעקסטע פלאטע געדינט אלס דער הויפט אמעריקאנער ים קראפט קעגן סאוועטישע און אנדערע פאטענציעלע קעגנער. אינעם מערב פאסיפישן אקעאן האט די זיבעטע פלאטע אפערירט נעבן יאפאן, דרום קארעא, [[טייוואן|טאיוואן]] און אנדערע פארבינדעטע לענדער. אין [[פערסישע גאלף|פערסישן גאלף]] און אינדישן אקעאן האבן אנדערע פלאטעס באשיצט האנדלס וועגן און אויל טראנספארט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די ים פלאטעס האבן דורכגעפירט קאמבינירטע איבונגען מיט פארבינדעטע לענדער, באזוכט אויסלענדישע פארטן און אנטיילגענומען אין דיפלאמאטישע שליחות'ן. אזעלכע באזוכן האבן אפט געדינט נישט בלויז פאר מיליטערישע צילן, נאר אויך צו פארשטארקן באציאונגען צווישן די פאראייניגטע שטאטן און אנדערע לענדער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין 1962, בעת דער '''[[קובא מיסל קריזיס|קיובאנער מיסל קריזיס]]''', האט דער נעיווי אויסגעפירט איינע פון זיינע וויכטיגסטע אפעראציעס אין דער קאלטער מלחמה. לויט באפעל פונעם [[פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן|פרעזידענט]] [[דזשאן עף. קענעדי]] האבן אמעריקאנער קריגסשיפן ארומגענומען קיובא מיט א ים בלאקאדע, וועלכע די אמעריקאנער רעגירונג האט אנגערופן א &quot;קוואראנטין&quot;. דער ציל איז געווען צו פארמיידן אז סאוועטישע שיפן זאלן אריינפירן ווייטער נוקלעארע ראקעטן אויף דעם אינזל. נאך עטליכע טעג פון שווערע דיפלאמאטישע געשפרעכן איז דער קאנפליקט געקומען צו אן ענדע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין די לעצטע יארן פון דער קאלטער מלחמה האט דער אמעריקאנער נעיווי ווייטער אנטוויקלט נייע דעסטרויערס, קרוזערס, נוקלעארע פליגער טרעגער און סובמארינען, צוזאמען מיט פארבעסערטע ראדאר, סאנאר און מיסיל סיסטעמען. דער ציל איז געווען אויפצוהאלטן א טעכנאלאגישן אויבערהאנט קעגן דעם סאוועטישן נעיווי, וועלכער האט אויך שנעל פארגרעסערט זיינע קראפטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

ווען דער סאוועטן פארבאנד איז צוזאמענגעפאלן אין [[1991]], איז געענדיגט געווארן די קאלטע מלחמה. דער אמעריקאנער נעיווי איז ארויסגעקומען פון יענער תקופה אלס דער גרעסטער און מערסט טעכנאלאגיש אנטוויקלטער ים מיליטער אין דער וועלט, מיט א גלאבאלער נעץ פון פלאטעס, באזעס און פארבינדעטע לענדער, וועלכע האבן אים דערמעגלעכט שנעל אפערירן אין כמעט יעדן וועלט אקעאן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;
== נאך דער קאלטער מלחמה ==

מיטן צוזאמענפאל פונעם סאוועטן פארבאנד אין 1991 האט זיך דער זיכערהייטס מצב אין דער וועלט שטארק געביטן. אנשטאט זיך צוצוגרייטן פאר א גרויסער מלחמה צווישן צוויי וועלט מאכטן, האט דער אמעריקאנער נעיווי געדארפט זיך צופאסן צו א נייע תקופה, אין וועלכער ראיאנאלע קאנפליקטן, [[טעראריזם]], הומאניטארישע קריזיסן און אינטערנאציאנאלע קאאליציעס האבן באקומען א גרעסערן באדייט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

כאטש די צאל שיפן און מאטראזן איז במשך פון די 1990ער יארן פארקלענערט געווארן אין פארגלייך מיט דער קאלטער מלחמה, איז דער נעיווי געבליבן די גרעסטע און מערסט מאכטפולע ים פלאטע אין דער וועלט. דער צילהאט זיך מער גערוקט צו שנעלע רעאקציע, הויכע טעכנאלאגיע און גלאבאלע באוועגליכקייט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

=== די גאלף מלחמה ===
{{אנווייז צום הויפט ארטיקל|גאלף מלחמה}}
די ערשטע גרויסע אפעראציע אין דער נייער תקופה איז געווען די '''גאלף מלחמה''' אין 1991, נאכדעם וואס [[איראק]] האט אינוואדירט [[קאוועיט]]. דער אמעריקאנער נעיווי האט שנעל צוזאמענגעצויגן א גרויסע ים פלאטע אין [[פערסישע גאלף|פערסישן גאלף]] און אין דער ארומיקער געגנט, כדי צו אונטערשטיצן די אינטערנאציאנאלע קאאליציע קעגן איראק.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

פליגער טרעגער האבן געדינט אלס באוועגליכע לופט באזעס, פון וועלכע הונדערטער קאמף פליגער זענען ארויסגעפלויגן אויף אנפאלן קעגן איראקישע מיליטערישע צילן. גלייכצייטיג האבן קריגסשיפן צום ערשטן מאל אין א גרויסן פארנעם ארויסגעשאסן '''[[טאמאהאוק קרוז מיסיל|טאמאהאוק קרוז מיסילס]]''' קעגן ווייטע צילן אינעווייניג אין איראק. די פינקטליכע לאנג שטרעקיגע מיסילס  האבן געוויזן נייע מעגליכקייטן פאר ים באזירטע אנפאלן אן דארפן קומען נאענט צום ברעג.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

די גאלף מלחמה האט אויך באשטעטיגט די וויכטיקייט פון פליגער טרעגער גרופעס. ווייל די פאראייניגטע שטאטן האבן נישט געדארפט זיך פארלאזן בלויז אויף אויסלענדישע לופט באזעס, האבן די פליגער טרעגער געקענט שנעל אנקומען צום קאנפליקט ראיאן און אנהייבן אפערירן כמעט גלייך.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

=== אפעראציעס אין די 1990ער יארן ===

נאך דער גאלף מלחמה האט דער נעיווי אנטיילגענומען אין א ריי אינטערנאציאנאלע שליחות'ן. צווישן זיי זענען געווען אפעראציעס אויפ'ן [[באלקאן לענדער|באלקאן]] בעת די קריגן אין געוועזענעם [[יוגאסלאוויע]], וואו אמעריקאנער קריגסשיפן און פליגער טרעגער האבן צוגעשטעלט לופט שטיצע פאר [[נאט&quot;א|נאטא]] אפאראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין אנדערע פעלער האט דער נעיווי דורכגעפירט הומאניטארישע שליחות'ן, אוועקפירן ציווילע באפעלקערונגען פון סכנה געגנטן און העלפן ביים צושטעלן עסנווארג, מעדיצין און אנדערע נויטווענדיגע הילף נאך נאטור קאטאסטראפן. אזעלכע שליחות'ן האבן געוויזן אז דער נעיווי דינט נישט בלויז פאר מלחמות, נאר אויך פאר אינטערנאציאנאלע הילף און קריזיס פארוואלטונג.&lt;ref&gt;https://ibvi.org/blog/happy-birthday-u-s-navy-fun-facts-and-trivia/&lt;/ref&gt;

=== נאך די אנפאלן פון 11 סעפטעמבער ===

די טעראריסטישע אנפאלן פון 11 סעפטעמבער 2001 האבן נאכאמאל געביטן די הויפט אויפגאבן פונעם אמעריקאנער נעיווי. די פאראייניגטע שטאטן האבן אנגעהויבן מיליטערישע אפעראציעס אין אפגאניסטאן און שפעטער אין איראק, און דער נעיווי האט געשפילט א וויכטיגע ראלע אין ביידע קאמפיינס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

פליגער טרעגער אינעם אראבישן ים האבן געשיקט קאמף פליגער צו באמבאדירן צילן אין אפגאניסטאן, טראץ דעם וואס דאס לאנד האט בכלל נישט קיין ברעג. די לאנגע פליגערייען האבן אונטערגעשטראכן די גרויסע אפעראציעלע מעגליכקייטן פון מאדערנע פליגער טרעגער און זייערע לופט פליגלען.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי האט אויך ארויסגעשאסן הונדערטער טאמאהאוק מיסילס קעגן צילן אין אפגאניסטאן און איראק, האט צוגעשטעלט טראנספארט און לוגיסטישע שטיצע פאר אנדערע אמעריקאנער קרעפטן, און האט באשיצט די הויפט ים וועגן אין מיטל מזרח.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער תקופה האבן די '''נעיווי סיעלס''' (Navy SEALs), וועלכע געהערן צום '''נעיוואל ספעציעל ווארפער קאמאנד''', דורכגעפירט א ריי ספעציעלע אפעראציעס קעגן טעראריסטישע ארגאניזאציעס. די איינהייט איז געווארן וועלט באקאנט צוליב אירע הויך ריזיקע שליחות'ן אויף יבשה, אויפ'ן ים און אין אנדערע אומגעבונגען.&lt;ref&gt;https://ibvi.org/blog/happy-birthday-u-s-navy-fun-facts-and-trivia/&lt;/ref&gt;

=== היינטצייטיגע אויפגאבן ===

אין דעם 21סטן יארהונדערט האלט דער אמעריקאנער נעיווי אן מיט א שטענדיגער אנוועזנהייט אין אלע וויכטיגע וועלט אקעאנען. צווישן זיינע הויפט אויפגאבן זענען:

* באשיצן אינטערנאציאנאלע האנדלס וועגן.
* אפהאלטן פיינטלעכע לענדער דורך א שטענדיגע מיליטערישע אנוועזנהייט.
* אונטערשטיצן אמעריקאנער און פארבינדעטע קרעפטן ביי קאנפליקטן.
* באקעמפן ים רויבעריי.
* אנטיילנעמען אין באליסטישער מיסיל פארטיידיגונג.
* דורכפירן הומאניטארישע און ראטעוועניש אפאראציעס.
* דורכפירן איבונגען מיט פארבינדעטע לענדער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי אפערירט כסדר אינעם פאסיפישן אקעאן, אטלאנטישער אקעאן, אינדישן אקעאן, מיטללענדישן ים, פערסישן גאלף, רויטן ים און אין אנדערע סטראַטעגישע וואסערן. דורך די שטענדיגע פלאטעס קען די פאראייניגטע שטאטן שנעל רעאגירן אויף מיליטערישע אדער הומאניטארישע קריזיסן כמעט אומעטום אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;
== ארגאניזאציע ==

דער אמעריקאנער נעיווי איז איינע פון די זעקס מיליטערישע אפטיילונגען פון די פאראייניגטע שטאטן. ער געפינט זיך אונטער דעם '''דעפארטמענט פון נעיווי''', וועלכער איז א טייל פונעם '''דעפארטמענט פון פארטיידיגונג'''. דער ציווילער פירער פונעם דעפארטמענט איז דער '''סעקרעטאר פון נעיווי''', וועלכער ווערט באשטימט דורך דעם פרעזידענט מיט דער באשטעטיגונג פונעם סענאט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

דער העכסטער מיליטערישער אפיציר אינעם נעיווי איז דער '''טשיף אוו נעיוואל אפעראציעס''' (Chief of Naval Operations), וועלכער איז דער עלטסטער אפיציר פון דער דינסט און א מיטגליד אינעם דזשוינט טשיפס אוו סטאף. ער איז פאראנטווארטליך פאר דער גרייטקייט, אויסבילדונג און אנטוויקלונג פונעם נעיווי, בשעת די אפעראציעלע קאנטראל איבער די פלאטעס ווערט געפירט דורך די פארשידענע געאגראַפישע קאמאנדן פונעם דעפארטמענט פון פארטיידיגונג.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Chief_of_Naval_Operations&lt;/ref&gt;

=== די פלאטעס ===

דער אמעריקאנער נעיווי איז צעטיילט אין עטליכע נומערירטע פלאטעס, וועלכע זענען פאראנטווארטליך פאר פארשידענע טיילן פון דער וועלט. זייער ארגאניזאציע קען זיך פון צייט צו צייט טוישן לויט די באדערפענישן פון נאציאנאלער זיכערהייט, אבער די הויפט פלאטעס זענען:

* '''צווייטע פלאטע''' – אפערירט בעיקר אינעם צפון אטלאנטישער אקעאן און די מזרח ברעגן פון צפון אמעריקע.
* '''דריטע פלאטע''' – פאראנטווארטליך פארן מזרח און צענטראלן פאסיפישן אקעאן.
* '''פינפטע פלאטע''' – אפערירט אינעם פערסישן גאלף, אראבישן ים, רויטן ים און טיילן פונעם אינדישן אקעאן.
* '''זעקסטע פלאטע''' – פאראנטווארטליך פארן מיטללענדישן ים און טיילן פון אייראפע און אפריקע.
* '''זיבעטע פלאטע''' – די גרעסטע פאראויס דיסלאקירטע פלאטע, אפערירט אינעם מערב פאסיפישן אקעאן און אינדא פאסיפישן ראיאן.
* '''צענטע פלאטע''' – פאראנטווארטליך בעיקר פאר סייבער אפעראציעס און אינפארמאציע קריגפירונג.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== הויפט סארטן שיפן ===

דער היינטיגער אמעריקאנער נעיווי פארמאגט א ברייטע אויסוואל פון קריגסשיפן, וועלכע זענען אויסגעשטעלט פאר פארשידענע מיליטערישע אויפגאבן.

==== פליגער טרעגער ====

די פליגער טרעגער זענען די גרעסטע און וויכטיגסטע שיפן אינעם נעיווי. זיי דינען אלס באוועגליכע לופט באזעס און טראגן צענדליגער קאמף פליגער, העליקאפטערס און אנדערע לופט מיטלען. אלע היינטיגע אמעריקאנער פליגער טרעגער ווערן באטריבן דורך נוקלעארע רעאקטארן, וואס דערמעגלעכן זיי אפערירן פאר לאנגע תקופות אן אויפפילן ברענשטאף.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

==== סובמארינען ====

די סובמארינען ווערן צעטיילט אין עטליכע הויפט סארטן:

* אטאק סובמארינען, וועלכע באקעמפן פיינטלעכע שיפן און סובמארינען.
* באליסטישע ראקעט סובמארינען, וועלכע טראגן נוקלעארע ראקעטן פאר סטראַטעגישע אפהאלטונג.
* גיידיד מיסיל סובמארינען, וועלכע קענען ארויסשיסן גרויסע צאלן קרוז מיסילס און אונטערשטיצן ספעציעלע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

==== דעסטרויערס ====

די דעסטרויערס זענען צווישן די מערסט באנוצטע קריגסשיפן אינעם נעיווי. זיי באשיצן פליגער טרעגער שלאג גרופעס, באקעמפן פליגער, מיסילס, סובמארינען און אויבערפלאך שיפן, און קענען אויך ארויסשיסן טאמאהאוק קרוז מיסילס קעגן ערד צילן. פילע פון זיי זענען אויסגעריסט מיט דער '''איידזשיס''' קאמף סיסטעם, וועלכע קאארדינירט ראדארן, מיסילס און אנדערע וואפן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Arleigh_Burke-class_destroyer&lt;/ref&gt;

==== אמפיבישע שיפן ====

די אמפיבישע שיפן טראנספארטירן מארינס, העליקאפטערס, לאנדונג מיטלען און אנדערע מיליטערישע עקוויפמענט פאר אפעראציעס אויפ'ן ברעג. טייל פון זיי קענען אויך טראגן פליגער מיט קורצע אויפהייב און ווערטיקאלע לאנדונג, ווי דער F 35B.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

==== שטיצע שיפן ====

צוזאמען מיט די קאמף שיפן פארמאגט דער נעיווי אויך א גרויסע צאל טאנקער שיפן, פארזארגונג שיפן, שפיטאל שיפן, ראטעוועניש שיפן און אנדערע הילפס איינהייטן, וועלכע מאכן מעגליך האלטן פלאטעס אין אפעראציע פאר לאנגע צייטן ווייט פון אמעריקאנער פארטן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

== פערזאנעל ==

דער אמעריקאנער נעיווי באשטייט פון אקטיווע מאטראזן, רעזערוו קרעפטן און ציווילע אנגעשטעלטע. דער אקטיווער פערזאנעל ציילט הונדערטער טויזנטער מענטשן, און דער נעיווי איז איינע פון די גרעסטע ים מיליטערן אין דער וועלט לויט צאל פערזאנעל און לויט דער גרויס פון זיין פלאטע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די אויסבילדונג פון נייע מאטראזן הייבט זיך אן אין '''רעקרוט טרעינינג קאמאנד''' אין גרעיט לעיקס, אילינוי. אפיצירן ווערן אויסגעבילדעט דורך דער אמעריקאנער נעיוואל אקאדעמיע, דורך ROTC פראגראמען אין אוניווערסיטעטן, אדער דורך אפיציר קאנדידאטן שולן, לויט זייער באשטימטן קאריערע וועג.&lt;ref&gt;https://www.navy.com/&lt;/ref&gt;
== אויסריסטונג און טעכנאלאגיע ==

דער אמעריקאנער נעיווי ווערט באטראכט אלס איינע פון די מערסט טעכנאלאגיש אנטוויקלטע ים מיליטערן אין דער וועלט. זיינע שיפן, סובמארינען, פליגער און אנדערע סיסטעמען ווערן כסדר מאדערניזירט, כדי צו האלטן א טעכנאלאגישן אויבערהאנט אין א וועלט וואו מיליטערישע טעכנאלאגיע אנטוויקלט זיך מיט א שנעלן גאַנג.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== נעיוואל פליגעריי ===

די '''נעיוואל פליגעריי''' איז א הויפט באשטאנדטייל פונעם נעיווי. זי באשטייט פון קאמף פליגער, עלעקטראנישע קריגפירונג פליגער, שפיאנאזש פליגער, טראנספארט פליגער און העליקאפטערס. רוב פון די פליגער אפערירן פון פליגער טרעגער אדער פון לאנד באזעס איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Naval_Aviation&lt;/ref&gt;

די הויפט קאמף פליגער אריינרעכענען:

* F/A-18 Super Hornet
* EA-18G Growler
* F-35C Lightning II
* E-2D Hawkeye
* P-8 Poseidon
* MH-60 Seahawk העליקאפטערס.&lt;ref&gt;https://www.navy.com/&lt;/ref&gt;

יעדער פליגער האט א באזונדערע אויפגאבע. טייל ווערן באנוצט פאר לופט קאמף, טייל פאר אנפאלן קעגן ערד צילן, טייל פאר עלעקטראנישע קריגפירונג, און אנדערע פאר שפיאנאזש, ים פאטראלן, זוך און ראטעוועניש אדער באקעמפן סובמארינען.

=== וואפן ===

די הויפט וואפן פונעם היינטיגן נעיווי נעמען אריין:

* טאמאהאוק קרוז מיסילס פאר לאנג שטרעקיגע אנפאלן.
* סטאנדארד מיסילס פאר לופט פארטיידיגונג.
* אנטי שיף מיסילס.
* טארפעדאס פאר אונטערוואסער קאמף.
* קאנאנען פון פארשידענע קאליבער.
* נאענטע פארטיידיגונג סיסטעמען קעגן מיסילס און פליגער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

פילע קריגסשיפן זענען אויסגעריסט מיט ווערטיקאלע ארויסשיס סיסטעמען (Vertical Launch Systems), וועלכע דערמעגלעכן ארויסשיסן פארשידענע סארטן מיסילס פון די זעלבע ארויסשיס פלאטפארמע. דאס גיט די שיפן א גרויסע בייגיקייט אין באקעמפן לופט , ים  און ערד צילן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Vertical_launching_system&lt;/ref&gt;

=== ספעציעלע איינהייטן ===

א וויכטיגער טייל פונעם נעיווי איז דער '''נעיוואל ספעציעל ווארפער קאמאנד''' (Naval Special Warfare Command). די מערסט באקאנטע איינהייטן אינעם קאמאנד זענען די '''נעיווי סיעלס''' (SEALs).

די סיעלס ווערן אויסגעבילדעט פאר גאר שווערע און געפערליכע שליחות'ן, אריינגערעכנט:

* ספעציעלע שפיאנאזש.
* אנטי טעראר אפעראציעס.
* ראטעווען געפאנגענע.
* דירעקטע קאמף איינזעצן.
* אונטערוואסער אפאראציעס.
* לאנג שטרעקיגע אינפילטראציע אין פיינטליכע געגנטן.&lt;ref&gt;https://www.navy.com/careers-benefits/careers/special-operations/seal&lt;/ref&gt;

די אויסבילדונג פון די סיעלס ווערט פאררעכנט צווישן די שווערסטע מיליטערישע טרענירונגען אין דער וועלט, און בלויז א קליינער פראצענט פון די קאנדידאטן ענדיגן איר מיט הצלחה.

== באדייט און השפעה ==

זינט איר גרינדונג אין 1794 האט דער אמעריקאנער נעיווי געשפילט א הויפט ראלע אין דער אנטוויקלונג פון די פאראייניגטע שטאטן אלס א וועלט מאכט. ער האט באשיצט אמעריקאנער האנדל, אנטיילגענומען אין כמעט אלע הויפט מלחמות פון לאנד'ס געשיכטע, און געשאפן א שטענדיגע מיליטערישע אנוועזנהייט אין די וויכטיגסטע וועלט אקעאנען.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין דער היינטיקער תקופה ווערט דער נעיווי באטראכט אלס איינער פון די הויפט מכשירים פון אמעריקאנער אויסערן  און זיכערהייטס פאליטיק. דורך זיינע פליגער טרעגער שלאג גרופעס, נוקלעארע געטריבענע סובמארינען, גלאבאלע פלאטעס און פאראויס באזעס קען ער שנעל רעאגירן אויף קריזיסן, באשיצן אינטערנאציאנאלע ים וועגן, העלפן פארבינדעטע לענדער און אפהאלטן פאטענציעלע קעגנער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

דער אמעריקאנער נעיווי פארמאגט היינט איינע פון די גרעסטע פליגער טרעגער פלאטעס, די גרעסטע נוקלעארע געטריבענע אונטערוואסער פלאטע און א גלאבאלע לאגיסטישע אינפראסטרוקטור, וועלכע דערמעגלעכט אים אפערירן כמעט אין יעדן אקעאן און ים איבער דער וועלט. די קאמבינאציע פון פארגעשריטענע טעכנאלאגיע, פראפעסיאנעלער אויסבילדונג און גלאבאלער אנוועזנהייט מאכט אים פאר איינע פון די מערסט איינפלוסרייכע מיליטערישע ארגאניזאציעס אין דער היינטיקער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

== זעט אויך ==

* [[פאראייניגטע שטאטן מיליטער]]
* [[אמעריקאנער מארין קאר]]
* [[אמעריקאנער לופט-קראפט|אמעריקאנער לופט קראפט]]
* [[דעפארטמענט פון פארטיידיגונג]]
* [[פליגער-טרעגער|פליגער טרעגער]]
* [[אונטערוואסער-שיף|אונטערוואסער שיף]]

== רעפערענצן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אמעריקאנער מיליטער]]
[[קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאטעגאריע:נעיווים]]
[[קאטעגאריע:ים-קריג]]


== וועבלינקען ==

* [http://www.navy.mil/ אפיציעלע וועבסייט]
[[טעקע:USS Kitty Hawk at Yokosuka.jpg|קליין|250px]]


{{אמעריקעמיל}}

[[קאַטעגאָריע:USA מיליטער]]</text>
      <sha1>mzurkljrrv1gvpki8mpo2g20tphwrza</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601685</id>
      <parentid>601669</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T16:28:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* נאך די אנפאלן פון 11 סעפטעמבער */</comment>
      <origin>601685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90464" sha1="4x6u1saq8lqsc70tq9at2oqq89uqthg" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; |אמעריקאנער נעיווי
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; |United States Navy
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Seal_of_the_United_States_Department_of_the_Navy.svg|טעקסט=זיגל פון דעם אמעריקאנער נעיווי|110x110פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Flag_of_the_United_States_Navy.svg|טעקסט=פאן פון דעם אמעריקאנער נעיווי|120x120פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; |[[טעקע:Emblem_of_the_United_States_Navy.svg|טעקסט=עמבלעם פון דעם אמעריקאנער נעיווי|90x90פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;עמבלעם&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; |געגרינדעט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[13טן אקטאבער]] [[1775]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[קריגספלאט]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טייל פון:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|דעפארטמענט פון דער נעיווי]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |בערך 337,000 אקטיווע זעלנער
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |פארגייער
|[[קאנטינענטאל נעיווי|קאנטינענטאלער נעיווי]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |ציווילער פירער
|[[סעקרעטאר פון דער נעיווי]]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |שוועסטער אפטיילונג
|[[יו.עס. מארין קארפס]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Non sibi sed patriae&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(נישט פאר זיך, נאר פארן פאטערלאנד)&lt;/span&gt;
''&quot;Semper Fortis&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(תמיד שטארק)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Anchors Aweigh&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[ציג]] (Bill the Goat)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; |קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |&quot;Honor, Courage, Commitment&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[https://www.navy.mil navy.mil]
|}

{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}

'''דער אמעריקאנער נעיווי''' (''[[ענגליש]]: United States Navy;'', אפט פארקורצט '''U.S. Navy''' אדער '''USN''') איז דער ים מיליטער פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע און איז איינע פון די אכט איינהייטן פון די אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן. ער איז פאראנטווארטליך פאר דורכפירן מיליטערישע אפעראציעס אויפ'ן ים, אין די וועלט'ס אקעאנען און וואסערן, פאר באשיצן אמעריקאנער האנדל און נאציאנאלע אינטערעסן, און פאר אונטערשטיצן די אנדערע אפטיילונגען פון די באוואפנטע קרעפטן ביי מלחמות און זיכערהייטס אפאראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי ווערט גערעכנט אלס איינע פון די גרעסטע, מערסט אנטוויקלטע און שטערקסטע ים מיליטערן אין דער וועלט. ער פארמאגט הונדערטער קריגסשיפן, טויזנטער מיליטערישע פליגער, א גרויסע פלאטע פון נוקלעארע געטריבענע פליגער טרעגער און סובמארינען, און האלט א שטענדיגע אנוועזנהייט אין כמעט אלע וויכטיגע סטראַטעגישע ים וועגן איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דער אמעריקאנער נעיווי שטייט אונטער דער ציווילער פירערשאפט פונעם '''[[דעפארטמענט פון דער נעיווי]]''', וועלכער איז א טייל פונעם '''[[דעפארטמענט פון פארטיידיגונג]]'''. אונטער דעם זעלבן דעפארטמענט געפינט זיך אויך דער '''אמעריקאנער [[יו.עס. מארין קארפס|מארין קארפס]]''', כאטש ביידע זענען באזונדערע מיליטערישע אפטיילונגען מיט אייגענע באפעלן, סטרוקטור און אויפגאבן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

זינט איר גרינדונג אין די טעג פון דער [[אמעריקאנער רעוואלוציע]] האט דער נעיווי אנטוויקלט א הויפט ראלע אין דער אויסערן פאליטיק און זיכערהייט פון די פאראייניגטע שטאטן. במשך פון מער ווי צוויי הונדערט יאר האט ער אנטיילגענומען אין כמעט אלע הויפט מלחמות וואו אמעריקע איז געווען פארמישט, אריינגערעכנט די קריג פון אומאפהענגיקייט, די [[מלחמה פון 1812]], דער [[אמעריקאנער בירגערקריג|אמעריקאנער בירגער קריג]], די [[שפאניש אמעריקאנער קריג]], ביידע וועלט מלחמות, די [[קארעא מלחמה]], די [[וויעטנאם קריג]], די [[קאלטער קריג|קאלטע קריג]], די גאלף מלחמות און פארשידענע אפעראציעס אין דעם 21סטן יארהונדערט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

היינט באדינט דער נעיווי אלס איינע פון די הויפט געצייגן דורך וועלכע די פאראייניגטע שטאטן האלט אן איר מיליטערישע אנוועזנהייט איבער דער וועלט. אירע פלאטעס אפערירן אין דעם [[אטלאנטישער אקעאן]], [[פאציפישער אקעאן]], [[אינדישער אקעאן]], [[מיטלענדישער ים|מיטללענדישער ים]], [[פערסישע גאלף|פערסישער גאלף]] און אין פילע אנדערע וויכטיגע ים ראיאנען, וואו זיי נעמען אנטייל אין פארטיידיגונג, אפהאלטונג פון שונאים, באשיצן אינטערנאציאנאלע שיפס וועגן, הומאניטארישע שליחות'ן און צוזאמענארבעט מיט פארבינדעטע לענדער.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

== היסטאריע ==

=== די קאנטינענטאלע נעיווי ===
{{אנווייז צום הויפט ארטיקל|קאנטינענטאל נעיווי}}
די היסטארישע ווארצלען פונעם אמעריקאנער נעיווי פירן צוריק צו דער אמעריקאנער רעוואלוציאנער קריג. אין די ערשטע חדשים פונעם קאנפליקט האבן די אמעריקאנער קאלאניעס כמעט נישט פארמאגט קיין אייגענע [[פלאט|ים פלאטע]]. די [[בריטישע קעניגליכע נעיווי]] האט דעמאלט געהערשט איבער די ים וועגן און האט גענוצט איר איבערוויגנדע קראפט צו טראנספארטירן זעלנער, וואפן און פארזארגונג קיין צפון אמעריקע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

ווען עס איז געווארן קלאר אז אן א אייגענע ים פלאטע וועט זיין שווער אפצושטעלן די בריטישע, האבן עטליכע פירער אין די [[קאנטינענטאלער קאנגרעס]] אנגעהויבן שטופן דעם געדאנק צו שאפן א ים מיליטער. דעם 13טן אקטאבער [[1775]] האט דער [[צווייטער קאנטינענטאלער קאנגרעס]] באשטעטיגט א באשלוס אויסצורישן צוויי באוואפנטע שיפן כדי צו פארכאפען בריטישע שיפן וואס האבן געפירט מיליטערישע פארזארגונג קיין אמעריקע. דער דאטום ווערט ביז היינט אנערקענט אלס דער אפיציעלער גרינדונגס טאג פונעם אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין די קומענדיגע חדשים איז דער קליינער קאנטינענטאלער נעיווי צוביסלעך פארגרעסערט געווארן. ער האט באקומען נאך קריגסשיפן, און צוזאמען מיט פריוואטע פיראטן (Privateers) האט ער דורכגעפירט אנפאלן אויף בריטישע האנדלס שיפן, אפגעשניטן טייל פון זייער פארזארגונג און אין געוויסע פאלן אויך דירעקט באקעמפט קריגסשיפן פון דער קעניגליכער נעיווי. הגם דער קאנטינענטאלער נעיווי איז קיינמאל נישט געווען קיין צוגלייך אין צאל אדער קראפט מיט דער בריטישער פלאטע, האט ער געשפילט א וויכטיגע ראלע אין דער רעוואלוציאנער מלחמה דורך שטערן בריטישע ים אפאראציעס און געבן מאראלישע מוט פאר די אמעריקאנער [[רעבעלן]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

איינער פון די בארימטסטע אפיצירן פון יענער תקופה איז געווען [[דזשאן פאול דזשאונס]], וועלכער איז באקאנט געווארן צוליב זיינע דרייסטע ים קאמפן קעגן בריטישע שיפן. זיינע אפעראציעס האבן אים געמאכט איינעם פון די מערסט בארימטע נאוועל פיגורן אין דער פריע אמעריקאנער מיליטערישער געשיכטע, און ער ווערט נאך היינט אפט באטראכט אלס איינער פון די גרינדער פון דער אמעריקאנער ים טראדיציע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== אויפלעזונג און ווידער אויפבוי ===

נאך דעם שלום אפמאך פון פאריז אין [[1783]] און דעם סוף פון דער רעוואלוציאנער מלחמה איז די ניי געגרינדעטע פאראייניגטע שטאטן אריין אין א שווערע פינאנציעלע לאגע. די רעגירונג האט נישט געהאט גענוג געלט צו האלטן א שטענדיגע פלאטע, און פילע פירער האבן געהאלטן אז א גרויסע מיליטער איז בכלל נישט נויטיג אין צייטן פון שלום.

צוליב דעם איז דער קאנטינענטאלער נעיווי אין יאר [[1785]] אפיציעל אויפגעלאזט געווארן. פאר עטליכע יאר האט די פאראייניגטע שטאטן כמעט נישט פארמאגט קיין קראפט צו באשיצן אירע האנדלס שיפן אויפ'ן ים. אמעריקאנער סוחרים זענען אפט געווארן אנגעפאלן דורך [[ים-רויבעריי|ים רויבער]], באזונדערס דורך די בארבארישע שטאטן אין צפון אפריקע, און די רעגירונג האט געהאט בלויז באגרעניצטע מיטלען זיי צו באשיצן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;די אנפאלן פון די בארבארישע ים רויבער אויף אמעריקאנער האנדלס שיפן האבן באלד אויפגעוויזן אז א לאנד קען נישט לאנג עקזיסטירן אן א שטענדיגע ים מיליטער. סוחרים, דיפלאמאטן און מיליטערישע פירער האבן שטארק געדרוקט אויף קאנגרעס צו בויען א נייער ים פלאטע , וועלכער זאל קענען באשיצן אמעריקאנער האנדל, פארמיידן אויסלענדישע אנפאלן און פארשטארקן דעם אינטערנאציאנאלן שטאנד פון דער יונגער רעפובליק.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

דער רעזולטאט פון די דיסקוסיעס איז געווען דער '''נעיוואל אקט פון 1794''', וועלכער איז אנגענומען געווארן דעם 27סטן מערץ [[1794]]. דער געזעץ האט באפולמעכטיגט די רעגירונג צו בויען זעקס גרויסע [[פריגאט|פריגאטן]], וואס האבן געשאפן דעם יסוד פונעם נייער שטענדיגער אמעריקאנער נעיווי. דער אקט ווערט באטראכט אלס דער יסוד פונעם היינטיגן אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די זעקס ערשטע פריגאטן זענען געווען:

* USS ''United States''
* USS ''Constellation''
* USS ''Constitution''
* USS ''Congress''
* USS ''Chesapeake''
* USS ''President''

יעדע פון די שיפן איז פלאנירט געווארן צו זיין שנעלער און שטערקער פון מערסטענס פריגאטן וואס זענען דעמאלט געווען אין דינסט ביי אייראפעאישע פלאטעס. דער הויפט אינזשעניר, דזשאשוע האמפריס, האט אויסגעארבעט א ספעציעלן פלאן, לויט וועלכן די שיפן זאלן קענען אנטלויפן פון גרעסערע שיפן און צוגלייך באזיגן קלענערע קעגנער. די געבוי האט זיך ארויסגעשטעלט אלס זייער געלונגען, און עטליכע פון די שיפן האבן געדינט פאר צענדליגער יארן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

די בארימטסטע פון די זעקס איז געווען '''[[USS Constitution]]''', וועלכע געפינט זיך נאך היינט אין עקזיסטענץ און ווערט אנערקענט אלס די עלטסטע קריגסשיף אין דער וועלט וואס געפינט זיך נאך אלץ אין אפיציעלער דינסט. זי ווערט אפגעהיט אלס א היסטארישער א סימבאל פון דער פריע אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== די ערשטע מלחמות ===

כמעט גלייך נאך איר אויפשטעלונג האט די נייער נעיווי אנגעהויבן אנטיילנעמען אין מיליטערישע אפעראציעס.

צווישן 1798 און 1800 האט זי געפירט דעם אזוי גערופענעם '''קוואזי קריג''' קעגן פראנקרייך. כאטש עס איז קיינמאל נישט אפיציעל דערקלערט געווארן אלס מלחמה, האבן אמעריקאנער און פראנצויזישע קריגסשיפן דורכגעפירט א ריי ים קאמפן אין דעם [[קאראיבישער ים]] און אין אטלאנטישער אקעאן. דער נעיווי האט באשיצט אמעריקאנער האנדלס שיפן און האט געכאפט אדער פארטריבן פראנצויזישע [[פריוואטערס]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

שפעטער האט דער נעיווי אנטיילגענומען אין דער ערשטער בארבארישער מלחמה צווישן 1801 און 1805. די בארבארישע לענדער אין צפון אפריקע האבן פארלאנגט געלט פון לענדער כדי נישט אנצופאלן זייערע האנדלס שיפן. ווען די פאראייניגטע שטאטן האבן אפגעזאגט ווייטער צו צאלן, האט דער נעיווי דורכגעפירט א ריי ים אפאראציעס אינעם מיטללענדישן ים קעגן די בארבארישע הערשער. די מלחמה האט באוויזן אז די פאראייניגטע שטאטן זענען גרייט צו נוצן מיליטערישע קראפט אויך ווייט פון זייערע אייגענע ברעגן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין 1815, באלד נאך דער מלחמה פון 1812, האט דער נעיווי געפירט אויך די צווייטע בארבארישע מלחמה. די שנעלע זיג האט געברענגט א סוף צו פילע יארן פון בארבארישע אנפאלן אויף אמעריקאנער שיפן און האט שטארק פארגרעסערט דעם אינטערנאציאנאלן אנזען פונעם אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;
[[טעקע:USS_Kitty_Hawk_at_Yokosuka.jpg|קליין|250x250פיקס]]

=== די מלחמה פון 1812 ===
{{הויפט|מלחמה פון 1812}}
די מלחמה פון 1812 קעגן [[גרויסבריטאניע]] ווערט באטראכט אלס איינע פון די וויכטיגסטע געשיכטעס אין די  פריע תקופה אין דער פונעם אמעריקאנער נעיווי. כאטש די בריטישע קעניגליכע נעיווי איז געווען אסאך גרעסער און שטארקער, האבן אמעריקאנער פריגאטן דערגרייכט עטליכע באקאנטע זיגן אין איינצלנע ים קאמפן.

די הצלחות פון USS ''Constitution'', USS ''United States'' און אנדערע שיפן האבן געוויזן אז גוט מושטירטע מאטראזן, שטארקע שיפן און גוטע פירערשאפט קענען געווינען אפילו א פיל גרעסערן קעגנער אין געוויסע אומשטאנדן. דערביי האט זיך באזונדערס בארימט געמאכט USS ''Constitution'', וועלכע האט באקומען דעם צונאמען '''Old Ironsides''', נאכדעם וואס בריטישע קוילן האבן זיך אפגעשפרונגען פון אירע דיקע האלצענע ווענט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

פון דער אנדערע זייט האבן די בריטן מיט זייער איבערוועגנדיקער ים פלאטע דורכגעפירט א ברייטע בלאקאדע אויף אמעריקאנער פארטן. די בלאקאדע האט שווער געשעדיגט אמעריקאנער האנדל און האט געוויזן אז די פאראייניגטע שטאטן דארפן אין צוקונפט פארמאגן א פיל גרעסערע און שטארקערע ים פלאטע אויב זיי ווילן קאנטראלירן זייערע ים וועגן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

== אנטוויקלונג אינעם 19טן יארהונדערט ==

נאך דער מלחמה פון 1812 האט דער נעיווי אריינגעטרעטן אין א תקופה פון פארברייטערונג. די פאראייניגטע שטאטן האבן שנעל געוואקסן אין באפעלקערונג, עקאנאמיע און אינטערנאציאנאלן האנדל, און דערפאר איז אויך געוואקסן די נויט פאר א שטענדיגער מיליטערישער אנוועזנהייט אויפ'ן ים.

אין די קומענדיגע יארן האבן אמעריקאנער קריגסשיפן דורכגעפירט פאטרולן אינעם קאראאיבישן ים, אינעם מיטללענדישן ים נעבן מערב אפריקע און אין אנדערע טיילן פון דער וועלט. צווישן זייערע הויפט אויפגאבן זענען געווען באקעמפן ים רויבעריי, באשיצן אמעריקאנער האנדל, העלפן דיפלאמאטישע שליחות'ן און באקעמפן דעם טראנס אטלאנטישער שקלאפן האנדל.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

מיט דער צייט איז אויך געווארן קלאר אז דער נעיווי דארף א מער פראפעסיאנעלע אפיציר בילדונג. ביז דעמאלט זענען פילע אפיצירן געלערנט געווארן בעיקר דורך פראקטישע דערפארונג אויפ'ן ים וואס זיי האבן אסאך מאל בקימען זייענדיג פריוואטע מאטראזן נאך פאר זיי האבן זיך אנגעשלאסן אין די נעיווי. כדי צו פארגלייכן די  מושטרונג האט די רעגירונג אין יאר 1845 געגרינדעט די '''[[אמעריקאנער נעיוואל אקאדעמיע]]''' אין [[אנאפאליס]], [[מערילאנד|מארילענד]].

די אקאדעמיע איז געווארן די הויפט שולע פאר אויסבילדן צוקונפטיגע אפיצירן. די קאדעטן לערנען דארט נאוויגאציע, אינזשעניריע, מאטעמאטיק, פירערשאפט, מיליטערישע טעאריע און אנדערע פאך געביטן, און נאך זייער ענדיגן די שטודיעס גייען זיי אריין אין אפיציר דינסט אינעם נעיווי.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;
=== דער אמעריקאנער בירגער קריג ===
{{הויפט|אמעריקאנער בירגערקריג}}
דער אמעריקאנער בירגער קריג (1861–1865) האט געברענגט איינע פון די גרעסטע איבערקערענישן אין דער געשיכטע פונעם אמעריקאנער נעיווי. ווען די דרום שטאטן האבן זיך אפגעטיילט פון די פאראייניגטע שטאטן און אויפגעשטעלט די [[קאנפעדערעט שטאטן פון אמעריקע]], האט דער נעיווי באקומען א צענטראלע אויפגאבע אין דער סטראַטעגיע פון פאראייניגן די  רעגירונג. צוליב דער גרויסער ברעג ליניע פון די דרומדיקע שטאטן איז באשלאסן געווארן אפצושניידן זייער האנדל מיט אויסלאנד, כדי צו פארמינערן זייער מעגליכקייט צו באקומען וואפן, מאטעריאלן און פינאנציעלע שטיצע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די הויפט סטראַטעגיע איז געווארן באקאנט אלס דער '''אנאקאנדא פלאן'''. לויט דעם פלאן האט דער נעיווי געדארפט ארומנעמען די גאנצע קאנפעדערירטע ברעג ליניע מיט א בלאקאדע, אזוי ווי אן [[אנאקאנדא]] שלאנג וואס דרוקט ביסלעכווייז צוזאם איר קרבן. די בלאקאדע האט זיך אויסגעשטרעקט איבער טויזנטער קילאמעטער ברעג און האט פארלאנגט הונדערטער שיפן און צענדליגער טויזנטער [[מאטראס|מאטראזן]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין די ערשטע חדשים פון דער מלחמה האט דער נעיווי פארמאגט בלויז א באגרעניצטע צאל שיפן. דערפאר האט די פאראייניגטע רעגירונג שנעל אנגעהויבן בויען נייע קריגסשיפן און קויפן האנדלס שיפן וועלכע זענען איבערגעבויט געווארן פאר מיליטערישע באנוץ. במשך פון דער מלחמה איז דער נעיווי געוואקסן פון א רעלאטיוו קליינער ים פלאטע צו איינע פון די גרעסטע ים מיליטערן אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

איינע פון די וויכטיגסטע חידושים פון דער מלחמה איז געווען די אנטוויקלונג פון '''אייזן באפאנצערטע קריגסשיפן'''. ביז יענע צייט זענען רוב קריגסשיפן געבויט געווארן פון האלץ, אבער דער בירגער קריג האט געוויזן אז מעטאלישע באפאנצערונג קען געבן א גרויסן מיליטערישן אויבערהאנט.

דעם 9טן מערץ [[1862]] איז פארגעקומען דער בארימטער ים קאמף צווישן '''USS Monitor''' און '''CSS Virginia'''. דאס איז געווען דאס ערשטע גרויסע שלאַכט צווישן צוויי אייזן באפאנצערטע קריגסשיפן. כאטש די שלאַכט האט נישט געברענגט קיין קלארן זיג פאר קיין איין זייט, האט זי געוויזן פאר דער גאנצער וועלט אז די תקופה פון האלצענע קריגסשיפן ענדיגט זיך.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער צייט האט דער נעיווי געשפילט א וויכטיגע ראלע אויפ'ן [[מיסיסיפי טייך]] און אנדערע גרויסע טייכן. טייך פלאטעס האבן אונטערגעשטיצט די פאראייניגטע ארמיי, באשאסן קאנפעדערעט פאזיציעס און געהאלפן אייננעמען וויכטיגע שטעט און פארטן. דער קאנטראל איבער די טייכן האט צעטיילט די קאנפעדעראציע און האט שטארק צוגעהאלפן צום ענדגילטיגן זיג פון דער פאראייניגטער זייט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

ווען די מלחמה האט זיך געענדיגט אין [[1865]], איז דער אמעריקאנער נעיווי ארויסגעקומען מיט גאר א סך מער דערפארונג אין אינדוסטריעלער שיפ בויען, מאדערנע וואפן, קאארדינאציע מיט ערד קרעפטן און גרויסע ים אפאראציעס. פילע פון די חידושים וואס זענען אנטוויקלט געווארן אין יענער תקופה האבן שפעטער באאיינפלוסט ים מיליטערן איבער דער גאנצער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== די יארן נאך דער בירגער קריג ===

נאך דעם סוף פונעם בירגער קריג האט זיך דער נעיווי נאכאמאל פארקלענערט. הונדערטער שיפן זענען ארויסגענומען געווארן פון דינסט, און די רעגירונג האט באטראכט אז א גרויסע ים פלאטע איז מער נישט נויטיג אין צייטן פון שלום. צוליב קלענערע בודזשעטן זענען פילע שיפן געווארן שטארק פארעלטערט, און ביז די סוף פון די [[1870ער]] יארן האט דער אמעריקאנער נעיווי פארלוירן פיל פון זיין פריערדיגן שטארקן שטאנד.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער צייט האבן אייראפעאישע לענדער אנגעהויבן בויען נייע [[שטאל]] געבויטע קריגסשיפן מיט שטארקע מאשינען, שווערע קאנאנען און מאדערנע באפאנצערונג. אמעריקאנער פאליטיקער און מיליטערישע פירער האבן מורא געהאט אז די פאראייניגטע שטאטן וועלן בלייבן הינטערשטעליג פון אנדערע גרויס מאכטן אויב מען וועט נישט מאדערניזירן דעם נעיווי.

דערפאר האט דער קאנגרעס אין די [[1880ער]] יארן באשטעטיגט א סעריע פראגראמען פאר בויען א נייע דור שטאל געבויטע קריגסשיפן. די תקופה איז געווארן באקאנט אונטערן נאמען '''דער נייער נעיווי''' (New Navy). אנשטאט האלצענע שיפן מיט [[זעגלשיף|זעגל]] זענען איצט געבויט געווארן שיפן פון שטאל, געטריבן דורך פארע מאשינען און אויפגעריסט מיט פיל שטערקערע [[ארטילעריע]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די מאדערניזאציע האט נישט בלויז פארבעסערט די טעכנישע מעגליכקייטן פונעם נעיווי, נאר אויך געברענגט א נייער בליק אויף דער ראלע פון ים קראפט אין אמעריקאנער אויסערן פאליטיק. מיליטערישע טעארעטיקער ווי אלפרעד טייער מאהאן האבן גע'טענה'ט אז א גרויסע ים מאכט איז א שטארקע תנאי פאר עקאנאמישע אנטוויקלונג און פאר א לאנד וואס וויל שפילן א הויפט ראלע אין וועלט פאליטיק. זיינע שריפטן האבן שטארק באאיינפלוסט סיי אמעריקאנער פירער און סיי אויסלענדישע ים מיליטערן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

ביז די סוף פונעם 19טן יארהונדערט איז דער אמעריקאנער נעיווי שוין געווען א פיל שטארקערע, מאדערנערע און פראפעסיאנעלערע ים פלאטע ווי ער איז געווען בלויז עטליכע צענדליגער יארן פריער. די יסודות וואס זענען געלייגט געווארן אין יענער תקופה האבן צוגעגרייט דעם וועג פאר דער שנעלער אויפשטייג פון די פאראייניגטע שטאטן אלס איינע פון די גרעסטע ים מאכטן אין דער וועלט, א פראצעס וואס האט זיך באזונדערס ארויסגעוויזן אין דער שפאניש אמעריקאנער מלחמה אין 1898.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;
=== די שפאניש אמעריקאנער מלחמה ===
{{אנווייז צום הויפט ארטיקל|שפאניש אמעריקאנער מלחמה}}
די שפאניש אמעריקאנער מלחמה פון [[1898]] איז געווען דער ערשטער גרויסער אינטערנאציאנאלער קאנפליקט אין וועלכן דער מאדערניזירטער אמעריקאנער נעיווי האט געקענט ווייזן זיינע נייע מעגליכקייטן. ביז יענע צייט זענען די פאראייניגטע שטאטן שוין געווען א שנעל וואקסנדיקע אינדוסטריעלע מאכט, און אסאך פאליטישע און מיליטערישע פירער האבן געגלייבט אז דאס לאנד דארף אויך פארמאגן א ים פלאטע וואס וועט קענען אפערירן ווייט פון די אייגענע ברעגן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

ווען עס איז אויסגעבראכן די מלחמה צווישן די פאראייניגטע שטאטן און שפאניע, האט דער נעיווי באקומען די הויפט אויפגאבע צו צעשטערן די שפאנישע ים קראפט און אפשניידן די שפאנישע קאלאניעס פון הילף און פארזארגונג. די אמעריקאנער ים פלאטע האט דורכגעפירט אפעראציעס סיי אינעם [[קאראיבישער ים|קאריבישער ים]] און סיי אינעם [[פאציפישער אקעאן]], און האט אין ביידע ראיאנען דערגרייכט שנעלע און באדייטנדע זיגן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דעם 1טן מאי [[1898]] האט [[אדמיראל]] [[דזשארדזש דיוועי|דזשאָרדזש דיוועי]] געפירט די אמעריקאנער אזיאטישע ים פלאטע אין דער '''[[שלאכט פון מאנילא בוכטע|שלאַכט פון מאנילא בוכטע]]''' (Battle of Manila Bay) . אין בלויז עטליכע שעה האט די אמעריקאנער ים פלאטע כמעט אינגאנצן פארניכטעט די שפאנישע שיפן אן קיין ערנסטע פארלוסטן אויף דער אמעריקאנער זייט. דער זיג האט געגעבן די פאראייניגטע שטאטן קאנטראל איבער די [[פיליפינען]] און איז געווארן איינע פון די מערסט בארימטע נצחונות אין דער געשיכטע פונעם נעיווי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

א קורצע צייט שפעטער האט דער נעיווי אויך באזיגט די שפאנישע ים פלאטע ביי '''סאנטיאגא דע קובא'''. נאכדעם וואס די שפאנישע שיפן האבן פרובירט ארויסצוברעכן פון פארט, זענען זיי באלד באפאלן געווארן דורך אמעריקאנער קריגסשיפן. רוב פון די שפאנישע ים פלאטע איז פארניכטעט געווארן אדער ארויפגעלאפן אויפ'ן ברעג, און דערמיט האט די שפאנישע ים קראפט אין קאריבישן ים אויפגעהערט צו עקזיסטירן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

די זיגן אין ביידע הויפט שלאַכטן האבן באוויזן אז דער אמעריקאנער נעיווי האט זיך אנטוויקלט פון א ראיאנאלער ים פלאטע צו א ים מאכט מיט גלאבאלע מעגליכקייטן. נאך דער מלחמה האבן די פאראייניגטע שטאטן באקומען קאנטראל איבער [[גואם]], די פיליפינען און [[פארטא ריקא]], און האבן פארגרעסערט זייער מיליטערישע און פאליטישע השפעה אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== דער אויפשטייג אלס וועלט ים מאכט ===

אין די ערשטע יארן פונעם 20סטן יארהונדערט האט דער אמעריקאנער נעיווי ווייטער פארגרעסערט זיין ים פלאטע. נייע [[קריגס שיף|קריגס שיפן]], [[קרוזער|קרוזערס]], טארפעדא שיפן און אנדערע מאדערנע איינהייטן זענען צוגעקומען יעדעס יאר. די אינדוסטריעלע מעגליכקייטן פון די פאראייניגטע שטאטן האבן דערמעגלעכט בויען גרויסע שטאל שיפן אין א פיל שנעלערן גאנג ווי פריער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

א וויכטיגער סימבאל פון דעם נייעם שטאנד איז געווען די '''גרויסע ווייסע ים פלאטע''' (Great White Fleet). אין 1907 האט פרעזידענט טעאדאר רוזעוועלט באפוילן אז זעכצן קריגסשיפן זאלן ארומפארן ארום דער וועלט. די שיפן זענען געווען אנגעמאלט אין ווייס, לויט דער דעמאלטיקער טראדיציע פאר שלום צייט פלאטעס, און זייער לאנגע רייזע האט געדויערט ביז 1909.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די וועלט רייזע האט געהאט עטליכע צילן. 

* א באוויז פון אמעריקאנער אינדוסטריעלע און מיליטערישע קראפט. 
* אז דער נעיווי איז מסוגל אפערירן אויף יעדן אקעאן.
* אלס א דיפלאמאטישע שליחות דורך באזוכן פילע לענדער און פארטן איבער דער וועלט. 

די הצלחה פון דער רייזע האט שטארק געהויבן דעם אינטערנאציאנאלן אנזען פונעם אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין די יארן פאר דער ערשטער וועלט מלחמה האט דער נעיווי ווייטער אנטוויקלט נייע טעכנאלאגיעס. [[אונטערוואסער שיף|סובמארינען]] זענען געווארן א קבוע'דיגער טייל פון דער ים פלאטע, און מען האט אנגעהויבן עקספערימענטירן מיט מיליטערישע פליגער פאר ים אפאראציעס. כאטש די פליגער האבן דעמאלט נאך געהאט א באגרעניצטע ראלע, האבן זיי שוין געוויזן אז לופט קראפט וועט שפילן א הויפט ראלע אין די צוקונפטיגע אנטוויקלונג פונעם ים קריג.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

=== די ערשטע וועלט מלחמה ===
{{אנווייז צום הויפט ארטיקל|ערשטע וועלט-מלחמה}}
ווען די פאראייניגטע שטאטן האט אריינגעטרעטן אין דער ערשטער וועלט מלחמה אין [[1917]], האט דער אמעריקאנער נעיווי באקומען א צענטראלע ראלע אין באשיצן דעם טראנס אטלאנטישער פארקער צווישן [[צפון אמעריקע]] און [[אייראפע]]. איינע פון די גרעסטע סכנות איז געווען די דייטשע סובמארינען, וועלכע האבן אנגעגריפן האנדלס שיפן און טרופן טראנספארטן אין אטלאנטישער אקעאן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי האט איינגעפירט א קאנוואי סיסטעם, לויט וועלכן האנדלס שיפן זענען געפארן אין גרויסע גרופעס אונטער באגלייטונג פון קריגסשיפן. די מעטאד האט שטארק פארקלענערט די פארלוסטן פון דייטשע אונטערוואסער אנפאלן און האט ערמעגליכט צו טראנספארטירן זיכערערהייט וואפן, פלעגונג, און זעלנער קיין אייראפע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

במשך פון דער מלחמה האט דער נעיווי אויך טראנספארטירט מער ווי צוויי מיליאן אמעריקאנער זעלנער איבערן אטלאנטישער אקעאן. דער לאגיסטישער אונטערנעמונג איז געווען אן אומגעווענליכע דערגרייכונג, ווייל זי האט פארלאנגט קאארדינאציע צווישן הונדערטער שיפן, פארטן און מיליטערישע איינהייטן אן ערלויבן דעם פיינט אבערצוהאקן די ליניעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די מלחמה האט אויך באצייכנט דעם אנהייב פון א נייער תקופה פאר דער אמעריקאנער נעיווי. מיליטערישע פליגער האבן אנגעהויבן שפילן א גרעסערע ראלע, און די דערפארונגען פון דער מלחמה האבן איבערצייגט פילע אפיצירן אז אין צוקונפט וועלן פליגער און [[פליגער טרעגער]] ווערן א הויפט טייל פון יעדן מאדערנעם ים מיליטער. די מסקנא האט שפעטער באשטימט א גרויסן טייל פון דער אנטוויקלונג פונעם נעיווי אין די קומענדיגע צענדליגער יארן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;
=== די יארן צווישן די צוויי וועלט מלחמות ===

נאך דער ערשטער וועלט מלחמה האט דער אמעריקאנער נעיווי זיך געפונען אין א נייעם אינטערנאציאנאלן מצב. די גרויסע מאכטן האבן מורא געהאט אז א ווייטערדיגע פארמעסט אין בויען קריגסשיפן וועט ברענגען צו א נייעם געווער פארמעסט, און דערפאר האבן זיי געזוכט וועגן צו באגרענעצן די גרויס פון זייערע ים פלאטע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין 1921 און 1922 איז פארגעקומען די '''[[וואשינגטאן נעיוואל קאנפערענץ]]''', וואו די פאראייניגטע שטאטן, [[גרויסבריטאניע]], [[יאפאן]], [[פראנקרייך]] און [[איטאליע]] האבן אויסגעהאנדלט א סעריע אפמאכן איבער דער צוקונפט פון זייערע ים מיליטערן. די אפמאכן האבן באשטימט א גרעניץ פאר די וואג פון קריגסשיפן און האבן אנערקענט די פאראייניגטע שטאטן און גרויסבריטאניע אלס גלייכע ים מאכטן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

כאטש די באגרעניצונגען האבן פארמינערט די צאל נייע קריגסשיפן וואס מען האט געקענט בויען, האבן זיי אבער געשטופט דעם נעיווי צו אנטוויקלען אנדערע סארטן שיפן. באזונדערס האט מען אנגעהויבן לייגן א גרעסערן געוויכט אויף פליגער טרעגער, וועלכע זענען דעמאלט נאך געווען א נייער געדאנק אין ים קריג.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין די 1920ער און 1930ער יארן האט דער נעיווי געבויט פליגער טרעגער ווי '''[[יו עס עס לעקסינגטאן|USS Lexington]]''' און '''[[יו עס עס סארעטאגע|USS Saratoga]]'''. די שיפן האבן געדינט אלס פראבע פעלדער פאר נייע טאקטיקן, וואו פליגער זענען אויפגעפלויגן פון שיפן אינמיטן ים און האבן דורכגעפירט שפיאנאזש, באמבאדירונגען און באשיצונג פון דער ים פלאטע. אסאך עלטערע אפיצירן האבן נאך אלץ געגלייבט אז קריגסשיפן וועלן בלייבן די הויפט וואפן אויפ'ן ים, אבער א יונגערע דור האט שוין געזען אז די צוקונפט באלאנגט פאר ים פליגער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער תקופה זענען אויך פארבעסערט געווארן [[אונטערוואסער שיף|סובמארינען]], נייע [[ראדיא קאמוניקאציע]], פייער קאנטראל סיסטעמען און אנדערע טעכנישע חידושים. די דערפארונגען פון יענע יארן האבן געשאפן די יסודות פאר דער ריזיגער אנטוויקלונג וואס דער נעיווי וועט דורכגיין ביים אויסברוך פון דער [[צווייטע וועלט-מלחמה|צווייטער וועלט מלחמה]].&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

=== די צווייטע וועלט מלחמה ===
{{אנווייז צום הויפט ארטיקל|צווייטע וועלט-מלחמה}}
דער 7טער דעצעמבער [[1941]] איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע דאטומען אין דער געשיכטע פונעם אמעריקאנער נעיווי. יאפאנישע פליגער האבן דורכגעפירט א פליצלינגע לופט אנפאל אויף דער אמעריקאנער ים באזע אין '''[[פערל הארבער]]''' אויפן אינזל [[האוואי]]. אין לויף פון בלויז עטליכע שעה זענען אסאך קריגסשיפן פארניכטעט אדער שווער געשעדיגט געווארן, און טויזנטער זעלנער און מאטראזן זענען אומגעקומען אדער פארוואונדעט געווארן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

כאטש דער אנפאל איז געווען א שווערער קלאפ פארן נעיווי, האבן די יאפאנער נישט פארניכטעט די אמעריקאנער פליגער טרעגער, ווייל זיי האבן זיך דעמאלט נישט געפונען אין פארט. דער פאקט האט זיך שפעטער ארויסגעשטעלט אלס איינע פון די וויכטיגסטע סיבות פאר דער שנעלער ערהוילונג פונעם אמעריקאנער נעיווי.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

נאך פערל הארבער האט די פאראייניגטע שטאטן אנגעהויבן א ריזיגן פראגראם פון שיפס בוי און מיליטערישער פראדוקציע. אינדוסטריעס איבער'ן לאנד האבן געארבעט טאג און נאכט צו בויען נייע פליגער טרעגער, קריגסשיפן, קרוזערס, דעסטרויערס, סובמארינען, לאנדונג שיפן און צענדליגער אנדערע סארטן מיליטערישע שיפן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער צייט איז אויך די צאל מאטראזן געוואקסן אין א אויסערגעווענליכן פארנעם. פון בערך 380,000 מענטשן פאר דער מלחמה איז דער נעיווי געוואקסן צו מער ווי 3.4 מיליאן מענטשן ביזן סוף פון דער מלחמה. די ים פלאטע זעלבסט איז געוואקסן פון בערך 790 שיפן צו מער ווי 6,700 שיפן, וואס האט געמאכט דעם אמעריקאנער נעיווי צום גרעסטן ים מיליטער אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== דער פאסיפישער קאמפיין ===

אין פאסיפישן אקעאן האט דער נעיווי געפירט די הויפט ים אפאראציעס קעגן דער יאפאנישער אימפעריע. איינע פון די וויכטיגסטע שלאַכטן איז געווען די '''שלאַכט פון מידוועי''' אין יוני 1942. דארט האבן אמעריקאנער פליגער פון פליגער טרעגער פארניכטעט פיר יאפאנישע פליגער טרעגער און האבן געביטן דעם גאנצן מהלך פון דער מלחמה אינעם פאסיפישן טעאטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

נאך מידוועי האט דער נעיווי דורכגעפירט די סטראַטעגיע פון '''אינזל צו אינזל''' (Island Hopping). אנשטאט אנצופאלן יעדע יאפאנישע באזע, האבן די אמעריקאנער אויסגעקליבן סטראַטעגישע אינזלען, זיי איינגענומען און באנוצט אלס נייע לופט און ים באזעס פאר ווייטערדיגע אפעראציעס. דער פראצעס האט ביסלעכווייז געברענגט די אמעריקאנער ים פלאטע און ארמיי אלץ נענטער צו די הויפט יאפאנישע אינזלען.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

די נעיווי האט אויך אנטיילגענומען אין עטליכע פון די גרעסטע ים שלאַכטן אין דער געשיכטע, אריינגערעכנט די '''שלאַכט פונעם פיליפינישן ים''' און די '''שלאַכט פונעם לייטע גאלף'''. באזונדערס די שלאַכט פונעם לייטע גאלף ווערט אפט באטראכט אלס די גרעסטע ים שלאַכט וואס איז אמאל פארגעקומען, מיט הונדערטער שיפן און טויזנטער פליגער פון ביידע זייטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין אלע די אפעראציעס האבן פליגער טרעגער באוויזן אז זיי זענען געווארן די וויכטיגסטע שיפן אין א מאדערנעם ים מיליטער. זייערע פליגער האבן געקענט אנפאלן צילן הונדערטער קילאמעטער אוועק, פיל ווייטער ווי די קאנאנען פון אפילו די גרעסטע קריגסשיפן.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

אין אטלאנטישער אקעאן האט דער אמעריקאנער נעיווי געהאט אן אנדערע, אבער נישט ווייניגער וויכטיגע אויפגאבע. דארט איז דער הויפט קאמף געווען קעגן די דייטשע סובמארינען (U boats), וועלכע האבן פרובירט אפצושניידן די פארזארגונג צווישן צפון אמעריקע און אייראפע. מיליאנען טאן עסנווארג, וואפן, מאשינען און אנדערע פארזארגונג האבן געדארפט זיכער אנקומען קיין בריטאניע און שפעטער אויך צו די אליאירטע ארמייען אויפ'ן אייראפעאישן קאנטינענט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

כדי צו באקעמפן די סובמארינען האט דער נעיווי פארבעסערט דעם קאנוואי סיסטעם, וועלכער איז שוין אויספרובירט געווארן אין דער ערשטער וועלט מלחמה. האנדלס שיפן זענען געפארן אין גרויסע גרופעס אונטער באגלייטונג פון דעסטרויערס, פריגאטן, קלענערע פליגער טרעגער און ים פליגער. צוזאמען מיט פארבעסערטע [[ראדאר]], [[סאנאר]] און נייע וואפן קעגן סובמארינען האט דער סיסטעם ביסלעכווייז פארמינערט די דייטשע הצלחות און געהאלפן פארזיכערן די טראנס אטלאנטישע ליניעס.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי האט אויך אנטיילגענומען אין די גרויסע ברעג אנפאל אפעראציעס אין [[צפון אפריקע]], [[סיציליע]], [[איטאליע]] און שפעטער אין [[מערב-אייראפע|מערב אייראפע]]. קריגסשיפן האבן באשאסן ברעג פאזיציעס פאר די לאנדונגען, לאנדונג שיפן האבן אריבערגעפירט טויזנטער זעלנער צום ברעג, און פליגער פון פליגער טרעגער האבן צוגעשטעלט לופט שטיצע פאר די ערד קרעפטן. די קאארדינאציע צווישן ים, לופט, און ערד קרעפטן איז געווארן א יסוד פון אמעריקאנער מיליטערישער דאקטרין פאר די קומענדיגע דורות.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

ביזן סוף פון דער צווייטער וועלט מלחמה איז דער אמעריקאנער נעיווי געווארן דער גרעסטער און שטארקסטער ים מיליטער אין דער וועלט. ער האט פארמאגט טויזנטער קריגסשיפן, א גלאבאלע נעץ פון באזעס, מיליאנען מאטראזן און אפיצירן, און א ריזיגע אינדוסטריעלע אינפראסטרוקטור וועלכע האט געקענט האלטן אזא ים פלאטע אין אקטיווער דינסט. די איבערלעבונגען פון דער מלחמה האבן אויך באשטעטיגט אז פליגער טרעגער, [[אמפיביע|אמפיבישע]] אפעראציעס און צוזאמענגעשטעלטע קאמפס גרופעס וועלן ווערן די הויפט עלעמענטן פון מאדערנעם ים קריג.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

== די קאלטער קריג ==
{{אנווייז צום הויפט ארטיקל|קאלטער קריג}}
נאך דער קאפיטולאציע פון יאפאן אין [[1945]] האט דער אמעריקאנער נעיווי, אזוי ווי די אנדערע אפטיילונגען פון די [[מיליטער פון די פאראייניגטע שטאטן|אמעריקאנער מיליטער]], דורכגעפירט א ברייטע דעמאביליזאציע. מיליאנען זעלנער זענען אהיימגעשיקט געווארן, און הונדערטער שיפן זענען ארויסגענומען געווארן פון דינסט אדער אריינגעלייגט אין רעזערוו. אבער די תקופה פון שלום האט נישט לאנג אנגעהאלטן. די וואקסנדיקע שפאנונגען צווישן די פאראייניגטע שטאטן און [[סאוועטן פארבאנד]] האבן שנעל אריינגעפירט דער וועלט אין דער [[קאלטער קריג]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין דער נייער תקופה האט דער נעיווי באקומען א ברייטערן און מער קאמפליצירטן אויפגאבע פארנעם. אויסער טראדיציאנעלע ים קאמפן האט ער געדארפט אפהאלטן א שטענדיגע גלאבאלע אנוועזנהייט, אפהיטן ים וועגן, אונטערשטיצן אמעריקאנער פארבינדעטע לענדער און אפהאלטן דעם סאוועטישער נעיווי פון באקומען קאנטראל איבער וויכטיגע אקעאנען.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

=== נוקלעארע תקופה ===

איינער פון די גרעסטע חידושים אין דער געשיכטע פונעם נעיווי איז געווען די אנטוויקלונג פון '''[[נוקלעארע געטריבענע שיפן]]'''. אין די 1950ער יארן האט דער אמעריקאנער נעיווי איינגעפירט די ערשטע [[נוקלעאר|נוקלעארע]] געטריבענע סובמארין, '''[[USS Nautilus]]'''. אנשטאט זיך צו פארלאזן אויף [[דיזעל]] מאטארן און [[באטעריע|בעטאריס]], האט זי גענוצט אן [[נוקלעארע רעאקטאר]], וועלכער האט איר ערמעגליכט צו בלייבן אונטערן וואסער פאר גאר לאנגע צייטן אן ארויפקומען צום אויבערפלאך.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

די הצלחה פון דער נייע טעכנאלאגיע האט שנעל געפירט צום בויען נאך נוקלעארע געטריבענע סובמארינען און שפעטער אויך נוקלעארע געטריבענע פליגער טרעגער. אזעלכע שיפן קענען אפערירן פאר פילע חדשים אן דארפן פרישע ברענשטאף, וואס גיט זיי א גרויסן סטראַטעגישן מעלה אין לאנגע אפעראציעס ווייט פון אמעריקאנער פארטן.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער צייט האט דער נעיווי אנטוויקלט [[באליסטישע ראקעט|באליסטישע ראקעטן]] פאר סובמארינען. די שיפן, באקאנט אלס '''באליסטישע ראקעט סובמארינען''', טראגן נוקלעארע ראקעטן וועלכע קענען ארויסגעשאסן ווערן פון אונטערן וואסער. זיי זענען געווארן איינע פון די דריי הויפט טיילן פונעם אמעריקאנער נוקלעארן אפהאלטונגס סיסטעם, צוזאמען מיט לאנד באזירטע אינטערקאנטינענטאלע ראקעטן און [[סטראטעגישע באמבאדיר פליגער|סטראַטעגישע באמבאדיר פליגער]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

צוליב זייער מעגליכקייט זיך צו באהאלטן פאר לאנגע צייטן אינעם אקעאן, ווערן די באליסטישע סובמארינען באטראכט אלס איינע פון די זיכערסטע מיטלען פאר א נוקלעארער נקמה, אויב אמעריקע וואלט אמאל געווען אונטער א נוקלעארן אנפאל.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;
=== קארעא און וויעטנאם ===

די ערשטע גרויסע קריג נאכן אויסברוך פון דער קאלטער מלחמה איז געווען די [[קארעא מלחמה]] (1950–1953). אין יענער מלחמה האט דער אמעריקאנער נעיווי געשפילט א צענטראלע ראלע אין שטיצן די פאראייניגטע פעלקער'ס קרעפטן. פליגער טרעגער האבן דורכגעפירט טויזנטער לופט אנפאלן קעגן מיליטערישע צילן, קריגסשיפן האבן באשאסן ברעג פאזיציעס, און טראנספארט שיפן האבן אריבערגעפירט זעלנער, טאנקן און פארזארגונג קיין קארעא.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

איינער פון די מערסט באקאנטע אפעראציעס איז געווען די לאנדונג ביי [[אינטשאן, דרום קארעא|אינטשאן]] אין סעפטעמבער [[1950]]. אונטער דער פירערשאפט פון גענעראל [[דאגלעס מעקארטור]] האט דער נעיווי אריבערגעפירט א גרויסע אמפיבישע קראפט, וועלכער האט דערמעגלעכט פאר די פאראייניגטע פעלקער'ס קרעפטן צוריקצונעמען גרויסע טיילן פון [[דרום קארעא]]. די הצלחה פון דער אפעראציע ווערט נאך היינט געלערנט אין מיליטערישע אקאדעמיעס אלס א ביישפיל פון א גוט פלאנירטער אמפיבישער לאנדונג.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין די 1960ער און 1970ער יארן האט דער נעיווי אויך געשפילט א הויפט ראלע אין דער [[וויעטנאם קריג|וויעטנאם מלחמה]]. פליגער טרעגער אינעם [[דרום כינע ים|דרום כינעזער ים]] האבן געדינט אלס באוועגליכע לופט באזעס, פון וואו הונדערטער פליגער זענען טעגליך ארויסגעפלויגן אויף באמבאדירונגען און שטיצע מיסיעס.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי האט אויך אנטוויקלט באזונדערע '''טייך איינהייטן''' פאר אפעראציעס אויפ'ן [[מעקאנג טייך]] און אנדערע וואסער וועגן אין דרום [[וויעטנאם]]. קליינע פאטראל שיפן האבן פאטראלירט טייכן, באשיצט פארזארגונגס ליניעס און אונטערגעשטיצט ערד קרעפטן אין געגנטער וואו טראדיציאנעלע גרויסע קריגסשיפן האבן נישט געקענט אפערירן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

צוזאמען מיט די קאנווענציאנעלע אפעראציעס האט דער נעיווי ווייטער אויסגעבויט זיין נוקלעארן אונטערוואסער פלאטע און האט אנטוויקלט נייע אנטי אונטערוואסער טעכנאלאגיעס, כדי צו קענען נאכגיין און אפהאלטן סאוועטישע סובמארינען איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

=== גלאבאלע אנוועזנהייט ===

א וויכטיגער טייל פון דער אמעריקאנער סטראַטעגיע אין דער קאלטער מלחמה איז געווען האלטן א שטענדיגע מיליטערישע אנוועזנהייט אין די וויכטיגסטע ים ראיאנען. אנשטאט ווארטן ביז א קריזיס ברעכט אויס, האבן אמעריקאנער פלאטעס כסדר אפערירט אין פארשידענע טיילן פון דער וועלט, כדי שנעל צו קענען רעאגירן אויף יעדן קאנפליקט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין דעם [[מיטלענדישער ים|מיטללענדישן ים]] האט די זעקסטע פלאטע געדינט אלס דער הויפט אמעריקאנער ים קראפט קעגן סאוועטישע און אנדערע פאטענציעלע קעגנער. אינעם מערב פאסיפישן אקעאן האט די זיבעטע פלאטע אפערירט נעבן יאפאן, דרום קארעא, [[טייוואן|טאיוואן]] און אנדערע פארבינדעטע לענדער. אין [[פערסישע גאלף|פערסישן גאלף]] און אינדישן אקעאן האבן אנדערע פלאטעס באשיצט האנדלס וועגן און אויל טראנספארט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די ים פלאטעס האבן דורכגעפירט קאמבינירטע איבונגען מיט פארבינדעטע לענדער, באזוכט אויסלענדישע פארטן און אנטיילגענומען אין דיפלאמאטישע שליחות'ן. אזעלכע באזוכן האבן אפט געדינט נישט בלויז פאר מיליטערישע צילן, נאר אויך צו פארשטארקן באציאונגען צווישן די פאראייניגטע שטאטן און אנדערע לענדער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין 1962, בעת דער '''[[קובא מיסל קריזיס|קיובאנער מיסל קריזיס]]''', האט דער נעיווי אויסגעפירט איינע פון זיינע וויכטיגסטע אפעראציעס אין דער קאלטער מלחמה. לויט באפעל פונעם [[פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן|פרעזידענט]] [[דזשאן עף. קענעדי]] האבן אמעריקאנער קריגסשיפן ארומגענומען קיובא מיט א ים בלאקאדע, וועלכע די אמעריקאנער רעגירונג האט אנגערופן א &quot;קוואראנטין&quot;. דער ציל איז געווען צו פארמיידן אז סאוועטישע שיפן זאלן אריינפירן ווייטער נוקלעארע ראקעטן אויף דעם אינזל. נאך עטליכע טעג פון שווערע דיפלאמאטישע געשפרעכן איז דער קאנפליקט געקומען צו אן ענדע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין די לעצטע יארן פון דער קאלטער מלחמה האט דער אמעריקאנער נעיווי ווייטער אנטוויקלט נייע דעסטרויערס, קרוזערס, נוקלעארע פליגער טרעגער און סובמארינען, צוזאמען מיט פארבעסערטע ראדאר, סאנאר און מיסיל סיסטעמען. דער ציל איז געווען אויפצוהאלטן א טעכנאלאגישן אויבערהאנט קעגן דעם סאוועטישן נעיווי, וועלכער האט אויך שנעל פארגרעסערט זיינע קראפטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

ווען דער סאוועטן פארבאנד איז צוזאמענגעפאלן אין [[1991]], איז געענדיגט געווארן די קאלטע מלחמה. דער אמעריקאנער נעיווי איז ארויסגעקומען פון יענער תקופה אלס דער גרעסטער און מערסט טעכנאלאגיש אנטוויקלטער ים מיליטער אין דער וועלט, מיט א גלאבאלער נעץ פון פלאטעס, באזעס און פארבינדעטע לענדער, וועלכע האבן אים דערמעגלעכט שנעל אפערירן אין כמעט יעדן וועלט אקעאן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;
== נאך דער קאלטער מלחמה ==

מיטן צוזאמענפאל פונעם סאוועטן פארבאנד אין 1991 האט זיך דער זיכערהייטס מצב אין דער וועלט שטארק געביטן. אנשטאט זיך צוצוגרייטן פאר א גרויסער מלחמה צווישן צוויי וועלט מאכטן, האט דער אמעריקאנער נעיווי געדארפט זיך צופאסן צו א נייע תקופה, אין וועלכער ראיאנאלע קאנפליקטן, [[טעראריזם]], הומאניטארישע קריזיסן און אינטערנאציאנאלע קאאליציעס האבן באקומען א גרעסערן באדייט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

כאטש די צאל שיפן און מאטראזן איז במשך פון די 1990ער יארן פארקלענערט געווארן אין פארגלייך מיט דער קאלטער מלחמה, איז דער נעיווי געבליבן די גרעסטע און מערסט מאכטפולע ים פלאטע אין דער וועלט. דער צילהאט זיך מער גערוקט צו שנעלע רעאקציע, הויכע טעכנאלאגיע און גלאבאלע באוועגליכקייט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

=== די גאלף מלחמה ===
{{אנווייז צום הויפט ארטיקל|גאלף מלחמה}}
די ערשטע גרויסע אפעראציע אין דער נייער תקופה איז געווען די '''גאלף מלחמה''' אין 1991, נאכדעם וואס [[איראק]] האט אינוואדירט [[קאוועיט]]. דער אמעריקאנער נעיווי האט שנעל צוזאמענגעצויגן א גרויסע ים פלאטע אין [[פערסישע גאלף|פערסישן גאלף]] און אין דער ארומיקער געגנט, כדי צו אונטערשטיצן די אינטערנאציאנאלע קאאליציע קעגן איראק.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

פליגער טרעגער האבן געדינט אלס באוועגליכע לופט באזעס, פון וועלכע הונדערטער קאמף פליגער זענען ארויסגעפלויגן אויף אנפאלן קעגן איראקישע מיליטערישע צילן. גלייכצייטיג האבן קריגסשיפן צום ערשטן מאל אין א גרויסן פארנעם ארויסגעשאסן '''[[טאמאהאוק קרוז מיסיל|טאמאהאוק קרוז מיסילס]]''' קעגן ווייטע צילן אינעווייניג אין איראק. די פינקטליכע לאנג שטרעקיגע מיסילס  האבן געוויזן נייע מעגליכקייטן פאר ים באזירטע אנפאלן אן דארפן קומען נאענט צום ברעג.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

די גאלף מלחמה האט אויך באשטעטיגט די וויכטיקייט פון פליגער טרעגער גרופעס. ווייל די פאראייניגטע שטאטן האבן נישט געדארפט זיך פארלאזן בלויז אויף אויסלענדישע לופט באזעס, האבן די פליגער טרעגער געקענט שנעל אנקומען צום קאנפליקט ראיאן און אנהייבן אפערירן כמעט גלייך.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

=== אפעראציעס אין די 1990ער יארן ===

נאך דער גאלף מלחמה האט דער נעיווי אנטיילגענומען אין א ריי אינטערנאציאנאלע שליחות'ן. צווישן זיי זענען געווען אפעראציעס אויפ'ן [[באלקאן לענדער|באלקאן]] בעת די קריגן אין געוועזענעם [[יוגאסלאוויע]], וואו אמעריקאנער קריגסשיפן און פליגער טרעגער האבן צוגעשטעלט לופט שטיצע פאר [[נאט&quot;א|נאטא]] אפאראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

אין אנדערע פעלער האט דער נעיווי דורכגעפירט הומאניטארישע שליחות'ן, אוועקפירן ציווילע באפעלקערונגען פון סכנה געגנטן און העלפן ביים צושטעלן עסנווארג, מעדיצין און אנדערע נויטווענדיגע הילף נאך נאטור קאטאסטראפן. אזעלכע שליחות'ן האבן געוויזן אז דער נעיווי דינט נישט בלויז פאר מלחמות, נאר אויך פאר אינטערנאציאנאלע הילף און קריזיס פארוואלטונג.&lt;ref&gt;https://ibvi.org/blog/happy-birthday-u-s-navy-fun-facts-and-trivia/&lt;/ref&gt;

=== נאך די אנפאלן פון 11 סעפטעמבער ===

די [[סעפטעמבער 11 אטאקעס|טעראריסטישע אנפאלן]] פון [[11טן סעפטעמבער|11 סעפטעמבער]] [[2001]] האבן נאכאמאל געביטן די הויפט אויפגאבן פונעם אמעריקאנער נעיווי. די פאראייניגטע שטאטן האבן אנגעהויבן מיליטערישע אפעראציעס אין [[אפגאניסטאן]] און שפעטער אין [[איראק]], און דער נעיווי האט געשפילט א וויכטיגע ראלע אין ביידע קאמפיינס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

פליגער טרעגער אינעם אראבישן ים האבן געשיקט קאמף פליגער צו באמבאדירן צילן אין אפגאניסטאן, טראץ דעם וואס דאס לאנד האט בכלל נישט קיין ברעג. די לאנגע רייזעס האבן אונטערגעשטראכן די גרויסע אפעראציעלע מעגליכקייטן פון מאדערנע פליגער טרעגער און זייערע לופט פליגער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי האט אויך ארויסגעשאסן הונדערטער [[טאמאהאוק מיסילס]] קעגן צילן אין אפגאניסטאן און איראק, האט צוגעשטעלט טראנספארט און לאגיסטישע שטיצע פאר אנדערע אמעריקאנער קרעפטן, און האט באשיצט די הויפט ים וועגן אין מיטל מזרח.&lt;ref&gt;https://science.howstuffworks.com/navy.htm&lt;/ref&gt;

אין דער זעלבער תקופה האבן די '''[[נעיווי סיעלס]]''' (Navy SEALs), וועלכע געהערן צום '''נעיוואל ספעציעל ווארפער קאמאנד''', דורכגעפירט א ריי ספעציעלע אפעראציעס קעגן טעראריסטישע ארגאניזאציעס. די איינהייט איז געווארן וועלט באקאנט צוליב אירע ריזיקאלישע אפעראציעס אויף יבשה, אויפ'ן ים און אין אנדערע אומגעבונגען.&lt;ref&gt;https://ibvi.org/blog/happy-birthday-u-s-navy-fun-facts-and-trivia/&lt;/ref&gt;

=== היינטיגע אויפגאבעס ===

אין דעם 21סטן יארהונדערט האלט דער אמעריקאנער נעיווי אן מיט א שטענדיגער אנוועזנהייט אין אלע וויכטיגע וועלט אקעאנען. צווישן זיינע הויפט אויפגאבן זענען:

* באשיצן אינטערנאציאנאלע האנדלס וועגן.
* אפהאלטן פיינטלעכע לענדער דורך א שטענדיגע מיליטערישע אנוועזנהייט.
* אונטערשטיצן אמעריקאנער און פארבינדעטע קרעפטן ביי קאנפליקטן.
* באקעמפן ים רויבעריי.
* אנטיילנעמען אין באליסטישער מיסיל פארטיידיגונג.
* דורכפירן הומאניטארישע און ראטעוועניש אפאראציעס.
* דורכפירן איבונגען מיט פארבינדעטע לענדער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

דער נעיווי אפערירט כסדר אינעם פאסיפישן אקעאן, אטלאנטישער אקעאן, אינדישן אקעאן, מיטללענדישן ים, פערסישן גאלף, רויטן ים און אין אנדערע סטראַטעגישע וואסערן. דורך די שטענדיגע פלאטעס קען די פאראייניגטע שטאטן שנעל רעאגירן אויף מיליטערישע אדער הומאניטארישע קריזיסן כמעט אומעטום אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;
== ארגאניזאציע ==

דער אמעריקאנער נעיווי איז איינע פון די זעקס מיליטערישע אפטיילונגען פון די פאראייניגטע שטאטן. ער געפינט זיך אונטער דעם '''[[דעפארטמענט פון נעיווי]]''', וועלכער איז א טייל פונעם '''[[דעפארטמענט פון פארטיידיגונג]]'''. דער ציווילער פירער פונעם דעפארטמענט איז דער '''[[סעקרעטאר פון נעיווי]]''', וועלכער ווערט באשטימט דורך דעם [[פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן|פרעזידענט]] מיט דער באשטעטיגונג פונעם [[סענאט פון די פאראייניגטע שטאטן|סענאט]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

דער העכסטער מיליטערישער אפיציר אינעם נעיווי איז דער '''[[טשיף אוו נעיוואל אפעראציעס]]''' (Chief of Naval Operations), וועלכער איז דער העכסטער ראַנגירטער אפיציר פון דער נעיווי און א מיטגליד אינעם [[דזשוינט טשיפס אוו סטאף]]. ער איז פאראנטווארטליך פאר דער גרייטקייט, מושטערונג און אנטוויקלונג פונעם נעיווי, בשעת די אפעראציעלע קאנטראל איבער די פלאטעס ווערט געפירט דורך די פארשידענע געאגראַפישע קאמאנדן פונעם דעפארטמענט פון פארטיידיגונג.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Chief_of_Naval_Operations&lt;/ref&gt;

=== די פלאטעס ===

דער אמעריקאנער נעיווי איז צעטיילט אין עטליכע נומערירטע פלאטעס, וועלכע זענען פאראנטווארטליך פאר פארשידענע טיילן פון דער וועלט. זייער ארגאניזאציע קען זיך פון צייט צו צייט טוישן לויט די באדערפענישן פון נאציאנאלער זיכערהייט, אבער די הויפט פלאטעס זענען:

* '''צווייטע פלאטע''' – אפערירט בעיקר אינעם [[צפון אטלאנטישער אקעאן]] און די מזרח ברעגן פון [[צפון אמעריקע]].
* '''דריטע פלאטע''' – פאראנטווארטליך פארן מזרח און צענטראלן [[פאציפישער אקעאן|פאסיפישן אקעאן]].
* '''פינפטע פלאטע''' – אפערירט אינעם [[פערסישע גאלף|פערסישן גאלף]], [[אראבישער ים|אראבישן ים]], [[רויטער ים|רויטן ים]] און טיילן פונעם [[אינדישער אקעאן|אינדישן אקעאן]].
* '''זעקסטע פלאטע''' – פאראנטווארטליך פארן [[מיטלענדישער ים|מיטללענדישן ים]] און טיילן פון [[אייראפע]] און [[אפריקע]].
* '''זיבעטע פלאטע''' – די גרעסטע פלאטע, אפערירט אינעם מערב פאסיפישן אקעאן און אינדא פאסיפישן ראיאן.
* '''צענטע פלאטע''' – פאראנטווארטליך בעיקר פאר סייבער אפעראציעס און אינפארמאציע קריג.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== הויפט סארטן שיפן ===

דער היינטיגער אמעריקאנער נעיווי פארמאגט א ברייטע אויסוואל פון קריגסשיפן, וועלכע זענען אויסגעשטעלט פאר פארשידענע מיליטערישע אויפגאבן.

==== פליגער טרעגער ====

די [[פליגער טרעגער]] זענען די גרעסטע און וויכטיגסטע שיפן אינעם נעיווי. זיי דינען אלס באוועגליכע לופט באזעס און טראגן צענדליגער [[קאמף פליגער]], [[העליקאפטער|העליקאפטערס]] און אנדערע לופט מיטלען. אלע היינטיגע אמעריקאנער פליגער טרעגער ווערן געטריבן דורך נוקלעארע רעאקטארן, וואס דערמעגלעכן זיי אפערירן פאר לאנגע תקופות אן אנפילן מיט ברענשטאף.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

==== סובמארינען ====

די [[סובמארין|סובמארינען]] ווערן צעטיילט אין עטליכע הויפט סארטן:

* אטאקע סובמארינען, וועלכע באקעמפן פיינטלעכע שיפן און סובמארינען.
* באליסטישע מיסל סובמארינען, וועלכע טראגן נוקלעארע ראקעטן פאר סטראַטעגישע אפהאלטונג.
* [[גיידעד מיסיל]] סובמארינען, וועלכע קענען ארויסשיסן גרויסע צאלן [[קרוז מיסיל|קרוז מיסילס]] און אונטערשטיצן ספעציעלע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

==== דעסטרויערס ====

די [[דעסטרויער|דעסטרויערס]] זענען צווישן די מערסט באנוצטע קריגסשיפן אינעם נעיווי. זיי באשיצן פליגער טרעגער קאמפס גרופעס, באקעמפן פליגער, מיסילס, סובמארינען און אויבערפלאך שיפן, און קענען אויך ארויסשיסן טאמאהאוק קרוז מיסילס קעגן ערד צילן. פילע פון זיי זענען אויסגערישט מיט דער '''איידזשיס''' קאמף סיסטעם  (Aegis Combat System), וועלכע קאארדינירט ראדארן, מיסילס און אנדערע וואפן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Arleigh_Burke-class_destroyer&lt;/ref&gt;

==== אמפיבישע שיפן ====

די [[אמפיבישע שיף|אמפיבישע שיפן]] טראנספארטירן [[יו.עס. מארין קארפס|מארינען]], [[העליקאפטער|העליקאפטערס]], לאנדונג מיטלען און אנדערע מיליטערישע עקוויפמענט פאר אפעראציעס אויפ'ן ברעג. טייל פון זיי קענען אויך טראגן פליגער וואס דארפן נישט קיין לאנגע ראנוועיס זיך צו היייבן אין לאנדען , ווי דער [[F-35 לייטנינג II|F-35B]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

==== שטיצע שיפן ====

צוזאמען מיט די קאמף שיפן פארמאגט דער נעיווי אויך א גרויסע צאל [[טאנקער שיף|טאנקער שיפן]], פארזארגונג שיפן, [[שפיטאל שף|שפיטאל שיפן]], זיך שיפן און אנדערע הילפס איינהייטן, וועלכע מאכן מעגליך האלטן פלאטעס אין אפעראציע פאר לאנגע צייטן ווייט פון אמעריקאנער פארטן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

== פערסאנעל ==

דער אמעריקאנער נעיווי באשטייט פון אקטיווע [[מאטראזן]], רעזערוו קרעפטן און ציווילע אנגעשטעלטע. דער אקטיווער פערזאנעל ציילט הונדערטער טויזנטער מענטשן, און דער נעיווי איז איינע פון די גרעסטע ים מיליטערן אין דער וועלט לויט צאל פערזאנעל און לויט דער גרויס פון זיין פלאטע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

די  מושטרונג פון נייע מאטראזן הייבט זיך אן אין '''רעקרוט טרעינינג קאמאנד''' אין [[גרעיט לעיקס, אילינוי|גרעיט לעיקס]], [[אילינוי]]. אפיצירן ווערן אויסגעבילדעט דורך דער אמעריקאנער נעיוואל אקאדעמיע, דורך ROTC פראגראמען אין אוניווערסיטעטן, אדער דורך אפיציר קאנדידאטן שולעס.&lt;ref&gt;https://www.navy.com/&lt;/ref&gt;
== אויסרישונג און טעכנאלאגיע ==

דער אמעריקאנער נעיווי ווערט באטראכט אלס איינע פון די מערסט טעכנאלאגיש אנטוויקלטע ים מיליטערן אין דער וועלט. זיינע שיפן, סובמארינען, פליגער און אנדערע סיסטעמען ווערן כסדר מאדערניזירט, כדי צו האלטן א טעכנאלאגישן אויבערהאנט אין א וועלט וואו מיליטערישע טעכנאלאגיע אנטוויקלט זיך מיט א שנעלקייט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

=== נעיווי פליגער ===

די '''נעיוואל פלי דיוויזיע''' איז א הויפט באשטאנדטייל פונעם נעיווי. זי באשטייט פון קאמף פליגער, עלעקטראנישע קריג פליגער, שפיאנאזש פליגער, טראנספארט פליגער און העליקאפטערס. רוב פון די פליגער אפערירן פון פליגער טרעגער אדער פון לאנד באזעס איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Naval_Aviation&lt;/ref&gt;

די הויפט קאמף פליגער אריינרעכענען:

* [[F/A-18 Super Hornet]]
* [[EA-18G Growler]]
* [[F-35 Lightning II|F-35C Lightning II]]
* [[E-2D Hawkeye]]
* [[P-8 Poseidon]]
* [[MH-60 Seahawk]] העליקאפטערס.&lt;ref&gt;https://www.navy.com/&lt;/ref&gt;

יעדער פליגער האט א באזונדערע אויפגאבע. טייל ווערן באנוצט פאר לופט קאמף, טייל פאר אנפאלן קעגן ערד צילן, טייל פאר עלעקטראנישע קריג, און אנדערע פאר שפיאנאזש, ים פאטראלן, זוך און ראטעוועניש אדער באקעמפן סובמארינען.

=== וואפן ===

די הויפט וואפן פונעם היינטיגן נעיווי נעמען אריין:

* [[טאמאהאוק קרוז מיסילס]] פאר לאנג שטרעקיגע אנפאלן.
* סטאנדארד [[מיסיל|מיסילס]] פאר [[לופט פארטיידיגונג]].
* אנטי שיף מיסילס.
* [[טארפעדאס]] פאר אונטערוואסער קאמף.
* [[קאנאן|קאנאנען]] פון פארשידענע קאליבער.
* נאענטע פארטיידיגונג סיסטעמען קעגן מיסילס און פליגער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

פילע קריגסשיפן זענען אויסגערישט מיט ווערטיקאלע ארויסשיס סיסטעמען (Vertical Launch Systems), וועלכע דערמעגלעכן ארויסשיסן פארשידענע סארטן מיסילס פון די זעלבע ארויסשיס פלאטפארמע. דאס גיט די שיפן א גרויסע ביויגזאמקייט אין באקעמפן לופט , ים  און ערד צילן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Vertical_launching_system&lt;/ref&gt;

=== ספעציעלע איינהייטן ===

א וויכטיגער טייל פונעם נעיווי איז דער '''[[נעיוואל ספעציעל ווארפער קאמאנד]]''' (Naval Special Warfare Command). די מערסט באקאנטע איינהייטן אינעם קאמאנד זענען די '''נעיווי סיעלס''' (SEALs).

די סיעלס ווערן אויסגעבילדעט פאר גאר שווערע און געפערליכע שליחות'ן, אריינגערעכנט:

* ספעציעלע שפיאנאזש.
* אנטי טעראר אפעראציעס.
* ראטעווען געפאנגענע.
* אונטערוואסער אפאראציעס.
* לאנג שטרעקיגע אינפילטרירונג אין פיינטליכע געגנטן.&lt;ref&gt;https://www.navy.com/careers-benefits/careers/special-operations/seal&lt;/ref&gt;

די  מושטרונג פון די סיעלס ווערט פאררעכנט צווישן די שווערסטע מיליטערישע טרענירונגען אין דער וועלט, און בלויז א קליינער פראצענט פון די קאנדידאטן ענדיגן דאס מיט הצלחה.

== באדייט און השפעה ==

זינט איר גרינדונג אין 1794 האט דער אמעריקאנער נעיווי געשפילט א הויפט ראלע אין דער אנטוויקלונג פון די פאראייניגטע שטאטן אלס א וועלט מאכט. ער האט באשיצט אמעריקאנער האנדל, אנטיילגענומען אין כמעט אלע הויפט מלחמות פון לאנד'ס געשיכטע, און געשאפן א שטענדיגע מיליטערישע אנוועזנהייט אין די וויכטיגסטע וועלט אקעאנען.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/United-States-Navy&lt;/ref&gt;

אין דער היינטיקער תקופה ווערט דער נעיווי באטראכט אלס איינער פון די הויפט מכשירים פון אמעריקאנער אויסערן  און זיכערהייטס פאליטיק. דורך זיינע פליגער טרעגער שלאג גרופעס, נוקלעארע געטריבענע סובמארינען, גלאבאלע פלאטעס און באזעס קען ער שנעל רעאגירן אויף קריזיסן, באשיצן אינטערנאציאנאלע ים וועגן, העלפן פארבינדעטע לענדער און אפהאלטן פאטענציעלע קעגנער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

דער אמעריקאנער נעיווי פארמאגט היינט איינע פון די גרעסטע פליגער טרעגער פלאטעס, די גרעסטע נוקלעארע געטריבענע אונטערוואסער פלאטע און א גלאבאלע לאגיסטישע אינפראסטרוקטור, וועלכע דערמעגלעכט אים אפערירן כמעט אין יעדן אקעאן און ים איבער דער וועלט. די קאמבינאציע פון פארגעשריטענע טעכנאלאגיע, פראפעסיאנעלער  מושטרונג און גלאבאלער אנוועזנהייט מאכט אים פאר איינע פון די מערסט איינפלוסרייכע מיליטערישע ארגאניזאציעס אין דער היינטיקער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy&lt;/ref&gt;

== וועבלינקען ==

* [http://www.navy.mil/ אפיציעלע וועבסייט]
== זעט אויך ==

* [[מיליטער פון די פאראייניגטע שטאטן]]
* [[יו.עס. מארין קארפס]]
* [[אמעריקאנער עיר פארס]]
* [[דעפארטמענט פון פארטיידיגונג]]
* [[פליגער טרעגער]]
* [[סובמארין]]

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אמעריקאנער מיליטער]]
[[קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאטעגאריע:נעיווים]]
[[קאטעגאריע:ים-קריג]]

{{אמעריקעמיל}}

[[קאַטעגאָריע:USA מיליטער]]</text>
      <sha1>4x6u1saq8lqsc70tq9at2oqq89uqthg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אמעריקאנער עיר פארס</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13494</id>
    <revision>
      <id>601609</id>
      <parentid>540602</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T19:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ן' משה האט באוועגט בלאט [[אמעריקאנער לופטפלאט]] צו [[אמעריקאנער עיר פארס]]</comment>
      <origin>540602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="703" sha1="hyfu7kvefa5dn2fgpvs9g2qml4bb5a5" xml:space="preserve">[[טעקע:Valiant Shield - air force planes on runway.jpg|left|250px]]
דער '''אמעריקאנער [[לופטפלאט]]''' ([[ענגליש]]: ''United States Air Force''; ראשי תיבות: ''USAF'') איז דער גרעסטער און סאפסיקירטער ארום דער וועלט, מיט איבער 9,000 פליווארג.
די טרופן: 352,000 אקטיוו, און 72,000 רעזערוו, 102,000 לופט נאציאנאלע גארד'ס, און 57,000 לייכט טרענירט.


דער דעפארטעמענט פונעם לופטפלאט ווערט געפירט פונעם סעקרעטאר פונעם לופטפלאט.
{{אמעריקעמיל}}


[[קאטעגאריע:USA מיליטער]]</text>
      <sha1>hyfu7kvefa5dn2fgpvs9g2qml4bb5a5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601611</id>
      <parentid>601609</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T19:24:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="816" sha1="pf5e49kypeom54z0785keffp4pxgzzr" xml:space="preserve">[[טעקע:Valiant Shield - air force planes on runway.jpg|left|250px]]
דער '''אמעריקאנער [[לופטפלאט]]''' ([[ענגליש]]: ''United States Air Force''; ראשי תיבות: ''USAF'') איז דער גרעסטער און סאפסיקירטער ארום דער וועלט, מיט איבער 9,000 פליווארג.

== די טרופן ==
352,000 אקטיוו, און 72,000 רעזערוו, 102,000 לופט נאציאנאלע גארד'ס, און 57,000 לייכט טרענירט.

== סטרוקטור ==
דער דעפארטעמענט פונעם לופטפלאט ווערט געפירט פונעם סעקרעטאר פונעם עיר פארס.

== פליגער געניצט דורך די אמעריקאנער עיר פארס ==


{{אמעריקעמיל}}


[[קאטעגאריע:USA מיליטער]]</text>
      <sha1>pf5e49kypeom54z0785keffp4pxgzzr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601614</id>
      <parentid>601611</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T20:07:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19925" sha1="hxanp7cec73kuis03wmfyzctdq9d4ls" xml:space="preserve">[[טעקע:Valiant Shield - air force planes on runway.jpg|left|250px]]


{{אינפאבאקס מיליטערישע ארגאניזאציע
| נאמען = אמעריקאנער עיר פארס
| ענגלישער נאמען = United States Air Force
| קורצער נאמען = USAF
| סארט = לופט קריגס צווייג
| לאנד = פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע
| אונטער = דעפארטמענט פון דער עיר פארס
| שוועסטער צווייג = אמעריקאנער ספעיס פארס
| געגרינדעט = 18 סעפטעמבער 1947
| הויפטקווארטיר = דער פענטאגאן, ארלינגטאן, ווירדזשיניע
| ראלע = לופט קאמף, לופט פארטיידיגונג, גלאבאלע אנפאלן, לופט טראנספארט, אויפקלערונג
| טייל פון = אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן
}}

'''דער אמעריקאנער עיר פארס''' ([[ענגליש]]: ''United States Air Force''; ראשי תיבות: ''USAF'') איז דער לופט-קריג צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן באוואפנטע קרעפטן און איינע פון די אכט מיליטערישע אפטיילונגען פון די פאראייניגטע שטאטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; ער איז דער הויפט מיליטערישער אפטיילונג פאר לופט מלחמה, לופט פארטיידיגונג, סטראַטעגישע באמבאדירונגען, לופט טראנספארט, אויפקלערונג, קאמאנד און קאנטראל, און א גרויסער טייל פון די אמעריקאנער נוקלעארע אפהאלטונגס-סיסטעם.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

דער עיר פארס איז אפיציעל געגרינדעט געווארן דעם [[18טן סעפטעמבער]] [[1947]], ווען דער ''National Security Act of 1947'' איז אריינגעפירט געווארן דורך א פרעזידענטליכן באפעל פון [[פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן|פרעזידענט]] [[הערי טרומאן|הארי ס. טרומאן]].&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt; ביז יענער צייט האט די אמעריקאנער לופט מאכט באלאנגט צום [[אמעריקאנער ארמיי]] אונטער פארשידענע נעמען, און האט זיך במשך פון פיר צענדליג יאר אנטוויקלט פון א קליינע פראבע-איינהייט אין איינע פון די גרעסטע און מערסט פארגעשריטענע לופט קראפטן אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

דער אמעריקאנער עיר פארס פארמאגט טויזנטער מיליטערישע עראפלאנען, הונדערטער באזעס אין די פאראייניגטע שטאטן און איבער דער וועלט, און הונדערטער טויזנטער מיליטערישע און ציווילע באדינסטע.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt; זיינע הויפט אויפגאבן נעמען אריין דערגרייכן לופט הערשאפט, זאמלען מיליטערישע אינפארמאציע, שנעלע גלאבאלע טראנספארט, סטראַטעגישע און טאקטישע אנפאלן, און קאמאנד און קאנטראל פון פאראייניגטע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== היסטארישער איבערבליק ==

די ווארצלען פונעם אמעריקאנער עיר פארס גייען צוריק ביז די ערשטע יארן פון מיליטערישע פליעריי אין די פאראייניגטע שטאטן. שוין אין די יארן פון דער אמעריקאנער בירגער קריג האבן צפון-שטאטן מיליטערישע איינהייטן באנוצט צוגעבונדענע באלאנען פאר אויפקלערונג און ארטילעריע אבזערוואציע. כאטש עס איז דעמאלט נישט געווען קיין באזונדערע לופט-קריגס דינסט, האבן די ערשטע ערפארונגען געוויזן אז לופט מיטלען קענען ברענגען א וויכטיגן מיליטערישן מעלה.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

נאכן ערפאלג פון די [[רייט ברידער]] אין אנטוויקלען מאטאר-געטריבענע פליגער, האט די אמעריקאנער ארמיי אנגעהויבן זיך אינטערעסירן אין דער נייער טעכנאלאגיע. דעם 1טן אויגוסט [[1907]] איז אויפגעשטעלט געווארן די '''Aeronautical Division''' אינעם Signal Corps פון דער אמעריקאנער ארמיי, וואס ווערט בדרך כלל אנגעזען אלס דער ערשטער אפיציעלער מיליטערישער לופט ארגאן אין די פאראייניגטע שטאטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די ניי-געשאפענע איינהייט האט געהאט די אחריות איבער אלע ענינים וואס האבן זיך באצויגן צו מיליטערישע באלאנען, פליגער און אנדערע לופט מיטלען. אין [[1909]] האט זי איינגעקויפט דעם ערשטן [[פליגער]] פאר דער אמעריקאנער ארמיי, געבויט דורך די רייט ברידער, און אנגעהויבן דורכפירן ערשטע פלי טרענירונגען פאר מיליטערישע אפיצירן.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

== אנטוויקלונג פאר דער ערשטער וועלט מלחמה ==

אין 1914 איז די '''Aviation Section''' אויפגעשטעלט געווארן אלס דער נאכפאלגער פון דער Aeronautical Division, מיט ברייטערע אויפגאבעס איבער טרענירונג, איינקויף פון פליגער און אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; אין יענע יארן האט די אמעריקאנער ארמיי שוין געהאט א גרעסערן צאל פליגער און האט זיי גענוצט פאר גרעניץ-פאטראלן און אנדערע מיליטערישע אויפגאבן.

א וויכטיגע פרואוו איז געווען בעת דער עקספעדיציע קעגן [[פאנטשא ווילא|פּאַנטשאָ ווילאַ]] (Pancho Villa) אין [[מעקסיקע]] אין [[1916]], ווען פליגער זענען באנוצט געווארן פאר אויפקלערונג און פארבינדונג צווישן איינהייטן. הגם די טעכנאלאגיע איז נאך געווען אין איר פרימיטיוון שטאפל, האבן די אפעראציעס געוויזן אז לופט מאכט קען ווערן א וויכטיגער טייל פון מאדערנער מלחמה.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== דער ערשטער וועלט מלחמה ==

ווען די פאראייניגטע שטאטן זענען אריינגעטרעטן אין דער ערשטער וועלט מלחמה אין [[1917]], האט זיך די אמעריקאנער מיליטערישע עיר פארס שנעל פארגרעסערט. אמעריקאנער פליגער סקוואדראנען האבן געדינט צוזאמען מיט די אליאירטע לענדער אין אייראפע און זיך באטייליגט אין אויפקלערונג, ארטילעריע אנווייזונגען, לופט קאמפן און באגרעניצטע באמבאדירונגען.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די מלחמה האט אויפגעוויזן אז לופט מאכט איז מער ווי בלויז א הילפס-מיטל פאר דער ערד-ארמיי. מיליטערישע פירער האבן אנגעהויבן פארשטיין אז פליגער קענען אליין באאיינפלוסן דעם גאנצן לויף פון א מלחמה דורך אויפקלערונג, לופט הערשאפט און אנפאלן אויף ווייטע צילן.

אלס רעזולטאט איז דעם [[24סטן מיי|24סטן מאי]] [[1918]] אויפגעשטעלט געווארן דער '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי עיר פארס''' , וועלכער האט איבערגענומען די אחריות פאר אלע לופט איינהייטן אינעם אמעריקאנער ארמיי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== נאך דער ערשטער וועלט מלחמה ==

נאך דער מלחמה האט דער אמעריקאנער מיליטער דורכגעפירט א ברייטע דעמאביליזאציע, און די צאל פליגער, פערסאנאל און בודזשעט איז שטארק פארקלענערט געווארן. דאך האבן א צאל לופט אפיצירן ווייטער געקעמפט פאר א שטארקער און זעלבשטענדיקער לופט מאכט.

איינער פון די באקאנטסטע פארהאנדלער פאר די געדאנק איז געווען [[בריגאדיר גענעראל]] [[בילי מיטשעל]]. ער האט טענה'ט אז אין צוקונפט וועלן לופט קרעפטן שפילן א צענטראלע ראלע אין יעדע גרויסע מלחמה, און אז זיי דארפן האבן אן אייגענע זעלבשטענדיקע סטרוקטור אנשטאט בלייבן אונטער דער ארמיי.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;
== די ארמיי עיר קארפס ==

אין יאר [[1926]] האט דער קאנגרעס דורכגעפירט א נייער ארגאניזאציע פון דער אמעריקאנער מיליטערישער פליגעריי, און דער '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי ליפט סערוויס''' United) States Army Air Service) איז פארוואנדלט געווארן אין דעם '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי קארפס''' (United States Army Air Corps).&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; כאטש דער עיר קארפס איז נאך אלץ געבליבן א טייל פונעם אמעריקאנער ארמיי, האט די נייער סטרוקטור אים געגעבן א גרעסערן זעלבשטענדיקייט, ברייטערע באפולמעכטיגונגען און א גרעסערן פלאץ אינעם מיליטערישן פלאנירונג.

אין די יארן צווישן דער ערשטער און צווייטער וועלט מלחמה האבן אמעריקאנער לופט אפיצירן אנטוויקלט נייערע געדאנקען איבער דער באנוץ פון לופט מאכט. דער '''Air Corps Tactical School''' איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינסטיטוציעס פאר מיליטערישע טעאריע. דארט האבן מיליטערישע דענקער אנטוויקלט די געדאנק אז סטראַטעגישע באמבאדירונגען קעגן אינדוסטריע, טראנספארט און עקאנאמישע צענטערן קענען שוואך מאכן א פיינטליכע מדינה ביז זי וועט מער נישט קענען ווייטער פירן א מלחמה.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

אין יענע תקופה זענען אויך אנטוויקלט געווארן נייערע פליגער, שטערקערע [[מאטאר|מאטארן]], מעטאלענע פליגער-קערפער, פארבעסערטע נעוויגאציע און [[ראדיא קאמוניקאציע]]. דער עיר קארפס האט שטארק פארגרעסערט זיינע טרענירונג פראגראמען פאר פילאטן, אינזשענירן און טעכנישע פערסאנאל.

אין [[1935]] איז אויפגעשטעלט געווארן דער '''General Headquarters Air Force''' (GHQ Air Force), וועלכער האט צענטראליזירט די מערסטע קאמף-פליגער אונטער איין באפעל. דאס איז געווען א וויכטיגער שריט צום שאפן א זעלבשטענדיקער לופט מיליטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== די צווייטע וועלט מלחמה ==

די צווייטע וועלט מלחמה האט אינגאנצן געביטן די ראלע פון לופט מאכט. נאך פאר'ן אריינטרעטן פון די פאראייניגטע שטאטן אין דער מלחמה האט דער אמעריקאנער מיליטער אנגעהויבן א ברייטע פארגרעסערונג פון זיינע לופט קרעפטן.

דעם 20סטן יוני [[1941]] איז דער'''פאראייניגטע שטאטן ארמיי עיר פארס'''  (United States Army Air Forces USAAF) אויפגעשטעלט געווארן. די נייע ארגאניזאציע האט פאראייניגט דעם Army Air Corps מיט אנדערע לופט קאמאנדירן אונטער איין הויפט באפעל, אנגעפירט דורך גענעראל הענרי ה. &quot;העפ&quot; ארנאלד.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

נאכן יאפאנישן אנפאל אויפן [[פערל הארבער|פערל הארבאר]] דעם [[7טן דעצעמבער]] [[1941]] זענען די פאראייניגטע שטאטן אריינגעטרעטן אין דער מלחמה, און דער Army Air Forces האט זיך פארוואנדלט אין איינע פון די גרעסטע לופט מאכטן אין דער געשיכטע. אין בלויז עטליכע יאר איז דער צאל פערסאנאל געוואקסן פון צענדליגער טויזנטער ביז עטליכע מיליאן מענטשן, און טויזנטער פליגער זענען פראדוצירט געווארן יעדן חודש.&lt;ref&gt;https://www.afhistory.af.mil/Portals/64/Books/Titles/The%20United%20States%20Air%20Force%20-%20First%20Seventy-Five%20Years.pdf&lt;/ref&gt;

=== אייראפע ===

אין דער אייראפעאישער פראנט האט דער Army Air Forces דורכגעפירט גרויסע באמבאדירונגען קעגן דייטשלאנד. טאג-באמבאדירונגען זענען דורכגעפירט געווארן בעיקר דורך די אמעריקאנער, בשעת די בריטישע Royal Air Force האט בדרך כלל באמבארדירט ביינאכט.

די הויפט צילן זענען געווען:

* פליגער פאבריקן.
* [[ריפיינערי|ריפיינעריס]] און ברענשטאף אינדוסטריע.
* באן-ליניעס.
* פאבריקן פון וואפן און אמוניציע.
* אינדוסטריעלע שטעט.
* מיליטערישע הויפטקווארטירן.

די אמעריקאנער פייטער פליגער, אריינגערעכנט די P-47 Thunderbolt און P-51 Mustang, האבן באגלייט די באמבאדירער און געקעמפט קעגן דער דייטשער לופטוואפע ביז די אליאירטע האבן דערגרייכט לופט הערשאפט איבער מערב אייראפע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

די לופט הערשאפט האט שפעטער געשפילט א קריטישע ראלע ביי [[דער אינוואזיע אין נארמאנדי]] אין יוני [[1944]], ווען אמעריקאנער און אליאירטע פליגער האבן צעשטערט [[בריק|בריקן]], [[באן|באנען]], און [[קאמוניקאציע]] צווישן דייטשע פארשפרייטע מיליטערישע איינהייטן פאר'ן לאנדונג פון די אליאירטע טרופן.

=== פאסיפישער פראנט ===

אין דער פאסיפישער מלחמה האט דער Army Air Forces געמוזט אפערירן איבער גאר גרויסע דיסטאנצן. נייע שווערע באמבאדירער ווי דער '''B-29 Superfortress''' זענען אנטוויקלט געווארן ספעציעל פאר לאנגע סטראַטעגישע מיסיעס קעגן [[יאפאן]].

פון באזעס אין [[כינע]] און שפעטער אויף די [[מאריאנא אינזלען]] האבן אמעריקאנער [[באמבאדירער]] אנגעהויבן רעגולערע אנפאלן אויף יאפאנעזישע אינדוסטריע, פארקער, מיליטערישע פאבריקן און שטעט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין אויגוסט [[1945]] האבן [[B-29]] פליגער דורכגעפירט די צוויי באקאנטסטע לופט אפעראציעס אין דער וועלט געשיכטע, ווען [[אטאם באמבע|אטאם באמבעס]] זענען אראפגעווארפן געווארן אויף [[היראשימא]] און [[נאגאסאקי]]. די אפעראציעס האבן געשפילט א הויפט ראלע אין יאפאנס קאפיטולאציע און דעם סוף פון דער צווייטער וועלט מלחמה.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== שאפונג פונעם אמעריקאנער עיר פארס ==

די הצלחה און דער ריזיגער פארנעם פון די לופט אפעראציעס במשך דער צווייטער וועלט מלחמה האבן איבערצייגט פילע אמעריקאנער פאליטיקער און מיליטערישע פירער אז לופט קריג איז געווארן א באזונדערע פארעם פון מלחמה און דארף האבן א זעלבשטענדיקע מיליטערישע ארגאניזאציע.

דער '''National Security Act of 1947''' האט דורכגעפירט א פולשטענדיגע רעארגאניזאציע פונעם אמעריקאנער מיליטער. דער געזעץ האט געשאפן דעם '''[[דעפארטמענט פון די עיר פארס]]''' , גלייך אין ראנג מיט'ן [[דעפארטמענט פון די ארמיי]]  און [[דעפארטמענט פון די נעיווי]] .&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt;

דעם 18טן סעפטעמבער [[1947]] איז דער '''פאראייניגטע שטאטן עיר פארס''' אפיציעל געווארן א באזונדערער מיליטערישער צווייג. אלע פליגער, באזעס, אפיצירן, זעלנער און אנדערע מיטלען פונעם ארמיי עיר פארס זענען איבערגעפירט געווארן צום נייעם עיר פארס.

דער טאג ווערט אנגעזען אלס דער אפיציעלער געבורטסטאג פונעם אמעריקאנער עיר פארס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== די טרופן ==
352,000 אקטיוו, און 72,000 רעזערוו, 102,000 לופט נאציאנאלע גארד'ס, און 57,000 לייכט טרענירט.

== סטרוקטור ==
דער דעפארטעמענט פונעם לופטפלאט ווערט געפירט פונעם סעקרעטאר פונעם עיר פארס.


{{אמעריקעמיל}}


[[קאטעגאריע:USA מיליטער]]</text>
      <sha1>hxanp7cec73kuis03wmfyzctdq9d4ls</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601616</id>
      <parentid>601614</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T21:25:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52452" sha1="hywcy493edhs7xvhifbr5l4xil2y40o" xml:space="preserve">[[טעקע:Valiant Shield - air force planes on runway.jpg|left|250px]]


{{אינפאבאקס מיליטערישע ארגאניזאציע
| נאמען = אמעריקאנער עיר פארס
| ענגלישער נאמען = United States Air Force
| קורצער נאמען = USAF
| סארט = לופט קריגס צווייג
| לאנד = פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע
| אונטער = דעפארטמענט פון דער עיר פארס
| שוועסטער צווייג = אמעריקאנער ספעיס פארס
| געגרינדעט = 18 סעפטעמבער 1947
| הויפטקווארטיר = דער פענטאגאן, ארלינגטאן, ווירדזשיניע
| ראלע = לופט קאמף, לופט פארטיידיגונג, גלאבאלע אנפאלן, לופט טראנספארט, אויפקלערונג
| טייל פון = אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן
}}

'''דער אמעריקאנער עיר פארס''' ([[ענגליש]]: ''United States Air Force''; ראשי תיבות: ''USAF'') איז דער לופט-קריג צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן באוואפנטע קרעפטן און איינע פון די אכט מיליטערישע אפטיילונגען פון די פאראייניגטע שטאטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; ער איז דער הויפט מיליטערישער אפטיילונג פאר לופט מלחמה, לופט פארטיידיגונג, סטראַטעגישע באמבאדירונגען, לופט טראנספארט, שפיאנאזש, קאמאנד און קאנטראל, און א גרויסער טייל פון די אמעריקאנער נוקלעארע אפהאלטונגס-סיסטעם.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

דער עיר פארס איז אפיציעל געגרינדעט געווארן דעם [[18טן סעפטעמבער]] [[1947]], ווען דער ''National Security Act of 1947'' איז אריינגעפירט געווארן דורך א פרעזידענטליכן באפעל פון [[פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן|פרעזידענט]] [[הערי טרומאן|הארי ס. טרומאן]].&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt; ביז יענער צייט האט די אמעריקאנער לופט מאכט באלאנגט צום [[אמעריקאנער ארמיי]] אונטער פארשידענע נעמען, און האט זיך במשך פון פיר צענדליג יאר אנטוויקלט פון א קליינע פראבע-איינהייט אין איינע פון די גרעסטע און מערסט פארגעשריטענע לופט קראפטן אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

דער אמעריקאנער עיר פארס פארמאגט טויזנטער מיליטערישע עראפלאנען, הונדערטער באזעס אין די פאראייניגטע שטאטן און איבער דער וועלט, און הונדערטער טויזנטער מיליטערישע און ציווילע באדינסטע.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt; זיינע הויפט אויפגאבן נעמען אריין דערגרייכן לופט הערשאפט, זאמלען מיליטערישע אינפארמאציע, שנעלע גלאבאלע טראנספארט, סטראַטעגישע און טאקטישע אנפאלן, און קאמאנד און קאנטראל פון פאראייניגטע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== היסטארישער איבערבליק ==

די ווארצלען פונעם אמעריקאנער עיר פארס גייען צוריק ביז די ערשטע יארן פון מיליטערישע פליעריי אין די פאראייניגטע שטאטן. שוין אין די יארן פון דער אמעריקאנער בירגער קריג האבן צפון-שטאטן מיליטערישע איינהייטן באנוצט צוגעבונדענע באלאנען פאר שפיאנאזש און ארטילעריע אבזערוואציע. כאטש עס איז דעמאלט נישט געווען קיין באזונדערע לופט-קריגס דינסט, האבן די ערשטע ערפארונגען געוויזן אז לופט מיטלען קענען ברענגען א וויכטיגן מיליטערישן מעלה.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

נאכן ערפאלג פון די [[רייט ברידער]] אין אנטוויקלען מאטאר-געטריבענע פליגער, האט די אמעריקאנער ארמיי אנגעהויבן זיך אינטערעסירן אין דער נייער טעכנאלאגיע. דעם 1טן אויגוסט [[1907]] איז אויפגעשטעלט געווארן די '''Aeronautical Division''' אינעם Signal Corps פון דער אמעריקאנער ארמיי, וואס ווערט בדרך כלל אנגעזען אלס דער ערשטער אפיציעלער מיליטערישער לופט ארגאן אין די פאראייניגטע שטאטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די ניי-געשאפענע איינהייט האט געהאט די אחריות איבער אלע ענינים וואס האבן זיך באצויגן צו מיליטערישע באלאנען, פליגער און אנדערע לופט מיטלען. אין [[1909]] האט זי איינגעקויפט דעם ערשטן [[פליגער]] פאר דער אמעריקאנער ארמיי, געבויט דורך די רייט ברידער, און אנגעהויבן דורכפירן ערשטע פלי טרענירונגען פאר מיליטערישע אפיצירן.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

== אנטוויקלונג פאר דער ערשטער וועלט מלחמה ==

אין 1914 איז די '''Aviation Section''' אויפגעשטעלט געווארן אלס דער נאכפאלגער פון דער Aeronautical Division, מיט ברייטערע אויפגאבעס איבער טרענירונג, איינקויף פון פליגער און אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; אין יענע יארן האט די אמעריקאנער ארמיי שוין געהאט א גרעסערן צאל פליגער און האט זיי גענוצט פאר גרעניץ-פאטראלן און אנדערע מיליטערישע אויפגאבן.

א וויכטיגע פרואוו איז געווען בעת דער עקספעדיציע קעגן [[פאנטשא ווילא|פּאַנטשאָ ווילאַ]] (Pancho Villa) אין [[מעקסיקע]] אין [[1916]], ווען פליגער זענען באנוצט געווארן פאר שפיאנאזש און פארבינדונג צווישן איינהייטן. הגם די טעכנאלאגיע איז נאך געווען אין איר פרימיטיוון שטאפל, האבן די אפעראציעס געוויזן אז לופט מאכט קען ווערן א וויכטיגער טייל פון מאדערנער מלחמה.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== דער ערשטער וועלט מלחמה ==

ווען די פאראייניגטע שטאטן זענען אריינגעטרעטן אין דער ערשטער וועלט מלחמה אין [[1917]], האט זיך די אמעריקאנער מיליטערישע עיר פארס שנעל פארגרעסערט. אמעריקאנער פליגער סקוואדראנען האבן געדינט צוזאמען מיט די אליאירטע לענדער אין אייראפע און זיך באטייליגט אין שפיאנאזש, ארטילעריע אנווייזונגען, לופט קאמפן און באגרעניצטע באמבאדירונגען.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די מלחמה האט אויפגעוויזן אז לופט מאכט איז מער ווי בלויז א הילפס-מיטל פאר דער ערד-ארמיי. מיליטערישע פירער האבן אנגעהויבן פארשטיין אז פליגער קענען אליין באאיינפלוסן דעם גאנצן לויף פון א מלחמה דורך שפיאנאזש, לופט הערשאפט און אנפאלן אויף ווייטע צילן.

אלס רעזולטאט איז דעם [[24סטן מיי|24סטן מאי]] [[1918]] אויפגעשטעלט געווארן דער '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי עיר פארס''' , וועלכער האט איבערגענומען די אחריות פאר אלע לופט איינהייטן אינעם אמעריקאנער ארמיי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== נאך דער ערשטער וועלט מלחמה ==

נאך דער מלחמה האט דער אמעריקאנער מיליטער דורכגעפירט א ברייטע דעמאביליזאציע, און די צאל פליגער, פערסאנאל און בודזשעט איז שטארק פארקלענערט געווארן. דאך האבן א צאל לופט אפיצירן ווייטער געקעמפט פאר א שטארקער און זעלבשטענדיקער לופט מאכט.

איינער פון די באקאנטסטע פארהאנדלער פאר די געדאנק איז געווען [[בריגאדיר גענעראל]] [[בילי מיטשעל]]. ער האט טענה'ט אז אין צוקונפט וועלן לופט קרעפטן שפילן א צענטראלע ראלע אין יעדע גרויסע מלחמה, און אז זיי דארפן האבן אן אייגענע זעלבשטענדיקע סטרוקטור אנשטאט בלייבן אונטער דער ארמיי.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;
== די ארמיי עיר קארפס ==

אין יאר [[1926]] האט דער קאנגרעס דורכגעפירט א נייער ארגאניזאציע פון דער אמעריקאנער מיליטערישער פליגעריי, און דער '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי ליפט סערוויס''' United) States Army Air Service) איז פארוואנדלט געווארן אין דעם '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי קארפס''' (United States Army Air Corps).&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; כאטש דער עיר קארפס איז נאך אלץ געבליבן א טייל פונעם אמעריקאנער ארמיי, האט די נייער סטרוקטור אים געגעבן א גרעסערן זעלבשטענדיקייט, ברייטערע באפולמעכטיגונגען און א גרעסערן פלאץ אינעם מיליטערישן פלאנירונג.

אין די יארן צווישן דער ערשטער און צווייטער וועלט מלחמה האבן אמעריקאנער לופט אפיצירן אנטוויקלט נייערע געדאנקען איבער דער באנוץ פון לופט מאכט. דער '''Air Corps Tactical School''' איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינסטיטוציעס פאר מיליטערישע טעאריע. דארט האבן מיליטערישע דענקער אנטוויקלט די געדאנק אז סטראַטעגישע באמבאדירונגען קעגן אינדוסטריע, טראנספארט און עקאנאמישע צענטערן קענען שוואך מאכן א פיינטליכע מדינה ביז זי וועט מער נישט קענען ווייטער פירן א מלחמה.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

אין יענע תקופה זענען אויך אנטוויקלט געווארן נייערע פליגער, שטערקערע [[מאטאר|מאטארן]], מעטאלענע פליגער-קערפער, פארבעסערטע נעוויגאציע און [[ראדיא קאמוניקאציע]]. דער עיר קארפס האט שטארק פארגרעסערט זיינע טרענירונג פראגראמען פאר פילאטן, אינזשענירן און טעכנישע פערסאנאל.

אין [[1935]] איז אויפגעשטעלט געווארן דער '''General Headquarters Air Force''' (GHQ Air Force), וועלכער האט צענטראליזירט די מערסטע קאמף-פליגער אונטער איין באפעל. דאס איז געווען א וויכטיגער שריט צום שאפן א זעלבשטענדיקער לופט מיליטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== די צווייטע וועלט מלחמה ==

די צווייטע וועלט מלחמה האט אינגאנצן געביטן די ראלע פון לופט מאכט. נאך פאר'ן אריינטרעטן פון די פאראייניגטע שטאטן אין דער מלחמה האט דער אמעריקאנער מיליטער אנגעהויבן א ברייטע פארגרעסערונג פון זיינע לופט קרעפטן.

דעם 20סטן יוני [[1941]] איז דער'''פאראייניגטע שטאטן ארמיי עיר פארס'''  (United States Army Air Forces USAAF) אויפגעשטעלט געווארן. די נייע ארגאניזאציע האט פאראייניגט דעם Army Air Corps מיט אנדערע לופט קאמאנדירן אונטער איין הויפט באפעל, אנגעפירט דורך גענעראל הענרי ה. &quot;העפ&quot; ארנאלד.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

נאכן יאפאנישן אנפאל אויפן [[פערל הארבער|פערל הארבאר]] דעם [[7טן דעצעמבער]] [[1941]] זענען די פאראייניגטע שטאטן אריינגעטרעטן אין דער מלחמה, און דער Army Air Forces האט זיך פארוואנדלט אין איינע פון די גרעסטע לופט מאכטן אין דער געשיכטע. אין בלויז עטליכע יאר איז דער צאל פערסאנאל געוואקסן פון צענדליגער טויזנטער ביז עטליכע מיליאן מענטשן, און טויזנטער פליגער זענען פראדוצירט געווארן יעדן חודש.&lt;ref&gt;https://www.afhistory.af.mil/Portals/64/Books/Titles/The%20United%20States%20Air%20Force%20-%20First%20Seventy-Five%20Years.pdf&lt;/ref&gt;

=== אייראפע ===

אין דער אייראפעאישער פראנט האט דער Army Air Forces דורכגעפירט גרויסע באמבאדירונגען קעגן דייטשלאנד. טאג-באמבאדירונגען זענען דורכגעפירט געווארן בעיקר דורך די אמעריקאנער, בשעת די בריטישע Royal Air Force האט בדרך כלל באמבארדירט ביינאכט.

די הויפט צילן זענען געווען:

* פליגער פאבריקן.
* [[ריפיינערי|ריפיינעריס]] און ברענשטאף אינדוסטריע.
* באן-ליניעס.
* פאבריקן פון וואפן און אמוניציע.
* אינדוסטריעלע שטעט.
* מיליטערישע הויפטקווארטירן.

די אמעריקאנער פייטער פליגער, אריינגערעכנט די P-47 Thunderbolt און P-51 Mustang, האבן באגלייט די באמבאדירער און געקעמפט קעגן דער דייטשער לופטוואפע ביז די אליאירטע האבן דערגרייכט לופט הערשאפט איבער מערב אייראפע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

די לופט הערשאפט האט שפעטער געשפילט א קריטישע ראלע ביי [[דער אינוואזיע אין נארמאנדי]] אין יוני [[1944]], ווען אמעריקאנער און אליאירטע פליגער האבן צעשטערט [[בריק|בריקן]], [[באן|באנען]], און [[קאמוניקאציע]] צווישן דייטשע פארשפרייטע מיליטערישע איינהייטן פאר'ן לאנדונג פון די אליאירטע טרופן.

=== פאסיפישער פראנט ===

אין דער פאסיפישער מלחמה האט דער Army Air Forces געמוזט אפערירן איבער גאר גרויסע דיסטאנצן. נייע שווערע באמבאדירער ווי דער '''B-29 Superfortress''' זענען אנטוויקלט געווארן ספעציעל פאר לאנגע סטראַטעגישע מיסיעס קעגן [[יאפאן]].

פון באזעס אין [[כינע]] און שפעטער אויף די [[מאריאנא אינזלען]] האבן אמעריקאנער [[באמבאדירער]] אנגעהויבן רעגולערע אנפאלן אויף יאפאנעזישע אינדוסטריע, פארקער, מיליטערישע פאבריקן און שטעט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין אויגוסט [[1945]] האבן [[B-29]] פליגער דורכגעפירט די צוויי באקאנטסטע לופט אפעראציעס אין דער וועלט געשיכטע, ווען [[אטאם באמבע|אטאם באמבעס]] זענען אראפגעווארפן געווארן אויף [[היראשימא]] און [[נאגאסאקי]]. די אפעראציעס האבן געשפילט א הויפט ראלע אין יאפאנס קאפיטולאציע און דעם סוף פון דער צווייטער וועלט מלחמה.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== שאפונג פונעם אמעריקאנער עיר פארס ==

די הצלחה און דער ריזיגער פארנעם פון די לופט אפעראציעס במשך דער צווייטער וועלט מלחמה האבן איבערצייגט פילע אמעריקאנער פאליטיקער און מיליטערישע פירער אז לופט קריג איז געווארן א באזונדערע פארעם פון מלחמה און דארף האבן א זעלבשטענדיקע מיליטערישע ארגאניזאציע.

דער '''National Security Act of 1947''' האט דורכגעפירט א פולשטענדיגע רעארגאניזאציע פונעם אמעריקאנער מיליטער. דער געזעץ האט געשאפן דעם '''דעפארטמענט פון די עיר פארס''' , גלייך אין ראנג מיט'ן [[אמעריקאנער ארמיי|דעפארטמענט פון די ארמיי]]  און [[אמעריקאנער נעיווי|דעפארטמענט פון די נעיווי]] .&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt;

דעם 18טן סעפטעמבער [[1947]] איז דער '''פאראייניגטע שטאטן עיר פארס''' אפיציעל געווארן א באזונדערער מיליטערישער צווייג. אלע פליגער, באזעס, אפיצירן, זעלנער און אנדערע מיטלען פונעם ארמיי עיר פארס זענען איבערגעפירט געווארן צום נייעם עיר פארס.

דער טאג ווערט אנגעזען אלס דער אפיציעלער געבורטסטאג פונעם אמעריקאנער עיר פארס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;
== די קאלטע מלחמה ==

פון דער גרינדונג פונעם אמעריקאנער עיר פארס אין 1947 און ווייטער איז ער געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינסטרומענטן אין דער אמעריקאנער נאציאנאלער זיכערהייט. גלייך נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די פאראייניגטע שטאטן און סאוועטן פארבאנד אנגעהויבן א לאנגע צייט פון פאליטישע, מיליטערישע און אידעאלאגישע געשפאנטקייט, באקאנט אלס די '''קאלטע מלחמה'''. אין יענער תקופה האט דער עיר פארס געשפילט א צענטראלע ראלע אין אפהאלטן א דירעקטע מלחמה צווישן די צוויי וועלט-מאכטן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

איינער פון די וויכטיגסטע ארגאניזאציעס אינעם עיר פארס איז געווען דער [[סטראטעגישע ליפט קאמענד]] (Strategic Air Command (SAC)), וועלכער איז געגרינדעט געווארן אין [[1946]] און האט נאך דער שאפונג פונעם זעלבשטענדיקן עיר פארס באקומען די אחריות איבער די לאנג שטרעקיגע באמבאדירער און שפעטער אויך איבער די אינטערקאנטינענטאל באליסטישע מיסילן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די הויפט אויפגאבע פונעם סטראטעגישע ליפט קאמענד איז געווען צו האלטן א שטענדיג גרייטע נוקלעארע געווער. במשך פון פילע יארן זענען שווערע באמבאדירער געפלויגן כסדר אין דער לופט, אויסגערישט מיט נוקלעארע וואפן, כדי אז אפילו אויב די פאראייניגטע שטאטן וועלן ווערן איבערראשט דורך א פיינטליכן אנפאל, זאל נאך אלץ בלייבן א מעגליכקייט צוריקצושלאגן.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין יענע יארן זענען אנטוויקלט געווארן א רייע נייע דזשעט-פליגער, וועלכע האבן אינגאנצן פארענדערט לופט מלחמה. צווישן די ערשטע בארימטע דזשעט-פייטער זענען געווען דער '''[[F-86 Sabre]]''', וועלכער האט באוויזן גרויסע ערפאלגן אינעם קארעא קריג, און שפעטער די '''[[F-100 Super Sabre]]''', '''[[F-102 Delta Dagger]]''', '''[[F-104 Starfighter]]''' און אנדערע מאדערנע פליגער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

גלייכצייטיג האט דער עיר פארס אנטוויקלט נייע סטראַטעגישע באמבאדירער. דער '''[[B-47 Stratojet]]''' איז געווען דער ערשטער גרויסער דזשעט-באמבאדירער, און נאך אים איז אריין אין דינסט דער '''[[B-52 Stratofortress]]''', וועלכער איז נאך היינט איינער פון די וויכטיגסטע סטראַטעגישע באמבאדירער אינעם אמעריקאנער מיליטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== דער קארעא קריג ==

ווען דער [[קארעא קריג]] האט אויסגעבראכן אין [[1950]], האט דער אמעריקאנער עיר פארס שנעל אריבערגעפירט גרויסע לופט כוחות איבער דער [[קארעא האלבאינזל]].

די הויפט אויפגאבעס האבן אריינגענומען:

* לופט הערשאפט.
* באגלייטן באמבאדירער.
* באמבאדירן מיליטערישע צילן.
* נאנטע שטיצע פאר ערד טרופן.
* טראנספארט פון זעלנער און צושטעלן.
* מעדיצינישע לופט עוואקואציע.

דער קארעא קריג איז אויך געווארן דער ערשטער גרויסער קאמף צווישן דזשעט-פייטער פליגער. אמעריקאנער '''[[F-86 Sabre]]''' פליגער האבן זיך אפט געטראפן אין לופט קאמפן קעגן סאוועטיש-געבויטע '''[[MiG-15]]''' פליגער, וואס ווערן אנגעזען צווישן די בארימטסטע לופט קאמפן אין דער געשיכטע פון דזשעט פליגערי.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== דער וויעטנאם קריג ==

אין די [[1960ער]] און פרי [[1970ער]] יארן האט דער אמעריקאנער עיר פארס געשפילט א הויפט ראלע אינעם [[וויעטנאם קריג]]. צענדליגער טויזנטער לופט אפעראציעס זענען דורכגעפירט געווארן איבער צפון [[וויעטנאם]], דרום וויעטנאם, [[לאאס]] און [[קאמבאדיע]].&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

די לופט אפעראציעס האבן איינגעשלאסן:

* סטראַטעגישע באמבאדירונגען.
* טאקטישע אנפאלן.
* שפיאנאזש.
* טראנספארט.
* לופט-צו-לופט קאמפן.
* ראטעווען אראפגעפאלענע פילאטן.
* עלעקטראנישע מלחמה.

די גרויסע באמבאדירונג אפעראציעס '''Rolling Thunder''' און '''Linebacker''' ווערן אנגעזען צווישן די גרעסטע לופט אפעראציעס פונעם קאלטן מלחמה תקופה.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

דער וויעטנאם קריג האט אויך ארויסגעברענגט נייע פראבלעמען פאר לופט קריג, אריינגערעכנט סאוועטישע לופט-פארטיידיגונג מיסילן, מאדערנע [[ראדאר-סיסטעמען]] און שטערקערע פיינטליכע לופט פארטיידיגונג. אלס רעזולטאט האט דער עיר פארס אנטוויקלט נייע עלעקטראנישע שטערונגס-סיסטעמען, אנטי-ראדאר וואפן און פארבעסערטע טאקטיקן.

== אנטוויקלונג פון נוקלעארע אפהאלטונג ==

א וויכטיגער טייל פונעם אמעריקאנער עיר פארס איז געווארן די נוקלעארע אויפהאלטונג. במשך פון דער קאלטער מלחמה האט דער עיר פארס פארוואלטעט צוויי פון די דריי הויפט טיילן פונעם אמעריקאנער '''נוקלעארע דרייעק'''.

די צוויי טיילן זענען:

* לאנגשטרעקיגע סטראַטעגישע באמבאדירער.
* אינטערקאנטינענטאל באליסטישע מיסילס (ICBM).

די דריטע טייל פונעם טרייאד ווערט געפירט דורך דער אמעריקאנער נעיווי דורך נוקלעארע [[סובמארין|סובמארינען]].&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

אין די [[1960ער]] יארן האט דער עיר פארס אויפגעשטעלט הונדערטער מיסיל-באזעס איבער די פאראייניגטע שטאטן. די מיסילן זענען געווען שטענדיג גרייט ארויסצופליען אין פאל פון א נוקלעארער מלחמה.

== שפיאנאזש און ספעציעלע פליגער ==

במשך פון דער קאלטער מלחמה האט דער עיר פארס אויך אנטוויקלט גאר פארגעשריטענע שפיאנאזש פליגער.

צווישן די מערסט באקאנטע זענען געווען:

* '''[[U-2]]''' שפיאנאזש פליגער.
* '''[[SR-71 Blackbird]]''' סופער-שנעלע שפיאנאזש פליגער.

די פליגער האבן געקענט פליען גאר הויך און גאר שנעל, און האבן געזאמלט מיליטערישע אינפארמאציע איבער פילע טיילן פון דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

דער עיר פארס האט אויך אנטוויקלט ערשטע מיליטערישע [[סאטעליט]]-פראגראמען, [[ראדאר]]-סיסטעמען און פריע-ווארענונג נעצן צו אנטדעקן פיינטליכע פליגער און [[באליסטישע מיסיל|באליסטישע מיסילן]].

== ארגאניזאציע אין דער קאלטער מלחמה ==

אין יענע תקופה האט דער אמעריקאנער עיר פארס אויסגעבויט א ריזיגע ארגאניזאציע מיט פילע הויפט קאמאנדן.

די וויכטיגסטע האבן איינגעשלאסן:

* Strategic Air Command (SAC)
* Tactical Air Command (TAC)
* Military Airlift Command (MAC)
* Air Defense Command (ADC)
* Pacific Air Forces (PACAF)
* United States Air Forces in Europe (USAFE)

יעדע פון די קאמאנדן האט געהאט באזונדערע אחריות, און אונטער זיי זענען געווען צענדליגער נומערירטע עיר פארס, פליגלען, גרופעס און סקוואדראנען, וועלכע האבן אפערירט אויף באזעס איבער דער גאנצער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;
== נאך דער קאלטער מלחמה ==

דער [[צוזאמענפאל פונעם סאוועטן פארבאנד|צוזאמענפאל]] פונעם [[סאוועטן פארבאנד]] אין [[1991]] האט געברענגט א פונדימענטאלע ענדערונג אין דער סטראַטעגיע פונעם אמעריקאנער עיר פארס. אנשטאט זיך צוצוגרייטן בעיקר פאר א גרויסער מלחמה קעגן א סופער-מאכט, האט דער עיר פארס אנגעהויבן זיך צופאסן צו ראיאנאלע קאנפליקטן, שנעלע אינטערווענץ און געמיינזאמע אפעראציעס מיט אנדערע צווייגן פון די אמעריקאנער מיליטער.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין יענע תקופה זענען פילע עלטערע פליגער ארויסגענומען געווארן פון דינסט, בשעת נייע טעכנאלאגיעס ווי [[סטעלט-פליגער]], פינקטליכע אנפאל-וואפן, [[סאטעליט-נאוויגאציע]] און דיגיטאלע קאמאנד-סיסטעמען זענען געווארן א הויפט טייל פונעם עיר פארס.

== אפעראציע דיזערט סטארם ==

די [[גאלף מלחמה]] פון [[1991]] ווערט געזען אלס איינע פון די ערשטע מאדערנער לופט מלחמה. אין '''אפעראציע מדבר שטורעם''' האט דער אמעריקאנער עיר פארס, צוזאמען מיט די לופט קרעפטן פון אנדערע אליאירטע לענדער, דורכגעפירט א גאר ברייטע לופט אטאקעס קעגן איראק.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין די ערשטע טעג פון דער מלחמה זענען הונדערטער מיליטערישע צילן אנגעגריפן געווארן כמעט גלייכצייטיג.

די לופט אפעראציעס האבן איינגעשלאסן:

* פארניכטן [[לופט פארטיידיגונג]].
* צעשטערן ראדאר סיסטעמען.
* אנפאלן אויף [[לופטפעלד|לופטפעלדער]].
* באמבאדירן [[מיליטערישע הויפטקווארטיר|מיליטערישע הויפטקווארטירן]].
* צעשטערן קאמוניקאציע נעטווארקן.
* אנפאלן אויף מיסיל-באזעס.
* שטיצע פאר ערד איינהייטן.

די מלחמה האט אויך ברייט באקאנט געמאכט דעם '''[[F-117 Nighthawk]]''', דער ערשטער אפעראציאנעלער סטעלט-קאמף פליגער, וועלכער האט געקענט דורכפירן אטאקעס אויף שווער באשיצטע צילן מיט גאר א קליינע מעגליכקייט צו ווערן אנטדעקט דורך [[ראדאר]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

דער גרויסער ערפאלג פון די לופט אפעראציעס האט שטארק באאיינפלוסט מיליטערישע פלאנירונג איבער דער וועלט און האט געוויזן די וויכטיקייט פון פינקטליכע וואפן, אינפארמאציע און לופט הערשאפט.

== באלקאן אפעראציעס ==

אין די [[1990ער]] יארן האט דער אמעריקאנער עיר פארס זיך אויך באטייליגט אין אפעראציעס איבער דער [[באלקאן לענדער|באלקאן]] [[האלבאינזל]].

ער האט אנטיילגענומען אין:

* אויפהלטן נאנפליי זאנעס.
* לופט שפיאנאזש.
* באמבאדירונגען קעגן מיליטערישע צילן.
* שטיצע פאר [[נאט&quot;א|נאטא]] אפעראציעס אין [[באסניע]].
* אפעראציעס אין [[קאסאווא]].

די אפעראציעס זענען דורכגעפירט געווארן אלס טייל פון נאטא באשלוסן צו אפשטעלן די קאמפן און באשיצן ציווילע באפעלקערונגען.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== נאך די אנפאלן פון 11 סעפטעמבער 2001 ==

די טעראר אנפאלן פון [[11טן סעפטעמבער|11 סעפטעמבער]] [[2001]] האבן געעפנט א נייע תקופה אין דער געשיכטע פונעם אמעריקאנער עיר פארס.

אלס טייל פונעם '''מלחמה קעגן טעראר''' האט דער עיר פארס אנגעהויבן גרויסע אפעראציעס אין [[אפגאניסטאן]] און שפעטער אין [[איראק]].&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

די הויפט אויפגאבן האבן אריינגענומען:

* לופט אנפאלן קעגן טעראר ארגאניזאציעס.
* שפיאנאזש.
* טראנספארט פון טרופן און עקוויפמענט.
* לופט-אנפילן פון ברענשטאף פאר קאמף פליגער.
* מעדיצינישע עוואקיואציע.
* קאנטראל פון לופט-רוים.
* ספעציעלע אפעראציעס.

אין יענע יארן איז אויך שטארק געוואקסן דער באנוץ פון [[דראונס]].

== דראונס ==

אנהייב דעם 21סטן יארהונדערט זענען דראונס געווארן א צענטראלער טייל פונעם אמעריקאנער עיר פארס.

די מערסט באקאנטע סיסטעמען זענען:

* [[MQ-1 Predator]]
* [[MQ-9 Reaper]]

די פליגער ווערן באנוצט פאר:

* שפיאנאזש.
* זאמלען אינפארמאציע.
* אבזערוואציע.
* אנפאלן אויף אויסגעקליבענע צילן.
* שטיצע פאר ערד איינהייטן.

זיי קענען אפערירן לאנגע שעות אן קיין פילאט אינעם פליגער און ווערן קאנטראלירט פון ווייטע קאמאנד צענטערן.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== דער אמעריקאנער ספעיס פארס ==

אין דעצעמבער [[2019]] איז אויפגעשטעלט געווארן דער '''[[אמעריקאנער ספעיס פארס]]''' (United States Space Force), אלס א באזונדערער מיליטערישער צווייג אונטער דעם '''דעפארטמענט פון די עיר פארס'''.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

כאטש דער ספעיס פארס איז א זעלבשטענדיקער סערוויס, בלייבן ביידע צווייגן אונטער דעם זעלבן ציווילן סעקרעטאר פון דער עיר פארס, און פילע אדמיניסטראטיווע און שטיצע-סיסטעמען ווערן נאך אלץ צוזאמען געפירט.

די שאפונג פונעם ספעיס פארס האט אריבערגעפירט א טייל ספעיס-פארבונדענע אויפגאבן פונעם עיר פארס צום נייעם צווייג, בשעת דער עיר פארס בלייבט ווייטער פאראנטווארטליך פאר לופט מלחמה און פילע אנדערע פארבונדענע אפעראציעס.

== ארגאניזאציע ==

דער אמעריקאנער עיר פארס ווערט געפירט דורך דעם '''סעקרעטאר פון דער עיר פארס''', א ציווילער באמטער וואס ווערט באשטימט דורך דעם פרעזידענט מיט דער באשטעטיגונג פונעם סענאט.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

דער העכסטער מיליטערישער אפיציר איז דער '''Chief of Staff of the Air Force''', א פיר-שטערנדיגער גענעראל, וועלכער איז דער הויפט מיליטערישער ראטגעבער אין אלע ענינים וואס באציען זיך צום עיר פארס.

אונטער דער הויפט פירערשאפט ווערט דער עיר פארס איינגעטיילט אין:

* הויפט קאמאנדן (Major Commands).
* נומערירטע עיר פארס.
* פליגלען (Wings).
* גרופעס.
* סקוואדראנען.

די סקוואדראן איז בדרך כלל די גרונט-איינהייט פונעם עיר פארס, בשעת א פליגל פאראייניגט עטליכע גרופעס און טראגט די אחריות פאר אפעראציעס, אויפהאלט, שטיצע און אנדערע באדערפענישן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די וויכטיגסטע הויפט קאמאנדן נעמען אריין:

* Air Combat Command.
* Air Mobility Command.
* Air Education and Training Command.
* Air Force Materiel Command.
* Air Force Special Operations Command.
* Air Force Reserve Command.
* Pacific Air Forces.
* United States Air Forces in Europe – Air Forces Africa.
== הויפט אויפגאבן ==

לויט דער אפיציעלער דעפיניציע פונעם אמעריקאנער עיר פארס זענען פאראן פינף הויפט אויפגאבן, וועלכע באשטימען די הויפט ריכטונגען פון זיינע אפעראציעס איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

=== לופט הערשאפט ===

'''לופט הערשאפט''' (Air Superiority) מיינט דערגרייכן קאנטראל איבערן לופט-רוים, כדי א פיינט זאל נישט קענען באנוצן זיינע פליגער אדער אנדערע לופט מיטלען.

צוליב לופט הערשאפט קענען אייגענע ערד-טרופן, פלאט-איינהייטן און לופט-קרעפטן אפערירן מיט א פיל גרעסערער זיכערקייט. דער עיר פארס נוצט פאר דעם צוועק מאדערנע פייטער פליגער, ראדאר-סיסטעמען, לופט-צו-לופט מיסילן און פארגעשריטענע קאמאנד-סיסטעמען.

=== שפיאנאזש ===

די צווייטע הויפט אויפגאבע איז '''שפיאנאזש, אבזערוואציע און אינפארמאציע-זאמלונג''' (Intelligence, Surveillance and Reconnaissance – ISR).

דער עיר פארס נוצט פליגער און דראונס, סאטעליטן, ראדאר-סיסטעמען און אנדערע עלעקטראנישע מיטלען צו זאמלען אינפארמאציע איבער פיינטליכע באוועגונגען, וואפן-סיסטעמען און אנדערע מיליטערישע צילן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

די אינפארמאציע ווערט דערנאך אויסגעארבעט דורך ספעציעלע אינטעליגענץ-איינהייטן און איבערגעגעבן פאר קאמאנדירן און באשלוס-מאכער.

=== גלאבאלע טראנספארט ===

'''Rapid Global Mobility''' איז די מעגליכקייט שנעל אריבערצופירן זעלנער, עקוויפמענט, וואפן, הומעניטערישע הילף און אנדערע זאכן צו יעדן טייל פון דער וועלט.

דער עיר פארס פארמאגט א גרויסע פלאטע פון טראנספארט-פליגער און לופט-אנפיל-פליגער, וועלכע ערמעגליכן דורכצופירן לאנגע פלי רייזעס אן אפשטעלן.

די אויפגאבע נעמט אויך אריין:

* טראנספארט פון מיליטערישע איינהייטן.
* אנפילן ברענשטאף אין די ליפטן פאר קאמף פליגער.
* מעדיצינישע עוואקואציע.
* הומעניטארע הילף.
* נאטור-קאטאסטראפע הילף.
* אינטערנאציאנאלע שטיצע פאר אליאירטע לענדער.

=== גלאבאלע אנפאלן ===

די פערטע הויפט אויפגאבע איז '''Global Strike'''.

דער עיר פארס האלט אין גרייטשאפט ביידע געווענטליכע און נוקלעארע געווער, וועלכע קענען דערגרייכן ווייטע צילן איבער דער וועלט.

די אפעראציעס ווערן דורכגעפירט דורך:

* סטראַטעגישע באמבאדירער.
* קאמף פליגער.
* אינטערקאנטינענטאלע באליסטישע מיסילן.
* פינקטליכע לופט-צו-ערד וואפן.

א גרויסער טייל פון דער אמעריקאנער נוקלעארער אפהאלטונג באשטייט אויף די מעגליכקייט שנעל דורכצופירן אזעלכע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

=== קאמאנד און קאנטראל ===

די פינפטע הויפט אויפגאבע איז '''Command and Control'''.

די אויפגאבע נעמט אריין:

* קאארדינירן אלע לופט אפעראציעס.
* קאארדינירן מיט אנדערע מיליטערישע צווייגן.
* קאנטראלירן קאמוניקאציע.
* צושטעלן אינפארמאציע פאר קאמאנדירן.
* פירן געמיינזאמע אפעראציעס מיט נאטא און אנדערע אליאירטע לענדער.

די פארגעשריטענע קאמוניקאציע-נעצווערקן ערמעגליכן דורכצופירן אפעראציעס כמעט איבער דער גאנצער וועלט אין רעאלער צייט.

== לופט פלאטע ==

דער אמעריקאנער עיר פארס פארמאגט די גרעסטע און מערסט פארגעשריטענע מיליטערישע פליגער-פליט אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

לויט אפיציעלע ציפערן האט דער עיר פארס געהאט אום 30 סעפטעמבער 2022 א סך הכל פון '''5,519''' פליגער.

די הויפט קאטעגאריעס זענען געווען:

* באמבאדירער – 141.
* פייטער און אנפאל-פליגער – 2,214.
* העליקאפטערס – 192.
* ספעציעלע מיסיע-פליגער – 504.
* ספעציעלע אפעראציעס – 143.
* לופט-אנפיל פליגער – 498.
* טרענירונג פליגער – 1,180.
* טראנספארט פליגער – 647.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

== וויכטיגע פליגער ==

צווישן די באקאנטסטע פליגער אינעם אמעריקאנער עיר פארס זענען:

=== פייטער פליגער ===

* [[F-15 Eagle]].
* F-15EX Eagle II.
* [[F-16 פייטינג פאלקאן|F-16 Fighting Falcon]].
* [[F-22 Raptor]].
* [[F-35 לייטנינג II|F-35A Lightning II]].

=== אטאקע פליגער ===
* [[A-10 Thunderbolt II]].

=== באמבאדירער ===

* [[B-1B Lancer]].
* B-2 Spirit.
* [[B-52 סטראטופארטרעס|B-52H Stratofortress]].

=== טראנספארט פליגער ===

* [[C-5 Galaxy]].
* [[C-17 Globemaster III]].
* [[C-130 Hercules]].

=== לופט-אנפיל פליגער ===

* [[KC-46 Pegasus]].
* [[KC-135 Stratotanker]].

=== שפיאנאזש און ספעציעלע פליגער ===

* RC-135 Rivet Joint.
* E-3 Sentry.
* U-2 Dragon Lady.
* MQ-9 Reaper.

די פליגער דינען פאר גאר פארשידענע אפעראציעס, פון לופט הערשאפט און באמבאדירונגען ביז שפיאנאזש, טראנספארט און עלעקטראנישע מלחמה.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== פערסאנאל ==

דער אמעריקאנער עיר פארס באשעפטיגט הונדערטער טויזנטער מענטשן.

לויט דעם פארגעשלאגענעם בודזשעט פאר יאר [[2025]] האט דער דעפארטמענט פון דער עיר פארס געבעטן א סך הכל פון:

* 504,500 מיליטערישע מיטגלידער.
* 183,100 ציווילע ארבעטער.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

די צאל נעמט אריין אקטיווע דינסט, רעזערוויסטן, נאציאנאלע גארד און ציווילע ארבייטער וועלכע ארבעטן אין פארשידענע טעכנישע, וויסנשאפטליכע, אינזשענירונג און אדמיניסטראטיווע פעלדער.

== באזעס ==

דער אמעריקאנער עיר פארס אפערירט הונדערטער באזעס און אנדערע אינסטאלאציעס אין די פאראייניגטע שטאטן און אין פילע לענדער איבער דער וועלט.

די הויפטקווארטיר געפינט זיך אינעם '''[[פענטאגאן]]''' אין [[ארלינגטאן, ווירדזשיניע|ארלינגטאן]], [[ווירדזשיניע]].&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt;

אין אויסלאנד ווערן פילע אפעראציעס געפירט דורך:

* פאציפישע עיר פארס.
* United States Air Forces in Europe – Air Forces Africa.

די באזעס שפילן א וויכטיגע ראלע אין גלאבאלע אפעראציעס, טרענירונג, שפיאנאזש, הומעניטארע מיסיעס און אינטערנאציאנאלע קאאפעראציע.
== באדייט און השפעה ==

דער אמעריקאנער עיר פארס ווערט אנגעזען אלס איינע פון די מערסט איינפלוסרייכע לופט-מיליטערן אין דער וועלט. זייט זיין גרינדונג האט ער געהאט א צענטראלע ראלע אין דער אנטוויקלונג פון מאדערנער לופט מלחמה, סטראטעגישע אפהאלטונג, לופט טראנספארט און מיליטערישע טעכנאלאגיע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

זיינע אפעראציעס האבן איבער די יארן באאיינפלוסט מיליטערישע דאקטרינען אין פילע לענדער. אסאך לופט-קרעפטן איבער דער וועלט האבן איבערגענומען ארגאניזירונג, טרענירונג און קאמף-מעטאדן וועלכע זענען אנטוויקלט געווארן אינעם אמעריקאנער עיר פארס.

אויסער קאמף-אויפגאבן נעמט דער עיר פארס אויך אנטייל אין הומאניטארע מיסיעס, נאטור-קאטאסטראפע הילף, לופט-רעטונג, מעדיצינישע עוואקואציע און טראנספארט פון הילפס-מאטעריאלן קיין פילע טיילן פון דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== טעכנאלאגישע אנטוויקלונגען ==

במשך פון זיין געשיכטע האט דער אמעריקאנער עיר פארס מיטגעארבעט ביי דער אנטוויקלונג פון א רייע וויכטיגע טעכנאלאגיעס.

די אנטוויקלונגען נעמען אריין:

* [[דזשעט מאטאר|דזשעט-מאטארן]].
* [[סטעלט]]-טעכנאלאגיע.
* פינקטליך-געפירטע וואפן.
* פלי סיסטעמען.
* [[סאטעליט קאמוניקאציע|סאטעליט-קאמוניקאציע]].
* גלאבאלע נאוויגאציע.
* דראונס.
* קינסטליכע אינטעליגענץ פאר מיליטערישע באנוץ.
* פארגעשריטענע ראדאר-סיסטעמען.
* עלעקטראנישע מלחמה.

א גרויסער טייל פון די אנטוויקלונגען זענען שפעטער אויך גענוצט געווארן אין ציווילער פליגער, ספעיס-פארשונג און אנדערע וויסנשאפטליכע פעלדער.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

== מוזעאומען און היסטארישע אפהיטונג ==

דער אמעריקאנער עיר פארס האלט אויף א רייע מוזעאומען און היסטארישע צענטערן וועלכע באשעפטיגן זיך מיט דער אפהיטונג פון זיין געשיכטע, דאקומענטן, פליגער און אנדערע ארטיפאקטן.

דער גרעסטער פון זיי איז דער '''National Museum of the United States Air Force''' אין דעם שטאט [[דעיטאן, אהייא|דעיטאן]], [[אהייא]], וואו עס ווערן אויסגעשטעלט הונדערטער היסטארישע [[פליגער]], [[מיסל|מיסלען]], ספעיס-מיטלען און אנדערע אויסשטעלונגען איבער דער אנטוויקלונג פון אמעריקאנער מיליטערישער פליגער.&lt;ref&gt;https://www.afhistory.af.mil/&lt;/ref&gt;

די היסטארישע אפטיילונגען פונעם עיר פארס זאמלען אויך ארכיוון, פאטאגראפיעס, קארטעס און אפיציעלע באריכטן, וועלכע דינען אלס א וויכטיגע מקור פאר היסטארישע פארשונגען.

== קריטיק און מחלוקת ==

ווי פילע גרויסע מיליטערישע ארגאניזאציעס איז אויך דער אמעריקאנער עיר פארס געווען דער אונטערשטעל פון פארשידענע מחלוקת'ן און עפנטליכע דיסקוסיעס.

צווישן די הויפט נושאים געפינען זיך:

* די ווירקזאמקייט פון סטראַטעגישע באמבאדירונגען.
* ציווילע פארלוסטן ביי לופט אנפאלן.
* באנוץ פון אומבאמאנטע פליגער.
* די קאסטן פון נייערע וואפן-סיסטעמען.
* דער צעטיילונג פון מיליטערישע בודזשעטן צווישן לופט, ים און ערד-קרעפטן.
* דער באלאנס צווישן קאנווענציאנעלע און נוקלעארע אפהאלטונג.

מיליטערישע היסטאריקער און זיכערהייט-עקספערטן האבן במשך פון די יארן פארשידענע מיינונגען איבער די פראגן. טייל האלטן אז לופט מאכט אליין קען נישט געווינען א מלחמה, בשעת אנדערע זעען אין לופט הערשאפט א נויטווענדיגן יסוד פאר יעדע מאדערנע מיליטערישע אפעראציע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== זעט אויך ==

* [[אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן]]
* [[אמעריקאנער ספעיס פארס]]
* [[דעפארטמענט פון דער עיר פארס]]
* [[פענטאגאן]]
* [[נאט&quot;א|נאטא]]

== רעפערענצן ==

&lt;references /&gt;

[[קאטעגאריע:אמעריקאנער מיליטער]]
[[קאטעגאריע:לופט קרעפטן]]
[[קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן]]


{{אמעריקעמיל}}


[[קאטעגאריע:USA מיליטער]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטערישע ארגאניזאציעס]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטער פון די פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטער]]</text>
      <sha1>hywcy493edhs7xvhifbr5l4xil2y40o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601617</id>
      <parentid>601616</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T21:27:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* אפעראציע דיזערט סטארם */</comment>
      <origin>601617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52454" sha1="h0ckqfjvzjfjk2nxtkujd2fqc41um5v" xml:space="preserve">[[טעקע:Valiant Shield - air force planes on runway.jpg|left|250px]]


{{אינפאבאקס מיליטערישע ארגאניזאציע
| נאמען = אמעריקאנער עיר פארס
| ענגלישער נאמען = United States Air Force
| קורצער נאמען = USAF
| סארט = לופט קריגס צווייג
| לאנד = פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע
| אונטער = דעפארטמענט פון דער עיר פארס
| שוועסטער צווייג = אמעריקאנער ספעיס פארס
| געגרינדעט = 18 סעפטעמבער 1947
| הויפטקווארטיר = דער פענטאגאן, ארלינגטאן, ווירדזשיניע
| ראלע = לופט קאמף, לופט פארטיידיגונג, גלאבאלע אנפאלן, לופט טראנספארט, אויפקלערונג
| טייל פון = אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן
}}

'''דער אמעריקאנער עיר פארס''' ([[ענגליש]]: ''United States Air Force''; ראשי תיבות: ''USAF'') איז דער לופט-קריג צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן באוואפנטע קרעפטן און איינע פון די אכט מיליטערישע אפטיילונגען פון די פאראייניגטע שטאטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; ער איז דער הויפט מיליטערישער אפטיילונג פאר לופט מלחמה, לופט פארטיידיגונג, סטראַטעגישע באמבאדירונגען, לופט טראנספארט, שפיאנאזש, קאמאנד און קאנטראל, און א גרויסער טייל פון די אמעריקאנער נוקלעארע אפהאלטונגס-סיסטעם.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

דער עיר פארס איז אפיציעל געגרינדעט געווארן דעם [[18טן סעפטעמבער]] [[1947]], ווען דער ''National Security Act of 1947'' איז אריינגעפירט געווארן דורך א פרעזידענטליכן באפעל פון [[פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן|פרעזידענט]] [[הערי טרומאן|הארי ס. טרומאן]].&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt; ביז יענער צייט האט די אמעריקאנער לופט מאכט באלאנגט צום [[אמעריקאנער ארמיי]] אונטער פארשידענע נעמען, און האט זיך במשך פון פיר צענדליג יאר אנטוויקלט פון א קליינע פראבע-איינהייט אין איינע פון די גרעסטע און מערסט פארגעשריטענע לופט קראפטן אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

דער אמעריקאנער עיר פארס פארמאגט טויזנטער מיליטערישע עראפלאנען, הונדערטער באזעס אין די פאראייניגטע שטאטן און איבער דער וועלט, און הונדערטער טויזנטער מיליטערישע און ציווילע באדינסטע.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt; זיינע הויפט אויפגאבן נעמען אריין דערגרייכן לופט הערשאפט, זאמלען מיליטערישע אינפארמאציע, שנעלע גלאבאלע טראנספארט, סטראַטעגישע און טאקטישע אנפאלן, און קאמאנד און קאנטראל פון פאראייניגטע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== היסטארישער איבערבליק ==

די ווארצלען פונעם אמעריקאנער עיר פארס גייען צוריק ביז די ערשטע יארן פון מיליטערישע פליעריי אין די פאראייניגטע שטאטן. שוין אין די יארן פון דער אמעריקאנער בירגער קריג האבן צפון-שטאטן מיליטערישע איינהייטן באנוצט צוגעבונדענע באלאנען פאר שפיאנאזש און ארטילעריע אבזערוואציע. כאטש עס איז דעמאלט נישט געווען קיין באזונדערע לופט-קריגס דינסט, האבן די ערשטע ערפארונגען געוויזן אז לופט מיטלען קענען ברענגען א וויכטיגן מיליטערישן מעלה.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

נאכן ערפאלג פון די [[רייט ברידער]] אין אנטוויקלען מאטאר-געטריבענע פליגער, האט די אמעריקאנער ארמיי אנגעהויבן זיך אינטערעסירן אין דער נייער טעכנאלאגיע. דעם 1טן אויגוסט [[1907]] איז אויפגעשטעלט געווארן די '''Aeronautical Division''' אינעם Signal Corps פון דער אמעריקאנער ארמיי, וואס ווערט בדרך כלל אנגעזען אלס דער ערשטער אפיציעלער מיליטערישער לופט ארגאן אין די פאראייניגטע שטאטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די ניי-געשאפענע איינהייט האט געהאט די אחריות איבער אלע ענינים וואס האבן זיך באצויגן צו מיליטערישע באלאנען, פליגער און אנדערע לופט מיטלען. אין [[1909]] האט זי איינגעקויפט דעם ערשטן [[פליגער]] פאר דער אמעריקאנער ארמיי, געבויט דורך די רייט ברידער, און אנגעהויבן דורכפירן ערשטע פלי טרענירונגען פאר מיליטערישע אפיצירן.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

== אנטוויקלונג פאר דער ערשטער וועלט מלחמה ==

אין 1914 איז די '''Aviation Section''' אויפגעשטעלט געווארן אלס דער נאכפאלגער פון דער Aeronautical Division, מיט ברייטערע אויפגאבעס איבער טרענירונג, איינקויף פון פליגער און אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; אין יענע יארן האט די אמעריקאנער ארמיי שוין געהאט א גרעסערן צאל פליגער און האט זיי גענוצט פאר גרעניץ-פאטראלן און אנדערע מיליטערישע אויפגאבן.

א וויכטיגע פרואוו איז געווען בעת דער עקספעדיציע קעגן [[פאנטשא ווילא|פּאַנטשאָ ווילאַ]] (Pancho Villa) אין [[מעקסיקע]] אין [[1916]], ווען פליגער זענען באנוצט געווארן פאר שפיאנאזש און פארבינדונג צווישן איינהייטן. הגם די טעכנאלאגיע איז נאך געווען אין איר פרימיטיוון שטאפל, האבן די אפעראציעס געוויזן אז לופט מאכט קען ווערן א וויכטיגער טייל פון מאדערנער מלחמה.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== דער ערשטער וועלט מלחמה ==

ווען די פאראייניגטע שטאטן זענען אריינגעטרעטן אין דער ערשטער וועלט מלחמה אין [[1917]], האט זיך די אמעריקאנער מיליטערישע עיר פארס שנעל פארגרעסערט. אמעריקאנער פליגער סקוואדראנען האבן געדינט צוזאמען מיט די אליאירטע לענדער אין אייראפע און זיך באטייליגט אין שפיאנאזש, ארטילעריע אנווייזונגען, לופט קאמפן און באגרעניצטע באמבאדירונגען.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די מלחמה האט אויפגעוויזן אז לופט מאכט איז מער ווי בלויז א הילפס-מיטל פאר דער ערד-ארמיי. מיליטערישע פירער האבן אנגעהויבן פארשטיין אז פליגער קענען אליין באאיינפלוסן דעם גאנצן לויף פון א מלחמה דורך שפיאנאזש, לופט הערשאפט און אנפאלן אויף ווייטע צילן.

אלס רעזולטאט איז דעם [[24סטן מיי|24סטן מאי]] [[1918]] אויפגעשטעלט געווארן דער '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי עיר פארס''' , וועלכער האט איבערגענומען די אחריות פאר אלע לופט איינהייטן אינעם אמעריקאנער ארמיי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== נאך דער ערשטער וועלט מלחמה ==

נאך דער מלחמה האט דער אמעריקאנער מיליטער דורכגעפירט א ברייטע דעמאביליזאציע, און די צאל פליגער, פערסאנאל און בודזשעט איז שטארק פארקלענערט געווארן. דאך האבן א צאל לופט אפיצירן ווייטער געקעמפט פאר א שטארקער און זעלבשטענדיקער לופט מאכט.

איינער פון די באקאנטסטע פארהאנדלער פאר די געדאנק איז געווען [[בריגאדיר גענעראל]] [[בילי מיטשעל]]. ער האט טענה'ט אז אין צוקונפט וועלן לופט קרעפטן שפילן א צענטראלע ראלע אין יעדע גרויסע מלחמה, און אז זיי דארפן האבן אן אייגענע זעלבשטענדיקע סטרוקטור אנשטאט בלייבן אונטער דער ארמיי.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;
== די ארמיי עיר קארפס ==

אין יאר [[1926]] האט דער קאנגרעס דורכגעפירט א נייער ארגאניזאציע פון דער אמעריקאנער מיליטערישער פליגעריי, און דער '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי ליפט סערוויס''' United) States Army Air Service) איז פארוואנדלט געווארן אין דעם '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי קארפס''' (United States Army Air Corps).&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; כאטש דער עיר קארפס איז נאך אלץ געבליבן א טייל פונעם אמעריקאנער ארמיי, האט די נייער סטרוקטור אים געגעבן א גרעסערן זעלבשטענדיקייט, ברייטערע באפולמעכטיגונגען און א גרעסערן פלאץ אינעם מיליטערישן פלאנירונג.

אין די יארן צווישן דער ערשטער און צווייטער וועלט מלחמה האבן אמעריקאנער לופט אפיצירן אנטוויקלט נייערע געדאנקען איבער דער באנוץ פון לופט מאכט. דער '''Air Corps Tactical School''' איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינסטיטוציעס פאר מיליטערישע טעאריע. דארט האבן מיליטערישע דענקער אנטוויקלט די געדאנק אז סטראַטעגישע באמבאדירונגען קעגן אינדוסטריע, טראנספארט און עקאנאמישע צענטערן קענען שוואך מאכן א פיינטליכע מדינה ביז זי וועט מער נישט קענען ווייטער פירן א מלחמה.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

אין יענע תקופה זענען אויך אנטוויקלט געווארן נייערע פליגער, שטערקערע [[מאטאר|מאטארן]], מעטאלענע פליגער-קערפער, פארבעסערטע נעוויגאציע און [[ראדיא קאמוניקאציע]]. דער עיר קארפס האט שטארק פארגרעסערט זיינע טרענירונג פראגראמען פאר פילאטן, אינזשענירן און טעכנישע פערסאנאל.

אין [[1935]] איז אויפגעשטעלט געווארן דער '''General Headquarters Air Force''' (GHQ Air Force), וועלכער האט צענטראליזירט די מערסטע קאמף-פליגער אונטער איין באפעל. דאס איז געווען א וויכטיגער שריט צום שאפן א זעלבשטענדיקער לופט מיליטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== די צווייטע וועלט מלחמה ==

די צווייטע וועלט מלחמה האט אינגאנצן געביטן די ראלע פון לופט מאכט. נאך פאר'ן אריינטרעטן פון די פאראייניגטע שטאטן אין דער מלחמה האט דער אמעריקאנער מיליטער אנגעהויבן א ברייטע פארגרעסערונג פון זיינע לופט קרעפטן.

דעם 20סטן יוני [[1941]] איז דער'''פאראייניגטע שטאטן ארמיי עיר פארס'''  (United States Army Air Forces USAAF) אויפגעשטעלט געווארן. די נייע ארגאניזאציע האט פאראייניגט דעם Army Air Corps מיט אנדערע לופט קאמאנדירן אונטער איין הויפט באפעל, אנגעפירט דורך גענעראל הענרי ה. &quot;העפ&quot; ארנאלד.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

נאכן יאפאנישן אנפאל אויפן [[פערל הארבער|פערל הארבאר]] דעם [[7טן דעצעמבער]] [[1941]] זענען די פאראייניגטע שטאטן אריינגעטרעטן אין דער מלחמה, און דער Army Air Forces האט זיך פארוואנדלט אין איינע פון די גרעסטע לופט מאכטן אין דער געשיכטע. אין בלויז עטליכע יאר איז דער צאל פערסאנאל געוואקסן פון צענדליגער טויזנטער ביז עטליכע מיליאן מענטשן, און טויזנטער פליגער זענען פראדוצירט געווארן יעדן חודש.&lt;ref&gt;https://www.afhistory.af.mil/Portals/64/Books/Titles/The%20United%20States%20Air%20Force%20-%20First%20Seventy-Five%20Years.pdf&lt;/ref&gt;

=== אייראפע ===

אין דער אייראפעאישער פראנט האט דער Army Air Forces דורכגעפירט גרויסע באמבאדירונגען קעגן דייטשלאנד. טאג-באמבאדירונגען זענען דורכגעפירט געווארן בעיקר דורך די אמעריקאנער, בשעת די בריטישע Royal Air Force האט בדרך כלל באמבארדירט ביינאכט.

די הויפט צילן זענען געווען:

* פליגער פאבריקן.
* [[ריפיינערי|ריפיינעריס]] און ברענשטאף אינדוסטריע.
* באן-ליניעס.
* פאבריקן פון וואפן און אמוניציע.
* אינדוסטריעלע שטעט.
* מיליטערישע הויפטקווארטירן.

די אמעריקאנער פייטער פליגער, אריינגערעכנט די P-47 Thunderbolt און P-51 Mustang, האבן באגלייט די באמבאדירער און געקעמפט קעגן דער דייטשער לופטוואפע ביז די אליאירטע האבן דערגרייכט לופט הערשאפט איבער מערב אייראפע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

די לופט הערשאפט האט שפעטער געשפילט א קריטישע ראלע ביי [[דער אינוואזיע אין נארמאנדי]] אין יוני [[1944]], ווען אמעריקאנער און אליאירטע פליגער האבן צעשטערט [[בריק|בריקן]], [[באן|באנען]], און [[קאמוניקאציע]] צווישן דייטשע פארשפרייטע מיליטערישע איינהייטן פאר'ן לאנדונג פון די אליאירטע טרופן.

=== פאסיפישער פראנט ===

אין דער פאסיפישער מלחמה האט דער Army Air Forces געמוזט אפערירן איבער גאר גרויסע דיסטאנצן. נייע שווערע באמבאדירער ווי דער '''B-29 Superfortress''' זענען אנטוויקלט געווארן ספעציעל פאר לאנגע סטראַטעגישע מיסיעס קעגן [[יאפאן]].

פון באזעס אין [[כינע]] און שפעטער אויף די [[מאריאנא אינזלען]] האבן אמעריקאנער [[באמבאדירער]] אנגעהויבן רעגולערע אנפאלן אויף יאפאנעזישע אינדוסטריע, פארקער, מיליטערישע פאבריקן און שטעט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין אויגוסט [[1945]] האבן [[B-29]] פליגער דורכגעפירט די צוויי באקאנטסטע לופט אפעראציעס אין דער וועלט געשיכטע, ווען [[אטאם באמבע|אטאם באמבעס]] זענען אראפגעווארפן געווארן אויף [[היראשימא]] און [[נאגאסאקי]]. די אפעראציעס האבן געשפילט א הויפט ראלע אין יאפאנס קאפיטולאציע און דעם סוף פון דער צווייטער וועלט מלחמה.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== שאפונג פונעם אמעריקאנער עיר פארס ==

די הצלחה און דער ריזיגער פארנעם פון די לופט אפעראציעס במשך דער צווייטער וועלט מלחמה האבן איבערצייגט פילע אמעריקאנער פאליטיקער און מיליטערישע פירער אז לופט קריג איז געווארן א באזונדערע פארעם פון מלחמה און דארף האבן א זעלבשטענדיקע מיליטערישע ארגאניזאציע.

דער '''National Security Act of 1947''' האט דורכגעפירט א פולשטענדיגע רעארגאניזאציע פונעם אמעריקאנער מיליטער. דער געזעץ האט געשאפן דעם '''דעפארטמענט פון די עיר פארס''' , גלייך אין ראנג מיט'ן [[אמעריקאנער ארמיי|דעפארטמענט פון די ארמיי]]  און [[אמעריקאנער נעיווי|דעפארטמענט פון די נעיווי]] .&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt;

דעם 18טן סעפטעמבער [[1947]] איז דער '''פאראייניגטע שטאטן עיר פארס''' אפיציעל געווארן א באזונדערער מיליטערישער צווייג. אלע פליגער, באזעס, אפיצירן, זעלנער און אנדערע מיטלען פונעם ארמיי עיר פארס זענען איבערגעפירט געווארן צום נייעם עיר פארס.

דער טאג ווערט אנגעזען אלס דער אפיציעלער געבורטסטאג פונעם אמעריקאנער עיר פארס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;
== די קאלטע מלחמה ==

פון דער גרינדונג פונעם אמעריקאנער עיר פארס אין 1947 און ווייטער איז ער געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינסטרומענטן אין דער אמעריקאנער נאציאנאלער זיכערהייט. גלייך נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די פאראייניגטע שטאטן און סאוועטן פארבאנד אנגעהויבן א לאנגע צייט פון פאליטישע, מיליטערישע און אידעאלאגישע געשפאנטקייט, באקאנט אלס די '''קאלטע מלחמה'''. אין יענער תקופה האט דער עיר פארס געשפילט א צענטראלע ראלע אין אפהאלטן א דירעקטע מלחמה צווישן די צוויי וועלט-מאכטן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

איינער פון די וויכטיגסטע ארגאניזאציעס אינעם עיר פארס איז געווען דער [[סטראטעגישע ליפט קאמענד]] (Strategic Air Command (SAC)), וועלכער איז געגרינדעט געווארן אין [[1946]] און האט נאך דער שאפונג פונעם זעלבשטענדיקן עיר פארס באקומען די אחריות איבער די לאנג שטרעקיגע באמבאדירער און שפעטער אויך איבער די אינטערקאנטינענטאל באליסטישע מיסילן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די הויפט אויפגאבע פונעם סטראטעגישע ליפט קאמענד איז געווען צו האלטן א שטענדיג גרייטע נוקלעארע געווער. במשך פון פילע יארן זענען שווערע באמבאדירער געפלויגן כסדר אין דער לופט, אויסגערישט מיט נוקלעארע וואפן, כדי אז אפילו אויב די פאראייניגטע שטאטן וועלן ווערן איבערראשט דורך א פיינטליכן אנפאל, זאל נאך אלץ בלייבן א מעגליכקייט צוריקצושלאגן.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין יענע יארן זענען אנטוויקלט געווארן א רייע נייע דזשעט-פליגער, וועלכע האבן אינגאנצן פארענדערט לופט מלחמה. צווישן די ערשטע בארימטע דזשעט-פייטער זענען געווען דער '''[[F-86 Sabre]]''', וועלכער האט באוויזן גרויסע ערפאלגן אינעם קארעא קריג, און שפעטער די '''[[F-100 Super Sabre]]''', '''[[F-102 Delta Dagger]]''', '''[[F-104 Starfighter]]''' און אנדערע מאדערנע פליגער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

גלייכצייטיג האט דער עיר פארס אנטוויקלט נייע סטראַטעגישע באמבאדירער. דער '''[[B-47 Stratojet]]''' איז געווען דער ערשטער גרויסער דזשעט-באמבאדירער, און נאך אים איז אריין אין דינסט דער '''[[B-52 Stratofortress]]''', וועלכער איז נאך היינט איינער פון די וויכטיגסטע סטראַטעגישע באמבאדירער אינעם אמעריקאנער מיליטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== דער קארעא קריג ==

ווען דער [[קארעא קריג]] האט אויסגעבראכן אין [[1950]], האט דער אמעריקאנער עיר פארס שנעל אריבערגעפירט גרויסע לופט כוחות איבער דער [[קארעא האלבאינזל]].

די הויפט אויפגאבעס האבן אריינגענומען:

* לופט הערשאפט.
* באגלייטן באמבאדירער.
* באמבאדירן מיליטערישע צילן.
* נאנטע שטיצע פאר ערד טרופן.
* טראנספארט פון זעלנער און צושטעלן.
* מעדיצינישע לופט עוואקואציע.

דער קארעא קריג איז אויך געווארן דער ערשטער גרויסער קאמף צווישן דזשעט-פייטער פליגער. אמעריקאנער '''[[F-86 Sabre]]''' פליגער האבן זיך אפט געטראפן אין לופט קאמפן קעגן סאוועטיש-געבויטע '''[[MiG-15]]''' פליגער, וואס ווערן אנגעזען צווישן די בארימטסטע לופט קאמפן אין דער געשיכטע פון דזשעט פליגערי.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== דער וויעטנאם קריג ==

אין די [[1960ער]] און פרי [[1970ער]] יארן האט דער אמעריקאנער עיר פארס געשפילט א הויפט ראלע אינעם [[וויעטנאם קריג]]. צענדליגער טויזנטער לופט אפעראציעס זענען דורכגעפירט געווארן איבער צפון [[וויעטנאם]], דרום וויעטנאם, [[לאאס]] און [[קאמבאדיע]].&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

די לופט אפעראציעס האבן איינגעשלאסן:

* סטראַטעגישע באמבאדירונגען.
* טאקטישע אנפאלן.
* שפיאנאזש.
* טראנספארט.
* לופט-צו-לופט קאמפן.
* ראטעווען אראפגעפאלענע פילאטן.
* עלעקטראנישע מלחמה.

די גרויסע באמבאדירונג אפעראציעס '''Rolling Thunder''' און '''Linebacker''' ווערן אנגעזען צווישן די גרעסטע לופט אפעראציעס פונעם קאלטן מלחמה תקופה.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

דער וויעטנאם קריג האט אויך ארויסגעברענגט נייע פראבלעמען פאר לופט קריג, אריינגערעכנט סאוועטישע לופט-פארטיידיגונג מיסילן, מאדערנע [[ראדאר-סיסטעמען]] און שטערקערע פיינטליכע לופט פארטיידיגונג. אלס רעזולטאט האט דער עיר פארס אנטוויקלט נייע עלעקטראנישע שטערונגס-סיסטעמען, אנטי-ראדאר וואפן און פארבעסערטע טאקטיקן.

== אנטוויקלונג פון נוקלעארע אפהאלטונג ==

א וויכטיגער טייל פונעם אמעריקאנער עיר פארס איז געווארן די נוקלעארע אויפהאלטונג. במשך פון דער קאלטער מלחמה האט דער עיר פארס פארוואלטעט צוויי פון די דריי הויפט טיילן פונעם אמעריקאנער '''נוקלעארע דרייעק'''.

די צוויי טיילן זענען:

* לאנגשטרעקיגע סטראַטעגישע באמבאדירער.
* אינטערקאנטינענטאל באליסטישע מיסילס (ICBM).

די דריטע טייל פונעם טרייאד ווערט געפירט דורך דער אמעריקאנער נעיווי דורך נוקלעארע [[סובמארין|סובמארינען]].&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

אין די [[1960ער]] יארן האט דער עיר פארס אויפגעשטעלט הונדערטער מיסיל-באזעס איבער די פאראייניגטע שטאטן. די מיסילן זענען געווען שטענדיג גרייט ארויסצופליען אין פאל פון א נוקלעארער מלחמה.

== שפיאנאזש און ספעציעלע פליגער ==

במשך פון דער קאלטער מלחמה האט דער עיר פארס אויך אנטוויקלט גאר פארגעשריטענע שפיאנאזש פליגער.

צווישן די מערסט באקאנטע זענען געווען:

* '''[[U-2]]''' שפיאנאזש פליגער.
* '''[[SR-71 Blackbird]]''' סופער-שנעלע שפיאנאזש פליגער.

די פליגער האבן געקענט פליען גאר הויך און גאר שנעל, און האבן געזאמלט מיליטערישע אינפארמאציע איבער פילע טיילן פון דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

דער עיר פארס האט אויך אנטוויקלט ערשטע מיליטערישע [[סאטעליט]]-פראגראמען, [[ראדאר]]-סיסטעמען און פריע-ווארענונג נעצן צו אנטדעקן פיינטליכע פליגער און [[באליסטישע מיסיל|באליסטישע מיסילן]].

== ארגאניזאציע אין דער קאלטער מלחמה ==

אין יענע תקופה האט דער אמעריקאנער עיר פארס אויסגעבויט א ריזיגע ארגאניזאציע מיט פילע הויפט קאמאנדן.

די וויכטיגסטע האבן איינגעשלאסן:

* Strategic Air Command (SAC)
* Tactical Air Command (TAC)
* Military Airlift Command (MAC)
* Air Defense Command (ADC)
* Pacific Air Forces (PACAF)
* United States Air Forces in Europe (USAFE)

יעדע פון די קאמאנדן האט געהאט באזונדערע אחריות, און אונטער זיי זענען געווען צענדליגער נומערירטע עיר פארס, פליגלען, גרופעס און סקוואדראנען, וועלכע האבן אפערירט אויף באזעס איבער דער גאנצער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;
== נאך דער קאלטער מלחמה ==

דער [[צוזאמענפאל פונעם סאוועטן פארבאנד|צוזאמענפאל]] פונעם [[סאוועטן פארבאנד]] אין [[1991]] האט געברענגט א פונדימענטאלע ענדערונג אין דער סטראַטעגיע פונעם אמעריקאנער עיר פארס. אנשטאט זיך צוצוגרייטן בעיקר פאר א גרויסער מלחמה קעגן א סופער-מאכט, האט דער עיר פארס אנגעהויבן זיך צופאסן צו ראיאנאלע קאנפליקטן, שנעלע אינטערווענץ און געמיינזאמע אפעראציעס מיט אנדערע צווייגן פון די אמעריקאנער מיליטער.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין יענע תקופה זענען פילע עלטערע פליגער ארויסגענומען געווארן פון דינסט, בשעת נייע טעכנאלאגיעס ווי [[סטעלט-פליגער]], פינקטליכע אנפאל-וואפן, [[סאטעליט-נאוויגאציע]] און דיגיטאלע קאמאנד-סיסטעמען זענען געווארן א הויפט טייל פונעם עיר פארס.

== אפעראציע מדבר שטורעם ==

די [[גאלף מלחמה]] פון [[1991]] ווערט געזען אלס איינע פון די ערשטע מאדערנער לופט מלחמה. אין '''[[אפעראציע מדבר שטורעם]]''' האט דער אמעריקאנער עיר פארס, צוזאמען מיט די לופט קרעפטן פון אנדערע אליאירטע לענדער, דורכגעפירט א גאר ברייטע לופט אטאקעס קעגן איראק.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין די ערשטע טעג פון דער מלחמה זענען הונדערטער מיליטערישע צילן אנגעגריפן געווארן כמעט גלייכצייטיג.

די לופט אפעראציעס האבן איינגעשלאסן:

* פארניכטן [[לופט פארטיידיגונג]].
* צעשטערן ראדאר סיסטעמען.
* אנפאלן אויף [[לופטפעלד|לופטפעלדער]].
* באמבאדירן [[מיליטערישע הויפטקווארטיר|מיליטערישע הויפטקווארטירן]].
* צעשטערן קאמוניקאציע נעטווארקן.
* אנפאלן אויף מיסיל-באזעס.
* שטיצע פאר ערד איינהייטן.

די מלחמה האט אויך ברייט באקאנט געמאכט דעם '''[[F-117 Nighthawk]]''', דער ערשטער אפעראציאנעלער סטעלט-קאמף פליגער, וועלכער האט געקענט דורכפירן אטאקעס אויף שווער באשיצטע צילן מיט גאר א קליינע מעגליכקייט צו ווערן אנטדעקט דורך [[ראדאר]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

דער גרויסער ערפאלג פון די לופט אפעראציעס האט שטארק באאיינפלוסט מיליטערישע פלאנירונג איבער דער וועלט און האט געוויזן די וויכטיקייט פון פינקטליכע וואפן, אינפארמאציע און לופט הערשאפט.

== באלקאן אפעראציעס ==

אין די [[1990ער]] יארן האט דער אמעריקאנער עיר פארס זיך אויך באטייליגט אין אפעראציעס איבער דער [[באלקאן לענדער|באלקאן]] [[האלבאינזל]].

ער האט אנטיילגענומען אין:

* אויפהלטן נאנפליי זאנעס.
* לופט שפיאנאזש.
* באמבאדירונגען קעגן מיליטערישע צילן.
* שטיצע פאר [[נאט&quot;א|נאטא]] אפעראציעס אין [[באסניע]].
* אפעראציעס אין [[קאסאווא]].

די אפעראציעס זענען דורכגעפירט געווארן אלס טייל פון נאטא באשלוסן צו אפשטעלן די קאמפן און באשיצן ציווילע באפעלקערונגען.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== נאך די אנפאלן פון 11 סעפטעמבער 2001 ==

די טעראר אנפאלן פון [[11טן סעפטעמבער|11 סעפטעמבער]] [[2001]] האבן געעפנט א נייע תקופה אין דער געשיכטע פונעם אמעריקאנער עיר פארס.

אלס טייל פונעם '''מלחמה קעגן טעראר''' האט דער עיר פארס אנגעהויבן גרויסע אפעראציעס אין [[אפגאניסטאן]] און שפעטער אין [[איראק]].&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

די הויפט אויפגאבן האבן אריינגענומען:

* לופט אנפאלן קעגן טעראר ארגאניזאציעס.
* שפיאנאזש.
* טראנספארט פון טרופן און עקוויפמענט.
* לופט-אנפילן פון ברענשטאף פאר קאמף פליגער.
* מעדיצינישע עוואקיואציע.
* קאנטראל פון לופט-רוים.
* ספעציעלע אפעראציעס.

אין יענע יארן איז אויך שטארק געוואקסן דער באנוץ פון [[דראונס]].

== דראונס ==

אנהייב דעם 21סטן יארהונדערט זענען דראונס געווארן א צענטראלער טייל פונעם אמעריקאנער עיר פארס.

די מערסט באקאנטע סיסטעמען זענען:

* [[MQ-1 Predator]]
* [[MQ-9 Reaper]]

די פליגער ווערן באנוצט פאר:

* שפיאנאזש.
* זאמלען אינפארמאציע.
* אבזערוואציע.
* אנפאלן אויף אויסגעקליבענע צילן.
* שטיצע פאר ערד איינהייטן.

זיי קענען אפערירן לאנגע שעות אן קיין פילאט אינעם פליגער און ווערן קאנטראלירט פון ווייטע קאמאנד צענטערן.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== דער אמעריקאנער ספעיס פארס ==

אין דעצעמבער [[2019]] איז אויפגעשטעלט געווארן דער '''[[אמעריקאנער ספעיס פארס]]''' (United States Space Force), אלס א באזונדערער מיליטערישער צווייג אונטער דעם '''דעפארטמענט פון די עיר פארס'''.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

כאטש דער ספעיס פארס איז א זעלבשטענדיקער סערוויס, בלייבן ביידע צווייגן אונטער דעם זעלבן ציווילן סעקרעטאר פון דער עיר פארס, און פילע אדמיניסטראטיווע און שטיצע-סיסטעמען ווערן נאך אלץ צוזאמען געפירט.

די שאפונג פונעם ספעיס פארס האט אריבערגעפירט א טייל ספעיס-פארבונדענע אויפגאבן פונעם עיר פארס צום נייעם צווייג, בשעת דער עיר פארס בלייבט ווייטער פאראנטווארטליך פאר לופט מלחמה און פילע אנדערע פארבונדענע אפעראציעס.

== ארגאניזאציע ==

דער אמעריקאנער עיר פארס ווערט געפירט דורך דעם '''סעקרעטאר פון דער עיר פארס''', א ציווילער באמטער וואס ווערט באשטימט דורך דעם פרעזידענט מיט דער באשטעטיגונג פונעם סענאט.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

דער העכסטער מיליטערישער אפיציר איז דער '''Chief of Staff of the Air Force''', א פיר-שטערנדיגער גענעראל, וועלכער איז דער הויפט מיליטערישער ראטגעבער אין אלע ענינים וואס באציען זיך צום עיר פארס.

אונטער דער הויפט פירערשאפט ווערט דער עיר פארס איינגעטיילט אין:

* הויפט קאמאנדן (Major Commands).
* נומערירטע עיר פארס.
* פליגלען (Wings).
* גרופעס.
* סקוואדראנען.

די סקוואדראן איז בדרך כלל די גרונט-איינהייט פונעם עיר פארס, בשעת א פליגל פאראייניגט עטליכע גרופעס און טראגט די אחריות פאר אפעראציעס, אויפהאלט, שטיצע און אנדערע באדערפענישן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די וויכטיגסטע הויפט קאמאנדן נעמען אריין:

* Air Combat Command.
* Air Mobility Command.
* Air Education and Training Command.
* Air Force Materiel Command.
* Air Force Special Operations Command.
* Air Force Reserve Command.
* Pacific Air Forces.
* United States Air Forces in Europe – Air Forces Africa.
== הויפט אויפגאבן ==

לויט דער אפיציעלער דעפיניציע פונעם אמעריקאנער עיר פארס זענען פאראן פינף הויפט אויפגאבן, וועלכע באשטימען די הויפט ריכטונגען פון זיינע אפעראציעס איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

=== לופט הערשאפט ===

'''לופט הערשאפט''' (Air Superiority) מיינט דערגרייכן קאנטראל איבערן לופט-רוים, כדי א פיינט זאל נישט קענען באנוצן זיינע פליגער אדער אנדערע לופט מיטלען.

צוליב לופט הערשאפט קענען אייגענע ערד-טרופן, פלאט-איינהייטן און לופט-קרעפטן אפערירן מיט א פיל גרעסערער זיכערקייט. דער עיר פארס נוצט פאר דעם צוועק מאדערנע פייטער פליגער, ראדאר-סיסטעמען, לופט-צו-לופט מיסילן און פארגעשריטענע קאמאנד-סיסטעמען.

=== שפיאנאזש ===

די צווייטע הויפט אויפגאבע איז '''שפיאנאזש, אבזערוואציע און אינפארמאציע-זאמלונג''' (Intelligence, Surveillance and Reconnaissance – ISR).

דער עיר פארס נוצט פליגער און דראונס, סאטעליטן, ראדאר-סיסטעמען און אנדערע עלעקטראנישע מיטלען צו זאמלען אינפארמאציע איבער פיינטליכע באוועגונגען, וואפן-סיסטעמען און אנדערע מיליטערישע צילן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

די אינפארמאציע ווערט דערנאך אויסגעארבעט דורך ספעציעלע אינטעליגענץ-איינהייטן און איבערגעגעבן פאר קאמאנדירן און באשלוס-מאכער.

=== גלאבאלע טראנספארט ===

'''Rapid Global Mobility''' איז די מעגליכקייט שנעל אריבערצופירן זעלנער, עקוויפמענט, וואפן, הומעניטערישע הילף און אנדערע זאכן צו יעדן טייל פון דער וועלט.

דער עיר פארס פארמאגט א גרויסע פלאטע פון טראנספארט-פליגער און לופט-אנפיל-פליגער, וועלכע ערמעגליכן דורכצופירן לאנגע פלי רייזעס אן אפשטעלן.

די אויפגאבע נעמט אויך אריין:

* טראנספארט פון מיליטערישע איינהייטן.
* אנפילן ברענשטאף אין די ליפטן פאר קאמף פליגער.
* מעדיצינישע עוואקואציע.
* הומעניטארע הילף.
* נאטור-קאטאסטראפע הילף.
* אינטערנאציאנאלע שטיצע פאר אליאירטע לענדער.

=== גלאבאלע אנפאלן ===

די פערטע הויפט אויפגאבע איז '''Global Strike'''.

דער עיר פארס האלט אין גרייטשאפט ביידע געווענטליכע און נוקלעארע געווער, וועלכע קענען דערגרייכן ווייטע צילן איבער דער וועלט.

די אפעראציעס ווערן דורכגעפירט דורך:

* סטראַטעגישע באמבאדירער.
* קאמף פליגער.
* אינטערקאנטינענטאלע באליסטישע מיסילן.
* פינקטליכע לופט-צו-ערד וואפן.

א גרויסער טייל פון דער אמעריקאנער נוקלעארער אפהאלטונג באשטייט אויף די מעגליכקייט שנעל דורכצופירן אזעלכע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

=== קאמאנד און קאנטראל ===

די פינפטע הויפט אויפגאבע איז '''Command and Control'''.

די אויפגאבע נעמט אריין:

* קאארדינירן אלע לופט אפעראציעס.
* קאארדינירן מיט אנדערע מיליטערישע צווייגן.
* קאנטראלירן קאמוניקאציע.
* צושטעלן אינפארמאציע פאר קאמאנדירן.
* פירן געמיינזאמע אפעראציעס מיט נאטא און אנדערע אליאירטע לענדער.

די פארגעשריטענע קאמוניקאציע-נעצווערקן ערמעגליכן דורכצופירן אפעראציעס כמעט איבער דער גאנצער וועלט אין רעאלער צייט.

== לופט פלאטע ==

דער אמעריקאנער עיר פארס פארמאגט די גרעסטע און מערסט פארגעשריטענע מיליטערישע פליגער-פליט אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

לויט אפיציעלע ציפערן האט דער עיר פארס געהאט אום 30 סעפטעמבער 2022 א סך הכל פון '''5,519''' פליגער.

די הויפט קאטעגאריעס זענען געווען:

* באמבאדירער – 141.
* פייטער און אנפאל-פליגער – 2,214.
* העליקאפטערס – 192.
* ספעציעלע מיסיע-פליגער – 504.
* ספעציעלע אפעראציעס – 143.
* לופט-אנפיל פליגער – 498.
* טרענירונג פליגער – 1,180.
* טראנספארט פליגער – 647.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

== וויכטיגע פליגער ==

צווישן די באקאנטסטע פליגער אינעם אמעריקאנער עיר פארס זענען:

=== פייטער פליגער ===

* [[F-15 Eagle]].
* F-15EX Eagle II.
* [[F-16 פייטינג פאלקאן|F-16 Fighting Falcon]].
* [[F-22 Raptor]].
* [[F-35 לייטנינג II|F-35A Lightning II]].

=== אטאקע פליגער ===
* [[A-10 Thunderbolt II]].

=== באמבאדירער ===

* [[B-1B Lancer]].
* B-2 Spirit.
* [[B-52 סטראטופארטרעס|B-52H Stratofortress]].

=== טראנספארט פליגער ===

* [[C-5 Galaxy]].
* [[C-17 Globemaster III]].
* [[C-130 Hercules]].

=== לופט-אנפיל פליגער ===

* [[KC-46 Pegasus]].
* [[KC-135 Stratotanker]].

=== שפיאנאזש און ספעציעלע פליגער ===

* RC-135 Rivet Joint.
* E-3 Sentry.
* U-2 Dragon Lady.
* MQ-9 Reaper.

די פליגער דינען פאר גאר פארשידענע אפעראציעס, פון לופט הערשאפט און באמבאדירונגען ביז שפיאנאזש, טראנספארט און עלעקטראנישע מלחמה.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== פערסאנאל ==

דער אמעריקאנער עיר פארס באשעפטיגט הונדערטער טויזנטער מענטשן.

לויט דעם פארגעשלאגענעם בודזשעט פאר יאר [[2025]] האט דער דעפארטמענט פון דער עיר פארס געבעטן א סך הכל פון:

* 504,500 מיליטערישע מיטגלידער.
* 183,100 ציווילע ארבעטער.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

די צאל נעמט אריין אקטיווע דינסט, רעזערוויסטן, נאציאנאלע גארד און ציווילע ארבייטער וועלכע ארבעטן אין פארשידענע טעכנישע, וויסנשאפטליכע, אינזשענירונג און אדמיניסטראטיווע פעלדער.

== באזעס ==

דער אמעריקאנער עיר פארס אפערירט הונדערטער באזעס און אנדערע אינסטאלאציעס אין די פאראייניגטע שטאטן און אין פילע לענדער איבער דער וועלט.

די הויפטקווארטיר געפינט זיך אינעם '''[[פענטאגאן]]''' אין [[ארלינגטאן, ווירדזשיניע|ארלינגטאן]], [[ווירדזשיניע]].&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt;

אין אויסלאנד ווערן פילע אפעראציעס געפירט דורך:

* פאציפישע עיר פארס.
* United States Air Forces in Europe – Air Forces Africa.

די באזעס שפילן א וויכטיגע ראלע אין גלאבאלע אפעראציעס, טרענירונג, שפיאנאזש, הומעניטארע מיסיעס און אינטערנאציאנאלע קאאפעראציע.
== באדייט און השפעה ==

דער אמעריקאנער עיר פארס ווערט אנגעזען אלס איינע פון די מערסט איינפלוסרייכע לופט-מיליטערן אין דער וועלט. זייט זיין גרינדונג האט ער געהאט א צענטראלע ראלע אין דער אנטוויקלונג פון מאדערנער לופט מלחמה, סטראטעגישע אפהאלטונג, לופט טראנספארט און מיליטערישע טעכנאלאגיע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

זיינע אפעראציעס האבן איבער די יארן באאיינפלוסט מיליטערישע דאקטרינען אין פילע לענדער. אסאך לופט-קרעפטן איבער דער וועלט האבן איבערגענומען ארגאניזירונג, טרענירונג און קאמף-מעטאדן וועלכע זענען אנטוויקלט געווארן אינעם אמעריקאנער עיר פארס.

אויסער קאמף-אויפגאבן נעמט דער עיר פארס אויך אנטייל אין הומאניטארע מיסיעס, נאטור-קאטאסטראפע הילף, לופט-רעטונג, מעדיצינישע עוואקואציע און טראנספארט פון הילפס-מאטעריאלן קיין פילע טיילן פון דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== טעכנאלאגישע אנטוויקלונגען ==

במשך פון זיין געשיכטע האט דער אמעריקאנער עיר פארס מיטגעארבעט ביי דער אנטוויקלונג פון א רייע וויכטיגע טעכנאלאגיעס.

די אנטוויקלונגען נעמען אריין:

* [[דזשעט מאטאר|דזשעט-מאטארן]].
* [[סטעלט]]-טעכנאלאגיע.
* פינקטליך-געפירטע וואפן.
* פלי סיסטעמען.
* [[סאטעליט קאמוניקאציע|סאטעליט-קאמוניקאציע]].
* גלאבאלע נאוויגאציע.
* דראונס.
* קינסטליכע אינטעליגענץ פאר מיליטערישע באנוץ.
* פארגעשריטענע ראדאר-סיסטעמען.
* עלעקטראנישע מלחמה.

א גרויסער טייל פון די אנטוויקלונגען זענען שפעטער אויך גענוצט געווארן אין ציווילער פליגער, ספעיס-פארשונג און אנדערע וויסנשאפטליכע פעלדער.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

== מוזעאומען און היסטארישע אפהיטונג ==

דער אמעריקאנער עיר פארס האלט אויף א רייע מוזעאומען און היסטארישע צענטערן וועלכע באשעפטיגן זיך מיט דער אפהיטונג פון זיין געשיכטע, דאקומענטן, פליגער און אנדערע ארטיפאקטן.

דער גרעסטער פון זיי איז דער '''National Museum of the United States Air Force''' אין דעם שטאט [[דעיטאן, אהייא|דעיטאן]], [[אהייא]], וואו עס ווערן אויסגעשטעלט הונדערטער היסטארישע [[פליגער]], [[מיסל|מיסלען]], ספעיס-מיטלען און אנדערע אויסשטעלונגען איבער דער אנטוויקלונג פון אמעריקאנער מיליטערישער פליגער.&lt;ref&gt;https://www.afhistory.af.mil/&lt;/ref&gt;

די היסטארישע אפטיילונגען פונעם עיר פארס זאמלען אויך ארכיוון, פאטאגראפיעס, קארטעס און אפיציעלע באריכטן, וועלכע דינען אלס א וויכטיגע מקור פאר היסטארישע פארשונגען.

== קריטיק און מחלוקת ==

ווי פילע גרויסע מיליטערישע ארגאניזאציעס איז אויך דער אמעריקאנער עיר פארס געווען דער אונטערשטעל פון פארשידענע מחלוקת'ן און עפנטליכע דיסקוסיעס.

צווישן די הויפט נושאים געפינען זיך:

* די ווירקזאמקייט פון סטראַטעגישע באמבאדירונגען.
* ציווילע פארלוסטן ביי לופט אנפאלן.
* באנוץ פון אומבאמאנטע פליגער.
* די קאסטן פון נייערע וואפן-סיסטעמען.
* דער צעטיילונג פון מיליטערישע בודזשעטן צווישן לופט, ים און ערד-קרעפטן.
* דער באלאנס צווישן קאנווענציאנעלע און נוקלעארע אפהאלטונג.

מיליטערישע היסטאריקער און זיכערהייט-עקספערטן האבן במשך פון די יארן פארשידענע מיינונגען איבער די פראגן. טייל האלטן אז לופט מאכט אליין קען נישט געווינען א מלחמה, בשעת אנדערע זעען אין לופט הערשאפט א נויטווענדיגן יסוד פאר יעדע מאדערנע מיליטערישע אפעראציע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== זעט אויך ==

* [[אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן]]
* [[אמעריקאנער ספעיס פארס]]
* [[דעפארטמענט פון דער עיר פארס]]
* [[פענטאגאן]]
* [[נאט&quot;א|נאטא]]

== רעפערענצן ==

&lt;references /&gt;

[[קאטעגאריע:אמעריקאנער מיליטער]]
[[קאטעגאריע:לופט קרעפטן]]
[[קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן]]


{{אמעריקעמיל}}


[[קאטעגאריע:USA מיליטער]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטערישע ארגאניזאציעס]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטער פון די פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטער]]</text>
      <sha1>h0ckqfjvzjfjk2nxtkujd2fqc41um5v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601619</id>
      <parentid>601617</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T21:29:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52451" sha1="7wt4tlfu1j5jpq5lxrb40ctktqhjazt" xml:space="preserve">[[טעקע:Valiant Shield - air force planes on runway.jpg|left|250px]]


{{אינפאבאקס מיליטערישע ארגאניזאציע
| נאמען = אמעריקאנער עיר פארס
| ענגלישער נאמען = United States Air Force
| קורצער נאמען = USAF
| סארט = לופט קריגס צווייג
| לאנד = פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע
| אונטער = דעפארטמענט פון דער עיר פארס
| שוועסטער צווייג = אמעריקאנער ספעיס פארס
| געגרינדעט = 18 סעפטעמבער 1947
| הויפטקווארטיר = דער פענטאגאן, ארלינגטאן, ווירדזשיניע
| ראלע = לופט קאמף, לופט פארטיידיגונג, גלאבאלע אנפאלן, לופט טראנספארט, אויפקלערונג
| טייל פון = אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן
}}

'''דער אמעריקאנער עיר פארס''' ([[ענגליש]]: ''United States Air Force''; ראשי תיבות: ''USAF'') איז דער לופט-קריג צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן באוואפנטע קרעפטן און איינע פון די אכט מיליטערישע אפטיילונגען פון די פאראייניגטע שטאטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; ער איז דער הויפט מיליטערישער אפטיילונג פאר לופט מלחמה, לופט פארטיידיגונג, סטראַטעגישע באמבאדירונגען, לופט טראנספארט, שפיאנאזש, קאמאנד און קאנטראל, און א גרויסער טייל פון די אמעריקאנער נוקלעארע אפהאלטונגס-סיסטעם.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

דער עיר פארס איז אפיציעל געגרינדעט געווארן דעם [[18טן סעפטעמבער]] [[1947]], ווען דער ''National Security Act of 1947'' איז אריינגעפירט געווארן דורך א פרעזידענטליכן באפעל פון [[פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן|פרעזידענט]] [[הערי טרומאן|הארי ס. טרומאן]].&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt; ביז יענער צייט האט די אמעריקאנער לופט מאכט באלאנגט צום [[אמעריקאנער ארמיי]] אונטער פארשידענע נעמען, און האט זיך במשך פון פיר צענדליג יאר אנטוויקלט פון א קליינע פראבע-איינהייט אין איינע פון די גרעסטע און מערסט פארגעשריטענע לופט קראפטן אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

דער אמעריקאנער עיר פארס פארמאגט טויזנטער מיליטערישע עראפלאנען, הונדערטער באזעס אין די פאראייניגטע שטאטן און איבער דער וועלט, און הונדערטער טויזנטער מיליטערישע און ציווילע באדינסטע.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt; זיינע הויפט אויפגאבן נעמען אריין דערגרייכן לופט הערשאפט, זאמלען מיליטערישע אינפארמאציע, שנעלע גלאבאלע טראנספארט, סטראַטעגישע און טאקטישע אנפאלן, און קאמאנד און קאנטראל פון פאראייניגטע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== היסטארישער איבערבליק ==

די ווארצלען פונעם אמעריקאנער עיר פארס גייען צוריק ביז די ערשטע יארן פון מיליטערישע פליעריי אין די פאראייניגטע שטאטן. שוין אין די יארן פון דער אמעריקאנער בירגער קריג האבן צפון-שטאטן מיליטערישע איינהייטן באנוצט צוגעבונדענע באלאנען פאר שפיאנאזש און ארטילעריע אבזערוואציע. כאטש עס איז דעמאלט נישט געווען קיין באזונדערע לופט-קריגס דינסט, האבן די ערשטע ערפארונגען געוויזן אז לופט מיטלען קענען ברענגען א וויכטיגן מיליטערישן מעלה.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

נאכן ערפאלג פון די [[רייט ברידער]] אין אנטוויקלען מאטאר-געטריבענע פליגער, האט די אמעריקאנער ארמיי אנגעהויבן זיך אינטערעסירן אין דער נייער טעכנאלאגיע. דעם 1טן אויגוסט [[1907]] איז אויפגעשטעלט געווארן די '''Aeronautical Division''' אינעם Signal Corps פון דער אמעריקאנער ארמיי, וואס ווערט בדרך כלל אנגעזען אלס דער ערשטער אפיציעלער מיליטערישער לופט ארגאן אין די פאראייניגטע שטאטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די ניי-געשאפענע איינהייט האט געהאט די אחריות איבער אלע ענינים וואס האבן זיך באצויגן צו מיליטערישע באלאנען, פליגער און אנדערע לופט מיטלען. אין [[1909]] האט זי איינגעקויפט דעם ערשטן [[פליגער]] פאר דער אמעריקאנער ארמיי, געבויט דורך די רייט ברידער, און אנגעהויבן דורכפירן ערשטע פלי טרענירונגען פאר מיליטערישע אפיצירן.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

== אנטוויקלונג פאר דער ערשטער וועלט מלחמה ==

אין 1914 איז די '''Aviation Section''' אויפגעשטעלט געווארן אלס דער נאכפאלגער פון דער Aeronautical Division, מיט ברייטערע אויפגאבעס איבער טרענירונג, איינקויף פון פליגער און אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; אין יענע יארן האט די אמעריקאנער ארמיי שוין געהאט א גרעסערן צאל פליגער און האט זיי גענוצט פאר גרעניץ-פאטראלן און אנדערע מיליטערישע אויפגאבן.

א וויכטיגע פרואוו איז געווען בעת דער עקספעדיציע קעגן [[פאנטשא ווילא|פּאַנטשאָ ווילאַ]] (Pancho Villa) אין [[מעקסיקע]] אין [[1916]], ווען פליגער זענען באנוצט געווארן פאר שפיאנאזש און פארבינדונג צווישן איינהייטן. הגם די טעכנאלאגיע איז נאך געווען אין איר פרימיטיוון שטאפל, האבן די אפעראציעס געוויזן אז לופט מאכט קען ווערן א וויכטיגער טייל פון מאדערנער מלחמה.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== דער ערשטער וועלט מלחמה ==

ווען די פאראייניגטע שטאטן זענען אריינגעטרעטן אין דער ערשטער וועלט מלחמה אין [[1917]], האט זיך די אמעריקאנער מיליטערישע עיר פארס שנעל פארגרעסערט. אמעריקאנער פליגער סקוואדראנען האבן געדינט צוזאמען מיט די אליאירטע לענדער אין אייראפע און זיך באטייליגט אין שפיאנאזש, ארטילעריע אנווייזונגען, לופט קאמפן און באגרעניצטע באמבאדירונגען.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די מלחמה האט אויפגעוויזן אז לופט מאכט איז מער ווי בלויז א הילפס-מיטל פאר דער ערד-ארמיי. מיליטערישע פירער האבן אנגעהויבן פארשטיין אז פליגער קענען אליין באאיינפלוסן דעם גאנצן לויף פון א מלחמה דורך שפיאנאזש, לופט הערשאפט און אנפאלן אויף ווייטע צילן.

אלס רעזולטאט איז דעם [[24סטן מיי|24סטן מאי]] [[1918]] אויפגעשטעלט געווארן דער '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי עיר פארס''' , וועלכער האט איבערגענומען די אחריות פאר אלע לופט איינהייטן אינעם אמעריקאנער ארמיי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== נאך דער ערשטער וועלט מלחמה ==

נאך דער מלחמה האט דער אמעריקאנער מיליטער דורכגעפירט א ברייטע דעמאביליזאציע, און די צאל פליגער, פערסאנאל און בודזשעט איז שטארק פארקלענערט געווארן. דאך האבן א צאל לופט אפיצירן ווייטער געקעמפט פאר א שטארקער און זעלבשטענדיקער לופט מאכט.

איינער פון די באקאנטסטע פארהאנדלער פאר די געדאנק איז געווען [[בריגאדיר גענעראל]] [[בילי מיטשעל]]. ער האט טענה'ט אז אין צוקונפט וועלן לופט קרעפטן שפילן א צענטראלע ראלע אין יעדע גרויסע מלחמה, און אז זיי דארפן האבן אן אייגענע זעלבשטענדיקע סטרוקטור אנשטאט בלייבן אונטער דער ארמיי.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;
== די ארמיי עיר קארפס ==

אין יאר [[1926]] האט דער קאנגרעס דורכגעפירט א נייער ארגאניזאציע פון דער אמעריקאנער מיליטערישער פליגעריי, און דער '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי ליפט סערוויס''' United) States Army Air Service) איז פארוואנדלט געווארן אין דעם '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי קארפס''' (United States Army Air Corps).&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; כאטש דער עיר קארפס איז נאך אלץ געבליבן א טייל פונעם אמעריקאנער ארמיי, האט די נייער סטרוקטור אים געגעבן א גרעסערן זעלבשטענדיקייט, ברייטערע באפולמעכטיגונגען און א גרעסערן פלאץ אינעם מיליטערישן פלאנירונג.

אין די יארן צווישן דער ערשטער און צווייטער וועלט מלחמה האבן אמעריקאנער לופט אפיצירן אנטוויקלט נייערע געדאנקען איבער דער באנוץ פון לופט מאכט. דער '''Air Corps Tactical School''' איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינסטיטוציעס פאר מיליטערישע טעאריע. דארט האבן מיליטערישע דענקער אנטוויקלט די געדאנק אז סטראַטעגישע באמבאדירונגען קעגן אינדוסטריע, טראנספארט און עקאנאמישע צענטערן קענען שוואך מאכן א פיינטליכע מדינה ביז זי וועט מער נישט קענען ווייטער פירן א מלחמה.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

אין יענע תקופה זענען אויך אנטוויקלט געווארן נייערע פליגער, שטערקערע [[מאטאר|מאטארן]], מעטאלענע פליגער-קערפער, פארבעסערטע נעוויגאציע און [[ראדיא קאמוניקאציע]]. דער עיר קארפס האט שטארק פארגרעסערט זיינע טרענירונג פראגראמען פאר פילאטן, אינזשענירן און טעכנישע פערסאנאל.

אין [[1935]] איז אויפגעשטעלט געווארן דער '''General Headquarters Air Force''' (GHQ Air Force), וועלכער האט צענטראליזירט די מערסטע קאמף-פליגער אונטער איין באפעל. דאס איז געווען א וויכטיגער שריט צום שאפן א זעלבשטענדיקער לופט מיליטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== די צווייטע וועלט מלחמה ==

די צווייטע וועלט מלחמה האט אינגאנצן געביטן די ראלע פון לופט מאכט. נאך פאר'ן אריינטרעטן פון די פאראייניגטע שטאטן אין דער מלחמה האט דער אמעריקאנער מיליטער אנגעהויבן א ברייטע פארגרעסערונג פון זיינע לופט קרעפטן.

דעם 20סטן יוני [[1941]] איז דער'''פאראייניגטע שטאטן ארמיי עיר פארס'''  (United States Army Air Forces USAAF) אויפגעשטעלט געווארן. די נייע ארגאניזאציע האט פאראייניגט דעם Army Air Corps מיט אנדערע לופט קאמאנדירן אונטער איין הויפט באפעל, אנגעפירט דורך גענעראל הענרי ה. &quot;העפ&quot; ארנאלד.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

נאכן יאפאנישן אנפאל אויפן [[פערל הארבער|פערל הארבאר]] דעם [[7טן דעצעמבער]] [[1941]] זענען די פאראייניגטע שטאטן אריינגעטרעטן אין דער מלחמה, און דער Army Air Forces האט זיך פארוואנדלט אין איינע פון די גרעסטע לופט מאכטן אין דער געשיכטע. אין בלויז עטליכע יאר איז דער צאל פערסאנאל געוואקסן פון צענדליגער טויזנטער ביז עטליכע מיליאן מענטשן, און טויזנטער פליגער זענען פראדוצירט געווארן יעדן חודש.&lt;ref&gt;https://www.afhistory.af.mil/Portals/64/Books/Titles/The%20United%20States%20Air%20Force%20-%20First%20Seventy-Five%20Years.pdf&lt;/ref&gt;

=== אייראפע ===

אין דער אייראפעאישער פראנט האט דער Army Air Forces דורכגעפירט גרויסע באמבאדירונגען קעגן דייטשלאנד. טאג-באמבאדירונגען זענען דורכגעפירט געווארן בעיקר דורך די אמעריקאנער, בשעת די בריטישע Royal Air Force האט בדרך כלל באמבארדירט ביינאכט.

די הויפט צילן זענען געווען:

* פליגער פאבריקן.
* [[ריפיינערי|ריפיינעריס]] און ברענשטאף אינדוסטריע.
* באן-ליניעס.
* פאבריקן פון וואפן און אמוניציע.
* אינדוסטריעלע שטעט.
* מיליטערישע הויפטקווארטירן.

די אמעריקאנער פייטער פליגער, אריינגערעכנט די P-47 Thunderbolt און P-51 Mustang, האבן באגלייט די באמבאדירער און געקעמפט קעגן דער דייטשער לופטוואפע ביז די אליאירטע האבן דערגרייכט לופט הערשאפט איבער מערב אייראפע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

די לופט הערשאפט האט שפעטער געשפילט א קריטישע ראלע ביי [[דער אינוואזיע אין נארמאנדי]] אין יוני [[1944]], ווען אמעריקאנער און אליאירטע פליגער האבן צעשטערט [[בריק|בריקן]], [[באן|באנען]], און [[קאמוניקאציע]] צווישן דייטשע פארשפרייטע מיליטערישע איינהייטן פאר'ן לאנדונג פון די אליאירטע טרופן.

=== פאסיפישער פראנט ===

אין דער פאסיפישער מלחמה האט דער Army Air Forces געמוזט אפערירן איבער גאר גרויסע דיסטאנצן. נייע שווערע באמבאדירער ווי דער '''B-29 Superfortress''' זענען אנטוויקלט געווארן ספעציעל פאר לאנגע סטראַטעגישע מיסיעס קעגן [[יאפאן]].

פון באזעס אין [[כינע]] און שפעטער אויף די [[מאריאנא אינזלען]] האבן אמעריקאנער [[באמבאדירער]] אנגעהויבן רעגולערע אנפאלן אויף יאפאנעזישע אינדוסטריע, פארקער, מיליטערישע פאבריקן און שטעט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין אויגוסט [[1945]] האבן [[B-29]] פליגער דורכגעפירט די צוויי באקאנטסטע לופט אפעראציעס אין דער וועלט געשיכטע, ווען [[אטאם באמבע|אטאם באמבעס]] זענען אראפגעווארפן געווארן אויף [[היראשימא]] און [[נאגאסאקי]]. די אפעראציעס האבן געשפילט א הויפט ראלע אין יאפאנס קאפיטולאציע און דעם סוף פון דער צווייטער וועלט מלחמה.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== שאפונג פונעם אמעריקאנער עיר פארס ==

די הצלחה און דער ריזיגער פארנעם פון די לופט אפעראציעס במשך דער צווייטער וועלט מלחמה האבן איבערצייגט פילע אמעריקאנער פאליטיקער און מיליטערישע פירער אז לופט קריג איז געווארן א באזונדערע פארעם פון מלחמה און דארף האבן א זעלבשטענדיקע מיליטערישע ארגאניזאציע.

דער '''National Security Act of 1947''' האט דורכגעפירט א פולשטענדיגע רעארגאניזאציע פונעם אמעריקאנער מיליטער. דער געזעץ האט געשאפן דעם '''דעפארטמענט פון די עיר פארס''' , גלייך אין ראנג מיט'ן [[אמעריקאנער ארמיי|דעפארטמענט פון די ארמיי]]  און [[אמעריקאנער נעיווי|דעפארטמענט פון די נעיווי]] .&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt;

דעם 18טן סעפטעמבער [[1947]] איז דער '''פאראייניגטע שטאטן עיר פארס''' אפיציעל געווארן א באזונדערער מיליטערישער צווייג. אלע פליגער, באזעס, אפיצירן, זעלנער און אנדערע מיטלען פונעם ארמיי עיר פארס זענען איבערגעפירט געווארן צום נייעם עיר פארס.

דער טאג ווערט אנגעזען אלס דער אפיציעלער געבורטסטאג פונעם אמעריקאנער עיר פארס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;
== די קאלטע מלחמה ==

פון דער גרינדונג פונעם אמעריקאנער עיר פארס אין 1947 און ווייטער איז ער געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינסטרומענטן אין דער אמעריקאנער נאציאנאלער זיכערהייט. גלייך נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די פאראייניגטע שטאטן און סאוועטן פארבאנד אנגעהויבן א לאנגע צייט פון פאליטישע, מיליטערישע און אידעאלאגישע געשפאנטקייט, באקאנט אלס די '''קאלטע מלחמה'''. אין יענער תקופה האט דער עיר פארס געשפילט א צענטראלע ראלע אין אפהאלטן א דירעקטע מלחמה צווישן די צוויי וועלט-מאכטן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

איינער פון די וויכטיגסטע ארגאניזאציעס אינעם עיר פארס איז געווען דער [[סטראטעגישע ליפט קאמענד]] (Strategic Air Command (SAC)), וועלכער איז געגרינדעט געווארן אין [[1946]] און האט נאך דער שאפונג פונעם זעלבשטענדיקן עיר פארס באקומען די אחריות איבער די לאנג שטרעקיגע באמבאדירער און שפעטער אויך איבער די אינטערקאנטינענטאל באליסטישע מיסילן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די הויפט אויפגאבע פונעם סטראטעגישע ליפט קאמענד איז געווען צו האלטן א שטענדיג גרייטע נוקלעארע געווער. במשך פון פילע יארן זענען שווערע באמבאדירער געפלויגן כסדר אין דער לופט, אויסגערישט מיט נוקלעארע וואפן, כדי אז אפילו אויב די פאראייניגטע שטאטן וועלן ווערן איבערראשט דורך א פיינטליכן אנפאל, זאל נאך אלץ בלייבן א מעגליכקייט צוריקצושלאגן.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין יענע יארן זענען אנטוויקלט געווארן א רייע נייע דזשעט-פליגער, וועלכע האבן אינגאנצן פארענדערט לופט מלחמה. צווישן די ערשטע בארימטע דזשעט-פייטער זענען געווען דער '''[[F-86 Sabre]]''', וועלכער האט באוויזן גרויסע ערפאלגן אינעם קארעא קריג, און שפעטער די '''[[F-100 Super Sabre]]''', '''[[F-102 Delta Dagger]]''', '''[[F-104 Starfighter]]''' און אנדערע מאדערנע פליגער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

גלייכצייטיג האט דער עיר פארס אנטוויקלט נייע סטראַטעגישע באמבאדירער. דער '''[[B-47 Stratojet]]''' איז געווען דער ערשטער גרויסער דזשעט-באמבאדירער, און נאך אים איז אריין אין דינסט דער '''[[B-52 Stratofortress]]''', וועלכער איז נאך היינט איינער פון די וויכטיגסטע סטראַטעגישע באמבאדירער אינעם אמעריקאנער מיליטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== דער קארעא קריג ==

ווען דער [[קארעא קריג]] האט אויסגעבראכן אין [[1950]], האט דער אמעריקאנער עיר פארס שנעל אריבערגעפירט גרויסע לופט כוחות איבער דער [[קארעא האלבאינזל]].

די הויפט אויפגאבעס האבן אריינגענומען:

* לופט הערשאפט.
* באגלייטן באמבאדירער.
* באמבאדירן מיליטערישע צילן.
* נאנטע שטיצע פאר ערד טרופן.
* טראנספארט פון זעלנער און צושטעלן.
* מעדיצינישע לופט עוואקואציע.

דער קארעא קריג איז אויך געווארן דער ערשטער גרויסער קאמף צווישן דזשעט-פייטער פליגער. אמעריקאנער '''[[F-86 Sabre]]''' פליגער האבן זיך אפט געטראפן אין לופט קאמפן קעגן סאוועטיש-געבויטע '''[[MiG-15]]''' פליגער, וואס ווערן אנגעזען צווישן די בארימטסטע לופט קאמפן אין דער געשיכטע פון דזשעט פליגערי.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== דער וויעטנאם קריג ==

אין די [[1960ער]] און פרי [[1970ער]] יארן האט דער אמעריקאנער עיר פארס געשפילט א הויפט ראלע אינעם [[וויעטנאם קריג]]. צענדליגער טויזנטער לופט אפעראציעס זענען דורכגעפירט געווארן איבער צפון [[וויעטנאם]], דרום וויעטנאם, [[לאאס]] און [[קאמבאדיע]].&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

די לופט אפעראציעס האבן איינגעשלאסן:

* סטראַטעגישע באמבאדירונגען.
* טאקטישע אנפאלן.
* שפיאנאזש.
* טראנספארט.
* לופט-צו-לופט קאמפן.
* ראטעווען אראפגעפאלענע פילאטן.
* עלעקטראנישע מלחמה.

די גרויסע באמבאדירונג אפעראציעס '''Rolling Thunder''' און '''Linebacker''' ווערן אנגעזען צווישן די גרעסטע לופט אפעראציעס פונעם קאלטן מלחמה תקופה.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

דער וויעטנאם קריג האט אויך ארויסגעברענגט נייע פראבלעמען פאר לופט קריג, אריינגערעכנט סאוועטישע לופט-פארטיידיגונג מיסילן, מאדערנע [[ראדאר-סיסטעמען]] און שטערקערע פיינטליכע לופט פארטיידיגונג. אלס רעזולטאט האט דער עיר פארס אנטוויקלט נייע עלעקטראנישע שטערונגס-סיסטעמען, אנטי-ראדאר וואפן און פארבעסערטע טאקטיקן.

== אנטוויקלונג פון נוקלעארע אפהאלטונג ==

א וויכטיגער טייל פונעם אמעריקאנער עיר פארס איז געווארן די נוקלעארע אויפהאלטונג. במשך פון דער קאלטער מלחמה האט דער עיר פארס פארוואלטעט צוויי פון די דריי הויפט טיילן פונעם אמעריקאנער '''נוקלעארע דרייעק'''.

די צוויי טיילן זענען:

* לאנגשטרעקיגע סטראַטעגישע באמבאדירער.
* אינטערקאנטינענטאל באליסטישע מיסילס (ICBM).

די דריטע טייל פונעם טרייאד ווערט געפירט דורך דער אמעריקאנער נעיווי דורך נוקלעארע [[סובמארין|סובמארינען]].&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

אין די [[1960ער]] יארן האט דער עיר פארס אויפגעשטעלט הונדערטער מיסיל-באזעס איבער די פאראייניגטע שטאטן. די מיסילן זענען געווען שטענדיג גרייט ארויסצופליען אין פאל פון א נוקלעארער מלחמה.

== שפיאנאזש און ספעציעלע פליגער ==

במשך פון דער קאלטער מלחמה האט דער עיר פארס אויך אנטוויקלט גאר פארגעשריטענע שפיאנאזש פליגער.

צווישן די מערסט באקאנטע זענען געווען:

* '''[[U-2]]''' שפיאנאזש פליגער.
* '''[[SR-71 Blackbird]]''' סופער-שנעלע שפיאנאזש פליגער.

די פליגער האבן געקענט פליען גאר הויך און גאר שנעל, און האבן געזאמלט מיליטערישע אינפארמאציע איבער פילע טיילן פון דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

דער עיר פארס האט אויך אנטוויקלט ערשטע מיליטערישע [[סאטעליט]]-פראגראמען, [[ראדאר]]-סיסטעמען און פריע-ווארענונג נעצן צו אנטדעקן פיינטליכע פליגער און [[באליסטישע מיסיל|באליסטישע מיסילן]].

== ארגאניזאציע אין דער קאלטער מלחמה ==

אין יענע תקופה האט דער אמעריקאנער עיר פארס אויסגעבויט א ריזיגע ארגאניזאציע מיט פילע הויפט קאמאנדן.

די וויכטיגסטע האבן איינגעשלאסן:

* Strategic Air Command (SAC)
* Tactical Air Command (TAC)
* Military Airlift Command (MAC)
* Air Defense Command (ADC)
* Pacific Air Forces (PACAF)
* United States Air Forces in Europe (USAFE)

יעדע פון די קאמאנדן האט געהאט באזונדערע אחריות, און אונטער זיי זענען געווען צענדליגער נומערירטע עיר פארס, פליגלען, גרופעס און סקוואדראנען, וועלכע האבן אפערירט אויף באזעס איבער דער גאנצער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;
== נאך דער קאלטער מלחמה ==

דער [[צוזאמענפאל פונעם סאוועטן פארבאנד|צוזאמענפאל]] פונעם [[סאוועטן פארבאנד]] אין [[1991]] האט געברענגט א פונדימענטאלע ענדערונג אין דער סטראַטעגיע פונעם אמעריקאנער עיר פארס. אנשטאט זיך צוצוגרייטן בעיקר פאר א גרויסער מלחמה קעגן א סופער-מאכט, האט דער עיר פארס אנגעהויבן זיך צופאסן צו ראיאנאלע קאנפליקטן, שנעלע אינטערווענץ און געמיינזאמע אפעראציעס מיט אנדערע צווייגן פון די אמעריקאנער מיליטער.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין יענע תקופה זענען פילע עלטערע פליגער ארויסגענומען געווארן פון דינסט, בשעת נייע טעכנאלאגיעס ווי [[סטעלט-פליגער]], פינקטליכע אנפאל-וואפן, [[סאטעליט-נאוויגאציע]] און דיגיטאלע קאמאנד-סיסטעמען זענען געווארן א הויפט טייל פונעם עיר פארס.

== אפעראציע מדבר שטורעם ==

די [[גאלף מלחמה]] פון [[1991]] ווערט געזען אלס איינע פון די ערשטע מאדערנער לופט מלחמה. אין '''[[אפעראציע מדבר שטורעם]]''' האט דער אמעריקאנער עיר פארס, צוזאמען מיט די לופט קרעפטן פון אנדערע אליאירטע לענדער, דורכגעפירט א גאר ברייטע לופט אטאקעס קעגן איראק.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין די ערשטע טעג פון דער מלחמה זענען הונדערטער מיליטערישע צילן אנגעגריפן געווארן כמעט גלייכצייטיג.

די לופט אפעראציעס האבן איינגעשלאסן:

* פארניכטן [[לופט פארטיידיגונג]].
* צעשטערן ראדאר סיסטעמען.
* אנפאלן אויף [[לופטפעלד|לופטפעלדער]].
* באמבאדירן [[מיליטערישע הויפטקווארטיר|מיליטערישע הויפטקווארטירן]].
* צעשטערן קאמוניקאציע נעטווארקן.
* אנפאלן אויף מיסיל-באזעס.
* שטיצע פאר ערד איינהייטן.

די מלחמה האט אויך ברייט באקאנט געמאכט דעם '''[[F-117 Nighthawk]]''', דער ערשטער אפעראציאנעלער סטעלט-קאמף פליגער, וועלכער האט געקענט דורכפירן אטאקעס אויף שווער באשיצטע צילן מיט גאר א קליינע מעגליכקייט צו ווערן אנטדעקט דורך [[ראדאר]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

דער גרויסער ערפאלג פון די לופט אפעראציעס האט שטארק באאיינפלוסט מיליטערישע פלאנירונג איבער דער וועלט און האט געוויזן די וויכטיקייט פון פינקטליכע וואפן, אינפארמאציע און לופט הערשאפט.

== באלקאן אפעראציעס ==

אין די [[1990ער]] יארן האט דער אמעריקאנער עיר פארס זיך אויך באטייליגט אין אפעראציעס איבער דער [[באלקאן לענדער|באלקאן]] [[האלבאינזל]].

ער האט אנטיילגענומען אין:

* אויפהלטן נאנפליי זאנעס.
* לופט שפיאנאזש.
* באמבאדירונגען קעגן מיליטערישע צילן.
* שטיצע פאר [[נאט&quot;א|נאטא]] אפעראציעס אין [[באסניע]].
* אפעראציעס אין [[קאסאווא]].

די אפעראציעס זענען דורכגעפירט געווארן אלס טייל פון נאטא באשלוסן צו אפשטעלן די קאמפן און באשיצן ציווילע באפעלקערונגען.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== נאך די אנפאלן פון 11 סעפטעמבער 2001 ==

די טעראר אנפאלן פון [[11טן סעפטעמבער|11 סעפטעמבער]] [[2001]] האבן געעפנט א נייע תקופה אין דער געשיכטע פונעם אמעריקאנער עיר פארס.

אלס טייל פונעם '''מלחמה קעגן טעראר''' האט דער עיר פארס אנגעהויבן גרויסע אפעראציעס אין [[אפגאניסטאן]] און שפעטער אין [[איראק]].&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

די הויפט אויפגאבן האבן אריינגענומען:

* לופט אנפאלן קעגן טעראר ארגאניזאציעס.
* שפיאנאזש.
* טראנספארט פון טרופן און עקוויפמענט.
* לופט-אנפילן פון ברענשטאף פאר קאמף פליגער.
* מעדיצינישע עוואקיואציע.
* קאנטראל פון לופט-רוים.
* ספעציעלע אפעראציעס.

אין יענע יארן איז אויך שטארק געוואקסן דער באנוץ פון [[דראונס]].

== דראונס ==

אנהייב דעם 21סטן יארהונדערט זענען דראונס געווארן א צענטראלער טייל פונעם אמעריקאנער עיר פארס.

די מערסט באקאנטע סיסטעמען זענען:

* [[MQ-1 Predator]]
* [[MQ-9 Reaper]]

די פליגער ווערן באנוצט פאר:

* שפיאנאזש.
* זאמלען אינפארמאציע.
* אבזערוואציע.
* אנפאלן אויף אויסגעקליבענע צילן.
* שטיצע פאר ערד איינהייטן.

זיי קענען אפערירן לאנגע שעות אן קיין פילאט אינעם פליגער און ווערן קאנטראלירט פון ווייטע קאמאנד צענטערן.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== דער אמעריקאנער ספעיס פארס ==

אין דעצעמבער [[2019]] איז אויפגעשטעלט געווארן דער '''[[אמעריקאנער ספעיס פארס]]''' (United States Space Force), אלס א באזונדערער מיליטערישער צווייג אונטער דעם '''דעפארטמענט פון די עיר פארס'''.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

כאטש דער ספעיס פארס איז א זעלבשטענדיקער סערוויס, בלייבן ביידע צווייגן אונטער דעם זעלבן ציווילן סעקרעטאר פון דער עיר פארס, און פילע אדמיניסטראטיווע און שטיצע-סיסטעמען ווערן נאך אלץ צוזאמען געפירט.

די שאפונג פונעם ספעיס פארס האט אריבערגעפירט א טייל ספעיס-פארבונדענע אויפגאבן פונעם עיר פארס צום נייעם צווייג, בשעת דער עיר פארס בלייבט ווייטער פאראנטווארטליך פאר לופט מלחמה און פילע אנדערע פארבונדענע אפעראציעס.

== ארגאניזאציע ==

דער אמעריקאנער עיר פארס ווערט געפירט דורך דעם '''סעקרעטאר פון דער עיר פארס''', א ציווילער באמטער וואס ווערט באשטימט דורך דעם פרעזידענט מיט דער באשטעטיגונג פונעם סענאט.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

דער העכסטער מיליטערישער אפיציר איז דער '''Chief of Staff of the Air Force''', א פיר-שטערנדיגער גענעראל, וועלכער איז דער הויפט מיליטערישער ראטגעבער אין אלע ענינים וואס באציען זיך צום עיר פארס.

אונטער דער הויפט פירערשאפט ווערט דער עיר פארס איינגעטיילט אין:

* הויפט קאמאנדן (Major Commands).
* נומערירטע עיר פארס.
* פליגלען (Wings).
* גרופעס.
* סקוואדראנען.

די סקוואדראן איז בדרך כלל די גרונט-איינהייט פונעם עיר פארס, בשעת א פליגל פאראייניגט עטליכע גרופעס און טראגט די אחריות פאר אפעראציעס, אויפהאלט, שטיצע און אנדערע באדערפענישן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די וויכטיגסטע הויפט קאמאנדן נעמען אריין:

* Air Combat Command.
* Air Mobility Command.
* Air Education and Training Command.
* Air Force Materiel Command.
* Air Force Special Operations Command.
* Air Force Reserve Command.
* Pacific Air Forces.
* United States Air Forces in Europe – Air Forces Africa.
== הויפט אויפגאבן ==

לויט דער אפיציעלער דעפיניציע פונעם אמעריקאנער עיר פארס זענען פאראן פינף הויפט אויפגאבן, וועלכע באשטימען די הויפט ריכטונגען פון זיינע אפעראציעס איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

=== לופט הערשאפט ===

'''לופט הערשאפט''' (Air Superiority) מיינט דערגרייכן קאנטראל איבערן לופט-רוים, כדי א פיינט זאל נישט קענען באנוצן זיינע פליגער אדער אנדערע לופט מיטלען.

צוליב לופט הערשאפט קענען אייגענע ערד-טרופן, פלאט-איינהייטן און לופט-קרעפטן אפערירן מיט א פיל גרעסערער זיכערקייט. דער עיר פארס נוצט פאר דעם צוועק מאדערנע פייטער פליגער, ראדאר-סיסטעמען, לופט-צו-לופט מיסילן און פארגעשריטענע קאמאנד-סיסטעמען.

=== שפיאנאזש ===

די צווייטע הויפט אויפגאבע איז '''שפיאנאזש, אבזערוואציע און אינפארמאציע-זאמלונג''' (Intelligence, Surveillance and Reconnaissance – ISR).

דער עיר פארס נוצט פליגער און דראונס, סאטעליטן, ראדאר-סיסטעמען און אנדערע עלעקטראנישע מיטלען צו זאמלען אינפארמאציע איבער פיינטליכע באוועגונגען, וואפן-סיסטעמען און אנדערע מיליטערישע צילן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

די אינפארמאציע ווערט דערנאך אויסגעארבעט דורך ספעציעלע אינטעליגענץ-איינהייטן און איבערגעגעבן פאר קאמאנדירן און באשלוס-מאכער.

=== גלאבאלע טראנספארט ===

'''Rapid Global Mobility''' איז די מעגליכקייט שנעל אריבערצופירן זעלנער, עקוויפמענט, וואפן, הומעניטערישע הילף און אנדערע זאכן צו יעדן טייל פון דער וועלט.

דער עיר פארס פארמאגט א גרויסע פלאטע פון טראנספארט-פליגער און לופט-אנפיל-פליגער, וועלכע ערמעגליכן דורכצופירן לאנגע פלי רייזעס אן אפשטעלן.

די אויפגאבע נעמט אויך אריין:

* טראנספארט פון מיליטערישע איינהייטן.
* אנפילן ברענשטאף אין די ליפטן פאר קאמף פליגער.
* מעדיצינישע עוואקואציע.
* הומעניטארע הילף.
* נאטור-קאטאסטראפע הילף.
* אינטערנאציאנאלע שטיצע פאר אליאירטע לענדער.

=== גלאבאלע אנפאלן ===

די פערטע הויפט אויפגאבע איז '''Global Strike'''.

דער עיר פארס האלט אין גרייטשאפט ביידע געווענטליכע און נוקלעארע געווער, וועלכע קענען דערגרייכן ווייטע צילן איבער דער וועלט.

די אפעראציעס ווערן דורכגעפירט דורך:

* סטראַטעגישע באמבאדירער.
* קאמף פליגער.
* אינטערקאנטינענטאלע באליסטישע מיסילן.
* פינקטליכע לופט-צו-ערד וואפן.

א גרויסער טייל פון דער אמעריקאנער נוקלעארער אפהאלטונג באשטייט אויף די מעגליכקייט שנעל דורכצופירן אזעלכע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

=== קאמאנד און קאנטראל ===

די פינפטע הויפט אויפגאבע איז '''Command and Control'''.

די אויפגאבע נעמט אריין:

* קאארדינירן אלע לופט אפעראציעס.
* קאארדינירן מיט אנדערע מיליטערישע צווייגן.
* קאנטראלירן קאמוניקאציע.
* צושטעלן אינפארמאציע פאר קאמאנדירן.
* פירן געמיינזאמע אפעראציעס מיט נאטא און אנדערע אליאירטע לענדער.

די פארגעשריטענע קאמוניקאציע-נעצווערקן ערמעגליכן דורכצופירן אפעראציעס כמעט איבער דער גאנצער וועלט אין רעאלער צייט.

== לופט פלאטע ==

דער אמעריקאנער עיר פארס פארמאגט די גרעסטע און מערסט פארגעשריטענע מיליטערישע פליגער-פליט אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

לויט אפיציעלע ציפערן האט דער עיר פארס געהאט אום 30 סעפטעמבער 2022 א סך הכל פון '''5,519''' פליגער.

די הויפט קאטעגאריעס זענען געווען:

* באמבאדירער – 141.
* פייטער און אנפאל-פליגער – 2,214.
* העליקאפטערס – 192.
* ספעציעלע מיסיע-פליגער – 504.
* ספעציעלע אפעראציעס – 143.
* לופט-אנפיל פליגער – 498.
* טרענירונג פליגער – 1,180.
* טראנספארט פליגער – 647.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

== וויכטיגע פליגער ==

צווישן די באקאנטסטע פליגער אינעם אמעריקאנער עיר פארס זענען:

=== פייטער פליגער ===

* [[F-15 Eagle]].
* F-15EX Eagle II.
* [[F-16 פייטינג פאלקאן|F-16 Fighting Falcon]].
* [[F-22 Raptor]].
* [[F-35 לייטנינג II|F-35A Lightning II]].

=== אטאקע פליגער ===
* [[A-10 Thunderbolt II]].

=== באמבאדירער ===

* [[B-1B Lancer]].
* B-2 Spirit.
* [[B-52 סטראטופארטרעס|B-52H Stratofortress]].

=== טראנספארט פליגער ===

* [[C-5 Galaxy]].
* [[C-17 Globemaster III]].
* [[C-130 Hercules]].

=== לופט-אנפיל פליגער ===

* [[KC-46 Pegasus]].
* [[KC-135 Stratotanker]].

=== שפיאנאזש און ספעציעלע פליגער ===

* RC-135 Rivet Joint.
* E-3 Sentry.
* U-2 Dragon Lady.
* MQ-9 Reaper.

די פליגער דינען פאר גאר פארשידענע אפעראציעס, פון לופט הערשאפט און באמבאדירונגען ביז שפיאנאזש, טראנספארט און עלעקטראנישע מלחמה.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== פערסאנאל ==

דער אמעריקאנער עיר פארס באשעפטיגט הונדערטער טויזנטער מענטשן.

לויט דעם פארגעשלאגענעם בודזשעט פאר יאר [[2025]] האט דער דעפארטמענט פון דער עיר פארס געבעטן א סך הכל פון:

* 504,500 מיליטערישע מיטגלידער.
* 183,100 ציווילע ארבעטער.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

די צאל נעמט אריין אקטיווע דינסט, רעזערוויסטן, נאציאנאלע גארד און ציווילע ארבייטער וועלכע ארבעטן אין פארשידענע טעכנישע, וויסנשאפטליכע, אינזשענירונג און אדמיניסטראטיווע פעלדער.

== באזעס ==

דער אמעריקאנער עיר פארס אפערירט הונדערטער באזעס און אנדערע אינסטאלאציעס אין די פאראייניגטע שטאטן און אין פילע לענדער איבער דער וועלט.

די הויפטקווארטיר געפינט זיך אינעם '''[[פענטאגאן]]''' אין [[ארלינגטאן, ווירדזשיניע|ארלינגטאן]], [[ווירדזשיניע]].&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt;

אין אויסלאנד ווערן פילע אפעראציעס געפירט דורך:

* פאציפישע עיר פארס.
* United States Air Forces in Europe – Air Forces Africa.

די באזעס שפילן א וויכטיגע ראלע אין גלאבאלע אפעראציעס, טרענירונג, שפיאנאזש, הומעניטארע מיסיעס און אינטערנאציאנאלע קאאפעראציע.
== באדייט און השפעה ==

דער אמעריקאנער עיר פארס ווערט אנגעזען אלס איינע פון די מערסט איינפלוסרייכע לופט-מיליטערן אין דער וועלט. זייט זיין גרינדונג האט ער געהאט א צענטראלע ראלע אין דער אנטוויקלונג פון מאדערנער לופט מלחמה, סטראטעגישע אפהאלטונג, לופט טראנספארט און מיליטערישע טעכנאלאגיע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

זיינע אפעראציעס האבן איבער די יארן באאיינפלוסט מיליטערישע דאקטרינען אין פילע לענדער. אסאך לופט-קרעפטן איבער דער וועלט האבן איבערגענומען ארגאניזירונג, טרענירונג און קאמף-מעטאדן וועלכע זענען אנטוויקלט געווארן אינעם אמעריקאנער עיר פארס.

אויסער קאמף-אויפגאבן נעמט דער עיר פארס אויך אנטייל אין הומאניטארע מיסיעס, נאטור-קאטאסטראפע הילף, לופט-רעטונג, מעדיצינישע עוואקואציע און טראנספארט פון הילפס-מאטעריאלן קיין פילע טיילן פון דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== טעכנאלאגישע אנטוויקלונגען ==

במשך פון זיין געשיכטע האט דער אמעריקאנער עיר פארס מיטגעארבעט ביי דער אנטוויקלונג פון א רייע וויכטיגע טעכנאלאגיעס.

די אנטוויקלונגען נעמען אריין:

* [[דזשעט מאטאר|דזשעט-מאטארן]].
* [[סטעלט]]-טעכנאלאגיע.
* פינקטליך-געפירטע וואפן.
* פלי סיסטעמען.
* [[סאטעליט קאמוניקאציע|סאטעליט-קאמוניקאציע]].
* גלאבאלע נאוויגאציע.
* דראונס.
* קינסטליכע אינטעליגענץ פאר מיליטערישע באנוץ.
* פארגעשריטענע ראדאר-סיסטעמען.
* עלעקטראנישע מלחמה.

א גרויסער טייל פון די אנטוויקלונגען זענען שפעטער אויך גענוצט געווארן אין ציווילער פליגער, ספעיס-פארשונג און אנדערע וויסנשאפטליכע פעלדער.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

== מוזעאומען און היסטארישע אפהיטונג ==

דער אמעריקאנער עיר פארס האלט אויף א רייע מוזעאומען און היסטארישע צענטערן וועלכע באשעפטיגן זיך מיט דער אפהיטונג פון זיין געשיכטע, דאקומענטן, פליגער און אנדערע ארטיפאקטן.

דער גרעסטער פון זיי איז דער '''National Museum of the United States Air Force''' אין דעם שטאט [[דעיטאן, אהייא|דעיטאן]], [[אהייא]], וואו עס ווערן אויסגעשטעלט הונדערטער היסטארישע [[פליגער]], [[מיסל|מיסלען]], ספעיס-מיטלען און אנדערע אויסשטעלונגען איבער דער אנטוויקלונג פון אמעריקאנער מיליטערישער פליגער.&lt;ref&gt;https://www.afhistory.af.mil/&lt;/ref&gt;

די היסטארישע אפטיילונגען פונעם עיר פארס זאמלען אויך ארכיוון, פאטאגראפיעס, קארטעס און אפיציעלע באריכטן, וועלכע דינען אלס א וויכטיגע מקור פאר היסטארישע פארשונגען.

== קריטיק און מחלוקת ==

ווי פילע גרויסע מיליטערישע ארגאניזאציעס איז אויך דער אמעריקאנער עיר פארס געווען דער אונטערשטעל פון פארשידענע מחלוקת'ן און עפנטליכע דיסקוסיעס.

צווישן די הויפט נושאים געפינען זיך:

* די ווירקזאמקייט פון סטראַטעגישע באמבאדירונגען.
* ציווילע פארלוסטן ביי לופט אנפאלן.
* באנוץ פון אומבאמאנטע פליגער.
* די קאסטן פון נייערע וואפן-סיסטעמען.
* דער צעטיילונג פון מיליטערישע בודזשעטן צווישן לופט, ים און ערד-קרעפטן.
* דער באלאנס צווישן קאנווענציאנעלע און נוקלעארע אפהאלטונג.

מיליטערישע היסטאריקער און זיכערהייט-עקספערטן האבן במשך פון די יארן פארשידענע מיינונגען איבער די פראגן. טייל האלטן אז לופט מאכט אליין קען נישט געווינען א מלחמה, בשעת אנדערע זעען אין לופט הערשאפט א נויטווענדיגן יסוד פאר יעדע מאדערנע מיליטערישע אפעראציע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

{{אמעריקעמיל}}
== זעט אויך ==

* [[אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן]]
* [[אמעריקאנער ספעיס פארס]]
* [[דעפארטמענט פון דער עיר פארס]]
* [[פענטאגאן]]
* [[נאט&quot;א|נאטא]]

== רעפערענצן ==

&lt;references /&gt;

[[קאטעגאריע:אמעריקאנער מיליטער]]
[[קאטעגאריע:לופט קרעפטן]]
[[קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן]]


[[קאטעגאריע:USA מיליטער]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטערישע ארגאניזאציעס]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטער פון די פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטער]]</text>
      <sha1>7wt4tlfu1j5jpq5lxrb40ctktqhjazt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601620</id>
      <parentid>601619</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T21:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52797" sha1="fepyi6ckw8pdnubc378ihrwtzwn8eze" xml:space="preserve">

{{אינפאבאקס מיליטערישע ארגאניזאציע
| נאמען = אמעריקאנער עיר פארס
| ענגלישער נאמען = United States Air Force
| קורצער נאמען = USAF
| סארט = לופט קריגס צווייג
| לאנד = פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע
| אונטער = דעפארטמענט פון דער עיר פארס
| שוועסטער צווייג = אמעריקאנער ספעיס פארס
| געגרינדעט = 18 סעפטעמבער 1947
| הויפטקווארטיר = דער פענטאגאן, ארלינגטאן, ווירדזשיניע
| ראלע = לופט קאמף, לופט פארטיידיגונג, גלאבאלע אנפאלן, לופט טראנספארט, אויפקלערונג
| טייל פון = אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן
}}

{{רעגירונגס-אגענטור
| נאמען = אמעריקאנער עיר פארס
| אמטשפראך נאמען = United States Air Force
| שטעמפל = U.S. Air Force service mark.svg
| סמל = US Air Force Logo Solid Colour.svg
| מאטא = &quot;Aim High ... Fly-Fight-Win&quot;
&quot;Integrity first, Service before self, Excellence in all we do&quot;
}}

'''דער אמעריקאנער עיר פארס''' ([[ענגליש]]: ''United States Air Force''; ראשי תיבות: ''USAF'') איז דער לופט-קריג צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן באוואפנטע קרעפטן און איינע פון די אכט מיליטערישע אפטיילונגען פון די פאראייניגטע שטאטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; ער איז דער הויפט מיליטערישער אפטיילונג פאר לופט מלחמה, לופט פארטיידיגונג, סטראַטעגישע באמבאדירונגען, לופט טראנספארט, שפיאנאזש, קאמאנד און קאנטראל, און א גרויסער טייל פון די אמעריקאנער נוקלעארע אפהאלטונגס-סיסטעם.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

דער עיר פארס איז אפיציעל געגרינדעט געווארן דעם [[18טן סעפטעמבער]] [[1947]], ווען דער ''National Security Act of 1947'' איז אריינגעפירט געווארן דורך א פרעזידענטליכן באפעל פון [[פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן|פרעזידענט]] [[הערי טרומאן|הארי ס. טרומאן]].&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt; ביז יענער צייט האט די אמעריקאנער לופט מאכט באלאנגט צום [[אמעריקאנער ארמיי]] אונטער פארשידענע נעמען, און האט זיך במשך פון פיר צענדליג יאר אנטוויקלט פון א קליינע פראבע-איינהייט אין איינע פון די גרעסטע און מערסט פארגעשריטענע לופט קראפטן אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

דער אמעריקאנער עיר פארס פארמאגט טויזנטער מיליטערישע עראפלאנען, הונדערטער באזעס אין די פאראייניגטע שטאטן און איבער דער וועלט, און הונדערטער טויזנטער מיליטערישע און ציווילע באדינסטע.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt; זיינע הויפט אויפגאבן נעמען אריין דערגרייכן לופט הערשאפט, זאמלען מיליטערישע אינפארמאציע, שנעלע גלאבאלע טראנספארט, סטראַטעגישע און טאקטישע אנפאלן, און קאמאנד און קאנטראל פון פאראייניגטע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== היסטארישער איבערבליק ==

די ווארצלען פונעם אמעריקאנער עיר פארס גייען צוריק ביז די ערשטע יארן פון מיליטערישע פליעריי אין די פאראייניגטע שטאטן. שוין אין די יארן פון דער אמעריקאנער בירגער קריג האבן צפון-שטאטן מיליטערישע איינהייטן באנוצט צוגעבונדענע באלאנען פאר שפיאנאזש און ארטילעריע אבזערוואציע. כאטש עס איז דעמאלט נישט געווען קיין באזונדערע לופט-קריגס דינסט, האבן די ערשטע ערפארונגען געוויזן אז לופט מיטלען קענען ברענגען א וויכטיגן מיליטערישן מעלה.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;[[טעקע:Valiant Shield - air force planes on runway.jpg|left|250px]]נאכן ערפאלג פון די [[רייט ברידער]] אין אנטוויקלען מאטאר-געטריבענע פליגער, האט די אמעריקאנער ארמיי אנגעהויבן זיך אינטערעסירן אין דער נייער טעכנאלאגיע. דעם 1טן אויגוסט [[1907]] איז אויפגעשטעלט געווארן די '''Aeronautical Division''' אינעם Signal Corps פון דער אמעריקאנער ארמיי, וואס ווערט בדרך כלל אנגעזען אלס דער ערשטער אפיציעלער מיליטערישער לופט ארגאן אין די פאראייניגטע שטאטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די ניי-געשאפענע איינהייט האט געהאט די אחריות איבער אלע ענינים וואס האבן זיך באצויגן צו מיליטערישע באלאנען, פליגער און אנדערע לופט מיטלען. אין [[1909]] האט זי איינגעקויפט דעם ערשטן [[פליגער]] פאר דער אמעריקאנער ארמיי, געבויט דורך די רייט ברידער, און אנגעהויבן דורכפירן ערשטע פלי טרענירונגען פאר מיליטערישע אפיצירן.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

== אנטוויקלונג פאר דער ערשטער וועלט מלחמה ==

אין 1914 איז די '''Aviation Section''' אויפגעשטעלט געווארן אלס דער נאכפאלגער פון דער Aeronautical Division, מיט ברייטערע אויפגאבעס איבער טרענירונג, איינקויף פון פליגער און אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; אין יענע יארן האט די אמעריקאנער ארמיי שוין געהאט א גרעסערן צאל פליגער און האט זיי גענוצט פאר גרעניץ-פאטראלן און אנדערע מיליטערישע אויפגאבן.

א וויכטיגע פרואוו איז געווען בעת דער עקספעדיציע קעגן [[פאנטשא ווילא|פּאַנטשאָ ווילאַ]] (Pancho Villa) אין [[מעקסיקע]] אין [[1916]], ווען פליגער זענען באנוצט געווארן פאר שפיאנאזש און פארבינדונג צווישן איינהייטן. הגם די טעכנאלאגיע איז נאך געווען אין איר פרימיטיוון שטאפל, האבן די אפעראציעס געוויזן אז לופט מאכט קען ווערן א וויכטיגער טייל פון מאדערנער מלחמה.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== דער ערשטער וועלט מלחמה ==

ווען די פאראייניגטע שטאטן זענען אריינגעטרעטן אין דער ערשטער וועלט מלחמה אין [[1917]], האט זיך די אמעריקאנער מיליטערישע עיר פארס שנעל פארגרעסערט. אמעריקאנער פליגער סקוואדראנען האבן געדינט צוזאמען מיט די אליאירטע לענדער אין אייראפע און זיך באטייליגט אין שפיאנאזש, ארטילעריע אנווייזונגען, לופט קאמפן און באגרעניצטע באמבאדירונגען.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די מלחמה האט אויפגעוויזן אז לופט מאכט איז מער ווי בלויז א הילפס-מיטל פאר דער ערד-ארמיי. מיליטערישע פירער האבן אנגעהויבן פארשטיין אז פליגער קענען אליין באאיינפלוסן דעם גאנצן לויף פון א מלחמה דורך שפיאנאזש, לופט הערשאפט און אנפאלן אויף ווייטע צילן.

אלס רעזולטאט איז דעם [[24סטן מיי|24סטן מאי]] [[1918]] אויפגעשטעלט געווארן דער '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי עיר פארס''' , וועלכער האט איבערגענומען די אחריות פאר אלע לופט איינהייטן אינעם אמעריקאנער ארמיי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== נאך דער ערשטער וועלט מלחמה ==

נאך דער מלחמה האט דער אמעריקאנער מיליטער דורכגעפירט א ברייטע דעמאביליזאציע, און די צאל פליגער, פערסאנאל און בודזשעט איז שטארק פארקלענערט געווארן. דאך האבן א צאל לופט אפיצירן ווייטער געקעמפט פאר א שטארקער און זעלבשטענדיקער לופט מאכט.

איינער פון די באקאנטסטע פארהאנדלער פאר די געדאנק איז געווען [[בריגאדיר גענעראל]] [[בילי מיטשעל]]. ער האט טענה'ט אז אין צוקונפט וועלן לופט קרעפטן שפילן א צענטראלע ראלע אין יעדע גרויסע מלחמה, און אז זיי דארפן האבן אן אייגענע זעלבשטענדיקע סטרוקטור אנשטאט בלייבן אונטער דער ארמיי.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;
== די ארמיי עיר קארפס ==

אין יאר [[1926]] האט דער קאנגרעס דורכגעפירט א נייער ארגאניזאציע פון דער אמעריקאנער מיליטערישער פליגעריי, און דער '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי ליפט סערוויס''' United) States Army Air Service) איז פארוואנדלט געווארן אין דעם '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי קארפס''' (United States Army Air Corps).&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; כאטש דער עיר קארפס איז נאך אלץ געבליבן א טייל פונעם אמעריקאנער ארמיי, האט די נייער סטרוקטור אים געגעבן א גרעסערן זעלבשטענדיקייט, ברייטערע באפולמעכטיגונגען און א גרעסערן פלאץ אינעם מיליטערישן פלאנירונג.

אין די יארן צווישן דער ערשטער און צווייטער וועלט מלחמה האבן אמעריקאנער לופט אפיצירן אנטוויקלט נייערע געדאנקען איבער דער באנוץ פון לופט מאכט. דער '''Air Corps Tactical School''' איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינסטיטוציעס פאר מיליטערישע טעאריע. דארט האבן מיליטערישע דענקער אנטוויקלט די געדאנק אז סטראַטעגישע באמבאדירונגען קעגן אינדוסטריע, טראנספארט און עקאנאמישע צענטערן קענען שוואך מאכן א פיינטליכע מדינה ביז זי וועט מער נישט קענען ווייטער פירן א מלחמה.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

אין יענע תקופה זענען אויך אנטוויקלט געווארן נייערע פליגער, שטערקערע [[מאטאר|מאטארן]], מעטאלענע פליגער-קערפער, פארבעסערטע נעוויגאציע און [[ראדיא קאמוניקאציע]]. דער עיר קארפס האט שטארק פארגרעסערט זיינע טרענירונג פראגראמען פאר פילאטן, אינזשענירן און טעכנישע פערסאנאל.

אין [[1935]] איז אויפגעשטעלט געווארן דער '''General Headquarters Air Force''' (GHQ Air Force), וועלכער האט צענטראליזירט די מערסטע קאמף-פליגער אונטער איין באפעל. דאס איז געווען א וויכטיגער שריט צום שאפן א זעלבשטענדיקער לופט מיליטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== די צווייטע וועלט מלחמה ==

די צווייטע וועלט מלחמה האט אינגאנצן געביטן די ראלע פון לופט מאכט. נאך פאר'ן אריינטרעטן פון די פאראייניגטע שטאטן אין דער מלחמה האט דער אמעריקאנער מיליטער אנגעהויבן א ברייטע פארגרעסערונג פון זיינע לופט קרעפטן.

דעם 20סטן יוני [[1941]] איז דער'''פאראייניגטע שטאטן ארמיי עיר פארס'''  (United States Army Air Forces USAAF) אויפגעשטעלט געווארן. די נייע ארגאניזאציע האט פאראייניגט דעם Army Air Corps מיט אנדערע לופט קאמאנדירן אונטער איין הויפט באפעל, אנגעפירט דורך גענעראל הענרי ה. &quot;העפ&quot; ארנאלד.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

נאכן יאפאנישן אנפאל אויפן [[פערל הארבער|פערל הארבאר]] דעם [[7טן דעצעמבער]] [[1941]] זענען די פאראייניגטע שטאטן אריינגעטרעטן אין דער מלחמה, און דער Army Air Forces האט זיך פארוואנדלט אין איינע פון די גרעסטע לופט מאכטן אין דער געשיכטע. אין בלויז עטליכע יאר איז דער צאל פערסאנאל געוואקסן פון צענדליגער טויזנטער ביז עטליכע מיליאן מענטשן, און טויזנטער פליגער זענען פראדוצירט געווארן יעדן חודש.&lt;ref&gt;https://www.afhistory.af.mil/Portals/64/Books/Titles/The%20United%20States%20Air%20Force%20-%20First%20Seventy-Five%20Years.pdf&lt;/ref&gt;

=== אייראפע ===

אין דער אייראפעאישער פראנט האט דער Army Air Forces דורכגעפירט גרויסע באמבאדירונגען קעגן דייטשלאנד. טאג-באמבאדירונגען זענען דורכגעפירט געווארן בעיקר דורך די אמעריקאנער, בשעת די בריטישע Royal Air Force האט בדרך כלל באמבארדירט ביינאכט.

די הויפט צילן זענען געווען:

* פליגער פאבריקן.
* [[ריפיינערי|ריפיינעריס]] און ברענשטאף אינדוסטריע.
* באן-ליניעס.
* פאבריקן פון וואפן און אמוניציע.
* אינדוסטריעלע שטעט.
* מיליטערישע הויפטקווארטירן.

די אמעריקאנער פייטער פליגער, אריינגערעכנט די P-47 Thunderbolt און P-51 Mustang, האבן באגלייט די באמבאדירער און געקעמפט קעגן דער דייטשער לופטוואפע ביז די אליאירטע האבן דערגרייכט לופט הערשאפט איבער מערב אייראפע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

די לופט הערשאפט האט שפעטער געשפילט א קריטישע ראלע ביי [[דער אינוואזיע אין נארמאנדי]] אין יוני [[1944]], ווען אמעריקאנער און אליאירטע פליגער האבן צעשטערט [[בריק|בריקן]], [[באן|באנען]], און [[קאמוניקאציע]] צווישן דייטשע פארשפרייטע מיליטערישע איינהייטן פאר'ן לאנדונג פון די אליאירטע טרופן.

=== פאסיפישער פראנט ===

אין דער פאסיפישער מלחמה האט דער Army Air Forces געמוזט אפערירן איבער גאר גרויסע דיסטאנצן. נייע שווערע באמבאדירער ווי דער '''B-29 Superfortress''' זענען אנטוויקלט געווארן ספעציעל פאר לאנגע סטראַטעגישע מיסיעס קעגן [[יאפאן]].

פון באזעס אין [[כינע]] און שפעטער אויף די [[מאריאנא אינזלען]] האבן אמעריקאנער [[באמבאדירער]] אנגעהויבן רעגולערע אנפאלן אויף יאפאנעזישע אינדוסטריע, פארקער, מיליטערישע פאבריקן און שטעט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין אויגוסט [[1945]] האבן [[B-29]] פליגער דורכגעפירט די צוויי באקאנטסטע לופט אפעראציעס אין דער וועלט געשיכטע, ווען [[אטאם באמבע|אטאם באמבעס]] זענען אראפגעווארפן געווארן אויף [[היראשימא]] און [[נאגאסאקי]]. די אפעראציעס האבן געשפילט א הויפט ראלע אין יאפאנס קאפיטולאציע און דעם סוף פון דער צווייטער וועלט מלחמה.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== שאפונג פונעם אמעריקאנער עיר פארס ==

די הצלחה און דער ריזיגער פארנעם פון די לופט אפעראציעס במשך דער צווייטער וועלט מלחמה האבן איבערצייגט פילע אמעריקאנער פאליטיקער און מיליטערישע פירער אז לופט קריג איז געווארן א באזונדערע פארעם פון מלחמה און דארף האבן א זעלבשטענדיקע מיליטערישע ארגאניזאציע.

דער '''National Security Act of 1947''' האט דורכגעפירט א פולשטענדיגע רעארגאניזאציע פונעם אמעריקאנער מיליטער. דער געזעץ האט געשאפן דעם '''דעפארטמענט פון די עיר פארס''' , גלייך אין ראנג מיט'ן [[אמעריקאנער ארמיי|דעפארטמענט פון די ארמיי]]  און [[אמעריקאנער נעיווי|דעפארטמענט פון די נעיווי]] .&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt;

דעם 18טן סעפטעמבער [[1947]] איז דער '''פאראייניגטע שטאטן עיר פארס''' אפיציעל געווארן א באזונדערער מיליטערישער צווייג. אלע פליגער, באזעס, אפיצירן, זעלנער און אנדערע מיטלען פונעם ארמיי עיר פארס זענען איבערגעפירט געווארן צום נייעם עיר פארס.

דער טאג ווערט אנגעזען אלס דער אפיציעלער געבורטסטאג פונעם אמעריקאנער עיר פארס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;
== די קאלטע מלחמה ==

פון דער גרינדונג פונעם אמעריקאנער עיר פארס אין 1947 און ווייטער איז ער געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינסטרומענטן אין דער אמעריקאנער נאציאנאלער זיכערהייט. גלייך נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די פאראייניגטע שטאטן און סאוועטן פארבאנד אנגעהויבן א לאנגע צייט פון פאליטישע, מיליטערישע און אידעאלאגישע געשפאנטקייט, באקאנט אלס די '''קאלטע מלחמה'''. אין יענער תקופה האט דער עיר פארס געשפילט א צענטראלע ראלע אין אפהאלטן א דירעקטע מלחמה צווישן די צוויי וועלט-מאכטן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

איינער פון די וויכטיגסטע ארגאניזאציעס אינעם עיר פארס איז געווען דער [[סטראטעגישע ליפט קאמענד]] (Strategic Air Command (SAC)), וועלכער איז געגרינדעט געווארן אין [[1946]] און האט נאך דער שאפונג פונעם זעלבשטענדיקן עיר פארס באקומען די אחריות איבער די לאנג שטרעקיגע באמבאדירער און שפעטער אויך איבער די אינטערקאנטינענטאל באליסטישע מיסילן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די הויפט אויפגאבע פונעם סטראטעגישע ליפט קאמענד איז געווען צו האלטן א שטענדיג גרייטע נוקלעארע געווער. במשך פון פילע יארן זענען שווערע באמבאדירער געפלויגן כסדר אין דער לופט, אויסגערישט מיט נוקלעארע וואפן, כדי אז אפילו אויב די פאראייניגטע שטאטן וועלן ווערן איבערראשט דורך א פיינטליכן אנפאל, זאל נאך אלץ בלייבן א מעגליכקייט צוריקצושלאגן.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין יענע יארן זענען אנטוויקלט געווארן א רייע נייע דזשעט-פליגער, וועלכע האבן אינגאנצן פארענדערט לופט מלחמה. צווישן די ערשטע בארימטע דזשעט-פייטער זענען געווען דער '''[[F-86 Sabre]]''', וועלכער האט באוויזן גרויסע ערפאלגן אינעם קארעא קריג, און שפעטער די '''[[F-100 Super Sabre]]''', '''[[F-102 Delta Dagger]]''', '''[[F-104 Starfighter]]''' און אנדערע מאדערנע פליגער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

גלייכצייטיג האט דער עיר פארס אנטוויקלט נייע סטראַטעגישע באמבאדירער. דער '''[[B-47 Stratojet]]''' איז געווען דער ערשטער גרויסער דזשעט-באמבאדירער, און נאך אים איז אריין אין דינסט דער '''[[B-52 Stratofortress]]''', וועלכער איז נאך היינט איינער פון די וויכטיגסטע סטראַטעגישע באמבאדירער אינעם אמעריקאנער מיליטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== דער קארעא קריג ==

ווען דער [[קארעא קריג]] האט אויסגעבראכן אין [[1950]], האט דער אמעריקאנער עיר פארס שנעל אריבערגעפירט גרויסע לופט כוחות איבער דער [[קארעא האלבאינזל]].

די הויפט אויפגאבעס האבן אריינגענומען:

* לופט הערשאפט.
* באגלייטן באמבאדירער.
* באמבאדירן מיליטערישע צילן.
* נאנטע שטיצע פאר ערד טרופן.
* טראנספארט פון זעלנער און צושטעלן.
* מעדיצינישע לופט עוואקואציע.

דער קארעא קריג איז אויך געווארן דער ערשטער גרויסער קאמף צווישן דזשעט-פייטער פליגער. אמעריקאנער '''[[F-86 Sabre]]''' פליגער האבן זיך אפט געטראפן אין לופט קאמפן קעגן סאוועטיש-געבויטע '''[[MiG-15]]''' פליגער, וואס ווערן אנגעזען צווישן די בארימטסטע לופט קאמפן אין דער געשיכטע פון דזשעט פליגערי.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== דער וויעטנאם קריג ==

אין די [[1960ער]] און פרי [[1970ער]] יארן האט דער אמעריקאנער עיר פארס געשפילט א הויפט ראלע אינעם [[וויעטנאם קריג]]. צענדליגער טויזנטער לופט אפעראציעס זענען דורכגעפירט געווארן איבער צפון [[וויעטנאם]], דרום וויעטנאם, [[לאאס]] און [[קאמבאדיע]].&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

די לופט אפעראציעס האבן איינגעשלאסן:

* סטראַטעגישע באמבאדירונגען.
* טאקטישע אנפאלן.
* שפיאנאזש.
* טראנספארט.
* לופט-צו-לופט קאמפן.
* ראטעווען אראפגעפאלענע פילאטן.
* עלעקטראנישע מלחמה.

די גרויסע באמבאדירונג אפעראציעס '''Rolling Thunder''' און '''Linebacker''' ווערן אנגעזען צווישן די גרעסטע לופט אפעראציעס פונעם קאלטן מלחמה תקופה.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

דער וויעטנאם קריג האט אויך ארויסגעברענגט נייע פראבלעמען פאר לופט קריג, אריינגערעכנט סאוועטישע לופט-פארטיידיגונג מיסילן, מאדערנע [[ראדאר-סיסטעמען]] און שטערקערע פיינטליכע לופט פארטיידיגונג. אלס רעזולטאט האט דער עיר פארס אנטוויקלט נייע עלעקטראנישע שטערונגס-סיסטעמען, אנטי-ראדאר וואפן און פארבעסערטע טאקטיקן.

== אנטוויקלונג פון נוקלעארע אפהאלטונג ==

א וויכטיגער טייל פונעם אמעריקאנער עיר פארס איז געווארן די נוקלעארע אויפהאלטונג. במשך פון דער קאלטער מלחמה האט דער עיר פארס פארוואלטעט צוויי פון די דריי הויפט טיילן פונעם אמעריקאנער '''נוקלעארע דרייעק'''.

די צוויי טיילן זענען:

* לאנגשטרעקיגע סטראַטעגישע באמבאדירער.
* אינטערקאנטינענטאל באליסטישע מיסילס (ICBM).

די דריטע טייל פונעם טרייאד ווערט געפירט דורך דער אמעריקאנער נעיווי דורך נוקלעארע [[סובמארין|סובמארינען]].&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

אין די [[1960ער]] יארן האט דער עיר פארס אויפגעשטעלט הונדערטער מיסיל-באזעס איבער די פאראייניגטע שטאטן. די מיסילן זענען געווען שטענדיג גרייט ארויסצופליען אין פאל פון א נוקלעארער מלחמה.

== שפיאנאזש און ספעציעלע פליגער ==

במשך פון דער קאלטער מלחמה האט דער עיר פארס אויך אנטוויקלט גאר פארגעשריטענע שפיאנאזש פליגער.

צווישן די מערסט באקאנטע זענען געווען:

* '''[[U-2]]''' שפיאנאזש פליגער.
* '''[[SR-71 Blackbird]]''' סופער-שנעלע שפיאנאזש פליגער.

די פליגער האבן געקענט פליען גאר הויך און גאר שנעל, און האבן געזאמלט מיליטערישע אינפארמאציע איבער פילע טיילן פון דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

דער עיר פארס האט אויך אנטוויקלט ערשטע מיליטערישע [[סאטעליט]]-פראגראמען, [[ראדאר]]-סיסטעמען און פריע-ווארענונג נעצן צו אנטדעקן פיינטליכע פליגער און [[באליסטישע מיסיל|באליסטישע מיסילן]].

== ארגאניזאציע אין דער קאלטער מלחמה ==

אין יענע תקופה האט דער אמעריקאנער עיר פארס אויסגעבויט א ריזיגע ארגאניזאציע מיט פילע הויפט קאמאנדן.

די וויכטיגסטע האבן איינגעשלאסן:

* Strategic Air Command (SAC)
* Tactical Air Command (TAC)
* Military Airlift Command (MAC)
* Air Defense Command (ADC)
* Pacific Air Forces (PACAF)
* United States Air Forces in Europe (USAFE)

יעדע פון די קאמאנדן האט געהאט באזונדערע אחריות, און אונטער זיי זענען געווען צענדליגער נומערירטע עיר פארס, פליגלען, גרופעס און סקוואדראנען, וועלכע האבן אפערירט אויף באזעס איבער דער גאנצער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;
== נאך דער קאלטער מלחמה ==

דער [[צוזאמענפאל פונעם סאוועטן פארבאנד|צוזאמענפאל]] פונעם [[סאוועטן פארבאנד]] אין [[1991]] האט געברענגט א פונדימענטאלע ענדערונג אין דער סטראַטעגיע פונעם אמעריקאנער עיר פארס. אנשטאט זיך צוצוגרייטן בעיקר פאר א גרויסער מלחמה קעגן א סופער-מאכט, האט דער עיר פארס אנגעהויבן זיך צופאסן צו ראיאנאלע קאנפליקטן, שנעלע אינטערווענץ און געמיינזאמע אפעראציעס מיט אנדערע צווייגן פון די אמעריקאנער מיליטער.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין יענע תקופה זענען פילע עלטערע פליגער ארויסגענומען געווארן פון דינסט, בשעת נייע טעכנאלאגיעס ווי [[סטעלט-פליגער]], פינקטליכע אנפאל-וואפן, [[סאטעליט-נאוויגאציע]] און דיגיטאלע קאמאנד-סיסטעמען זענען געווארן א הויפט טייל פונעם עיר פארס.

== אפעראציע מדבר שטורעם ==

די [[גאלף מלחמה]] פון [[1991]] ווערט געזען אלס איינע פון די ערשטע מאדערנער לופט מלחמה. אין '''[[אפעראציע מדבר שטורעם]]''' האט דער אמעריקאנער עיר פארס, צוזאמען מיט די לופט קרעפטן פון אנדערע אליאירטע לענדער, דורכגעפירט א גאר ברייטע לופט אטאקעס קעגן איראק.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין די ערשטע טעג פון דער מלחמה זענען הונדערטער מיליטערישע צילן אנגעגריפן געווארן כמעט גלייכצייטיג.

די לופט אפעראציעס האבן איינגעשלאסן:

* פארניכטן [[לופט פארטיידיגונג]].
* צעשטערן ראדאר סיסטעמען.
* אנפאלן אויף [[לופטפעלד|לופטפעלדער]].
* באמבאדירן [[מיליטערישע הויפטקווארטיר|מיליטערישע הויפטקווארטירן]].
* צעשטערן קאמוניקאציע נעטווארקן.
* אנפאלן אויף מיסיל-באזעס.
* שטיצע פאר ערד איינהייטן.

די מלחמה האט אויך ברייט באקאנט געמאכט דעם '''[[F-117 Nighthawk]]''', דער ערשטער אפעראציאנעלער סטעלט-קאמף פליגער, וועלכער האט געקענט דורכפירן אטאקעס אויף שווער באשיצטע צילן מיט גאר א קליינע מעגליכקייט צו ווערן אנטדעקט דורך [[ראדאר]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

דער גרויסער ערפאלג פון די לופט אפעראציעס האט שטארק באאיינפלוסט מיליטערישע פלאנירונג איבער דער וועלט און האט געוויזן די וויכטיקייט פון פינקטליכע וואפן, אינפארמאציע און לופט הערשאפט.

== באלקאן אפעראציעס ==

אין די [[1990ער]] יארן האט דער אמעריקאנער עיר פארס זיך אויך באטייליגט אין אפעראציעס איבער דער [[באלקאן לענדער|באלקאן]] [[האלבאינזל]].

ער האט אנטיילגענומען אין:

* אויפהלטן נאנפליי זאנעס.
* לופט שפיאנאזש.
* באמבאדירונגען קעגן מיליטערישע צילן.
* שטיצע פאר [[נאט&quot;א|נאטא]] אפעראציעס אין [[באסניע]].
* אפעראציעס אין [[קאסאווא]].

די אפעראציעס זענען דורכגעפירט געווארן אלס טייל פון נאטא באשלוסן צו אפשטעלן די קאמפן און באשיצן ציווילע באפעלקערונגען.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== נאך די אנפאלן פון 11 סעפטעמבער 2001 ==

די טעראר אנפאלן פון [[11טן סעפטעמבער|11 סעפטעמבער]] [[2001]] האבן געעפנט א נייע תקופה אין דער געשיכטע פונעם אמעריקאנער עיר פארס.

אלס טייל פונעם '''מלחמה קעגן טעראר''' האט דער עיר פארס אנגעהויבן גרויסע אפעראציעס אין [[אפגאניסטאן]] און שפעטער אין [[איראק]].&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

די הויפט אויפגאבן האבן אריינגענומען:

* לופט אנפאלן קעגן טעראר ארגאניזאציעס.
* שפיאנאזש.
* טראנספארט פון טרופן און עקוויפמענט.
* לופט-אנפילן פון ברענשטאף פאר קאמף פליגער.
* מעדיצינישע עוואקיואציע.
* קאנטראל פון לופט-רוים.
* ספעציעלע אפעראציעס.

אין יענע יארן איז אויך שטארק געוואקסן דער באנוץ פון [[דראונס]].

== דראונס ==

אנהייב דעם 21סטן יארהונדערט זענען דראונס געווארן א צענטראלער טייל פונעם אמעריקאנער עיר פארס.

די מערסט באקאנטע סיסטעמען זענען:

* [[MQ-1 Predator]]
* [[MQ-9 Reaper]]

די פליגער ווערן באנוצט פאר:

* שפיאנאזש.
* זאמלען אינפארמאציע.
* אבזערוואציע.
* אנפאלן אויף אויסגעקליבענע צילן.
* שטיצע פאר ערד איינהייטן.

זיי קענען אפערירן לאנגע שעות אן קיין פילאט אינעם פליגער און ווערן קאנטראלירט פון ווייטע קאמאנד צענטערן.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== דער אמעריקאנער ספעיס פארס ==

אין דעצעמבער [[2019]] איז אויפגעשטעלט געווארן דער '''[[אמעריקאנער ספעיס פארס]]''' (United States Space Force), אלס א באזונדערער מיליטערישער צווייג אונטער דעם '''דעפארטמענט פון די עיר פארס'''.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

כאטש דער ספעיס פארס איז א זעלבשטענדיקער סערוויס, בלייבן ביידע צווייגן אונטער דעם זעלבן ציווילן סעקרעטאר פון דער עיר פארס, און פילע אדמיניסטראטיווע און שטיצע-סיסטעמען ווערן נאך אלץ צוזאמען געפירט.

די שאפונג פונעם ספעיס פארס האט אריבערגעפירט א טייל ספעיס-פארבונדענע אויפגאבן פונעם עיר פארס צום נייעם צווייג, בשעת דער עיר פארס בלייבט ווייטער פאראנטווארטליך פאר לופט מלחמה און פילע אנדערע פארבונדענע אפעראציעס.

== ארגאניזאציע ==

דער אמעריקאנער עיר פארס ווערט געפירט דורך דעם '''סעקרעטאר פון דער עיר פארס''', א ציווילער באמטער וואס ווערט באשטימט דורך דעם פרעזידענט מיט דער באשטעטיגונג פונעם סענאט.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

דער העכסטער מיליטערישער אפיציר איז דער '''Chief of Staff of the Air Force''', א פיר-שטערנדיגער גענעראל, וועלכער איז דער הויפט מיליטערישער ראטגעבער אין אלע ענינים וואס באציען זיך צום עיר פארס.

אונטער דער הויפט פירערשאפט ווערט דער עיר פארס איינגעטיילט אין:

* הויפט קאמאנדן (Major Commands).
* נומערירטע עיר פארס.
* פליגלען (Wings).
* גרופעס.
* סקוואדראנען.

די סקוואדראן איז בדרך כלל די גרונט-איינהייט פונעם עיר פארס, בשעת א פליגל פאראייניגט עטליכע גרופעס און טראגט די אחריות פאר אפעראציעס, אויפהאלט, שטיצע און אנדערע באדערפענישן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די וויכטיגסטע הויפט קאמאנדן נעמען אריין:

* Air Combat Command.
* Air Mobility Command.
* Air Education and Training Command.
* Air Force Materiel Command.
* Air Force Special Operations Command.
* Air Force Reserve Command.
* Pacific Air Forces.
* United States Air Forces in Europe – Air Forces Africa.
== הויפט אויפגאבן ==

לויט דער אפיציעלער דעפיניציע פונעם אמעריקאנער עיר פארס זענען פאראן פינף הויפט אויפגאבן, וועלכע באשטימען די הויפט ריכטונגען פון זיינע אפעראציעס איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

=== לופט הערשאפט ===

'''לופט הערשאפט''' (Air Superiority) מיינט דערגרייכן קאנטראל איבערן לופט-רוים, כדי א פיינט זאל נישט קענען באנוצן זיינע פליגער אדער אנדערע לופט מיטלען.

צוליב לופט הערשאפט קענען אייגענע ערד-טרופן, פלאט-איינהייטן און לופט-קרעפטן אפערירן מיט א פיל גרעסערער זיכערקייט. דער עיר פארס נוצט פאר דעם צוועק מאדערנע פייטער פליגער, ראדאר-סיסטעמען, לופט-צו-לופט מיסילן און פארגעשריטענע קאמאנד-סיסטעמען.

=== שפיאנאזש ===

די צווייטע הויפט אויפגאבע איז '''שפיאנאזש, אבזערוואציע און אינפארמאציע-זאמלונג''' (Intelligence, Surveillance and Reconnaissance – ISR).

דער עיר פארס נוצט פליגער און דראונס, סאטעליטן, ראדאר-סיסטעמען און אנדערע עלעקטראנישע מיטלען צו זאמלען אינפארמאציע איבער פיינטליכע באוועגונגען, וואפן-סיסטעמען און אנדערע מיליטערישע צילן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

די אינפארמאציע ווערט דערנאך אויסגעארבעט דורך ספעציעלע אינטעליגענץ-איינהייטן און איבערגעגעבן פאר קאמאנדירן און באשלוס-מאכער.

=== גלאבאלע טראנספארט ===

'''Rapid Global Mobility''' איז די מעגליכקייט שנעל אריבערצופירן זעלנער, עקוויפמענט, וואפן, הומעניטערישע הילף און אנדערע זאכן צו יעדן טייל פון דער וועלט.

דער עיר פארס פארמאגט א גרויסע פלאטע פון טראנספארט-פליגער און לופט-אנפיל-פליגער, וועלכע ערמעגליכן דורכצופירן לאנגע פלי רייזעס אן אפשטעלן.

די אויפגאבע נעמט אויך אריין:

* טראנספארט פון מיליטערישע איינהייטן.
* אנפילן ברענשטאף אין די ליפטן פאר קאמף פליגער.
* מעדיצינישע עוואקואציע.
* הומעניטארע הילף.
* נאטור-קאטאסטראפע הילף.
* אינטערנאציאנאלע שטיצע פאר אליאירטע לענדער.

=== גלאבאלע אנפאלן ===

די פערטע הויפט אויפגאבע איז '''Global Strike'''.

דער עיר פארס האלט אין גרייטשאפט ביידע געווענטליכע און נוקלעארע געווער, וועלכע קענען דערגרייכן ווייטע צילן איבער דער וועלט.

די אפעראציעס ווערן דורכגעפירט דורך:

* סטראַטעגישע באמבאדירער.
* קאמף פליגער.
* אינטערקאנטינענטאלע באליסטישע מיסילן.
* פינקטליכע לופט-צו-ערד וואפן.

א גרויסער טייל פון דער אמעריקאנער נוקלעארער אפהאלטונג באשטייט אויף די מעגליכקייט שנעל דורכצופירן אזעלכע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

=== קאמאנד און קאנטראל ===

די פינפטע הויפט אויפגאבע איז '''Command and Control'''.

די אויפגאבע נעמט אריין:

* קאארדינירן אלע לופט אפעראציעס.
* קאארדינירן מיט אנדערע מיליטערישע צווייגן.
* קאנטראלירן קאמוניקאציע.
* צושטעלן אינפארמאציע פאר קאמאנדירן.
* פירן געמיינזאמע אפעראציעס מיט נאטא און אנדערע אליאירטע לענדער.

די פארגעשריטענע קאמוניקאציע-נעצווערקן ערמעגליכן דורכצופירן אפעראציעס כמעט איבער דער גאנצער וועלט אין רעאלער צייט.

== לופט פלאטע ==

דער אמעריקאנער עיר פארס פארמאגט די גרעסטע און מערסט פארגעשריטענע מיליטערישע פליגער-פליט אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

לויט אפיציעלע ציפערן האט דער עיר פארס געהאט אום 30 סעפטעמבער 2022 א סך הכל פון '''5,519''' פליגער.

די הויפט קאטעגאריעס זענען געווען:

* באמבאדירער – 141.
* פייטער און אנפאל-פליגער – 2,214.
* העליקאפטערס – 192.
* ספעציעלע מיסיע-פליגער – 504.
* ספעציעלע אפעראציעס – 143.
* לופט-אנפיל פליגער – 498.
* טרענירונג פליגער – 1,180.
* טראנספארט פליגער – 647.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

== וויכטיגע פליגער ==

צווישן די באקאנטסטע פליגער אינעם אמעריקאנער עיר פארס זענען:

=== פייטער פליגער ===

* [[F-15 Eagle]].
* F-15EX Eagle II.
* [[F-16 פייטינג פאלקאן|F-16 Fighting Falcon]].
* [[F-22 Raptor]].
* [[F-35 לייטנינג II|F-35A Lightning II]].

=== אטאקע פליגער ===
* [[A-10 Thunderbolt II]].

=== באמבאדירער ===

* [[B-1B Lancer]].
* B-2 Spirit.
* [[B-52 סטראטופארטרעס|B-52H Stratofortress]].

=== טראנספארט פליגער ===

* [[C-5 Galaxy]].
* [[C-17 Globemaster III]].
* [[C-130 Hercules]].

=== לופט-אנפיל פליגער ===

* [[KC-46 Pegasus]].
* [[KC-135 Stratotanker]].

=== שפיאנאזש און ספעציעלע פליגער ===

* RC-135 Rivet Joint.
* E-3 Sentry.
* U-2 Dragon Lady.
* MQ-9 Reaper.

די פליגער דינען פאר גאר פארשידענע אפעראציעס, פון לופט הערשאפט און באמבאדירונגען ביז שפיאנאזש, טראנספארט און עלעקטראנישע מלחמה.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== פערסאנאל ==

דער אמעריקאנער עיר פארס באשעפטיגט הונדערטער טויזנטער מענטשן.

לויט דעם פארגעשלאגענעם בודזשעט פאר יאר [[2025]] האט דער דעפארטמענט פון דער עיר פארס געבעטן א סך הכל פון:

* 504,500 מיליטערישע מיטגלידער.
* 183,100 ציווילע ארבעטער.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

די צאל נעמט אריין אקטיווע דינסט, רעזערוויסטן, נאציאנאלע גארד און ציווילע ארבייטער וועלכע ארבעטן אין פארשידענע טעכנישע, וויסנשאפטליכע, אינזשענירונג און אדמיניסטראטיווע פעלדער.

== באזעס ==

דער אמעריקאנער עיר פארס אפערירט הונדערטער באזעס און אנדערע אינסטאלאציעס אין די פאראייניגטע שטאטן און אין פילע לענדער איבער דער וועלט.

די הויפטקווארטיר געפינט זיך אינעם '''[[פענטאגאן]]''' אין [[ארלינגטאן, ווירדזשיניע|ארלינגטאן]], [[ווירדזשיניע]].&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt;

אין אויסלאנד ווערן פילע אפעראציעס געפירט דורך:

* פאציפישע עיר פארס.
* United States Air Forces in Europe – Air Forces Africa.

די באזעס שפילן א וויכטיגע ראלע אין גלאבאלע אפעראציעס, טרענירונג, שפיאנאזש, הומעניטארע מיסיעס און אינטערנאציאנאלע קאאפעראציע.
== באדייט און השפעה ==

דער אמעריקאנער עיר פארס ווערט אנגעזען אלס איינע פון די מערסט איינפלוסרייכע לופט-מיליטערן אין דער וועלט. זייט זיין גרינדונג האט ער געהאט א צענטראלע ראלע אין דער אנטוויקלונג פון מאדערנער לופט מלחמה, סטראטעגישע אפהאלטונג, לופט טראנספארט און מיליטערישע טעכנאלאגיע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

זיינע אפעראציעס האבן איבער די יארן באאיינפלוסט מיליטערישע דאקטרינען אין פילע לענדער. אסאך לופט-קרעפטן איבער דער וועלט האבן איבערגענומען ארגאניזירונג, טרענירונג און קאמף-מעטאדן וועלכע זענען אנטוויקלט געווארן אינעם אמעריקאנער עיר פארס.

אויסער קאמף-אויפגאבן נעמט דער עיר פארס אויך אנטייל אין הומאניטארע מיסיעס, נאטור-קאטאסטראפע הילף, לופט-רעטונג, מעדיצינישע עוואקואציע און טראנספארט פון הילפס-מאטעריאלן קיין פילע טיילן פון דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== טעכנאלאגישע אנטוויקלונגען ==

במשך פון זיין געשיכטע האט דער אמעריקאנער עיר פארס מיטגעארבעט ביי דער אנטוויקלונג פון א רייע וויכטיגע טעכנאלאגיעס.

די אנטוויקלונגען נעמען אריין:

* [[דזשעט מאטאר|דזשעט-מאטארן]].
* [[סטעלט]]-טעכנאלאגיע.
* פינקטליך-געפירטע וואפן.
* פלי סיסטעמען.
* [[סאטעליט קאמוניקאציע|סאטעליט-קאמוניקאציע]].
* גלאבאלע נאוויגאציע.
* דראונס.
* קינסטליכע אינטעליגענץ פאר מיליטערישע באנוץ.
* פארגעשריטענע ראדאר-סיסטעמען.
* עלעקטראנישע מלחמה.

א גרויסער טייל פון די אנטוויקלונגען זענען שפעטער אויך גענוצט געווארן אין ציווילער פליגער, ספעיס-פארשונג און אנדערע וויסנשאפטליכע פעלדער.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

== מוזעאומען און היסטארישע אפהיטונג ==

דער אמעריקאנער עיר פארס האלט אויף א רייע מוזעאומען און היסטארישע צענטערן וועלכע באשעפטיגן זיך מיט דער אפהיטונג פון זיין געשיכטע, דאקומענטן, פליגער און אנדערע ארטיפאקטן.

דער גרעסטער פון זיי איז דער '''National Museum of the United States Air Force''' אין דעם שטאט [[דעיטאן, אהייא|דעיטאן]], [[אהייא]], וואו עס ווערן אויסגעשטעלט הונדערטער היסטארישע [[פליגער]], [[מיסל|מיסלען]], ספעיס-מיטלען און אנדערע אויסשטעלונגען איבער דער אנטוויקלונג פון אמעריקאנער מיליטערישער פליגער.&lt;ref&gt;https://www.afhistory.af.mil/&lt;/ref&gt;

די היסטארישע אפטיילונגען פונעם עיר פארס זאמלען אויך ארכיוון, פאטאגראפיעס, קארטעס און אפיציעלע באריכטן, וועלכע דינען אלס א וויכטיגע מקור פאר היסטארישע פארשונגען.

== קריטיק און מחלוקת ==

ווי פילע גרויסע מיליטערישע ארגאניזאציעס איז אויך דער אמעריקאנער עיר פארס געווען דער אונטערשטעל פון פארשידענע מחלוקת'ן און עפנטליכע דיסקוסיעס.

צווישן די הויפט נושאים געפינען זיך:

* די ווירקזאמקייט פון סטראַטעגישע באמבאדירונגען.
* ציווילע פארלוסטן ביי לופט אנפאלן.
* באנוץ פון אומבאמאנטע פליגער.
* די קאסטן פון נייערע וואפן-סיסטעמען.
* דער צעטיילונג פון מיליטערישע בודזשעטן צווישן לופט, ים און ערד-קרעפטן.
* דער באלאנס צווישן קאנווענציאנעלע און נוקלעארע אפהאלטונג.

מיליטערישע היסטאריקער און זיכערהייט-עקספערטן האבן במשך פון די יארן פארשידענע מיינונגען איבער די פראגן. טייל האלטן אז לופט מאכט אליין קען נישט געווינען א מלחמה, בשעת אנדערע זעען אין לופט הערשאפט א נויטווענדיגן יסוד פאר יעדע מאדערנע מיליטערישע אפעראציע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

{{אמעריקעמיל}}
== זעט אויך ==

* [[אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן]]
* [[אמעריקאנער ספעיס פארס]]
* [[דעפארטמענט פון דער עיר פארס]]
* [[פענטאגאן]]
* [[נאט&quot;א|נאטא]]

== רעפערענצן ==

&lt;references /&gt;

[[קאטעגאריע:אמעריקאנער מיליטער]]
[[קאטעגאריע:לופט קרעפטן]]
[[קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן]]


[[קאטעגאריע:USA מיליטער]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטערישע ארגאניזאציעס]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטער פון די פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטער]]</text>
      <sha1>fepyi6ckw8pdnubc378ihrwtzwn8eze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601622</id>
      <parentid>601620</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T22:04:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53148" sha1="h1w23nhyom7ke49qq2qt3lv7ax0gpuj" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:240px; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; padding:5px; float:left; margin:0 0 1em 1em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%;&quot; | אמעריקאנער עיר פארס
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic;&quot; | United States Air Force
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding: 5px 0;&quot; | [[טעקע:Seal of the United States Department of the Air Force.svg|120px]]
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding-bottom: 5px;&quot; | [[טעקע:U.S. Air Force service mark.svg|80px]] [[טעקע:US Air Force Logo Solid Colour.svg|80px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;דער זיגל און לאגאס פונעם אמעריקאנער עיר פארס&lt;/small&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | גרינדונג-דאטע:
| 18 סעפטעמבער 1947
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | לאנד:
| [[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | טיפ:
| לופטפלאט
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | הויפטקווארטיר:
| [[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | גרייס:
| בערך 320,000 זעלנער
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | קאמאנדיר:
| [[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | מאטא:
| &quot;Aim High ... Fly-Fight-Win&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top;&quot; | קערן ווערטן:
| &quot;Integrity first, Service before self, Excellence in all we do&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | וועבזייטל:
| [https://af.mil www.af.mil]
|}

'''דער אמעריקאנער עיר פארס''' ([[ענגליש]]: ''United States Air Force''; ראשי תיבות: ''USAF'') איז דער לופט-קריג צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן באוואפנטע קרעפטן און איינע פון די אכט מיליטערישע אפטיילונגען פון די פאראייניגטע שטאטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; ער איז דער הויפט מיליטערישער אפטיילונג פאר לופט מלחמה, לופט פארטיידיגונג, סטראַטעגישע באמבאדירונגען, לופט טראנספארט, שפיאנאזש, קאמאנד און קאנטראל, און א גרויסער טייל פון די אמעריקאנער נוקלעארע אפהאלטונגס-סיסטעם.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

דער עיר פארס איז אפיציעל געגרינדעט געווארן דעם [[18טן סעפטעמבער]] [[1947]], ווען דער ''National Security Act of 1947'' איז אריינגעפירט געווארן דורך א פרעזידענטליכן באפעל פון [[פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן|פרעזידענט]] [[הערי טרומאן|הארי ס. טרומאן]].&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt; ביז יענער צייט האט די אמעריקאנער לופט מאכט באלאנגט צום [[אמעריקאנער ארמיי]] אונטער פארשידענע נעמען, און האט זיך במשך פון פיר צענדליג יאר אנטוויקלט פון א קליינע פראבע-איינהייט אין איינע פון די גרעסטע און מערסט פארגעשריטענע לופט קראפטן אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

דער אמעריקאנער עיר פארס פארמאגט טויזנטער מיליטערישע עראפלאנען, הונדערטער באזעס אין די פאראייניגטע שטאטן און איבער דער וועלט, און הונדערטער טויזנטער מיליטערישע און ציווילע באדינסטע.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt; זיינע הויפט אויפגאבן נעמען אריין דערגרייכן לופט הערשאפט, זאמלען מיליטערישע אינפארמאציע, שנעלע גלאבאלע טראנספארט, סטראַטעגישע און טאקטישע אנפאלן, און קאמאנד און קאנטראל פון פאראייניגטע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== היסטארישער איבערבליק ==

די ווארצלען פונעם אמעריקאנער עיר פארס גייען צוריק ביז די ערשטע יארן פון מיליטערישע פליעריי אין די פאראייניגטע שטאטן. שוין אין די יארן פון דער אמעריקאנער בירגער קריג האבן צפון-שטאטן מיליטערישע איינהייטן באנוצט צוגעבונדענע באלאנען פאר שפיאנאזש און ארטילעריע אבזערוואציע. כאטש עס איז דעמאלט נישט געווען קיין באזונדערע לופט-קריגס דינסט, האבן די ערשטע ערפארונגען געוויזן אז לופט מיטלען קענען ברענגען א וויכטיגן מיליטערישן מעלה.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;[[טעקע:Valiant Shield - air force planes on runway.jpg|left|250px]]נאכן ערפאלג פון די [[רייט ברידער]] אין אנטוויקלען מאטאר-געטריבענע פליגער, האט די אמעריקאנער ארמיי אנגעהויבן זיך אינטערעסירן אין דער נייער טעכנאלאגיע. דעם 1טן אויגוסט [[1907]] איז אויפגעשטעלט געווארן די '''Aeronautical Division''' אינעם Signal Corps פון דער אמעריקאנער ארמיי, וואס ווערט בדרך כלל אנגעזען אלס דער ערשטער אפיציעלער מיליטערישער לופט ארגאן אין די פאראייניגטע שטאטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די ניי-געשאפענע איינהייט האט געהאט די אחריות איבער אלע ענינים וואס האבן זיך באצויגן צו מיליטערישע באלאנען, פליגער און אנדערע לופט מיטלען. אין [[1909]] האט זי איינגעקויפט דעם ערשטן [[פליגער]] פאר דער אמעריקאנער ארמיי, געבויט דורך די רייט ברידער, און אנגעהויבן דורכפירן ערשטע פלי טרענירונגען פאר מיליטערישע אפיצירן.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

== אנטוויקלונג פאר דער ערשטער וועלט מלחמה ==

אין 1914 איז די '''Aviation Section''' אויפגעשטעלט געווארן אלס דער נאכפאלגער פון דער Aeronautical Division, מיט ברייטערע אויפגאבעס איבער טרענירונג, איינקויף פון פליגער און אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; אין יענע יארן האט די אמעריקאנער ארמיי שוין געהאט א גרעסערן צאל פליגער און האט זיי גענוצט פאר גרעניץ-פאטראלן און אנדערע מיליטערישע אויפגאבן.

א וויכטיגע פרואוו איז געווען בעת דער עקספעדיציע קעגן [[פאנטשא ווילא|פּאַנטשאָ ווילאַ]] (Pancho Villa) אין [[מעקסיקע]] אין [[1916]], ווען פליגער זענען באנוצט געווארן פאר שפיאנאזש און פארבינדונג צווישן איינהייטן. הגם די טעכנאלאגיע איז נאך געווען אין איר פרימיטיוון שטאפל, האבן די אפעראציעס געוויזן אז לופט מאכט קען ווערן א וויכטיגער טייל פון מאדערנער מלחמה.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== דער ערשטער וועלט מלחמה ==

ווען די פאראייניגטע שטאטן זענען אריינגעטרעטן אין דער ערשטער וועלט מלחמה אין [[1917]], האט זיך די אמעריקאנער מיליטערישע עיר פארס שנעל פארגרעסערט. אמעריקאנער פליגער סקוואדראנען האבן געדינט צוזאמען מיט די אליאירטע לענדער אין אייראפע און זיך באטייליגט אין שפיאנאזש, ארטילעריע אנווייזונגען, לופט קאמפן און באגרעניצטע באמבאדירונגען.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די מלחמה האט אויפגעוויזן אז לופט מאכט איז מער ווי בלויז א הילפס-מיטל פאר דער ערד-ארמיי. מיליטערישע פירער האבן אנגעהויבן פארשטיין אז פליגער קענען אליין באאיינפלוסן דעם גאנצן לויף פון א מלחמה דורך שפיאנאזש, לופט הערשאפט און אנפאלן אויף ווייטע צילן.

אלס רעזולטאט איז דעם [[24סטן מיי|24סטן מאי]] [[1918]] אויפגעשטעלט געווארן דער '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי עיר פארס''' , וועלכער האט איבערגענומען די אחריות פאר אלע לופט איינהייטן אינעם אמעריקאנער ארמיי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== נאך דער ערשטער וועלט מלחמה ==

נאך דער מלחמה האט דער אמעריקאנער מיליטער דורכגעפירט א ברייטע דעמאביליזאציע, און די צאל פליגער, פערסאנאל און בודזשעט איז שטארק פארקלענערט געווארן. דאך האבן א צאל לופט אפיצירן ווייטער געקעמפט פאר א שטארקער און זעלבשטענדיקער לופט מאכט.

איינער פון די באקאנטסטע פארהאנדלער פאר די געדאנק איז געווען [[בריגאדיר גענעראל]] [[בילי מיטשעל]]. ער האט טענה'ט אז אין צוקונפט וועלן לופט קרעפטן שפילן א צענטראלע ראלע אין יעדע גרויסע מלחמה, און אז זיי דארפן האבן אן אייגענע זעלבשטענדיקע סטרוקטור אנשטאט בלייבן אונטער דער ארמיי.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;
== די ארמיי עיר קארפס ==

אין יאר [[1926]] האט דער קאנגרעס דורכגעפירט א נייער ארגאניזאציע פון דער אמעריקאנער מיליטערישער פליגעריי, און דער '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי ליפט סערוויס''' United) States Army Air Service) איז פארוואנדלט געווארן אין דעם '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי קארפס''' (United States Army Air Corps).&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; כאטש דער עיר קארפס איז נאך אלץ געבליבן א טייל פונעם אמעריקאנער ארמיי, האט די נייער סטרוקטור אים געגעבן א גרעסערן זעלבשטענדיקייט, ברייטערע באפולמעכטיגונגען און א גרעסערן פלאץ אינעם מיליטערישן פלאנירונג.

אין די יארן צווישן דער ערשטער און צווייטער וועלט מלחמה האבן אמעריקאנער לופט אפיצירן אנטוויקלט נייערע געדאנקען איבער דער באנוץ פון לופט מאכט. דער '''Air Corps Tactical School''' איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינסטיטוציעס פאר מיליטערישע טעאריע. דארט האבן מיליטערישע דענקער אנטוויקלט די געדאנק אז סטראַטעגישע באמבאדירונגען קעגן אינדוסטריע, טראנספארט און עקאנאמישע צענטערן קענען שוואך מאכן א פיינטליכע מדינה ביז זי וועט מער נישט קענען ווייטער פירן א מלחמה.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

אין יענע תקופה זענען אויך אנטוויקלט געווארן נייערע פליגער, שטערקערע [[מאטאר|מאטארן]], מעטאלענע פליגער-קערפער, פארבעסערטע נעוויגאציע און [[ראדיא קאמוניקאציע]]. דער עיר קארפס האט שטארק פארגרעסערט זיינע טרענירונג פראגראמען פאר פילאטן, אינזשענירן און טעכנישע פערסאנאל.

אין [[1935]] איז אויפגעשטעלט געווארן דער '''General Headquarters Air Force''' (GHQ Air Force), וועלכער האט צענטראליזירט די מערסטע קאמף-פליגער אונטער איין באפעל. דאס איז געווען א וויכטיגער שריט צום שאפן א זעלבשטענדיקער לופט מיליטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== די צווייטע וועלט מלחמה ==

די צווייטע וועלט מלחמה האט אינגאנצן געביטן די ראלע פון לופט מאכט. נאך פאר'ן אריינטרעטן פון די פאראייניגטע שטאטן אין דער מלחמה האט דער אמעריקאנער מיליטער אנגעהויבן א ברייטע פארגרעסערונג פון זיינע לופט קרעפטן.

דעם 20סטן יוני [[1941]] איז דער'''פאראייניגטע שטאטן ארמיי עיר פארס'''  (United States Army Air Forces USAAF) אויפגעשטעלט געווארן. די נייע ארגאניזאציע האט פאראייניגט דעם Army Air Corps מיט אנדערע לופט קאמאנדירן אונטער איין הויפט באפעל, אנגעפירט דורך גענעראל הענרי ה. &quot;העפ&quot; ארנאלד.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

נאכן יאפאנישן אנפאל אויפן [[פערל הארבער|פערל הארבאר]] דעם [[7טן דעצעמבער]] [[1941]] זענען די פאראייניגטע שטאטן אריינגעטרעטן אין דער מלחמה, און דער Army Air Forces האט זיך פארוואנדלט אין איינע פון די גרעסטע לופט מאכטן אין דער געשיכטע. אין בלויז עטליכע יאר איז דער צאל פערסאנאל געוואקסן פון צענדליגער טויזנטער ביז עטליכע מיליאן מענטשן, און טויזנטער פליגער זענען פראדוצירט געווארן יעדן חודש.&lt;ref&gt;https://www.afhistory.af.mil/Portals/64/Books/Titles/The%20United%20States%20Air%20Force%20-%20First%20Seventy-Five%20Years.pdf&lt;/ref&gt;

=== אייראפע ===

אין דער אייראפעאישער פראנט האט דער Army Air Forces דורכגעפירט גרויסע באמבאדירונגען קעגן דייטשלאנד. טאג-באמבאדירונגען זענען דורכגעפירט געווארן בעיקר דורך די אמעריקאנער, בשעת די בריטישע Royal Air Force האט בדרך כלל באמבארדירט ביינאכט.

די הויפט צילן זענען געווען:

* פליגער פאבריקן.
* [[ריפיינערי|ריפיינעריס]] און ברענשטאף אינדוסטריע.
* באן-ליניעס.
* פאבריקן פון וואפן און אמוניציע.
* אינדוסטריעלע שטעט.
* מיליטערישע הויפטקווארטירן.

די אמעריקאנער פייטער פליגער, אריינגערעכנט די P-47 Thunderbolt און P-51 Mustang, האבן באגלייט די באמבאדירער און געקעמפט קעגן דער דייטשער לופטוואפע ביז די אליאירטע האבן דערגרייכט לופט הערשאפט איבער מערב אייראפע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

די לופט הערשאפט האט שפעטער געשפילט א קריטישע ראלע ביי [[דער אינוואזיע אין נארמאנדי]] אין יוני [[1944]], ווען אמעריקאנער און אליאירטע פליגער האבן צעשטערט [[בריק|בריקן]], [[באן|באנען]], און [[קאמוניקאציע]] צווישן דייטשע פארשפרייטע מיליטערישע איינהייטן פאר'ן לאנדונג פון די אליאירטע טרופן.

=== פאסיפישער פראנט ===

אין דער פאסיפישער מלחמה האט דער Army Air Forces געמוזט אפערירן איבער גאר גרויסע דיסטאנצן. נייע שווערע באמבאדירער ווי דער '''B-29 Superfortress''' זענען אנטוויקלט געווארן ספעציעל פאר לאנגע סטראַטעגישע מיסיעס קעגן [[יאפאן]].

פון באזעס אין [[כינע]] און שפעטער אויף די [[מאריאנא אינזלען]] האבן אמעריקאנער [[באמבאדירער]] אנגעהויבן רעגולערע אנפאלן אויף יאפאנעזישע אינדוסטריע, פארקער, מיליטערישע פאבריקן און שטעט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין אויגוסט [[1945]] האבן [[B-29]] פליגער דורכגעפירט די צוויי באקאנטסטע לופט אפעראציעס אין דער וועלט געשיכטע, ווען [[אטאם באמבע|אטאם באמבעס]] זענען אראפגעווארפן געווארן אויף [[היראשימא]] און [[נאגאסאקי]]. די אפעראציעס האבן געשפילט א הויפט ראלע אין יאפאנס קאפיטולאציע און דעם סוף פון דער צווייטער וועלט מלחמה.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== שאפונג פונעם אמעריקאנער עיר פארס ==

די הצלחה און דער ריזיגער פארנעם פון די לופט אפעראציעס במשך דער צווייטער וועלט מלחמה האבן איבערצייגט פילע אמעריקאנער פאליטיקער און מיליטערישע פירער אז לופט קריג איז געווארן א באזונדערע פארעם פון מלחמה און דארף האבן א זעלבשטענדיקע מיליטערישע ארגאניזאציע.

דער '''National Security Act of 1947''' האט דורכגעפירט א פולשטענדיגע רעארגאניזאציע פונעם אמעריקאנער מיליטער. דער געזעץ האט געשאפן דעם '''דעפארטמענט פון די עיר פארס''' , גלייך אין ראנג מיט'ן [[אמעריקאנער ארמיי|דעפארטמענט פון די ארמיי]]  און [[אמעריקאנער נעיווי|דעפארטמענט פון די נעיווי]] .&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt;

דעם 18טן סעפטעמבער [[1947]] איז דער '''פאראייניגטע שטאטן עיר פארס''' אפיציעל געווארן א באזונדערער מיליטערישער צווייג. אלע פליגער, באזעס, אפיצירן, זעלנער און אנדערע מיטלען פונעם ארמיי עיר פארס זענען איבערגעפירט געווארן צום נייעם עיר פארס.

דער טאג ווערט אנגעזען אלס דער אפיציעלער געבורטסטאג פונעם אמעריקאנער עיר פארס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;
== די קאלטע מלחמה ==

פון דער גרינדונג פונעם אמעריקאנער עיר פארס אין 1947 און ווייטער איז ער געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינסטרומענטן אין דער אמעריקאנער נאציאנאלער זיכערהייט. גלייך נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די פאראייניגטע שטאטן און סאוועטן פארבאנד אנגעהויבן א לאנגע צייט פון פאליטישע, מיליטערישע און אידעאלאגישע געשפאנטקייט, באקאנט אלס די '''קאלטע מלחמה'''. אין יענער תקופה האט דער עיר פארס געשפילט א צענטראלע ראלע אין אפהאלטן א דירעקטע מלחמה צווישן די צוויי וועלט-מאכטן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

איינער פון די וויכטיגסטע ארגאניזאציעס אינעם עיר פארס איז געווען דער [[סטראטעגישע ליפט קאמענד]] (Strategic Air Command (SAC)), וועלכער איז געגרינדעט געווארן אין [[1946]] און האט נאך דער שאפונג פונעם זעלבשטענדיקן עיר פארס באקומען די אחריות איבער די לאנג שטרעקיגע באמבאדירער און שפעטער אויך איבער די אינטערקאנטינענטאל באליסטישע מיסילן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די הויפט אויפגאבע פונעם סטראטעגישע ליפט קאמענד איז געווען צו האלטן א שטענדיג גרייטע נוקלעארע געווער. במשך פון פילע יארן זענען שווערע באמבאדירער געפלויגן כסדר אין דער לופט, אויסגערישט מיט נוקלעארע וואפן, כדי אז אפילו אויב די פאראייניגטע שטאטן וועלן ווערן איבערראשט דורך א פיינטליכן אנפאל, זאל נאך אלץ בלייבן א מעגליכקייט צוריקצושלאגן.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין יענע יארן זענען אנטוויקלט געווארן א רייע נייע דזשעט-פליגער, וועלכע האבן אינגאנצן פארענדערט לופט מלחמה. צווישן די ערשטע בארימטע דזשעט-פייטער זענען געווען דער '''[[F-86 Sabre]]''', וועלכער האט באוויזן גרויסע ערפאלגן אינעם קארעא קריג, און שפעטער די '''[[F-100 Super Sabre]]''', '''[[F-102 Delta Dagger]]''', '''[[F-104 Starfighter]]''' און אנדערע מאדערנע פליגער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

גלייכצייטיג האט דער עיר פארס אנטוויקלט נייע סטראַטעגישע באמבאדירער. דער '''[[B-47 Stratojet]]''' איז געווען דער ערשטער גרויסער דזשעט-באמבאדירער, און נאך אים איז אריין אין דינסט דער '''[[B-52 Stratofortress]]''', וועלכער איז נאך היינט איינער פון די וויכטיגסטע סטראַטעגישע באמבאדירער אינעם אמעריקאנער מיליטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== דער קארעא קריג ==

ווען דער [[קארעא קריג]] האט אויסגעבראכן אין [[1950]], האט דער אמעריקאנער עיר פארס שנעל אריבערגעפירט גרויסע לופט כוחות איבער דער [[קארעא האלבאינזל]].

די הויפט אויפגאבעס האבן אריינגענומען:

* לופט הערשאפט.
* באגלייטן באמבאדירער.
* באמבאדירן מיליטערישע צילן.
* נאנטע שטיצע פאר ערד טרופן.
* טראנספארט פון זעלנער און צושטעלן.
* מעדיצינישע לופט עוואקואציע.

דער קארעא קריג איז אויך געווארן דער ערשטער גרויסער קאמף צווישן דזשעט-פייטער פליגער. אמעריקאנער '''[[F-86 Sabre]]''' פליגער האבן זיך אפט געטראפן אין לופט קאמפן קעגן סאוועטיש-געבויטע '''[[MiG-15]]''' פליגער, וואס ווערן אנגעזען צווישן די בארימטסטע לופט קאמפן אין דער געשיכטע פון דזשעט פליגערי.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== דער וויעטנאם קריג ==

אין די [[1960ער]] און פרי [[1970ער]] יארן האט דער אמעריקאנער עיר פארס געשפילט א הויפט ראלע אינעם [[וויעטנאם קריג]]. צענדליגער טויזנטער לופט אפעראציעס זענען דורכגעפירט געווארן איבער צפון [[וויעטנאם]], דרום וויעטנאם, [[לאאס]] און [[קאמבאדיע]].&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

די לופט אפעראציעס האבן איינגעשלאסן:

* סטראַטעגישע באמבאדירונגען.
* טאקטישע אנפאלן.
* שפיאנאזש.
* טראנספארט.
* לופט-צו-לופט קאמפן.
* ראטעווען אראפגעפאלענע פילאטן.
* עלעקטראנישע מלחמה.

די גרויסע באמבאדירונג אפעראציעס '''Rolling Thunder''' און '''Linebacker''' ווערן אנגעזען צווישן די גרעסטע לופט אפעראציעס פונעם קאלטן מלחמה תקופה.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

דער וויעטנאם קריג האט אויך ארויסגעברענגט נייע פראבלעמען פאר לופט קריג, אריינגערעכנט סאוועטישע לופט-פארטיידיגונג מיסילן, מאדערנע [[ראדאר-סיסטעמען]] און שטערקערע פיינטליכע לופט פארטיידיגונג. אלס רעזולטאט האט דער עיר פארס אנטוויקלט נייע עלעקטראנישע שטערונגס-סיסטעמען, אנטי-ראדאר וואפן און פארבעסערטע טאקטיקן.

== אנטוויקלונג פון נוקלעארע אפהאלטונג ==

א וויכטיגער טייל פונעם אמעריקאנער עיר פארס איז געווארן די נוקלעארע אויפהאלטונג. במשך פון דער קאלטער מלחמה האט דער עיר פארס פארוואלטעט צוויי פון די דריי הויפט טיילן פונעם אמעריקאנער '''נוקלעארע דרייעק'''.

די צוויי טיילן זענען:

* לאנגשטרעקיגע סטראַטעגישע באמבאדירער.
* אינטערקאנטינענטאל באליסטישע מיסילס (ICBM).

די דריטע טייל פונעם טרייאד ווערט געפירט דורך דער אמעריקאנער נעיווי דורך נוקלעארע [[סובמארין|סובמארינען]].&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

אין די [[1960ער]] יארן האט דער עיר פארס אויפגעשטעלט הונדערטער מיסיל-באזעס איבער די פאראייניגטע שטאטן. די מיסילן זענען געווען שטענדיג גרייט ארויסצופליען אין פאל פון א נוקלעארער מלחמה.

== שפיאנאזש און ספעציעלע פליגער ==

במשך פון דער קאלטער מלחמה האט דער עיר פארס אויך אנטוויקלט גאר פארגעשריטענע שפיאנאזש פליגער.

צווישן די מערסט באקאנטע זענען געווען:

* '''[[U-2]]''' שפיאנאזש פליגער.
* '''[[SR-71 Blackbird]]''' סופער-שנעלע שפיאנאזש פליגער.

די פליגער האבן געקענט פליען גאר הויך און גאר שנעל, און האבן געזאמלט מיליטערישע אינפארמאציע איבער פילע טיילן פון דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

דער עיר פארס האט אויך אנטוויקלט ערשטע מיליטערישע [[סאטעליט]]-פראגראמען, [[ראדאר]]-סיסטעמען און פריע-ווארענונג נעצן צו אנטדעקן פיינטליכע פליגער און [[באליסטישע מיסיל|באליסטישע מיסילן]].

== ארגאניזאציע אין דער קאלטער מלחמה ==

אין יענע תקופה האט דער אמעריקאנער עיר פארס אויסגעבויט א ריזיגע ארגאניזאציע מיט פילע הויפט קאמאנדן.

די וויכטיגסטע האבן איינגעשלאסן:

* Strategic Air Command (SAC)
* Tactical Air Command (TAC)
* Military Airlift Command (MAC)
* Air Defense Command (ADC)
* Pacific Air Forces (PACAF)
* United States Air Forces in Europe (USAFE)

יעדע פון די קאמאנדן האט געהאט באזונדערע אחריות, און אונטער זיי זענען געווען צענדליגער נומערירטע עיר פארס, פליגלען, גרופעס און סקוואדראנען, וועלכע האבן אפערירט אויף באזעס איבער דער גאנצער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;
== נאך דער קאלטער מלחמה ==

דער [[צוזאמענפאל פונעם סאוועטן פארבאנד|צוזאמענפאל]] פונעם [[סאוועטן פארבאנד]] אין [[1991]] האט געברענגט א פונדימענטאלע ענדערונג אין דער סטראַטעגיע פונעם אמעריקאנער עיר פארס. אנשטאט זיך צוצוגרייטן בעיקר פאר א גרויסער מלחמה קעגן א סופער-מאכט, האט דער עיר פארס אנגעהויבן זיך צופאסן צו ראיאנאלע קאנפליקטן, שנעלע אינטערווענץ און געמיינזאמע אפעראציעס מיט אנדערע צווייגן פון די אמעריקאנער מיליטער.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין יענע תקופה זענען פילע עלטערע פליגער ארויסגענומען געווארן פון דינסט, בשעת נייע טעכנאלאגיעס ווי [[סטעלט-פליגער]], פינקטליכע אנפאל-וואפן, [[סאטעליט-נאוויגאציע]] און דיגיטאלע קאמאנד-סיסטעמען זענען געווארן א הויפט טייל פונעם עיר פארס.

== אפעראציע מדבר שטורעם ==

די [[גאלף מלחמה]] פון [[1991]] ווערט געזען אלס איינע פון די ערשטע מאדערנער לופט מלחמה. אין '''[[אפעראציע מדבר שטורעם]]''' האט דער אמעריקאנער עיר פארס, צוזאמען מיט די לופט קרעפטן פון אנדערע אליאירטע לענדער, דורכגעפירט א גאר ברייטע לופט אטאקעס קעגן איראק.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין די ערשטע טעג פון דער מלחמה זענען הונדערטער מיליטערישע צילן אנגעגריפן געווארן כמעט גלייכצייטיג.

די לופט אפעראציעס האבן איינגעשלאסן:

* פארניכטן [[לופט פארטיידיגונג]].
* צעשטערן ראדאר סיסטעמען.
* אנפאלן אויף [[לופטפעלד|לופטפעלדער]].
* באמבאדירן [[מיליטערישע הויפטקווארטיר|מיליטערישע הויפטקווארטירן]].
* צעשטערן קאמוניקאציע נעטווארקן.
* אנפאלן אויף מיסיל-באזעס.
* שטיצע פאר ערד איינהייטן.

די מלחמה האט אויך ברייט באקאנט געמאכט דעם '''[[F-117 Nighthawk]]''', דער ערשטער אפעראציאנעלער סטעלט-קאמף פליגער, וועלכער האט געקענט דורכפירן אטאקעס אויף שווער באשיצטע צילן מיט גאר א קליינע מעגליכקייט צו ווערן אנטדעקט דורך [[ראדאר]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

דער גרויסער ערפאלג פון די לופט אפעראציעס האט שטארק באאיינפלוסט מיליטערישע פלאנירונג איבער דער וועלט און האט געוויזן די וויכטיקייט פון פינקטליכע וואפן, אינפארמאציע און לופט הערשאפט.

== באלקאן אפעראציעס ==

אין די [[1990ער]] יארן האט דער אמעריקאנער עיר פארס זיך אויך באטייליגט אין אפעראציעס איבער דער [[באלקאן לענדער|באלקאן]] [[האלבאינזל]].

ער האט אנטיילגענומען אין:

* אויפהלטן נאנפליי זאנעס.
* לופט שפיאנאזש.
* באמבאדירונגען קעגן מיליטערישע צילן.
* שטיצע פאר [[נאט&quot;א|נאטא]] אפעראציעס אין [[באסניע]].
* אפעראציעס אין [[קאסאווא]].

די אפעראציעס זענען דורכגעפירט געווארן אלס טייל פון נאטא באשלוסן צו אפשטעלן די קאמפן און באשיצן ציווילע באפעלקערונגען.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== נאך די אנפאלן פון 11 סעפטעמבער 2001 ==

די טעראר אנפאלן פון [[11טן סעפטעמבער|11 סעפטעמבער]] [[2001]] האבן געעפנט א נייע תקופה אין דער געשיכטע פונעם אמעריקאנער עיר פארס.

אלס טייל פונעם '''מלחמה קעגן טעראר''' האט דער עיר פארס אנגעהויבן גרויסע אפעראציעס אין [[אפגאניסטאן]] און שפעטער אין [[איראק]].&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

די הויפט אויפגאבן האבן אריינגענומען:

* לופט אנפאלן קעגן טעראר ארגאניזאציעס.
* שפיאנאזש.
* טראנספארט פון טרופן און עקוויפמענט.
* לופט-אנפילן פון ברענשטאף פאר קאמף פליגער.
* מעדיצינישע עוואקיואציע.
* קאנטראל פון לופט-רוים.
* ספעציעלע אפעראציעס.

אין יענע יארן איז אויך שטארק געוואקסן דער באנוץ פון [[דראונס]].

== דראונס ==

אנהייב דעם 21סטן יארהונדערט זענען דראונס געווארן א צענטראלער טייל פונעם אמעריקאנער עיר פארס.

די מערסט באקאנטע סיסטעמען זענען:

* [[MQ-1 Predator]]
* [[MQ-9 Reaper]]

די פליגער ווערן באנוצט פאר:

* שפיאנאזש.
* זאמלען אינפארמאציע.
* אבזערוואציע.
* אנפאלן אויף אויסגעקליבענע צילן.
* שטיצע פאר ערד איינהייטן.

זיי קענען אפערירן לאנגע שעות אן קיין פילאט אינעם פליגער און ווערן קאנטראלירט פון ווייטע קאמאנד צענטערן.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== דער אמעריקאנער ספעיס פארס ==

אין דעצעמבער [[2019]] איז אויפגעשטעלט געווארן דער '''[[אמעריקאנער ספעיס פארס]]''' (United States Space Force), אלס א באזונדערער מיליטערישער צווייג אונטער דעם '''דעפארטמענט פון די עיר פארס'''.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

כאטש דער ספעיס פארס איז א זעלבשטענדיקער סערוויס, בלייבן ביידע צווייגן אונטער דעם זעלבן ציווילן סעקרעטאר פון דער עיר פארס, און פילע אדמיניסטראטיווע און שטיצע-סיסטעמען ווערן נאך אלץ צוזאמען געפירט.

די שאפונג פונעם ספעיס פארס האט אריבערגעפירט א טייל ספעיס-פארבונדענע אויפגאבן פונעם עיר פארס צום נייעם צווייג, בשעת דער עיר פארס בלייבט ווייטער פאראנטווארטליך פאר לופט מלחמה און פילע אנדערע פארבונדענע אפעראציעס.

== ארגאניזאציע ==

דער אמעריקאנער עיר פארס ווערט געפירט דורך דעם '''סעקרעטאר פון דער עיר פארס''', א ציווילער באמטער וואס ווערט באשטימט דורך דעם פרעזידענט מיט דער באשטעטיגונג פונעם סענאט.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

דער העכסטער מיליטערישער אפיציר איז דער '''Chief of Staff of the Air Force''', א פיר-שטערנדיגער גענעראל, וועלכער איז דער הויפט מיליטערישער ראטגעבער אין אלע ענינים וואס באציען זיך צום עיר פארס.

אונטער דער הויפט פירערשאפט ווערט דער עיר פארס איינגעטיילט אין:

* הויפט קאמאנדן (Major Commands).
* נומערירטע עיר פארס.
* פליגלען (Wings).
* גרופעס.
* סקוואדראנען.

די סקוואדראן איז בדרך כלל די גרונט-איינהייט פונעם עיר פארס, בשעת א פליגל פאראייניגט עטליכע גרופעס און טראגט די אחריות פאר אפעראציעס, אויפהאלט, שטיצע און אנדערע באדערפענישן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די וויכטיגסטע הויפט קאמאנדן נעמען אריין:

* Air Combat Command.
* Air Mobility Command.
* Air Education and Training Command.
* Air Force Materiel Command.
* Air Force Special Operations Command.
* Air Force Reserve Command.
* Pacific Air Forces.
* United States Air Forces in Europe – Air Forces Africa.
== הויפט אויפגאבן ==

לויט דער אפיציעלער דעפיניציע פונעם אמעריקאנער עיר פארס זענען פאראן פינף הויפט אויפגאבן, וועלכע באשטימען די הויפט ריכטונגען פון זיינע אפעראציעס איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

=== לופט הערשאפט ===

'''לופט הערשאפט''' (Air Superiority) מיינט דערגרייכן קאנטראל איבערן לופט-רוים, כדי א פיינט זאל נישט קענען באנוצן זיינע פליגער אדער אנדערע לופט מיטלען.

צוליב לופט הערשאפט קענען אייגענע ערד-טרופן, פלאט-איינהייטן און לופט-קרעפטן אפערירן מיט א פיל גרעסערער זיכערקייט. דער עיר פארס נוצט פאר דעם צוועק מאדערנע פייטער פליגער, ראדאר-סיסטעמען, לופט-צו-לופט מיסילן און פארגעשריטענע קאמאנד-סיסטעמען.

=== שפיאנאזש ===

די צווייטע הויפט אויפגאבע איז '''שפיאנאזש, אבזערוואציע און אינפארמאציע-זאמלונג''' (Intelligence, Surveillance and Reconnaissance – ISR).

דער עיר פארס נוצט פליגער און דראונס, סאטעליטן, ראדאר-סיסטעמען און אנדערע עלעקטראנישע מיטלען צו זאמלען אינפארמאציע איבער פיינטליכע באוועגונגען, וואפן-סיסטעמען און אנדערע מיליטערישע צילן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

די אינפארמאציע ווערט דערנאך אויסגעארבעט דורך ספעציעלע אינטעליגענץ-איינהייטן און איבערגעגעבן פאר קאמאנדירן און באשלוס-מאכער.

=== גלאבאלע טראנספארט ===

'''Rapid Global Mobility''' איז די מעגליכקייט שנעל אריבערצופירן זעלנער, עקוויפמענט, וואפן, הומעניטערישע הילף און אנדערע זאכן צו יעדן טייל פון דער וועלט.

דער עיר פארס פארמאגט א גרויסע פלאטע פון טראנספארט-פליגער און לופט-אנפיל-פליגער, וועלכע ערמעגליכן דורכצופירן לאנגע פלי רייזעס אן אפשטעלן.

די אויפגאבע נעמט אויך אריין:

* טראנספארט פון מיליטערישע איינהייטן.
* אנפילן ברענשטאף אין די ליפטן פאר קאמף פליגער.
* מעדיצינישע עוואקואציע.
* הומעניטארע הילף.
* נאטור-קאטאסטראפע הילף.
* אינטערנאציאנאלע שטיצע פאר אליאירטע לענדער.

=== גלאבאלע אנפאלן ===

די פערטע הויפט אויפגאבע איז '''Global Strike'''.

דער עיר פארס האלט אין גרייטשאפט ביידע געווענטליכע און נוקלעארע געווער, וועלכע קענען דערגרייכן ווייטע צילן איבער דער וועלט.

די אפעראציעס ווערן דורכגעפירט דורך:

* סטראַטעגישע באמבאדירער.
* קאמף פליגער.
* אינטערקאנטינענטאלע באליסטישע מיסילן.
* פינקטליכע לופט-צו-ערד וואפן.

א גרויסער טייל פון דער אמעריקאנער נוקלעארער אפהאלטונג באשטייט אויף די מעגליכקייט שנעל דורכצופירן אזעלכע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

=== קאמאנד און קאנטראל ===

די פינפטע הויפט אויפגאבע איז '''Command and Control'''.

די אויפגאבע נעמט אריין:

* קאארדינירן אלע לופט אפעראציעס.
* קאארדינירן מיט אנדערע מיליטערישע צווייגן.
* קאנטראלירן קאמוניקאציע.
* צושטעלן אינפארמאציע פאר קאמאנדירן.
* פירן געמיינזאמע אפעראציעס מיט נאטא און אנדערע אליאירטע לענדער.

די פארגעשריטענע קאמוניקאציע-נעצווערקן ערמעגליכן דורכצופירן אפעראציעס כמעט איבער דער גאנצער וועלט אין רעאלער צייט.

== לופט פלאטע ==

דער אמעריקאנער עיר פארס פארמאגט די גרעסטע און מערסט פארגעשריטענע מיליטערישע פליגער-פליט אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

לויט אפיציעלע ציפערן האט דער עיר פארס געהאט אום 30 סעפטעמבער 2022 א סך הכל פון '''5,519''' פליגער.

די הויפט קאטעגאריעס זענען געווען:

* באמבאדירער – 141.
* פייטער און אנפאל-פליגער – 2,214.
* העליקאפטערס – 192.
* ספעציעלע מיסיע-פליגער – 504.
* ספעציעלע אפעראציעס – 143.
* לופט-אנפיל פליגער – 498.
* טרענירונג פליגער – 1,180.
* טראנספארט פליגער – 647.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

== וויכטיגע פליגער ==

צווישן די באקאנטסטע פליגער אינעם אמעריקאנער עיר פארס זענען:

=== פייטער פליגער ===

* [[F-15 Eagle]].
* F-15EX Eagle II.
* [[F-16 פייטינג פאלקאן|F-16 Fighting Falcon]].
* [[F-22 Raptor]].
* [[F-35 לייטנינג II|F-35A Lightning II]].

=== אטאקע פליגער ===
* [[A-10 Thunderbolt II]].

=== באמבאדירער ===

* [[B-1B Lancer]].
* B-2 Spirit.
* [[B-52 סטראטופארטרעס|B-52H Stratofortress]].

=== טראנספארט פליגער ===

* [[C-5 Galaxy]].
* [[C-17 Globemaster III]].
* [[C-130 Hercules]].

=== לופט-אנפיל פליגער ===

* [[KC-46 Pegasus]].
* [[KC-135 Stratotanker]].

=== שפיאנאזש און ספעציעלע פליגער ===

* RC-135 Rivet Joint.
* E-3 Sentry.
* U-2 Dragon Lady.
* MQ-9 Reaper.

די פליגער דינען פאר גאר פארשידענע אפעראציעס, פון לופט הערשאפט און באמבאדירונגען ביז שפיאנאזש, טראנספארט און עלעקטראנישע מלחמה.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== פערסאנאל ==

דער אמעריקאנער עיר פארס באשעפטיגט הונדערטער טויזנטער מענטשן.

לויט דעם פארגעשלאגענעם בודזשעט פאר יאר [[2025]] האט דער דעפארטמענט פון דער עיר פארס געבעטן א סך הכל פון:

* 504,500 מיליטערישע מיטגלידער.
* 183,100 ציווילע ארבעטער.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

די צאל נעמט אריין אקטיווע דינסט, רעזערוויסטן, נאציאנאלע גארד און ציווילע ארבייטער וועלכע ארבעטן אין פארשידענע טעכנישע, וויסנשאפטליכע, אינזשענירונג און אדמיניסטראטיווע פעלדער.

== באזעס ==

דער אמעריקאנער עיר פארס אפערירט הונדערטער באזעס און אנדערע אינסטאלאציעס אין די פאראייניגטע שטאטן און אין פילע לענדער איבער דער וועלט.

די הויפטקווארטיר געפינט זיך אינעם '''[[פענטאגאן]]''' אין [[ארלינגטאן, ווירדזשיניע|ארלינגטאן]], [[ווירדזשיניע]].&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt;

אין אויסלאנד ווערן פילע אפעראציעס געפירט דורך:

* פאציפישע עיר פארס.
* United States Air Forces in Europe – Air Forces Africa.

די באזעס שפילן א וויכטיגע ראלע אין גלאבאלע אפעראציעס, טרענירונג, שפיאנאזש, הומעניטארע מיסיעס און אינטערנאציאנאלע קאאפעראציע.
== באדייט און השפעה ==

דער אמעריקאנער עיר פארס ווערט אנגעזען אלס איינע פון די מערסט איינפלוסרייכע לופט-מיליטערן אין דער וועלט. זייט זיין גרינדונג האט ער געהאט א צענטראלע ראלע אין דער אנטוויקלונג פון מאדערנער לופט מלחמה, סטראטעגישע אפהאלטונג, לופט טראנספארט און מיליטערישע טעכנאלאגיע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

זיינע אפעראציעס האבן איבער די יארן באאיינפלוסט מיליטערישע דאקטרינען אין פילע לענדער. אסאך לופט-קרעפטן איבער דער וועלט האבן איבערגענומען ארגאניזירונג, טרענירונג און קאמף-מעטאדן וועלכע זענען אנטוויקלט געווארן אינעם אמעריקאנער עיר פארס.

אויסער קאמף-אויפגאבן נעמט דער עיר פארס אויך אנטייל אין הומאניטארע מיסיעס, נאטור-קאטאסטראפע הילף, לופט-רעטונג, מעדיצינישע עוואקואציע און טראנספארט פון הילפס-מאטעריאלן קיין פילע טיילן פון דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== טעכנאלאגישע אנטוויקלונגען ==

במשך פון זיין געשיכטע האט דער אמעריקאנער עיר פארס מיטגעארבעט ביי דער אנטוויקלונג פון א רייע וויכטיגע טעכנאלאגיעס.

די אנטוויקלונגען נעמען אריין:

* [[דזשעט מאטאר|דזשעט-מאטארן]].
* [[סטעלט]]-טעכנאלאגיע.
* פינקטליך-געפירטע וואפן.
* פלי סיסטעמען.
* [[סאטעליט קאמוניקאציע|סאטעליט-קאמוניקאציע]].
* גלאבאלע נאוויגאציע.
* דראונס.
* קינסטליכע אינטעליגענץ פאר מיליטערישע באנוץ.
* פארגעשריטענע ראדאר-סיסטעמען.
* עלעקטראנישע מלחמה.

א גרויסער טייל פון די אנטוויקלונגען זענען שפעטער אויך גענוצט געווארן אין ציווילער פליגער, ספעיס-פארשונג און אנדערע וויסנשאפטליכע פעלדער.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

== מוזעאומען און היסטארישע אפהיטונג ==

דער אמעריקאנער עיר פארס האלט אויף א רייע מוזעאומען און היסטארישע צענטערן וועלכע באשעפטיגן זיך מיט דער אפהיטונג פון זיין געשיכטע, דאקומענטן, פליגער און אנדערע ארטיפאקטן.

דער גרעסטער פון זיי איז דער '''National Museum of the United States Air Force''' אין דעם שטאט [[דעיטאן, אהייא|דעיטאן]], [[אהייא]], וואו עס ווערן אויסגעשטעלט הונדערטער היסטארישע [[פליגער]], [[מיסל|מיסלען]], ספעיס-מיטלען און אנדערע אויסשטעלונגען איבער דער אנטוויקלונג פון אמעריקאנער מיליטערישער פליגער.&lt;ref&gt;https://www.afhistory.af.mil/&lt;/ref&gt;

די היסטארישע אפטיילונגען פונעם עיר פארס זאמלען אויך ארכיוון, פאטאגראפיעס, קארטעס און אפיציעלע באריכטן, וועלכע דינען אלס א וויכטיגע מקור פאר היסטארישע פארשונגען.

== קריטיק און מחלוקת ==

ווי פילע גרויסע מיליטערישע ארגאניזאציעס איז אויך דער אמעריקאנער עיר פארס געווען דער אונטערשטעל פון פארשידענע מחלוקת'ן און עפנטליכע דיסקוסיעס.

צווישן די הויפט נושאים געפינען זיך:

* די ווירקזאמקייט פון סטראַטעגישע באמבאדירונגען.
* ציווילע פארלוסטן ביי לופט אנפאלן.
* באנוץ פון אומבאמאנטע פליגער.
* די קאסטן פון נייערע וואפן-סיסטעמען.
* דער צעטיילונג פון מיליטערישע בודזשעטן צווישן לופט, ים און ערד-קרעפטן.
* דער באלאנס צווישן קאנווענציאנעלע און נוקלעארע אפהאלטונג.

מיליטערישע היסטאריקער און זיכערהייט-עקספערטן האבן במשך פון די יארן פארשידענע מיינונגען איבער די פראגן. טייל האלטן אז לופט מאכט אליין קען נישט געווינען א מלחמה, בשעת אנדערע זעען אין לופט הערשאפט א נויטווענדיגן יסוד פאר יעדע מאדערנע מיליטערישע אפעראציע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

{{אמעריקעמיל}}
== זעט אויך ==

* [[אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן]]
* [[אמעריקאנער ספעיס פארס]]
* [[דעפארטמענט פון דער עיר פארס]]
* [[פענטאגאן]]
* [[נאט&quot;א|נאטא]]

== רעפערענצן ==

&lt;references /&gt;

[[קאטעגאריע:אמעריקאנער מיליטער]]
[[קאטעגאריע:לופט קרעפטן]]
[[קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן]]


[[קאטעגאריע:USA מיליטער]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטערישע ארגאניזאציעס]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטער פון די פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטער]]</text>
      <sha1>h1w23nhyom7ke49qq2qt3lv7ax0gpuj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601633</id>
      <parentid>601622</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T15:26:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53202" sha1="mafxmjqz9f9abaom08vhj5vuvh3eh8w" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:240px; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; padding:5px; float:left; margin:0 0 1em 1em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%;&quot; | אמעריקאנער עיר פארס
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic;&quot; | United States Air Force
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding: 5px 0;&quot; | [[טעקע:Seal of the United States Department of the Air Force.svg|120px]]
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding-bottom: 5px;&quot; | [[טעקע:U.S. Air Force service mark.svg|80px]] [[טעקע:US Air Force Logo Solid Colour.svg|80px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;דער זיגל און לאגאס פונעם אמעריקאנער עיר פארס&lt;/small&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | גרינדונג-דאטע:
| 18 סעפטעמבער 1947
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | לאנד:
| [[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | טיפ:
| לופטפלאט
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | הויפטקווארטיר:
| [[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | גרייס:
| בערך 320,000 זעלנער
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | קאמאנדיר:
| [[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | מאטא:
| &quot;Aim High ... Fly-Fight-Win&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top;&quot; | קערן ווערטן:
| &quot;Integrity first, Service before self, Excellence in all we do&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | וועבזייטל:
| [https://af.mil www.af.mil]
|}
{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}
'''דער אמעריקאנער עיר פארס''' ([[ענגליש]]: ''United States Air Force''; ראשי תיבות: ''USAF'') איז דער לופט-קריג צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן באוואפנטע קרעפטן און איינע פון די אכט מיליטערישע אפטיילונגען פון די פאראייניגטע שטאטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; ער איז דער הויפט מיליטערישער אפטיילונג פאר לופט מלחמה, לופט פארטיידיגונג, סטראַטעגישע באמבאדירונגען, לופט טראנספארט, שפיאנאזש, קאמאנד און קאנטראל, און א גרויסער טייל פון די אמעריקאנער נוקלעארע אפהאלטונגס-סיסטעם.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

דער עיר פארס איז אפיציעל געגרינדעט געווארן דעם [[18טן סעפטעמבער]] [[1947]], ווען דער ''National Security Act of 1947'' איז אריינגעפירט געווארן דורך א פרעזידענטליכן באפעל פון [[פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן|פרעזידענט]] [[הערי טרומאן|הארי ס. טרומאן]].&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt; ביז יענער צייט האט די אמעריקאנער לופט מאכט באלאנגט צום [[אמעריקאנער ארמיי]] אונטער פארשידענע נעמען, און האט זיך במשך פון פיר צענדליג יאר אנטוויקלט פון א קליינע פראבע-איינהייט אין איינע פון די גרעסטע און מערסט פארגעשריטענע לופט קראפטן אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

דער אמעריקאנער עיר פארס פארמאגט טויזנטער מיליטערישע עראפלאנען, הונדערטער באזעס אין די פאראייניגטע שטאטן און איבער דער וועלט, און הונדערטער טויזנטער מיליטערישע און ציווילע באדינסטע.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt; זיינע הויפט אויפגאבן נעמען אריין דערגרייכן לופט הערשאפט, זאמלען מיליטערישע אינפארמאציע, שנעלע גלאבאלע טראנספארט, סטראַטעגישע און טאקטישע אנפאלן, און קאמאנד און קאנטראל פון פאראייניגטע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== היסטארישער איבערבליק ==

די ווארצלען פונעם אמעריקאנער עיר פארס גייען צוריק ביז די ערשטע יארן פון מיליטערישע פליעריי אין די פאראייניגטע שטאטן. שוין אין די יארן פון דער אמעריקאנער בירגער קריג האבן צפון-שטאטן מיליטערישע איינהייטן באנוצט צוגעבונדענע באלאנען פאר שפיאנאזש און ארטילעריע אבזערוואציע. כאטש עס איז דעמאלט נישט געווען קיין באזונדערע לופט-קריגס דינסט, האבן די ערשטע ערפארונגען געוויזן אז לופט מיטלען קענען ברענגען א וויכטיגן מיליטערישן מעלה.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;[[טעקע:Valiant Shield - air force planes on runway.jpg|left|250px]]נאכן ערפאלג פון די [[רייט ברידער]] אין אנטוויקלען מאטאר-געטריבענע פליגער, האט די אמעריקאנער ארמיי אנגעהויבן זיך אינטערעסירן אין דער נייער טעכנאלאגיע. דעם 1טן אויגוסט [[1907]] איז אויפגעשטעלט געווארן די '''Aeronautical Division''' אינעם Signal Corps פון דער אמעריקאנער ארמיי, וואס ווערט בדרך כלל אנגעזען אלס דער ערשטער אפיציעלער מיליטערישער לופט ארגאן אין די פאראייניגטע שטאטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די ניי-געשאפענע איינהייט האט געהאט די אחריות איבער אלע ענינים וואס האבן זיך באצויגן צו מיליטערישע באלאנען, פליגער און אנדערע לופט מיטלען. אין [[1909]] האט זי איינגעקויפט דעם ערשטן [[פליגער]] פאר דער אמעריקאנער ארמיי, געבויט דורך די רייט ברידער, און אנגעהויבן דורכפירן ערשטע פלי טרענירונגען פאר מיליטערישע אפיצירן.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

== אנטוויקלונג פאר דער ערשטער וועלט מלחמה ==

אין 1914 איז די '''Aviation Section''' אויפגעשטעלט געווארן אלס דער נאכפאלגער פון דער Aeronautical Division, מיט ברייטערע אויפגאבעס איבער טרענירונג, איינקויף פון פליגער און אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; אין יענע יארן האט די אמעריקאנער ארמיי שוין געהאט א גרעסערן צאל פליגער און האט זיי גענוצט פאר גרעניץ-פאטראלן און אנדערע מיליטערישע אויפגאבן.

א וויכטיגע פרואוו איז געווען בעת דער עקספעדיציע קעגן [[פאנטשא ווילא|פּאַנטשאָ ווילאַ]] (Pancho Villa) אין [[מעקסיקע]] אין [[1916]], ווען פליגער זענען באנוצט געווארן פאר שפיאנאזש און פארבינדונג צווישן איינהייטן. הגם די טעכנאלאגיע איז נאך געווען אין איר פרימיטיוון שטאפל, האבן די אפעראציעס געוויזן אז לופט מאכט קען ווערן א וויכטיגער טייל פון מאדערנער מלחמה.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== דער ערשטער וועלט מלחמה ==

ווען די פאראייניגטע שטאטן זענען אריינגעטרעטן אין דער ערשטער וועלט מלחמה אין [[1917]], האט זיך די אמעריקאנער מיליטערישע עיר פארס שנעל פארגרעסערט. אמעריקאנער פליגער סקוואדראנען האבן געדינט צוזאמען מיט די אליאירטע לענדער אין אייראפע און זיך באטייליגט אין שפיאנאזש, ארטילעריע אנווייזונגען, לופט קאמפן און באגרעניצטע באמבאדירונגען.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די מלחמה האט אויפגעוויזן אז לופט מאכט איז מער ווי בלויז א הילפס-מיטל פאר דער ערד-ארמיי. מיליטערישע פירער האבן אנגעהויבן פארשטיין אז פליגער קענען אליין באאיינפלוסן דעם גאנצן לויף פון א מלחמה דורך שפיאנאזש, לופט הערשאפט און אנפאלן אויף ווייטע צילן.

אלס רעזולטאט איז דעם [[24סטן מיי|24סטן מאי]] [[1918]] אויפגעשטעלט געווארן דער '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי עיר פארס''' , וועלכער האט איבערגענומען די אחריות פאר אלע לופט איינהייטן אינעם אמעריקאנער ארמיי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== נאך דער ערשטער וועלט מלחמה ==

נאך דער מלחמה האט דער אמעריקאנער מיליטער דורכגעפירט א ברייטע דעמאביליזאציע, און די צאל פליגער, פערסאנאל און בודזשעט איז שטארק פארקלענערט געווארן. דאך האבן א צאל לופט אפיצירן ווייטער געקעמפט פאר א שטארקער און זעלבשטענדיקער לופט מאכט.

איינער פון די באקאנטסטע פארהאנדלער פאר די געדאנק איז געווען [[בריגאדיר גענעראל]] [[בילי מיטשעל]]. ער האט טענה'ט אז אין צוקונפט וועלן לופט קרעפטן שפילן א צענטראלע ראלע אין יעדע גרויסע מלחמה, און אז זיי דארפן האבן אן אייגענע זעלבשטענדיקע סטרוקטור אנשטאט בלייבן אונטער דער ארמיי.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;
== די ארמיי עיר קארפס ==

אין יאר [[1926]] האט דער קאנגרעס דורכגעפירט א נייער ארגאניזאציע פון דער אמעריקאנער מיליטערישער פליגעריי, און דער '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי ליפט סערוויס''' United) States Army Air Service) איז פארוואנדלט געווארן אין דעם '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי קארפס''' (United States Army Air Corps).&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; כאטש דער עיר קארפס איז נאך אלץ געבליבן א טייל פונעם אמעריקאנער ארמיי, האט די נייער סטרוקטור אים געגעבן א גרעסערן זעלבשטענדיקייט, ברייטערע באפולמעכטיגונגען און א גרעסערן פלאץ אינעם מיליטערישן פלאנירונג.

אין די יארן צווישן דער ערשטער און צווייטער וועלט מלחמה האבן אמעריקאנער לופט אפיצירן אנטוויקלט נייערע געדאנקען איבער דער באנוץ פון לופט מאכט. דער '''Air Corps Tactical School''' איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינסטיטוציעס פאר מיליטערישע טעאריע. דארט האבן מיליטערישע דענקער אנטוויקלט די געדאנק אז סטראַטעגישע באמבאדירונגען קעגן אינדוסטריע, טראנספארט און עקאנאמישע צענטערן קענען שוואך מאכן א פיינטליכע מדינה ביז זי וועט מער נישט קענען ווייטער פירן א מלחמה.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

אין יענע תקופה זענען אויך אנטוויקלט געווארן נייערע פליגער, שטערקערע [[מאטאר|מאטארן]], מעטאלענע פליגער-קערפער, פארבעסערטע נעוויגאציע און [[ראדיא קאמוניקאציע]]. דער עיר קארפס האט שטארק פארגרעסערט זיינע טרענירונג פראגראמען פאר פילאטן, אינזשענירן און טעכנישע פערסאנאל.

אין [[1935]] איז אויפגעשטעלט געווארן דער '''General Headquarters Air Force''' (GHQ Air Force), וועלכער האט צענטראליזירט די מערסטע קאמף-פליגער אונטער איין באפעל. דאס איז געווען א וויכטיגער שריט צום שאפן א זעלבשטענדיקער לופט מיליטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== די צווייטע וועלט מלחמה ==

די צווייטע וועלט מלחמה האט אינגאנצן געביטן די ראלע פון לופט מאכט. נאך פאר'ן אריינטרעטן פון די פאראייניגטע שטאטן אין דער מלחמה האט דער אמעריקאנער מיליטער אנגעהויבן א ברייטע פארגרעסערונג פון זיינע לופט קרעפטן.

דעם 20סטן יוני [[1941]] איז דער'''פאראייניגטע שטאטן ארמיי עיר פארס'''  (United States Army Air Forces USAAF) אויפגעשטעלט געווארן. די נייע ארגאניזאציע האט פאראייניגט דעם Army Air Corps מיט אנדערע לופט קאמאנדירן אונטער איין הויפט באפעל, אנגעפירט דורך גענעראל הענרי ה. &quot;העפ&quot; ארנאלד.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

נאכן יאפאנישן אנפאל אויפן [[פערל הארבער|פערל הארבאר]] דעם [[7טן דעצעמבער]] [[1941]] זענען די פאראייניגטע שטאטן אריינגעטרעטן אין דער מלחמה, און דער Army Air Forces האט זיך פארוואנדלט אין איינע פון די גרעסטע לופט מאכטן אין דער געשיכטע. אין בלויז עטליכע יאר איז דער צאל פערסאנאל געוואקסן פון צענדליגער טויזנטער ביז עטליכע מיליאן מענטשן, און טויזנטער פליגער זענען פראדוצירט געווארן יעדן חודש.&lt;ref&gt;https://www.afhistory.af.mil/Portals/64/Books/Titles/The%20United%20States%20Air%20Force%20-%20First%20Seventy-Five%20Years.pdf&lt;/ref&gt;

=== אייראפע ===

אין דער אייראפעאישער פראנט האט דער Army Air Forces דורכגעפירט גרויסע באמבאדירונגען קעגן דייטשלאנד. טאג-באמבאדירונגען זענען דורכגעפירט געווארן בעיקר דורך די אמעריקאנער, בשעת די בריטישע Royal Air Force האט בדרך כלל באמבארדירט ביינאכט.

די הויפט צילן זענען געווען:

* פליגער פאבריקן.
* [[ריפיינערי|ריפיינעריס]] און ברענשטאף אינדוסטריע.
* באן-ליניעס.
* פאבריקן פון וואפן און אמוניציע.
* אינדוסטריעלע שטעט.
* מיליטערישע הויפטקווארטירן.

די אמעריקאנער פייטער פליגער, אריינגערעכנט די P-47 Thunderbolt און P-51 Mustang, האבן באגלייט די באמבאדירער און געקעמפט קעגן דער דייטשער לופטוואפע ביז די אליאירטע האבן דערגרייכט לופט הערשאפט איבער מערב אייראפע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

די לופט הערשאפט האט שפעטער געשפילט א קריטישע ראלע ביי [[דער אינוואזיע אין נארמאנדי]] אין יוני [[1944]], ווען אמעריקאנער און אליאירטע פליגער האבן צעשטערט [[בריק|בריקן]], [[באן|באנען]], און [[קאמוניקאציע]] צווישן דייטשע פארשפרייטע מיליטערישע איינהייטן פאר'ן לאנדונג פון די אליאירטע טרופן.

=== פאסיפישער פראנט ===

אין דער פאסיפישער מלחמה האט דער Army Air Forces געמוזט אפערירן איבער גאר גרויסע דיסטאנצן. נייע שווערע באמבאדירער ווי דער '''B-29 Superfortress''' זענען אנטוויקלט געווארן ספעציעל פאר לאנגע סטראַטעגישע מיסיעס קעגן [[יאפאן]].

פון באזעס אין [[כינע]] און שפעטער אויף די [[מאריאנא אינזלען]] האבן אמעריקאנער [[באמבאדירער]] אנגעהויבן רעגולערע אנפאלן אויף יאפאנעזישע אינדוסטריע, פארקער, מיליטערישע פאבריקן און שטעט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין אויגוסט [[1945]] האבן [[B-29]] פליגער דורכגעפירט די צוויי באקאנטסטע לופט אפעראציעס אין דער וועלט געשיכטע, ווען [[אטאם באמבע|אטאם באמבעס]] זענען אראפגעווארפן געווארן אויף [[היראשימא]] און [[נאגאסאקי]]. די אפעראציעס האבן געשפילט א הויפט ראלע אין יאפאנס קאפיטולאציע און דעם סוף פון דער צווייטער וועלט מלחמה.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== שאפונג פונעם אמעריקאנער עיר פארס ==

די הצלחה און דער ריזיגער פארנעם פון די לופט אפעראציעס במשך דער צווייטער וועלט מלחמה האבן איבערצייגט פילע אמעריקאנער פאליטיקער און מיליטערישע פירער אז לופט קריג איז געווארן א באזונדערע פארעם פון מלחמה און דארף האבן א זעלבשטענדיקע מיליטערישע ארגאניזאציע.

דער '''National Security Act of 1947''' האט דורכגעפירט א פולשטענדיגע רעארגאניזאציע פונעם אמעריקאנער מיליטער. דער געזעץ האט געשאפן דעם '''דעפארטמענט פון די עיר פארס''' , גלייך אין ראנג מיט'ן [[אמעריקאנער ארמיי|דעפארטמענט פון די ארמיי]]  און [[אמעריקאנער נעיווי|דעפארטמענט פון די נעיווי]] .&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt;

דעם 18טן סעפטעמבער [[1947]] איז דער '''פאראייניגטע שטאטן עיר פארס''' אפיציעל געווארן א באזונדערער מיליטערישער צווייג. אלע פליגער, באזעס, אפיצירן, זעלנער און אנדערע מיטלען פונעם ארמיי עיר פארס זענען איבערגעפירט געווארן צום נייעם עיר פארס.

דער טאג ווערט אנגעזען אלס דער אפיציעלער געבורטסטאג פונעם אמעריקאנער עיר פארס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;
== די קאלטע מלחמה ==

פון דער גרינדונג פונעם אמעריקאנער עיר פארס אין 1947 און ווייטער איז ער געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינסטרומענטן אין דער אמעריקאנער נאציאנאלער זיכערהייט. גלייך נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די פאראייניגטע שטאטן און סאוועטן פארבאנד אנגעהויבן א לאנגע צייט פון פאליטישע, מיליטערישע און אידעאלאגישע געשפאנטקייט, באקאנט אלס די '''קאלטע מלחמה'''. אין יענער תקופה האט דער עיר פארס געשפילט א צענטראלע ראלע אין אפהאלטן א דירעקטע מלחמה צווישן די צוויי וועלט-מאכטן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

איינער פון די וויכטיגסטע ארגאניזאציעס אינעם עיר פארס איז געווען דער [[סטראטעגישע ליפט קאמענד]] (Strategic Air Command (SAC)), וועלכער איז געגרינדעט געווארן אין [[1946]] און האט נאך דער שאפונג פונעם זעלבשטענדיקן עיר פארס באקומען די אחריות איבער די לאנג שטרעקיגע באמבאדירער און שפעטער אויך איבער די אינטערקאנטינענטאל באליסטישע מיסילן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די הויפט אויפגאבע פונעם סטראטעגישע ליפט קאמענד איז געווען צו האלטן א שטענדיג גרייטע נוקלעארע געווער. במשך פון פילע יארן זענען שווערע באמבאדירער געפלויגן כסדר אין דער לופט, אויסגערישט מיט נוקלעארע וואפן, כדי אז אפילו אויב די פאראייניגטע שטאטן וועלן ווערן איבערראשט דורך א פיינטליכן אנפאל, זאל נאך אלץ בלייבן א מעגליכקייט צוריקצושלאגן.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין יענע יארן זענען אנטוויקלט געווארן א רייע נייע דזשעט-פליגער, וועלכע האבן אינגאנצן פארענדערט לופט מלחמה. צווישן די ערשטע בארימטע דזשעט-פייטער זענען געווען דער '''[[F-86 Sabre]]''', וועלכער האט באוויזן גרויסע ערפאלגן אינעם קארעא קריג, און שפעטער די '''[[F-100 Super Sabre]]''', '''[[F-102 Delta Dagger]]''', '''[[F-104 Starfighter]]''' און אנדערע מאדערנע פליגער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

גלייכצייטיג האט דער עיר פארס אנטוויקלט נייע סטראַטעגישע באמבאדירער. דער '''[[B-47 Stratojet]]''' איז געווען דער ערשטער גרויסער דזשעט-באמבאדירער, און נאך אים איז אריין אין דינסט דער '''[[B-52 Stratofortress]]''', וועלכער איז נאך היינט איינער פון די וויכטיגסטע סטראַטעגישע באמבאדירער אינעם אמעריקאנער מיליטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== דער קארעא קריג ==

ווען דער [[קארעא קריג]] האט אויסגעבראכן אין [[1950]], האט דער אמעריקאנער עיר פארס שנעל אריבערגעפירט גרויסע לופט כוחות איבער דער [[קארעא האלבאינזל]].

די הויפט אויפגאבעס האבן אריינגענומען:

* לופט הערשאפט.
* באגלייטן באמבאדירער.
* באמבאדירן מיליטערישע צילן.
* נאנטע שטיצע פאר ערד טרופן.
* טראנספארט פון זעלנער און צושטעלן.
* מעדיצינישע לופט עוואקואציע.

דער קארעא קריג איז אויך געווארן דער ערשטער גרויסער קאמף צווישן דזשעט-פייטער פליגער. אמעריקאנער '''[[F-86 Sabre]]''' פליגער האבן זיך אפט געטראפן אין לופט קאמפן קעגן סאוועטיש-געבויטע '''[[MiG-15]]''' פליגער, וואס ווערן אנגעזען צווישן די בארימטסטע לופט קאמפן אין דער געשיכטע פון דזשעט פליגערי.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== דער וויעטנאם קריג ==

אין די [[1960ער]] און פרי [[1970ער]] יארן האט דער אמעריקאנער עיר פארס געשפילט א הויפט ראלע אינעם [[וויעטנאם קריג]]. צענדליגער טויזנטער לופט אפעראציעס זענען דורכגעפירט געווארן איבער צפון [[וויעטנאם]], דרום וויעטנאם, [[לאאס]] און [[קאמבאדיע]].&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

די לופט אפעראציעס האבן איינגעשלאסן:

* סטראַטעגישע באמבאדירונגען.
* טאקטישע אנפאלן.
* שפיאנאזש.
* טראנספארט.
* לופט-צו-לופט קאמפן.
* ראטעווען אראפגעפאלענע פילאטן.
* עלעקטראנישע מלחמה.

די גרויסע באמבאדירונג אפעראציעס '''Rolling Thunder''' און '''Linebacker''' ווערן אנגעזען צווישן די גרעסטע לופט אפעראציעס פונעם קאלטן מלחמה תקופה.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

דער וויעטנאם קריג האט אויך ארויסגעברענגט נייע פראבלעמען פאר לופט קריג, אריינגערעכנט סאוועטישע לופט-פארטיידיגונג מיסילן, מאדערנע [[ראדאר-סיסטעמען]] און שטערקערע פיינטליכע לופט פארטיידיגונג. אלס רעזולטאט האט דער עיר פארס אנטוויקלט נייע עלעקטראנישע שטערונגס-סיסטעמען, אנטי-ראדאר וואפן און פארבעסערטע טאקטיקן.

== אנטוויקלונג פון נוקלעארע אפהאלטונג ==

א וויכטיגער טייל פונעם אמעריקאנער עיר פארס איז געווארן די נוקלעארע אויפהאלטונג. במשך פון דער קאלטער מלחמה האט דער עיר פארס פארוואלטעט צוויי פון די דריי הויפט טיילן פונעם אמעריקאנער '''נוקלעארע דרייעק'''.

די צוויי טיילן זענען:

* לאנגשטרעקיגע סטראַטעגישע באמבאדירער.
* אינטערקאנטינענטאל באליסטישע מיסילס (ICBM).

די דריטע טייל פונעם טרייאד ווערט געפירט דורך דער אמעריקאנער נעיווי דורך נוקלעארע [[סובמארין|סובמארינען]].&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

אין די [[1960ער]] יארן האט דער עיר פארס אויפגעשטעלט הונדערטער מיסיל-באזעס איבער די פאראייניגטע שטאטן. די מיסילן זענען געווען שטענדיג גרייט ארויסצופליען אין פאל פון א נוקלעארער מלחמה.

== שפיאנאזש און ספעציעלע פליגער ==

במשך פון דער קאלטער מלחמה האט דער עיר פארס אויך אנטוויקלט גאר פארגעשריטענע שפיאנאזש פליגער.

צווישן די מערסט באקאנטע זענען געווען:

* '''[[U-2]]''' שפיאנאזש פליגער.
* '''[[SR-71 Blackbird]]''' סופער-שנעלע שפיאנאזש פליגער.

די פליגער האבן געקענט פליען גאר הויך און גאר שנעל, און האבן געזאמלט מיליטערישע אינפארמאציע איבער פילע טיילן פון דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

דער עיר פארס האט אויך אנטוויקלט ערשטע מיליטערישע [[סאטעליט]]-פראגראמען, [[ראדאר]]-סיסטעמען און פריע-ווארענונג נעצן צו אנטדעקן פיינטליכע פליגער און [[באליסטישע מיסיל|באליסטישע מיסילן]].

== ארגאניזאציע אין דער קאלטער מלחמה ==

אין יענע תקופה האט דער אמעריקאנער עיר פארס אויסגעבויט א ריזיגע ארגאניזאציע מיט פילע הויפט קאמאנדן.

די וויכטיגסטע האבן איינגעשלאסן:

* Strategic Air Command (SAC)
* Tactical Air Command (TAC)
* Military Airlift Command (MAC)
* Air Defense Command (ADC)
* Pacific Air Forces (PACAF)
* United States Air Forces in Europe (USAFE)

יעדע פון די קאמאנדן האט געהאט באזונדערע אחריות, און אונטער זיי זענען געווען צענדליגער נומערירטע עיר פארס, פליגלען, גרופעס און סקוואדראנען, וועלכע האבן אפערירט אויף באזעס איבער דער גאנצער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;
== נאך דער קאלטער מלחמה ==

דער [[צוזאמענפאל פונעם סאוועטן פארבאנד|צוזאמענפאל]] פונעם [[סאוועטן פארבאנד]] אין [[1991]] האט געברענגט א פונדימענטאלע ענדערונג אין דער סטראַטעגיע פונעם אמעריקאנער עיר פארס. אנשטאט זיך צוצוגרייטן בעיקר פאר א גרויסער מלחמה קעגן א סופער-מאכט, האט דער עיר פארס אנגעהויבן זיך צופאסן צו ראיאנאלע קאנפליקטן, שנעלע אינטערווענץ און געמיינזאמע אפעראציעס מיט אנדערע צווייגן פון די אמעריקאנער מיליטער.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין יענע תקופה זענען פילע עלטערע פליגער ארויסגענומען געווארן פון דינסט, בשעת נייע טעכנאלאגיעס ווי [[סטעלט-פליגער]], פינקטליכע אנפאל-וואפן, [[סאטעליט-נאוויגאציע]] און דיגיטאלע קאמאנד-סיסטעמען זענען געווארן א הויפט טייל פונעם עיר פארס.

== אפעראציע מדבר שטורעם ==

די [[גאלף מלחמה]] פון [[1991]] ווערט געזען אלס איינע פון די ערשטע מאדערנער לופט מלחמה. אין '''[[אפעראציע מדבר שטורעם]]''' האט דער אמעריקאנער עיר פארס, צוזאמען מיט די לופט קרעפטן פון אנדערע אליאירטע לענדער, דורכגעפירט א גאר ברייטע לופט אטאקעס קעגן איראק.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין די ערשטע טעג פון דער מלחמה זענען הונדערטער מיליטערישע צילן אנגעגריפן געווארן כמעט גלייכצייטיג.

די לופט אפעראציעס האבן איינגעשלאסן:

* פארניכטן [[לופט פארטיידיגונג]].
* צעשטערן ראדאר סיסטעמען.
* אנפאלן אויף [[לופטפעלד|לופטפעלדער]].
* באמבאדירן [[מיליטערישע הויפטקווארטיר|מיליטערישע הויפטקווארטירן]].
* צעשטערן קאמוניקאציע נעטווארקן.
* אנפאלן אויף מיסיל-באזעס.
* שטיצע פאר ערד איינהייטן.

די מלחמה האט אויך ברייט באקאנט געמאכט דעם '''[[F-117 Nighthawk]]''', דער ערשטער אפעראציאנעלער סטעלט-קאמף פליגער, וועלכער האט געקענט דורכפירן אטאקעס אויף שווער באשיצטע צילן מיט גאר א קליינע מעגליכקייט צו ווערן אנטדעקט דורך [[ראדאר]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

דער גרויסער ערפאלג פון די לופט אפעראציעס האט שטארק באאיינפלוסט מיליטערישע פלאנירונג איבער דער וועלט און האט געוויזן די וויכטיקייט פון פינקטליכע וואפן, אינפארמאציע און לופט הערשאפט.

== באלקאן אפעראציעס ==

אין די [[1990ער]] יארן האט דער אמעריקאנער עיר פארס זיך אויך באטייליגט אין אפעראציעס איבער דער [[באלקאן לענדער|באלקאן]] [[האלבאינזל]].

ער האט אנטיילגענומען אין:

* אויפהלטן נאנפליי זאנעס.
* לופט שפיאנאזש.
* באמבאדירונגען קעגן מיליטערישע צילן.
* שטיצע פאר [[נאט&quot;א|נאטא]] אפעראציעס אין [[באסניע]].
* אפעראציעס אין [[קאסאווא]].

די אפעראציעס זענען דורכגעפירט געווארן אלס טייל פון נאטא באשלוסן צו אפשטעלן די קאמפן און באשיצן ציווילע באפעלקערונגען.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== נאך די אנפאלן פון 11 סעפטעמבער 2001 ==

די טעראר אנפאלן פון [[11טן סעפטעמבער|11 סעפטעמבער]] [[2001]] האבן געעפנט א נייע תקופה אין דער געשיכטע פונעם אמעריקאנער עיר פארס.

אלס טייל פונעם '''מלחמה קעגן טעראר''' האט דער עיר פארס אנגעהויבן גרויסע אפעראציעס אין [[אפגאניסטאן]] און שפעטער אין [[איראק]].&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

די הויפט אויפגאבן האבן אריינגענומען:

* לופט אנפאלן קעגן טעראר ארגאניזאציעס.
* שפיאנאזש.
* טראנספארט פון טרופן און עקוויפמענט.
* לופט-אנפילן פון ברענשטאף פאר קאמף פליגער.
* מעדיצינישע עוואקיואציע.
* קאנטראל פון לופט-רוים.
* ספעציעלע אפעראציעס.

אין יענע יארן איז אויך שטארק געוואקסן דער באנוץ פון [[דראונס]].

== דראונס ==

אנהייב דעם 21סטן יארהונדערט זענען דראונס געווארן א צענטראלער טייל פונעם אמעריקאנער עיר פארס.

די מערסט באקאנטע סיסטעמען זענען:

* [[MQ-1 Predator]]
* [[MQ-9 Reaper]]

די פליגער ווערן באנוצט פאר:

* שפיאנאזש.
* זאמלען אינפארמאציע.
* אבזערוואציע.
* אנפאלן אויף אויסגעקליבענע צילן.
* שטיצע פאר ערד איינהייטן.

זיי קענען אפערירן לאנגע שעות אן קיין פילאט אינעם פליגער און ווערן קאנטראלירט פון ווייטע קאמאנד צענטערן.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== דער אמעריקאנער ספעיס פארס ==

אין דעצעמבער [[2019]] איז אויפגעשטעלט געווארן דער '''[[אמעריקאנער ספעיס פארס]]''' (United States Space Force), אלס א באזונדערער מיליטערישער צווייג אונטער דעם '''דעפארטמענט פון די עיר פארס'''.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

כאטש דער ספעיס פארס איז א זעלבשטענדיקער סערוויס, בלייבן ביידע צווייגן אונטער דעם זעלבן ציווילן סעקרעטאר פון דער עיר פארס, און פילע אדמיניסטראטיווע און שטיצע-סיסטעמען ווערן נאך אלץ צוזאמען געפירט.

די שאפונג פונעם ספעיס פארס האט אריבערגעפירט א טייל ספעיס-פארבונדענע אויפגאבן פונעם עיר פארס צום נייעם צווייג, בשעת דער עיר פארס בלייבט ווייטער פאראנטווארטליך פאר לופט מלחמה און פילע אנדערע פארבונדענע אפעראציעס.

== ארגאניזאציע ==

דער אמעריקאנער עיר פארס ווערט געפירט דורך דעם '''סעקרעטאר פון דער עיר פארס''', א ציווילער באמטער וואס ווערט באשטימט דורך דעם פרעזידענט מיט דער באשטעטיגונג פונעם סענאט.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

דער העכסטער מיליטערישער אפיציר איז דער '''Chief of Staff of the Air Force''', א פיר-שטערנדיגער גענעראל, וועלכער איז דער הויפט מיליטערישער ראטגעבער אין אלע ענינים וואס באציען זיך צום עיר פארס.

אונטער דער הויפט פירערשאפט ווערט דער עיר פארס איינגעטיילט אין:

* הויפט קאמאנדן (Major Commands).
* נומערירטע עיר פארס.
* פליגלען (Wings).
* גרופעס.
* סקוואדראנען.

די סקוואדראן איז בדרך כלל די גרונט-איינהייט פונעם עיר פארס, בשעת א פליגל פאראייניגט עטליכע גרופעס און טראגט די אחריות פאר אפעראציעס, אויפהאלט, שטיצע און אנדערע באדערפענישן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די וויכטיגסטע הויפט קאמאנדן נעמען אריין:

* Air Combat Command.
* Air Mobility Command.
* Air Education and Training Command.
* Air Force Materiel Command.
* Air Force Special Operations Command.
* Air Force Reserve Command.
* Pacific Air Forces.
* United States Air Forces in Europe – Air Forces Africa.
== הויפט אויפגאבן ==

לויט דער אפיציעלער דעפיניציע פונעם אמעריקאנער עיר פארס זענען פאראן פינף הויפט אויפגאבן, וועלכע באשטימען די הויפט ריכטונגען פון זיינע אפעראציעס איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

=== לופט הערשאפט ===

'''לופט הערשאפט''' (Air Superiority) מיינט דערגרייכן קאנטראל איבערן לופט-רוים, כדי א פיינט זאל נישט קענען באנוצן זיינע פליגער אדער אנדערע לופט מיטלען.

צוליב לופט הערשאפט קענען אייגענע ערד-טרופן, פלאט-איינהייטן און לופט-קרעפטן אפערירן מיט א פיל גרעסערער זיכערקייט. דער עיר פארס נוצט פאר דעם צוועק מאדערנע פייטער פליגער, ראדאר-סיסטעמען, לופט-צו-לופט מיסילן און פארגעשריטענע קאמאנד-סיסטעמען.

=== שפיאנאזש ===

די צווייטע הויפט אויפגאבע איז '''שפיאנאזש, אבזערוואציע און אינפארמאציע-זאמלונג''' (Intelligence, Surveillance and Reconnaissance – ISR).

דער עיר פארס נוצט פליגער און דראונס, סאטעליטן, ראדאר-סיסטעמען און אנדערע עלעקטראנישע מיטלען צו זאמלען אינפארמאציע איבער פיינטליכע באוועגונגען, וואפן-סיסטעמען און אנדערע מיליטערישע צילן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

די אינפארמאציע ווערט דערנאך אויסגעארבעט דורך ספעציעלע אינטעליגענץ-איינהייטן און איבערגעגעבן פאר קאמאנדירן און באשלוס-מאכער.

=== גלאבאלע טראנספארט ===

'''Rapid Global Mobility''' איז די מעגליכקייט שנעל אריבערצופירן זעלנער, עקוויפמענט, וואפן, הומעניטערישע הילף און אנדערע זאכן צו יעדן טייל פון דער וועלט.

דער עיר פארס פארמאגט א גרויסע פלאטע פון טראנספארט-פליגער און לופט-אנפיל-פליגער, וועלכע ערמעגליכן דורכצופירן לאנגע פלי רייזעס אן אפשטעלן.

די אויפגאבע נעמט אויך אריין:

* טראנספארט פון מיליטערישע איינהייטן.
* אנפילן ברענשטאף אין די ליפטן פאר קאמף פליגער.
* מעדיצינישע עוואקואציע.
* הומעניטארע הילף.
* נאטור-קאטאסטראפע הילף.
* אינטערנאציאנאלע שטיצע פאר אליאירטע לענדער.

=== גלאבאלע אנפאלן ===

די פערטע הויפט אויפגאבע איז '''Global Strike'''.

דער עיר פארס האלט אין גרייטשאפט ביידע געווענטליכע און נוקלעארע געווער, וועלכע קענען דערגרייכן ווייטע צילן איבער דער וועלט.

די אפעראציעס ווערן דורכגעפירט דורך:

* סטראַטעגישע באמבאדירער.
* קאמף פליגער.
* אינטערקאנטינענטאלע באליסטישע מיסילן.
* פינקטליכע לופט-צו-ערד וואפן.

א גרויסער טייל פון דער אמעריקאנער נוקלעארער אפהאלטונג באשטייט אויף די מעגליכקייט שנעל דורכצופירן אזעלכע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

=== קאמאנד און קאנטראל ===

די פינפטע הויפט אויפגאבע איז '''Command and Control'''.

די אויפגאבע נעמט אריין:

* קאארדינירן אלע לופט אפעראציעס.
* קאארדינירן מיט אנדערע מיליטערישע צווייגן.
* קאנטראלירן קאמוניקאציע.
* צושטעלן אינפארמאציע פאר קאמאנדירן.
* פירן געמיינזאמע אפעראציעס מיט נאטא און אנדערע אליאירטע לענדער.

די פארגעשריטענע קאמוניקאציע-נעצווערקן ערמעגליכן דורכצופירן אפעראציעס כמעט איבער דער גאנצער וועלט אין רעאלער צייט.

== לופט פלאטע ==

דער אמעריקאנער עיר פארס פארמאגט די גרעסטע און מערסט פארגעשריטענע מיליטערישע פליגער-פליט אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

לויט אפיציעלע ציפערן האט דער עיר פארס געהאט אום 30 סעפטעמבער 2022 א סך הכל פון '''5,519''' פליגער.

די הויפט קאטעגאריעס זענען געווען:

* באמבאדירער – 141.
* פייטער און אנפאל-פליגער – 2,214.
* העליקאפטערס – 192.
* ספעציעלע מיסיע-פליגער – 504.
* ספעציעלע אפעראציעס – 143.
* לופט-אנפיל פליגער – 498.
* טרענירונג פליגער – 1,180.
* טראנספארט פליגער – 647.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

== וויכטיגע פליגער ==

צווישן די באקאנטסטע פליגער אינעם אמעריקאנער עיר פארס זענען:

=== פייטער פליגער ===

* [[F-15 Eagle]].
* F-15EX Eagle II.
* [[F-16 פייטינג פאלקאן|F-16 Fighting Falcon]].
* [[F-22 Raptor]].
* [[F-35 לייטנינג II|F-35A Lightning II]].

=== אטאקע פליגער ===
* [[A-10 Thunderbolt II]].

=== באמבאדירער ===

* [[B-1B Lancer]].
* B-2 Spirit.
* [[B-52 סטראטופארטרעס|B-52H Stratofortress]].

=== טראנספארט פליגער ===

* [[C-5 Galaxy]].
* [[C-17 Globemaster III]].
* [[C-130 Hercules]].

=== לופט-אנפיל פליגער ===

* [[KC-46 Pegasus]].
* [[KC-135 Stratotanker]].

=== שפיאנאזש און ספעציעלע פליגער ===

* RC-135 Rivet Joint.
* E-3 Sentry.
* U-2 Dragon Lady.
* MQ-9 Reaper.

די פליגער דינען פאר גאר פארשידענע אפעראציעס, פון לופט הערשאפט און באמבאדירונגען ביז שפיאנאזש, טראנספארט און עלעקטראנישע מלחמה.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== פערסאנאל ==

דער אמעריקאנער עיר פארס באשעפטיגט הונדערטער טויזנטער מענטשן.

לויט דעם פארגעשלאגענעם בודזשעט פאר יאר [[2025]] האט דער דעפארטמענט פון דער עיר פארס געבעטן א סך הכל פון:

* 504,500 מיליטערישע מיטגלידער.
* 183,100 ציווילע ארבעטער.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

די צאל נעמט אריין אקטיווע דינסט, רעזערוויסטן, נאציאנאלע גארד און ציווילע ארבייטער וועלכע ארבעטן אין פארשידענע טעכנישע, וויסנשאפטליכע, אינזשענירונג און אדמיניסטראטיווע פעלדער.

== באזעס ==

דער אמעריקאנער עיר פארס אפערירט הונדערטער באזעס און אנדערע אינסטאלאציעס אין די פאראייניגטע שטאטן און אין פילע לענדער איבער דער וועלט.

די הויפטקווארטיר געפינט זיך אינעם '''[[פענטאגאן]]''' אין [[ארלינגטאן, ווירדזשיניע|ארלינגטאן]], [[ווירדזשיניע]].&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt;

אין אויסלאנד ווערן פילע אפעראציעס געפירט דורך:

* פאציפישע עיר פארס.
* United States Air Forces in Europe – Air Forces Africa.

די באזעס שפילן א וויכטיגע ראלע אין גלאבאלע אפעראציעס, טרענירונג, שפיאנאזש, הומעניטארע מיסיעס און אינטערנאציאנאלע קאאפעראציע.
== באדייט און השפעה ==

דער אמעריקאנער עיר פארס ווערט אנגעזען אלס איינע פון די מערסט איינפלוסרייכע לופט-מיליטערן אין דער וועלט. זייט זיין גרינדונג האט ער געהאט א צענטראלע ראלע אין דער אנטוויקלונג פון מאדערנער לופט מלחמה, סטראטעגישע אפהאלטונג, לופט טראנספארט און מיליטערישע טעכנאלאגיע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

זיינע אפעראציעס האבן איבער די יארן באאיינפלוסט מיליטערישע דאקטרינען אין פילע לענדער. אסאך לופט-קרעפטן איבער דער וועלט האבן איבערגענומען ארגאניזירונג, טרענירונג און קאמף-מעטאדן וועלכע זענען אנטוויקלט געווארן אינעם אמעריקאנער עיר פארס.

אויסער קאמף-אויפגאבן נעמט דער עיר פארס אויך אנטייל אין הומאניטארע מיסיעס, נאטור-קאטאסטראפע הילף, לופט-רעטונג, מעדיצינישע עוואקואציע און טראנספארט פון הילפס-מאטעריאלן קיין פילע טיילן פון דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== טעכנאלאגישע אנטוויקלונגען ==

במשך פון זיין געשיכטע האט דער אמעריקאנער עיר פארס מיטגעארבעט ביי דער אנטוויקלונג פון א רייע וויכטיגע טעכנאלאגיעס.

די אנטוויקלונגען נעמען אריין:

* [[דזשעט מאטאר|דזשעט-מאטארן]].
* [[סטעלט]]-טעכנאלאגיע.
* פינקטליך-געפירטע וואפן.
* פלי סיסטעמען.
* [[סאטעליט קאמוניקאציע|סאטעליט-קאמוניקאציע]].
* גלאבאלע נאוויגאציע.
* דראונס.
* קינסטליכע אינטעליגענץ פאר מיליטערישע באנוץ.
* פארגעשריטענע ראדאר-סיסטעמען.
* עלעקטראנישע מלחמה.

א גרויסער טייל פון די אנטוויקלונגען זענען שפעטער אויך גענוצט געווארן אין ציווילער פליגער, ספעיס-פארשונג און אנדערע וויסנשאפטליכע פעלדער.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

== מוזעאומען און היסטארישע אפהיטונג ==

דער אמעריקאנער עיר פארס האלט אויף א רייע מוזעאומען און היסטארישע צענטערן וועלכע באשעפטיגן זיך מיט דער אפהיטונג פון זיין געשיכטע, דאקומענטן, פליגער און אנדערע ארטיפאקטן.

דער גרעסטער פון זיי איז דער '''National Museum of the United States Air Force''' אין דעם שטאט [[דעיטאן, אהייא|דעיטאן]], [[אהייא]], וואו עס ווערן אויסגעשטעלט הונדערטער היסטארישע [[פליגער]], [[מיסל|מיסלען]], ספעיס-מיטלען און אנדערע אויסשטעלונגען איבער דער אנטוויקלונג פון אמעריקאנער מיליטערישער פליגער.&lt;ref&gt;https://www.afhistory.af.mil/&lt;/ref&gt;

די היסטארישע אפטיילונגען פונעם עיר פארס זאמלען אויך ארכיוון, פאטאגראפיעס, קארטעס און אפיציעלע באריכטן, וועלכע דינען אלס א וויכטיגע מקור פאר היסטארישע פארשונגען.

== קריטיק און מחלוקת ==

ווי פילע גרויסע מיליטערישע ארגאניזאציעס איז אויך דער אמעריקאנער עיר פארס געווען דער אונטערשטעל פון פארשידענע מחלוקת'ן און עפנטליכע דיסקוסיעס.

צווישן די הויפט נושאים געפינען זיך:

* די ווירקזאמקייט פון סטראַטעגישע באמבאדירונגען.
* ציווילע פארלוסטן ביי לופט אנפאלן.
* באנוץ פון אומבאמאנטע פליגער.
* די קאסטן פון נייערע וואפן-סיסטעמען.
* דער צעטיילונג פון מיליטערישע בודזשעטן צווישן לופט, ים און ערד-קרעפטן.
* דער באלאנס צווישן קאנווענציאנעלע און נוקלעארע אפהאלטונג.

מיליטערישע היסטאריקער און זיכערהייט-עקספערטן האבן במשך פון די יארן פארשידענע מיינונגען איבער די פראגן. טייל האלטן אז לופט מאכט אליין קען נישט געווינען א מלחמה, בשעת אנדערע זעען אין לופט הערשאפט א נויטווענדיגן יסוד פאר יעדע מאדערנע מיליטערישע אפעראציע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

{{אמעריקעמיל}}
== זעט אויך ==

* [[אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן]]
* [[אמעריקאנער ספעיס פארס]]
* [[דעפארטמענט פון דער עיר פארס]]
* [[פענטאגאן]]
* [[נאט&quot;א|נאטא]]

== רעפערענצן ==

&lt;references /&gt;

[[קאטעגאריע:אמעריקאנער מיליטער]]
[[קאטעגאריע:לופט קרעפטן]]
[[קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן]]


[[קאטעגאריע:USA מיליטער]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטערישע ארגאניזאציעס]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטער פון די פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטער]]</text>
      <sha1>mafxmjqz9f9abaom08vhj5vuvh3eh8w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601638</id>
      <parentid>601633</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T15:55:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53262" sha1="blu1ssqymi2rh7nnph2bqh6w4riahl8" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:240px; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; padding:5px; float:left; margin:0 0 1em 1em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%;&quot; | אמעריקאנער עיר פארס
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic;&quot; | United States Air Force
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding: 5px 0;&quot; | [[טעקע:Seal of the United States Department of the Air Force.svg|120px]]
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding-bottom: 5px;&quot; | [[טעקע:U.S. Air Force service mark.svg|80px]] [[טעקע:US Air Force Logo Solid Colour.svg|80px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;דער זיגל און לאגאס פונעם אמעריקאנער עיר פארס&lt;/small&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | גרינדונג-דאטע:
| 18 סעפטעמבער 1947
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | לאנד:
| [[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | טיפ:
| לופטפלאט
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | הויפטקווארטיר:
| [[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | גרייס:
| בערך 320,000 זעלנער
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | קאמאנדיר:
| [[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | מאטא:
| &quot;Aim High ... Fly-Fight-Win&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top;&quot; | קערן ווערטן:
| &quot;Integrity first, Service before self, Excellence in all we do&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | וועבזייטל:
| [https://af.mil www.af.mil]
|}
{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}{{אינפאבאקס מיליטערישע איינהייט}}
'''דער אמעריקאנער עיר פארס''' ([[ענגליש]]: ''United States Air Force''; ראשי תיבות: ''USAF'') איז דער לופט-קריג צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן באוואפנטע קרעפטן און איינע פון די אכט מיליטערישע אפטיילונגען פון די פאראייניגטע שטאטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; ער איז דער הויפט מיליטערישער אפטיילונג פאר לופט מלחמה, לופט פארטיידיגונג, סטראַטעגישע באמבאדירונגען, לופט טראנספארט, שפיאנאזש, קאמאנד און קאנטראל, און א גרויסער טייל פון די אמעריקאנער נוקלעארע אפהאלטונגס-סיסטעם.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

דער עיר פארס איז אפיציעל געגרינדעט געווארן דעם [[18טן סעפטעמבער]] [[1947]], ווען דער ''National Security Act of 1947'' איז אריינגעפירט געווארן דורך א פרעזידענטליכן באפעל פון [[פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן|פרעזידענט]] [[הערי טרומאן|הארי ס. טרומאן]].&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt; ביז יענער צייט האט די אמעריקאנער לופט מאכט באלאנגט צום [[אמעריקאנער ארמיי]] אונטער פארשידענע נעמען, און האט זיך במשך פון פיר צענדליג יאר אנטוויקלט פון א קליינע פראבע-איינהייט אין איינע פון די גרעסטע און מערסט פארגעשריטענע לופט קראפטן אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

דער אמעריקאנער עיר פארס פארמאגט טויזנטער מיליטערישע עראפלאנען, הונדערטער באזעס אין די פאראייניגטע שטאטן און איבער דער וועלט, און הונדערטער טויזנטער מיליטערישע און ציווילע באדינסטע.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt; זיינע הויפט אויפגאבן נעמען אריין דערגרייכן לופט הערשאפט, זאמלען מיליטערישע אינפארמאציע, שנעלע גלאבאלע טראנספארט, סטראַטעגישע און טאקטישע אנפאלן, און קאמאנד און קאנטראל פון פאראייניגטע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== היסטארישער איבערבליק ==

די ווארצלען פונעם אמעריקאנער עיר פארס גייען צוריק ביז די ערשטע יארן פון מיליטערישע פליעריי אין די פאראייניגטע שטאטן. שוין אין די יארן פון דער אמעריקאנער בירגער קריג האבן צפון-שטאטן מיליטערישע איינהייטן באנוצט צוגעבונדענע באלאנען פאר שפיאנאזש און ארטילעריע אבזערוואציע. כאטש עס איז דעמאלט נישט געווען קיין באזונדערע לופט-קריגס דינסט, האבן די ערשטע ערפארונגען געוויזן אז לופט מיטלען קענען ברענגען א וויכטיגן מיליטערישן מעלה.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;[[טעקע:Valiant Shield - air force planes on runway.jpg|left|250px]]נאכן ערפאלג פון די [[רייט ברידער]] אין אנטוויקלען מאטאר-געטריבענע פליגער, האט די אמעריקאנער ארמיי אנגעהויבן זיך אינטערעסירן אין דער נייער טעכנאלאגיע. דעם 1טן אויגוסט [[1907]] איז אויפגעשטעלט געווארן די '''Aeronautical Division''' אינעם Signal Corps פון דער אמעריקאנער ארמיי, וואס ווערט בדרך כלל אנגעזען אלס דער ערשטער אפיציעלער מיליטערישער לופט ארגאן אין די פאראייניגטע שטאטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די ניי-געשאפענע איינהייט האט געהאט די אחריות איבער אלע ענינים וואס האבן זיך באצויגן צו מיליטערישע באלאנען, פליגער און אנדערע לופט מיטלען. אין [[1909]] האט זי איינגעקויפט דעם ערשטן [[פליגער]] פאר דער אמעריקאנער ארמיי, געבויט דורך די רייט ברידער, און אנגעהויבן דורכפירן ערשטע פלי טרענירונגען פאר מיליטערישע אפיצירן.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

== אנטוויקלונג פאר דער ערשטער וועלט מלחמה ==

אין 1914 איז די '''Aviation Section''' אויפגעשטעלט געווארן אלס דער נאכפאלגער פון דער Aeronautical Division, מיט ברייטערע אויפגאבעס איבער טרענירונג, איינקויף פון פליגער און אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; אין יענע יארן האט די אמעריקאנער ארמיי שוין געהאט א גרעסערן צאל פליגער און האט זיי גענוצט פאר גרעניץ-פאטראלן און אנדערע מיליטערישע אויפגאבן.

א וויכטיגע פרואוו איז געווען בעת דער עקספעדיציע קעגן [[פאנטשא ווילא|פּאַנטשאָ ווילאַ]] (Pancho Villa) אין [[מעקסיקע]] אין [[1916]], ווען פליגער זענען באנוצט געווארן פאר שפיאנאזש און פארבינדונג צווישן איינהייטן. הגם די טעכנאלאגיע איז נאך געווען אין איר פרימיטיוון שטאפל, האבן די אפעראציעס געוויזן אז לופט מאכט קען ווערן א וויכטיגער טייל פון מאדערנער מלחמה.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== דער ערשטער וועלט מלחמה ==

ווען די פאראייניגטע שטאטן זענען אריינגעטרעטן אין דער ערשטער וועלט מלחמה אין [[1917]], האט זיך די אמעריקאנער מיליטערישע עיר פארס שנעל פארגרעסערט. אמעריקאנער פליגער סקוואדראנען האבן געדינט צוזאמען מיט די אליאירטע לענדער אין אייראפע און זיך באטייליגט אין שפיאנאזש, ארטילעריע אנווייזונגען, לופט קאמפן און באגרעניצטע באמבאדירונגען.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די מלחמה האט אויפגעוויזן אז לופט מאכט איז מער ווי בלויז א הילפס-מיטל פאר דער ערד-ארמיי. מיליטערישע פירער האבן אנגעהויבן פארשטיין אז פליגער קענען אליין באאיינפלוסן דעם גאנצן לויף פון א מלחמה דורך שפיאנאזש, לופט הערשאפט און אנפאלן אויף ווייטע צילן.

אלס רעזולטאט איז דעם [[24סטן מיי|24סטן מאי]] [[1918]] אויפגעשטעלט געווארן דער '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי עיר פארס''' , וועלכער האט איבערגענומען די אחריות פאר אלע לופט איינהייטן אינעם אמעריקאנער ארמיי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== נאך דער ערשטער וועלט מלחמה ==

נאך דער מלחמה האט דער אמעריקאנער מיליטער דורכגעפירט א ברייטע דעמאביליזאציע, און די צאל פליגער, פערסאנאל און בודזשעט איז שטארק פארקלענערט געווארן. דאך האבן א צאל לופט אפיצירן ווייטער געקעמפט פאר א שטארקער און זעלבשטענדיקער לופט מאכט.

איינער פון די באקאנטסטע פארהאנדלער פאר די געדאנק איז געווען [[בריגאדיר גענעראל]] [[בילי מיטשעל]]. ער האט טענה'ט אז אין צוקונפט וועלן לופט קרעפטן שפילן א צענטראלע ראלע אין יעדע גרויסע מלחמה, און אז זיי דארפן האבן אן אייגענע זעלבשטענדיקע סטרוקטור אנשטאט בלייבן אונטער דער ארמיי.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;
== די ארמיי עיר קארפס ==

אין יאר [[1926]] האט דער קאנגרעס דורכגעפירט א נייער ארגאניזאציע פון דער אמעריקאנער מיליטערישער פליגעריי, און דער '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי ליפט סערוויס''' United) States Army Air Service) איז פארוואנדלט געווארן אין דעם '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי קארפס''' (United States Army Air Corps).&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; כאטש דער עיר קארפס איז נאך אלץ געבליבן א טייל פונעם אמעריקאנער ארמיי, האט די נייער סטרוקטור אים געגעבן א גרעסערן זעלבשטענדיקייט, ברייטערע באפולמעכטיגונגען און א גרעסערן פלאץ אינעם מיליטערישן פלאנירונג.

אין די יארן צווישן דער ערשטער און צווייטער וועלט מלחמה האבן אמעריקאנער לופט אפיצירן אנטוויקלט נייערע געדאנקען איבער דער באנוץ פון לופט מאכט. דער '''Air Corps Tactical School''' איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינסטיטוציעס פאר מיליטערישע טעאריע. דארט האבן מיליטערישע דענקער אנטוויקלט די געדאנק אז סטראַטעגישע באמבאדירונגען קעגן אינדוסטריע, טראנספארט און עקאנאמישע צענטערן קענען שוואך מאכן א פיינטליכע מדינה ביז זי וועט מער נישט קענען ווייטער פירן א מלחמה.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

אין יענע תקופה זענען אויך אנטוויקלט געווארן נייערע פליגער, שטערקערע [[מאטאר|מאטארן]], מעטאלענע פליגער-קערפער, פארבעסערטע נעוויגאציע און [[ראדיא קאמוניקאציע]]. דער עיר קארפס האט שטארק פארגרעסערט זיינע טרענירונג פראגראמען פאר פילאטן, אינזשענירן און טעכנישע פערסאנאל.

אין [[1935]] איז אויפגעשטעלט געווארן דער '''General Headquarters Air Force''' (GHQ Air Force), וועלכער האט צענטראליזירט די מערסטע קאמף-פליגער אונטער איין באפעל. דאס איז געווען א וויכטיגער שריט צום שאפן א זעלבשטענדיקער לופט מיליטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== די צווייטע וועלט מלחמה ==

די צווייטע וועלט מלחמה האט אינגאנצן געביטן די ראלע פון לופט מאכט. נאך פאר'ן אריינטרעטן פון די פאראייניגטע שטאטן אין דער מלחמה האט דער אמעריקאנער מיליטער אנגעהויבן א ברייטע פארגרעסערונג פון זיינע לופט קרעפטן.

דעם 20סטן יוני [[1941]] איז דער'''פאראייניגטע שטאטן ארמיי עיר פארס'''  (United States Army Air Forces USAAF) אויפגעשטעלט געווארן. די נייע ארגאניזאציע האט פאראייניגט דעם Army Air Corps מיט אנדערע לופט קאמאנדירן אונטער איין הויפט באפעל, אנגעפירט דורך גענעראל הענרי ה. &quot;העפ&quot; ארנאלד.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

נאכן יאפאנישן אנפאל אויפן [[פערל הארבער|פערל הארבאר]] דעם [[7טן דעצעמבער]] [[1941]] זענען די פאראייניגטע שטאטן אריינגעטרעטן אין דער מלחמה, און דער Army Air Forces האט זיך פארוואנדלט אין איינע פון די גרעסטע לופט מאכטן אין דער געשיכטע. אין בלויז עטליכע יאר איז דער צאל פערסאנאל געוואקסן פון צענדליגער טויזנטער ביז עטליכע מיליאן מענטשן, און טויזנטער פליגער זענען פראדוצירט געווארן יעדן חודש.&lt;ref&gt;https://www.afhistory.af.mil/Portals/64/Books/Titles/The%20United%20States%20Air%20Force%20-%20First%20Seventy-Five%20Years.pdf&lt;/ref&gt;

=== אייראפע ===

אין דער אייראפעאישער פראנט האט דער Army Air Forces דורכגעפירט גרויסע באמבאדירונגען קעגן דייטשלאנד. טאג-באמבאדירונגען זענען דורכגעפירט געווארן בעיקר דורך די אמעריקאנער, בשעת די בריטישע Royal Air Force האט בדרך כלל באמבארדירט ביינאכט.

די הויפט צילן זענען געווען:

* פליגער פאבריקן.
* [[ריפיינערי|ריפיינעריס]] און ברענשטאף אינדוסטריע.
* באן-ליניעס.
* פאבריקן פון וואפן און אמוניציע.
* אינדוסטריעלע שטעט.
* מיליטערישע הויפטקווארטירן.

די אמעריקאנער פייטער פליגער, אריינגערעכנט די P-47 Thunderbolt און P-51 Mustang, האבן באגלייט די באמבאדירער און געקעמפט קעגן דער דייטשער לופטוואפע ביז די אליאירטע האבן דערגרייכט לופט הערשאפט איבער מערב אייראפע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

די לופט הערשאפט האט שפעטער געשפילט א קריטישע ראלע ביי [[דער אינוואזיע אין נארמאנדי]] אין יוני [[1944]], ווען אמעריקאנער און אליאירטע פליגער האבן צעשטערט [[בריק|בריקן]], [[באן|באנען]], און [[קאמוניקאציע]] צווישן דייטשע פארשפרייטע מיליטערישע איינהייטן פאר'ן לאנדונג פון די אליאירטע טרופן.

=== פאסיפישער פראנט ===

אין דער פאסיפישער מלחמה האט דער Army Air Forces געמוזט אפערירן איבער גאר גרויסע דיסטאנצן. נייע שווערע באמבאדירער ווי דער '''B-29 Superfortress''' זענען אנטוויקלט געווארן ספעציעל פאר לאנגע סטראַטעגישע מיסיעס קעגן [[יאפאן]].

פון באזעס אין [[כינע]] און שפעטער אויף די [[מאריאנא אינזלען]] האבן אמעריקאנער [[באמבאדירער]] אנגעהויבן רעגולערע אנפאלן אויף יאפאנעזישע אינדוסטריע, פארקער, מיליטערישע פאבריקן און שטעט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין אויגוסט [[1945]] האבן [[B-29]] פליגער דורכגעפירט די צוויי באקאנטסטע לופט אפעראציעס אין דער וועלט געשיכטע, ווען [[אטאם באמבע|אטאם באמבעס]] זענען אראפגעווארפן געווארן אויף [[היראשימא]] און [[נאגאסאקי]]. די אפעראציעס האבן געשפילט א הויפט ראלע אין יאפאנס קאפיטולאציע און דעם סוף פון דער צווייטער וועלט מלחמה.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== שאפונג פונעם אמעריקאנער עיר פארס ==

די הצלחה און דער ריזיגער פארנעם פון די לופט אפעראציעס במשך דער צווייטער וועלט מלחמה האבן איבערצייגט פילע אמעריקאנער פאליטיקער און מיליטערישע פירער אז לופט קריג איז געווארן א באזונדערע פארעם פון מלחמה און דארף האבן א זעלבשטענדיקע מיליטערישע ארגאניזאציע.

דער '''National Security Act of 1947''' האט דורכגעפירט א פולשטענדיגע רעארגאניזאציע פונעם אמעריקאנער מיליטער. דער געזעץ האט געשאפן דעם '''דעפארטמענט פון די עיר פארס''' , גלייך אין ראנג מיט'ן [[אמעריקאנער ארמיי|דעפארטמענט פון די ארמיי]]  און [[אמעריקאנער נעיווי|דעפארטמענט פון די נעיווי]] .&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt;

דעם 18טן סעפטעמבער [[1947]] איז דער '''פאראייניגטע שטאטן עיר פארס''' אפיציעל געווארן א באזונדערער מיליטערישער צווייג. אלע פליגער, באזעס, אפיצירן, זעלנער און אנדערע מיטלען פונעם ארמיי עיר פארס זענען איבערגעפירט געווארן צום נייעם עיר פארס.

דער טאג ווערט אנגעזען אלס דער אפיציעלער געבורטסטאג פונעם אמעריקאנער עיר פארס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;
== די קאלטע מלחמה ==

פון דער גרינדונג פונעם אמעריקאנער עיר פארס אין 1947 און ווייטער איז ער געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינסטרומענטן אין דער אמעריקאנער נאציאנאלער זיכערהייט. גלייך נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די פאראייניגטע שטאטן און סאוועטן פארבאנד אנגעהויבן א לאנגע צייט פון פאליטישע, מיליטערישע און אידעאלאגישע געשפאנטקייט, באקאנט אלס די '''קאלטע מלחמה'''. אין יענער תקופה האט דער עיר פארס געשפילט א צענטראלע ראלע אין אפהאלטן א דירעקטע מלחמה צווישן די צוויי וועלט-מאכטן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

איינער פון די וויכטיגסטע ארגאניזאציעס אינעם עיר פארס איז געווען דער [[סטראטעגישע ליפט קאמענד]] (Strategic Air Command (SAC)), וועלכער איז געגרינדעט געווארן אין [[1946]] און האט נאך דער שאפונג פונעם זעלבשטענדיקן עיר פארס באקומען די אחריות איבער די לאנג שטרעקיגע באמבאדירער און שפעטער אויך איבער די אינטערקאנטינענטאל באליסטישע מיסילן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די הויפט אויפגאבע פונעם סטראטעגישע ליפט קאמענד איז געווען צו האלטן א שטענדיג גרייטע נוקלעארע געווער. במשך פון פילע יארן זענען שווערע באמבאדירער געפלויגן כסדר אין דער לופט, אויסגערישט מיט נוקלעארע וואפן, כדי אז אפילו אויב די פאראייניגטע שטאטן וועלן ווערן איבערראשט דורך א פיינטליכן אנפאל, זאל נאך אלץ בלייבן א מעגליכקייט צוריקצושלאגן.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין יענע יארן זענען אנטוויקלט געווארן א רייע נייע דזשעט-פליגער, וועלכע האבן אינגאנצן פארענדערט לופט מלחמה. צווישן די ערשטע בארימטע דזשעט-פייטער זענען געווען דער '''[[F-86 Sabre]]''', וועלכער האט באוויזן גרויסע ערפאלגן אינעם קארעא קריג, און שפעטער די '''[[F-100 Super Sabre]]''', '''[[F-102 Delta Dagger]]''', '''[[F-104 Starfighter]]''' און אנדערע מאדערנע פליגער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

גלייכצייטיג האט דער עיר פארס אנטוויקלט נייע סטראַטעגישע באמבאדירער. דער '''[[B-47 Stratojet]]''' איז געווען דער ערשטער גרויסער דזשעט-באמבאדירער, און נאך אים איז אריין אין דינסט דער '''[[B-52 Stratofortress]]''', וועלכער איז נאך היינט איינער פון די וויכטיגסטע סטראַטעגישע באמבאדירער אינעם אמעריקאנער מיליטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== דער קארעא קריג ==

ווען דער [[קארעא קריג]] האט אויסגעבראכן אין [[1950]], האט דער אמעריקאנער עיר פארס שנעל אריבערגעפירט גרויסע לופט כוחות איבער דער [[קארעא האלבאינזל]].

די הויפט אויפגאבעס האבן אריינגענומען:

* לופט הערשאפט.
* באגלייטן באמבאדירער.
* באמבאדירן מיליטערישע צילן.
* נאנטע שטיצע פאר ערד טרופן.
* טראנספארט פון זעלנער און צושטעלן.
* מעדיצינישע לופט עוואקואציע.

דער קארעא קריג איז אויך געווארן דער ערשטער גרויסער קאמף צווישן דזשעט-פייטער פליגער. אמעריקאנער '''[[F-86 Sabre]]''' פליגער האבן זיך אפט געטראפן אין לופט קאמפן קעגן סאוועטיש-געבויטע '''[[MiG-15]]''' פליגער, וואס ווערן אנגעזען צווישן די בארימטסטע לופט קאמפן אין דער געשיכטע פון דזשעט פליגערי.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== דער וויעטנאם קריג ==

אין די [[1960ער]] און פרי [[1970ער]] יארן האט דער אמעריקאנער עיר פארס געשפילט א הויפט ראלע אינעם [[וויעטנאם קריג]]. צענדליגער טויזנטער לופט אפעראציעס זענען דורכגעפירט געווארן איבער צפון [[וויעטנאם]], דרום וויעטנאם, [[לאאס]] און [[קאמבאדיע]].&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

די לופט אפעראציעס האבן איינגעשלאסן:

* סטראַטעגישע באמבאדירונגען.
* טאקטישע אנפאלן.
* שפיאנאזש.
* טראנספארט.
* לופט-צו-לופט קאמפן.
* ראטעווען אראפגעפאלענע פילאטן.
* עלעקטראנישע מלחמה.

די גרויסע באמבאדירונג אפעראציעס '''Rolling Thunder''' און '''Linebacker''' ווערן אנגעזען צווישן די גרעסטע לופט אפעראציעס פונעם קאלטן מלחמה תקופה.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

דער וויעטנאם קריג האט אויך ארויסגעברענגט נייע פראבלעמען פאר לופט קריג, אריינגערעכנט סאוועטישע לופט-פארטיידיגונג מיסילן, מאדערנע [[ראדאר-סיסטעמען]] און שטערקערע פיינטליכע לופט פארטיידיגונג. אלס רעזולטאט האט דער עיר פארס אנטוויקלט נייע עלעקטראנישע שטערונגס-סיסטעמען, אנטי-ראדאר וואפן און פארבעסערטע טאקטיקן.

== אנטוויקלונג פון נוקלעארע אפהאלטונג ==

א וויכטיגער טייל פונעם אמעריקאנער עיר פארס איז געווארן די נוקלעארע אויפהאלטונג. במשך פון דער קאלטער מלחמה האט דער עיר פארס פארוואלטעט צוויי פון די דריי הויפט טיילן פונעם אמעריקאנער '''נוקלעארע דרייעק'''.

די צוויי טיילן זענען:

* לאנגשטרעקיגע סטראַטעגישע באמבאדירער.
* אינטערקאנטינענטאל באליסטישע מיסילס (ICBM).

די דריטע טייל פונעם טרייאד ווערט געפירט דורך דער אמעריקאנער נעיווי דורך נוקלעארע [[סובמארין|סובמארינען]].&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

אין די [[1960ער]] יארן האט דער עיר פארס אויפגעשטעלט הונדערטער מיסיל-באזעס איבער די פאראייניגטע שטאטן. די מיסילן זענען געווען שטענדיג גרייט ארויסצופליען אין פאל פון א נוקלעארער מלחמה.

== שפיאנאזש און ספעציעלע פליגער ==

במשך פון דער קאלטער מלחמה האט דער עיר פארס אויך אנטוויקלט גאר פארגעשריטענע שפיאנאזש פליגער.

צווישן די מערסט באקאנטע זענען געווען:

* '''[[U-2]]''' שפיאנאזש פליגער.
* '''[[SR-71 Blackbird]]''' סופער-שנעלע שפיאנאזש פליגער.

די פליגער האבן געקענט פליען גאר הויך און גאר שנעל, און האבן געזאמלט מיליטערישע אינפארמאציע איבער פילע טיילן פון דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

דער עיר פארס האט אויך אנטוויקלט ערשטע מיליטערישע [[סאטעליט]]-פראגראמען, [[ראדאר]]-סיסטעמען און פריע-ווארענונג נעצן צו אנטדעקן פיינטליכע פליגער און [[באליסטישע מיסיל|באליסטישע מיסילן]].

== ארגאניזאציע אין דער קאלטער מלחמה ==

אין יענע תקופה האט דער אמעריקאנער עיר פארס אויסגעבויט א ריזיגע ארגאניזאציע מיט פילע הויפט קאמאנדן.

די וויכטיגסטע האבן איינגעשלאסן:

* Strategic Air Command (SAC)
* Tactical Air Command (TAC)
* Military Airlift Command (MAC)
* Air Defense Command (ADC)
* Pacific Air Forces (PACAF)
* United States Air Forces in Europe (USAFE)

יעדע פון די קאמאנדן האט געהאט באזונדערע אחריות, און אונטער זיי זענען געווען צענדליגער נומערירטע עיר פארס, פליגלען, גרופעס און סקוואדראנען, וועלכע האבן אפערירט אויף באזעס איבער דער גאנצער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;
== נאך דער קאלטער מלחמה ==

דער [[צוזאמענפאל פונעם סאוועטן פארבאנד|צוזאמענפאל]] פונעם [[סאוועטן פארבאנד]] אין [[1991]] האט געברענגט א פונדימענטאלע ענדערונג אין דער סטראַטעגיע פונעם אמעריקאנער עיר פארס. אנשטאט זיך צוצוגרייטן בעיקר פאר א גרויסער מלחמה קעגן א סופער-מאכט, האט דער עיר פארס אנגעהויבן זיך צופאסן צו ראיאנאלע קאנפליקטן, שנעלע אינטערווענץ און געמיינזאמע אפעראציעס מיט אנדערע צווייגן פון די אמעריקאנער מיליטער.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין יענע תקופה זענען פילע עלטערע פליגער ארויסגענומען געווארן פון דינסט, בשעת נייע טעכנאלאגיעס ווי [[סטעלט-פליגער]], פינקטליכע אנפאל-וואפן, [[סאטעליט-נאוויגאציע]] און דיגיטאלע קאמאנד-סיסטעמען זענען געווארן א הויפט טייל פונעם עיר פארס.

== אפעראציע מדבר שטורעם ==

די [[גאלף מלחמה]] פון [[1991]] ווערט געזען אלס איינע פון די ערשטע מאדערנער לופט מלחמה. אין '''[[אפעראציע מדבר שטורעם]]''' האט דער אמעריקאנער עיר פארס, צוזאמען מיט די לופט קרעפטן פון אנדערע אליאירטע לענדער, דורכגעפירט א גאר ברייטע לופט אטאקעס קעגן איראק.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין די ערשטע טעג פון דער מלחמה זענען הונדערטער מיליטערישע צילן אנגעגריפן געווארן כמעט גלייכצייטיג.

די לופט אפעראציעס האבן איינגעשלאסן:

* פארניכטן [[לופט פארטיידיגונג]].
* צעשטערן ראדאר סיסטעמען.
* אנפאלן אויף [[לופטפעלד|לופטפעלדער]].
* באמבאדירן [[מיליטערישע הויפטקווארטיר|מיליטערישע הויפטקווארטירן]].
* צעשטערן קאמוניקאציע נעטווארקן.
* אנפאלן אויף מיסיל-באזעס.
* שטיצע פאר ערד איינהייטן.

די מלחמה האט אויך ברייט באקאנט געמאכט דעם '''[[F-117 Nighthawk]]''', דער ערשטער אפעראציאנעלער סטעלט-קאמף פליגער, וועלכער האט געקענט דורכפירן אטאקעס אויף שווער באשיצטע צילן מיט גאר א קליינע מעגליכקייט צו ווערן אנטדעקט דורך [[ראדאר]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

דער גרויסער ערפאלג פון די לופט אפעראציעס האט שטארק באאיינפלוסט מיליטערישע פלאנירונג איבער דער וועלט און האט געוויזן די וויכטיקייט פון פינקטליכע וואפן, אינפארמאציע און לופט הערשאפט.

== באלקאן אפעראציעס ==

אין די [[1990ער]] יארן האט דער אמעריקאנער עיר פארס זיך אויך באטייליגט אין אפעראציעס איבער דער [[באלקאן לענדער|באלקאן]] [[האלבאינזל]].

ער האט אנטיילגענומען אין:

* אויפהלטן נאנפליי זאנעס.
* לופט שפיאנאזש.
* באמבאדירונגען קעגן מיליטערישע צילן.
* שטיצע פאר [[נאט&quot;א|נאטא]] אפעראציעס אין [[באסניע]].
* אפעראציעס אין [[קאסאווא]].

די אפעראציעס זענען דורכגעפירט געווארן אלס טייל פון נאטא באשלוסן צו אפשטעלן די קאמפן און באשיצן ציווילע באפעלקערונגען.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== נאך די אנפאלן פון 11 סעפטעמבער 2001 ==

די טעראר אנפאלן פון [[11טן סעפטעמבער|11 סעפטעמבער]] [[2001]] האבן געעפנט א נייע תקופה אין דער געשיכטע פונעם אמעריקאנער עיר פארס.

אלס טייל פונעם '''מלחמה קעגן טעראר''' האט דער עיר פארס אנגעהויבן גרויסע אפעראציעס אין [[אפגאניסטאן]] און שפעטער אין [[איראק]].&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

די הויפט אויפגאבן האבן אריינגענומען:

* לופט אנפאלן קעגן טעראר ארגאניזאציעס.
* שפיאנאזש.
* טראנספארט פון טרופן און עקוויפמענט.
* לופט-אנפילן פון ברענשטאף פאר קאמף פליגער.
* מעדיצינישע עוואקיואציע.
* קאנטראל פון לופט-רוים.
* ספעציעלע אפעראציעס.

אין יענע יארן איז אויך שטארק געוואקסן דער באנוץ פון [[דראונס]].

== דראונס ==

אנהייב דעם 21סטן יארהונדערט זענען דראונס געווארן א צענטראלער טייל פונעם אמעריקאנער עיר פארס.

די מערסט באקאנטע סיסטעמען זענען:

* [[MQ-1 Predator]]
* [[MQ-9 Reaper]]

די פליגער ווערן באנוצט פאר:

* שפיאנאזש.
* זאמלען אינפארמאציע.
* אבזערוואציע.
* אנפאלן אויף אויסגעקליבענע צילן.
* שטיצע פאר ערד איינהייטן.

זיי קענען אפערירן לאנגע שעות אן קיין פילאט אינעם פליגער און ווערן קאנטראלירט פון ווייטע קאמאנד צענטערן.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== דער אמעריקאנער ספעיס פארס ==

אין דעצעמבער [[2019]] איז אויפגעשטעלט געווארן דער '''[[אמעריקאנער ספעיס פארס]]''' (United States Space Force), אלס א באזונדערער מיליטערישער צווייג אונטער דעם '''דעפארטמענט פון די עיר פארס'''.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

כאטש דער ספעיס פארס איז א זעלבשטענדיקער סערוויס, בלייבן ביידע צווייגן אונטער דעם זעלבן ציווילן סעקרעטאר פון דער עיר פארס, און פילע אדמיניסטראטיווע און שטיצע-סיסטעמען ווערן נאך אלץ צוזאמען געפירט.

די שאפונג פונעם ספעיס פארס האט אריבערגעפירט א טייל ספעיס-פארבונדענע אויפגאבן פונעם עיר פארס צום נייעם צווייג, בשעת דער עיר פארס בלייבט ווייטער פאראנטווארטליך פאר לופט מלחמה און פילע אנדערע פארבונדענע אפעראציעס.

== ארגאניזאציע ==

דער אמעריקאנער עיר פארס ווערט געפירט דורך דעם '''סעקרעטאר פון דער עיר פארס''', א ציווילער באמטער וואס ווערט באשטימט דורך דעם פרעזידענט מיט דער באשטעטיגונג פונעם סענאט.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

דער העכסטער מיליטערישער אפיציר איז דער '''Chief of Staff of the Air Force''', א פיר-שטערנדיגער גענעראל, וועלכער איז דער הויפט מיליטערישער ראטגעבער אין אלע ענינים וואס באציען זיך צום עיר פארס.

אונטער דער הויפט פירערשאפט ווערט דער עיר פארס איינגעטיילט אין:

* הויפט קאמאנדן (Major Commands).
* נומערירטע עיר פארס.
* פליגלען (Wings).
* גרופעס.
* סקוואדראנען.

די סקוואדראן איז בדרך כלל די גרונט-איינהייט פונעם עיר פארס, בשעת א פליגל פאראייניגט עטליכע גרופעס און טראגט די אחריות פאר אפעראציעס, אויפהאלט, שטיצע און אנדערע באדערפענישן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די וויכטיגסטע הויפט קאמאנדן נעמען אריין:

* Air Combat Command.
* Air Mobility Command.
* Air Education and Training Command.
* Air Force Materiel Command.
* Air Force Special Operations Command.
* Air Force Reserve Command.
* Pacific Air Forces.
* United States Air Forces in Europe – Air Forces Africa.
== הויפט אויפגאבן ==

לויט דער אפיציעלער דעפיניציע פונעם אמעריקאנער עיר פארס זענען פאראן פינף הויפט אויפגאבן, וועלכע באשטימען די הויפט ריכטונגען פון זיינע אפעראציעס איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

=== לופט הערשאפט ===

'''לופט הערשאפט''' (Air Superiority) מיינט דערגרייכן קאנטראל איבערן לופט-רוים, כדי א פיינט זאל נישט קענען באנוצן זיינע פליגער אדער אנדערע לופט מיטלען.

צוליב לופט הערשאפט קענען אייגענע ערד-טרופן, פלאט-איינהייטן און לופט-קרעפטן אפערירן מיט א פיל גרעסערער זיכערקייט. דער עיר פארס נוצט פאר דעם צוועק מאדערנע פייטער פליגער, ראדאר-סיסטעמען, לופט-צו-לופט מיסילן און פארגעשריטענע קאמאנד-סיסטעמען.

=== שפיאנאזש ===

די צווייטע הויפט אויפגאבע איז '''שפיאנאזש, אבזערוואציע און אינפארמאציע-זאמלונג''' (Intelligence, Surveillance and Reconnaissance – ISR).

דער עיר פארס נוצט פליגער און דראונס, סאטעליטן, ראדאר-סיסטעמען און אנדערע עלעקטראנישע מיטלען צו זאמלען אינפארמאציע איבער פיינטליכע באוועגונגען, וואפן-סיסטעמען און אנדערע מיליטערישע צילן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

די אינפארמאציע ווערט דערנאך אויסגעארבעט דורך ספעציעלע אינטעליגענץ-איינהייטן און איבערגעגעבן פאר קאמאנדירן און באשלוס-מאכער.

=== גלאבאלע טראנספארט ===

'''Rapid Global Mobility''' איז די מעגליכקייט שנעל אריבערצופירן זעלנער, עקוויפמענט, וואפן, הומעניטערישע הילף און אנדערע זאכן צו יעדן טייל פון דער וועלט.

דער עיר פארס פארמאגט א גרויסע פלאטע פון טראנספארט-פליגער און לופט-אנפיל-פליגער, וועלכע ערמעגליכן דורכצופירן לאנגע פלי רייזעס אן אפשטעלן.

די אויפגאבע נעמט אויך אריין:

* טראנספארט פון מיליטערישע איינהייטן.
* אנפילן ברענשטאף אין די ליפטן פאר קאמף פליגער.
* מעדיצינישע עוואקואציע.
* הומעניטארע הילף.
* נאטור-קאטאסטראפע הילף.
* אינטערנאציאנאלע שטיצע פאר אליאירטע לענדער.

=== גלאבאלע אנפאלן ===

די פערטע הויפט אויפגאבע איז '''Global Strike'''.

דער עיר פארס האלט אין גרייטשאפט ביידע געווענטליכע און נוקלעארע געווער, וועלכע קענען דערגרייכן ווייטע צילן איבער דער וועלט.

די אפעראציעס ווערן דורכגעפירט דורך:

* סטראַטעגישע באמבאדירער.
* קאמף פליגער.
* אינטערקאנטינענטאלע באליסטישע מיסילן.
* פינקטליכע לופט-צו-ערד וואפן.

א גרויסער טייל פון דער אמעריקאנער נוקלעארער אפהאלטונג באשטייט אויף די מעגליכקייט שנעל דורכצופירן אזעלכע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

=== קאמאנד און קאנטראל ===

די פינפטע הויפט אויפגאבע איז '''Command and Control'''.

די אויפגאבע נעמט אריין:

* קאארדינירן אלע לופט אפעראציעס.
* קאארדינירן מיט אנדערע מיליטערישע צווייגן.
* קאנטראלירן קאמוניקאציע.
* צושטעלן אינפארמאציע פאר קאמאנדירן.
* פירן געמיינזאמע אפעראציעס מיט נאטא און אנדערע אליאירטע לענדער.

די פארגעשריטענע קאמוניקאציע-נעצווערקן ערמעגליכן דורכצופירן אפעראציעס כמעט איבער דער גאנצער וועלט אין רעאלער צייט.

== לופט פלאטע ==

דער אמעריקאנער עיר פארס פארמאגט די גרעסטע און מערסט פארגעשריטענע מיליטערישע פליגער-פליט אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

לויט אפיציעלע ציפערן האט דער עיר פארס געהאט אום 30 סעפטעמבער 2022 א סך הכל פון '''5,519''' פליגער.

די הויפט קאטעגאריעס זענען געווען:

* באמבאדירער – 141.
* פייטער און אנפאל-פליגער – 2,214.
* העליקאפטערס – 192.
* ספעציעלע מיסיע-פליגער – 504.
* ספעציעלע אפעראציעס – 143.
* לופט-אנפיל פליגער – 498.
* טרענירונג פליגער – 1,180.
* טראנספארט פליגער – 647.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

== וויכטיגע פליגער ==

צווישן די באקאנטסטע פליגער אינעם אמעריקאנער עיר פארס זענען:

=== פייטער פליגער ===

* [[F-15 Eagle]].
* F-15EX Eagle II.
* [[F-16 פייטינג פאלקאן|F-16 Fighting Falcon]].
* [[F-22 Raptor]].
* [[F-35 לייטנינג II|F-35A Lightning II]].

=== אטאקע פליגער ===
* [[A-10 Thunderbolt II]].

=== באמבאדירער ===

* [[B-1B Lancer]].
* B-2 Spirit.
* [[B-52 סטראטופארטרעס|B-52H Stratofortress]].

=== טראנספארט פליגער ===

* [[C-5 Galaxy]].
* [[C-17 Globemaster III]].
* [[C-130 Hercules]].

=== לופט-אנפיל פליגער ===

* [[KC-46 Pegasus]].
* [[KC-135 Stratotanker]].

=== שפיאנאזש און ספעציעלע פליגער ===

* RC-135 Rivet Joint.
* E-3 Sentry.
* U-2 Dragon Lady.
* MQ-9 Reaper.

די פליגער דינען פאר גאר פארשידענע אפעראציעס, פון לופט הערשאפט און באמבאדירונגען ביז שפיאנאזש, טראנספארט און עלעקטראנישע מלחמה.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== פערסאנאל ==

דער אמעריקאנער עיר פארס באשעפטיגט הונדערטער טויזנטער מענטשן.

לויט דעם פארגעשלאגענעם בודזשעט פאר יאר [[2025]] האט דער דעפארטמענט פון דער עיר פארס געבעטן א סך הכל פון:

* 504,500 מיליטערישע מיטגלידער.
* 183,100 ציווילע ארבעטער.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

די צאל נעמט אריין אקטיווע דינסט, רעזערוויסטן, נאציאנאלע גארד און ציווילע ארבייטער וועלכע ארבעטן אין פארשידענע טעכנישע, וויסנשאפטליכע, אינזשענירונג און אדמיניסטראטיווע פעלדער.

== באזעס ==

דער אמעריקאנער עיר פארס אפערירט הונדערטער באזעס און אנדערע אינסטאלאציעס אין די פאראייניגטע שטאטן און אין פילע לענדער איבער דער וועלט.

די הויפטקווארטיר געפינט זיך אינעם '''[[פענטאגאן]]''' אין [[ארלינגטאן, ווירדזשיניע|ארלינגטאן]], [[ווירדזשיניע]].&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt;

אין אויסלאנד ווערן פילע אפעראציעס געפירט דורך:

* פאציפישע עיר פארס.
* United States Air Forces in Europe – Air Forces Africa.

די באזעס שפילן א וויכטיגע ראלע אין גלאבאלע אפעראציעס, טרענירונג, שפיאנאזש, הומעניטארע מיסיעס און אינטערנאציאנאלע קאאפעראציע.
== באדייט און השפעה ==

דער אמעריקאנער עיר פארס ווערט אנגעזען אלס איינע פון די מערסט איינפלוסרייכע לופט-מיליטערן אין דער וועלט. זייט זיין גרינדונג האט ער געהאט א צענטראלע ראלע אין דער אנטוויקלונג פון מאדערנער לופט מלחמה, סטראטעגישע אפהאלטונג, לופט טראנספארט און מיליטערישע טעכנאלאגיע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

זיינע אפעראציעס האבן איבער די יארן באאיינפלוסט מיליטערישע דאקטרינען אין פילע לענדער. אסאך לופט-קרעפטן איבער דער וועלט האבן איבערגענומען ארגאניזירונג, טרענירונג און קאמף-מעטאדן וועלכע זענען אנטוויקלט געווארן אינעם אמעריקאנער עיר פארס.

אויסער קאמף-אויפגאבן נעמט דער עיר פארס אויך אנטייל אין הומאניטארע מיסיעס, נאטור-קאטאסטראפע הילף, לופט-רעטונג, מעדיצינישע עוואקואציע און טראנספארט פון הילפס-מאטעריאלן קיין פילע טיילן פון דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== טעכנאלאגישע אנטוויקלונגען ==

במשך פון זיין געשיכטע האט דער אמעריקאנער עיר פארס מיטגעארבעט ביי דער אנטוויקלונג פון א רייע וויכטיגע טעכנאלאגיעס.

די אנטוויקלונגען נעמען אריין:

* [[דזשעט מאטאר|דזשעט-מאטארן]].
* [[סטעלט]]-טעכנאלאגיע.
* פינקטליך-געפירטע וואפן.
* פלי סיסטעמען.
* [[סאטעליט קאמוניקאציע|סאטעליט-קאמוניקאציע]].
* גלאבאלע נאוויגאציע.
* דראונס.
* קינסטליכע אינטעליגענץ פאר מיליטערישע באנוץ.
* פארגעשריטענע ראדאר-סיסטעמען.
* עלעקטראנישע מלחמה.

א גרויסער טייל פון די אנטוויקלונגען זענען שפעטער אויך גענוצט געווארן אין ציווילער פליגער, ספעיס-פארשונג און אנדערע וויסנשאפטליכע פעלדער.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

== מוזעאומען און היסטארישע אפהיטונג ==

דער אמעריקאנער עיר פארס האלט אויף א רייע מוזעאומען און היסטארישע צענטערן וועלכע באשעפטיגן זיך מיט דער אפהיטונג פון זיין געשיכטע, דאקומענטן, פליגער און אנדערע ארטיפאקטן.

דער גרעסטער פון זיי איז דער '''National Museum of the United States Air Force''' אין דעם שטאט [[דעיטאן, אהייא|דעיטאן]], [[אהייא]], וואו עס ווערן אויסגעשטעלט הונדערטער היסטארישע [[פליגער]], [[מיסל|מיסלען]], ספעיס-מיטלען און אנדערע אויסשטעלונגען איבער דער אנטוויקלונג פון אמעריקאנער מיליטערישער פליגער.&lt;ref&gt;https://www.afhistory.af.mil/&lt;/ref&gt;

די היסטארישע אפטיילונגען פונעם עיר פארס זאמלען אויך ארכיוון, פאטאגראפיעס, קארטעס און אפיציעלע באריכטן, וועלכע דינען אלס א וויכטיגע מקור פאר היסטארישע פארשונגען.

== קריטיק און מחלוקת ==

ווי פילע גרויסע מיליטערישע ארגאניזאציעס איז אויך דער אמעריקאנער עיר פארס געווען דער אונטערשטעל פון פארשידענע מחלוקת'ן און עפנטליכע דיסקוסיעס.

צווישן די הויפט נושאים געפינען זיך:

* די ווירקזאמקייט פון סטראַטעגישע באמבאדירונגען.
* ציווילע פארלוסטן ביי לופט אנפאלן.
* באנוץ פון אומבאמאנטע פליגער.
* די קאסטן פון נייערע וואפן-סיסטעמען.
* דער צעטיילונג פון מיליטערישע בודזשעטן צווישן לופט, ים און ערד-קרעפטן.
* דער באלאנס צווישן קאנווענציאנעלע און נוקלעארע אפהאלטונג.

מיליטערישע היסטאריקער און זיכערהייט-עקספערטן האבן במשך פון די יארן פארשידענע מיינונגען איבער די פראגן. טייל האלטן אז לופט מאכט אליין קען נישט געווינען א מלחמה, בשעת אנדערע זעען אין לופט הערשאפט א נויטווענדיגן יסוד פאר יעדע מאדערנע מיליטערישע אפעראציע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

{{אמעריקעמיל}}
== זעט אויך ==

* [[אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן]]
* [[אמעריקאנער ספעיס פארס]]
* [[דעפארטמענט פון דער עיר פארס]]
* [[פענטאגאן]]
* [[נאט&quot;א|נאטא]]

== רעפערענצן ==

&lt;references /&gt;

[[קאטעגאריע:אמעריקאנער מיליטער]]
[[קאטעגאריע:לופט קרעפטן]]
[[קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן]]


[[קאטעגאריע:USA מיליטער]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטערישע ארגאניזאציעס]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטער פון די פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטער]]</text>
      <sha1>blu1ssqymi2rh7nnph2bqh6w4riahl8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601642</id>
      <parentid>601638</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T16:36:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54375" sha1="4upbqxih6m4dgq39a44jhw9vvkyitme" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:240px; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; padding:5px; float:left; margin:0 0 1em 1em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%;&quot; | אמעריקאנער עיר פארס
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic;&quot; | United States Air Force
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding: 5px 0;&quot; | [[טעקע:Seal of the United States Department of the Air Force.svg|120px]]
|-

| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding-bottom: 5px;&quot; | [[טעקע:U.S. Air Force service mark.svg|80px]] [[טעקע:US Air Force Logo Solid Colour.svg|80px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;דער זיגל און לאגאס פונעם אמעריקאנער עיר פארס&lt;/small&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | גרינדונג-דאטע:
| 18 סעפטעמבער 1947
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | לאנד:
| [[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | טיפ:
| לופטפלאט
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | הויפטקווארטיר:
| [[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | גרייס:
| בערך 320,000 זעלנער
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | קאמאנדיר:
| [[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | מאטא:
| &quot;Aim High ... Fly-Fight-Win&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top;&quot; | קערן ווערטן:
| &quot;Integrity first, Service before self, Excellence in all we do&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | וועבזייטל:
| [https://af.mil www.af.mil]
|}
{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}
{{אינפאבאקס מיליטערישע איינהייט|נאמען=פאראייניגטע שטאטן עיר פארס

United States Air Force|לאנד=פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע|country=United States of America|טיפ=ליפט פלאטע|ראלע=ליפט קריג, שפיאנאזש, מעדיצינישע עוואקיואציע, טראנספארט,|motto=|גרייס=321,848 אקטיווע זעלנער
105,104 Air National Guard
68,927 רעזערוויסטן
147,879 ציווילע ארבייטער|אקטיוו=[[18טן סעפטעמבער]] [[1947]] – היינט|בילד=Seal of the United States Department of the Air Force.svg|בילד_גרייס=120px|געטריישאפט=[[פעדעראלע רעגירונג פון די פאראייניגטע שטאטן]]|קאמאנד_סטרוקטור=[[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|פארטיידיגונגס דעפארטמענט]]|הויפטקווארטיר=[[פענטאגאן]], [[ארלינגטאן קאונטי, ווירדזשיניע]]|מאטא=&quot;Aim High ... Fly-Fight-Win&quot; 
&quot;Integrity first, Service before self, Excellence in all we do&quot;|unit_name=}}
'''דער אמעריקאנער עיר פארס''' ([[ענגליש]]: ''United States Air Force''; ראשי תיבות: ''USAF'') איז דער לופט-קריג צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן באוואפנטע קרעפטן און איינע פון די אכט מיליטערישע אפטיילונגען פון די פאראייניגטע שטאטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; ער איז דער הויפט מיליטערישער אפטיילונג פאר לופט מלחמה, לופט פארטיידיגונג, סטראַטעגישע באמבאדירונגען, לופט טראנספארט, שפיאנאזש, קאמאנד און קאנטראל, און א גרויסער טייל פון די אמעריקאנער נוקלעארע אפהאלטונגס-סיסטעם.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

דער עיר פארס איז אפיציעל געגרינדעט געווארן דעם [[18טן סעפטעמבער]] [[1947]], ווען דער ''National Security Act of 1947'' איז אריינגעפירט געווארן דורך א פרעזידענטליכן באפעל פון [[פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן|פרעזידענט]] [[הערי טרומאן|הארי ס. טרומאן]].&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt; ביז יענער צייט האט די אמעריקאנער לופט מאכט באלאנגט צום [[אמעריקאנער ארמיי]] אונטער פארשידענע נעמען, און האט זיך במשך פון פיר צענדליג יאר אנטוויקלט פון א קליינע פראבע-איינהייט אין איינע פון די גרעסטע און מערסט פארגעשריטענע לופט קראפטן אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

דער אמעריקאנער עיר פארס פארמאגט טויזנטער מיליטערישע עראפלאנען, הונדערטער באזעס אין די פאראייניגטע שטאטן און איבער דער וועלט, און הונדערטער טויזנטער מיליטערישע און ציווילע באדינסטע.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt; זיינע הויפט אויפגאבן נעמען אריין דערגרייכן לופט הערשאפט, זאמלען מיליטערישע אינפארמאציע, שנעלע גלאבאלע טראנספארט, סטראַטעגישע און טאקטישע אנפאלן, און קאמאנד און קאנטראל פון פאראייניגטע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== היסטארישער איבערבליק ==

די ווארצלען פונעם אמעריקאנער עיר פארס גייען צוריק ביז די ערשטע יארן פון מיליטערישע פליעריי אין די פאראייניגטע שטאטן. שוין אין די יארן פון דער אמעריקאנער בירגער קריג האבן צפון-שטאטן מיליטערישע איינהייטן באנוצט צוגעבונדענע באלאנען פאר שפיאנאזש און ארטילעריע אבזערוואציע. כאטש עס איז דעמאלט נישט געווען קיין באזונדערע לופט-קריגס דינסט, האבן די ערשטע ערפארונגען געוויזן אז לופט מיטלען קענען ברענגען א וויכטיגן מיליטערישן מעלה.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;[[טעקע:Valiant Shield - air force planes on runway.jpg|left|250px]]נאכן ערפאלג פון די [[רייט ברידער]] אין אנטוויקלען מאטאר-געטריבענע פליגער, האט די אמעריקאנער ארמיי אנגעהויבן זיך אינטערעסירן אין דער נייער טעכנאלאגיע. דעם 1טן אויגוסט [[1907]] איז אויפגעשטעלט געווארן די '''Aeronautical Division''' אינעם Signal Corps פון דער אמעריקאנער ארמיי, וואס ווערט בדרך כלל אנגעזען אלס דער ערשטער אפיציעלער מיליטערישער לופט ארגאן אין די פאראייניגטע שטאטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די ניי-געשאפענע איינהייט האט געהאט די אחריות איבער אלע ענינים וואס האבן זיך באצויגן צו מיליטערישע באלאנען, פליגער און אנדערע לופט מיטלען. אין [[1909]] האט זי איינגעקויפט דעם ערשטן [[פליגער]] פאר דער אמעריקאנער ארמיי, געבויט דורך די רייט ברידער, און אנגעהויבן דורכפירן ערשטע פלי טרענירונגען פאר מיליטערישע אפיצירן.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

== אנטוויקלונג פאר דער ערשטער וועלט מלחמה ==

אין 1914 איז די '''Aviation Section''' אויפגעשטעלט געווארן אלס דער נאכפאלגער פון דער Aeronautical Division, מיט ברייטערע אויפגאבעס איבער טרענירונג, איינקויף פון פליגער און אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; אין יענע יארן האט די אמעריקאנער ארמיי שוין געהאט א גרעסערן צאל פליגער און האט זיי גענוצט פאר גרעניץ-פאטראלן און אנדערע מיליטערישע אויפגאבן.

א וויכטיגע פרואוו איז געווען בעת דער עקספעדיציע קעגן [[פאנטשא ווילא|פּאַנטשאָ ווילאַ]] (Pancho Villa) אין [[מעקסיקע]] אין [[1916]], ווען פליגער זענען באנוצט געווארן פאר שפיאנאזש און פארבינדונג צווישן איינהייטן. הגם די טעכנאלאגיע איז נאך געווען אין איר פרימיטיוון שטאפל, האבן די אפעראציעס געוויזן אז לופט מאכט קען ווערן א וויכטיגער טייל פון מאדערנער מלחמה.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== דער ערשטער וועלט מלחמה ==

ווען די פאראייניגטע שטאטן זענען אריינגעטרעטן אין דער ערשטער וועלט מלחמה אין [[1917]], האט זיך די אמעריקאנער מיליטערישע עיר פארס שנעל פארגרעסערט. אמעריקאנער פליגער סקוואדראנען האבן געדינט צוזאמען מיט די אליאירטע לענדער אין אייראפע און זיך באטייליגט אין שפיאנאזש, ארטילעריע אנווייזונגען, לופט קאמפן און באגרעניצטע באמבאדירונגען.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די מלחמה האט אויפגעוויזן אז לופט מאכט איז מער ווי בלויז א הילפס-מיטל פאר דער ערד-ארמיי. מיליטערישע פירער האבן אנגעהויבן פארשטיין אז פליגער קענען אליין באאיינפלוסן דעם גאנצן לויף פון א מלחמה דורך שפיאנאזש, לופט הערשאפט און אנפאלן אויף ווייטע צילן.

אלס רעזולטאט איז דעם [[24סטן מיי|24סטן מאי]] [[1918]] אויפגעשטעלט געווארן דער '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי עיר פארס''' , וועלכער האט איבערגענומען די אחריות פאר אלע לופט איינהייטן אינעם אמעריקאנער ארמיי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== נאך דער ערשטער וועלט מלחמה ==

נאך דער מלחמה האט דער אמעריקאנער מיליטער דורכגעפירט א ברייטע דעמאביליזאציע, און די צאל פליגער, פערסאנאל און בודזשעט איז שטארק פארקלענערט געווארן. דאך האבן א צאל לופט אפיצירן ווייטער געקעמפט פאר א שטארקער און זעלבשטענדיקער לופט מאכט.

איינער פון די באקאנטסטע פארהאנדלער פאר די געדאנק איז געווען [[בריגאדיר גענעראל]] [[בילי מיטשעל]]. ער האט טענה'ט אז אין צוקונפט וועלן לופט קרעפטן שפילן א צענטראלע ראלע אין יעדע גרויסע מלחמה, און אז זיי דארפן האבן אן אייגענע זעלבשטענדיקע סטרוקטור אנשטאט בלייבן אונטער דער ארמיי.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;
== די ארמיי עיר קארפס ==

אין יאר [[1926]] האט דער קאנגרעס דורכגעפירט א נייער ארגאניזאציע פון דער אמעריקאנער מיליטערישער פליגעריי, און דער '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי ליפט סערוויס''' United) States Army Air Service) איז פארוואנדלט געווארן אין דעם '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי קארפס''' (United States Army Air Corps).&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; כאטש דער עיר קארפס איז נאך אלץ געבליבן א טייל פונעם אמעריקאנער ארמיי, האט די נייער סטרוקטור אים געגעבן א גרעסערן זעלבשטענדיקייט, ברייטערע באפולמעכטיגונגען און א גרעסערן פלאץ אינעם מיליטערישן פלאנירונג.

אין די יארן צווישן דער ערשטער און צווייטער וועלט מלחמה האבן אמעריקאנער לופט אפיצירן אנטוויקלט נייערע געדאנקען איבער דער באנוץ פון לופט מאכט. דער '''Air Corps Tactical School''' איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינסטיטוציעס פאר מיליטערישע טעאריע. דארט האבן מיליטערישע דענקער אנטוויקלט די געדאנק אז סטראַטעגישע באמבאדירונגען קעגן אינדוסטריע, טראנספארט און עקאנאמישע צענטערן קענען שוואך מאכן א פיינטליכע מדינה ביז זי וועט מער נישט קענען ווייטער פירן א מלחמה.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

אין יענע תקופה זענען אויך אנטוויקלט געווארן נייערע פליגער, שטערקערע [[מאטאר|מאטארן]], מעטאלענע פליגער-קערפער, פארבעסערטע נעוויגאציע און [[ראדיא קאמוניקאציע]]. דער עיר קארפס האט שטארק פארגרעסערט זיינע טרענירונג פראגראמען פאר פילאטן, אינזשענירן און טעכנישע פערסאנאל.

אין [[1935]] איז אויפגעשטעלט געווארן דער '''General Headquarters Air Force''' (GHQ Air Force), וועלכער האט צענטראליזירט די מערסטע קאמף-פליגער אונטער איין באפעל. דאס איז געווען א וויכטיגער שריט צום שאפן א זעלבשטענדיקער לופט מיליטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== די צווייטע וועלט מלחמה ==

די צווייטע וועלט מלחמה האט אינגאנצן געביטן די ראלע פון לופט מאכט. נאך פאר'ן אריינטרעטן פון די פאראייניגטע שטאטן אין דער מלחמה האט דער אמעריקאנער מיליטער אנגעהויבן א ברייטע פארגרעסערונג פון זיינע לופט קרעפטן.

דעם 20סטן יוני [[1941]] איז דער'''פאראייניגטע שטאטן ארמיי עיר פארס'''  (United States Army Air Forces USAAF) אויפגעשטעלט געווארן. די נייע ארגאניזאציע האט פאראייניגט דעם Army Air Corps מיט אנדערע לופט קאמאנדירן אונטער איין הויפט באפעל, אנגעפירט דורך גענעראל הענרי ה. &quot;העפ&quot; ארנאלד.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

נאכן יאפאנישן אנפאל אויפן [[פערל הארבער|פערל הארבאר]] דעם [[7טן דעצעמבער]] [[1941]] זענען די פאראייניגטע שטאטן אריינגעטרעטן אין דער מלחמה, און דער Army Air Forces האט זיך פארוואנדלט אין איינע פון די גרעסטע לופט מאכטן אין דער געשיכטע. אין בלויז עטליכע יאר איז דער צאל פערסאנאל געוואקסן פון צענדליגער טויזנטער ביז עטליכע מיליאן מענטשן, און טויזנטער פליגער זענען פראדוצירט געווארן יעדן חודש.&lt;ref&gt;https://www.afhistory.af.mil/Portals/64/Books/Titles/The%20United%20States%20Air%20Force%20-%20First%20Seventy-Five%20Years.pdf&lt;/ref&gt;

=== אייראפע ===

אין דער אייראפעאישער פראנט האט דער Army Air Forces דורכגעפירט גרויסע באמבאדירונגען קעגן דייטשלאנד. טאג-באמבאדירונגען זענען דורכגעפירט געווארן בעיקר דורך די אמעריקאנער, בשעת די בריטישע Royal Air Force האט בדרך כלל באמבארדירט ביינאכט.

די הויפט צילן זענען געווען:

* פליגער פאבריקן.
* [[ריפיינערי|ריפיינעריס]] און ברענשטאף אינדוסטריע.
* באן-ליניעס.
* פאבריקן פון וואפן און אמוניציע.
* אינדוסטריעלע שטעט.
* מיליטערישע הויפטקווארטירן.

די אמעריקאנער פייטער פליגער, אריינגערעכנט די P-47 Thunderbolt און P-51 Mustang, האבן באגלייט די באמבאדירער און געקעמפט קעגן דער דייטשער לופטוואפע ביז די אליאירטע האבן דערגרייכט לופט הערשאפט איבער מערב אייראפע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

די לופט הערשאפט האט שפעטער געשפילט א קריטישע ראלע ביי [[דער אינוואזיע אין נארמאנדי]] אין יוני [[1944]], ווען אמעריקאנער און אליאירטע פליגער האבן צעשטערט [[בריק|בריקן]], [[באן|באנען]], און [[קאמוניקאציע]] צווישן דייטשע פארשפרייטע מיליטערישע איינהייטן פאר'ן לאנדונג פון די אליאירטע טרופן.

=== פאסיפישער פראנט ===

אין דער פאסיפישער מלחמה האט דער Army Air Forces געמוזט אפערירן איבער גאר גרויסע דיסטאנצן. נייע שווערע באמבאדירער ווי דער '''B-29 Superfortress''' זענען אנטוויקלט געווארן ספעציעל פאר לאנגע סטראַטעגישע מיסיעס קעגן [[יאפאן]].

פון באזעס אין [[כינע]] און שפעטער אויף די [[מאריאנא אינזלען]] האבן אמעריקאנער [[באמבאדירער]] אנגעהויבן רעגולערע אנפאלן אויף יאפאנעזישע אינדוסטריע, פארקער, מיליטערישע פאבריקן און שטעט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין אויגוסט [[1945]] האבן [[B-29]] פליגער דורכגעפירט די צוויי באקאנטסטע לופט אפעראציעס אין דער וועלט געשיכטע, ווען [[אטאם באמבע|אטאם באמבעס]] זענען אראפגעווארפן געווארן אויף [[היראשימא]] און [[נאגאסאקי]]. די אפעראציעס האבן געשפילט א הויפט ראלע אין יאפאנס קאפיטולאציע און דעם סוף פון דער צווייטער וועלט מלחמה.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== שאפונג פונעם אמעריקאנער עיר פארס ==

די הצלחה און דער ריזיגער פארנעם פון די לופט אפעראציעס במשך דער צווייטער וועלט מלחמה האבן איבערצייגט פילע אמעריקאנער פאליטיקער און מיליטערישע פירער אז לופט קריג איז געווארן א באזונדערע פארעם פון מלחמה און דארף האבן א זעלבשטענדיקע מיליטערישע ארגאניזאציע.

דער '''National Security Act of 1947''' האט דורכגעפירט א פולשטענדיגע רעארגאניזאציע פונעם אמעריקאנער מיליטער. דער געזעץ האט געשאפן דעם '''דעפארטמענט פון די עיר פארס''' , גלייך אין ראנג מיט'ן [[אמעריקאנער ארמיי|דעפארטמענט פון די ארמיי]]  און [[אמעריקאנער נעיווי|דעפארטמענט פון די נעיווי]] .&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt;

דעם 18טן סעפטעמבער [[1947]] איז דער '''פאראייניגטע שטאטן עיר פארס''' אפיציעל געווארן א באזונדערער מיליטערישער צווייג. אלע פליגער, באזעס, אפיצירן, זעלנער און אנדערע מיטלען פונעם ארמיי עיר פארס זענען איבערגעפירט געווארן צום נייעם עיר פארס.

דער טאג ווערט אנגעזען אלס דער אפיציעלער געבורטסטאג פונעם אמעריקאנער עיר פארס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;
== די קאלטע מלחמה ==

פון דער גרינדונג פונעם אמעריקאנער עיר פארס אין 1947 און ווייטער איז ער געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינסטרומענטן אין דער אמעריקאנער נאציאנאלער זיכערהייט. גלייך נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די פאראייניגטע שטאטן און סאוועטן פארבאנד אנגעהויבן א לאנגע צייט פון פאליטישע, מיליטערישע און אידעאלאגישע געשפאנטקייט, באקאנט אלס די '''קאלטע מלחמה'''. אין יענער תקופה האט דער עיר פארס געשפילט א צענטראלע ראלע אין אפהאלטן א דירעקטע מלחמה צווישן די צוויי וועלט-מאכטן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

איינער פון די וויכטיגסטע ארגאניזאציעס אינעם עיר פארס איז געווען דער [[סטראטעגישע ליפט קאמענד]] (Strategic Air Command (SAC)), וועלכער איז געגרינדעט געווארן אין [[1946]] און האט נאך דער שאפונג פונעם זעלבשטענדיקן עיר פארס באקומען די אחריות איבער די לאנג שטרעקיגע באמבאדירער און שפעטער אויך איבער די אינטערקאנטינענטאל באליסטישע מיסילן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די הויפט אויפגאבע פונעם סטראטעגישע ליפט קאמענד איז געווען צו האלטן א שטענדיג גרייטע נוקלעארע געווער. במשך פון פילע יארן זענען שווערע באמבאדירער געפלויגן כסדר אין דער לופט, אויסגערישט מיט נוקלעארע וואפן, כדי אז אפילו אויב די פאראייניגטע שטאטן וועלן ווערן איבערראשט דורך א פיינטליכן אנפאל, זאל נאך אלץ בלייבן א מעגליכקייט צוריקצושלאגן.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין יענע יארן זענען אנטוויקלט געווארן א רייע נייע דזשעט-פליגער, וועלכע האבן אינגאנצן פארענדערט לופט מלחמה. צווישן די ערשטע בארימטע דזשעט-פייטער זענען געווען דער '''[[F-86 Sabre]]''', וועלכער האט באוויזן גרויסע ערפאלגן אינעם קארעא קריג, און שפעטער די '''[[F-100 Super Sabre]]''', '''[[F-102 Delta Dagger]]''', '''[[F-104 Starfighter]]''' און אנדערע מאדערנע פליגער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

גלייכצייטיג האט דער עיר פארס אנטוויקלט נייע סטראַטעגישע באמבאדירער. דער '''[[B-47 Stratojet]]''' איז געווען דער ערשטער גרויסער דזשעט-באמבאדירער, און נאך אים איז אריין אין דינסט דער '''[[B-52 Stratofortress]]''', וועלכער איז נאך היינט איינער פון די וויכטיגסטע סטראַטעגישע באמבאדירער אינעם אמעריקאנער מיליטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== דער קארעא קריג ==

ווען דער [[קארעא קריג]] האט אויסגעבראכן אין [[1950]], האט דער אמעריקאנער עיר פארס שנעל אריבערגעפירט גרויסע לופט כוחות איבער דער [[קארעא האלבאינזל]].

די הויפט אויפגאבעס האבן אריינגענומען:

* לופט הערשאפט.
* באגלייטן באמבאדירער.
* באמבאדירן מיליטערישע צילן.
* נאנטע שטיצע פאר ערד טרופן.
* טראנספארט פון זעלנער און צושטעלן.
* מעדיצינישע לופט עוואקואציע.

דער קארעא קריג איז אויך געווארן דער ערשטער גרויסער קאמף צווישן דזשעט-פייטער פליגער. אמעריקאנער '''[[F-86 Sabre]]''' פליגער האבן זיך אפט געטראפן אין לופט קאמפן קעגן סאוועטיש-געבויטע '''[[MiG-15]]''' פליגער, וואס ווערן אנגעזען צווישן די בארימטסטע לופט קאמפן אין דער געשיכטע פון דזשעט פליגערי.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== דער וויעטנאם קריג ==

אין די [[1960ער]] און פרי [[1970ער]] יארן האט דער אמעריקאנער עיר פארס געשפילט א הויפט ראלע אינעם [[וויעטנאם קריג]]. צענדליגער טויזנטער לופט אפעראציעס זענען דורכגעפירט געווארן איבער צפון [[וויעטנאם]], דרום וויעטנאם, [[לאאס]] און [[קאמבאדיע]].&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

די לופט אפעראציעס האבן איינגעשלאסן:

* סטראַטעגישע באמבאדירונגען.
* טאקטישע אנפאלן.
* שפיאנאזש.
* טראנספארט.
* לופט-צו-לופט קאמפן.
* ראטעווען אראפגעפאלענע פילאטן.
* עלעקטראנישע מלחמה.

די גרויסע באמבאדירונג אפעראציעס '''Rolling Thunder''' און '''Linebacker''' ווערן אנגעזען צווישן די גרעסטע לופט אפעראציעס פונעם קאלטן מלחמה תקופה.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

דער וויעטנאם קריג האט אויך ארויסגעברענגט נייע פראבלעמען פאר לופט קריג, אריינגערעכנט סאוועטישע לופט-פארטיידיגונג מיסילן, מאדערנע [[ראדאר-סיסטעמען]] און שטערקערע פיינטליכע לופט פארטיידיגונג. אלס רעזולטאט האט דער עיר פארס אנטוויקלט נייע עלעקטראנישע שטערונגס-סיסטעמען, אנטי-ראדאר וואפן און פארבעסערטע טאקטיקן.

== אנטוויקלונג פון נוקלעארע אפהאלטונג ==

א וויכטיגער טייל פונעם אמעריקאנער עיר פארס איז געווארן די נוקלעארע אויפהאלטונג. במשך פון דער קאלטער מלחמה האט דער עיר פארס פארוואלטעט צוויי פון די דריי הויפט טיילן פונעם אמעריקאנער '''נוקלעארע דרייעק'''.

די צוויי טיילן זענען:

* לאנגשטרעקיגע סטראַטעגישע באמבאדירער.
* אינטערקאנטינענטאל באליסטישע מיסילס (ICBM).

די דריטע טייל פונעם טרייאד ווערט געפירט דורך דער אמעריקאנער נעיווי דורך נוקלעארע [[סובמארין|סובמארינען]].&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

אין די [[1960ער]] יארן האט דער עיר פארס אויפגעשטעלט הונדערטער מיסיל-באזעס איבער די פאראייניגטע שטאטן. די מיסילן זענען געווען שטענדיג גרייט ארויסצופליען אין פאל פון א נוקלעארער מלחמה.

== שפיאנאזש און ספעציעלע פליגער ==

במשך פון דער קאלטער מלחמה האט דער עיר פארס אויך אנטוויקלט גאר פארגעשריטענע שפיאנאזש פליגער.

צווישן די מערסט באקאנטע זענען געווען:

* '''[[U-2]]''' שפיאנאזש פליגער.
* '''[[SR-71 Blackbird]]''' סופער-שנעלע שפיאנאזש פליגער.

די פליגער האבן געקענט פליען גאר הויך און גאר שנעל, און האבן געזאמלט מיליטערישע אינפארמאציע איבער פילע טיילן פון דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

דער עיר פארס האט אויך אנטוויקלט ערשטע מיליטערישע [[סאטעליט]]-פראגראמען, [[ראדאר]]-סיסטעמען און פריע-ווארענונג נעצן צו אנטדעקן פיינטליכע פליגער און [[באליסטישע מיסיל|באליסטישע מיסילן]].

== ארגאניזאציע אין דער קאלטער מלחמה ==

אין יענע תקופה האט דער אמעריקאנער עיר פארס אויסגעבויט א ריזיגע ארגאניזאציע מיט פילע הויפט קאמאנדן.

די וויכטיגסטע האבן איינגעשלאסן:

* Strategic Air Command (SAC)
* Tactical Air Command (TAC)
* Military Airlift Command (MAC)
* Air Defense Command (ADC)
* Pacific Air Forces (PACAF)
* United States Air Forces in Europe (USAFE)

יעדע פון די קאמאנדן האט געהאט באזונדערע אחריות, און אונטער זיי זענען געווען צענדליגער נומערירטע עיר פארס, פליגלען, גרופעס און סקוואדראנען, וועלכע האבן אפערירט אויף באזעס איבער דער גאנצער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;
== נאך דער קאלטער מלחמה ==

דער [[צוזאמענפאל פונעם סאוועטן פארבאנד|צוזאמענפאל]] פונעם [[סאוועטן פארבאנד]] אין [[1991]] האט געברענגט א פונדימענטאלע ענדערונג אין דער סטראַטעגיע פונעם אמעריקאנער עיר פארס. אנשטאט זיך צוצוגרייטן בעיקר פאר א גרויסער מלחמה קעגן א סופער-מאכט, האט דער עיר פארס אנגעהויבן זיך צופאסן צו ראיאנאלע קאנפליקטן, שנעלע אינטערווענץ און געמיינזאמע אפעראציעס מיט אנדערע צווייגן פון די אמעריקאנער מיליטער.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין יענע תקופה זענען פילע עלטערע פליגער ארויסגענומען געווארן פון דינסט, בשעת נייע טעכנאלאגיעס ווי [[סטעלט-פליגער]], פינקטליכע אנפאל-וואפן, [[סאטעליט-נאוויגאציע]] און דיגיטאלע קאמאנד-סיסטעמען זענען געווארן א הויפט טייל פונעם עיר פארס.

== אפעראציע מדבר שטורעם ==

די [[גאלף מלחמה]] פון [[1991]] ווערט געזען אלס איינע פון די ערשטע מאדערנער לופט מלחמה. אין '''[[אפעראציע מדבר שטורעם]]''' האט דער אמעריקאנער עיר פארס, צוזאמען מיט די לופט קרעפטן פון אנדערע אליאירטע לענדער, דורכגעפירט א גאר ברייטע לופט אטאקעס קעגן איראק.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין די ערשטע טעג פון דער מלחמה זענען הונדערטער מיליטערישע צילן אנגעגריפן געווארן כמעט גלייכצייטיג.

די לופט אפעראציעס האבן איינגעשלאסן:

* פארניכטן [[לופט פארטיידיגונג]].
* צעשטערן ראדאר סיסטעמען.
* אנפאלן אויף [[לופטפעלד|לופטפעלדער]].
* באמבאדירן [[מיליטערישע הויפטקווארטיר|מיליטערישע הויפטקווארטירן]].
* צעשטערן קאמוניקאציע נעטווארקן.
* אנפאלן אויף מיסיל-באזעס.
* שטיצע פאר ערד איינהייטן.

די מלחמה האט אויך ברייט באקאנט געמאכט דעם '''[[F-117 Nighthawk]]''', דער ערשטער אפעראציאנעלער סטעלט-קאמף פליגער, וועלכער האט געקענט דורכפירן אטאקעס אויף שווער באשיצטע צילן מיט גאר א קליינע מעגליכקייט צו ווערן אנטדעקט דורך [[ראדאר]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

דער גרויסער ערפאלג פון די לופט אפעראציעס האט שטארק באאיינפלוסט מיליטערישע פלאנירונג איבער דער וועלט און האט געוויזן די וויכטיקייט פון פינקטליכע וואפן, אינפארמאציע און לופט הערשאפט.

== באלקאן אפעראציעס ==

אין די [[1990ער]] יארן האט דער אמעריקאנער עיר פארס זיך אויך באטייליגט אין אפעראציעס איבער דער [[באלקאן לענדער|באלקאן]] [[האלבאינזל]].

ער האט אנטיילגענומען אין:

* אויפהלטן נאנפליי זאנעס.
* לופט שפיאנאזש.
* באמבאדירונגען קעגן מיליטערישע צילן.
* שטיצע פאר [[נאט&quot;א|נאטא]] אפעראציעס אין [[באסניע]].
* אפעראציעס אין [[קאסאווא]].

די אפעראציעס זענען דורכגעפירט געווארן אלס טייל פון נאטא באשלוסן צו אפשטעלן די קאמפן און באשיצן ציווילע באפעלקערונגען.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== נאך די אנפאלן פון 11 סעפטעמבער 2001 ==

די טעראר אנפאלן פון [[11טן סעפטעמבער|11 סעפטעמבער]] [[2001]] האבן געעפנט א נייע תקופה אין דער געשיכטע פונעם אמעריקאנער עיר פארס.

אלס טייל פונעם '''מלחמה קעגן טעראר''' האט דער עיר פארס אנגעהויבן גרויסע אפעראציעס אין [[אפגאניסטאן]] און שפעטער אין [[איראק]].&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

די הויפט אויפגאבן האבן אריינגענומען:

* לופט אנפאלן קעגן טעראר ארגאניזאציעס.
* שפיאנאזש.
* טראנספארט פון טרופן און עקוויפמענט.
* לופט-אנפילן פון ברענשטאף פאר קאמף פליגער.
* מעדיצינישע עוואקיואציע.
* קאנטראל פון לופט-רוים.
* ספעציעלע אפעראציעס.

אין יענע יארן איז אויך שטארק געוואקסן דער באנוץ פון [[דראונס]].

== דראונס ==

אנהייב דעם 21סטן יארהונדערט זענען דראונס געווארן א צענטראלער טייל פונעם אמעריקאנער עיר פארס.

די מערסט באקאנטע סיסטעמען זענען:

* [[MQ-1 Predator]]
* [[MQ-9 Reaper]]

די פליגער ווערן באנוצט פאר:

* שפיאנאזש.
* זאמלען אינפארמאציע.
* אבזערוואציע.
* אנפאלן אויף אויסגעקליבענע צילן.
* שטיצע פאר ערד איינהייטן.

זיי קענען אפערירן לאנגע שעות אן קיין פילאט אינעם פליגער און ווערן קאנטראלירט פון ווייטע קאמאנד צענטערן.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== דער אמעריקאנער ספעיס פארס ==

אין דעצעמבער [[2019]] איז אויפגעשטעלט געווארן דער '''[[אמעריקאנער ספעיס פארס]]''' (United States Space Force), אלס א באזונדערער מיליטערישער צווייג אונטער דעם '''דעפארטמענט פון די עיר פארס'''.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

כאטש דער ספעיס פארס איז א זעלבשטענדיקער סערוויס, בלייבן ביידע צווייגן אונטער דעם זעלבן ציווילן סעקרעטאר פון דער עיר פארס, און פילע אדמיניסטראטיווע און שטיצע-סיסטעמען ווערן נאך אלץ צוזאמען געפירט.

די שאפונג פונעם ספעיס פארס האט אריבערגעפירט א טייל ספעיס-פארבונדענע אויפגאבן פונעם עיר פארס צום נייעם צווייג, בשעת דער עיר פארס בלייבט ווייטער פאראנטווארטליך פאר לופט מלחמה און פילע אנדערע פארבונדענע אפעראציעס.

== ארגאניזאציע ==

דער אמעריקאנער עיר פארס ווערט געפירט דורך דעם '''סעקרעטאר פון דער עיר פארס''', א ציווילער באמטער וואס ווערט באשטימט דורך דעם פרעזידענט מיט דער באשטעטיגונג פונעם סענאט.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

דער העכסטער מיליטערישער אפיציר איז דער '''Chief of Staff of the Air Force''', א פיר-שטערנדיגער גענעראל, וועלכער איז דער הויפט מיליטערישער ראטגעבער אין אלע ענינים וואס באציען זיך צום עיר פארס.

אונטער דער הויפט פירערשאפט ווערט דער עיר פארס איינגעטיילט אין:

* הויפט קאמאנדן (Major Commands).
* נומערירטע עיר פארס.
* פליגלען (Wings).
* גרופעס.
* סקוואדראנען.

די סקוואדראן איז בדרך כלל די גרונט-איינהייט פונעם עיר פארס, בשעת א פליגל פאראייניגט עטליכע גרופעס און טראגט די אחריות פאר אפעראציעס, אויפהאלט, שטיצע און אנדערע באדערפענישן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די וויכטיגסטע הויפט קאמאנדן נעמען אריין:

* Air Combat Command.
* Air Mobility Command.
* Air Education and Training Command.
* Air Force Materiel Command.
* Air Force Special Operations Command.
* Air Force Reserve Command.
* Pacific Air Forces.
* United States Air Forces in Europe – Air Forces Africa.
== הויפט אויפגאבן ==

לויט דער אפיציעלער דעפיניציע פונעם אמעריקאנער עיר פארס זענען פאראן פינף הויפט אויפגאבן, וועלכע באשטימען די הויפט ריכטונגען פון זיינע אפעראציעס איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

=== לופט הערשאפט ===

'''לופט הערשאפט''' (Air Superiority) מיינט דערגרייכן קאנטראל איבערן לופט-רוים, כדי א פיינט זאל נישט קענען באנוצן זיינע פליגער אדער אנדערע לופט מיטלען.

צוליב לופט הערשאפט קענען אייגענע ערד-טרופן, פלאט-איינהייטן און לופט-קרעפטן אפערירן מיט א פיל גרעסערער זיכערקייט. דער עיר פארס נוצט פאר דעם צוועק מאדערנע פייטער פליגער, ראדאר-סיסטעמען, לופט-צו-לופט מיסילן און פארגעשריטענע קאמאנד-סיסטעמען.

=== שפיאנאזש ===

די צווייטע הויפט אויפגאבע איז '''שפיאנאזש, אבזערוואציע און אינפארמאציע-זאמלונג''' (Intelligence, Surveillance and Reconnaissance – ISR).

דער עיר פארס נוצט פליגער און דראונס, סאטעליטן, ראדאר-סיסטעמען און אנדערע עלעקטראנישע מיטלען צו זאמלען אינפארמאציע איבער פיינטליכע באוועגונגען, וואפן-סיסטעמען און אנדערע מיליטערישע צילן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

די אינפארמאציע ווערט דערנאך אויסגעארבעט דורך ספעציעלע אינטעליגענץ-איינהייטן און איבערגעגעבן פאר קאמאנדירן און באשלוס-מאכער.

=== גלאבאלע טראנספארט ===

'''Rapid Global Mobility''' איז די מעגליכקייט שנעל אריבערצופירן זעלנער, עקוויפמענט, וואפן, הומעניטערישע הילף און אנדערע זאכן צו יעדן טייל פון דער וועלט.

דער עיר פארס פארמאגט א גרויסע פלאטע פון טראנספארט-פליגער און לופט-אנפיל-פליגער, וועלכע ערמעגליכן דורכצופירן לאנגע פלי רייזעס אן אפשטעלן.

די אויפגאבע נעמט אויך אריין:

* טראנספארט פון מיליטערישע איינהייטן.
* אנפילן ברענשטאף אין די ליפטן פאר קאמף פליגער.
* מעדיצינישע עוואקואציע.
* הומעניטארע הילף.
* נאטור-קאטאסטראפע הילף.
* אינטערנאציאנאלע שטיצע פאר אליאירטע לענדער.

=== גלאבאלע אנפאלן ===

די פערטע הויפט אויפגאבע איז '''Global Strike'''.

דער עיר פארס האלט אין גרייטשאפט ביידע געווענטליכע און נוקלעארע געווער, וועלכע קענען דערגרייכן ווייטע צילן איבער דער וועלט.

די אפעראציעס ווערן דורכגעפירט דורך:

* סטראַטעגישע באמבאדירער.
* קאמף פליגער.
* אינטערקאנטינענטאלע באליסטישע מיסילן.
* פינקטליכע לופט-צו-ערד וואפן.

א גרויסער טייל פון דער אמעריקאנער נוקלעארער אפהאלטונג באשטייט אויף די מעגליכקייט שנעל דורכצופירן אזעלכע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

=== קאמאנד און קאנטראל ===

די פינפטע הויפט אויפגאבע איז '''Command and Control'''.

די אויפגאבע נעמט אריין:

* קאארדינירן אלע לופט אפעראציעס.
* קאארדינירן מיט אנדערע מיליטערישע צווייגן.
* קאנטראלירן קאמוניקאציע.
* צושטעלן אינפארמאציע פאר קאמאנדירן.
* פירן געמיינזאמע אפעראציעס מיט נאטא און אנדערע אליאירטע לענדער.

די פארגעשריטענע קאמוניקאציע-נעצווערקן ערמעגליכן דורכצופירן אפעראציעס כמעט איבער דער גאנצער וועלט אין רעאלער צייט.

== לופט פלאטע ==

דער אמעריקאנער עיר פארס פארמאגט די גרעסטע און מערסט פארגעשריטענע מיליטערישע פליגער-פליט אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

לויט אפיציעלע ציפערן האט דער עיר פארס געהאט אום 30 סעפטעמבער 2022 א סך הכל פון '''5,519''' פליגער.

די הויפט קאטעגאריעס זענען געווען:

* באמבאדירער – 141.
* פייטער און אנפאל-פליגער – 2,214.
* העליקאפטערס – 192.
* ספעציעלע מיסיע-פליגער – 504.
* ספעציעלע אפעראציעס – 143.
* לופט-אנפיל פליגער – 498.
* טרענירונג פליגער – 1,180.
* טראנספארט פליגער – 647.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

== וויכטיגע פליגער ==

צווישן די באקאנטסטע פליגער אינעם אמעריקאנער עיר פארס זענען:

=== פייטער פליגער ===

* [[F-15 Eagle]].
* F-15EX Eagle II.
* [[F-16 פייטינג פאלקאן|F-16 Fighting Falcon]].
* [[F-22 Raptor]].
* [[F-35 לייטנינג II|F-35A Lightning II]].

=== אטאקע פליגער ===
* [[A-10 Thunderbolt II]].

=== באמבאדירער ===

* [[B-1B Lancer]].
* B-2 Spirit.
* [[B-52 סטראטופארטרעס|B-52H Stratofortress]].

=== טראנספארט פליגער ===

* [[C-5 Galaxy]].
* [[C-17 Globemaster III]].
* [[C-130 Hercules]].

=== לופט-אנפיל פליגער ===

* [[KC-46 Pegasus]].
* [[KC-135 Stratotanker]].

=== שפיאנאזש און ספעציעלע פליגער ===

* RC-135 Rivet Joint.
* E-3 Sentry.
* U-2 Dragon Lady.
* MQ-9 Reaper.

די פליגער דינען פאר גאר פארשידענע אפעראציעס, פון לופט הערשאפט און באמבאדירונגען ביז שפיאנאזש, טראנספארט און עלעקטראנישע מלחמה.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== פערסאנאל ==

דער אמעריקאנער עיר פארס באשעפטיגט הונדערטער טויזנטער מענטשן.

לויט דעם פארגעשלאגענעם בודזשעט פאר יאר [[2025]] האט דער דעפארטמענט פון דער עיר פארס געבעטן א סך הכל פון:

* 504,500 מיליטערישע מיטגלידער.
* 183,100 ציווילע ארבעטער.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

די צאל נעמט אריין אקטיווע דינסט, רעזערוויסטן, נאציאנאלע גארד און ציווילע ארבייטער וועלכע ארבעטן אין פארשידענע טעכנישע, וויסנשאפטליכע, אינזשענירונג און אדמיניסטראטיווע פעלדער.

== באזעס ==

דער אמעריקאנער עיר פארס אפערירט הונדערטער באזעס און אנדערע אינסטאלאציעס אין די פאראייניגטע שטאטן און אין פילע לענדער איבער דער וועלט.

די הויפטקווארטיר געפינט זיך אינעם '''[[פענטאגאן]]''' אין [[ארלינגטאן, ווירדזשיניע|ארלינגטאן]], [[ווירדזשיניע]].&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt;

אין אויסלאנד ווערן פילע אפעראציעס געפירט דורך:

* פאציפישע עיר פארס.
* United States Air Forces in Europe – Air Forces Africa.

די באזעס שפילן א וויכטיגע ראלע אין גלאבאלע אפעראציעס, טרענירונג, שפיאנאזש, הומעניטארע מיסיעס און אינטערנאציאנאלע קאאפעראציע.
== באדייט און השפעה ==

דער אמעריקאנער עיר פארס ווערט אנגעזען אלס איינע פון די מערסט איינפלוסרייכע לופט-מיליטערן אין דער וועלט. זייט זיין גרינדונג האט ער געהאט א צענטראלע ראלע אין דער אנטוויקלונג פון מאדערנער לופט מלחמה, סטראטעגישע אפהאלטונג, לופט טראנספארט און מיליטערישע טעכנאלאגיע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

זיינע אפעראציעס האבן איבער די יארן באאיינפלוסט מיליטערישע דאקטרינען אין פילע לענדער. אסאך לופט-קרעפטן איבער דער וועלט האבן איבערגענומען ארגאניזירונג, טרענירונג און קאמף-מעטאדן וועלכע זענען אנטוויקלט געווארן אינעם אמעריקאנער עיר פארס.

אויסער קאמף-אויפגאבן נעמט דער עיר פארס אויך אנטייל אין הומאניטארע מיסיעס, נאטור-קאטאסטראפע הילף, לופט-רעטונג, מעדיצינישע עוואקואציע און טראנספארט פון הילפס-מאטעריאלן קיין פילע טיילן פון דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== טעכנאלאגישע אנטוויקלונגען ==

במשך פון זיין געשיכטע האט דער אמעריקאנער עיר פארס מיטגעארבעט ביי דער אנטוויקלונג פון א רייע וויכטיגע טעכנאלאגיעס.

די אנטוויקלונגען נעמען אריין:

* [[דזשעט מאטאר|דזשעט-מאטארן]].
* [[סטעלט]]-טעכנאלאגיע.
* פינקטליך-געפירטע וואפן.
* פלי סיסטעמען.
* [[סאטעליט קאמוניקאציע|סאטעליט-קאמוניקאציע]].
* גלאבאלע נאוויגאציע.
* דראונס.
* קינסטליכע אינטעליגענץ פאר מיליטערישע באנוץ.
* פארגעשריטענע ראדאר-סיסטעמען.
* עלעקטראנישע מלחמה.

א גרויסער טייל פון די אנטוויקלונגען זענען שפעטער אויך גענוצט געווארן אין ציווילער פליגער, ספעיס-פארשונג און אנדערע וויסנשאפטליכע פעלדער.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

== מוזעאומען און היסטארישע אפהיטונג ==

דער אמעריקאנער עיר פארס האלט אויף א רייע מוזעאומען און היסטארישע צענטערן וועלכע באשעפטיגן זיך מיט דער אפהיטונג פון זיין געשיכטע, דאקומענטן, פליגער און אנדערע ארטיפאקטן.

דער גרעסטער פון זיי איז דער '''National Museum of the United States Air Force''' אין דעם שטאט [[דעיטאן, אהייא|דעיטאן]], [[אהייא]], וואו עס ווערן אויסגעשטעלט הונדערטער היסטארישע [[פליגער]], [[מיסל|מיסלען]], ספעיס-מיטלען און אנדערע אויסשטעלונגען איבער דער אנטוויקלונג פון אמעריקאנער מיליטערישער פליגער.&lt;ref&gt;https://www.afhistory.af.mil/&lt;/ref&gt;

די היסטארישע אפטיילונגען פונעם עיר פארס זאמלען אויך ארכיוון, פאטאגראפיעס, קארטעס און אפיציעלע באריכטן, וועלכע דינען אלס א וויכטיגע מקור פאר היסטארישע פארשונגען.

== קריטיק און מחלוקת ==

ווי פילע גרויסע מיליטערישע ארגאניזאציעס איז אויך דער אמעריקאנער עיר פארס געווען דער אונטערשטעל פון פארשידענע מחלוקת'ן און עפנטליכע דיסקוסיעס.

צווישן די הויפט נושאים געפינען זיך:

* די ווירקזאמקייט פון סטראַטעגישע באמבאדירונגען.
* ציווילע פארלוסטן ביי לופט אנפאלן.
* באנוץ פון אומבאמאנטע פליגער.
* די קאסטן פון נייערע וואפן-סיסטעמען.
* דער צעטיילונג פון מיליטערישע בודזשעטן צווישן לופט, ים און ערד-קרעפטן.
* דער באלאנס צווישן קאנווענציאנעלע און נוקלעארע אפהאלטונג.

מיליטערישע היסטאריקער און זיכערהייט-עקספערטן האבן במשך פון די יארן פארשידענע מיינונגען איבער די פראגן. טייל האלטן אז לופט מאכט אליין קען נישט געווינען א מלחמה, בשעת אנדערע זעען אין לופט הערשאפט א נויטווענדיגן יסוד פאר יעדע מאדערנע מיליטערישע אפעראציע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

{{אמעריקעמיל}}
== זעט אויך ==

* [[אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן]]
* [[אמעריקאנער ספעיס פארס]]
* [[דעפארטמענט פון דער עיר פארס]]
* [[פענטאגאן]]
* [[נאט&quot;א|נאטא]]

== רעפערענצן ==

&lt;references /&gt;

[[קאטעגאריע:אמעריקאנער מיליטער]]
[[קאטעגאריע:לופט קרעפטן]]
[[קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן]]


[[קאטעגאריע:USA מיליטער]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטערישע ארגאניזאציעס]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטער פון די פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטער]]</text>
      <sha1>4upbqxih6m4dgq39a44jhw9vvkyitme</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601645</id>
      <parentid>601642</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T16:50:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54627" sha1="1uws5khvcw9ttz6psuq4ugbpyizck77" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; | אמעריקאנער עיר פארס
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; | United States Air Force
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; | [[טעקע:Seal of the United States Department of the Air Force.svg|110px|alt=זיגל פון דעם אמעריקאנער עיר פארס]]&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; | [[טעקע:Flag of the United States Air Force.svg|120px|alt=פאן פון דעם אמעריקאנער עיר פארס]]&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; | [[טעקע:US Air Force Logo Solid Colour.svg|75px|alt=סימבאל פון דעם אמעריקאנער עיר פארס]]&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;סימבאל&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; | גרינדונג-דאטע:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | [[18טן סעפטעמבער]] [[1947]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | [[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | [[לופטפלאט]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | טייל פון:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | [[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|דעפארטמענט פון דעם עיר פארס]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | [[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | בערך 320,000 זעלנער
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | [[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | ''&quot;Aim High ... Fly-Fight-Win&quot;''&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(ציל הויך... פליט, קעמפט, זיגט)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | ''&quot;The U.S. Air Force&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | [[פאלקאן]] (The Falcon)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; | קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | &quot;Integrity first, Service before self, Excellence in all we do&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | [https://www.af.mil af.mil]
|}{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}
'''דער אמעריקאנער עיר פארס''' ([[ענגליש]]: ''United States Air Force''; ראשי תיבות: ''USAF'') איז דער לופט-קריג צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן באוואפנטע קרעפטן און איינע פון די אכט מיליטערישע אפטיילונגען פון די פאראייניגטע שטאטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; ער איז דער הויפט מיליטערישער אפטיילונג פאר לופט מלחמה, לופט פארטיידיגונג, סטראַטעגישע באמבאדירונגען, לופט טראנספארט, שפיאנאזש, קאמאנד און קאנטראל, און א גרויסער טייל פון די אמעריקאנער נוקלעארע אפהאלטונגס-סיסטעם.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

דער עיר פארס איז אפיציעל געגרינדעט געווארן דעם [[18טן סעפטעמבער]] [[1947]], ווען דער ''National Security Act of 1947'' איז אריינגעפירט געווארן דורך א פרעזידענטליכן באפעל פון [[פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן|פרעזידענט]] [[הערי טרומאן|הארי ס. טרומאן]].&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt; ביז יענער צייט האט די אמעריקאנער לופט מאכט באלאנגט צום [[אמעריקאנער ארמיי]] אונטער פארשידענע נעמען, און האט זיך במשך פון פיר צענדליג יאר אנטוויקלט פון א קליינע פראבע-איינהייט אין איינע פון די גרעסטע און מערסט פארגעשריטענע לופט קראפטן אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

דער אמעריקאנער עיר פארס פארמאגט טויזנטער מיליטערישע עראפלאנען, הונדערטער באזעס אין די פאראייניגטע שטאטן און איבער דער וועלט, און הונדערטער טויזנטער מיליטערישע און ציווילע באדינסטע.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt; זיינע הויפט אויפגאבן נעמען אריין דערגרייכן לופט הערשאפט, זאמלען מיליטערישע אינפארמאציע, שנעלע גלאבאלע טראנספארט, סטראַטעגישע און טאקטישע אנפאלן, און קאמאנד און קאנטראל פון פאראייניגטע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== היסטארישער איבערבליק ==

די ווארצלען פונעם אמעריקאנער עיר פארס גייען צוריק ביז די ערשטע יארן פון מיליטערישע פליעריי אין די פאראייניגטע שטאטן. שוין אין די יארן פון דער אמעריקאנער בירגער קריג האבן צפון-שטאטן מיליטערישע איינהייטן באנוצט צוגעבונדענע באלאנען פאר שפיאנאזש און ארטילעריע אבזערוואציע. כאטש עס איז דעמאלט נישט געווען קיין באזונדערע לופט-קריגס דינסט, האבן די ערשטע ערפארונגען געוויזן אז לופט מיטלען קענען ברענגען א וויכטיגן מיליטערישן מעלה.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;[[טעקע:Valiant Shield - air force planes on runway.jpg|left|250px]]נאכן ערפאלג פון די [[רייט ברידער]] אין אנטוויקלען מאטאר-געטריבענע פליגער, האט די אמעריקאנער ארמיי אנגעהויבן זיך אינטערעסירן אין דער נייער טעכנאלאגיע. דעם 1טן אויגוסט [[1907]] איז אויפגעשטעלט געווארן די '''Aeronautical Division''' אינעם Signal Corps פון דער אמעריקאנער ארמיי, וואס ווערט בדרך כלל אנגעזען אלס דער ערשטער אפיציעלער מיליטערישער לופט ארגאן אין די פאראייניגטע שטאטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די ניי-געשאפענע איינהייט האט געהאט די אחריות איבער אלע ענינים וואס האבן זיך באצויגן צו מיליטערישע באלאנען, פליגער און אנדערע לופט מיטלען. אין [[1909]] האט זי איינגעקויפט דעם ערשטן [[פליגער]] פאר דער אמעריקאנער ארמיי, געבויט דורך די רייט ברידער, און אנגעהויבן דורכפירן ערשטע פלי טרענירונגען פאר מיליטערישע אפיצירן.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

== אנטוויקלונג פאר דער ערשטער וועלט מלחמה ==

אין 1914 איז די '''Aviation Section''' אויפגעשטעלט געווארן אלס דער נאכפאלגער פון דער Aeronautical Division, מיט ברייטערע אויפגאבעס איבער טרענירונג, איינקויף פון פליגער און אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; אין יענע יארן האט די אמעריקאנער ארמיי שוין געהאט א גרעסערן צאל פליגער און האט זיי גענוצט פאר גרעניץ-פאטראלן און אנדערע מיליטערישע אויפגאבן.

א וויכטיגע פרואוו איז געווען בעת דער עקספעדיציע קעגן [[פאנטשא ווילא|פּאַנטשאָ ווילאַ]] (Pancho Villa) אין [[מעקסיקע]] אין [[1916]], ווען פליגער זענען באנוצט געווארן פאר שפיאנאזש און פארבינדונג צווישן איינהייטן. הגם די טעכנאלאגיע איז נאך געווען אין איר פרימיטיוון שטאפל, האבן די אפעראציעס געוויזן אז לופט מאכט קען ווערן א וויכטיגער טייל פון מאדערנער מלחמה.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== דער ערשטער וועלט מלחמה ==

ווען די פאראייניגטע שטאטן זענען אריינגעטרעטן אין דער ערשטער וועלט מלחמה אין [[1917]], האט זיך די אמעריקאנער מיליטערישע עיר פארס שנעל פארגרעסערט. אמעריקאנער פליגער סקוואדראנען האבן געדינט צוזאמען מיט די אליאירטע לענדער אין אייראפע און זיך באטייליגט אין שפיאנאזש, ארטילעריע אנווייזונגען, לופט קאמפן און באגרעניצטע באמבאדירונגען.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די מלחמה האט אויפגעוויזן אז לופט מאכט איז מער ווי בלויז א הילפס-מיטל פאר דער ערד-ארמיי. מיליטערישע פירער האבן אנגעהויבן פארשטיין אז פליגער קענען אליין באאיינפלוסן דעם גאנצן לויף פון א מלחמה דורך שפיאנאזש, לופט הערשאפט און אנפאלן אויף ווייטע צילן.

אלס רעזולטאט איז דעם [[24סטן מיי|24סטן מאי]] [[1918]] אויפגעשטעלט געווארן דער '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי עיר פארס''' , וועלכער האט איבערגענומען די אחריות פאר אלע לופט איינהייטן אינעם אמעריקאנער ארמיי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== נאך דער ערשטער וועלט מלחמה ==

נאך דער מלחמה האט דער אמעריקאנער מיליטער דורכגעפירט א ברייטע דעמאביליזאציע, און די צאל פליגער, פערסאנאל און בודזשעט איז שטארק פארקלענערט געווארן. דאך האבן א צאל לופט אפיצירן ווייטער געקעמפט פאר א שטארקער און זעלבשטענדיקער לופט מאכט.

איינער פון די באקאנטסטע פארהאנדלער פאר די געדאנק איז געווען [[בריגאדיר גענעראל]] [[בילי מיטשעל]]. ער האט טענה'ט אז אין צוקונפט וועלן לופט קרעפטן שפילן א צענטראלע ראלע אין יעדע גרויסע מלחמה, און אז זיי דארפן האבן אן אייגענע זעלבשטענדיקע סטרוקטור אנשטאט בלייבן אונטער דער ארמיי.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;
== די ארמיי עיר קארפס ==

אין יאר [[1926]] האט דער קאנגרעס דורכגעפירט א נייער ארגאניזאציע פון דער אמעריקאנער מיליטערישער פליגעריי, און דער '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי ליפט סערוויס''' United) States Army Air Service) איז פארוואנדלט געווארן אין דעם '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי קארפס''' (United States Army Air Corps).&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; כאטש דער עיר קארפס איז נאך אלץ געבליבן א טייל פונעם אמעריקאנער ארמיי, האט די נייער סטרוקטור אים געגעבן א גרעסערן זעלבשטענדיקייט, ברייטערע באפולמעכטיגונגען און א גרעסערן פלאץ אינעם מיליטערישן פלאנירונג.

אין די יארן צווישן דער ערשטער און צווייטער וועלט מלחמה האבן אמעריקאנער לופט אפיצירן אנטוויקלט נייערע געדאנקען איבער דער באנוץ פון לופט מאכט. דער '''Air Corps Tactical School''' איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינסטיטוציעס פאר מיליטערישע טעאריע. דארט האבן מיליטערישע דענקער אנטוויקלט די געדאנק אז סטראַטעגישע באמבאדירונגען קעגן אינדוסטריע, טראנספארט און עקאנאמישע צענטערן קענען שוואך מאכן א פיינטליכע מדינה ביז זי וועט מער נישט קענען ווייטער פירן א מלחמה.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

אין יענע תקופה זענען אויך אנטוויקלט געווארן נייערע פליגער, שטערקערע [[מאטאר|מאטארן]], מעטאלענע פליגער-קערפער, פארבעסערטע נעוויגאציע און [[ראדיא קאמוניקאציע]]. דער עיר קארפס האט שטארק פארגרעסערט זיינע טרענירונג פראגראמען פאר פילאטן, אינזשענירן און טעכנישע פערסאנאל.

אין [[1935]] איז אויפגעשטעלט געווארן דער '''General Headquarters Air Force''' (GHQ Air Force), וועלכער האט צענטראליזירט די מערסטע קאמף-פליגער אונטער איין באפעל. דאס איז געווען א וויכטיגער שריט צום שאפן א זעלבשטענדיקער לופט מיליטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== די צווייטע וועלט מלחמה ==

די צווייטע וועלט מלחמה האט אינגאנצן געביטן די ראלע פון לופט מאכט. נאך פאר'ן אריינטרעטן פון די פאראייניגטע שטאטן אין דער מלחמה האט דער אמעריקאנער מיליטער אנגעהויבן א ברייטע פארגרעסערונג פון זיינע לופט קרעפטן.

דעם 20סטן יוני [[1941]] איז דער'''פאראייניגטע שטאטן ארמיי עיר פארס'''  (United States Army Air Forces USAAF) אויפגעשטעלט געווארן. די נייע ארגאניזאציע האט פאראייניגט דעם Army Air Corps מיט אנדערע לופט קאמאנדירן אונטער איין הויפט באפעל, אנגעפירט דורך גענעראל הענרי ה. &quot;העפ&quot; ארנאלד.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

נאכן יאפאנישן אנפאל אויפן [[פערל הארבער|פערל הארבאר]] דעם [[7טן דעצעמבער]] [[1941]] זענען די פאראייניגטע שטאטן אריינגעטרעטן אין דער מלחמה, און דער Army Air Forces האט זיך פארוואנדלט אין איינע פון די גרעסטע לופט מאכטן אין דער געשיכטע. אין בלויז עטליכע יאר איז דער צאל פערסאנאל געוואקסן פון צענדליגער טויזנטער ביז עטליכע מיליאן מענטשן, און טויזנטער פליגער זענען פראדוצירט געווארן יעדן חודש.&lt;ref&gt;https://www.afhistory.af.mil/Portals/64/Books/Titles/The%20United%20States%20Air%20Force%20-%20First%20Seventy-Five%20Years.pdf&lt;/ref&gt;

=== אייראפע ===

אין דער אייראפעאישער פראנט האט דער Army Air Forces דורכגעפירט גרויסע באמבאדירונגען קעגן דייטשלאנד. טאג-באמבאדירונגען זענען דורכגעפירט געווארן בעיקר דורך די אמעריקאנער, בשעת די בריטישע Royal Air Force האט בדרך כלל באמבארדירט ביינאכט.

די הויפט צילן זענען געווען:

* פליגער פאבריקן.
* [[ריפיינערי|ריפיינעריס]] און ברענשטאף אינדוסטריע.
* באן-ליניעס.
* פאבריקן פון וואפן און אמוניציע.
* אינדוסטריעלע שטעט.
* מיליטערישע הויפטקווארטירן.

די אמעריקאנער פייטער פליגער, אריינגערעכנט די P-47 Thunderbolt און P-51 Mustang, האבן באגלייט די באמבאדירער און געקעמפט קעגן דער דייטשער לופטוואפע ביז די אליאירטע האבן דערגרייכט לופט הערשאפט איבער מערב אייראפע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

די לופט הערשאפט האט שפעטער געשפילט א קריטישע ראלע ביי [[דער אינוואזיע אין נארמאנדי]] אין יוני [[1944]], ווען אמעריקאנער און אליאירטע פליגער האבן צעשטערט [[בריק|בריקן]], [[באן|באנען]], און [[קאמוניקאציע]] צווישן דייטשע פארשפרייטע מיליטערישע איינהייטן פאר'ן לאנדונג פון די אליאירטע טרופן.

=== פאסיפישער פראנט ===

אין דער פאסיפישער מלחמה האט דער Army Air Forces געמוזט אפערירן איבער גאר גרויסע דיסטאנצן. נייע שווערע באמבאדירער ווי דער '''B-29 Superfortress''' זענען אנטוויקלט געווארן ספעציעל פאר לאנגע סטראַטעגישע מיסיעס קעגן [[יאפאן]].

פון באזעס אין [[כינע]] און שפעטער אויף די [[מאריאנא אינזלען]] האבן אמעריקאנער [[באמבאדירער]] אנגעהויבן רעגולערע אנפאלן אויף יאפאנעזישע אינדוסטריע, פארקער, מיליטערישע פאבריקן און שטעט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין אויגוסט [[1945]] האבן [[B-29]] פליגער דורכגעפירט די צוויי באקאנטסטע לופט אפעראציעס אין דער וועלט געשיכטע, ווען [[אטאם באמבע|אטאם באמבעס]] זענען אראפגעווארפן געווארן אויף [[היראשימא]] און [[נאגאסאקי]]. די אפעראציעס האבן געשפילט א הויפט ראלע אין יאפאנס קאפיטולאציע און דעם סוף פון דער צווייטער וועלט מלחמה.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== שאפונג פונעם אמעריקאנער עיר פארס ==

די הצלחה און דער ריזיגער פארנעם פון די לופט אפעראציעס במשך דער צווייטער וועלט מלחמה האבן איבערצייגט פילע אמעריקאנער פאליטיקער און מיליטערישע פירער אז לופט קריג איז געווארן א באזונדערע פארעם פון מלחמה און דארף האבן א זעלבשטענדיקע מיליטערישע ארגאניזאציע.

דער '''National Security Act of 1947''' האט דורכגעפירט א פולשטענדיגע רעארגאניזאציע פונעם אמעריקאנער מיליטער. דער געזעץ האט געשאפן דעם '''דעפארטמענט פון די עיר פארס''' , גלייך אין ראנג מיט'ן [[אמעריקאנער ארמיי|דעפארטמענט פון די ארמיי]]  און [[אמעריקאנער נעיווי|דעפארטמענט פון די נעיווי]] .&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt;

דעם 18טן סעפטעמבער [[1947]] איז דער '''פאראייניגטע שטאטן עיר פארס''' אפיציעל געווארן א באזונדערער מיליטערישער צווייג. אלע פליגער, באזעס, אפיצירן, זעלנער און אנדערע מיטלען פונעם ארמיי עיר פארס זענען איבערגעפירט געווארן צום נייעם עיר פארס.

דער טאג ווערט אנגעזען אלס דער אפיציעלער געבורטסטאג פונעם אמעריקאנער עיר פארס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;
== די קאלטע מלחמה ==

פון דער גרינדונג פונעם אמעריקאנער עיר פארס אין 1947 און ווייטער איז ער געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינסטרומענטן אין דער אמעריקאנער נאציאנאלער זיכערהייט. גלייך נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די פאראייניגטע שטאטן און סאוועטן פארבאנד אנגעהויבן א לאנגע צייט פון פאליטישע, מיליטערישע און אידעאלאגישע געשפאנטקייט, באקאנט אלס די '''קאלטע מלחמה'''. אין יענער תקופה האט דער עיר פארס געשפילט א צענטראלע ראלע אין אפהאלטן א דירעקטע מלחמה צווישן די צוויי וועלט-מאכטן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

איינער פון די וויכטיגסטע ארגאניזאציעס אינעם עיר פארס איז געווען דער [[סטראטעגישע ליפט קאמענד]] (Strategic Air Command (SAC)), וועלכער איז געגרינדעט געווארן אין [[1946]] און האט נאך דער שאפונג פונעם זעלבשטענדיקן עיר פארס באקומען די אחריות איבער די לאנג שטרעקיגע באמבאדירער און שפעטער אויך איבער די אינטערקאנטינענטאל באליסטישע מיסילן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די הויפט אויפגאבע פונעם סטראטעגישע ליפט קאמענד איז געווען צו האלטן א שטענדיג גרייטע נוקלעארע געווער. במשך פון פילע יארן זענען שווערע באמבאדירער געפלויגן כסדר אין דער לופט, אויסגערישט מיט נוקלעארע וואפן, כדי אז אפילו אויב די פאראייניגטע שטאטן וועלן ווערן איבערראשט דורך א פיינטליכן אנפאל, זאל נאך אלץ בלייבן א מעגליכקייט צוריקצושלאגן.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין יענע יארן זענען אנטוויקלט געווארן א רייע נייע דזשעט-פליגער, וועלכע האבן אינגאנצן פארענדערט לופט מלחמה. צווישן די ערשטע בארימטע דזשעט-פייטער זענען געווען דער '''[[F-86 Sabre]]''', וועלכער האט באוויזן גרויסע ערפאלגן אינעם קארעא קריג, און שפעטער די '''[[F-100 Super Sabre]]''', '''[[F-102 Delta Dagger]]''', '''[[F-104 Starfighter]]''' און אנדערע מאדערנע פליגער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

גלייכצייטיג האט דער עיר פארס אנטוויקלט נייע סטראַטעגישע באמבאדירער. דער '''[[B-47 Stratojet]]''' איז געווען דער ערשטער גרויסער דזשעט-באמבאדירער, און נאך אים איז אריין אין דינסט דער '''[[B-52 Stratofortress]]''', וועלכער איז נאך היינט איינער פון די וויכטיגסטע סטראַטעגישע באמבאדירער אינעם אמעריקאנער מיליטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== דער קארעא קריג ==

ווען דער [[קארעא קריג]] האט אויסגעבראכן אין [[1950]], האט דער אמעריקאנער עיר פארס שנעל אריבערגעפירט גרויסע לופט כוחות איבער דער [[קארעא האלבאינזל]].

די הויפט אויפגאבעס האבן אריינגענומען:

* לופט הערשאפט.
* באגלייטן באמבאדירער.
* באמבאדירן מיליטערישע צילן.
* נאנטע שטיצע פאר ערד טרופן.
* טראנספארט פון זעלנער און צושטעלן.
* מעדיצינישע לופט עוואקואציע.

דער קארעא קריג איז אויך געווארן דער ערשטער גרויסער קאמף צווישן דזשעט-פייטער פליגער. אמעריקאנער '''[[F-86 Sabre]]''' פליגער האבן זיך אפט געטראפן אין לופט קאמפן קעגן סאוועטיש-געבויטע '''[[MiG-15]]''' פליגער, וואס ווערן אנגעזען צווישן די בארימטסטע לופט קאמפן אין דער געשיכטע פון דזשעט פליגערי.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== דער וויעטנאם קריג ==

אין די [[1960ער]] און פרי [[1970ער]] יארן האט דער אמעריקאנער עיר פארס געשפילט א הויפט ראלע אינעם [[וויעטנאם קריג]]. צענדליגער טויזנטער לופט אפעראציעס זענען דורכגעפירט געווארן איבער צפון [[וויעטנאם]], דרום וויעטנאם, [[לאאס]] און [[קאמבאדיע]].&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

די לופט אפעראציעס האבן איינגעשלאסן:

* סטראַטעגישע באמבאדירונגען.
* טאקטישע אנפאלן.
* שפיאנאזש.
* טראנספארט.
* לופט-צו-לופט קאמפן.
* ראטעווען אראפגעפאלענע פילאטן.
* עלעקטראנישע מלחמה.

די גרויסע באמבאדירונג אפעראציעס '''Rolling Thunder''' און '''Linebacker''' ווערן אנגעזען צווישן די גרעסטע לופט אפעראציעס פונעם קאלטן מלחמה תקופה.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

דער וויעטנאם קריג האט אויך ארויסגעברענגט נייע פראבלעמען פאר לופט קריג, אריינגערעכנט סאוועטישע לופט-פארטיידיגונג מיסילן, מאדערנע [[ראדאר-סיסטעמען]] און שטערקערע פיינטליכע לופט פארטיידיגונג. אלס רעזולטאט האט דער עיר פארס אנטוויקלט נייע עלעקטראנישע שטערונגס-סיסטעמען, אנטי-ראדאר וואפן און פארבעסערטע טאקטיקן.

== אנטוויקלונג פון נוקלעארע אפהאלטונג ==

א וויכטיגער טייל פונעם אמעריקאנער עיר פארס איז געווארן די נוקלעארע אויפהאלטונג. במשך פון דער קאלטער מלחמה האט דער עיר פארס פארוואלטעט צוויי פון די דריי הויפט טיילן פונעם אמעריקאנער '''נוקלעארע דרייעק'''.

די צוויי טיילן זענען:

* לאנגשטרעקיגע סטראַטעגישע באמבאדירער.
* אינטערקאנטינענטאל באליסטישע מיסילס (ICBM).

די דריטע טייל פונעם טרייאד ווערט געפירט דורך דער אמעריקאנער נעיווי דורך נוקלעארע [[סובמארין|סובמארינען]].&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

אין די [[1960ער]] יארן האט דער עיר פארס אויפגעשטעלט הונדערטער מיסיל-באזעס איבער די פאראייניגטע שטאטן. די מיסילן זענען געווען שטענדיג גרייט ארויסצופליען אין פאל פון א נוקלעארער מלחמה.

== שפיאנאזש און ספעציעלע פליגער ==

במשך פון דער קאלטער מלחמה האט דער עיר פארס אויך אנטוויקלט גאר פארגעשריטענע שפיאנאזש פליגער.

צווישן די מערסט באקאנטע זענען געווען:

* '''[[U-2]]''' שפיאנאזש פליגער.
* '''[[SR-71 Blackbird]]''' סופער-שנעלע שפיאנאזש פליגער.

די פליגער האבן געקענט פליען גאר הויך און גאר שנעל, און האבן געזאמלט מיליטערישע אינפארמאציע איבער פילע טיילן פון דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

דער עיר פארס האט אויך אנטוויקלט ערשטע מיליטערישע [[סאטעליט]]-פראגראמען, [[ראדאר]]-סיסטעמען און פריע-ווארענונג נעצן צו אנטדעקן פיינטליכע פליגער און [[באליסטישע מיסיל|באליסטישע מיסילן]].

== ארגאניזאציע אין דער קאלטער מלחמה ==

אין יענע תקופה האט דער אמעריקאנער עיר פארס אויסגעבויט א ריזיגע ארגאניזאציע מיט פילע הויפט קאמאנדן.

די וויכטיגסטע האבן איינגעשלאסן:

* Strategic Air Command (SAC)
* Tactical Air Command (TAC)
* Military Airlift Command (MAC)
* Air Defense Command (ADC)
* Pacific Air Forces (PACAF)
* United States Air Forces in Europe (USAFE)

יעדע פון די קאמאנדן האט געהאט באזונדערע אחריות, און אונטער זיי זענען געווען צענדליגער נומערירטע עיר פארס, פליגלען, גרופעס און סקוואדראנען, וועלכע האבן אפערירט אויף באזעס איבער דער גאנצער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;
== נאך דער קאלטער מלחמה ==

דער [[צוזאמענפאל פונעם סאוועטן פארבאנד|צוזאמענפאל]] פונעם [[סאוועטן פארבאנד]] אין [[1991]] האט געברענגט א פונדימענטאלע ענדערונג אין דער סטראַטעגיע פונעם אמעריקאנער עיר פארס. אנשטאט זיך צוצוגרייטן בעיקר פאר א גרויסער מלחמה קעגן א סופער-מאכט, האט דער עיר פארס אנגעהויבן זיך צופאסן צו ראיאנאלע קאנפליקטן, שנעלע אינטערווענץ און געמיינזאמע אפעראציעס מיט אנדערע צווייגן פון די אמעריקאנער מיליטער.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין יענע תקופה זענען פילע עלטערע פליגער ארויסגענומען געווארן פון דינסט, בשעת נייע טעכנאלאגיעס ווי [[סטעלט-פליגער]], פינקטליכע אנפאל-וואפן, [[סאטעליט-נאוויגאציע]] און דיגיטאלע קאמאנד-סיסטעמען זענען געווארן א הויפט טייל פונעם עיר פארס.

== אפעראציע מדבר שטורעם ==

די [[גאלף מלחמה]] פון [[1991]] ווערט געזען אלס איינע פון די ערשטע מאדערנער לופט מלחמה. אין '''[[אפעראציע מדבר שטורעם]]''' האט דער אמעריקאנער עיר פארס, צוזאמען מיט די לופט קרעפטן פון אנדערע אליאירטע לענדער, דורכגעפירט א גאר ברייטע לופט אטאקעס קעגן איראק.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין די ערשטע טעג פון דער מלחמה זענען הונדערטער מיליטערישע צילן אנגעגריפן געווארן כמעט גלייכצייטיג.

די לופט אפעראציעס האבן איינגעשלאסן:

* פארניכטן [[לופט פארטיידיגונג]].
* צעשטערן ראדאר סיסטעמען.
* אנפאלן אויף [[לופטפעלד|לופטפעלדער]].
* באמבאדירן [[מיליטערישע הויפטקווארטיר|מיליטערישע הויפטקווארטירן]].
* צעשטערן קאמוניקאציע נעטווארקן.
* אנפאלן אויף מיסיל-באזעס.
* שטיצע פאר ערד איינהייטן.

די מלחמה האט אויך ברייט באקאנט געמאכט דעם '''[[F-117 Nighthawk]]''', דער ערשטער אפעראציאנעלער סטעלט-קאמף פליגער, וועלכער האט געקענט דורכפירן אטאקעס אויף שווער באשיצטע צילן מיט גאר א קליינע מעגליכקייט צו ווערן אנטדעקט דורך [[ראדאר]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

דער גרויסער ערפאלג פון די לופט אפעראציעס האט שטארק באאיינפלוסט מיליטערישע פלאנירונג איבער דער וועלט און האט געוויזן די וויכטיקייט פון פינקטליכע וואפן, אינפארמאציע און לופט הערשאפט.

== באלקאן אפעראציעס ==

אין די [[1990ער]] יארן האט דער אמעריקאנער עיר פארס זיך אויך באטייליגט אין אפעראציעס איבער דער [[באלקאן לענדער|באלקאן]] [[האלבאינזל]].

ער האט אנטיילגענומען אין:

* אויפהלטן נאנפליי זאנעס.
* לופט שפיאנאזש.
* באמבאדירונגען קעגן מיליטערישע צילן.
* שטיצע פאר [[נאט&quot;א|נאטא]] אפעראציעס אין [[באסניע]].
* אפעראציעס אין [[קאסאווא]].

די אפעראציעס זענען דורכגעפירט געווארן אלס טייל פון נאטא באשלוסן צו אפשטעלן די קאמפן און באשיצן ציווילע באפעלקערונגען.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== נאך די אנפאלן פון 11 סעפטעמבער 2001 ==

די טעראר אנפאלן פון [[11טן סעפטעמבער|11 סעפטעמבער]] [[2001]] האבן געעפנט א נייע תקופה אין דער געשיכטע פונעם אמעריקאנער עיר פארס.

אלס טייל פונעם '''מלחמה קעגן טעראר''' האט דער עיר פארס אנגעהויבן גרויסע אפעראציעס אין [[אפגאניסטאן]] און שפעטער אין [[איראק]].&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

די הויפט אויפגאבן האבן אריינגענומען:

* לופט אנפאלן קעגן טעראר ארגאניזאציעס.
* שפיאנאזש.
* טראנספארט פון טרופן און עקוויפמענט.
* לופט-אנפילן פון ברענשטאף פאר קאמף פליגער.
* מעדיצינישע עוואקיואציע.
* קאנטראל פון לופט-רוים.
* ספעציעלע אפעראציעס.

אין יענע יארן איז אויך שטארק געוואקסן דער באנוץ פון [[דראונס]].

== דראונס ==

אנהייב דעם 21סטן יארהונדערט זענען דראונס געווארן א צענטראלער טייל פונעם אמעריקאנער עיר פארס.

די מערסט באקאנטע סיסטעמען זענען:

* [[MQ-1 Predator]]
* [[MQ-9 Reaper]]

די פליגער ווערן באנוצט פאר:

* שפיאנאזש.
* זאמלען אינפארמאציע.
* אבזערוואציע.
* אנפאלן אויף אויסגעקליבענע צילן.
* שטיצע פאר ערד איינהייטן.

זיי קענען אפערירן לאנגע שעות אן קיין פילאט אינעם פליגער און ווערן קאנטראלירט פון ווייטע קאמאנד צענטערן.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== דער אמעריקאנער ספעיס פארס ==

אין דעצעמבער [[2019]] איז אויפגעשטעלט געווארן דער '''[[אמעריקאנער ספעיס פארס]]''' (United States Space Force), אלס א באזונדערער מיליטערישער צווייג אונטער דעם '''דעפארטמענט פון די עיר פארס'''.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

כאטש דער ספעיס פארס איז א זעלבשטענדיקער סערוויס, בלייבן ביידע צווייגן אונטער דעם זעלבן ציווילן סעקרעטאר פון דער עיר פארס, און פילע אדמיניסטראטיווע און שטיצע-סיסטעמען ווערן נאך אלץ צוזאמען געפירט.

די שאפונג פונעם ספעיס פארס האט אריבערגעפירט א טייל ספעיס-פארבונדענע אויפגאבן פונעם עיר פארס צום נייעם צווייג, בשעת דער עיר פארס בלייבט ווייטער פאראנטווארטליך פאר לופט מלחמה און פילע אנדערע פארבונדענע אפעראציעס.

== ארגאניזאציע ==

דער אמעריקאנער עיר פארס ווערט געפירט דורך דעם '''סעקרעטאר פון דער עיר פארס''', א ציווילער באמטער וואס ווערט באשטימט דורך דעם פרעזידענט מיט דער באשטעטיגונג פונעם סענאט.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

דער העכסטער מיליטערישער אפיציר איז דער '''Chief of Staff of the Air Force''', א פיר-שטערנדיגער גענעראל, וועלכער איז דער הויפט מיליטערישער ראטגעבער אין אלע ענינים וואס באציען זיך צום עיר פארס.

אונטער דער הויפט פירערשאפט ווערט דער עיר פארס איינגעטיילט אין:

* הויפט קאמאנדן (Major Commands).
* נומערירטע עיר פארס.
* פליגלען (Wings).
* גרופעס.
* סקוואדראנען.

די סקוואדראן איז בדרך כלל די גרונט-איינהייט פונעם עיר פארס, בשעת א פליגל פאראייניגט עטליכע גרופעס און טראגט די אחריות פאר אפעראציעס, אויפהאלט, שטיצע און אנדערע באדערפענישן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די וויכטיגסטע הויפט קאמאנדן נעמען אריין:

* Air Combat Command.
* Air Mobility Command.
* Air Education and Training Command.
* Air Force Materiel Command.
* Air Force Special Operations Command.
* Air Force Reserve Command.
* Pacific Air Forces.
* United States Air Forces in Europe – Air Forces Africa.
== הויפט אויפגאבן ==

לויט דער אפיציעלער דעפיניציע פונעם אמעריקאנער עיר פארס זענען פאראן פינף הויפט אויפגאבן, וועלכע באשטימען די הויפט ריכטונגען פון זיינע אפעראציעס איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

=== לופט הערשאפט ===

'''לופט הערשאפט''' (Air Superiority) מיינט דערגרייכן קאנטראל איבערן לופט-רוים, כדי א פיינט זאל נישט קענען באנוצן זיינע פליגער אדער אנדערע לופט מיטלען.

צוליב לופט הערשאפט קענען אייגענע ערד-טרופן, פלאט-איינהייטן און לופט-קרעפטן אפערירן מיט א פיל גרעסערער זיכערקייט. דער עיר פארס נוצט פאר דעם צוועק מאדערנע פייטער פליגער, ראדאר-סיסטעמען, לופט-צו-לופט מיסילן און פארגעשריטענע קאמאנד-סיסטעמען.

=== שפיאנאזש ===

די צווייטע הויפט אויפגאבע איז '''שפיאנאזש, אבזערוואציע און אינפארמאציע-זאמלונג''' (Intelligence, Surveillance and Reconnaissance – ISR).

דער עיר פארס נוצט פליגער און דראונס, סאטעליטן, ראדאר-סיסטעמען און אנדערע עלעקטראנישע מיטלען צו זאמלען אינפארמאציע איבער פיינטליכע באוועגונגען, וואפן-סיסטעמען און אנדערע מיליטערישע צילן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

די אינפארמאציע ווערט דערנאך אויסגעארבעט דורך ספעציעלע אינטעליגענץ-איינהייטן און איבערגעגעבן פאר קאמאנדירן און באשלוס-מאכער.

=== גלאבאלע טראנספארט ===

'''Rapid Global Mobility''' איז די מעגליכקייט שנעל אריבערצופירן זעלנער, עקוויפמענט, וואפן, הומעניטערישע הילף און אנדערע זאכן צו יעדן טייל פון דער וועלט.

דער עיר פארס פארמאגט א גרויסע פלאטע פון טראנספארט-פליגער און לופט-אנפיל-פליגער, וועלכע ערמעגליכן דורכצופירן לאנגע פלי רייזעס אן אפשטעלן.

די אויפגאבע נעמט אויך אריין:

* טראנספארט פון מיליטערישע איינהייטן.
* אנפילן ברענשטאף אין די ליפטן פאר קאמף פליגער.
* מעדיצינישע עוואקואציע.
* הומעניטארע הילף.
* נאטור-קאטאסטראפע הילף.
* אינטערנאציאנאלע שטיצע פאר אליאירטע לענדער.

=== גלאבאלע אנפאלן ===

די פערטע הויפט אויפגאבע איז '''Global Strike'''.

דער עיר פארס האלט אין גרייטשאפט ביידע געווענטליכע און נוקלעארע געווער, וועלכע קענען דערגרייכן ווייטע צילן איבער דער וועלט.

די אפעראציעס ווערן דורכגעפירט דורך:

* סטראַטעגישע באמבאדירער.
* קאמף פליגער.
* אינטערקאנטינענטאלע באליסטישע מיסילן.
* פינקטליכע לופט-צו-ערד וואפן.

א גרויסער טייל פון דער אמעריקאנער נוקלעארער אפהאלטונג באשטייט אויף די מעגליכקייט שנעל דורכצופירן אזעלכע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

=== קאמאנד און קאנטראל ===

די פינפטע הויפט אויפגאבע איז '''Command and Control'''.

די אויפגאבע נעמט אריין:

* קאארדינירן אלע לופט אפעראציעס.
* קאארדינירן מיט אנדערע מיליטערישע צווייגן.
* קאנטראלירן קאמוניקאציע.
* צושטעלן אינפארמאציע פאר קאמאנדירן.
* פירן געמיינזאמע אפעראציעס מיט נאטא און אנדערע אליאירטע לענדער.

די פארגעשריטענע קאמוניקאציע-נעצווערקן ערמעגליכן דורכצופירן אפעראציעס כמעט איבער דער גאנצער וועלט אין רעאלער צייט.

== לופט פלאטע ==

דער אמעריקאנער עיר פארס פארמאגט די גרעסטע און מערסט פארגעשריטענע מיליטערישע פליגער-פליט אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

לויט אפיציעלע ציפערן האט דער עיר פארס געהאט אום 30 סעפטעמבער 2022 א סך הכל פון '''5,519''' פליגער.

די הויפט קאטעגאריעס זענען געווען:

* באמבאדירער – 141.
* פייטער און אנפאל-פליגער – 2,214.
* העליקאפטערס – 192.
* ספעציעלע מיסיע-פליגער – 504.
* ספעציעלע אפעראציעס – 143.
* לופט-אנפיל פליגער – 498.
* טרענירונג פליגער – 1,180.
* טראנספארט פליגער – 647.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

== וויכטיגע פליגער ==

צווישן די באקאנטסטע פליגער אינעם אמעריקאנער עיר פארס זענען:

=== פייטער פליגער ===

* [[F-15 Eagle]].
* F-15EX Eagle II.
* [[F-16 פייטינג פאלקאן|F-16 Fighting Falcon]].
* [[F-22 Raptor]].
* [[F-35 לייטנינג II|F-35A Lightning II]].

=== אטאקע פליגער ===
* [[A-10 Thunderbolt II]].

=== באמבאדירער ===

* [[B-1B Lancer]].
* B-2 Spirit.
* [[B-52 סטראטופארטרעס|B-52H Stratofortress]].

=== טראנספארט פליגער ===

* [[C-5 Galaxy]].
* [[C-17 Globemaster III]].
* [[C-130 Hercules]].

=== לופט-אנפיל פליגער ===

* [[KC-46 Pegasus]].
* [[KC-135 Stratotanker]].

=== שפיאנאזש און ספעציעלע פליגער ===

* RC-135 Rivet Joint.
* E-3 Sentry.
* U-2 Dragon Lady.
* MQ-9 Reaper.

די פליגער דינען פאר גאר פארשידענע אפעראציעס, פון לופט הערשאפט און באמבאדירונגען ביז שפיאנאזש, טראנספארט און עלעקטראנישע מלחמה.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== פערסאנאל ==

דער אמעריקאנער עיר פארס באשעפטיגט הונדערטער טויזנטער מענטשן.

לויט דעם פארגעשלאגענעם בודזשעט פאר יאר [[2025]] האט דער דעפארטמענט פון דער עיר פארס געבעטן א סך הכל פון:

* 504,500 מיליטערישע מיטגלידער.
* 183,100 ציווילע ארבעטער.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

די צאל נעמט אריין אקטיווע דינסט, רעזערוויסטן, נאציאנאלע גארד און ציווילע ארבייטער וועלכע ארבעטן אין פארשידענע טעכנישע, וויסנשאפטליכע, אינזשענירונג און אדמיניסטראטיווע פעלדער.

== באזעס ==

דער אמעריקאנער עיר פארס אפערירט הונדערטער באזעס און אנדערע אינסטאלאציעס אין די פאראייניגטע שטאטן און אין פילע לענדער איבער דער וועלט.

די הויפטקווארטיר געפינט זיך אינעם '''[[פענטאגאן]]''' אין [[ארלינגטאן, ווירדזשיניע|ארלינגטאן]], [[ווירדזשיניע]].&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt;

אין אויסלאנד ווערן פילע אפעראציעס געפירט דורך:

* פאציפישע עיר פארס.
* United States Air Forces in Europe – Air Forces Africa.

די באזעס שפילן א וויכטיגע ראלע אין גלאבאלע אפעראציעס, טרענירונג, שפיאנאזש, הומעניטארע מיסיעס און אינטערנאציאנאלע קאאפעראציע.
== באדייט און השפעה ==

דער אמעריקאנער עיר פארס ווערט אנגעזען אלס איינע פון די מערסט איינפלוסרייכע לופט-מיליטערן אין דער וועלט. זייט זיין גרינדונג האט ער געהאט א צענטראלע ראלע אין דער אנטוויקלונג פון מאדערנער לופט מלחמה, סטראטעגישע אפהאלטונג, לופט טראנספארט און מיליטערישע טעכנאלאגיע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

זיינע אפעראציעס האבן איבער די יארן באאיינפלוסט מיליטערישע דאקטרינען אין פילע לענדער. אסאך לופט-קרעפטן איבער דער וועלט האבן איבערגענומען ארגאניזירונג, טרענירונג און קאמף-מעטאדן וועלכע זענען אנטוויקלט געווארן אינעם אמעריקאנער עיר פארס.

אויסער קאמף-אויפגאבן נעמט דער עיר פארס אויך אנטייל אין הומאניטארע מיסיעס, נאטור-קאטאסטראפע הילף, לופט-רעטונג, מעדיצינישע עוואקואציע און טראנספארט פון הילפס-מאטעריאלן קיין פילע טיילן פון דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== טעכנאלאגישע אנטוויקלונגען ==

במשך פון זיין געשיכטע האט דער אמעריקאנער עיר פארס מיטגעארבעט ביי דער אנטוויקלונג פון א רייע וויכטיגע טעכנאלאגיעס.

די אנטוויקלונגען נעמען אריין:

* [[דזשעט מאטאר|דזשעט-מאטארן]].
* [[סטעלט]]-טעכנאלאגיע.
* פינקטליך-געפירטע וואפן.
* פלי סיסטעמען.
* [[סאטעליט קאמוניקאציע|סאטעליט-קאמוניקאציע]].
* גלאבאלע נאוויגאציע.
* דראונס.
* קינסטליכע אינטעליגענץ פאר מיליטערישע באנוץ.
* פארגעשריטענע ראדאר-סיסטעמען.
* עלעקטראנישע מלחמה.

א גרויסער טייל פון די אנטוויקלונגען זענען שפעטער אויך גענוצט געווארן אין ציווילער פליגער, ספעיס-פארשונג און אנדערע וויסנשאפטליכע פעלדער.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

== מוזעאומען און היסטארישע אפהיטונג ==

דער אמעריקאנער עיר פארס האלט אויף א רייע מוזעאומען און היסטארישע צענטערן וועלכע באשעפטיגן זיך מיט דער אפהיטונג פון זיין געשיכטע, דאקומענטן, פליגער און אנדערע ארטיפאקטן.

דער גרעסטער פון זיי איז דער '''National Museum of the United States Air Force''' אין דעם שטאט [[דעיטאן, אהייא|דעיטאן]], [[אהייא]], וואו עס ווערן אויסגעשטעלט הונדערטער היסטארישע [[פליגער]], [[מיסל|מיסלען]], ספעיס-מיטלען און אנדערע אויסשטעלונגען איבער דער אנטוויקלונג פון אמעריקאנער מיליטערישער פליגער.&lt;ref&gt;https://www.afhistory.af.mil/&lt;/ref&gt;

די היסטארישע אפטיילונגען פונעם עיר פארס זאמלען אויך ארכיוון, פאטאגראפיעס, קארטעס און אפיציעלע באריכטן, וועלכע דינען אלס א וויכטיגע מקור פאר היסטארישע פארשונגען.

== קריטיק און מחלוקת ==

ווי פילע גרויסע מיליטערישע ארגאניזאציעס איז אויך דער אמעריקאנער עיר פארס געווען דער אונטערשטעל פון פארשידענע מחלוקת'ן און עפנטליכע דיסקוסיעס.

צווישן די הויפט נושאים געפינען זיך:

* די ווירקזאמקייט פון סטראַטעגישע באמבאדירונגען.
* ציווילע פארלוסטן ביי לופט אנפאלן.
* באנוץ פון אומבאמאנטע פליגער.
* די קאסטן פון נייערע וואפן-סיסטעמען.
* דער צעטיילונג פון מיליטערישע בודזשעטן צווישן לופט, ים און ערד-קרעפטן.
* דער באלאנס צווישן קאנווענציאנעלע און נוקלעארע אפהאלטונג.

מיליטערישע היסטאריקער און זיכערהייט-עקספערטן האבן במשך פון די יארן פארשידענע מיינונגען איבער די פראגן. טייל האלטן אז לופט מאכט אליין קען נישט געווינען א מלחמה, בשעת אנדערע זעען אין לופט הערשאפט א נויטווענדיגן יסוד פאר יעדע מאדערנע מיליטערישע אפעראציע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

{{אמעריקעמיל}}
== זעט אויך ==

* [[אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן]]
* [[אמעריקאנער ספעיס פארס]]
* [[דעפארטמענט פון דער עיר פארס]]
* [[פענטאגאן]]
* [[נאט&quot;א|נאטא]]

== רעפערענצן ==

&lt;references /&gt;

[[קאטעגאריע:אמעריקאנער מיליטער]]
[[קאטעגאריע:לופט קרעפטן]]
[[קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן]]


[[קאטעגאריע:USA מיליטער]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטערישע ארגאניזאציעס]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטער פון די פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטער]]</text>
      <sha1>1uws5khvcw9ttz6psuq4ugbpyizck77</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601670</id>
      <parentid>601645</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T22:03:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54675" sha1="86d5ne8outqjq6bf2oskpip22i5abgn" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; | אמעריקאנער עיר פארס
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; | United States Air Force
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; | [[טעקע:Seal of the United States Department of the Air Force.svg|110px|alt=זיגל פון דעם אמעריקאנער עיר פארס]]&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; | [[טעקע:Flag of the United States Air Force.svg|120px|alt=פאן פון דעם אמעריקאנער עיר פארס]]&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; | [[טעקע:US Air Force Logo Solid Colour.svg|75px|alt=סימבאל פון דעם אמעריקאנער עיר פארס]]&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;סימבאל&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; | גרינדונג דאטע:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | [[18טן סעפטעמבער]] [[1947]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | [[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | [[לופטפלאט]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | טייל פון:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | [[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|דעפארטמענט פון דעם עיר פארס]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | [[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | בערך 320,000 זעלנער
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | [[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | ''&quot;Aim High ... Fly-Fight-Win&quot;''&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(ציל הויך... פליט, קעמפט, זיגט)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | ''&quot;The U.S. Air Force&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | [[פאלקאן]] (The Falcon)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; | קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | &quot;Integrity first, Service before self, Excellence in all we do&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | [https://www.af.mil af.mil]
|}{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}
'''דער אמעריקאנער עיר פארס''' ([[ענגליש]]: ''United States Air Force''; ראשי תיבות: ''USAF'') איז דער לופט קריג צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן באוואפנטע קרעפטן און איינע פון די אכט מיליטערישע אפטיילונגען פון די פאראייניגטע שטאטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; ער איז דער הויפט מיליטערישער אפטיילונג פאר לופט מלחמה, לופט פארטיידיגונג, סטראַטעגישע באמבאדירונגען, לופט טראנספארט, שפיאנאזש, קאמאנד און קאנטראל, און א גרויסער טייל פון די אמעריקאנער נוקלעארע אפהאלטונגס סיסטעם.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

דער עיר פארס איז אפיציעל געגרינדעט געווארן דעם [[18טן סעפטעמבער]] [[1947]], ווען דער ''National Security Act of 1947'' איז אריינגעפירט געווארן דורך א פרעזידענטליכן באפעל פון [[פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן|פרעזידענט]] [[הערי טרומאן|הארי ס. טרומאן]].&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt; ביז יענער צייט האט די אמעריקאנער לופט מאכט באלאנגט צום [[אמעריקאנער ארמיי]] אונטער פארשידענע נעמען, און האט זיך במשך פון פיר צענדליג יאר אנטוויקלט פון א קליינע פראבע איינהייט אין איינע פון די גרעסטע און מערסט פארגעשריטענע לופט קראפטן אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

דער אמעריקאנער עיר פארס פארמאגט טויזנטער מיליטערישע עראפלאנען, הונדערטער באזעס אין די פאראייניגטע שטאטן און איבער דער וועלט, און הונדערטער טויזנטער מיליטערישע און ציווילע באדינסטע.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt; זיינע הויפט אויפגאבן נעמען אריין דערגרייכן לופט הערשאפט, זאמלען מיליטערישע אינפארמאציע, שנעלע גלאבאלע טראנספארט, סטראַטעגישע און טאקטישע אנפאלן, און קאמאנד און קאנטראל פון פאראייניגטע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== היסטארישער איבערבליק ==

די ווארצלען פונעם אמעריקאנער עיר פארס גייען צוריק ביז די ערשטע יארן פון מיליטערישע פליעריי אין די פאראייניגטע שטאטן. שוין אין די יארן פון דער אמעריקאנער בירגער קריג האבן צפון שטאטן מיליטערישע איינהייטן באנוצט צוגעבונדענע באלאנען פאר שפיאנאזש און ארטילעריע אבזערוואציע. כאטש עס איז דעמאלט נישט געווען קיין באזונדערע לופט קריגס דינסט, האבן די ערשטע ערפארונגען געוויזן אז לופט מיטלען קענען ברענגען א וויכטיגן מיליטערישן מעלה.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;[[טעקע:Valiant Shield - air force planes on runway.jpg|left|250px]]נאכן ערפאלג פון די [[רייט ברידער]] אין אנטוויקלען מאטאר געטריבענע פליגער, האט די אמעריקאנער ארמיי אנגעהויבן זיך אינטערעסירן אין דער נייער טעכנאלאגיע. דעם 1טן אויגוסט [[1907]] איז אויפגעשטעלט געווארן די '''Aeronautical Division''' אינעם Signal Corps פון דער אמעריקאנער ארמיי, וואס ווערט בדרך כלל אנגעזען אלס דער ערשטער אפיציעלער מיליטערישער לופט ארגאן אין די פאראייניגטע שטאטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די ניי געשאפענע איינהייט האט געהאט די אחריות איבער אלע ענינים וואס האבן זיך באצויגן צו מיליטערישע באלאנען, פליגער און אנדערע לופט מיטלען. אין [[1909]] האט זי איינגעקויפט דעם ערשטן [[פליגער]] פאר דער אמעריקאנער ארמיי, געבויט דורך די רייט ברידער, און אנגעהויבן דורכפירן ערשטע פלי טרענירונגען פאר מיליטערישע אפיצירן.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

== אנטוויקלונג פאר דער ערשטער וועלט מלחמה ==

אין 1914 איז די '''Aviation Section''' אויפגעשטעלט געווארן אלס דער נאכפאלגער פון דער Aeronautical Division, מיט ברייטערע אויפגאבעס איבער טרענירונג, איינקויף פון פליגער און אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; אין יענע יארן האט די אמעריקאנער ארמיי שוין געהאט א גרעסערן צאל פליגער און האט זיי גענוצט פאר גרעניץ פאטראלן און אנדערע מיליטערישע אויפגאבן.

א וויכטיגע פרואוו איז געווען בעת דער עקספעדיציע קעגן [[פאנטשא ווילא|פּאַנטשאָ ווילאַ]] (Pancho Villa) אין [[מעקסיקע]] אין [[1916]], ווען פליגער זענען באנוצט געווארן פאר שפיאנאזש און פארבינדונג צווישן איינהייטן. הגם די טעכנאלאגיע איז נאך געווען אין איר פרימיטיוון שטאפל, האבן די אפעראציעס געוויזן אז לופט מאכט קען ווערן א וויכטיגער טייל פון מאדערנער מלחמה.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== דער ערשטער וועלט מלחמה ==

ווען די פאראייניגטע שטאטן זענען אריינגעטרעטן אין דער ערשטער וועלט מלחמה אין [[1917]], האט זיך די אמעריקאנער מיליטערישע עיר פארס שנעל פארגרעסערט. אמעריקאנער פליגער סקוואדראנען האבן געדינט צוזאמען מיט די אליאירטע לענדער אין אייראפע און זיך באטייליגט אין שפיאנאזש, ארטילעריע אנווייזונגען, לופט קאמפן און באגרעניצטע באמבאדירונגען.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די מלחמה האט אויפגעוויזן אז לופט מאכט איז מער ווי בלויז א הילפס מיטל פאר דער ערד ארמיי. מיליטערישע פירער האבן אנגעהויבן פארשטיין אז פליגער קענען אליין באאיינפלוסן דעם גאנצן לויף פון א מלחמה דורך שפיאנאזש, לופט הערשאפט און אנפאלן אויף ווייטע צילן.

אלס רעזולטאט איז דעם [[24סטן מיי|24סטן מאי]] [[1918]] אויפגעשטעלט געווארן דער '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי עיר פארס''' , וועלכער האט איבערגענומען די אחריות פאר אלע לופט איינהייטן אינעם אמעריקאנער ארמיי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== נאך דער ערשטער וועלט מלחמה ==

נאך דער מלחמה האט דער אמעריקאנער מיליטער דורכגעפירט א ברייטע דעמאביליזאציע, און די צאל פליגער, פערסאנאל און בודזשעט איז שטארק פארקלענערט געווארן. דאך האבן א צאל לופט אפיצירן ווייטער געקעמפט פאר א שטארקער און זעלבשטענדיקער לופט מאכט.

איינער פון די באקאנטסטע פארהאנדלער פאר די געדאנק איז געווען [[בריגאדיר גענעראל]] [[בילי מיטשעל]]. ער האט טענה'ט אז אין צוקונפט וועלן לופט קרעפטן שפילן א צענטראלע ראלע אין יעדע גרויסע מלחמה, און אז זיי דארפן האבן אן אייגענע זעלבשטענדיקע סטרוקטור אנשטאט בלייבן אונטער דער ארמיי.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;
== די ארמיי עיר קארפס ==

אין יאר [[1926]] האט דער קאנגרעס דורכגעפירט א נייער ארגאניזאציע פון דער אמעריקאנער מיליטערישער פליגעריי, און דער '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי ליפט סערוויס''' United) States Army Air Service) איז פארוואנדלט געווארן אין דעם '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי קארפס''' (United States Army Air Corps).&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; כאטש דער עיר קארפס איז נאך אלץ געבליבן א טייל פונעם אמעריקאנער ארמיי, האט די נייער סטרוקטור אים געגעבן א גרעסערן זעלבשטענדיקייט, ברייטערע באפולמעכטיגונגען און א גרעסערן פלאץ אינעם מיליטערישן פלאנירונג.

אין די יארן צווישן דער ערשטער און צווייטער וועלט מלחמה האבן אמעריקאנער לופט אפיצירן אנטוויקלט נייערע געדאנקען איבער דער באנוץ פון לופט מאכט. דער '''Air Corps Tactical School''' איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינסטיטוציעס פאר מיליטערישע טעאריע. דארט האבן מיליטערישע דענקער אנטוויקלט די געדאנק אז סטראַטעגישע באמבאדירונגען קעגן אינדוסטריע, טראנספארט און עקאנאמישע צענטערן קענען שוואך מאכן א פיינטליכע מדינה ביז זי וועט מער נישט קענען ווייטער פירן א מלחמה.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

אין יענע תקופה זענען אויך אנטוויקלט געווארן נייערע פליגער, שטערקערע [[מאטאר|מאטארן]], מעטאלענע פליגער קערפער, פארבעסערטע נעוויגאציע און [[ראדיא קאמוניקאציע]]. דער עיר קארפס האט שטארק פארגרעסערט זיינע טרענירונג פראגראמען פאר פילאטן, אינזשענירן און טעכנישע פערסאנאל.

אין [[1935]] איז אויפגעשטעלט געווארן דער '''General Headquarters Air Force''' (GHQ Air Force), וועלכער האט צענטראליזירט די מערסטע קאמף פליגער אונטער איין באפעל. דאס איז געווען א וויכטיגער שריט צום שאפן א זעלבשטענדיקער לופט מיליטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== די צווייטע וועלט מלחמה ==

די צווייטע וועלט מלחמה האט אינגאנצן געביטן די ראלע פון לופט מאכט. נאך פאר'ן אריינטרעטן פון די פאראייניגטע שטאטן אין דער מלחמה האט דער אמעריקאנער מיליטער אנגעהויבן א ברייטע פארגרעסערונג פון זיינע לופט קרעפטן.

דעם 20סטן יוני [[1941]] איז דער'''פאראייניגטע שטאטן ארמיי עיר פארס'''  (United States Army Air Forces USAAF) אויפגעשטעלט געווארן. די נייע ארגאניזאציע האט פאראייניגט דעם Army Air Corps מיט אנדערע לופט קאמאנדירן אונטער איין הויפט באפעל, אנגעפירט דורך גענעראל הענרי ה. &quot;העפ&quot; ארנאלד.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

נאכן יאפאנישן אנפאל אויפן [[פערל הארבער|פערל הארבאר]] דעם [[7טן דעצעמבער]] [[1941]] זענען די פאראייניגטע שטאטן אריינגעטרעטן אין דער מלחמה, און דער Army Air Forces האט זיך פארוואנדלט אין איינע פון די גרעסטע לופט מאכטן אין דער געשיכטע. אין בלויז עטליכע יאר איז דער צאל פערסאנאל געוואקסן פון צענדליגער טויזנטער ביז עטליכע מיליאן מענטשן, און טויזנטער פליגער זענען פראדוצירט געווארן יעדן חודש.&lt;ref&gt;https://www.afhistory.af.mil/Portals/64/Books/Titles/The%20United%20States%20Air%20Force%20-%20First%20Seventy-Five%20Years.pdf&lt;/ref&gt;

=== אייראפע ===

אין דער אייראפעאישער פראנט האט דער Army Air Forces דורכגעפירט גרויסע באמבאדירונגען קעגן דייטשלאנד. טאג באמבאדירונגען זענען דורכגעפירט געווארן בעיקר דורך די אמעריקאנער, בשעת די בריטישע Royal Air Force האט בדרך כלל באמבארדירט ביינאכט.

די הויפט צילן זענען געווען:

* פליגער פאבריקן.
* [[ריפיינערי|ריפיינעריס]] און ברענשטאף אינדוסטריע.
* באן ליניעס.
* פאבריקן פון וואפן און אמוניציע.
* אינדוסטריעלע שטעט.
* מיליטערישע הויפטקווארטירן.

די אמעריקאנער פייטער פליגער, אריינגערעכנט די P-47 Thunderbolt און P-51 Mustang, האבן באגלייט די באמבאדירער און געקעמפט קעגן דער דייטשער לופטוואפע ביז די אליאירטע האבן דערגרייכט לופט הערשאפט איבער מערב אייראפע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

די לופט הערשאפט האט שפעטער געשפילט א קריטישע ראלע ביי [[דער אינוואזיע אין נארמאנדי]] אין יוני [[1944]], ווען אמעריקאנער און אליאירטע פליגער האבן צעשטערט [[בריק|בריקן]], [[באן|באנען]], און [[קאמוניקאציע]] צווישן דייטשע פארשפרייטע מיליטערישע איינהייטן פאר'ן לאנדונג פון די אליאירטע טרופן.

=== פאסיפישער פראנט ===

אין דער פאסיפישער מלחמה האט דער Army Air Forces געמוזט אפערירן איבער גאר גרויסע דיסטאנצן. נייע שווערע באמבאדירער ווי דער '''B-29 Superfortress''' זענען אנטוויקלט געווארן ספעציעל פאר לאנגע סטראַטעגישע מיסיעס קעגן [[יאפאן]].

פון באזעס אין [[כינע]] און שפעטער אויף די [[מאריאנא אינזלען]] האבן אמעריקאנער [[באמבאדירער]] אנגעהויבן רעגולערע אנפאלן אויף יאפאנעזישע אינדוסטריע, פארקער, מיליטערישע פאבריקן און שטעט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין אויגוסט [[1945]] האבן [[B-29]] פליגער דורכגעפירט די צוויי באקאנטסטע לופט אפעראציעס אין דער וועלט געשיכטע, ווען [[אטאם באמבע|אטאם באמבעס]] זענען אראפגעווארפן געווארן אויף [[היראשימא]] און [[נאגאסאקי]]. די אפעראציעס האבן געשפילט א הויפט ראלע אין יאפאנס קאפיטולאציע און דעם סוף פון דער צווייטער וועלט מלחמה.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== שאפונג פונעם אמעריקאנער עיר פארס ==

די הצלחה און דער ריזיגער פארנעם פון די לופט אפעראציעס במשך דער צווייטער וועלט מלחמה האבן איבערצייגט פילע אמעריקאנער פאליטיקער און מיליטערישע פירער אז לופט קריג איז געווארן א באזונדערע פארעם פון מלחמה און דארף האבן א זעלבשטענדיקע מיליטערישע ארגאניזאציע.

דער '''National Security Act of 1947''' האט דורכגעפירט א פולשטענדיגע רעארגאניזאציע פונעם אמעריקאנער מיליטער. דער געזעץ האט געשאפן דעם '''דעפארטמענט פון די עיר פארס''' , גלייך אין ראנג מיט'ן [[אמעריקאנער ארמיי|דעפארטמענט פון די ארמיי]]  און [[אמעריקאנער נעיווי|דעפארטמענט פון די נעיווי]] .&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt;

דעם 18טן סעפטעמבער [[1947]] איז דער '''פאראייניגטע שטאטן עיר פארס''' אפיציעל געווארן א באזונדערער מיליטערישער צווייג. אלע פליגער, באזעס, אפיצירן, זעלנער און אנדערע מיטלען פונעם ארמיי עיר פארס זענען איבערגעפירט געווארן צום נייעם עיר פארס.

דער טאג ווערט אנגעזען אלס דער אפיציעלער געבורטסטאג פונעם אמעריקאנער עיר פארס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;
== די קאלטע מלחמה ==

פון דער גרינדונג פונעם אמעריקאנער עיר פארס אין 1947 און ווייטער איז ער געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינסטרומענטן אין דער אמעריקאנער נאציאנאלער זיכערהייט. גלייך נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די פאראייניגטע שטאטן און סאוועטן פארבאנד אנגעהויבן א לאנגע צייט פון פאליטישע, מיליטערישע און אידעאלאגישע געשפאנטקייט, באקאנט אלס די '''קאלטע מלחמה'''. אין יענער תקופה האט דער עיר פארס געשפילט א צענטראלע ראלע אין אפהאלטן א דירעקטע מלחמה צווישן די צוויי וועלט מאכטן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

איינער פון די וויכטיגסטע ארגאניזאציעס אינעם עיר פארס איז געווען דער [[סטראטעגישע ליפט קאמענד]] (Strategic Air Command (SAC)), וועלכער איז געגרינדעט געווארן אין [[1946]] און האט נאך דער שאפונג פונעם זעלבשטענדיקן עיר פארס באקומען די אחריות איבער די לאנג שטרעקיגע באמבאדירער און שפעטער אויך איבער די אינטערקאנטינענטאל באליסטישע מיסילן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די הויפט אויפגאבע פונעם סטראטעגישע ליפט קאמענד איז געווען צו האלטן א שטענדיג גרייטע נוקלעארע געווער. במשך פון פילע יארן זענען שווערע באמבאדירער געפלויגן כסדר אין דער לופט, אויסגערישט מיט נוקלעארע וואפן, כדי אז אפילו אויב די פאראייניגטע שטאטן וועלן ווערן איבערראשט דורך א פיינטליכן אנפאל, זאל נאך אלץ בלייבן א מעגליכקייט צוריקצושלאגן.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין יענע יארן זענען אנטוויקלט געווארן א רייע נייע דזשעט פליגער, וועלכע האבן אינגאנצן פארענדערט לופט מלחמה. צווישן די ערשטע בארימטע דזשעט פייטער זענען געווען דער '''[[F-86 Sabre]]''', וועלכער האט באוויזן גרויסע ערפאלגן אינעם קארעא קריג, און שפעטער די '''[[F-100 Super Sabre]]''', '''[[F-102 Delta Dagger]]''', '''[[F-104 Starfighter]]''' און אנדערע מאדערנע פליגער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

גלייכצייטיג האט דער עיר פארס אנטוויקלט נייע סטראַטעגישע באמבאדירער. דער '''[[B-47 Stratojet]]''' איז געווען דער ערשטער גרויסער דזשעט באמבאדירער, און נאך אים איז אריין אין דינסט דער '''[[B-52 Stratofortress]]''', וועלכער איז נאך היינט איינער פון די וויכטיגסטע סטראַטעגישע באמבאדירער אינעם אמעריקאנער מיליטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== דער קארעא קריג ==

ווען דער [[קארעא קריג]] האט אויסגעבראכן אין [[1950]], האט דער אמעריקאנער עיר פארס שנעל אריבערגעפירט גרויסע לופט כוחות איבער דער [[קארעא האלבאינזל]].

די הויפט אויפגאבעס האבן אריינגענומען:

* לופט הערשאפט.
* באגלייטן באמבאדירער.
* באמבאדירן מיליטערישע צילן.
* נאנטע שטיצע פאר ערד טרופן.
* טראנספארט פון זעלנער און צושטעלן.
* מעדיצינישע לופט עוואקואציע.

דער קארעא קריג איז אויך געווארן דער ערשטער גרויסער קאמף צווישן דזשעט פייטער פליגער. אמעריקאנער '''[[F-86 Sabre]]''' פליגער האבן זיך אפט געטראפן אין לופט קאמפן קעגן סאוועטיש געבויטע '''[[MiG-15]]''' פליגער, וואס ווערן אנגעזען צווישן די בארימטסטע לופט קאמפן אין דער געשיכטע פון דזשעט פליגערי.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== דער וויעטנאם קריג ==

אין די [[1960ער]] און פרי [[1970ער]] יארן האט דער אמעריקאנער עיר פארס געשפילט א הויפט ראלע אינעם [[וויעטנאם קריג]]. צענדליגער טויזנטער לופט אפעראציעס זענען דורכגעפירט געווארן איבער צפון [[וויעטנאם]], דרום וויעטנאם, [[לאאס]] און [[קאמבאדיע]].&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

די לופט אפעראציעס האבן איינגעשלאסן:

* סטראַטעגישע באמבאדירונגען.
* טאקטישע אנפאלן.
* שפיאנאזש.
* טראנספארט.
* לופט צו לופט קאמפן.
* ראטעווען אראפגעפאלענע פילאטן.
* עלעקטראנישע מלחמה.

די גרויסע באמבאדירונג אפעראציעס '''Rolling Thunder''' און '''Linebacker''' ווערן אנגעזען צווישן די גרעסטע לופט אפעראציעס פונעם קאלטן מלחמה תקופה.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

דער וויעטנאם קריג האט אויך ארויסגעברענגט נייע פראבלעמען פאר לופט קריג, אריינגערעכנט סאוועטישע לופט פארטיידיגונג מיסילן, מאדערנע [[ראדאר-סיסטעמען|ראדאר סיסטעמען]] און שטערקערע פיינטליכע לופט פארטיידיגונג. אלס רעזולטאט האט דער עיר פארס אנטוויקלט נייע עלעקטראנישע שטערונגס סיסטעמען, אנטי ראדאר וואפן און פארבעסערטע טאקטיקן.

== אנטוויקלונג פון נוקלעארע אפהאלטונג ==

א וויכטיגער טייל פונעם אמעריקאנער עיר פארס איז געווארן די נוקלעארע אויפהאלטונג. במשך פון דער קאלטער מלחמה האט דער עיר פארס פארוואלטעט צוויי פון די דריי הויפט טיילן פונעם אמעריקאנער '''נוקלעארע דרייעק'''.

די צוויי טיילן זענען:

* לאנגשטרעקיגע סטראַטעגישע באמבאדירער.
* אינטערקאנטינענטאל באליסטישע מיסילס (ICBM).

די דריטע טייל פונעם טרייאד ווערט געפירט דורך דער אמעריקאנער נעיווי דורך נוקלעארע [[סובמארין|סובמארינען]].&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

אין די [[1960ער]] יארן האט דער עיר פארס אויפגעשטעלט הונדערטער מיסיל באזעס איבער די פאראייניגטע שטאטן. די מיסילן זענען געווען שטענדיג גרייט ארויסצופליען אין פאל פון א נוקלעארער מלחמה.

== שפיאנאזש און ספעציעלע פליגער ==

במשך פון דער קאלטער מלחמה האט דער עיר פארס אויך אנטוויקלט גאר פארגעשריטענע שפיאנאזש פליגער.

צווישן די מערסט באקאנטע זענען געווען:

* '''[[U-2]]''' שפיאנאזש פליגער.
* '''[[SR-71 Blackbird]]''' סופער שנעלע שפיאנאזש פליגער.

די פליגער האבן געקענט פליען גאר הויך און גאר שנעל, און האבן געזאמלט מיליטערישע אינפארמאציע איבער פילע טיילן פון דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

דער עיר פארס האט אויך אנטוויקלט ערשטע מיליטערישע [[סאטעליט]] פראגראמען, [[ראדאר]] סיסטעמען און פריע ווארענונג נעצן צו אנטדעקן פיינטליכע פליגער און [[באליסטישע מיסיל|באליסטישע מיסילן]].

== ארגאניזאציע אין דער קאלטער מלחמה ==

אין יענע תקופה האט דער אמעריקאנער עיר פארס אויסגעבויט א ריזיגע ארגאניזאציע מיט פילע הויפט קאמאנדן.

די וויכטיגסטע האבן איינגעשלאסן:

* Strategic Air Command (SAC)
* Tactical Air Command (TAC)
* Military Airlift Command (MAC)
* Air Defense Command (ADC)
* Pacific Air Forces (PACAF)
* United States Air Forces in Europe (USAFE)

יעדע פון די קאמאנדן האט געהאט באזונדערע אחריות, און אונטער זיי זענען געווען צענדליגער נומערירטע עיר פארס, פליגלען, גרופעס און סקוואדראנען, וועלכע האבן אפערירט אויף באזעס איבער דער גאנצער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;
== נאך דער קאלטער מלחמה ==

דער [[צוזאמענפאל פונעם סאוועטן פארבאנד|צוזאמענפאל]] פונעם [[סאוועטן פארבאנד]] אין [[1991]] האט געברענגט א פונדימענטאלע ענדערונג אין דער סטראַטעגיע פונעם אמעריקאנער עיר פארס. אנשטאט זיך צוצוגרייטן בעיקר פאר א גרויסער מלחמה קעגן א סופער מאכט, האט דער עיר פארס אנגעהויבן זיך צופאסן צו ראיאנאלע קאנפליקטן, שנעלע אינטערווענץ און געמיינזאמע אפעראציעס מיט אנדערע צווייגן פון די אמעריקאנער מיליטער.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין יענע תקופה זענען פילע עלטערע פליגער ארויסגענומען געווארן פון דינסט, בשעת נייע טעכנאלאגיעס ווי [[סטעלט-פליגער|סטעלט פליגער]], פינקטליכע אנפאל וואפן, [[סאטעליט-נאוויגאציע|סאטעליט נאוויגאציע]] און דיגיטאלע קאמאנד סיסטעמען זענען געווארן א הויפט טייל פונעם עיר פארס.

== אפעראציע מדבר שטורעם ==

די [[גאלף מלחמה]] פון [[1991]] ווערט געזען אלס איינע פון די ערשטע מאדערנער לופט מלחמה. אין '''[[אפעראציע מדבר שטורעם]]''' האט דער אמעריקאנער עיר פארס, צוזאמען מיט די לופט קרעפטן פון אנדערע אליאירטע לענדער, דורכגעפירט א גאר ברייטע לופט אטאקעס קעגן איראק.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין די ערשטע טעג פון דער מלחמה זענען הונדערטער מיליטערישע צילן אנגעגריפן געווארן כמעט גלייכצייטיג.

די לופט אפעראציעס האבן איינגעשלאסן:

* פארניכטן [[לופט פארטיידיגונג]].
* צעשטערן ראדאר סיסטעמען.
* אנפאלן אויף [[לופטפעלד|לופטפעלדער]].
* באמבאדירן [[מיליטערישע הויפטקווארטיר|מיליטערישע הויפטקווארטירן]].
* צעשטערן קאמוניקאציע נעטווארקן.
* אנפאלן אויף מיסיל באזעס.
* שטיצע פאר ערד איינהייטן.

די מלחמה האט אויך ברייט באקאנט געמאכט דעם '''[[F-117 Nighthawk]]''', דער ערשטער אפעראציאנעלער סטעלט קאמף פליגער, וועלכער האט געקענט דורכפירן אטאקעס אויף שווער באשיצטע צילן מיט גאר א קליינע מעגליכקייט צו ווערן אנטדעקט דורך [[ראדאר]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

דער גרויסער ערפאלג פון די לופט אפעראציעס האט שטארק באאיינפלוסט מיליטערישע פלאנירונג איבער דער וועלט און האט געוויזן די וויכטיקייט פון פינקטליכע וואפן, אינפארמאציע און לופט הערשאפט.

== באלקאן אפעראציעס ==

אין די [[1990ער]] יארן האט דער אמעריקאנער עיר פארס זיך אויך באטייליגט אין אפעראציעס איבער דער [[באלקאן לענדער|באלקאן]] [[האלבאינזל]].

ער האט אנטיילגענומען אין:

* אויפהלטן נאנפליי זאנעס.
* לופט שפיאנאזש.
* באמבאדירונגען קעגן מיליטערישע צילן.
* שטיצע פאר [[נאט&quot;א|נאטא]] אפעראציעס אין [[באסניע]].
* אפעראציעס אין [[קאסאווא]].

די אפעראציעס זענען דורכגעפירט געווארן אלס טייל פון נאטא באשלוסן צו אפשטעלן די קאמפן און באשיצן ציווילע באפעלקערונגען.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== נאך די אנפאלן פון 11 סעפטעמבער 2001 ==

די טעראר אנפאלן פון [[11טן סעפטעמבער|11 סעפטעמבער]] [[2001]] האבן געעפנט א נייע תקופה אין דער געשיכטע פונעם אמעריקאנער עיר פארס.

אלס טייל פונעם '''מלחמה קעגן טעראר''' האט דער עיר פארס אנגעהויבן גרויסע אפעראציעס אין [[אפגאניסטאן]] און שפעטער אין [[איראק]].&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

די הויפט אויפגאבן האבן אריינגענומען:

* לופט אנפאלן קעגן טעראר ארגאניזאציעס.
* שפיאנאזש.
* טראנספארט פון טרופן און עקוויפמענט.
* לופט אנפילן פון ברענשטאף פאר קאמף פליגער.
* מעדיצינישע עוואקיואציע.
* קאנטראל פון לופט רוים.
* ספעציעלע אפעראציעס.

אין יענע יארן איז אויך שטארק געוואקסן דער באנוץ פון [[דראונס]].

== דראונס ==

אנהייב דעם 21סטן יארהונדערט זענען דראונס געווארן א צענטראלער טייל פונעם אמעריקאנער עיר פארס.

די מערסט באקאנטע סיסטעמען זענען:

* [[MQ-1 Predator]]
* [[MQ-9 Reaper]]

די פליגער ווערן באנוצט פאר:

* שפיאנאזש.
* זאמלען אינפארמאציע.
* אבזערוואציע.
* אנפאלן אויף אויסגעקליבענע צילן.
* שטיצע פאר ערד איינהייטן.

זיי קענען אפערירן לאנגע שעות אן קיין פילאט אינעם פליגער און ווערן קאנטראלירט פון ווייטע קאמאנד צענטערן.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== דער אמעריקאנער ספעיס פארס ==

אין דעצעמבער [[2019]] איז אויפגעשטעלט געווארן דער '''[[אמעריקאנער ספעיס פארס]]''' (United States Space Force), אלס א באזונדערער מיליטערישער צווייג אונטער דעם '''דעפארטמענט פון די עיר פארס'''.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

כאטש דער ספעיס פארס איז א זעלבשטענדיקער סערוויס, בלייבן ביידע צווייגן אונטער דעם זעלבן ציווילן סעקרעטאר פון דער עיר פארס, און פילע אדמיניסטראטיווע און שטיצע סיסטעמען ווערן נאך אלץ צוזאמען געפירט.

די שאפונג פונעם ספעיס פארס האט אריבערגעפירט א טייל ספעיס פארבונדענע אויפגאבן פונעם עיר פארס צום נייעם צווייג, בשעת דער עיר פארס בלייבט ווייטער פאראנטווארטליך פאר לופט מלחמה און פילע אנדערע פארבונדענע אפעראציעס.

== ארגאניזאציע ==

דער אמעריקאנער עיר פארס ווערט געפירט דורך דעם '''סעקרעטאר פון דער עיר פארס''', א ציווילער באמטער וואס ווערט באשטימט דורך דעם פרעזידענט מיט דער באשטעטיגונג פונעם סענאט.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

דער העכסטער מיליטערישער אפיציר איז דער '''Chief of Staff of the Air Force''', א פיר שטערנדיגער גענעראל, וועלכער איז דער הויפט מיליטערישער ראטגעבער אין אלע ענינים וואס באציען זיך צום עיר פארס.

אונטער דער הויפט פירערשאפט ווערט דער עיר פארס איינגעטיילט אין:

* הויפט קאמאנדן (Major Commands).
* נומערירטע עיר פארס.
* פליגלען (Wings).
* גרופעס.
* סקוואדראנען.

די סקוואדראן איז בדרך כלל די גרונט איינהייט פונעם עיר פארס, בשעת א פליגל פאראייניגט עטליכע גרופעס און טראגט די אחריות פאר אפעראציעס, אויפהאלט, שטיצע און אנדערע באדערפענישן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די וויכטיגסטע הויפט קאמאנדן נעמען אריין:

* Air Combat Command.
* Air Mobility Command.
* Air Education and Training Command.
* Air Force Materiel Command.
* Air Force Special Operations Command.
* Air Force Reserve Command.
* Pacific Air Forces.
* United States Air Forces in Europe – Air Forces Africa.
== הויפט אויפגאבן ==

לויט דער אפיציעלער דעפיניציע פונעם אמעריקאנער עיר פארס זענען פאראן פינף הויפט אויפגאבן, וועלכע באשטימען די הויפט ריכטונגען פון זיינע אפעראציעס איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

=== לופט הערשאפט ===

'''לופט הערשאפט''' (Air Superiority) מיינט דערגרייכן קאנטראל איבערן לופט רוים, כדי א פיינט זאל נישט קענען באנוצן זיינע פליגער אדער אנדערע לופט מיטלען.

צוליב לופט הערשאפט קענען אייגענע ערד טרופן, פלאט איינהייטן און לופט קרעפטן אפערירן מיט א פיל גרעסערער זיכערקייט. דער עיר פארס נוצט פאר דעם צוועק מאדערנע פייטער פליגער, ראדאר סיסטעמען, לופט צו לופט מיסילן און פארגעשריטענע קאמאנד סיסטעמען.

=== שפיאנאזש ===

די צווייטע הויפט אויפגאבע איז '''שפיאנאזש, אבזערוואציע און אינפארמאציע זאמלונג''' (Intelligence, Surveillance and Reconnaissance – ISR).

דער עיר פארס נוצט פליגער און דראונס, סאטעליטן, ראדאר סיסטעמען און אנדערע עלעקטראנישע מיטלען צו זאמלען אינפארמאציע איבער פיינטליכע באוועגונגען, וואפן סיסטעמען און אנדערע מיליטערישע צילן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

די אינפארמאציע ווערט דערנאך אויסגעארבעט דורך ספעציעלע אינטעליגענץ איינהייטן און איבערגעגעבן פאר קאמאנדירן און באשלוס מאכער.

=== גלאבאלע טראנספארט ===

'''Rapid Global Mobility''' איז די מעגליכקייט שנעל אריבערצופירן זעלנער, עקוויפמענט, וואפן, הומעניטערישע הילף און אנדערע זאכן צו יעדן טייל פון דער וועלט.

דער עיר פארס פארמאגט א גרויסע פלאטע פון טראנספארט פליגער און לופט אנפיל פליגער, וועלכע ערמעגליכן דורכצופירן לאנגע פלי רייזעס אן אפשטעלן.

די אויפגאבע נעמט אויך אריין:

* טראנספארט פון מיליטערישע איינהייטן.
* אנפילן ברענשטאף אין די ליפטן פאר קאמף פליגער.
* מעדיצינישע עוואקואציע.
* הומעניטארע הילף.
* נאטור קאטאסטראפע הילף.
* אינטערנאציאנאלע שטיצע פאר אליאירטע לענדער.

=== גלאבאלע אנפאלן ===

די פערטע הויפט אויפגאבע איז '''Global Strike'''.

דער עיר פארס האלט אין גרייטשאפט ביידע געווענטליכע און נוקלעארע געווער, וועלכע קענען דערגרייכן ווייטע צילן איבער דער וועלט.

די אפעראציעס ווערן דורכגעפירט דורך:

* סטראַטעגישע באמבאדירער.
* קאמף פליגער.
* אינטערקאנטינענטאלע באליסטישע מיסילן.
* פינקטליכע לופט צו ערד וואפן.

א גרויסער טייל פון דער אמעריקאנער נוקלעארער אפהאלטונג באשטייט אויף די מעגליכקייט שנעל דורכצופירן אזעלכע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

=== קאמאנד און קאנטראל ===

די פינפטע הויפט אויפגאבע איז '''Command and Control'''.

די אויפגאבע נעמט אריין:

* קאארדינירן אלע לופט אפעראציעס.
* קאארדינירן מיט אנדערע מיליטערישע צווייגן.
* קאנטראלירן קאמוניקאציע.
* צושטעלן אינפארמאציע פאר קאמאנדירן.
* פירן געמיינזאמע אפעראציעס מיט נאטא און אנדערע אליאירטע לענדער.

די פארגעשריטענע קאמוניקאציע נעטווארק ערמעגליכן דורכצופירן אפעראציעס כמעט איבער דער גאנצער וועלט אין רעאלער צייט.

== לופט פלאטע ==

דער אמעריקאנער עיר פארס פארמאגט די גרעסטע און מערסט פארגעשריטענע מיליטערישע פליגער פליט אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

לויט אפיציעלע ציפערן האט דער עיר פארס געהאט אום 30 סעפטעמבער 2022 א סך הכל פון '''5,519''' פליגער.

די הויפט קאטעגאריעס זענען געווען:

* באמבאדירער – 141.
* פייטער און אנפאל פליגער – 2,214.
* העליקאפטערס – 192.
* ספעציעלע מיסיע פליגער – 504.
* ספעציעלע אפעראציעס – 143.
* לופט אנפיל פליגער – 498.
* טרענירונג פליגער – 1,180.
* טראנספארט פליגער – 647.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

== וויכטיגע פליגער ==

צווישן די באקאנטסטע פליגער אינעם אמעריקאנער עיר פארס זענען:

=== פייטער פליגער ===

* [[F-15 Eagle]].
* F-15EX Eagle II.
* [[F-16 פייטינג פאלקאן|F-16 Fighting Falcon]].
* [[F-22 Raptor]].
* [[F-35 לייטנינג II|F-35A Lightning II]].

=== אטאקע פליגער ===
* [[A-10 Thunderbolt II]].

=== באמבאדירער ===

* [[B-1B Lancer]].
* B-2 Spirit.
* [[B-52 סטראטופארטרעס|B-52H Stratofortress]].

=== טראנספארט פליגער ===

* [[C-5 Galaxy]].
* [[C-17 Globemaster III]].
* [[C-130 Hercules]].

=== לופט אנפיל פליגער ===

* [[KC-46 Pegasus]].
* [[KC-135 Stratotanker]].

=== שפיאנאזש און ספעציעלע פליגער ===

* RC-135 Rivet Joint.
* E-3 Sentry.
* U-2 Dragon Lady.
* MQ-9 Reaper.

די פליגער דינען פאר גאר פארשידענע אפעראציעס, פון לופט הערשאפט און באמבאדירונגען ביז שפיאנאזש, טראנספארט און עלעקטראנישע מלחמה.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== פערסאנאל ==

דער אמעריקאנער עיר פארס באשעפטיגט הונדערטער טויזנטער מענטשן.

לויט דעם פארגעשלאגענעם בודזשעט פאר יאר [[2025]] האט דער דעפארטמענט פון דער עיר פארס געבעטן א סך הכל פון:

* 504,500 מיליטערישע מיטגלידער.
* 183,100 ציווילע ארבעטער.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

די צאל נעמט אריין אקטיווע דינסט, רעזערוויסטן, נאציאנאלע גארד און ציווילע ארבייטער וועלכע ארבעטן אין פארשידענע טעכנישע, וויסנשאפטליכע, אינזשענירונג און אדמיניסטראטיווע פעלדער.

== באזעס ==

דער אמעריקאנער עיר פארס אפערירט הונדערטער באזעס און אנדערע אינסטאלאציעס אין די פאראייניגטע שטאטן און אין פילע לענדער איבער דער וועלט.

די הויפטקווארטיר געפינט זיך אינעם '''[[פענטאגאן]]''' אין [[ארלינגטאן, ווירדזשיניע|ארלינגטאן]], [[ווירדזשיניע]].&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt;

אין אויסלאנד ווערן פילע אפעראציעס געפירט דורך:

* פאציפישע עיר פארס.
* United States Air Forces in Europe – Air Forces Africa.

די באזעס שפילן א וויכטיגע ראלע אין גלאבאלע אפעראציעס, טרענירונג, שפיאנאזש, הומעניטארע מיסיעס און אינטערנאציאנאלע קאאפעראציע.
== באדייט און השפעה ==

דער אמעריקאנער עיר פארס ווערט אנגעזען אלס איינע פון די מערסט איינפלוסרייכע לופט מיליטערן אין דער וועלט. זייט זיין גרינדונג האט ער געהאט א צענטראלע ראלע אין דער אנטוויקלונג פון מאדערנער לופט מלחמה, סטראטעגישע אפהאלטונג, לופט טראנספארט און מיליטערישע טעכנאלאגיע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

זיינע אפעראציעס האבן איבער די יארן באאיינפלוסט מיליטערישע דאקטרינען אין פילע לענדער. אסאך לופט קרעפטן איבער דער וועלט האבן איבערגענומען ארגאניזירונג, טרענירונג און קאמף מעטאדן וועלכע זענען אנטוויקלט געווארן אינעם אמעריקאנער עיר פארס.

אויסער קאמף אויפגאבן נעמט דער עיר פארס אויך אנטייל אין הומאניטארע מיסיעס, נאטור קאטאסטראפע הילף, לופט רעטונג, מעדיצינישע עוואקואציע און טראנספארט פון הילפס מאטעריאלן קיין פילע טיילן פון דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== טעכנאלאגישע אנטוויקלונגען ==

במשך פון זיין געשיכטע האט דער אמעריקאנער עיר פארס מיטגעארבעט ביי דער אנטוויקלונג פון א רייע וויכטיגע טעכנאלאגיעס.

די אנטוויקלונגען נעמען אריין:

* [[דזשעט מאטאר|דזשעט מאטארן]].
* [[סטעלט]] טעכנאלאגיע.
* פינקטליך געפירטע וואפן.
* פלי סיסטעמען.
* [[סאטעליט קאמוניקאציע]].
* גלאבאלע נאוויגאציע.
* דראונס.
* קינסטליכע אינטעליגענץ פאר מיליטערישע באנוץ.
* פארגעשריטענע ראדאר סיסטעמען.
* עלעקטראנישע מלחמה.

א גרויסער טייל פון די אנטוויקלונגען זענען שפעטער אויך גענוצט געווארן אין ציווילער פליגער, ספעיס פארשונג און אנדערע וויסנשאפטליכע פעלדער.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

== מוזעאומען און היסטארישע אפהיטונג ==

דער אמעריקאנער עיר פארס האלט אויף א רייע מוזעאומען און היסטארישע צענטערן וועלכע באשעפטיגן זיך מיט דער אפהיטונג פון זיין געשיכטע, דאקומענטן, פליגער און אנדערע ארטיפאקטן.

דער גרעסטער פון זיי איז דער '''National Museum of the United States Air Force''' אין דעם שטאט [[דעיטאן, אהייא|דעיטאן]], [[אהייא]], וואו עס ווערן אויסגעשטעלט הונדערטער היסטארישע [[פליגער]], [[מיסל|מיסלען]], ספעיס מיטלען און אנדערע אויסשטעלונגען איבער דער אנטוויקלונג פון אמעריקאנער מיליטערישער פליגער.&lt;ref&gt;https://www.afhistory.af.mil/&lt;/ref&gt;

די היסטארישע אפטיילונגען פונעם עיר פארס זאמלען אויך ארכיוון, פאטאגראפיעס, קארטעס און אפיציעלע באריכטן, וועלכע דינען אלס א וויכטיגע מקור פאר היסטארישע פארשונגען.

== קריטיק און מחלוקת ==

ווי פילע גרויסע מיליטערישע ארגאניזאציעס איז אויך דער אמעריקאנער עיר פארס געווען דער אונטערשטעל פון פארשידענע מחלוקת'ן און עפנטליכע דיסקוסיעס.

צווישן די הויפט נושאים געפינען זיך:

* די ווירקזאמקייט פון סטראַטעגישע באמבאדירונגען.
* ציווילע פארלוסטן ביי לופט אנפאלן.
* באנוץ פון אומבאמאנטע פליגער.
* די קאסטן פון נייערע וואפן סיסטעמען.
* דער צעטיילונג פון מיליטערישע בודזשעטן צווישן לופט, ים און ערד קרעפטן.
* דער באלאנס צווישן קאנווענציאנעלע און נוקלעארע אפהאלטונג.

מיליטערישע היסטאריקער און זיכערהייט עקספערטן האבן במשך פון די יארן פארשידענע מיינונגען איבער די פראגן. טייל האלטן אז לופט מאכט אליין קען נישט געווינען א מלחמה, בשעת אנדערע זעען אין לופט הערשאפט א נויטווענדיגן יסוד פאר יעדע מאדערנע מיליטערישע אפעראציע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

{{אמעריקעמיל}}
== זעט אויך ==

* [[אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן]]
* [[אמעריקאנער ספעיס פארס]]
* [[דעפארטמענט פון דער עיר פארס]]
* [[פענטאגאן]]
* [[נאט&quot;א|נאטא]]

== רעפערענצן ==

&lt;references /&gt;

[[קאטעגאריע:אמעריקאנער מיליטער]]
[[קאטעגאריע:לופט קרעפטן]]
[[קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן]]


[[קאטעגאריע:USA מיליטער]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטערישע ארגאניזאציעס]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטער פון די פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטער]]</text>
      <sha1>86d5ne8outqjq6bf2oskpip22i5abgn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601691</id>
      <parentid>601670</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T18:09:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54855" sha1="o114nji80z7rnihapkdr4psu2urwvu0" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; | אמעריקאנער עיר פארס
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; | United States Air Force
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; | [[טעקע:Seal of the United States Department of the Air Force.svg|110px|alt=זיגל פון דעם אמעריקאנער עיר פארס]]&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; | [[טעקע:Flag of the United States Air Force.svg|120px|alt=פאן פון דעם אמעריקאנער עיר פארס]]&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; | [[טעקע:US Air Force Logo Solid Colour.svg|75px|alt=סימבאל פון דעם אמעריקאנער עיר פארס]]&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;סימבאל&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; | גרינדונג דאטע:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | [[18טן סעפטעמבער]] [[1947]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | [[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | [[לופטפלאט]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | טייל פון:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | [[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|דעפארטמענט פון דעם עיר פארס]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | [[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | בערך 320,000 זעלנער
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | [[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | ''&quot;Aim High ... Fly-Fight-Win&quot;''&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(ציל הויך... פליט, קעמפט, זיגט)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | ''&quot;The U.S. Air Force&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | [[פאלקאן]] (The Falcon)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; | קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | &quot;Integrity first, Service before self, Excellence in all we do&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; | וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; | [https://www.af.mil af.mil]
|}{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}
'''דער אמעריקאנער עיר פארס''' ([[ענגליש]]: ''United States Air Force''; ראשי תיבות: ''USAF'') איז דער לופט קריג צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן באוואפנטע קרעפטן און איז טייל פון [[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|דעפארטמענט פון דעם עיר פארס]] וואס איז איינס פון די דריי מיליטערישע דעפארטמענטן אונטער'ן [[דעפארטמענט פון דעפענס]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; ער איז דער הויפט מיליטערישער אפטיילונג פאר לופט מלחמה, לופט פארטיידיגונג, סטראַטעגישע באמבאדירונגען, לופט טראנספארט, שפיאנאזש, קאמאנד און קאנטראל, און א גרויסער טייל פון די אמעריקאנער נוקלעארע אפהאלטונגס סיסטעם.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

דער עיר פארס איז אפיציעל געגרינדעט געווארן דעם [[18טן סעפטעמבער]] [[1947]], ווען דער ''National Security Act of 1947'' איז אריינגעפירט געווארן דורך א פרעזידענטליכן באפעל פון [[פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן|פרעזידענט]] [[הערי טרומאן|הארי ס. טרומאן]].&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt; ביז יענער צייט האט די אמעריקאנער לופט מאכט באלאנגט צום [[אמעריקאנער ארמיי]] אונטער פארשידענע נעמען, און האט זיך במשך פון פיר צענדליג יאר אנטוויקלט פון א קליינע פראבע איינהייט אין איינע פון די גרעסטע און מערסט פארגעשריטענע לופט קראפטן אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

דער אמעריקאנער עיר פארס פארמאגט טויזנטער מיליטערישע עראפלאנען, הונדערטער באזעס אין די פאראייניגטע שטאטן און איבער דער וועלט, און הונדערטער טויזנטער מיליטערישע און ציווילע באדינסטע.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt; זיינע הויפט אויפגאבן נעמען אריין דערגרייכן לופט הערשאפט, זאמלען מיליטערישע אינפארמאציע, שנעלע גלאבאלע טראנספארט, סטראַטעגישע און טאקטישע אנפאלן, און קאמאנד און קאנטראל פון פאראייניגטע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== היסטארישער איבערבליק ==

די ווארצלען פונעם אמעריקאנער עיר פארס גייען צוריק ביז די ערשטע יארן פון מיליטערישע פליעריי אין די פאראייניגטע שטאטן. שוין אין די יארן פון דער אמעריקאנער בירגער קריג האבן צפון שטאטן מיליטערישע איינהייטן באנוצט צוגעבונדענע באלאנען פאר שפיאנאזש און ארטילעריע אבזערוואציע. כאטש עס איז דעמאלט נישט געווען קיין באזונדערע לופט קריגס דינסט, האבן די ערשטע ערפארונגען געוויזן אז לופט מיטלען קענען ברענגען א וויכטיגן מיליטערישן מעלה.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;[[טעקע:Valiant Shield - air force planes on runway.jpg|left|250px]]נאכן ערפאלג פון די [[רייט ברידער]] אין אנטוויקלען מאטאר געטריבענע פליגער, האט די אמעריקאנער ארמיי אנגעהויבן זיך אינטערעסירן אין דער נייער טעכנאלאגיע. דעם 1טן אויגוסט [[1907]] איז אויפגעשטעלט געווארן די '''Aeronautical Division''' אינעם Signal Corps פון דער אמעריקאנער ארמיי, וואס ווערט בדרך כלל אנגעזען אלס דער ערשטער אפיציעלער מיליטערישער לופט ארגאן אין די פאראייניגטע שטאטן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די ניי געשאפענע איינהייט האט געהאט די אחריות איבער אלע ענינים וואס האבן זיך באצויגן צו מיליטערישע באלאנען, פליגער און אנדערע לופט מיטלען. אין [[1909]] האט זי איינגעקויפט דעם ערשטן [[פליגער]] פאר דער אמעריקאנער ארמיי, געבויט דורך די רייט ברידער, און אנגעהויבן דורכפירן ערשטע פלי טרענירונגען פאר מיליטערישע אפיצירן.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

== אנטוויקלונג פאר דער ערשטער וועלט מלחמה ==

אין 1914 איז די '''Aviation Section''' אויפגעשטעלט געווארן אלס דער נאכפאלגער פון דער Aeronautical Division, מיט ברייטערע אויפגאבעס איבער טרענירונג, איינקויף פון פליגער און אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; אין יענע יארן האט די אמעריקאנער ארמיי שוין געהאט א גרעסערן צאל פליגער און האט זיי גענוצט פאר גרעניץ פאטראלן און אנדערע מיליטערישע אויפגאבן.

א וויכטיגע פרואוו איז געווען בעת דער עקספעדיציע קעגן [[פאנטשא ווילא|פּאַנטשאָ ווילאַ]] (Pancho Villa) אין [[מעקסיקע]] אין [[1916]], ווען פליגער זענען באנוצט געווארן פאר שפיאנאזש און פארבינדונג צווישן איינהייטן. הגם די טעכנאלאגיע איז נאך געווען אין איר פרימיטיוון שטאפל, האבן די אפעראציעס געוויזן אז לופט מאכט קען ווערן א וויכטיגער טייל פון מאדערנער מלחמה.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== דער ערשטער וועלט מלחמה ==

ווען די פאראייניגטע שטאטן זענען אריינגעטרעטן אין דער ערשטער וועלט מלחמה אין [[1917]], האט זיך די אמעריקאנער מיליטערישע עיר פארס שנעל פארגרעסערט. אמעריקאנער פליגער סקוואדראנען האבן געדינט צוזאמען מיט די אליאירטע לענדער אין אייראפע און זיך באטייליגט אין שפיאנאזש, ארטילעריע אנווייזונגען, לופט קאמפן און באגרעניצטע באמבאדירונגען.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די מלחמה האט אויפגעוויזן אז לופט מאכט איז מער ווי בלויז א הילפס מיטל פאר דער ערד ארמיי. מיליטערישע פירער האבן אנגעהויבן פארשטיין אז פליגער קענען אליין באאיינפלוסן דעם גאנצן לויף פון א מלחמה דורך שפיאנאזש, לופט הערשאפט און אנפאלן אויף ווייטע צילן.

אלס רעזולטאט איז דעם [[24סטן מיי|24סטן מאי]] [[1918]] אויפגעשטעלט געווארן דער '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי עיר פארס''' , וועלכער האט איבערגענומען די אחריות פאר אלע לופט איינהייטן אינעם אמעריקאנער ארמיי.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== נאך דער ערשטער וועלט מלחמה ==

נאך דער מלחמה האט דער אמעריקאנער מיליטער דורכגעפירט א ברייטע דעמאביליזאציע, און די צאל פליגער, פערסאנאל און בודזשעט איז שטארק פארקלענערט געווארן. דאך האבן א צאל לופט אפיצירן ווייטער געקעמפט פאר א שטארקער און זעלבשטענדיקער לופט מאכט.

איינער פון די באקאנטסטע פארהאנדלער פאר די געדאנק איז געווען [[בריגאדיר גענעראל]] [[בילי מיטשעל]]. ער האט טענה'ט אז אין צוקונפט וועלן לופט קרעפטן שפילן א צענטראלע ראלע אין יעדע גרויסע מלחמה, און אז זיי דארפן האבן אן אייגענע זעלבשטענדיקע סטרוקטור אנשטאט בלייבן אונטער דער ארמיי.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;
== די ארמיי עיר קארפס ==

אין יאר [[1926]] האט דער קאנגרעס דורכגעפירט א נייער ארגאניזאציע פון דער אמעריקאנער מיליטערישער פליגעריי, און דער '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי ליפט סערוויס''' United) States Army Air Service) איז פארוואנדלט געווארן אין דעם '''פאראייניגטע שטאטן ארמיי קארפס''' (United States Army Air Corps).&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt; כאטש דער עיר קארפס איז נאך אלץ געבליבן א טייל פונעם אמעריקאנער ארמיי, האט די נייער סטרוקטור אים געגעבן א גרעסערן זעלבשטענדיקייט, ברייטערע באפולמעכטיגונגען און א גרעסערן פלאץ אינעם מיליטערישן פלאנירונג.

אין די יארן צווישן דער ערשטער און צווייטער וועלט מלחמה האבן אמעריקאנער לופט אפיצירן אנטוויקלט נייערע געדאנקען איבער דער באנוץ פון לופט מאכט. דער '''Air Corps Tactical School''' איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינסטיטוציעס פאר מיליטערישע טעאריע. דארט האבן מיליטערישע דענקער אנטוויקלט די געדאנק אז סטראַטעגישע באמבאדירונגען קעגן אינדוסטריע, טראנספארט און עקאנאמישע צענטערן קענען שוואך מאכן א פיינטליכע מדינה ביז זי וועט מער נישט קענען ווייטער פירן א מלחמה.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

אין יענע תקופה זענען אויך אנטוויקלט געווארן נייערע פליגער, שטערקערע [[מאטאר|מאטארן]], מעטאלענע פליגער קערפער, פארבעסערטע נעוויגאציע און [[ראדיא קאמוניקאציע]]. דער עיר קארפס האט שטארק פארגרעסערט זיינע טרענירונג פראגראמען פאר פילאטן, אינזשענירן און טעכנישע פערסאנאל.

אין [[1935]] איז אויפגעשטעלט געווארן דער '''General Headquarters Air Force''' (GHQ Air Force), וועלכער האט צענטראליזירט די מערסטע קאמף פליגער אונטער איין באפעל. דאס איז געווען א וויכטיגער שריט צום שאפן א זעלבשטענדיקער לופט מיליטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== די צווייטע וועלט מלחמה ==

די צווייטע וועלט מלחמה האט אינגאנצן געביטן די ראלע פון לופט מאכט. נאך פאר'ן אריינטרעטן פון די פאראייניגטע שטאטן אין דער מלחמה האט דער אמעריקאנער מיליטער אנגעהויבן א ברייטע פארגרעסערונג פון זיינע לופט קרעפטן.

דעם 20סטן יוני [[1941]] איז דער'''פאראייניגטע שטאטן ארמיי עיר פארס'''  (United States Army Air Forces USAAF) אויפגעשטעלט געווארן. די נייע ארגאניזאציע האט פאראייניגט דעם Army Air Corps מיט אנדערע לופט קאמאנדירן אונטער איין הויפט באפעל, אנגעפירט דורך גענעראל הענרי ה. &quot;העפ&quot; ארנאלד.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

נאכן יאפאנישן אנפאל אויפן [[פערל הארבער|פערל הארבאר]] דעם [[7טן דעצעמבער]] [[1941]] זענען די פאראייניגטע שטאטן אריינגעטרעטן אין דער מלחמה, און דער Army Air Forces האט זיך פארוואנדלט אין איינע פון די גרעסטע לופט מאכטן אין דער געשיכטע. אין בלויז עטליכע יאר איז דער צאל פערסאנאל געוואקסן פון צענדליגער טויזנטער ביז עטליכע מיליאן מענטשן, און טויזנטער פליגער זענען פראדוצירט געווארן יעדן חודש.&lt;ref&gt;https://www.afhistory.af.mil/Portals/64/Books/Titles/The%20United%20States%20Air%20Force%20-%20First%20Seventy-Five%20Years.pdf&lt;/ref&gt;

=== אייראפע ===

אין דער אייראפעאישער פראנט האט דער Army Air Forces דורכגעפירט גרויסע באמבאדירונגען קעגן דייטשלאנד. טאג באמבאדירונגען זענען דורכגעפירט געווארן בעיקר דורך די אמעריקאנער, בשעת די בריטישע Royal Air Force האט בדרך כלל באמבארדירט ביינאכט.

די הויפט צילן זענען געווען:

* פליגער פאבריקן.
* [[ריפיינערי|ריפיינעריס]] און ברענשטאף אינדוסטריע.
* באן ליניעס.
* פאבריקן פון וואפן און אמוניציע.
* אינדוסטריעלע שטעט.
* מיליטערישע הויפטקווארטירן.

די אמעריקאנער פייטער פליגער, אריינגערעכנט די P-47 Thunderbolt און P-51 Mustang, האבן באגלייט די באמבאדירער און געקעמפט קעגן דער דייטשער לופטוואפע ביז די אליאירטע האבן דערגרייכט לופט הערשאפט איבער מערב אייראפע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

די לופט הערשאפט האט שפעטער געשפילט א קריטישע ראלע ביי [[דער אינוואזיע אין נארמאנדי]] אין יוני [[1944]], ווען אמעריקאנער און אליאירטע פליגער האבן צעשטערט [[בריק|בריקן]], [[באן|באנען]], און [[קאמוניקאציע]] צווישן דייטשע פארשפרייטע מיליטערישע איינהייטן פאר'ן לאנדונג פון די אליאירטע טרופן.

=== פאסיפישער פראנט ===

אין דער פאסיפישער מלחמה האט דער Army Air Forces געמוזט אפערירן איבער גאר גרויסע דיסטאנצן. נייע שווערע באמבאדירער ווי דער '''B-29 Superfortress''' זענען אנטוויקלט געווארן ספעציעל פאר לאנגע סטראַטעגישע מיסיעס קעגן [[יאפאן]].

פון באזעס אין [[כינע]] און שפעטער אויף די [[מאריאנא אינזלען]] האבן אמעריקאנער [[באמבאדירער]] אנגעהויבן רעגולערע אנפאלן אויף יאפאנעזישע אינדוסטריע, פארקער, מיליטערישע פאבריקן און שטעט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין אויגוסט [[1945]] האבן [[B-29]] פליגער דורכגעפירט די צוויי באקאנטסטע לופט אפעראציעס אין דער וועלט געשיכטע, ווען [[אטאם באמבע|אטאם באמבעס]] זענען אראפגעווארפן געווארן אויף [[היראשימא]] און [[נאגאסאקי]]. די אפעראציעס האבן געשפילט א הויפט ראלע אין יאפאנס קאפיטולאציע און דעם סוף פון דער צווייטער וועלט מלחמה.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== שאפונג פונעם אמעריקאנער עיר פארס ==

די הצלחה און דער ריזיגער פארנעם פון די לופט אפעראציעס במשך דער צווייטער וועלט מלחמה האבן איבערצייגט פילע אמעריקאנער פאליטיקער און מיליטערישע פירער אז לופט קריג איז געווארן א באזונדערע פארעם פון מלחמה און דארף האבן א זעלבשטענדיקע מיליטערישע ארגאניזאציע.

דער '''National Security Act of 1947''' האט דורכגעפירט א פולשטענדיגע רעארגאניזאציע פונעם אמעריקאנער מיליטער. דער געזעץ האט געשאפן דעם '''דעפארטמענט פון די עיר פארס''' , גלייך אין ראנג מיט'ן [[אמעריקאנער ארמיי|דעפארטמענט פון די ארמיי]]  און [[אמעריקאנער נעיווי|דעפארטמענט פון די נעיווי]] .&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt;

דעם 18טן סעפטעמבער [[1947]] איז דער '''פאראייניגטע שטאטן עיר פארס''' אפיציעל געווארן א באזונדערער מיליטערישער צווייג. אלע פליגער, באזעס, אפיצירן, זעלנער און אנדערע מיטלען פונעם ארמיי עיר פארס זענען איבערגעפירט געווארן צום נייעם עיר פארס.

דער טאג ווערט אנגעזען אלס דער אפיציעלער געבורטסטאג פונעם אמעריקאנער עיר פארס.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;
== די קאלטע מלחמה ==

פון דער גרינדונג פונעם אמעריקאנער עיר פארס אין 1947 און ווייטער איז ער געווארן איינע פון די וויכטיגסטע אינסטרומענטן אין דער אמעריקאנער נאציאנאלער זיכערהייט. גלייך נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די פאראייניגטע שטאטן און סאוועטן פארבאנד אנגעהויבן א לאנגע צייט פון פאליטישע, מיליטערישע און אידעאלאגישע געשפאנטקייט, באקאנט אלס די '''קאלטע מלחמה'''. אין יענער תקופה האט דער עיר פארס געשפילט א צענטראלע ראלע אין אפהאלטן א דירעקטע מלחמה צווישן די צוויי וועלט מאכטן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

איינער פון די וויכטיגסטע ארגאניזאציעס אינעם עיר פארס איז געווען דער [[סטראטעגישע ליפט קאמענד]] (Strategic Air Command (SAC)), וועלכער איז געגרינדעט געווארן אין [[1946]] און האט נאך דער שאפונג פונעם זעלבשטענדיקן עיר פארס באקומען די אחריות איבער די לאנג שטרעקיגע באמבאדירער און שפעטער אויך איבער די אינטערקאנטינענטאל באליסטישע מיסילן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די הויפט אויפגאבע פונעם סטראטעגישע ליפט קאמענד איז געווען צו האלטן א שטענדיג גרייטע נוקלעארע געווער. במשך פון פילע יארן זענען שווערע באמבאדירער געפלויגן כסדר אין דער לופט, אויסגערישט מיט נוקלעארע וואפן, כדי אז אפילו אויב די פאראייניגטע שטאטן וועלן ווערן איבערראשט דורך א פיינטליכן אנפאל, זאל נאך אלץ בלייבן א מעגליכקייט צוריקצושלאגן.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין יענע יארן זענען אנטוויקלט געווארן א רייע נייע דזשעט פליגער, וועלכע האבן אינגאנצן פארענדערט לופט מלחמה. צווישן די ערשטע בארימטע דזשעט פייטער זענען געווען דער '''[[F-86 Sabre]]''', וועלכער האט באוויזן גרויסע ערפאלגן אינעם קארעא קריג, און שפעטער די '''[[F-100 Super Sabre]]''', '''[[F-102 Delta Dagger]]''', '''[[F-104 Starfighter]]''' און אנדערע מאדערנע פליגער.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

גלייכצייטיג האט דער עיר פארס אנטוויקלט נייע סטראַטעגישע באמבאדירער. דער '''[[B-47 Stratojet]]''' איז געווען דער ערשטער גרויסער דזשעט באמבאדירער, און נאך אים איז אריין אין דינסט דער '''[[B-52 Stratofortress]]''', וועלכער איז נאך היינט איינער פון די וויכטיגסטע סטראַטעגישע באמבאדירער אינעם אמעריקאנער מיליטער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

== דער קארעא קריג ==

ווען דער [[קארעא קריג]] האט אויסגעבראכן אין [[1950]], האט דער אמעריקאנער עיר פארס שנעל אריבערגעפירט גרויסע לופט כוחות איבער דער [[קארעא האלבאינזל]].

די הויפט אויפגאבעס האבן אריינגענומען:

* לופט הערשאפט.
* באגלייטן באמבאדירער.
* באמבאדירן מיליטערישע צילן.
* נאנטע שטיצע פאר ערד טרופן.
* טראנספארט פון זעלנער און צושטעלן.
* מעדיצינישע לופט עוואקואציע.

דער קארעא קריג איז אויך געווארן דער ערשטער גרויסער קאמף צווישן דזשעט פייטער פליגער. אמעריקאנער '''[[F-86 Sabre]]''' פליגער האבן זיך אפט געטראפן אין לופט קאמפן קעגן סאוועטיש געבויטע '''[[MiG-15]]''' פליגער, וואס ווערן אנגעזען צווישן די בארימטסטע לופט קאמפן אין דער געשיכטע פון דזשעט פליגערי.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== דער וויעטנאם קריג ==

אין די [[1960ער]] און פרי [[1970ער]] יארן האט דער אמעריקאנער עיר פארס געשפילט א הויפט ראלע אינעם [[וויעטנאם קריג]]. צענדליגער טויזנטער לופט אפעראציעס זענען דורכגעפירט געווארן איבער צפון [[וויעטנאם]], דרום וויעטנאם, [[לאאס]] און [[קאמבאדיע]].&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

די לופט אפעראציעס האבן איינגעשלאסן:

* סטראַטעגישע באמבאדירונגען.
* טאקטישע אנפאלן.
* שפיאנאזש.
* טראנספארט.
* לופט צו לופט קאמפן.
* ראטעווען אראפגעפאלענע פילאטן.
* עלעקטראנישע מלחמה.

די גרויסע באמבאדירונג אפעראציעס '''Rolling Thunder''' און '''Linebacker''' ווערן אנגעזען צווישן די גרעסטע לופט אפעראציעס פונעם קאלטן מלחמה תקופה.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

דער וויעטנאם קריג האט אויך ארויסגעברענגט נייע פראבלעמען פאר לופט קריג, אריינגערעכנט סאוועטישע לופט פארטיידיגונג מיסילן, מאדערנע [[ראדאר-סיסטעמען|ראדאר סיסטעמען]] און שטערקערע פיינטליכע לופט פארטיידיגונג. אלס רעזולטאט האט דער עיר פארס אנטוויקלט נייע עלעקטראנישע שטערונגס סיסטעמען, אנטי ראדאר וואפן און פארבעסערטע טאקטיקן.

== אנטוויקלונג פון נוקלעארע אפהאלטונג ==

א וויכטיגער טייל פונעם אמעריקאנער עיר פארס איז געווארן די נוקלעארע אויפהאלטונג. במשך פון דער קאלטער מלחמה האט דער עיר פארס פארוואלטעט צוויי פון די דריי הויפט טיילן פונעם אמעריקאנער '''נוקלעארע דרייעק'''.

די צוויי טיילן זענען:

* לאנגשטרעקיגע סטראַטעגישע באמבאדירער.
* אינטערקאנטינענטאל באליסטישע מיסילס (ICBM).

די דריטע טייל פונעם טרייאד ווערט געפירט דורך דער אמעריקאנער נעיווי דורך נוקלעארע [[סובמארין|סובמארינען]].&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

אין די [[1960ער]] יארן האט דער עיר פארס אויפגעשטעלט הונדערטער מיסיל באזעס איבער די פאראייניגטע שטאטן. די מיסילן זענען געווען שטענדיג גרייט ארויסצופליען אין פאל פון א נוקלעארער מלחמה.

== שפיאנאזש און ספעציעלע פליגער ==

במשך פון דער קאלטער מלחמה האט דער עיר פארס אויך אנטוויקלט גאר פארגעשריטענע שפיאנאזש פליגער.

צווישן די מערסט באקאנטע זענען געווען:

* '''[[U-2]]''' שפיאנאזש פליגער.
* '''[[SR-71 Blackbird]]''' סופער שנעלע שפיאנאזש פליגער.

די פליגער האבן געקענט פליען גאר הויך און גאר שנעל, און האבן געזאמלט מיליטערישע אינפארמאציע איבער פילע טיילן פון דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

דער עיר פארס האט אויך אנטוויקלט ערשטע מיליטערישע [[סאטעליט]] פראגראמען, [[ראדאר]] סיסטעמען און פריע ווארענונג נעצן צו אנטדעקן פיינטליכע פליגער און [[באליסטישע מיסיל|באליסטישע מיסילן]].

== ארגאניזאציע אין דער קאלטער מלחמה ==

אין יענע תקופה האט דער אמעריקאנער עיר פארס אויסגעבויט א ריזיגע ארגאניזאציע מיט פילע הויפט קאמאנדן.

די וויכטיגסטע האבן איינגעשלאסן:

* Strategic Air Command (SAC)
* Tactical Air Command (TAC)
* Military Airlift Command (MAC)
* Air Defense Command (ADC)
* Pacific Air Forces (PACAF)
* United States Air Forces in Europe (USAFE)

יעדע פון די קאמאנדן האט געהאט באזונדערע אחריות, און אונטער זיי זענען געווען צענדליגער נומערירטע עיר פארס, פליגלען, גרופעס און סקוואדראנען, וועלכע האבן אפערירט אויף באזעס איבער דער גאנצער וועלט.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;
== נאך דער קאלטער מלחמה ==

דער [[צוזאמענפאל פונעם סאוועטן פארבאנד|צוזאמענפאל]] פונעם [[סאוועטן פארבאנד]] אין [[1991]] האט געברענגט א פונדימענטאלע ענדערונג אין דער סטראַטעגיע פונעם אמעריקאנער עיר פארס. אנשטאט זיך צוצוגרייטן בעיקר פאר א גרויסער מלחמה קעגן א סופער מאכט, האט דער עיר פארס אנגעהויבן זיך צופאסן צו ראיאנאלע קאנפליקטן, שנעלע אינטערווענץ און געמיינזאמע אפעראציעס מיט אנדערע צווייגן פון די אמעריקאנער מיליטער.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין יענע תקופה זענען פילע עלטערע פליגער ארויסגענומען געווארן פון דינסט, בשעת נייע טעכנאלאגיעס ווי [[סטעלט-פליגער|סטעלט פליגער]], פינקטליכע אנפאל וואפן, [[סאטעליט-נאוויגאציע|סאטעליט נאוויגאציע]] און דיגיטאלע קאמאנד סיסטעמען זענען געווארן א הויפט טייל פונעם עיר פארס.

== אפעראציע מדבר שטורעם ==

די [[גאלף מלחמה]] פון [[1991]] ווערט געזען אלס איינע פון די ערשטע מאדערנער לופט מלחמה. אין '''[[אפעראציע מדבר שטורעם]]''' האט דער אמעריקאנער עיר פארס, צוזאמען מיט די לופט קרעפטן פון אנדערע אליאירטע לענדער, דורכגעפירט א גאר ברייטע לופט אטאקעס קעגן איראק.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

אין די ערשטע טעג פון דער מלחמה זענען הונדערטער מיליטערישע צילן אנגעגריפן געווארן כמעט גלייכצייטיג.

די לופט אפעראציעס האבן איינגעשלאסן:

* פארניכטן [[לופט פארטיידיגונג]].
* צעשטערן ראדאר סיסטעמען.
* אנפאלן אויף [[לופטפעלד|לופטפעלדער]].
* באמבאדירן [[מיליטערישע הויפטקווארטיר|מיליטערישע הויפטקווארטירן]].
* צעשטערן קאמוניקאציע נעטווארקן.
* אנפאלן אויף מיסיל באזעס.
* שטיצע פאר ערד איינהייטן.

די מלחמה האט אויך ברייט באקאנט געמאכט דעם '''[[F-117 Nighthawk]]''', דער ערשטער אפעראציאנעלער סטעלט קאמף פליגער, וועלכער האט געקענט דורכפירן אטאקעס אויף שווער באשיצטע צילן מיט גאר א קליינע מעגליכקייט צו ווערן אנטדעקט דורך [[ראדאר]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

דער גרויסער ערפאלג פון די לופט אפעראציעס האט שטארק באאיינפלוסט מיליטערישע פלאנירונג איבער דער וועלט און האט געוויזן די וויכטיקייט פון פינקטליכע וואפן, אינפארמאציע און לופט הערשאפט.

== באלקאן אפעראציעס ==

אין די [[1990ער]] יארן האט דער אמעריקאנער עיר פארס זיך אויך באטייליגט אין אפעראציעס איבער דער [[באלקאן לענדער|באלקאן]] [[האלבאינזל]].

ער האט אנטיילגענומען אין:

* אויפהלטן נאנפליי זאנעס.
* לופט שפיאנאזש.
* באמבאדירונגען קעגן מיליטערישע צילן.
* שטיצע פאר [[נאט&quot;א|נאטא]] אפעראציעס אין [[באסניע]].
* אפעראציעס אין [[קאסאווא]].

די אפעראציעס זענען דורכגעפירט געווארן אלס טייל פון נאטא באשלוסן צו אפשטעלן די קאמפן און באשיצן ציווילע באפעלקערונגען.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== נאך די אנפאלן פון 11 סעפטעמבער 2001 ==

די טעראר אנפאלן פון [[11טן סעפטעמבער|11 סעפטעמבער]] [[2001]] האבן געעפנט א נייע תקופה אין דער געשיכטע פונעם אמעריקאנער עיר פארס.

אלס טייל פונעם '''מלחמה קעגן טעראר''' האט דער עיר פארס אנגעהויבן גרויסע אפעראציעס אין [[אפגאניסטאן]] און שפעטער אין [[איראק]].&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

די הויפט אויפגאבן האבן אריינגענומען:

* לופט אנפאלן קעגן טעראר ארגאניזאציעס.
* שפיאנאזש.
* טראנספארט פון טרופן און עקוויפמענט.
* לופט אנפילן פון ברענשטאף פאר קאמף פליגער.
* מעדיצינישע עוואקיואציע.
* קאנטראל פון לופט רוים.
* ספעציעלע אפעראציעס.

אין יענע יארן איז אויך שטארק געוואקסן דער באנוץ פון [[דראונס]].

== דראונס ==

אנהייב דעם 21סטן יארהונדערט זענען דראונס געווארן א צענטראלער טייל פונעם אמעריקאנער עיר פארס.

די מערסט באקאנטע סיסטעמען זענען:

* [[MQ-1 Predator]]
* [[MQ-9 Reaper]]

די פליגער ווערן באנוצט פאר:

* שפיאנאזש.
* זאמלען אינפארמאציע.
* אבזערוואציע.
* אנפאלן אויף אויסגעקליבענע צילן.
* שטיצע פאר ערד איינהייטן.

זיי קענען אפערירן לאנגע שעות אן קיין פילאט אינעם פליגער און ווערן קאנטראלירט פון ווייטע קאמאנד צענטערן.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== דער אמעריקאנער ספעיס פארס ==

אין דעצעמבער [[2019]] איז אויפגעשטעלט געווארן דער '''[[אמעריקאנער ספעיס פארס]]''' (United States Space Force), אלס א באזונדערער מיליטערישער צווייג אונטער דעם '''דעפארטמענט פון די עיר פארס'''.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

כאטש דער ספעיס פארס איז א זעלבשטענדיקער סערוויס, בלייבן ביידע צווייגן אונטער דעם זעלבן ציווילן סעקרעטאר פון דער עיר פארס, און פילע אדמיניסטראטיווע און שטיצע סיסטעמען ווערן נאך אלץ צוזאמען געפירט.

די שאפונג פונעם ספעיס פארס האט אריבערגעפירט א טייל ספעיס פארבונדענע אויפגאבן פונעם עיר פארס צום נייעם צווייג, בשעת דער עיר פארס בלייבט ווייטער פאראנטווארטליך פאר לופט מלחמה און פילע אנדערע פארבונדענע אפעראציעס.

== ארגאניזאציע ==

דער אמעריקאנער עיר פארס ווערט געפירט דורך דעם '''סעקרעטאר פון דער עיר פארס''', א ציווילער באמטער וואס ווערט באשטימט דורך דעם פרעזידענט מיט דער באשטעטיגונג פונעם סענאט.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

דער העכסטער מיליטערישער אפיציר איז דער '''Chief of Staff of the Air Force''', א פיר שטערנדיגער גענעראל, וועלכער איז דער הויפט מיליטערישער ראטגעבער אין אלע ענינים וואס באציען זיך צום עיר פארס.

אונטער דער הויפט פירערשאפט ווערט דער עיר פארס איינגעטיילט אין:

* הויפט קאמאנדן (Major Commands).
* נומערירטע עיר פארס.
* פליגלען (Wings).
* גרופעס.
* סקוואדראנען.

די סקוואדראן איז בדרך כלל די גרונט איינהייט פונעם עיר פארס, בשעת א פליגל פאראייניגט עטליכע גרופעס און טראגט די אחריות פאר אפעראציעס, אויפהאלט, שטיצע און אנדערע באדערפענישן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Structure_of_the_United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

די וויכטיגסטע הויפט קאמאנדן נעמען אריין:

* Air Combat Command.
* Air Mobility Command.
* Air Education and Training Command.
* Air Force Materiel Command.
* Air Force Special Operations Command.
* Air Force Reserve Command.
* Pacific Air Forces.
* United States Air Forces in Europe – Air Forces Africa.
== הויפט אויפגאבן ==

לויט דער אפיציעלער דעפיניציע פונעם אמעריקאנער עיר פארס זענען פאראן פינף הויפט אויפגאבן, וועלכע באשטימען די הויפט ריכטונגען פון זיינע אפעראציעס איבער דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

=== לופט הערשאפט ===

'''לופט הערשאפט''' (Air Superiority) מיינט דערגרייכן קאנטראל איבערן לופט רוים, כדי א פיינט זאל נישט קענען באנוצן זיינע פליגער אדער אנדערע לופט מיטלען.

צוליב לופט הערשאפט קענען אייגענע ערד טרופן, פלאט איינהייטן און לופט קרעפטן אפערירן מיט א פיל גרעסערער זיכערקייט. דער עיר פארס נוצט פאר דעם צוועק מאדערנע פייטער פליגער, ראדאר סיסטעמען, לופט צו לופט מיסילן און פארגעשריטענע קאמאנד סיסטעמען.

=== שפיאנאזש ===

די צווייטע הויפט אויפגאבע איז '''שפיאנאזש, אבזערוואציע און אינפארמאציע זאמלונג''' (Intelligence, Surveillance and Reconnaissance – ISR).

דער עיר פארס נוצט פליגער און דראונס, סאטעליטן, ראדאר סיסטעמען און אנדערע עלעקטראנישע מיטלען צו זאמלען אינפארמאציע איבער פיינטליכע באוועגונגען, וואפן סיסטעמען און אנדערע מיליטערישע צילן.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

די אינפארמאציע ווערט דערנאך אויסגעארבעט דורך ספעציעלע אינטעליגענץ איינהייטן און איבערגעגעבן פאר קאמאנדירן און באשלוס מאכער.

=== גלאבאלע טראנספארט ===

'''Rapid Global Mobility''' איז די מעגליכקייט שנעל אריבערצופירן זעלנער, עקוויפמענט, וואפן, הומעניטערישע הילף און אנדערע זאכן צו יעדן טייל פון דער וועלט.

דער עיר פארס פארמאגט א גרויסע פלאטע פון טראנספארט פליגער און לופט אנפיל פליגער, וועלכע ערמעגליכן דורכצופירן לאנגע פלי רייזעס אן אפשטעלן.

די אויפגאבע נעמט אויך אריין:

* טראנספארט פון מיליטערישע איינהייטן.
* אנפילן ברענשטאף אין די ליפטן פאר קאמף פליגער.
* מעדיצינישע עוואקואציע.
* הומעניטארע הילף.
* נאטור קאטאסטראפע הילף.
* אינטערנאציאנאלע שטיצע פאר אליאירטע לענדער.

=== גלאבאלע אנפאלן ===

די פערטע הויפט אויפגאבע איז '''Global Strike'''.

דער עיר פארס האלט אין גרייטשאפט ביידע געווענטליכע און נוקלעארע געווער, וועלכע קענען דערגרייכן ווייטע צילן איבער דער וועלט.

די אפעראציעס ווערן דורכגעפירט דורך:

* סטראַטעגישע באמבאדירער.
* קאמף פליגער.
* אינטערקאנטינענטאלע באליסטישע מיסילן.
* פינקטליכע לופט צו ערד וואפן.

א גרויסער טייל פון דער אמעריקאנער נוקלעארער אפהאלטונג באשטייט אויף די מעגליכקייט שנעל דורכצופירן אזעלכע אפעראציעס.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

=== קאמאנד און קאנטראל ===

די פינפטע הויפט אויפגאבע איז '''Command and Control'''.

די אויפגאבע נעמט אריין:

* קאארדינירן אלע לופט אפעראציעס.
* קאארדינירן מיט אנדערע מיליטערישע צווייגן.
* קאנטראלירן קאמוניקאציע.
* צושטעלן אינפארמאציע פאר קאמאנדירן.
* פירן געמיינזאמע אפעראציעס מיט נאטא און אנדערע אליאירטע לענדער.

די פארגעשריטענע קאמוניקאציע נעטווארק ערמעגליכן דורכצופירן אפעראציעס כמעט איבער דער גאנצער וועלט אין רעאלער צייט.

== לופט פלאטע ==

דער אמעריקאנער עיר פארס פארמאגט די גרעסטע און מערסט פארגעשריטענע מיליטערישע פליגער פליט אין דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

לויט אפיציעלע ציפערן האט דער עיר פארס געהאט אום 30 סעפטעמבער 2022 א סך הכל פון '''5,519''' פליגער.

די הויפט קאטעגאריעס זענען געווען:

* באמבאדירער – 141.
* פייטער און אנפאל פליגער – 2,214.
* העליקאפטערס – 192.
* ספעציעלע מיסיע פליגער – 504.
* ספעציעלע אפעראציעס – 143.
* לופט אנפיל פליגער – 498.
* טרענירונג פליגער – 1,180.
* טראנספארט פליגער – 647.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

== וויכטיגע פליגער ==

צווישן די באקאנטסטע פליגער אינעם אמעריקאנער עיר פארס זענען:

=== פייטער פליגער ===

* [[F-15 Eagle]].
* F-15EX Eagle II.
* [[F-16 פייטינג פאלקאן|F-16 Fighting Falcon]].
* [[F-22 Raptor]].
* [[F-35 לייטנינג II|F-35A Lightning II]].

=== אטאקע פליגער ===
* [[A-10 Thunderbolt II]].

=== באמבאדירער ===

* [[B-1B Lancer]].
* B-2 Spirit.
* [[B-52 סטראטופארטרעס|B-52H Stratofortress]].

=== טראנספארט פליגער ===

* [[C-5 Galaxy]].
* [[C-17 Globemaster III]].
* [[C-130 Hercules]].

=== לופט אנפיל פליגער ===

* [[KC-46 Pegasus]].
* [[KC-135 Stratotanker]].

=== שפיאנאזש און ספעציעלע פליגער ===

* RC-135 Rivet Joint.
* E-3 Sentry.
* U-2 Dragon Lady.
* MQ-9 Reaper.

די פליגער דינען פאר גאר פארשידענע אפעראציעס, פון לופט הערשאפט און באמבאדירונגען ביז שפיאנאזש, טראנספארט און עלעקטראנישע מלחמה.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

== פערסאנאל ==

דער אמעריקאנער עיר פארס באשעפטיגט הונדערטער טויזנטער מענטשן.

לויט דעם פארגעשלאגענעם בודזשעט פאר יאר [[2025]] האט דער דעפארטמענט פון דער עיר פארס געבעטן א סך הכל פון:

* 504,500 מיליטערישע מיטגלידער.
* 183,100 ציווילע ארבעטער.&lt;ref&gt;https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF12622.html&lt;/ref&gt;

די צאל נעמט אריין אקטיווע דינסט, רעזערוויסטן, נאציאנאלע גארד און ציווילע ארבייטער וועלכע ארבעטן אין פארשידענע טעכנישע, וויסנשאפטליכע, אינזשענירונג און אדמיניסטראטיווע פעלדער.

== באזעס ==

דער אמעריקאנער עיר פארס אפערירט הונדערטער באזעס און אנדערע אינסטאלאציעס אין די פאראייניגטע שטאטן און אין פילע לענדער איבער דער וועלט.

די הויפטקווארטיר געפינט זיך אינעם '''[[פענטאגאן]]''' אין [[ארלינגטאן, ווירדזשיניע|ארלינגטאן]], [[ווירדזשיניע]].&lt;ref&gt;https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104613/the-us-air-force/&lt;/ref&gt;

אין אויסלאנד ווערן פילע אפעראציעס געפירט דורך:

* פאציפישע עיר פארס.
* United States Air Forces in Europe – Air Forces Africa.

די באזעס שפילן א וויכטיגע ראלע אין גלאבאלע אפעראציעס, טרענירונג, שפיאנאזש, הומעניטארע מיסיעס און אינטערנאציאנאלע קאאפעראציע.
== באדייט און השפעה ==

דער אמעריקאנער עיר פארס ווערט אנגעזען אלס איינע פון די מערסט איינפלוסרייכע לופט מיליטערן אין דער וועלט. זייט זיין גרינדונג האט ער געהאט א צענטראלע ראלע אין דער אנטוויקלונג פון מאדערנער לופט מלחמה, סטראטעגישע אפהאלטונג, לופט טראנספארט און מיליטערישע טעכנאלאגיע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Air_Force&lt;/ref&gt;

זיינע אפעראציעס האבן איבער די יארן באאיינפלוסט מיליטערישע דאקטרינען אין פילע לענדער. אסאך לופט קרעפטן איבער דער וועלט האבן איבערגענומען ארגאניזירונג, טרענירונג און קאמף מעטאדן וועלכע זענען אנטוויקלט געווארן אינעם אמעריקאנער עיר פארס.

אויסער קאמף אויפגאבן נעמט דער עיר פארס אויך אנטייל אין הומאניטארע מיסיעס, נאטור קאטאסטראפע הילף, לופט רעטונג, מעדיצינישע עוואקואציע און טראנספארט פון הילפס מאטעריאלן קיין פילע טיילן פון דער וועלט.&lt;ref&gt;https://www.airforce.com/history&lt;/ref&gt;

== טעכנאלאגישע אנטוויקלונגען ==

במשך פון זיין געשיכטע האט דער אמעריקאנער עיר פארס מיטגעארבעט ביי דער אנטוויקלונג פון א רייע וויכטיגע טעכנאלאגיעס.

די אנטוויקלונגען נעמען אריין:

* [[דזשעט מאטאר|דזשעט מאטארן]].
* [[סטעלט]] טעכנאלאגיע.
* פינקטליך געפירטע וואפן.
* פלי סיסטעמען.
* [[סאטעליט קאמוניקאציע]].
* גלאבאלע נאוויגאציע.
* דראונס.
* קינסטליכע אינטעליגענץ פאר מיליטערישע באנוץ.
* פארגעשריטענע ראדאר סיסטעמען.
* עלעקטראנישע מלחמה.

א גרויסער טייל פון די אנטוויקלונגען זענען שפעטער אויך גענוצט געווארן אין ציווילער פליגער, ספעיס פארשונג און אנדערע וויסנשאפטליכע פעלדער.&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/A_Concise_History_of_the_U.S._Air_Force.pdf&lt;/ref&gt;

== מוזעאומען און היסטארישע אפהיטונג ==

דער אמעריקאנער עיר פארס האלט אויף א רייע מוזעאומען און היסטארישע צענטערן וועלכע באשעפטיגן זיך מיט דער אפהיטונג פון זיין געשיכטע, דאקומענטן, פליגער און אנדערע ארטיפאקטן.

דער גרעסטער פון זיי איז דער '''National Museum of the United States Air Force''' אין דעם שטאט [[דעיטאן, אהייא|דעיטאן]], [[אהייא]], וואו עס ווערן אויסגעשטעלט הונדערטער היסטארישע [[פליגער]], [[מיסל|מיסלען]], ספעיס מיטלען און אנדערע אויסשטעלונגען איבער דער אנטוויקלונג פון אמעריקאנער מיליטערישער פליגער.&lt;ref&gt;https://www.afhistory.af.mil/&lt;/ref&gt;

די היסטארישע אפטיילונגען פונעם עיר פארס זאמלען אויך ארכיוון, פאטאגראפיעס, קארטעס און אפיציעלע באריכטן, וועלכע דינען אלס א וויכטיגע מקור פאר היסטארישע פארשונגען.

== קריטיק און מחלוקת ==

ווי פילע גרויסע מיליטערישע ארגאניזאציעס איז אויך דער אמעריקאנער עיר פארס געווען דער אונטערשטעל פון פארשידענע מחלוקת'ן און עפנטליכע דיסקוסיעס.

צווישן די הויפט נושאים געפינען זיך:

* די ווירקזאמקייט פון סטראַטעגישע באמבאדירונגען.
* ציווילע פארלוסטן ביי לופט אנפאלן.
* באנוץ פון אומבאמאנטע פליגער.
* די קאסטן פון נייערע וואפן סיסטעמען.
* דער צעטיילונג פון מיליטערישע בודזשעטן צווישן לופט, ים און ערד קרעפטן.
* דער באלאנס צווישן קאנווענציאנעלע און נוקלעארע אפהאלטונג.

מיליטערישע היסטאריקער און זיכערהייט עקספערטן האבן במשך פון די יארן פארשידענע מיינונגען איבער די פראגן. טייל האלטן אז לופט מאכט אליין קען נישט געווינען א מלחמה, בשעת אנדערע זעען אין לופט הערשאפט א נויטווענדיגן יסוד פאר יעדע מאדערנע מיליטערישע אפעראציע.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/The-United-States-Air-Force&lt;/ref&gt;

{{אמעריקעמיל}}
== זעט אויך ==

* [[אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן]]
* [[אמעריקאנער ספעיס פארס]]
* [[דעפארטמענט פון דער עיר פארס]]
* [[פענטאגאן]]
* [[נאט&quot;א|נאטא]]

== רעפערענצן ==

&lt;references /&gt;

[[קאטעגאריע:אמעריקאנער מיליטער]]
[[קאטעגאריע:לופט קרעפטן]]
[[קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן]]


[[קאטעגאריע:USA מיליטער]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטערישע ארגאניזאציעס]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטער פון די פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאַטעגאָריע:מיליטער]]</text>
      <sha1>o114nji80z7rnihapkdr4psu2urwvu0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>יו.עס. מארין קארפס</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13495</id>
    <revision>
      <id>601649</id>
      <parentid>484655</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T17:03:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3788" sha1="994rkfm78xkfqnfyjbmzvkkqjmtsl21" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; |אמעריקאנער מארינער קארפוס
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; |United States Marine Corps
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Seal_of_the_United_States_Marine_Corps.svg|טעקסט=זיגל פון דעם אמעריקאנער מארינער קארפוס|111x111פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Flag_of_the_United_States_Marine_Corps.svg|טעקסט=פאן פון דעם אמעריקאנער מארינער קארפוס|120x120פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; |[[טעקע:Emblem_of_the_United_States_Marine_Corps.svg|טעקסט=עמבלעם פון דעם אמעריקאנער מארינער קארפוס|90x90פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;עמבלעם&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; |גרינדונג-דאטע:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[10טן נאוועמבער]] [[1775]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[מארינער קארפוס|ים-אינפאנטריע]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טייל פון:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|דעפארטמענט פון דעם נעיווי]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |בערך 177,000 אקטיווע זעלנער
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Semper Fidelis&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(תמיד געטריי)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;The Marines' Hymn&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[ענגלישער בולדאג]] (Chesty the Bulldog)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; |קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |&quot;Honor, Courage, Commitment&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[https://www.marines.mil marines.mil]
|}
[[טעקע:Aircraft.osprey.678pix.jpg|קליין|250px]]
די אמעריקאנער '''מארינען''' זענען איינע פון די 5 אפטיילונגען פון די אמעריקאנער מיליטער, סאלדאטן: 180,000 אקטיוו, און 40,000 רעזערוו, זי דארף צושטעלן פרייע און שנעלע רעאקציע איבער די וועלט און איבער די וואסערן
זי דארף באשיצען די נעווי באזעס איבער די וועלט און צושטעלן זיכערע טעריטאריע ווי נויטיג צו דורך פערוטרופערס צו באשיצען די לאנדן אהנגרייטן לאנד פאר א קריג


{{אמעריקעמיל}}

[[קאַטעגאָריע:USA מיליטער]]</text>
      <sha1>994rkfm78xkfqnfyjbmzvkkqjmtsl21</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601654</id>
      <parentid>601649</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T17:17:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3842" sha1="3k5ximsf7qrx97u0bvlclz0zj9auo24" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; |אמעריקאנער מארינער קארפוס
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; |United States Marine Corps
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Seal_of_the_United_States_Marine_Corps.svg|טעקסט=זיגל פון דעם אמעריקאנער מארינער קארפוס|111x111פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Flag_of_the_United_States_Marine_Corps.svg|טעקסט=פאן פון דעם אמעריקאנער מארינער קארפוס|120x120פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; |[[טעקע:Emblem_of_the_United_States_Marine_Corps.svg|טעקסט=עמבלעם פון דעם אמעריקאנער מארינער קארפוס|90x90פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;עמבלעם&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; |גרינדונג-דאטע:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[10טן נאוועמבער]] [[1775]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[מארינער קארפוס|ים-אינפאנטריע]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טייל פון:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|דעפארטמענט פון דעם נעיווי]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |בערך 177,000 אקטיווע זעלנער
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Semper Fidelis&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(תמיד געטריי)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;The Marines' Hymn&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[ענגלישער בולדאג]] (Chesty the Bulldog)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; |קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |&quot;Honor, Courage, Commitment&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[https://www.marines.mil marines.mil]
|}
[[טעקע:Aircraft.osprey.678pix.jpg|קליין|250px]]{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}
די אמעריקאנער '''מארינען''' זענען איינע פון די 5 אפטיילונגען פון די אמעריקאנער מיליטער, סאלדאטן: 180,000 אקטיוו, און 40,000 רעזערוו, זי דארף צושטעלן פרייע און שנעלע רעאקציע איבער די וועלט און איבער די וואסערן
זי דארף באשיצען די נעווי באזעס איבער די וועלט און צושטעלן זיכערע טעריטאריע ווי נויטיג צו דורך פערוטרופערס צו באשיצען די לאנדן אהנגרייטן לאנד פאר א קריג


{{אמעריקעמיל}}

[[קאַטעגאָריע:USA מיליטער]]</text>
      <sha1>3k5ximsf7qrx97u0bvlclz0zj9auo24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אמעריקאנער בארטן פאטראל</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13496</id>
    <revision>
      <id>601650</id>
      <parentid>600849</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T17:04:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10873" sha1="795gosm5i2d3f4jkb28fnku95t8atlk" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; |אמעריקאנער בארטן פאטראל
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; |United States Coast Guard
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Seal_of_the_United_States_Coast_Guard.svg|טעקסט=זיגל פון דעם אמעריקאנער בארטן פאטראל|110x110פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Flag_of_the_United_States_Coast_Guard.svg|טעקסט=פאן פון דעם אמעריקאנער בארטן פאטראל|120x120פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; |[[טעקע:Mark_of_the_United_States_Coast_Guard.svg|טעקסט=עמבלעם פון דעם אמעריקאנער בארטן פאטראל|90x90פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;עמבלעם&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; |גרינדונג-דאטע:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[4טן אויגוסט|4טן אוגוסט]] [[1790]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[בארטן פאטראל]] / [[קריגספלאט]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טייל פון:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אמעריקאנער דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט|דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(אינעם נעיווי בעת מלחמה)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[וואשינגטאן די סי]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |בערך 42,000 אקטיווע זעלנער
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Semper Paratus&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(תמיד גרייט)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Semper Paratus&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[בערן-הונט]] (Sinbad the Dog)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; |קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |&quot;Honor, Respect, Devotion to Duty&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[https://www.uscg.mil uscg.mil]
|}
[[בילד:HIFR(MVC-006S).JPG|לינקס|250px]]

{{אינפאבאקס ארגאניזאציע
| נאמען = פאראייניגטע שטאטן קאוסט גארד
| ענגליש = United States Coast Guard
| בילד = USCG_Seal.svg
| בילד־קעפל = דער עמבלעם פון דער קאוסט גארד
| געגרינדעט = 1915
| לאנד = [[פאראייניגטע שטאטן]]
| הויפטקווארטיר = [[וואשינגטאן די. סי.]]
| אונטער = [[דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט]]
| קורצונג = USCG
| וועבזייטל = {{URL|www.uscg.mil}}
}}

'''די פאראייניגטע שטאטן קאוסט גארד''' ({{ענ|United States Coast Guard}}; קורץ: '''USCG''') איז איינע פון די זעקס [[באוואפנטע קרעפטן פון די פאראייניגטע שטאטן]]. זי איז א ים־זיכערהייט־דינסט וואס פירט אויס מיליטערישע, געזעץ אינפארסיראנג, רעטונג אפעראציעס, און הומאניטארישע אויפגאבן. די קאוסט גארד איז די איינציגסטע צווייג פון די אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן וואס האט סיי מיליטערישע און סיי ציווילע רעגירונג־אחריות.

די קאוסט גארד איז פאראנטווארטליך פאר דער זיכערהייט פון אמעריקאנער ברעגן, פארטן, טייכן, און אנדערע וואסער־וועגן. זי פירט דורך [[זוך און רעטונג]] אפעראציעס, באקעמפט [[שמוגלעריי]], העלפט באשיצן די גרענעצן, האלט אפ וואסער־פארפעסטיקונג, און שטיצט אנדערע רעגירונג־אגענטורן אין צייטן פון נויט.

== געשיכטע ==

די היסטארישע ווארצלען פון דער קאוסט גארד גייען צוריק ביז 1790, ווען דער אמעריקאנער קאנגרעס האט געשאפן דעם Revenue Cutter Service צו דורכפירן מינהגים־געזעצן און באשיצן די הכנסות פון דער פעדעראלער רעגירונג.

אין 1915 איז דער Revenue Cutter Service פאראייניגט געווארן מיטן United States Life-Saving Service, און אזוי איז געשאפן געווארן די היינטיגע קאוסט גארד. שפעטער זענען אויך אנדערע ים־דינסטן אריינגענומען געווארן אין דער ארגאניזאציע.

די קאוסט גארד האט געדינט אין דער [[ערשטע וועלט מלחמה]], [[צווייטע וועלט מלחמה]], [[קארעא מלחמה]], [[וויעטנאם מלחמה]], [[גאלף מלחמה]], און אין אנדערע מיליטערישע און הומאניטארישע אפעראציעס איבער דער וועלט.

== ארגאניזאציע ==

אין צייטן פון שלום געפינט זיך די קאוסט גארד אונטער דעם [[דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט]]. אין צייטן פון מלחמה קען זי ווערן אונטערגעשטעלט דעם [[דעפארטמענט פון דער נעיווי]] לויט באשלוס פון דעם [[פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן]] אדער [[קאנגרעס|קאנגרעס פון די פאראייניגטע שטאטן]].

איר הויפטקווארטיר געפינט זיך אין [[וואשינגטאן די. סי.]], און זי אפערירט דורך עטליכע דיסטריקטן וואס דעקט אפ אמעריקאנער וואסערן און טייל אינטערנאציאנאלע ראיאנען.

== אויפגאבן ==

די הויפט אויפגאבן פון דער קאוסט גארד נעמען אריין:

* [[זוך און רעטונג]];
* אינפארסירעןזן ים־געזעצן;
* באקעמפן [[דראגס]]־שמוגלעריי;
* באשיצן פארטן און וואסער־אינפראסטרוקטור;
* ים־זיכערהייט;
* באשיצן די ים־סביבה;
* אייז־ברעכער־אפעראציעס;
* גרענעץ־זיכערהייט;
* העלפן ביי נאטור־קאטאסטראפעס;
* שטיצן נאציאנאלע פארטיידיגונג.

== זוך און רעטונג ==

איינע פון די מערסט באקאנטע אויפגאבן פון דער קאוסט גארד איז זוכן און ראטעווען מענטשן אין נויט אויפן ים. די דינסט האלט א שטענדיגע גרייטשאפט צו רעאגירן אויף שיף־אומגליקן, שטורעמס, פארלוירענע שיפן, און אנדערע עמערדזשענסי־פאלן.

יעדעס יאר ראטעוועט די קאוסט גארד טויזנטער מענטשן דורכן נוצן שיפן, שנעלע באָטן, העליקאפטערס, און פליגער.

== ים־זיכערהייט ==

די קאוסט גארד שפילט א הויפט ראלע אין באשיצן אמעריקאנער פארטן און ברעג־געגנטן. נאך די [[11 סעפטעמבער אטאקעס]] זענען אירע זיכערהייט־אויפגאבן שטארק פארגרעסערט געווארן.

די ארגאניזאציע ארבעט נאענט מיט אנדערע פעדעראלע, סטעיט, און לאקאלע אגענטורן צו פארמיידן טעראריזם, שמוגלעריי, און אנדערע סכנות.

== עקוויפמענט ==

די קאוסט גארד נוצט א ברייטע אויסוואל פון שיפן, באָטן, פליגער, און העליקאפטערס.

צווישן די הויפט מיטלען זענען:

* נאציאנאלע זיכערהייט־קאטערס;
* אפשאר־פאטרול־קאטערס;
* שנעלע רעאקציע־קאטערס;
* אייז־ברעכער;
* [[Sikorsky MH-60 Jayhawk]] העליקאפטערס;
* [[Lockheed HC-130]] פאטרול־פליגער.

== פערסאנאל ==

די קאוסט גארד באשטייט פון אקטיווע מיטגלידער, רעזערוויסטן, ציווילע ארבעטער, און מיטגלידער פון דער קאוסט גארד אוקסיליערי, א וואלונטירישע ארגאניזאציע וואס שטיצט די דינסט.

== ראנגען ==

די ראנג־סיסטעם פון דער קאוסט גארד איז ענליך צו דער פון דער [[פאראייניגטע שטאטן נעיווי]]. זי נעמט אריין איינגעשטעלטע ראנגען, וואראנט־אפיצירן, און קאמיסיאנירטע אפיצירן.

== זעט אויך ==

* [[אמעריקאנישער פלאט|פאראייניגטע שטאטן נעיווי]]
* [[יו.עס. מארין קארפס|פאראייניגטע שטאטן מארינע קארפס]]
* [[אמעריקאנער ארמיי|באוואפנטע קרעפטן פון די פאראייניגטע שטאטן]]
* [[דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט]]
* [[פעדעראלע עמערדזשענסי פארוואלטונג אגענטור]]
* [[זוך און רעטונג]]

== רעפערענצן ==
{{רעפערענצן}}

== אויסערליכע לינקס ==

* {{אפיציעלע וועבזייטל|https://www.uscg.mil/|United States Coast Guard}}
{{אמעריקעמיל}}
[[קאטעגאריע:קאוסט גארד]]
[[קאטעגאריע:מיליטער פון די פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאטעגאריע:ים־ארגאניזאציעס]]
[[קאטעגאריע:רעגירונג־אגענטורן פון די פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאטעגאריע:געגרינדעט אין 1915]]</text>
      <sha1>795gosm5i2d3f4jkb28fnku95t8atlk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601655</id>
      <parentid>601650</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T17:18:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10927" sha1="j8cfospmj4gziml8vqp0wkb41dqcjom" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; |אמעריקאנער בארטן פאטראל
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; |United States Coast Guard
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Seal_of_the_United_States_Coast_Guard.svg|טעקסט=זיגל פון דעם אמעריקאנער בארטן פאטראל|110x110פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Flag_of_the_United_States_Coast_Guard.svg|טעקסט=פאן פון דעם אמעריקאנער בארטן פאטראל|120x120פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; |[[טעקע:Mark_of_the_United_States_Coast_Guard.svg|טעקסט=עמבלעם פון דעם אמעריקאנער בארטן פאטראל|90x90פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;עמבלעם&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; |גרינדונג-דאטע:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[4טן אויגוסט|4טן אוגוסט]] [[1790]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[בארטן פאטראל]] / [[קריגספלאט]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טייל פון:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אמעריקאנער דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט|דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(אינעם נעיווי בעת מלחמה)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[וואשינגטאן די סי]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |בערך 42,000 אקטיווע זעלנער
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Semper Paratus&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(תמיד גרייט)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Semper Paratus&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[בערן-הונט]] (Sinbad the Dog)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; |קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |&quot;Honor, Respect, Devotion to Duty&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[https://www.uscg.mil uscg.mil]
|}
{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}[[בילד:HIFR(MVC-006S).JPG|לינקס|250px]]

{{אינפאבאקס ארגאניזאציע
| נאמען = פאראייניגטע שטאטן קאוסט גארד
| ענגליש = United States Coast Guard
| בילד = USCG_Seal.svg
| בילד־קעפל = דער עמבלעם פון דער קאוסט גארד
| געגרינדעט = 1915
| לאנד = [[פאראייניגטע שטאטן]]
| הויפטקווארטיר = [[וואשינגטאן די. סי.]]
| אונטער = [[דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט]]
| קורצונג = USCG
| וועבזייטל = {{URL|www.uscg.mil}}
}}

'''די פאראייניגטע שטאטן קאוסט גארד''' ({{ענ|United States Coast Guard}}; קורץ: '''USCG''') איז איינע פון די זעקס [[באוואפנטע קרעפטן פון די פאראייניגטע שטאטן]]. זי איז א ים־זיכערהייט־דינסט וואס פירט אויס מיליטערישע, געזעץ אינפארסיראנג, רעטונג אפעראציעס, און הומאניטארישע אויפגאבן. די קאוסט גארד איז די איינציגסטע צווייג פון די אמעריקאנער באוואפנטע קרעפטן וואס האט סיי מיליטערישע און סיי ציווילע רעגירונג־אחריות.

די קאוסט גארד איז פאראנטווארטליך פאר דער זיכערהייט פון אמעריקאנער ברעגן, פארטן, טייכן, און אנדערע וואסער־וועגן. זי פירט דורך [[זוך און רעטונג]] אפעראציעס, באקעמפט [[שמוגלעריי]], העלפט באשיצן די גרענעצן, האלט אפ וואסער־פארפעסטיקונג, און שטיצט אנדערע רעגירונג־אגענטורן אין צייטן פון נויט.

== געשיכטע ==

די היסטארישע ווארצלען פון דער קאוסט גארד גייען צוריק ביז 1790, ווען דער אמעריקאנער קאנגרעס האט געשאפן דעם Revenue Cutter Service צו דורכפירן מינהגים־געזעצן און באשיצן די הכנסות פון דער פעדעראלער רעגירונג.

אין 1915 איז דער Revenue Cutter Service פאראייניגט געווארן מיטן United States Life-Saving Service, און אזוי איז געשאפן געווארן די היינטיגע קאוסט גארד. שפעטער זענען אויך אנדערע ים־דינסטן אריינגענומען געווארן אין דער ארגאניזאציע.

די קאוסט גארד האט געדינט אין דער [[ערשטע וועלט מלחמה]], [[צווייטע וועלט מלחמה]], [[קארעא מלחמה]], [[וויעטנאם מלחמה]], [[גאלף מלחמה]], און אין אנדערע מיליטערישע און הומאניטארישע אפעראציעס איבער דער וועלט.

== ארגאניזאציע ==

אין צייטן פון שלום געפינט זיך די קאוסט גארד אונטער דעם [[דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט]]. אין צייטן פון מלחמה קען זי ווערן אונטערגעשטעלט דעם [[דעפארטמענט פון דער נעיווי]] לויט באשלוס פון דעם [[פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן]] אדער [[קאנגרעס|קאנגרעס פון די פאראייניגטע שטאטן]].

איר הויפטקווארטיר געפינט זיך אין [[וואשינגטאן די. סי.]], און זי אפערירט דורך עטליכע דיסטריקטן וואס דעקט אפ אמעריקאנער וואסערן און טייל אינטערנאציאנאלע ראיאנען.

== אויפגאבן ==

די הויפט אויפגאבן פון דער קאוסט גארד נעמען אריין:

* [[זוך און רעטונג]];
* אינפארסירעןזן ים־געזעצן;
* באקעמפן [[דראגס]]־שמוגלעריי;
* באשיצן פארטן און וואסער־אינפראסטרוקטור;
* ים־זיכערהייט;
* באשיצן די ים־סביבה;
* אייז־ברעכער־אפעראציעס;
* גרענעץ־זיכערהייט;
* העלפן ביי נאטור־קאטאסטראפעס;
* שטיצן נאציאנאלע פארטיידיגונג.

== זוך און רעטונג ==

איינע פון די מערסט באקאנטע אויפגאבן פון דער קאוסט גארד איז זוכן און ראטעווען מענטשן אין נויט אויפן ים. די דינסט האלט א שטענדיגע גרייטשאפט צו רעאגירן אויף שיף־אומגליקן, שטורעמס, פארלוירענע שיפן, און אנדערע עמערדזשענסי־פאלן.

יעדעס יאר ראטעוועט די קאוסט גארד טויזנטער מענטשן דורכן נוצן שיפן, שנעלע באָטן, העליקאפטערס, און פליגער.

== ים־זיכערהייט ==

די קאוסט גארד שפילט א הויפט ראלע אין באשיצן אמעריקאנער פארטן און ברעג־געגנטן. נאך די [[11 סעפטעמבער אטאקעס]] זענען אירע זיכערהייט־אויפגאבן שטארק פארגרעסערט געווארן.

די ארגאניזאציע ארבעט נאענט מיט אנדערע פעדעראלע, סטעיט, און לאקאלע אגענטורן צו פארמיידן טעראריזם, שמוגלעריי, און אנדערע סכנות.

== עקוויפמענט ==

די קאוסט גארד נוצט א ברייטע אויסוואל פון שיפן, באָטן, פליגער, און העליקאפטערס.

צווישן די הויפט מיטלען זענען:

* נאציאנאלע זיכערהייט־קאטערס;
* אפשאר־פאטרול־קאטערס;
* שנעלע רעאקציע־קאטערס;
* אייז־ברעכער;
* [[Sikorsky MH-60 Jayhawk]] העליקאפטערס;
* [[Lockheed HC-130]] פאטרול־פליגער.

== פערסאנאל ==

די קאוסט גארד באשטייט פון אקטיווע מיטגלידער, רעזערוויסטן, ציווילע ארבעטער, און מיטגלידער פון דער קאוסט גארד אוקסיליערי, א וואלונטירישע ארגאניזאציע וואס שטיצט די דינסט.

== ראנגען ==

די ראנג־סיסטעם פון דער קאוסט גארד איז ענליך צו דער פון דער [[פאראייניגטע שטאטן נעיווי]]. זי נעמט אריין איינגעשטעלטע ראנגען, וואראנט־אפיצירן, און קאמיסיאנירטע אפיצירן.

== זעט אויך ==

* [[אמעריקאנישער פלאט|פאראייניגטע שטאטן נעיווי]]
* [[יו.עס. מארין קארפס|פאראייניגטע שטאטן מארינע קארפס]]
* [[אמעריקאנער ארמיי|באוואפנטע קרעפטן פון די פאראייניגטע שטאטן]]
* [[דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט]]
* [[פעדעראלע עמערדזשענסי פארוואלטונג אגענטור]]
* [[זוך און רעטונג]]

== רעפערענצן ==
{{רעפערענצן}}

== אויסערליכע לינקס ==

* {{אפיציעלע וועבזייטל|https://www.uscg.mil/|United States Coast Guard}}
{{אמעריקעמיל}}
[[קאטעגאריע:קאוסט גארד]]
[[קאטעגאריע:מיליטער פון די פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאטעגאריע:ים־ארגאניזאציעס]]
[[קאטעגאריע:רעגירונג־אגענטורן פון די פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאטעגאריע:געגרינדעט אין 1915]]</text>
      <sha1>j8cfospmj4gziml8vqp0wkb41dqcjom</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>F-35 לייטנינג II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13530</id>
    <revision>
      <id>601607</id>
      <parentid>596931</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T19:09:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* פראגראם באטייליגער */</comment>
      <origin>601607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7641" sha1="5lurmnkn9kf0sym4lucj05kh6wa795o" xml:space="preserve">[[טעקע:F-35A flight (cropped).jpg|קליין|250px|דער [[אמעריקאנער לופטפלאט]] F-35A]]
דער '''F-35 לייטנינג II''' ([[ענגליש]]: ''F-35 Lightning II'') איז א פינפטע גענעראציע [[מלחמה|קריג]]-[[עראפלאן]] מיט איינער זיצארט און איינער מאטאר, וואס איז נאכנישט ארויס פון שעלף אויספרובירט דאס ערשטע מאל אום 15טן דעצעמבער, 2006.

== פראיעקט ==
די פראיעקט ווערט פינאנצירט דורך די US, און קאסט אפ א געשאצטע 40 ביליאן דאלער, ס'ווערט געבויט איבערצונעמען אסאך פונקציעס און מינימיזירן די הוצאות פון די מיליטער דורך בויען דריי ווערסיעס ס'זאל צושטעלן די געברויכן פון דער סביבה, ענגלאנד און נאך 8 לענדער נעמען אנטייל אין דעם פראיעקט און וועלן אפמאכען צו זיי קויפען עס, 

די:
* F-35A די ווערסיע איז די לייכסטע און קלענסטע פון די ווערסיעס דאס וועט איבערנעמן די [[F-16]] און די A-10 טאנדערבאלט פליגער'ס די F-35A איז נישט נאר בעסער פון די F-16 מיט פייטינג נאר מיט סטעלט זיך קענען דורך שווערצן ראדארען וואס דאס שטעלט דאס די ערשטע אין די ליסט פון די עירקרעפטס. (פאר די לופטוואפע)

* F-35B די ווערסיע וועט איבערנעמען די AV-8 העריער און די F/A-18 הארנעט קענענדיג שנעלער זיך הייבען דערווייל איז די שנעלסטע פון די F-35A א וועלט רעקארד פון א נישטיגע 500 פיס פלאץ. (פאר די מארינען)

* F-35C די ווערסיע נעמט איבער די F/A-18- /A /B /C /D הארנעט'ס, וואס איזפאר לאגשטרעקיגע צילען, דאס וועט אויך ווערן באניצט צו סטעלט מיסיעס, זייענדיג בעסער ווי די F/A-18E/F סופער-הארענט. (פאר די נעווי)

== מיסיע ==
דער ציל פון דעם פליגער איז עס זאל איבערנעמען די פליכט פון א באמבארדירער און פייטער אינעם זעלבן געבוי. צו דעם איז עס א סטעלט פליגער (וואס ראדארן כאפן נישט אויף) און קען זיך קענען הייבן און לאנדן אן א ראנוועי וואס מיינט אז מען וועט נישט דארפן האבן גרויסע קעריער שיפן דאס צו טראגן פון איין פלאץ צום צווייטן.

== פראגראם באטייליגער ==
דער פראגראם ווערט געפירט דורך אמעריקע און בריטען און נאך לענדער און די ערשטע מאדעל איז די עף-35. דריי פירמעס בויען דעם קערפער פון דעם פליגער און זיי זענען: לאקהיד מארטין, נארטראפ גרומען, און די בריטישע בי-עי-אי סיסטעמס. דער ערשטער מאדעל וועט זיין קאמפלעט פארטיג אין 011' און ביז א יאר דערויף וועט עס איבערנעמען א רייע שטארק באנוצטע פליגער אינערהאלב די [[אמעריקאנער עיר פארס|עיר פארס]], נעיווי, און מארין קארפס. אין בריטען וועט עס אויך איבערנעמען עטליכע פליגער אין די ראיעל נעיווי און עיר פארס.

בריטען איז נומער איינס שותף אין דעם דזשאוינט סטרייק פייטער פראגראם און האט שוין אינוועסטירט איבער 2 ביליאן דאלאר. אנדערע לענדער זענען איטאליע וועלכע האט אינוועסטירט איין ביליאן, די נעדערלענדס מיט 800 מיליאן, טערקיין מיט 175 מיליאן, אויסטראליע מיט 144 מיליאן, נארוועגן מיט 122 מיליאן, דענמארק מיט 110 מיליאן, און קאנאדע מיט 100 מיליאן. צוזאמען האבן די אליאירטע לענדער אינוועסטירט בערך 4.5 ביליאן דאלאר און מיט דעם וועלן זיי באקומען רעכטן צו מאכן קאנטראקטן מיט די פירמעס צו קויפן די פליגער. דאס איז אבער נאר א קליינע פראצענט צו די סך הכל קאסטן וואס דער פראגראם האט דערווייל אפגעקאסט וועלכע שטייט היינט ביי 244 ביליאן דאלאר און וועט נאך גיין ווייטער.


== פראגראם היסטאריע ==
דער פראגראם האט זיך אנגעפאנגן אין 93' ווען דאס מיליטער איז איבערגעגאנגן די גאנצע מיליטער פון אונטן ארויף און עס איז באשלאסן געווארן אז מען וועט שניידן די קאסטן דורך אפשליסן צענדליגער פליגער פראגראמען און אנשטאט עפענען איין גרויסע פראגראם וועלכע זאל זיי אלע איבערנעמען. וויבאלד די קאסטן איז אזוי גרויס און די ארבעט אזוי קאמפליצירט האט מען איינגעלאדענט די אליאירטע לענדער צו נעמען א טייל אין דעם פראגראם. יעדע פון די לענדער האט צוגעשטעלט אנדערע טיילן צו דעם פליגער און דאס האט פארשנעלערט די ארבעט. 

אום פעברואר 2001 האט לאקהיד מארטין ארויסגעברענגט דעם ערשטן טעסט מאדעל אין אירע באזעס אין טעקסאס און האט זינט דעמאלט דורכגעפירט א רייע אנדערע טעסטן, אריינגערעכנט א פארשטעלונג פון א פראדוקציע מאדעל. אויב אלעס וועט זיין סוקסעספול וועט דער פראגראם נישט פארשפעטיגט ווערן און ביז ענדע 012' וועלן אלע פליגער זיין אין באנוץ צעטיילט אין פארשידענע מאדעלן, געוואנדן לויט יעדע לאנד'ס ספעציפיקאציעס. דער פרייז פאר א שטיק וועט גיין צווישן 45 און 60 מיליאן.

== כאראקטעריסטיקס ==
* '''שטאב:''' 1
* '''לענג:''' 50 פיס און 6 אינטשעס
* '''פליגל ברייט:''' 30 פיס
* '''הייך:''' 17 פיס און 4 אינטשעס
* '''וואג (ליידיג):''' 26,000 פונט
* '''וואג (געלאדענט מיט מיסילס):''' 42,000 פונט
* '''מאקסימום וואג:''' 50,000 פונט
* '''מאקסימום ספיד:''' 1,200 מ.פ.ש.
* '''שטרעקע:''' 620 מייל מיט איין טאנק ברענשטאף
* '''לופט הייך:''' 48,000 פיס

== וועבלינקען ==
* [http://www.jsf.mil/ אפיציעלע וועבסייט] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071027111123/http://www.jsf.mil/ |date=2007-10-27 }}
* [http://www.f-35jsf.net/ נייעס ארטיקלען] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061208040618/http://www.f-35jsf.net/ |date=2006-12-08 }}

[[קאַטעגאָריע:USA מיליטער]]
[[קאַטעגאָריע:עראפלאנען]]
[[קאַטעגאָריע:וואפן]]</text>
      <sha1>5lurmnkn9kf0sym4lucj05kh6wa795o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>חיים דוד כ&quot;ץ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14408</id>
    <revision>
      <id>601661</id>
      <parentid>564708</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T19:20:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1593" sha1="ga1uk3o6kbb35fphs4hpg3ea2me5qmu" xml:space="preserve">רבי '''חיים דוד כ&quot;ץ''' איז דיין פון [[סאטמאר (הויף)|סאטמאר]] ([[זאליס]]) אין [[בארא פארק]]. 

== ביאגראפיע ==
ער איז אן איידעם ביי [[משה חיים אפרים פדווא|הרב אפרים פאדווא]] פון [[לאנדאן]]. ער איז געווארן אויפגענומען אין [[סאטמאר (הויף)|סאטמאר]] [[בארא פארק]], צו פארטרעטן ר' [[יחזקאל ראטה]] וואס איז דאן ארויס. ווען די [[ארונים]] האבן איבערגענומען די מוסדות אין  בארא פארק האבן זיי אים אוועקגעשיקט, ער דינט היינט אלס [[דיין]] פאר די [[זאליס]] אין בארא פארק.

ער איז א תלמיד פון [[אהרן טייטלבוים|ר' אהרן]]'ס [[סאטמאר ישיבה גדולה (קרית יואל)]].

ער איז לכתחילה געווארן באטראכט אלס זייער אן [[ענערגי]]שער פירער און [[עניו]]. ביי דער [[מערכה]] קעגן דעם [[עירוב]] אין בארא פארק, איז ער ארויסגעטרעטן זייער שארף קעגן די רוב [[בארא פארק]]ער אידן, האט געוויזן אז ער איז גאר א שטייפער מאן.

{{גרונטסארטיר:כ&quot;ץ, חיים דוד}}
[[קאַטעגאָריע:סאטמארער דיינים]]
[[קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן]]
[[קאַטעגאָריע:זאלוינים]]
[[קאַטעגאָריע:מענטשן פון בארא פארק]]</text>
      <sha1>ga1uk3o6kbb35fphs4hpg3ea2me5qmu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>US נעווי</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17090</id>
    <redirect title="אמעריקאנער נעיווי" />
    <revision>
      <id>601624</id>
      <parentid>534676</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T01:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>2827</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>באט: פארראכטן פארטאפלטע ווייטערפירונג → [[אמעריקאנער נעיווי]]</comment>
      <origin>601624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="ncr7lddfiq3um3zglv0n43tf4wqaklr" xml:space="preserve">#ווייטערפירן [[אמעריקאנער נעיווי]]</text>
      <sha1>ncr7lddfiq3um3zglv0n43tf4wqaklr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>יו.עס. לופט פלאטע</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17097</id>
    <redirect title="אמעריקאנער עיר פארס" />
    <revision>
      <id>601628</id>
      <parentid>164537</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T01:03:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>2827</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>באט: פארראכטן פארטאפלטע ווייטערפירונג → [[אמעריקאנער עיר פארס]]</comment>
      <origin>601628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="t0qjsx27z16d11vjy6z20hk59yfeqhl" xml:space="preserve">#ווייטערפירן [[אמעריקאנער עיר פארס]]</text>
      <sha1>t0qjsx27z16d11vjy6z20hk59yfeqhl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>איציק מאנגער</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18053</id>
    <revision>
      <id>601694</id>
      <parentid>600553</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T01:32:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41060-05</username>
        <id>62174</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>601694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2538" sha1="2shez2zut281ma22uw33uxayhtahnw3" xml:space="preserve">{{אישיות}}
'''איציק מאַנגער'''(1901–1969) איז געווען אַ וויכטיקער [[שרײַבער]] און פאָעט ([[דיכטער]]). כאָטש ער האָט געזאָגט אַז ער איז געבוירן געוואָרן אין [[בערלין]], איז ער באמת געבױרן געװאָרן אין [[טשערנאוויץ]]. ער איז געווען א זון פון א [[שנײַדער]]. ער האָט געשריבן עטלעכע לידער ביכער וואָס זענען פֿול מיט [[מעטאפאר|מעטאפערען]] (אָפט צו דער תורה, אָבער אויך צו [[דײַטשיש]]ע [[לידער]], און [[ענגליש]]ע לידער) און [[פאנטאזיע]]. ער איז באקאנט צים מערסטן פאר זיינע באַלאַדעס.

ער האָט געוווינט אין [[ווארשע]], [[יאס]], [[פאריז]], [[ליווערפול]], און [[לאנדאן]]. סוף–כל–סוף איז ער אנגעקומען אין [[ארץ ישראל]]. כאָטש ער האט געשריבן אויף [[יידיש]], איז ער געווען זייער פאפולער און באליבט אין ישראל. 

הײַנט איז דאָ א איציק מאנגער פריז פאר יידישער [[ליטעראטור]].

'''[[ייִדיש]]:''' איציק מאַנגער, טונקל גאָלד, לידער, ייִדיש און דײַטש, צונויפֿגעשטעלט, איבערגעזעצט און מיט אַ נאָכװאָרט פֿאַרצאָרגט פֿון אפֿרת גל־עד, מיט טראַנסקריפּציע, מיט בילדער און מיט צעדע, ייִדישער פֿאַרלאַג אינעמ זורקאַמפּ פֿאַרלאַג

* [http://yiddishmusic.jewniverse.info/mangerizik/index.html איציק מאַנגער לייענט פאָר זיינע לידער (אוידיאָ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111003007/http://yiddishmusic.jewniverse.info/mangerizik/index.html |date=2010-01-11 }}{{לינקשפראך|רוסיש}}
* [http://itzikmanger.com/ The Itzik Manger ballads' site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100328003739/http://www.itzikmanger.com/ |date=2010-03-28 }}


{{גרונטסארטיר:מאנגער, איציק}}
[[קאַטעגאָריע:יידיש שפראך שרייבערס]]
[[קאטעגאריע:יידישע דיכטער]]
[[קאַטעגאָריע:דראמאטורגן]]

{{ביכער|
PeEnYi=18053|
PND=118953664|
LCCN=n/81/128452|
VIAF=14773259|
TSURL=viaf/14773259|
SELIBR=74077}}</text>
      <sha1>2shez2zut281ma22uw33uxayhtahnw3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>קאלטער קריג</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18801</id>
    <revision>
      <id>601667</id>
      <parentid>567802</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T21:07:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21216" sha1="3i4re1ytp5rjyjcqdotz6g3dq12fz6s" xml:space="preserve">דער '''קאלטער קריג''' איז דער ביינאמען פון דער [[מלחמה]] צווישן דער [[מערב וועלט]] (די [[פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע|פאראייניקטע שטאטן]] מיט אירע אונטערשטיצערס) און די מזרח לענדער (דער [[סאוועטן פארבאנד]] מיט אירע אונטערשטיצערס) במשך 45 יאר פון [[1947]] (גלייך נאך דער [[צווייטער וועלט קריג]]) ביז [[1991]], ווען דער ראטנפארבאנד איז איינגעפֿאלן.

די מלחמה איז נישט געווען אזוי ווי אנדערע מלחמות, צוליב דעם וואס די צוויי הויפט קעמפער האבן זיך קיינמאל נישט ווירקליך מיט [[געווער]] ארומגעקריגט, נאר בלויז [[פאליטיק|פאליטיש]] און [[אידעאלאגיע|אידיאלאגיש]]. נאר זיי האבן געשטיצט די צוויי זייטן אין עטלעכע אנדערע מלחמות ארום דער וועלט.

עס איז געווען פֿאָרגעפילט אז די מלחמה וועט זיך אנטוויקלען צו אַן [[אטאמקריג]], און יעדער וועט שיסן אויפן צווייטן [[נוקלעארער וואפן|נוקלעארע וואפן]].

די ערשטע פֿאַזע פונעם קאַלטן קריג האט אנגעהויבן גלייך נאָכן סוף פון דער [[צווייטע וועלט-מלחמה|צווייטער וועלט-מלחמה]] אין 1945. די פֿאראייניגטע שטאטן האבן געשאפֿן דעם [[נאט&quot;א]] מיליטערישן אַליאַנץ אין 1949 קלערן אז דער ראטן-פארבאנד וועט אטאקירן, און זיי האבן גערופן זייער גלאבאל־פאליטיק קעגן סאוועטישער איינפֿלוס ''איינהאַלטן''. דער ראטן-פארבאנד האט אנגערופן מיטן שאפֿן דעם [[ווארשע פאקט|ווארשע-פאקט]]. קריזיסן ווערנט דער פֿאזע האבן איינגעשלאסן די 1948–49 [[בערלין בלאקאדע]], דעם 1927–50 [[כינעזישער בירגערקריג|כינעזישן בירגערקריג]], די 1950–53 [[קארעאישע מלחמה]], דעם 1956 [[סועץ קריזיס]], דעם בערלין קריזיס אין 1961 און דעם 1962 [[קובא מיסל קריזיס]]. דער ראטן-פארבאנד און די פאראייניגטע שטאטן האבן קאנקורירט פאר השפעה אין [[לאטיין-אמעריקע]], דעם [[מיטל מזרח]], און די אפקאלאניזירנדע שטאטן פון אפריקע און אזיע.

== קעמפֿער לענדער ==
[[טעקע:Cold_war_europe_military_alliances_map_en.png|טעקסט=Map of Europe with mostly blue (NATO) areas in west and mostly red (Warsaw Pact) areas in east|קליין|נאַט&quot;א שטאַטן (בלוי) און וואַרשע־פאַקט שטאַטן (רויט)]]
מערסט פון די לענדער אין איין זייט פונעם קאנפליקט זענען געווען מיטגלידער אין דעם [[נאט&quot;א]] אליאנץ, וואס זיין שטערקסטער מיטגליד איז געווען די [[פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע]]; מערסט פון די לענדער אין דער צווייטער זייט זענען געווען מיטגלידער אין דעם [[ווארשע פאקט|ווארשע־פאקט]], וואס זיין מעכטיגסטער מיטגליד איז געווען דער [[סאוועטן פארבאנד]].&lt;ref&gt;Applebaum, Anne 2012. ''Iron Curtain: the crushing of Eastern Europe, 1944–1956''. Doubleday. ISBN 0-385-51569-3&lt;/ref&gt;

די לענדער געפֿירט דורך די פֿאראייניגטע שטאטן רופֿט דעם &quot;מערבדיקן בלאק&quot;  די נארד־אטלאנטישע אפמאך ארגאַניזאַציע (נאַט&quot;א) איז אן אַליאַנץ געשאַפֿן אין 1949 וואס שפאַרט איין די פֿאראייניגטע שטאטן, דאס [[פאראייניגטע קעניגרייך|פֿאראייניגטע קעניגרייך]], [[פראנקרייך|פֿראַנקרייך]], [[מערב דייטשלאנד]], [[קאנאדע]], [[האלאנד]], [[בעלגיע]], [[לוקסעמבורג]], [[שפאניע]], [[פארטוגאל]], [[איטאליע]], [[נארוועגיע]], [[איסלאנד]], [[דענמארק]], [[גריכנלאנד]] און [[טערקיי]]. אנדערע לענדער אליאירט מיטן מערבדיקן בלאק שליסן איין [[ישראל]], [[יאפאן]], [[דרום קארעע]], [[טיילאנד]], [[איראן]] (1945-1979), פאקיסטאן, [[מאלייזיע]], [[פיליפינען]], [[דרום אפריקע]],  [[אויסטראליע]] און [[ניו זילאנד]].

דער &quot;מזרחדיקער בלאק&quot; איז געווען די גרופע פון סאציאליסטישע לענדער געפירט דורכן ראטנפארבאנד (פֿסס&quot;ר). דער ווארשע־פאקט איז געווען אן אליאנץ געשאפן אין 1955 וואס האט אריינגעשלאסן דעם ראטנפארבאנד, [[אלבאניע]], [[בולגאריע]], [[טשעכאסלאוואקיי]], [[מזרח דייטשלאנד]], [[אונגארן]], [[פוילן]] און [[רומעניע]]. אנדערע לענדער אליאירט מיטן מזרחדיקן בלאק האבן איינגעשלאסן [[אנגאלא]], [[עטיאפיע]], [[קובא]] (1959-1991), [[מאנגאליי]], [[צפון קארעע]], [[כינע]] (1948-1966) און [[וויעטנאם]].

== הינטערגרונט ==
פעברואר 1917 האט מען איבערגעקערט די רעגירונג פון צאר ניקאליי דער צווייטער פון דער רוסלענדישער אימפעריע, ווייל די בירגער זענעו געווען שטארק אנטוישט פון זייער לעבענסשטייגער, בפרט אין דער תקופה פון דער ערשטער וועלט-מלחמה. די נייע רעגירונג אין רוסלאנד איז געווען א דעמאקראטישע סאציאליסטישע רעגירונג. זי איז אבער געווען בטלניש. אום נאוועמבער 1917 האבן די באלשעוויקן, א גרופע פון קאמוניסטן אונטער [[וולאדימיר לענין]], איבערגעקערט די נייע דעמאקראטישע רעגירונג, געשטיצט דורך גרופעס גערופן סאוועטן. די באלשעוויקן האבן געשאפן א נייע קאמוניסטישע רעגירונג, די רוסלענדישע פעדעראדיווע סאציאליסטישע רעפובליק.

א גרויסער טייל פון די רוסלענדישע אימפעריע האט אבער נישט געשטיצט די קאמוניסטן. פיל לענדער וואס זענען פריער געווען א טייל פון דער אימפעריע, ווי לעטלאנד, ליטע, עסטלאנד, פוילן און פֿינלאנד האבן זיך אפגעשיידט פון רוסלאנד. די רוסלענדישע בירגערקריג האט אנגעהויבן, און די [[רויטע ארמיי]] פון דער רוסישער סאוועטישער רעגירונג האט געקעמפט קעגן דער [[ווייסע ארמיי|ווייסער ארמיי]], די גרופע פון אלע רוסן וואס האבן דערקעגנט די קאמוניסטן. די ווייסע ארמיי איז נישט געווען אזוי גוט איינגעארדנט. די אליאירטע קראפטן פון דער ערשטער וועלט-מלחמה, ווי די פאראייניגטע שטאטן, דאס פאראיינגטע קעניגרייך און פראנקרייך האבן, האבן אינוואדירט רוסלאנד כדי צו שטיצן די ווייסע ארמיי. ענדלעך האבן די סאוועטן געזיגט די מלחמה אין 1922 און האבן געגרינדעט דעם  פֿאַרבאַנד פֿון סאָוועטישע סאָציאַליסטישע רעפּובליקן (ראַטנפֿאַרבאַנד) צוזאמען מיט די ניי־געשאפענע סאציאליסטישע רעפובליקן פון אוקראינע, בעלארוס, ארמעניע, אזערביידזשאן און גרוזיע.

דער קאלטער קריג האט אנגעהויבן אין 1947 ווען מען האט געמיינט אז אלע רעגירונגען וועלן ווערן אדער [[קאמוניזם|קאמוניסטיש]] אדער [[קאפיטאליזם|קאפיטליסטיש]]. די מערבדיקע אליאירטע האבן מורא געהאט אז דער ראטנפארבאנד וועט פארברייטערן זיין איינפלוס אין אייראפע מיט געוואלד, און אויך האבן געזארגט אז סאוועטישע אגענטן האבן באקומען אינפארמאציע וועגן מאכן די [[אטאם באמבע]] נאך דער מלחמה.

ביידע גרופעס פון פעלקער האבן געקעמפט קעגן נאצי־דייטשלאנד. דער ראטנפארבאנד האט פון צייט צו צייט געארבעט צוזאמען מיט דייטשלאנד, און האבן געטיילט פוילן צווישן זיך אין 1939; אין יוני 1941 אבער האט דייטשלאנד געקערט קעגן דעם ראטנפארבאנד מיט [[אפעראציע בארבאראסא]].

== נאך דער צווייטער וועלט־מלחמה ==
[[טעקע:Yalta_summit_1945_with_Churchill,_Roosevelt,_Stalin.jpg|טעקסט=|קליין|ביים יאלטא קאנפערענץ: [[ווינסטאן טשערטשיל]], [[פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט|פֿרענקלין ד. רוזעוועלט]] און [[יאזעף סטאלין]] אנהייב 1945]]
נאך דער צווייטער וועלט־מלחמה איז דייטשלאנד געליגן חרוב. די אליאירטע קראפטן וואס האבן געזיגט און אקופירט דאס לאנד האבן עס צעטיילט אויף פיר. אין דעם מערבדיקן העלפט פון דייטשלאנד האט מען געגעבן איין צו די פאראייניגטע שטאטן, איינעם צום פאראייניגטן קעניגרייך און איינעם צו פראנקרייך. דער ראטן־פארבאנד האט אקופירט דעם מזרחדיקן העלפט. די שטאט [[בערלין]], טראץ וואס זי איז אינגאנצן אינעם מזרחדיקן העלפט, האט מען אויך צעטיילט צווישן אלע פיר לענדער.

די [[פעדעראלע רעפוליק פון דייטשלאנד]] (''Bundesrepublik Deutschland'' אדער BRD), אדער מערב־דייטשלאנד איז געווארן אנערקענט דורך די מערבדיקע אליאירטער אין יוני 1949. זי איז געווען א קאפיטאלישטישע דעמאקראטיע; אויך מערב בערלין איז געווען גערעכנט א טייל פון לאנד. דער ראטנפֿארבאנד האבן געגעבן א נאמען זייער טייל פון דייטשלאנד די [[דייטשלאנד דעמאקראטישע רעפובליק|דייטשע דעמאקראטישע רעפובליק]]  (''Deutsche Demokratische Republik'' אדער DDR), אדער מזרח דייטשלאנד, שפעטער אין 1949. זי איז געווען א קאמוניסטישע דיקטאטור.

פון אפריל 1948 ביז מאי 1949, האבן די סאוועטן בלאקאדירט מערב בערלין צו פארמיידן פון דער שטאט צו ניצן די מערב־דייטשלאנד וואלוטע. די פאראייניגטע שטאטן און זייערע אליאירטע האבן פארזארגט די שטאט דורך עראפלאנען ביז סעפטעמבער 1949.

פיל איינוואוינער פון מזרח דייטשלאנד האבן געוואלט וואוינען אין מערב דייטשלאנד מיט זיין בעסערע קוואליטעט פון לעבן און פאליטישע פֿרייהייטן. דאס האט נישט געפֿאלן זייער רעגירונג וואס האט, אין 1961, געבויט די [[בערלינער וואנט]] וואס האט צעטיילט די שטאט אויף צוויי. זי איז געווען שטארק געהיט כדי צו פארמיידן מענטשן פון אנטלויפן צום מערב. די וואנט איז געווען א סימבאל פון דעם קאלטן קריג און דער [[אייזערנעם פארהאנג]] וואס האט צעטיילט אייראפע.

[[File:Truman signing National Security Act Amendment of 1949.jpg|thumb|פרעזידענט טרומאן חתמ׳עט דעם נאציאנאלן זיכערקייט אקט אמענדמענט פון 1949 מיט אורחים אין דעם אוואַלן ביורא.]]

[[שפיאנאזש]] איז בכלל נישט קיין נייע זאך, און איז געווען זייער וויכטיק אין דער תקופה פונעם קאלטן קריג. נאך זייער דערפאלגרייכן שפיאנאז אין דעם [[מאנהעטן פראיעקט]], האט די פֿסס&quot;ר אויפגעבויט אירע שפיאנאזש מיטלען, ספעציעל דעם [[קא גע בע]]. די [[CIA|צענטראלע אינטעליגענץ אגענטור]] האט געפירט די פֿ&quot;ש אָנשטרענגונגען אין אויסלאנד, און דאס [[FBI|פֿעדעראלע ביורא]] האט זיך באשעפטיגט מיט קעגן־שפיאנאזש. צווישן די פונקציעס פונעם קא גע בע איז געווען כאפן פרעמדע שפיאנען, ווי אויך קעמפן קעגן אינלענדישער סובווערסיע.)

ווען [[יאזעף סטאלין]], דער דיקטאטאר פון פֿסס&quot;ר, איז געשטארבן אין 1953, איז [[ניקיטא קרושטשעוו]] געווארן זיין ממלא מקום. אין זיין [[געהיימע רעדע|געהיימער רעדע]] האט קרושטשעוו איינגעפירט א ניי מהלך קעגן סטאליניזאציע, ווי די [[גולאג]] לאגערן און דער ׳קולט פון פערזענלעכקייט׳.

די 1950ער יארן זענען געווען די צייט פונעם אנהייב פון דעם [[קאסמאס געיעג]], דעם פארמעסט צווישן די פֿאראייניגטע שטאטן און דער פֿסס&quot;ר. זי האט אנגעהויבן ווען די פֿסס&quot;ר האט געשטעלט דעם [[ספוטניק 1]] סאטעליט אין אן ארביט ארום דער [[ערד-פלאנעט|ערד]], און אזוי איז דער ראטנפארבאנד געווארן דאס ערשטע לאנד אינעם קאסמאס. די פאראייניגטע שטאטן האבן זיך אנגערופן מיט אויפשטעלן  [[NASA]] (נאַסאַ), און נאך א קורצער צייט האט ארויפגעשיקט זייערע אייגענע סאטעליטן. אויך האט דער ראטנפארבאנד ארויפגעשיקט דעם ערשטן מענטש ([[יורי גאגארין]]) אין אן ערד־ארביט, מיט דער טענה אז דאס באווייזט אז קאמוניזם איז די בעסערע אידעאלאגיע.

=== קובא רעוואלוציע ===
[[טעקע:CheyFidel.jpg|קליין|[[טשע געווארא]] (לינקס) און [[פידעל קאסטרא]] (רעכטס) אין 1961]]
אין [[קובא]] האט א באוועגונג געפירט דורך צוויי יונגע רעוואלוציאנערן, [[פידעל קאסטרא]] און [[טשע געווארא]], געכאפט דעם מאכט אין [[קובא-רעוואלוציע]] אום 1טן יאנואר 1959. זיי האבן אונטערגעווארפן פרעזידענט פולגענסיא באטיסטא.{{sfn|Blumberg|1995|pp=23–24}}

א שטיק צייט נאכהער האבן קובא און די פאראייניגטע שטאטן ווייטער געפירט דיפלאמאטישע באציאונגען אבער, ווען קאסטרא איז געפארן אויף א באזוך אין [[וואשינגטאן די סי]] אין אפריל, האט אמעריקאנער פרעזידענט [[דווייט דעיוויד אייזנהאוער|אייזנהאער]] בדווקא פארלאזט די שטאט כדי נישט צו דארפן טרעפן קאסטרא, און וויצע־פרעזידענט [[ריטשארד ניקסאן]] האט געפירט דעם באטרעף אנשטאט אים.{{sfn|Lechuga Hevia|2001|p=142}} קובא האט אנגעהויבן האנדלען כדי צו קויפן געווער פון דעם מזרח־בלאק אין מערץ 1960.{{sfn|Dominguez|1989|p=22}} אין מערץ יענעם יאר האט אייזנהאער געגעבן זיין הסכמה צו [[Central Intelligence Agency|CIA]] פלענער און פינאנץ כדי איבערקערן קאסטרא׳ס רעגירונג.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=It's Time to Stop Saying that JFK Inherited the Bay of Pigs Operation from Ike {{!}} History News Network|url=https://historynewsnetwork.org/article/161188|access-date=2020-09-03|website=historynewsnetwork.org|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726153536/https://historynewsnetwork.org/article/161188|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

אין יאנואר 1961, קורץ פארן סוף פון זיין קאדענץ, האט  אייזנהאער אפגעהאקט באציאונגען מיט דער קובא רעגירונג. יענעם אפריל האט די אדמיניסטראציע פונעם  ניי־געוויילטן פרעזידענט [[דזשאן עף. קענעדי|דזשאן קענעדי]] געפירט די אומפאלגרייכע אינוואזיע פונעם אינזל ביי פלאיא גיראן און פלאיא לארגא אין סאנטא קלארא פראווינץ.{{sfn|Smith|1998|p=95}} דערנאך האט דער ראטנפארבאנד צוגעזאגט ווייטער שטיצן קובא.{{sfn|Smith|1998|p=95}} אין דעצעמבער האט די יו עס רעגירונג אנגעהויבן א רייע אטאקעס קעגן קובא און איר אדמיניסטראציע כדי אומצוברענגען די קובא־רעגירונג.{{הערה|&lt;ref name=Bacevich10&gt;{{cite book |last1=Bacevich |first1=Andrew |author-link=Andrew Bacevich |title=Washington rules : America's path to permanent war |date=2010 |publisher=[[Henry Holt and Company]] |location=New York |isbn=978-1-4299-4326-0 |pages=77–80 |edition=First}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Franklin16&gt;{{cite book |last1=Franklin |first1=Jane |title=Cuba and the U.S. empire : a chronological history |date=2016 |publisher=[[New York University Press]] |location=New York |isbn=978-1-58367-605-9 |pages=45–63, 388–392, ''[[List of Latin phrases (E)#et passim|et passim]]''}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=NSArchive19&gt;{{cite report |editor1-last=Prados |editor1-first=John |editor2-last=Jimenez-Bacardi |editor2-first=Arturo |date=October 3, 2019 |title=Kennedy and Cuba: Operation Mongoose |work=[[National Security Archive]] |url=https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/cuba/2019-10-03/kennedy-cuba-operation-mongoose |location=[[Washington, D.C.]] |publisher=[[The George Washington University]] |access-date=3 April 2020 |quote=The memorandum showed no concern for international law or the unspoken nature of these operations as terrorist attacks. |archive-url=https://web.archive.org/web/20191102010542/https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/cuba/2019-10-03/kennedy-cuba-operation-mongoose |archive-date=November 2, 2019 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=CIP77&gt;{{cite report |date=1977 |title=International Policy Report |location=[[Washington, D.C.]] |publisher=[[Center for International Policy]] |pages=10–12 |quote=To coordinate and carry out its war of terror and destruction during the early 1960s, the CIA established a base of operations, known as [[JM/WAVE]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Miller02&gt;{{cite book |last1=Miller |first1=Nicola |editor-last1=Carter |editor-first1=Dale |editor-last2=Clifton |editor-first2=Robin |chapter=The Real Gap in the Cuban Missile Crisis: The Post-Cold-War Historiography and Continued Omission of Cuba |title=War and Cold War in American foreign policy, 1942–62 |date=2002 |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |location=Basingstoke |isbn=978-1-4039-1385-2 |pages=211–237}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Schou11&gt;{{cite book |last1=Schoultz |first1=Lars |title=That infernal little Cuban republic : the United States and the Cuban Revolution |date=2009 |publisher=[[University of North Carolina Press]] |location=Chapel Hill |isbn=978-0-8078-8860-5 |chapter=State Sponsored Terrorism |pages=170–211}}&lt;/ref&gt;|name=Mongoose20}}{{-}}

==רעפערענצן==
{{רעפליסטע}}

[[קאַטעגאָריע:מלחמות]]
[[קאַטעגאָריע:קאמוניזם]]
[[קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאַטעגאָריע:ראטנפארבאנד]]</text>
      <sha1>3i4re1ytp5rjyjcqdotz6g3dq12fz6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>פרס</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20282</id>
    <revision>
      <id>601662</id>
      <parentid>601583</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T19:31:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* פרס און אידישע געשיכטע */</comment>
      <origin>601662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69879" sha1="exwol2jrjp5m7m38kbndu5eevh5tlz4" xml:space="preserve">
{{אינפובאקס מלוכה
| נאמען = פרס
| אנדערע נעמען = ממלכת פרס; האימפריה הפרסית
| נאמען אין ענגליש = Persia; Persian Empire
| הויפט טעריטאריע = דער איראנישער פלאטא, מערב און צענטראל איראן, מיט פארשידענע תקופות אויך מסופוטמיה, ארמעניע, קאווקאז, צענטראל אזיע, אפגאניסטאן און חלקים פון ארץ ישראל
| ערשטע מלוכה = ממלכת פרס אונטער דער אחמנישאנער דינאסטיע
| גרינדונג = ארום 550 יאר פאר זייער ציילונג
| גרעסטע תקופה = האחמנישער אימפעריע, ארום 550–330 יאר פאר זייער ציילונג
| הויפט שטעט = פסארגאדה, פרספוליס, שושן, אחמתא
| שפראכן = אלט-פרסיש, עלמיש, אכדיש, אראמיש, מיטל-פרסיש, גריכיש, נייע פרסיש
| רעליגיע = זאראטוסטריזם, שפעטער איסלאם
| וויכטיגע הערשער = כורש הגדול, כנבוזי השני, דריווש הראשון, חשיארש הראשון
| היינטיגע נאכפאלגער = איראן
}}

'''פרס''' (די [[פערסישע אימפעריע]]) איז דער נאמען פאר א ברייטן היסטארישן און געאגראפישן געביט אינעם [[איראנישן פלאטא]], און פאר די פארשידענע מלוכות און [[אימפעריע|אימפעריעס]] וואס האבן במשך פון טויזנטער יארן געהערשט איבער דעם געגנט. דער נאמען ווערט בעיקר פארבונדן מיט דער גרויסער אכמענישער אימפעריע—די ערשטע וועלט-אימפעריע אין דער היסטאריע—וואס האט אונטער איר הערשאפט פאראייניגט א ריזיקן שטח פונעם אגאישן ים ביזן אינדוס-טאל.
אין אידישע מקורות ווערט פרס דערמאנט אלס איינע פון די גרויסע וועלט-מלוכות אז וועלכע האבן געשפילט א צענטראלע ראלע אין דער געשיכטע פונעם אידישן פאלק. די אויסדרוקן '''פרס ומדי''' און '''מלכות פרס''' קומען פאר אין ספר דניאל, עזרא, נחמיה און מגילת אסתר, און באצייכענען די אימפעריע אז וועלכע האט איבערגענומען די הערשאפט פון בבל און ערלויבט דעם אידישן פאלק צוריקצוקערן קיין ארץ ישראל און אויפצובויען דעם בית המקדש השני. &lt;ref&gt;https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%9E%D7%9C%D7%9B%D7%AA_%D7%A4%D7%A8%D7%A1&lt;/ref&gt;

דער נאמען פרס שטאמט פון דעם אלט-פרסישן ווארט Pārsa, וואס האט צום ערשטן באדייט דעם ראיאן פון פארס (Fars) אין דרום-מערב איראן, און שפעטער איז דער נאמען געווארן א באצייכענונג פאר די גאנצע אימפעריע. במשך פון די דורות איז פרס דורכגעגאנגען דורך פארשידענע תקופות: די אכעמענידישער אימפעריע (Achaemenid), די סעלעוקישער תקופה (Seleucid), די ארסאקידישע אדער פארטישע מלוכה  (Parthian / Arsacid), די סאסאנישע אימפעריע (Sasanian), די מוסלעמענישע פרסישע דינאסטיעס, די סאפאווידישע מלוכה (Safavid) און שפעטערע מלוכות ביז דער גרינדונג פון דער היינטיגער איסלאמישער רעפובליק פון איראן. &lt;ref&gt;https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%9E%D7%9C%D7%9B%D7%AA_%D7%A4%D7%A8%D7%A1&lt;/ref&gt;

== נאמען און באדייט ==

דער טערמין '''פרס''' האט אין פארשידענע תקופות געהאט פארשידענע באדייטן. אין די אוראלטע צייטן האט ער באצייכנט בעיקר די לאנד פון די פרסישע שבטים אין דרום-מערב איראן. די פרסישע שבטים זענען געווען טייל פון די ברייטערע איראנישע פעלקער אז וועלכע האבן זיך באזעצט אויפן איראנישן פלאטא אין דער ערשטער טויזנט יאר פאר זייער ציילונג.

די גרעסטע פארשפרייטונג פון דעם נאמען איז געקומען אין דער צייט פון [[כורש דער צווייטער]], כורש  דער גרויסער  , ווען א לאקאלע פרסישע מלוכה איז פארוואנדלט געווארן אין א וועלט-אימפעריע. פון דעמאלטס און ווייטער האבן גריכישע און שפעטערע פעלקער גענוצט דעם נאמען &quot;פרס&quot; פאר די גאנצע אימפעריע און אירע איינוואוינער.

אין דער מאדערנער תקופה איז דער נאמען &quot;פרס&quot; בעיקר א היסטארישער טערמין, בשעת דער אפיציעלער נאמען פונעם לאנד איז היינט '''[[איראן]]'''. דער נאמען איראן שטאמט אויך פון אן אלטן איראנישן אויסדרוק און באדייט &quot;לאנד פון די אריאנער&quot;, בשעת פרס איז פארבליבן אלס א קולטורישער און היסטארישער באגריף.

== געאגראפיע און נאטורליכע באגרעניצונגען ==

די היסטארישע פרסישע לענדער האבן זיך געפונען אויפן איראנישן פלאטא, א גרויסן הויכן ראיאן צווישן [[מעסאפאטאמיע]] אין מערב און דעם [[אינדוס טאל]] אין מזרח. די הויפט געגנט פון פרס איז געווען דאס היינטיגע איראן, אבער אין די צייטן פון די גרויסע אימפעריעס האט די הערשאפט זיך פארשפרייט פיל ווייטער.

די אכמענישע אימפעריע האט אין אירע גרעסטע צייט אריינגענומען:
* איראן און די פרסישע לענדער.
* [[מעסאפאטאמיע]] און [[בבל]].
* [[ארמעניע]] און מזרח [[אנטאליע]].
* חלקים פון די [[קאווקאז]].
* [[צענטראל אזיע]] און [[באקטריע]] (Bactria).
* [[אפגאניסטאן]].
* חלקים פון [[פאקיסטאן]].
* [[סיריע]], [[פיניקיע]] (Phoenicia) און [[ארץ ישראל]].

די געאגראפישע באדינגונגען פונעם איראנישן פלאטא האבן געהאט א גרויסע השפעה אויף דער אנטוויקלונג פון דער פרסישער קולטור. די בערג, מדבריות און ווייטע טאלן האבן געשאפן נאטורליכע גרעניצן, בשעת די הויפט דורכגענג צווישן מזרח און מערב האבן געמאכט דעם געגנט פאר א וויכטיגע בריק צווישן פארשידענע ציוויליזאציעס.

== אורשפרונג און פריע היסטאריע ==

=== די איראנישע פעלקער און מדי ===

אין די ערשטע יארהונדערטער פון דער ערשטער טויזנט יאר פאר זייער ציילונג האבן זיך פארשידענע איראנישע שבטים באזעצט אויפן איראנישן פלאטא. צווישן די וויכטיגסטע זענען געווען די מעדן (מדי) און די פרסים.

די מדיים האבן פריער געגרינדעט א שטארקע מלוכה אין צענטראל איראן. אין דער זיבעטער יארהונדערט פאר זייער ציילונג האבן זיי זיך פאראייניגט מיט [[בבל]] קעגן [[אשור]], און האבן געהאלפן ברענגען צום אונטערגאנג פון דער [[אשורישער אימפעריע]], אריינגערעכנט דעם חרבן פון [[נינוה]] אין יאר 612 פאר זייער ציילונג (ארום ג'ש&quot;ע–ג'ש&quot;ב לבריאת העולם לויט טייל חשבונות).

די מדישע מלוכה איז געווארן א גרויסע מאכט אין דעם אוראלטן מזרח, אבער איר הערשאפטהאט נישט אנגעהאלטן לאנג. אינערליכע שוואכקייטן און דער אויפקום פון [[כורש]] פון פרס האבן געברענגט צו א נייע תקופה אין דער געשיכטע פון דעם ראיאן.

=== די ערשטע פרסישע הערשער ===

די פריע פרסישע הערשער האבן געשטאמט פון דער [[אכמענישער דינאסטיע]] (Achaemenid Empire). דער נאמען פון דער דינאסטיע קומט פון אחמניש (Haxāmaniš), א פיגור אז וועלכער ווערט אין טראדיציע פאררעכנט אלס דער גרינדער פון דער משפחה.

אין דער פריערער תקופה זענען די פרסישע הערשער געווען אונטער דער השפעה פון גרעסערע מאכטן, ערשט [[עלם]] און שפעטער מדי. די שטאט [[אנשאן (פרס)|אנשאן]] (Anshan) איז געווארן דער צענטער פון דער פריערער פרסישער הערשאפט.

[[טשישפיש]] (Teispes) און [[כורש דער ערשטער]] (Cyrus I) האבן געבויט דעם יסוד פאר דער קומענדיגער אויפקום פון דער פרסישער מלוכה. קאמביזי דער ערשטער (Cambyses I), דער פאטער פון [[כורש דער גרויסער]], האט געהאט פארבינדונגען מיט דער מדישער קעניגליכע משפחה דורך זיין חתונה, וואס האט שפעטער געהאלפן פאראייניגן די צוויי פעלקער אונטער איין הערשאפט.

== אויפקום פון דער אכמענישער אימפעריע ==

=== כורש  דער גרויסער  ===

'''[[כורש  דער צווייטער]]  , באקאנט אלס כורש  דער גרויסער'''  (Cyrus the Great) (הערשאפט ארום 559–530 יאר פאר זייער ציילונג; בערך ג'ר&quot;א–ג'ר&quot;ל לבריאת העולם לויט אידישע חשבונות) ווערט פאררעכנט אלס דער גרינדער פון דער גרויסער פרסישער אימפעריע.

כורש האט ערשט געהערשט אלס א פרסישער מלך אונטער [[מדי]]. ארום יאר 550 פאר זייער ציילונג האט ער זיך אויפגעהויבן קעגן די מדישע הערשאפט, באזיגט די [[מדישע קעניגרייך]] און פאראייניגט די צוויי פעלקער אונטער זיין מלוכה.

נאך דעם האט כורש מער פארברייטערט זיין הערשאפט. ער האט איינגענומען [[לידיע]]  (Lydia) און די גריכישע שטעט אין קליין אזיע, און אזוי געברענגט די פרסישע גרעניצן ביז צום [[אגאישן ים]] (Aegean Sea).

די גרעסטע געשעעניש אין כורש'ס הערשאפט איז געווען די אייננעמונג פון בבל ארום יאר 539 פאר זייער ציילונג (בערך ג'ת&quot;צ לבריאת העולם). דער נצחון האט געגעבן פאר פרס הערשאפט איבער [[מעסאפאטאמיע]], [[סיריע]], [[פיניקיע]] און [[ארץ ישראל]].

לויט [[ספר עזרא]] האט כורש ארויסגעגעבן א הכרזה אז די אידישע גולים זאלן קענען צוריקגיין קיין ירושלים און אויפבויען דעם בית המקדש. די געשעעניש ווערט באקאנט אלס '''הכרזת כורש''' און ווערט פאררעכנט אלס א הויפט נקודה אין דער תקופת שיבת ציון. &lt;ref&gt;https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%9E%D7%9C%D7%9B%D7%AA_%D7%A4%D7%A8%D7%A1&lt;/ref&gt;
=== כנבוזי דער צווייטער און די פארברייטערונג פון דער אימפעריע ===

נאך דער פטירה פון כורש  דער גרויסער האט זיין זון '''[[כנבוזי דער צווייטער]]''' (Cambyses II) (הערשאפט 530–522 יאר פאר זייער ציילונג) איבערגענומען די קעניגליכע קרוין. זיין הויפט ציל איז געווען צו פארברייטערן די פרסישע הערשאפט נאך ווייטער, און זיין גרעסטע מיליטערישע דערגרייכונג איז געווען די אייננעמונג פון [[מצרים]].

ארום יאר 525 פאר זייער ציילונג האט כנבוזי געפירט א קאמפיין קעגן מצרים און האט באזיגט דעם מצרישן פרעה [[פסמטיך דער דריטער]]. (Psamtik III) מיט דעם איז מצרים געווארן א טייל פון דער [[אכמענישער אימפעריע]], און כנבוזי האט זיך באטראכט אלס דער הערשער פון מצרים לויט די מצרישע טראדיציעסץ ער האט אפילו אנגענומען דעם מצרישן נאָמען '''מעסוטי-רע''' (Mesutire), וואָס מיינט &quot;דאָס אייניקל פון רע&quot; (דער זון-גאָט). 

זיין הערשאפט איז געווען באצייכנט מיט שווערע קאמפיינען און אינערליכע אומריען. כנבוזי האט אין  געהיים הרג'עט זיין אייגענעם ברודער ברדיה איידער ער איז ארויסגעפארן קיין מצרים, כדי ער זאל נישט רעוואלטירן קעגן אים. וויבאלד דער המון עם האט נישט געוואוסט אז ברדיה איז טויט, האט דער מעדישער גלח (מג) [[גאומאטא דער מג|גאומאטא]] אויסגענוצט די געלעגנהייט. ער האט אויסגעזען פונקט ווי ברדיה און האט זיך דערקלערט אלס קעניג דער אויפשטאנד האט געברענגט צו א קריזיס אין דער קעניגליכער משפחה.

=== דריווש דער ערשטער און די ארגאניזאציע פון דער אימפעריע ===

'''[[דריווש  דער ערשטער]], באקאנט אלס דריווש דער גרויסער''' (Darius the Great) (הערשאפט 522–486 יאר פאר זייער ציילונג; בערך ג'ת&quot;מ–ג'ת&quot;נ לבריאת העולם) איז ארויפגעקומען צום טראן נאך דער קריזיס וואס איז נאכגעפאלגט נאך כנבוזי'ס טויט. ער האט געשטאמט פון דער [[אכמענישער דינאסטיע]] און האט געשטארקט זיין פאזיציע דורך באזיגן פארשידענע אויפשטענדן אין פארשידענע טיילן פון דער אימפעריע.

דריווש האט פארוואנדלט די פרסישע מלוכה אין איינע פון די בעסטע ארגאניזירטע אימפעריעס פון דער אוראלטער וועלט. ער האט צעטיילט די לענדער אין באזינדערע הערשאפטן (אחשדרפנים), יעדער מיט א [[גאווערנער|גאווערנאר]] וועלכער האט פארטרעטן דעם מלך און געזאמלט שטייערן.

ער האט איינגעפירט א מער איינהייטליכע אדמיניסטראציע, מסדרגעווען דישטייער סיסטעמען און געבויט גרויסע וועגן, אריינגערעכנט דער באקאנטער קעניגליכער וועג אז וועלכער האט פארבינדן [[שושן]] מיט די מערב טיילן פון דער אימפעריע. די וועגן האבן ערמעגליכט שנעלע קאמוניקאציע צווישן די פארשידענע פראווינצן.

א וויכטיגע מקור פאר זיין הערשאפט איז די גרויסע אויפשריפט ביי בעיהיסטאן, אין וועלכער דריווש שילדערט זיין קאמף קעגן מרידות און שטעלט זיך פאר אלס א מלך אז וועלכער האלט סדר און גערעכטיגקייט מיט דער הילף פון [[אהורא מאזדא]], דער הויפט געטליכקייט אין [[זאראאסטריזם|זאראטוסטריזם]].

=== די צווייטע בית המקדש אונטער דריווש ===

פאר אידישע געשיכטע איז די תקופה פון דריווש דער ערשטער פון די וויכטיגסטע תקופות אין דער פרסישער הערשאפט.

נאך דער הכרזת כורש האט זיך אנגעהויבן דער פראצעס פון שיבת ציון און די ארבעט אויפצובויען דעם [[בית המקדש השני]]. די ארבעט איז אבער דורכגעגאנגען דורך פארשידענע שוועריקייטן און אפשטעלונגען.

אין דעם זעקסטן יאר פון דריווש'ס הערשאפט, יאר 516 פאר זייער ציילונג (בערך [[ג'ת&quot;קט]] לבריאת העולם), איז דער בית המקדש השני פארענדיגט געווארן און מקודש געווארן. לויט [[ספר עזרא]] איז די חנוכת הבית געווען אום [[ג' אדר]] פון יענעם יאר. די געשעעניש האט געצייכנט דעם ווידעראויפקום פון דער בית המקדש'דיגער צענטער אין ירושלים נאך דעם חורבן פון [[ערשטן בית המקדש]].

דער פרסישער הערשאפט האט דערלויבט די אידישע קהילה אין יהודה צו האלטן זייער רעליגיעזע און קולטורעלע לעבן אונטער דער מסגרת פון דער אימפעריע. די נוצן פון אראמיש אלס אן אינטערנאציאנאלע אדמיניסטראטיווע שפראך האט אויך געשאפן א בריק צווישן די פארשידענע פעלקער אונטער פרסישע הערשאפט.

=== מלחמות מיט יוון ===

דריווש האט אויך געצילט צו פארברייטערן די פרסישע איינפלוס אין [[אייראפע]]. ער האט אריינגעדרונגען אין [[טראקיע]] (Thrace) און געמאכט [[מאקעדאניע]] פאר א אונטערגעווארפענע מלוכה.

זיין פרואוו איינצונעמען דעם גריכישן היימלאנד האט אבער געענדיקט מיט דער מפלה אין [[דער קאמף פון מאראטאן]] (Battle of Marathon)  אין יאר 490 פאר זייער ציילונג. די מפלה האט נישט צעשטערט די פרסישע אימפעריע, אבער זי האט אפגעשטעלט איר ווייטערדיגע פארברייטערונג קיין אייראפע.

== חשיארש דער ערשטער און די תקופת המגילה ==

'''[[חשיארש דער ערשטער]]''' (Xerxes I; הערשאפט 485–465 יאר פאר זייער ציילונג; בערך ג'ת&quot;נ–ג'ת&quot;ס לבריאת העולם) האט איבערגענומען די הערשאפט נאך דריווש דער ערשטער. ער האט געירשנט א ריזיגע אימפעריע מיט גרויסע מיליטערישע און עקאנאמישע כוחות.

אין די ערשטע יארן פון זיין הערשאפט האט ער אונטערדרוקט מרידות אין מצרים און בבל. שפעטער האט ער געפירט א גרויסן מיליטערישן קאמפיין קעגן יוון, מיט א ריזיגע ארמיי און פלאטע.

די פרסישע ארמיי האט אין אנהייב מצליח געווען און אפילו איינגענומען [[אטען]], אבער די קאמפיין האט זיך געענדיגט מיט גרויסע מפלות ביי די ים-קאמף פון [[סאלאמיס]] (Battle of Salamis) און דער קאמף פון [[פלאטאיא]] (Battle of Plataea). די מפלות האבן פארמיידט אז פרס זאל פארברייטערן איר הערשאפט איבער [[גריכנלאנד]].

אין אידישער טראדיציע ווערט חשיארש דערנענטערט צו '''[[אחשוורוש|אחשורוש]] מלך פרס''' פון [[מגילת אסתר]]. טייל מפרשים און חוקרים אידענטיפיצירן אים מיט דעם מלך, בשעת אנדערע ברענגען אנדערע פארשלאגן, אריינגערעכנט ארתחשסתא דער ערשטער. די מעשה פון פורים איז פארגעקומען אין דער הויפטשטאט שושן, אין דעם צענטער פון דער פרסישער קעניגליכער הויף.

די מגילה באשרייבט ווי א גזירה קעגן די אידן פון גאנצער אימפעריע איז בטל געווארן דורך די השתדלות פון [[אסתר|אסתר המלכה]] און [[מרדכי|מרדכי היהודי]], און די נס [[פורים]] איז געווארן א שטענדיגע חלק פון אידישן לעבן און מסורה.

== די שפעטערע אכמענישע מלכים ==

נאך חשיארש האבן נאך עטליכע אכמענישע מלכים געהערשט איבער דער אימפעריע:

* '''[[ארתחשסתא דער ערשטער]]''' (Artaxerxes I) (465–425 יאר פאר זייער ציילונג) האט זיך געשטעלט קעגן אינערליכע פראבלעמען און מרידות, און זיין תקופה ווערט דערמאנט אין [[ספר נחמיה]]. [[נחמיה בן חכליה|נחמיה]], א אידישער קעניגליכער טרינקער אין דער פרסישער הויף, האט באקומען רשות צו גיין קיין [[ירושלים]] און אויפבויען די מויערן פון שטאט.

* '''[[דריווש דער צווייטער]]''' (Darius II) (423–404 יאר פאר זייער ציילונג) האט געהאט א קאמפליצירטע הערשאפט מיט אינערליכע קאמפן, אבער האט ווייטער געהאלטן די יסודות פון דער אימפעריע.

* '''[[ארתחשסתא דער צווייטער]]'''  (Artaxerxes II) (404–358 יאר פאר זייער ציילונג) האט געהערשט אין א צייט פון קאנפליקטן מיט יוון און אינערליכע קעמפן.

* '''[[ארתחשסתא דער דריטער]]''' (358–338 יאר פאר זייער ציילונג) האט פרובירט צוריקצושטעלן די שטארקייט פון דער אימפעריע דורך אונטערדריקן מרידות און צוריקצונעמען מצרים.

* '''[[דריווש דער דריטער]]''' (Artaxerxes III) (336–330 יאר פאר זייער ציילונג) איז געווען דער לעצטער אכמענישער מלך.

אין דער צייט פון דריווש דער דריטער איז אויפגעקומען די מאקעדאנישע מאכט אונטער [[פיליפוס דער צווייטער]] און שפעטער [[אלכסנדר מוקדון]]. די פרסישע אימפעריע, טראץ איר ריזיגע גרויס, איז געווען באטראפן פון אינערליכע שוואכקייטן און פראבלעמען.

== דער אונטערגאנג פון דער אכמענישער אימפעריע ==

[[אלכסנדר מוקדון]] האט אין יאר 334 פאר זייער ציילונג אנגעהויבן זיין קאמפיין קעגן פרס. ער האט באזיגט די פרסישע ארמייען אין עטליכע גרויסע קאמפן, אריינגערעכנט דעם [[דער קאמף ביים גראניקוס|קאמף ביים גראניקוס]] (Battle of the Granicus), [[דער קאמף ביי איסוס]] (Battle of Issus) און צום סוף [[דער קאמף פון גאוגאמעלע]] (Battle of Gaugamela) אין יאר 331 פאר זייער ציילונג.

נאך די מפלה פון דריווש דער דריטער האט אלכסנדר איבערגענומען די קעניגליכע צענטערן פון דער פרסישער אימפעריע, אריינגערעכנט [[פערסעפאליס (פרס)|פּערסעפּאָליס]] (Persepolis). אין יאר 330 פאר זייער ציילונג האט די אכמענישע דינאסטיע זיך געענדיגט, אבער פילע פרסישע אדמיניסטראטיווע ארגענעזאציעס און לאקאלע הערשער זענען אריינגענומען געווארן אין דער נייע [[העלעניסטישע|העלעניסטישער]] סדר.

== די העלעניסטישע תקופה און די סעלעוקישער הערשאפט ==

נאך דער אייננעמונג פון דער [[אכמענישער אימפעריע]] דורך [[אלכסנדר מוקדון]] איז די פרסישע וועלט אריין אין א נייע תקופה. אלכסנדר האט נישט צעשטערט אלע עלעמענטן פון דער פריערדיגער אדמיניסטראציע, נאר האט אין פילע פעלער ווייטער גענוצט פרסישע באאמטע און ארגענעזאציעס צו פירן די ריזיגע לענדער.

נאך אלכסנדר'ס טויט אין יאר 323 פאר זייער ציילונג איז זיין אימפעריע צעטיילט געווארן צווישן זיינע גענעראלן. דער מזרח טייל, אריינגערעכנט פרס און מעסאפאטאמיע, איז צום סוף אונטערגעקומען אונטער דער הערשאפט פון דער [[סעלעוקישער דינאסטיע]] (Seleucid dynasty), געגרינדעט דורך [[סעלעוקוס דער ערשטער]] אין יאר 312 פאר זייער ציילונג.

די סעלעוקישער מלוכה איז געווען א העלעניסטישע מלוכה וואס האט פאראייניגט [[גריכישע קולטור]] מיט די לאקאלע טראדיציעס פון פרס און דעם נאנטן מזרח. [[גריכיש]] איז געווארן א וויכטיגע שפראך פון דער הויף און אדמיניסטראציע, בשעת לאקאלע שפראכן און קולטורן האבן ווייטער עקזיסטירט.

די סעלעוקישער הערשאפט האט אבער קיינמאל נישט געהאט די זעלבע פעסטע קאנטראל איבער די גאנצע איראנישע פלאטא ווי די אכמענישע מלכים. ווייטע געגנטן האבן אנגעהויבן באקומען מער זעלבסטשטענדיגקייט, און נייע פערסישע כוחות האבן זיך אויפגעהויבן.

== די פארטישע אימפעריע ==

=== אויפקום פון די ארסאקידישע דינאסטיע ===

אין דער דריטער יארהונדערט פאר זייער ציילונג איז אויפגעקומען די פארטישע מאכט אין צפון־מזרח איראן דורך די פארני שבט. די גרינדער פון דער דינאסטיע זענען געווען די ארסאקידישע הערשער, באקאנט אלס די פארטער אדער [[פארטישע אימפעריע]] (ענגליש: ''Parthian Empire'').

דער גרינדער, [[ארסאקעס  דער ערשטער]] , האט זיך אויפגעהויבן קעגן די סעלעוקישער הערשאפט און געגרינדעט א נייע פערסישע מלוכה. במשך פון די קומענדיגע דורות האט די פארטישע אימפעריע מער און מער פארברייטערט ביז זיי האבן איבערגענומען גרויסע טיילן פון דער געוועזענער פרסישער וועלט. זיי האבן געגרינדעט א גרויסע אימפעריע וואס האט געהערשט בערך פון יאר 247 פאר זייער ציילונג ביז יאר 224 למספרם.

די פארטער האבן נישט אויפגעשטעלט אזא צענטראליזירטע מלוכה ווי די אכמענישע, נאר האבן זיך געשטיצט אויף א סיסטעם פון לאקאלע הערשער און שטארקע נאבעל משפחות וואס האבן געהאט א גרויסן חלק אין דער רעגירונג.

=== די פארטער און רוים ===

די פארטישע אימפעריע איז געווארן איינע פון די גרעסטע קעגנער פון דער [[רוימישער רעפובליק]] און שפעטער דער [[רוימישע אימפעריע|רוימישער אימפעריע]]. די גרעניץ צווישן [[רוים]] און פרס איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע פאליטישע גרעניצן אין דער אוראלטער וועלט.

א באקאנטע קאמף צווישן די צוויי מאכטן איז געווען [[דער קאמף פון קארהע]] (Battle of Carrhae) אין יאר 53 פאר זייער ציילונג, ווען דער פארטישער גענעראל [[סורענא]] האט באזיגט די רוימישע ארמיי אונטער [[מארקוס ליקיניוס קראסוס]] (Marcus Licinius Crassus)

.די פארטער זענען באקאנט געווארן פאר זייער שטארקע [[קאוואלעריע|קאַוואַלעריע]], ספעציעל זייערע פייל־שיסער אויף פערד, וואס האבן זיי געגעבן א מיליטערישע אויבערהאנט קעגן אסאך קעגנערס.

=== די אידן אונטער די פארטער ===

אין די צייטן פון דער פארטישער אימפעריע האבן אידישע קהילות עקזיסטירט אין [[בבל]] און אין אנדערע טיילן פון דער אימפעריע. די פארטישע הערשאפט האט אין גרויסן טייל ערלויבט לאקאלע קהילות צו האלטן זייערע מנהגים און רעליגיעזע לעבנסשטייגער.

בבל איז שפעטער געווארן איינע פון די גרעסטע צענטערן פון אידישער תורה־לערנען, און אין דער תקופה נאך די [[חורבן בית שני|חורבן פון בית שני]] האט זיך דארט אנטוויקלט א גרויסער חלק פון דער אידישער רוחניות.

== די סאסאנישע אימפעריע ==

=== גרינדונג און אויפקום ===

אין יאר 224 למספרם האט דער פרסישער הערשער [[ארדשיר דער ערשטער]]  (Ardashir I) באזיגט דעם לעצטן פארטישן קעניג [[ארטאבאנוס דער פערדער]] (Artbanus IV)  און געגרינדעט די [[סאסאנישע אימפעריע]] (Sassanid Empire).

די [[סאסאנישע דינאסטיע]] ווערט פאררעכנט אלס די לעצטע גרויסע פרסישע אימפעריע פאר דער מוסלעמענישער כיבוש. זי האט זיך געזען אלס א המשך פון דער אלטער פרסישער קעניגרייך און האט צוריקגעברענגט א שטארקער צענטראליזירטער רעגירונג.

די סאסאנישע מלכים האבן פארשטארקט דער שטאטישער אדמיניסטראציע, די מיליטערישע ארגאניזאציע און די קעניגליכע אויטאריטעט. זיי האבן אויך געגעבן א גרויסן שטיצע פאר זאראטוסטריזם און געמאכט עס די הויפט רעליגיע פון דער מלוכה.

די סאסאנישע אימפעריע האט געהאט א באדייטנדע באציאונג מיט אידישע קהילות אין בבל. אין דער תקופה האט זיך אנטוויקלט דער בבלי תלמוד, און די אידישע צענטערן אין בבל האבן געבליט אונטער א סאסאנישער סביבה.

=== מלחמות מיט ביזאנט און דער נאנטער מזרח ===

די סאסאנישע אימפעריע האט במשך פון מער ווי פיר הונדערט יאר געהאט כסדרדיגע קאנפליקטן מיט דער רוימישער און שפעטער [[ביזאנטישע אימפעריע|ביזאנטישער אימפעריע]].

די מלחמות צווישן די צוויי מאכטן זענען געווען איבער קאנטראל פון [[מעסאפאטאמיע]], [[ארמעניע]], [[סיריע]] און אנדערע וויכטיגע געגנטן. ביידע אימפעריעס האבן זיך געקעמפט פאר השפעה איבער די האנדל דורכגענג צווישן מזרח און מערב.

איינער פון די גרעסטע סאסאנישע הערשער איז געווען [[חוסרו דער ערשטער]] (Khosrow I) (531–579), אונטער וועמען די אימפעריע האט דערגרייכט א הויכן קולטורעלן און פאליטישן שפיץ. זיין צייט איז באקאנט פאר אדמיניסטראטיווע רעפארמען, [[קונסט]] און [[וויסנשאפט]].

=== דער סוף פון דער סאסאנישער הערשאפט ===

אין דער זיבעטער יארהונדערט האט די סאסאנישע אימפעריע זיך געפונען אין א שוואכע מצב נאך לאנגע מלחמות מיט ביזאנט. אינערליכע קריזיסן און קעניגליכע קאמפן האבן ווייטער אפגעשוואכט די מלוכה.

מיטן אויפקום פון דער מוסלעמענישער הערשאפט פון אראביע האבן די אראבישע מוסלעמענישע ארמייען אריינגעדרונגען אין פרס. די הויפט קאמפן, אריינגערעכנט [[דער קאמף פון קאדיסיע]] (Battle of al-Qadisiyyah) (636) און [[דער קאמף פון נהאוואנד]] (the Battle of Nahavand) (642), האבן געפירט צום אונטערגאנג פון דער סאסאנישער מאכט.

ארום יאר 651 האט די סאסאנישע אימפעריע אויפגעהערט צו עקזיסטירן אלס זעלבסטשטענדיגע מלוכה.

== די איסלאמישע תקופה און די ווידעראויפקום פון דער פרסישער קולטור ==

=== דער מוסלעמענישער כיבוש פון פרס ===

נאך דער אונטערגאנג פון דער [[סאסאנישער אימפעריע]] איז פרס אריין אין א נייע תקופה אונטער דער הערשאפט פון די [[מוסלעמענישע כאליפאטן]]. די [[אראבישע מוסלעמענער|אראבישע מוסלעמענישע]] ארמייען האבן איינגענומען די הויפט שטעט און געגנטן פון דער אלטער פרסישער מלוכה אין דער זיבעטער יארהונדערט.

דער פראצעס פון איסלאמיזירונג איז נישט פארגעקומען אין איין מאל, נאר במשך פון עטליכע דורות. אין אנהייב האבן פילע פרסישע איינוואוינער ווייטער געהאלטן זייערע אלטע רעליגיעזע מנהגים, בשעת איסלאם האט זיך ביסלעכווייז פארשפרייט דורך אדמיניסטראטיווע, געזעלשאפטליכע און קולטורעלע פארבינדונגען.

כאטש די פריערדיגע סאסאנישע שטאטישע סיסטעם איז צוזאמגעפאלן, זענען פילע פרסישע באאמטע אריינגענומען געווארן אין דער נייע מוסלעמענישער אדמיניסטראציע. זייערע ידיעות אין רעגירונג, [[פינאנץ|פינאנצן]] און ארגאניזאציע האבן געהאט א שטארקן איינפלוס אויף דער אנטוויקלונג פון דער איסלאמישער וועלט.

די [[פערסיש|פרסישע]] שפראך און [[קולטור]] האבן נישט פארלוירן זייער חשיבות. פארקערט, אין די קומענדיגע יארהונדערטער האט זיך אנטוויקלט די נייע פרסישע שפראך (פארסי), וואס איז געווארן איינער פון די וויכטיגסטע ליטערארישע שפראכן פון דער מוסלעמענישער וועלט.

== די סאמאנישע דינאסטיע ==

=== אויפקום פון א פרסיש־איסלאמישע מלוכה ===

אין דער ניינטער יארהונדערט איז אויפגעקומען די [[סאמאנישע דינאסטיע]] (ענגליש: Samanid Empire), איינע פון די ערשטע גרויסע פרסישע דינאסטיעס נאך דער אראבישער כיבוש. די סאמאנישע הערשער האבן געהערשט איבער [[טראנסאקסאניע]] ( ענגליש: Transoxania | אראביש:Ma Wra al-Nahr) און חלקים פון [[חוראסאן]] (Khurasan), מיטן צענטער אין בוכארא.

די דינאסטיע איז געגרינדעט געווארן דורך [[איסמאעיל סאמאני]] (Ismail Samani), וואס האט באקומען אנערקענונג פון דער [[אבאסישער כאליפאט|אבאסידישער כאליפאט]]. כאטש די סאמאנישע הערשער האבן פארמירט זייער מלוכה אונטער דער רעליגיעזער אויטאריטעט פון דעם [[כאליף]], האבן זיי אין פראקטיק געהאט א ברייטע זעלבסטשטענדיגקייט.

אונטער די סאמאנישע מלכים איז [[בוכארא]] און [[סאמארקאנד]] געווארן א גרויסער צענטער פון וויסנשאפט, קולטור און ליטעראטור. די תקופה ווערט באטראכט אלס א וויכטיגע שטאפל אין דער אויפקום פון דער קלאסישער פרסישער קולטור.

אונטער דער סאמאנישער הערשאפט האט זיך אנטוויקלט די נייע פרסישע שפראך, וואס איז געשריבן געווארן מיט אראבישע אותיות. די קולטורעלע אנטוויקלונג האט געהאט א לאנג־דויערנדע השפעה אויף גאנץ צענטראל אזיע און דער נאנטער מזרח.

== די טערקישע און מאנגאלישע דינאסטיעס ==

=== די גאזנאווידן און סעלדזשוקן ===

פון דער צענטער פון דער [[צענטראל אזיע|צענטראל־אזיאטישער]] וועלט זענען אויפגעקומען פארשידענע [[טערקישע דינאסטיעס]] וואס האבן געהערשט איבער פרס, אבער זיי האבן אנגענומען און געשטיצט די פרסישע שפראך און קולטור.

די [[גאזנאווישע דינאסטיע]]  (Ghaznavid Empire). האט געהערשט אין דער סוף פון צענטן און אנהייב עלפטן יארהונדערט איבער גרויסע טיילן פון [[איראן]], [[אפגאניסטאן]] און צפון־מערב [[אינדיע]]. זייער הויפטשטאט [[גאזני (אפגאניסטאן)|גאזני]] איז געווארן א צענטער פון קונסט, ליטעראטור און וויסנשאפט.

די [[סעלדזשוקישע אימפעריע]] (Seljuk Empire) האט אין עלפטן יארהונדערט איבערגענומען א גרויסן חלק פון פרס און דעם נאנטן מזרח. די סעלדזשוקישע הערשער זענען געווען [[טערקיי|טערקיש]]־שטאמיגע, אבער זייער רעגירונג איז שטארק באאיינפלוסט געווארן דורך פרסישע אדמיניסטראטיווע טראדיציעס.

אונטער די סעלדזשוקן האבן פרסישע [[וויזיר|וויזירן]] און געלערנטע געהאט א גרויסן תפקיד. דער בארימטער פרסישער וויזיר [[ניזאם אל־מולך]] (Nizam al-Mulk) האט געבויט אן אויסגעארבעט אדמיניסטראטיווע סיסטעם און געשטיצט די גרינדונג פון וויסנשאפט אוניווערסיטעטן, באקאנט אלס ניזאמיעס.

=== די כוואריזמישע מלוכה ===

נאך דער אפשוואכונג פון דער סעלדזשוקישער מאכט איז אויפגעקומען די [[כוואריזמישע דינאסטיע]] (Khwarazmian dynasty). זי האט געהערשט איבער גרויסע טיילן פון [[איראן]] און [[צענטראל אזיע]] ביז די [[מאנגאלישע אימפעריע|מאנגאלישע]] אינוואזיע.

די כוואריזמישע מלוכה איז געווארן איינע פון די שטארקסטע מאכטן אין דעם ראיאן, אבער איר קאנפליקט מיט דער מאנגאלישער אימפעריע האט געברענגט צו איר שנעלן אונטערגאנג.

== די מאנגאלישע צייט און די אילכאנער ==

אין דער דרייצנטער יארהונדערט האט די [[מאנגאלישע אימפעריע]] אונטער [[דזשינגיס כאן]] (Genghis Khan) איינגענימען ריזיגע שטחים אין צענטראל אזיע און פרס. די מאנגאלישע אינוואזיע האט געברענגט שווערע חורבנות אין פילע שטעט און געגנטן.

נאך דער ערשטע כיבושים האט זיך אין פרס געגרינדעט די [[אילכאנישע עניגרייך]] (ענגליש: ''Ilkhanate''; פערסיש: ''ایلخانان''), א צווייג פון דער מאנגאלישער אימפעריע. די אילכאנער האבן געמאכט [[מאראגהא (איראן)|מאראגהא]] (Maragheh) , שפעטער [[טאבריז]] און [[סולטאניע (איראן)|סולטאניע]] (ענגליש: ''Soltaniyeh'' ; פערסיש: ''سلطانيه'')פאר הויפטצענטערן פון זייער הערשאפט.

איבער די דורות האבן די אילכאנישע הערשער זיך ביסלעכווייז פארוואנדלט פון מאנגאלישע צו  הערשער וואס האבן אנגענומען די מוסלעמענישע רעליגיע און פרסישע קולטור.

=== די אילכאנישע מלוכה ===

נאך די ערשטע מאנגאלישע כיבושים איז אין פרס אויפגעשטעלט געווארן די '''אילכאנישע מלוכה''', א צווייג פון דער גרויסער מאנגאלישער אימפעריע.

דער גרינדער פון דער אילכאנישער הערשאפט איז געווען [[הולאגו כאן,]] אייניקל פון [[דזשינגיס כאן]], וואס האט אין יאר [[1258]] למספרם איינגענומען [[באגדאד]] און געברענגט צום סוף פון דער [[אבאסישער כאליפאט]] אין יענער שטאט.

די אילכאנישע הערשער האבן ערשט געהאט א מאנגאלישע אידענטיטעט, אבער מיט דער צייט האבן זיי אנגענומען איסלאם און זיך פארבונדן מיט דער לאקאלער פרסישער קולטור.

אונטער אילכאנישע הערשער ווי [[גאזאן כאן]] און אולדזייטו האט זיך אנטוויקלט א רייכע תקופה פון קונסט, ארכיטעקטור און וויסנשאפט. שטעט ווי תבריז זענען געווארן וויכטיגע צענטערן פון האנדל צווישן מזרח און מערב.

== די אויפקום פון דער סאפאווידישער אימפעריע ==

=== גרינדונג פון א נייע פרסישע מלוכה ===

נאך דער צעטיילונג פון דער מאנגאלישער און טערקישער הערשאפט האבן פארשידענע לאקאלע מאכטן געהערשט איבער טיילן פון איראן. אין דער סוף פון פופצנטן און אנהייב זעכצנטן יארהונדערט איז אויפגעקומען די [[סאפאווידישע דינאסטיע]] (Safavid dynasty).

ארום יאר [[1501]] האט שאך [[איסמאל דער ערשטער]] (Shah Ismail I) געגרינדעט די [[סאפאווידישע אימפעריע]] און פאראייניגט גרויסע טיילן פון איראן אונטער איין הערשאפט.

די סאפאווידישע מלוכה האט געהאט א באזונדערע וויכטיגקייט אין דער געשיכטע פון פרס ווייל זי האט געמאכט די צוועלף־אימאם [[שיא איסלאם|שיאיזם]] די אפיציעלע רעליגיע פון דער מלוכה. דער שריט האט באשאפן די רעליגיעזע אידענטיטעט פון איראן וואס איז אין גרויסן טייל פארבליבן ביז היינט.

=== שאך עבאס דער גרויסער ===

איינער פון די מערסט באדייטנדע סאפאווישע הערשער איז געווען '''[[שאך עבאס דער גרויסער]]''', וואס האט געהערשט פון יאר [[1587]] ביז [[1629]] למספרם.

אונטער זיין הערשאפט האט פרס דערגרייכט א הויכפונקט פון פאליטישער און קולטורעלער מאכט. ער האט אריבערגעפירט די הויפטשטאט קיין [[איספאהאן]] און פארוואנדלט די שטאט אין איינע פון די שענסטע שטעט אין דער איסלאמישער וועלט.

די תקופה פון שאך עבאס איז באקאנט פאר אירע גרויסע בוי־פראיעקטן, אריינגערעכנט [[מאסק|מאסקס]], בריקן, פאלאצן און מארקפלעצער. די פרסישע קונסט פון טעפיך־וועבעריי, מיניאטורן און ארכיטעקטור האט אין יענער צייט דערגרייכט א הויכע שטאפל.

== די קאַדזשאַרישע און פּאַהלאַווישע תקופות ==

=== די קאדזשארישע דינאסטיע ===

אין יאר 1722 למספרם איז די סאפאווישע אימפעריע געפאלן נאך אן אינוואזיע פון [[אפגאניסטאן|אפגאנישע]] כוחות. דער פאל האט געברענגט א תקופה פון פאליטישע אומזיכערקייט אין פרס. אין די קומענדיגע יארן האבן פארשידענע הערשער געקעמפט פאר קאנטראל איבער'ן לאנד. [[נאדיר שאה]] האט אויפגעשטעלט די אפשארישע מלוכה. ער איז געווען א באקאנטער מיליטערישער פירער וואס האט פארברייטערט די פרסישע הערשאפט ביז צענטראל אזיע און אינדיע. נאכדעם וואס נאדיר שאה איז אומגעקומען אין יאר 1747 למספרם, האט זיך די אפשארישע מלוכה שנעל צעטיילט. די זאנדישע דינאסטיע האט דערנאך געהערשט איבער א טייל פון פרס. אונטער קארים חאן זאנד איז שיראז געווארן א וויכטיגער קולטורעלער צענטער. די אימסטאביליטעט האט אנגעהאלטן ביז די [[קאדזשארישע דינאסטיע|קאַדזשאַרישע דינאסטיע]] האט גענומען די מאכט אין יאר [[1794]].

די קאדזשארישע האבן געמאכט טעהראן פאר זייער הויפטשטאט און האבן געהערשט איבער פרס ביז יאר [[1925]]. זייער הערשאפט איז געפאלן אין א צייט ווען אייראפעאישע אימפעריעס, בעיקר [[רוסלאנד]] און [[בריטאניע]], האבן שטארק פארברייטערט זייער איינפלוס אין [[אזיע]].

אין די ניינצנטן יארהונדערט האט פרס פארלוירן גרויסע טיילן פון אירע היסטארישע פראנטירן. אין די מלחמות קעגן רוסלאנד האבן די קאדזשארן געמוזט אונטערשרייבן דעם [[אפמאך פון גוליסטאן]] (Treaty of Gulistan) אין יאר [[1813]] און דעם [[אפמאך פון טורקמאנטשיי]] (Treaty of Turkmenchay) אין יאר [[1828]], דורך וועלכע גרויסע געגנטן אין [[קאווקאז בערג|קאווקאז]] זענען איבערגעגעבן געווארן אונטער רוסישער קאנטראל.

טראץ די טעריטאריעלע פארלוסטן איז פרס געבליבן אן אומאפהענגיקע מלוכה. די תקופה איז אויך באצייכנט מיט פרואוון פון מאדערניזאציע, די אויפקום פון א קאנסטיטוציאנאלע באוועגונג און קאנפליקטן צווישן די קעניגליכע מאכט, רעליגיעזע אויטאריטעטן און פרעמדע איינפלוסן.

=== די פאהלאווישע דינאסטיע ===

אין יאר 1925 איז [[רעזא שאה פאהלאווי]] (פערסיש:رضא شاه پهلوی  Reza Shah Pahlavi :english ) ארויפגעקומען צום מאכט און געגרינדעט די [[פאהלאווישע דינאסטיע]]. זיין הערשאפט און די שפעטערע הערשאפט פון זיין זון [[מוחמד רעזא שאה]] (Mohammad Reza Pahlavi) האבן געצילט צו מאדערניזירן דאס לאנד און פארשטארקן די צענטראלע רעגירונג.

אונטער די פאהלאווישע הערשער זענען דורכגעפירט געווארן גרויסע אינפראסטרוקטור פראיעקטן, אריינגערעכנט נייע וועגן, אינדוסטריעליזאציע און בילדונגס־רעפארמען. די רעגירונג האט אויך געפרואווט פארמינערן דעם איינפלוס פון טראדיציאנעלע רעליגיעזע ארגענעזאציעס אויף דער שטאטישער סיסטעם.

אין יאר [[1935]], האט דער דעמאלטיגער קעניג (שאך) רעזא שאה פעהלווי האט אפיציעל געבעטן פון די וועלט-לענדער אויפצוהערן נוצן דעם נאמען '''פערסיע''' (Persia) און אנהייבן נוצן דעם נאמען '''[[איראן]]'''.

ביים אויסברוך פון דער צווייטער וועלט קריג האט איראן פראקלאמירט נייטראליטעט, אבער צוליב איר וויכטיגע לאקאציע צווישן די סאוועטן פארבאנד און דעם מיטל מזרח האבן די אליאירטע מאכטן אריינגעדרונגען אין לאנד אין יאר 1941 למספרם.

רזא שאה איז געצווינגען געווארן אפציטרעטן, און זיין זון מוחמד רזא פאהלאווי האט איבערגענומען דעם טראן.

די פאהלאווישע תקופה איז אבער אויך באצייכנט געווארן מיט שטארקע קעגנערשאפט קעגן דער מלוכה, צוליב אויטאריטערע רעגירונג־שטייגער, עקאנאמישע אומגלייכקייטן און קאנפליקטן צווישן מאדערניזאציע און טראדיציאנעלע געזעלשאפט.

== די איסלאמישע רעוואלוציע און דער מאדערנער איראן ==
אין יאר 1979 למספרם איז פארגעקומען די '''איסלאמישע רעוואלוציע אין איראן''', וואס האט געברענגט צום סוף פון דער פאהלאווישער מאנארכיע.

די רעוואלוציע האט געפירט צו דער גרינדונג פון דער '''איסלאמישער רעפובליק פון איראן''' אונטער דער הנהגה פון '''[[אייאטאלא]] [[רוחאלא כומעיני]]''' ([[3טן יוני]] [[1989]] - [[17טן מיי]] [[1990]]).

דער נייעם סיסטעם האט פארבינדן א רעליגיעזן רעגירונגס־מאדעל מיט מאדערנע רעפובליקאנישע ארגענעזאציעס. די לאנד האט אנגענומען א נייע קאנסטיטוציע און די רעליגיע פון [[שיא איסלאם|שיאיזם]] איז געווארן דער אפיציעלער יסוד פון דער רעגירונג.

כאטש די היינטיגע שטאט ווערט גערופן איראן, בלייבט דער נאמען '''פרס''' א וויכטיגער קולטורעלער און היסטארישער טערמין וואס באצייכנט די אלטע ציוויליזאציע, די אימפעריעס און די רייכע ירושה פון דעם איראנישן פלאטאו.

== רעליגיע אין פרס ==

=== די פריערדיגע איראנישע רעליגיעס ===

אין די אוראלטע צייטן איז די רעליגיע פון פרס געווען פארבונדן מיט די איראנישע רעליגיעזע טראדיציעס וואס האבן שפעטער זיך פאראייניגט אין [[זאראאסטריזם|זאראטוסטריזם]].

זאראטוסטריזם, וואס ווערט פארבונדן מיטן נביא זאראטוסטער (זאראטושטרע), איז געווען געבויט ארום דער עבודה זרה פון אהורא מאזדא און דעם געדאנק פון א קאמף צווישן אמת און פאלשקייט, סדר און כאאס.

אין דער אכמענישער תקופה ווערט דער נאמען אהורא מאזדא דערמאנט אין קעניגליכע אויפשריפטן, און דער רעליגיעזער געדאנק פון א מלך וואס האלט סדר און גערעכטיגקייט איז געווארן א טייל פון דער אימפעריאלער אידעאלאגיע.

צוזאמען מיט זאראטוסטריזם האבן אויך עקזיסטירט עלמישע, מסופאטאמישע און לאקאלע רעליגיעזע מנהגים אין פארשידענע טיילן פון דער אימפעריע.

=== פרס און אידישע געשיכטע ===
{{הויפט|אידן אין פרס}}
פארן אידישן פאלק האט פרס א באזונדערע פלאץ אין היסטאריע. די פרסישע הערשאפט האט אנגעהויבן נאך [[גלות בבל]] און האט ערלויבט א נייע תקופה אין דער אידישער געשיכטע.

די הכרזת כורש ארום יאר 538–537 פאר זייער ציילונג (בערך ג'ת&quot;צ–ג'ת&quot;ק לבריאת העולם לויט אידישע חשבונות) האט געגעבן דערלויבעניש פאר אידישע פארטריבענע זיך אומצוקערן קיין [[ירושלים]].

די צייט פון דריווש דער ערשטער האט געברענגט צו דער פארענדיגונג פון [[בית המקדש השני]] אין יאר 516 פאר זייער ציילונג (בערך [[יארן ג'ת' - ג'תצ&quot;ט|ג'ת&quot;קט]] לבריאת העולם), און דער תקופה פון חשיארש ווערט פארבונדן מיט דער געשיכטע פון [[מגילת אסתר]] און דעם [[נס פורים]].

== שפראכן און קולטור ==

די פרסישע אימפעריעס האבן שטענדיג געהאט א קולטורעלע געמיש פון פארשידענע פעלקער און שפראכן.

אין דער אכמענישער צייט זענען גענוצט געווארן עטליכע אפיציעלע שפראכן:

* '''אלט־פרסיש:''' פאר קעניגליכע אויפשריפטן.
* '''[[עלמיש]]:''' פאר אדמיניסטראציע.
* '''[[אקאדיש]]:''' אין מסופאטאמיע.
* '''[[אראמיש]]:''' די הויפט אימפעריע-שפראך.

אין דער סאסאנישער צייט איז מיטל־פרסיש (פהלוי) געווארן א וויכטיגע שפראך פון דער רעגירונג און ליטעראטור.

נאך דער איסלאמישער תקופה האט זיך אנטוויקלט נייע פרסיש, פארסי, וואס איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע קולטורעלע שפראכן אין דער מוסלעמענישער וועלט.

פרסישע דיכטער און געלערנטע האבן געהאט א גרויסע השפעה פון [[צענטראל אזיע]] ביז [[אינדיע]] און [[אנטאליע]]. די פרסישע שפראך איז במשך פון הונדערטער יארן געווען א שפראך פון קעניגליכע הויף, וויסנשאפט און ליטעראטור.
=== פרסישע ליטעראטור ===

די פרסישע ליטעראטור איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע ליטערארישע טראדיציעס אין דער איסלאמישער וועלט.

דער דיכטער פירדוסי, מחבר פון שאהנאמע, האט געשאפן איינע פון די גרעסטע ווערק פון פרסישער ליטעראטור און געשילדערט די היסטארישע און לעגענדארע פארגאנגענהייט פון איראן.

אנדערע גרויסע פרסישע שרייבער און דיכטער, ווי סאדי, חאפז און רומי, האבן געהאט א טיפן איינפלוס אויף דער קולטור פון גאנצן מיטל מזרח און ווייטער.

די פרסישע שפראך איז במשך פון פילע יארהונדערטער געווען א שפראך פון קעניגליכע הויפן, געלערנטע און דיכטער אין גרויסע טיילן פון אזיע.

== אדמיניסטראציע און רעגירונגס־סיסטעם ==

=== די אכמענישע רעגירונג ===

די אכמענישע אימפעריע ווערט באטראכט אלס איינע פון די ערשטע גרויסע אימפעריעס אין דער וועלט וואס האט אנטוויקלט א אויסגעארבעטע סיסטעם צו פירן א ריזיגן שטח מיט פארשידענע פעלקער, שפראכן און קולטורן.

דער מלך פון פרס האט געהאט די העכסטע אויטאריטעט איבער דער גאנצער אימפעריע און האט זיך באטראכט אלס דער באשיצער פון סדר און געזעץ. אונטער אים האבן געדינט די אחשדרפנים, וואס האבן געפירט די פארשידענע פראווינצן.

די אחשדרפויות זענען געווען צעטיילט לויט געאגראפישע און פאליטישע באדינגונגען. יעדער אחשדרפן האט געהאט די אויפגאבע צו זאמלען שטייערן, האלטן מיליטערישע קאנטראל און פארטרעטן דעם קעניג אין זיין געגנט.

צו פארמיידן אז לאקאלע הערשער זאלן ווערן צו שטארק, האט די קעניגליכע רעגירונג געהאט באזונדערע באאמטע וואס האבן נאכגעקוקט די ארבעט פון די אחשדרפנים. די סיסטעם האט ערמעגליכט פאר דער מלוכה צו האלטן קאנטראל איבער לענדער פון פארשידענע שפראכן און פעלקער.

=== דער קעניגליכער וועג און האנדל ===

א וויכטיגע טייל פון דער פרסישער הצלחה איז געווען די אנטוויקלונג פון פארבינדונגען צווישן די פארשידענע טיילן פון דער אימפעריע.

דער קעניגליכער וועג האט פארבינדן שושן, אחמתא און אנדערע צענטערן מיט די מערב פראווינצן. שליחים האבן געקענט דורכפארן גרויסע דיסטאנצן מיט א ספעציעלן סיסטעם פון סטאנציעס.

דער וועג האט געהאלפן נישט נאר פאר מיליטערישע צילן און אדמיניסטראציע, נאר אויך פאר האנדל צווישן מזרח און מערב. דורך פרסישע לענדער זענען דורכגעגאנגען וויכטיגע רוטעס וואס האבן פארבונדן די ציוויליזאציעס פון מסופאטאמיע, צענטראל אזיע און דעם [[אינדישער סובקאנטינענט]].

== מיליטער און פארטיידיגונג ==

די פרסישע אימפעריעס האבן געהאט שטארקע מיליטערישע סיסטעמען וואס האבן זיך געבויט אויף די מיטארבעט פון פילע פעלקער אונטער דער אימפעריע.

אין דער אכמענישער תקופה איז דער קעניגליכער מיליטער צוזאמענגעשטעלט געווארן פון סאלדאטן פון פארשידענע פראווינצן. צווישן זיי זענען געווען פרסים, מדיים, מצרים, באקטעריער, סאקא און אנדערע פעלקער.

די פרסישע מיליטער איז באקאנט געווארן פאר אירע פערד־רייטער, באזונדערס די פייל־שיסער אויף פערד. די פארטישע קאוואלעריע האט שפעטער באקומען א גרויסן שם צוליב אירע טאקטיקן.

די פרסישע פלאטע האט געשפילט א וויכטיגע ראלע ביים הערשן איבער די ברעגן פונעם מיטלענדישן ים און די מזרח באדן פון דעם אגאישן ים.

== עקאנאמיע און האנדל ==

די עקאנאמיע פון פרס איז געבויט געווארן אויף לאנדווירטשאפט, האנדל, מינעראלן און שטייערן פון די פארשידענע פראווינצן.

די אימפעריע האט פארמאגט א ברייטע נעץ פון האנדל־וועגן וואס האבן פארבונדן מזרח און מערב. סחורות פון אינדיע, צענטראל אזיע און דעם נאנטן מזרח זענען דורכגעגאנגען דורך פרסישע לענדער.

די אכמענישע מלכים האבן איינגעפירט סטאנדארדיזירטע מטבעות, אריינגערעכנט דעם דאריקן גאלד־מטבע און דעם סיגלאס זילבער־מטבע, וואס האבן געהאלפן פאר האנדל און שטייער־זאמלונג.

די רייכקייט פון דער אימפעריע האט ערמעגליכט גרויסע קעניגליכע בוי־פראיעקטן און א שטארקע מיליטערישע סיסטעם.

== פרס אין דער וויסנשאפט און היסטארישע ==

די שטודיע פון פרסישע געשיכטע האט געשאפן איינע פון די וויכטיגסטע פעלדער אין דער אלטער נאנט־מזרח פארשונג.

ארכעאלאגישע עקספעדיציעס אין איראן האבן אנטדעקט גרויסע צאלן פון אויפשריפטן, געביידעס און קונסטווערק וואס געבן א בילד איבער די פאליטישע און קולטורעלע אנטוויקלונג פון דער אימפעריע.

=== ארכעאלאגיע און היסטארישע איבערבלייבענישן ===
די היינטיגע ארכעאלאגישע שטודיעס פון פרס זענען באזירט אויף א גרויסע צאל איבערבלייבענישן פון פארשידענע תקופות.

צווישן די וויכטיגסטע זייטלעך געפינען זיך:

* '''פערסעפאליס''' – דער גרויסער צערעמאניעלער צענטער פון די אכמענישע מלכים.
* '''פאסארגאדע''' – די ערשטע קעניגליכע הויפטשטאט פון כורש  דער גרויסער  .
* '''בישטון''' – דער בארימטער שטיין־אויפשריפט פון דריווש  דער ערשטער .
* '''שושן''' – די קעניגליכע שטאט וואס ווערט אויך דערמאנט אין מגילת אסתר.
* '''קטסיפון''' – דער גרויסער צענטער פון דער סאסאנישער אימפעריע.

די ארכעאלאגישע געפינסן פון פרס האבן צוגעשטעלט וויכטיגע אינפארמאציע איבער דער פאליטישער סיסטעם, קולטור, רעליגיע און טאג־טעגליכער לעבן פון די אלטע איראנישע פעלקער.

=== באקאנטע פרסישע הערשער ===
צווישן די מערסט באדייטנדע הערשער פון די פארשידענע פרסישע מלוכות ווערן גערעכנט:

* '''כורש  דער גרויסער'''   – גרינדער פון דער אכמענישער וועלט אימפעריע און דער מלך וואס האט ערלויבט די אידן צוריקצוקערן קיין ירושלים.
* '''כנבוזי  דער צווייטער'''   – זון פון כורש, וואס האט פארברייטערט די אימפעריע ביז מצרים.
* '''דריווש  דער ערשטער'''  – דער מלך וואס האט ארגאניזירט די אימפעריע און אונטער וועמען דער בית המקדש השני איז פארענדיגט געווארן.
* '''חשיארש  דער ערשטער'''  – דער מלך וואס ווערט אין אידישער מסורה פארבונדן מיט אחשורוש פון מגילת אסתר.
* '''ארתחשסתא  דער ערשטער'''  – דער מלך וואס האט געשטיצט נחמיה'ס ארבעט אין ירושלים.
* '''ארדשיר  דער ערשטער'''  – גרינדער פון דער סאסאנישער אימפעריע.
* '''שאה עבאס דער גרויסער''' – איינער פון די גרעסטע הערשער פון דער סאפאווישער תקופה.
== פארשונג און היסטארישע באטראכטונגען ==

=== מקורות איבער דער געשיכטע פון פרס ===

די היסטאריע פון פרס איז באקאנט פון א ברייטע צאל מקורות פון פארשידענע תקופות. צווישן די וויכטיגסטע מקורות געפינען זיך קעניגליכע אויפשריפטן, ארכעאלאגישע געפינסן, גריכישע שרייבער, בבלישע און אראמישע דאקומענטן, ווי אויך אידישע מקורות פון תנ&quot;ך און חז&quot;ל.

די אכמענישע מלכים האבן איבערגעלאזט א גרויסע צאל אויפשריפטן אויף שטיין און טאבעלעך. צווישן די באדייטנדסטע איז דער אויפשריפט פון דריווש  דער ערשטער  אין בישטון, וואס באשרייבט זיין אויפקום צום טראן און די אונטערדריקונג פון מרידות אין דער אימפעריע.

גריכישע שרייבער ווי העראדאטוס האבן געשריבן ברייט איבער די פרסישע אימפעריע און די מלחמות קעגן גריכנלאנד. זייערע באשרייבונגען זענען פון גרויס וויכטיגקייט פאר היסטאריקער, אבער ווערן אויך באהאנדלט מיט פארזיכטיגקייט צוליב דעם וואס זיי זענען געשריבן געווארן פון דער פערספעקטיוו פון גריכישע מחברים.

די אידישע מקורות, ספעציעל ספר עזרא, נחמיה, דניאל און מגילת אסתר, געבן א באזונדערן בליק אויף דער תקופה פון פרסישע הערשאפט און איר באדייט פאר דער אידישער געשיכטע.

=== די פראגע פון אחשורוש ===

איינע פון די באקאנטסטע שאלות אין פארשונג איבער פרס און אידישע געשיכטע איז די אידענטיפיקאציע פון אחשורוש מלך פרס פון מגילת אסתר.

אין דער אידישער מסורה ווערט אחשורוש אפט פארבונדן מיט חשיארש  דער ערשטער , וואס האט געהערשט פון יאר 485 ביז 465 פאר זייער ציילונג.

עטליכע היסטאריקער האבן פארגעשטעלט אז דער אחשורוש פון מגילת אסתר קען זיין אן אנדערער פרסישער מלך, ווי ארתחשסתא דער ערשטער, אדער א ליטערארישע שילדערונג וואס פארבינדט זיך מיט מערערע היסטארישע עלעמענטן.

די פארשידענע מיינונגען ווייזן אויף די שוועריקייטן פון פארבינדן אלטע קעניגליכע ליסטעס מיט אידישע און אנדערע מקורות.{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:היסטאריע]]
[[קאטעגאריע:אימפעריעס]]
[[קאטעגאריע:איראן]]
[[קאטעגאריע:אידישע געשיכטע]]</text>
      <sha1>exwol2jrjp5m7m38kbndu5eevh5tlz4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601671</id>
      <parentid>601662</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T22:04:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69880" sha1="3ndda4o56u0v1wvryp68pfu95nichx4" xml:space="preserve">
{{אינפובאקס מלוכה
| נאמען = פרס
| אנדערע נעמען = ממלכת פרס; האימפריה הפרסית
| נאמען אין ענגליש = Persia; Persian Empire
| הויפט טעריטאריע = דער איראנישער פלאטא, מערב און צענטראל איראן, מיט פארשידענע תקופות אויך מסופוטמיה, ארמעניע, קאווקאז, צענטראל אזיע, אפגאניסטאן און חלקים פון ארץ ישראל
| ערשטע מלוכה = ממלכת פרס אונטער דער אחמנישאנער דינאסטיע
| גרינדונג = ארום 550 יאר פאר זייער ציילונג
| גרעסטע תקופה = האחמנישער אימפעריע, ארום 550–330 יאר פאר זייער ציילונג
| הויפט שטעט = פסארגאדה, פרספוליס, שושן, אחמתא
| שפראכן = אלט-פרסיש, עלמיש, אכדיש, אראמיש, מיטל-פרסיש, גריכיש, נייע פרסיש
| רעליגיע = זאראטוסטריזם, שפעטער איסלאם
| וויכטיגע הערשער = כורש הגדול, כנבוזי השני, דריווש הראשון, חשיארש הראשון
| היינטיגע נאכפאלגער = איראן
}}

'''פרס''' (די [[פערסישע אימפעריע]]) איז דער נאמען פאר א ברייטן היסטארישן און געאגראפישן געביט אינעם [[איראנישן פלאטא]], און פאר די פארשידענע מלוכות און [[אימפעריע|אימפעריעס]] וואס האבן במשך פון טויזנטער יארן געהערשט איבער דעם געגנט. דער נאמען ווערט בעיקר פארבונדן מיט דער גרויסער אכמענישער אימפעריע—די ערשטע וועלט אימפעריע אין דער היסטאריע—וואס האט אונטער איר הערשאפט פאראייניגט א ריזיקן שטח פונעם אגאישן ים ביזן אינדוס טאל.

אין אידישע מקורות ווערט פרס דערמאנט אלס איינע פון די גרויסע וועלט מלוכות אז וועלכע האבן געשפילט א צענטראלע ראלע אין דער געשיכטע פונעם אידישן פאלק. די אויסדרוקן '''פרס ומדי''' און '''מלכות פרס''' קומען פאר אין ספר דניאל, עזרא, נחמיה און מגילת אסתר, און באצייכענען די אימפעריע אז וועלכע האט איבערגענומען די הערשאפט פון בבל און ערלויבט דעם אידישן פאלק צוריקצוקערן קיין ארץ ישראל און אויפצובויען דעם בית המקדש השני. &lt;ref&gt;https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%9E%D7%9C%D7%9B%D7%AA_%D7%A4%D7%A8%D7%A1&lt;/ref&gt;

דער נאמען פרס שטאמט פון דעם אלט פרסישן ווארט Pārsa, וואס האט צום ערשטן באדייט דעם ראיאן פון פארס (Fars) אין דרום מערב איראן, און שפעטער איז דער נאמען געווארן א באצייכענונג פאר די גאנצע אימפעריע. במשך פון די דורות איז פרס דורכגעגאנגען דורך פארשידענע תקופות: די אכעמענידישער אימפעריע (Achaemenid), די סעלעוקישער תקופה (Seleucid), די ארסאקידישע אדער פארטישע מלוכה  (Parthian / Arsacid), די סאסאנישע אימפעריע (Sasanian), די מוסלעמענישע פרסישע דינאסטיעס, די סאפאווידישע מלוכה (Safavid) און שפעטערע מלוכות ביז דער גרינדונג פון דער היינטיגער איסלאמישער רעפובליק פון איראן. &lt;ref&gt;https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%9E%D7%9C%D7%9B%D7%AA_%D7%A4%D7%A8%D7%A1&lt;/ref&gt;

== נאמען און באדייט ==

דער טערמין '''פרס''' האט אין פארשידענע תקופות געהאט פארשידענע באדייטן. אין די אוראלטע צייטן האט ער באצייכנט בעיקר די לאנד פון די פרסישע שבטים אין דרום מערב איראן. די פרסישע שבטים זענען געווען טייל פון די ברייטערע איראנישע פעלקער אז וועלכע האבן זיך באזעצט אויפן איראנישן פלאטא אין דער ערשטער טויזנט יאר פאר זייער ציילונג.

די גרעסטע פארשפרייטונג פון דעם נאמען איז געקומען אין דער צייט פון [[כורש דער צווייטער]], כורש  דער גרויסער  , ווען א לאקאלע פרסישע מלוכה איז פארוואנדלט געווארן אין א וועלט אימפעריע. פון דעמאלטס און ווייטער האבן גריכישע און שפעטערע פעלקער גענוצט דעם נאמען &quot;פרס&quot; פאר די גאנצע אימפעריע און אירע איינוואוינער.

אין דער מאדערנער תקופה איז דער נאמען &quot;פרס&quot; בעיקר א היסטארישער טערמין, בשעת דער אפיציעלער נאמען פונעם לאנד איז היינט '''[[איראן]]'''. דער נאמען איראן שטאמט אויך פון אן אלטן איראנישן אויסדרוק און באדייט &quot;לאנד פון די אריאנער&quot;, בשעת פרס איז פארבליבן אלס א קולטורישער און היסטארישער באגריף.

== געאגראפיע און נאטורליכע באגרעניצונגען ==

די היסטארישע פרסישע לענדער האבן זיך געפונען אויפן איראנישן פלאטא, א גרויסן הויכן ראיאן צווישן [[מעסאפאטאמיע]] אין מערב און דעם [[אינדוס טאל]] אין מזרח. די הויפט געגנט פון פרס איז געווען דאס היינטיגע איראן, אבער אין די צייטן פון די גרויסע אימפעריעס האט די הערשאפט זיך פארשפרייט פיל ווייטער.

די אכמענישע אימפעריע האט אין אירע גרעסטע צייט אריינגענומען:
* איראן און די פרסישע לענדער.
* [[מעסאפאטאמיע]] און [[בבל]].
* [[ארמעניע]] און מזרח [[אנטאליע]].
* חלקים פון די [[קאווקאז]].
* [[צענטראל אזיע]] און [[באקטריע]] (Bactria).
* [[אפגאניסטאן]].
* חלקים פון [[פאקיסטאן]].
* [[סיריע]], [[פיניקיע]] (Phoenicia) און [[ארץ ישראל]].

די געאגראפישע באדינגונגען פונעם איראנישן פלאטא האבן געהאט א גרויסע השפעה אויף דער אנטוויקלונג פון דער פרסישער קולטור. די בערג, מדבריות און ווייטע טאלן האבן געשאפן נאטורליכע גרעניצן, בשעת די הויפט דורכגענג צווישן מזרח און מערב האבן געמאכט דעם געגנט פאר א וויכטיגע בריק צווישן פארשידענע ציוויליזאציעס.

== אורשפרונג און פריע היסטאריע ==

=== די איראנישע פעלקער און מדי ===

אין די ערשטע יארהונדערטער פון דער ערשטער טויזנט יאר פאר זייער ציילונג האבן זיך פארשידענע איראנישע שבטים באזעצט אויפן איראנישן פלאטא. צווישן די וויכטיגסטע זענען געווען די מעדן (מדי) און די פרסים.

די מדיים האבן פריער געגרינדעט א שטארקע מלוכה אין צענטראל איראן. אין דער זיבעטער יארהונדערט פאר זייער ציילונג האבן זיי זיך פאראייניגט מיט [[בבל]] קעגן [[אשור]], און האבן געהאלפן ברענגען צום אונטערגאנג פון דער [[אשורישער אימפעריע]], אריינגערעכנט דעם חרבן פון [[נינוה]] אין יאר 612 פאר זייער ציילונג (ארום ג'ש&quot;ע–ג'ש&quot;ב לבריאת העולם לויט טייל חשבונות).

די מדישע מלוכה איז געווארן א גרויסע מאכט אין דעם אוראלטן מזרח, אבער איר הערשאפטהאט נישט אנגעהאלטן לאנג. אינערליכע שוואכקייטן און דער אויפקום פון [[כורש]] פון פרס האבן געברענגט צו א נייע תקופה אין דער געשיכטע פון דעם ראיאן.

=== די ערשטע פרסישע הערשער ===

די פריע פרסישע הערשער האבן געשטאמט פון דער [[אכמענישער דינאסטיע]] (Achaemenid Empire). דער נאמען פון דער דינאסטיע קומט פון אחמניש (Haxāmaniš), א פיגור אז וועלכער ווערט אין טראדיציע פאררעכנט אלס דער גרינדער פון דער משפחה.

אין דער פריערער תקופה זענען די פרסישע הערשער געווען אונטער דער השפעה פון גרעסערע מאכטן, ערשט [[עלם]] און שפעטער מדי. די שטאט [[אנשאן (פרס)|אנשאן]] (Anshan) איז געווארן דער צענטער פון דער פריערער פרסישער הערשאפט.

[[טשישפיש]] (Teispes) און [[כורש דער ערשטער]] (Cyrus I) האבן געבויט דעם יסוד פאר דער קומענדיגער אויפקום פון דער פרסישער מלוכה. קאמביזי דער ערשטער (Cambyses I), דער פאטער פון [[כורש דער גרויסער]], האט געהאט פארבינדונגען מיט דער מדישער קעניגליכע משפחה דורך זיין חתונה, וואס האט שפעטער געהאלפן פאראייניגן די צוויי פעלקער אונטער איין הערשאפט.

== אויפקום פון דער אכמענישער אימפעריע ==

=== כורש  דער גרויסער  ===

'''[[כורש  דער צווייטער]]  , באקאנט אלס כורש  דער גרויסער'''  (Cyrus the Great) (הערשאפט ארום 559–530 יאר פאר זייער ציילונג; בערך ג'ר&quot;א–ג'ר&quot;ל לבריאת העולם לויט אידישע חשבונות) ווערט פאררעכנט אלס דער גרינדער פון דער גרויסער פרסישער אימפעריע.

כורש האט ערשט געהערשט אלס א פרסישער מלך אונטער [[מדי]]. ארום יאר 550 פאר זייער ציילונג האט ער זיך אויפגעהויבן קעגן די מדישע הערשאפט, באזיגט די [[מדישע קעניגרייך]] און פאראייניגט די צוויי פעלקער אונטער זיין מלוכה.

נאך דעם האט כורש מער פארברייטערט זיין הערשאפט. ער האט איינגענומען [[לידיע]]  (Lydia) און די גריכישע שטעט אין קליין אזיע, און אזוי געברענגט די פרסישע גרעניצן ביז צום [[אגאישן ים]] (Aegean Sea).

די גרעסטע געשעעניש אין כורש'ס הערשאפט איז געווען די אייננעמונג פון בבל ארום יאר 539 פאר זייער ציילונג (בערך ג'ת&quot;צ לבריאת העולם). דער נצחון האט געגעבן פאר פרס הערשאפט איבער [[מעסאפאטאמיע]], [[סיריע]], [[פיניקיע]] און [[ארץ ישראל]].

לויט [[ספר עזרא]] האט כורש ארויסגעגעבן א הכרזה אז די אידישע גולים זאלן קענען צוריקגיין קיין ירושלים און אויפבויען דעם בית המקדש. די געשעעניש ווערט באקאנט אלס '''הכרזת כורש''' און ווערט פאררעכנט אלס א הויפט נקודה אין דער תקופת שיבת ציון. &lt;ref&gt;https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%9E%D7%9C%D7%9B%D7%AA_%D7%A4%D7%A8%D7%A1&lt;/ref&gt;
=== כנבוזי דער צווייטער און די פארברייטערונג פון דער אימפעריע ===

נאך דער פטירה פון כורש  דער גרויסער האט זיין זון '''[[כנבוזי דער צווייטער]]''' (Cambyses II) (הערשאפט 530–522 יאר פאר זייער ציילונג) איבערגענומען די קעניגליכע קרוין. זיין הויפט ציל איז געווען צו פארברייטערן די פרסישע הערשאפט נאך ווייטער, און זיין גרעסטע מיליטערישע דערגרייכונג איז געווען די אייננעמונג פון [[מצרים]].

ארום יאר 525 פאר זייער ציילונג האט כנבוזי געפירט א קאמפיין קעגן מצרים און האט באזיגט דעם מצרישן פרעה [[פסמטיך דער דריטער]]. (Psamtik III) מיט דעם איז מצרים געווארן א טייל פון דער [[אכמענישער אימפעריע]], און כנבוזי האט זיך באטראכט אלס דער הערשער פון מצרים לויט די מצרישע טראדיציעסץ ער האט אפילו אנגענומען דעם מצרישן נאָמען '''מעסוטי-רע''' (Mesutire), וואָס מיינט &quot;דאָס אייניקל פון רע&quot; (דער זון גאָט). 

זיין הערשאפט איז געווען באצייכנט מיט שווערע קאמפיינען און אינערליכע אומריען. כנבוזי האט אין  געהיים הרג'עט זיין אייגענעם ברודער ברדיה איידער ער איז ארויסגעפארן קיין מצרים, כדי ער זאל נישט רעוואלטירן קעגן אים. וויבאלד דער המון עם האט נישט געוואוסט אז ברדיה איז טויט, האט דער מעדישער גלח (מג) [[גאומאטא דער מג|גאומאטא]] אויסגענוצט די געלעגנהייט. ער האט אויסגעזען פונקט ווי ברדיה און האט זיך דערקלערט אלס קעניג דער אויפשטאנד האט געברענגט צו א קריזיס אין דער קעניגליכער משפחה.

=== דריווש דער ערשטער און די ארגאניזאציע פון דער אימפעריע ===

'''[[דריווש  דער ערשטער]], באקאנט אלס דריווש דער גרויסער''' (Darius the Great) (הערשאפט 522–486 יאר פאר זייער ציילונג; בערך ג'ת&quot;מ–ג'ת&quot;נ לבריאת העולם) איז ארויפגעקומען צום טראן נאך דער קריזיס וואס איז נאכגעפאלגט נאך כנבוזי'ס טויט. ער האט געשטאמט פון דער [[אכמענישער דינאסטיע]] און האט געשטארקט זיין פאזיציע דורך באזיגן פארשידענע אויפשטענדן אין פארשידענע טיילן פון דער אימפעריע.

דריווש האט פארוואנדלט די פרסישע מלוכה אין איינע פון די בעסטע ארגאניזירטע אימפעריעס פון דער אוראלטער וועלט. ער האט צעטיילט די לענדער אין באזינדערע הערשאפטן (אחשדרפנים), יעדער מיט א [[גאווערנער|גאווערנאר]] וועלכער האט פארטרעטן דעם מלך און געזאמלט שטייערן.

ער האט איינגעפירט א מער איינהייטליכע אדמיניסטראציע, מסדרגעווען דישטייער סיסטעמען און געבויט גרויסע וועגן, אריינגערעכנט דער באקאנטער קעניגליכער וועג אז וועלכער האט פארבינדן [[שושן]] מיט די מערב טיילן פון דער אימפעריע. די וועגן האבן ערמעגליכט שנעלע קאמוניקאציע צווישן די פארשידענע פראווינצן.

א וויכטיגע מקור פאר זיין הערשאפט איז די גרויסע אויפשריפט ביי בעיהיסטאן, אין וועלכער דריווש שילדערט זיין קאמף קעגן מרידות און שטעלט זיך פאר אלס א מלך אז וועלכער האלט סדר און גערעכטיגקייט מיט דער הילף פון [[אהורא מאזדא]], דער הויפט געטליכקייט אין [[זאראאסטריזם|זאראטוסטריזם]].

=== די צווייטע בית המקדש אונטער דריווש ===

פאר אידישע געשיכטע איז די תקופה פון דריווש דער ערשטער פון די וויכטיגסטע תקופות אין דער פרסישער הערשאפט.

נאך דער הכרזת כורש האט זיך אנגעהויבן דער פראצעס פון שיבת ציון און די ארבעט אויפצובויען דעם [[בית המקדש השני]]. די ארבעט איז אבער דורכגעגאנגען דורך פארשידענע שוועריקייטן און אפשטעלונגען.

אין דעם זעקסטן יאר פון דריווש'ס הערשאפט, יאר 516 פאר זייער ציילונג (בערך [[ג'ת&quot;קט]] לבריאת העולם), איז דער בית המקדש השני פארענדיגט געווארן און מקודש געווארן. לויט [[ספר עזרא]] איז די חנוכת הבית געווען אום [[ג' אדר]] פון יענעם יאר. די געשעעניש האט געצייכנט דעם ווידעראויפקום פון דער בית המקדש'דיגער צענטער אין ירושלים נאך דעם חורבן פון [[ערשטן בית המקדש]].

דער פרסישער הערשאפט האט דערלויבט די אידישע קהילה אין יהודה צו האלטן זייער רעליגיעזע און קולטורעלע לעבן אונטער דער מסגרת פון דער אימפעריע. די נוצן פון אראמיש אלס אן אינטערנאציאנאלע אדמיניסטראטיווע שפראך האט אויך געשאפן א בריק צווישן די פארשידענע פעלקער אונטער פרסישע הערשאפט.

=== מלחמות מיט יוון ===

דריווש האט אויך געצילט צו פארברייטערן די פרסישע איינפלוס אין [[אייראפע]]. ער האט אריינגעדרונגען אין [[טראקיע]] (Thrace) און געמאכט [[מאקעדאניע]] פאר א אונטערגעווארפענע מלוכה.

זיין פרואוו איינצונעמען דעם גריכישן היימלאנד האט אבער געענדיקט מיט דער מפלה אין [[דער קאמף פון מאראטאן]] (Battle of Marathon)  אין יאר 490 פאר זייער ציילונג. די מפלה האט נישט צעשטערט די פרסישע אימפעריע, אבער זי האט אפגעשטעלט איר ווייטערדיגע פארברייטערונג קיין אייראפע.

== חשיארש דער ערשטער און די תקופת המגילה ==

'''[[חשיארש דער ערשטער]]''' (Xerxes I; הערשאפט 485–465 יאר פאר זייער ציילונג; בערך ג'ת&quot;נ–ג'ת&quot;ס לבריאת העולם) האט איבערגענומען די הערשאפט נאך דריווש דער ערשטער. ער האט געירשנט א ריזיגע אימפעריע מיט גרויסע מיליטערישע און עקאנאמישע כוחות.

אין די ערשטע יארן פון זיין הערשאפט האט ער אונטערדרוקט מרידות אין מצרים און בבל. שפעטער האט ער געפירט א גרויסן מיליטערישן קאמפיין קעגן יוון, מיט א ריזיגע ארמיי און פלאטע.

די פרסישע ארמיי האט אין אנהייב מצליח געווען און אפילו איינגענומען [[אטען]], אבער די קאמפיין האט זיך געענדיגט מיט גרויסע מפלות ביי די ים קאמף פון [[סאלאמיס]] (Battle of Salamis) און דער קאמף פון [[פלאטאיא]] (Battle of Plataea). די מפלות האבן פארמיידט אז פרס זאל פארברייטערן איר הערשאפט איבער [[גריכנלאנד]].

אין אידישער טראדיציע ווערט חשיארש דערנענטערט צו '''[[אחשוורוש|אחשורוש]] מלך פרס''' פון [[מגילת אסתר]]. טייל מפרשים און חוקרים אידענטיפיצירן אים מיט דעם מלך, בשעת אנדערע ברענגען אנדערע פארשלאגן, אריינגערעכנט ארתחשסתא דער ערשטער. די מעשה פון פורים איז פארגעקומען אין דער הויפטשטאט שושן, אין דעם צענטער פון דער פרסישער קעניגליכער הויף.

די מגילה באשרייבט ווי א גזירה קעגן די אידן פון גאנצער אימפעריע איז בטל געווארן דורך די השתדלות פון [[אסתר|אסתר המלכה]] און [[מרדכי|מרדכי היהודי]], און די נס [[פורים]] איז געווארן א שטענדיגע חלק פון אידישן לעבן און מסורה.

== די שפעטערע אכמענישע מלכים ==

נאך חשיארש האבן נאך עטליכע אכמענישע מלכים געהערשט איבער דער אימפעריע:

* '''[[ארתחשסתא דער ערשטער]]''' (Artaxerxes I) (465–425 יאר פאר זייער ציילונג) האט זיך געשטעלט קעגן אינערליכע פראבלעמען און מרידות, און זיין תקופה ווערט דערמאנט אין [[ספר נחמיה]]. [[נחמיה בן חכליה|נחמיה]], א אידישער קעניגליכער טרינקער אין דער פרסישער הויף, האט באקומען רשות צו גיין קיין [[ירושלים]] און אויפבויען די מויערן פון שטאט.

* '''[[דריווש דער צווייטער]]''' (Darius II) (423–404 יאר פאר זייער ציילונג) האט געהאט א קאמפליצירטע הערשאפט מיט אינערליכע קאמפן, אבער האט ווייטער געהאלטן די יסודות פון דער אימפעריע.

* '''[[ארתחשסתא דער צווייטער]]'''  (Artaxerxes II) (404–358 יאר פאר זייער ציילונג) האט געהערשט אין א צייט פון קאנפליקטן מיט יוון און אינערליכע קעמפן.

* '''[[ארתחשסתא דער דריטער]]''' (358–338 יאר פאר זייער ציילונג) האט פרובירט צוריקצושטעלן די שטארקייט פון דער אימפעריע דורך אונטערדריקן מרידות און צוריקצונעמען מצרים.

* '''[[דריווש דער דריטער]]''' (Artaxerxes III) (336–330 יאר פאר זייער ציילונג) איז געווען דער לעצטער אכמענישער מלך.

אין דער צייט פון דריווש דער דריטער איז אויפגעקומען די מאקעדאנישע מאכט אונטער [[פיליפוס דער צווייטער]] און שפעטער [[אלכסנדר מוקדון]]. די פרסישע אימפעריע, טראץ איר ריזיגע גרויס, איז געווען באטראפן פון אינערליכע שוואכקייטן און פראבלעמען.

== דער אונטערגאנג פון דער אכמענישער אימפעריע ==

[[אלכסנדר מוקדון]] האט אין יאר 334 פאר זייער ציילונג אנגעהויבן זיין קאמפיין קעגן פרס. ער האט באזיגט די פרסישע ארמייען אין עטליכע גרויסע קאמפן, אריינגערעכנט דעם [[דער קאמף ביים גראניקוס|קאמף ביים גראניקוס]] (Battle of the Granicus), [[דער קאמף ביי איסוס]] (Battle of Issus) און צום סוף [[דער קאמף פון גאוגאמעלע]] (Battle of Gaugamela) אין יאר 331 פאר זייער ציילונג.

נאך די מפלה פון דריווש דער דריטער האט אלכסנדר איבערגענומען די קעניגליכע צענטערן פון דער פרסישער אימפעריע, אריינגערעכנט [[פערסעפאליס (פרס)|פּערסעפּאָליס]] (Persepolis). אין יאר 330 פאר זייער ציילונג האט די אכמענישע דינאסטיע זיך געענדיגט, אבער פילע פרסישע אדמיניסטראטיווע ארגענעזאציעס און לאקאלע הערשער זענען אריינגענומען געווארן אין דער נייע [[העלעניסטישע|העלעניסטישער]] סדר.

== די העלעניסטישע תקופה און די סעלעוקישער הערשאפט ==

נאך דער אייננעמונג פון דער [[אכמענישער אימפעריע]] דורך [[אלכסנדר מוקדון]] איז די פרסישע וועלט אריין אין א נייע תקופה. אלכסנדר האט נישט צעשטערט אלע עלעמענטן פון דער פריערדיגער אדמיניסטראציע, נאר האט אין פילע פעלער ווייטער גענוצט פרסישע באאמטע און ארגענעזאציעס צו פירן די ריזיגע לענדער.

נאך אלכסנדר'ס טויט אין יאר 323 פאר זייער ציילונג איז זיין אימפעריע צעטיילט געווארן צווישן זיינע גענעראלן. דער מזרח טייל, אריינגערעכנט פרס און מעסאפאטאמיע, איז צום סוף אונטערגעקומען אונטער דער הערשאפט פון דער [[סעלעוקישער דינאסטיע]] (Seleucid dynasty), געגרינדעט דורך [[סעלעוקוס דער ערשטער]] אין יאר 312 פאר זייער ציילונג.

די סעלעוקישער מלוכה איז געווען א העלעניסטישע מלוכה וואס האט פאראייניגט [[גריכישע קולטור]] מיט די לאקאלע טראדיציעס פון פרס און דעם נאנטן מזרח. [[גריכיש]] איז געווארן א וויכטיגע שפראך פון דער הויף און אדמיניסטראציע, בשעת לאקאלע שפראכן און קולטורן האבן ווייטער עקזיסטירט.

די סעלעוקישער הערשאפט האט אבער קיינמאל נישט געהאט די זעלבע פעסטע קאנטראל איבער די גאנצע איראנישע פלאטא ווי די אכמענישע מלכים. ווייטע געגנטן האבן אנגעהויבן באקומען מער זעלבסטשטענדיגקייט, און נייע פערסישע כוחות האבן זיך אויפגעהויבן.

== די פארטישע אימפעריע ==

=== אויפקום פון די ארסאקידישע דינאסטיע ===

אין דער דריטער יארהונדערט פאר זייער ציילונג איז אויפגעקומען די פארטישע מאכט אין צפון־מזרח איראן דורך די פארני שבט. די גרינדער פון דער דינאסטיע זענען געווען די ארסאקידישע הערשער, באקאנט אלס די פארטער אדער [[פארטישע אימפעריע]] (ענגליש: ''Parthian Empire'').

דער גרינדער, [[ארסאקעס  דער ערשטער]] , האט זיך אויפגעהויבן קעגן די סעלעוקישער הערשאפט און געגרינדעט א נייע פערסישע מלוכה. במשך פון די קומענדיגע דורות האט די פארטישע אימפעריע מער און מער פארברייטערט ביז זיי האבן איבערגענומען גרויסע טיילן פון דער געוועזענער פרסישער וועלט. זיי האבן געגרינדעט א גרויסע אימפעריע וואס האט געהערשט בערך פון יאר 247 פאר זייער ציילונג ביז יאר 224 למספרם.

די פארטער האבן נישט אויפגעשטעלט אזא צענטראליזירטע מלוכה ווי די אכמענישע, נאר האבן זיך געשטיצט אויף א סיסטעם פון לאקאלע הערשער און שטארקע נאבעל משפחות וואס האבן געהאט א גרויסן חלק אין דער רעגירונג.

=== די פארטער און רוים ===

די פארטישע אימפעריע איז געווארן איינע פון די גרעסטע קעגנער פון דער [[רוימישער רעפובליק]] און שפעטער דער [[רוימישע אימפעריע|רוימישער אימפעריע]]. די גרעניץ צווישן [[רוים]] און פרס איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע פאליטישע גרעניצן אין דער אוראלטער וועלט.

א באקאנטע קאמף צווישן די צוויי מאכטן איז געווען [[דער קאמף פון קארהע]] (Battle of Carrhae) אין יאר 53 פאר זייער ציילונג, ווען דער פארטישער גענעראל [[סורענא]] האט באזיגט די רוימישע ארמיי אונטער [[מארקוס ליקיניוס קראסוס]] (Marcus Licinius Crassus)

.די פארטער זענען באקאנט געווארן פאר זייער שטארקע [[קאוואלעריע|קאַוואַלעריע]], ספעציעל זייערע פייל־שיסער אויף פערד, וואס האבן זיי געגעבן א מיליטערישע אויבערהאנט קעגן אסאך קעגנערס.

=== די אידן אונטער די פארטער ===

אין די צייטן פון דער פארטישער אימפעריע האבן אידישע קהילות עקזיסטירט אין [[בבל]] און אין אנדערע טיילן פון דער אימפעריע. די פארטישע הערשאפט האט אין גרויסן טייל ערלויבט לאקאלע קהילות צו האלטן זייערע מנהגים און רעליגיעזע לעבנסשטייגער.

בבל איז שפעטער געווארן איינע פון די גרעסטע צענטערן פון אידישער תורה־לערנען, און אין דער תקופה נאך די [[חורבן בית שני|חורבן פון בית שני]] האט זיך דארט אנטוויקלט א גרויסער חלק פון דער אידישער רוחניות.

== די סאסאנישע אימפעריע ==

=== גרינדונג און אויפקום ===

אין יאר 224 למספרם האט דער פרסישער הערשער [[ארדשיר דער ערשטער]]  (Ardashir I) באזיגט דעם לעצטן פארטישן קעניג [[ארטאבאנוס דער פערדער]] (Artbanus IV)  און געגרינדעט די [[סאסאנישע אימפעריע]] (Sassanid Empire).

די [[סאסאנישע דינאסטיע]] ווערט פאררעכנט אלס די לעצטע גרויסע פרסישע אימפעריע פאר דער מוסלעמענישער כיבוש. זי האט זיך געזען אלס א המשך פון דער אלטער פרסישער קעניגרייך און האט צוריקגעברענגט א שטארקער צענטראליזירטער רעגירונג.

די סאסאנישע מלכים האבן פארשטארקט דער שטאטישער אדמיניסטראציע, די מיליטערישע ארגאניזאציע און די קעניגליכע אויטאריטעט. זיי האבן אויך געגעבן א גרויסן שטיצע פאר זאראטוסטריזם און געמאכט עס די הויפט רעליגיע פון דער מלוכה.

די סאסאנישע אימפעריע האט געהאט א באדייטנדע באציאונג מיט אידישע קהילות אין בבל. אין דער תקופה האט זיך אנטוויקלט דער בבלי תלמוד, און די אידישע צענטערן אין בבל האבן געבליט אונטער א סאסאנישער סביבה.

=== מלחמות מיט ביזאנט און דער נאנטער מזרח ===

די סאסאנישע אימפעריע האט במשך פון מער ווי פיר הונדערט יאר געהאט כסדרדיגע קאנפליקטן מיט דער רוימישער און שפעטער [[ביזאנטישע אימפעריע|ביזאנטישער אימפעריע]].

די מלחמות צווישן די צוויי מאכטן זענען געווען איבער קאנטראל פון [[מעסאפאטאמיע]], [[ארמעניע]], [[סיריע]] און אנדערע וויכטיגע געגנטן. ביידע אימפעריעס האבן זיך געקעמפט פאר השפעה איבער די האנדל דורכגענג צווישן מזרח און מערב.

איינער פון די גרעסטע סאסאנישע הערשער איז געווען [[חוסרו דער ערשטער]] (Khosrow I) (531–579), אונטער וועמען די אימפעריע האט דערגרייכט א הויכן קולטורעלן און פאליטישן שפיץ. זיין צייט איז באקאנט פאר אדמיניסטראטיווע רעפארמען, [[קונסט]] און [[וויסנשאפט]].

=== דער סוף פון דער סאסאנישער הערשאפט ===

אין דער זיבעטער יארהונדערט האט די סאסאנישע אימפעריע זיך געפונען אין א שוואכע מצב נאך לאנגע מלחמות מיט ביזאנט. אינערליכע קריזיסן און קעניגליכע קאמפן האבן ווייטער אפגעשוואכט די מלוכה.

מיטן אויפקום פון דער מוסלעמענישער הערשאפט פון אראביע האבן די אראבישע מוסלעמענישע ארמייען אריינגעדרונגען אין פרס. די הויפט קאמפן, אריינגערעכנט [[דער קאמף פון קאדיסיע]] (Battle of al-Qadisiyyah) (636) און [[דער קאמף פון נהאוואנד]] (the Battle of Nahavand) (642), האבן געפירט צום אונטערגאנג פון דער סאסאנישער מאכט.

ארום יאר 651 האט די סאסאנישע אימפעריע אויפגעהערט צו עקזיסטירן אלס זעלבסטשטענדיגע מלוכה.

== די איסלאמישע תקופה און די ווידעראויפקום פון דער פרסישער קולטור ==

=== דער מוסלעמענישער כיבוש פון פרס ===

נאך דער אונטערגאנג פון דער [[סאסאנישער אימפעריע]] איז פרס אריין אין א נייע תקופה אונטער דער הערשאפט פון די [[מוסלעמענישע כאליפאטן]]. די [[אראבישע מוסלעמענער|אראבישע מוסלעמענישע]] ארמייען האבן איינגענומען די הויפט שטעט און געגנטן פון דער אלטער פרסישער מלוכה אין דער זיבעטער יארהונדערט.

דער פראצעס פון איסלאמיזירונג איז נישט פארגעקומען אין איין מאל, נאר במשך פון עטליכע דורות. אין אנהייב האבן פילע פרסישע איינוואוינער ווייטער געהאלטן זייערע אלטע רעליגיעזע מנהגים, בשעת איסלאם האט זיך ביסלעכווייז פארשפרייט דורך אדמיניסטראטיווע, געזעלשאפטליכע און קולטורעלע פארבינדונגען.

כאטש די פריערדיגע סאסאנישע שטאטישע סיסטעם איז צוזאמגעפאלן, זענען פילע פרסישע באאמטע אריינגענומען געווארן אין דער נייע מוסלעמענישער אדמיניסטראציע. זייערע ידיעות אין רעגירונג, [[פינאנץ|פינאנצן]] און ארגאניזאציע האבן געהאט א שטארקן איינפלוס אויף דער אנטוויקלונג פון דער איסלאמישער וועלט.

די [[פערסיש|פרסישע]] שפראך און [[קולטור]] האבן נישט פארלוירן זייער חשיבות. פארקערט, אין די קומענדיגע יארהונדערטער האט זיך אנטוויקלט די נייע פרסישע שפראך (פארסי), וואס איז געווארן איינער פון די וויכטיגסטע ליטערארישע שפראכן פון דער מוסלעמענישער וועלט.

== די סאמאנישע דינאסטיע ==

=== אויפקום פון א פרסיש־איסלאמישע מלוכה ===

אין דער ניינטער יארהונדערט איז אויפגעקומען די [[סאמאנישע דינאסטיע]] (ענגליש: Samanid Empire), איינע פון די ערשטע גרויסע פרסישע דינאסטיעס נאך דער אראבישער כיבוש. די סאמאנישע הערשער האבן געהערשט איבער [[טראנסאקסאניע]] ( ענגליש: Transoxania | אראביש:Ma Wra al-Nahr) און חלקים פון [[חוראסאן]] (Khurasan), מיטן צענטער אין בוכארא.

די דינאסטיע איז געגרינדעט געווארן דורך [[איסמאעיל סאמאני]] (Ismail Samani), וואס האט באקומען אנערקענונג פון דער [[אבאסישער כאליפאט|אבאסידישער כאליפאט]]. כאטש די סאמאנישע הערשער האבן פארמירט זייער מלוכה אונטער דער רעליגיעזער אויטאריטעט פון דעם [[כאליף]], האבן זיי אין פראקטיק געהאט א ברייטע זעלבסטשטענדיגקייט.

אונטער די סאמאנישע מלכים איז [[בוכארא]] און [[סאמארקאנד]] געווארן א גרויסער צענטער פון וויסנשאפט, קולטור און ליטעראטור. די תקופה ווערט באטראכט אלס א וויכטיגע שטאפל אין דער אויפקום פון דער קלאסישער פרסישער קולטור.

אונטער דער סאמאנישער הערשאפט האט זיך אנטוויקלט די נייע פרסישע שפראך, וואס איז געשריבן געווארן מיט אראבישע אותיות. די קולטורעלע אנטוויקלונג האט געהאט א לאנג־דויערנדע השפעה אויף גאנץ צענטראל אזיע און דער נאנטער מזרח.

== די טערקישע און מאנגאלישע דינאסטיעס ==

=== די גאזנאווידן און סעלדזשוקן ===

פון דער צענטער פון דער [[צענטראל אזיע|צענטראל־אזיאטישער]] וועלט זענען אויפגעקומען פארשידענע [[טערקישע דינאסטיעס]] וואס האבן געהערשט איבער פרס, אבער זיי האבן אנגענומען און געשטיצט די פרסישע שפראך און קולטור.

די [[גאזנאווישע דינאסטיע]]  (Ghaznavid Empire). האט געהערשט אין דער סוף פון צענטן און אנהייב עלפטן יארהונדערט איבער גרויסע טיילן פון [[איראן]], [[אפגאניסטאן]] און צפון־מערב [[אינדיע]]. זייער הויפטשטאט [[גאזני (אפגאניסטאן)|גאזני]] איז געווארן א צענטער פון קונסט, ליטעראטור און וויסנשאפט.

די [[סעלדזשוקישע אימפעריע]] (Seljuk Empire) האט אין עלפטן יארהונדערט איבערגענומען א גרויסן חלק פון פרס און דעם נאנטן מזרח. די סעלדזשוקישע הערשער זענען געווען [[טערקיי|טערקיש]]־שטאמיגע, אבער זייער רעגירונג איז שטארק באאיינפלוסט געווארן דורך פרסישע אדמיניסטראטיווע טראדיציעס.

אונטער די סעלדזשוקן האבן פרסישע [[וויזיר|וויזירן]] און געלערנטע געהאט א גרויסן תפקיד. דער בארימטער פרסישער וויזיר [[ניזאם אל־מולך]] (Nizam al-Mulk) האט געבויט אן אויסגעארבעט אדמיניסטראטיווע סיסטעם און געשטיצט די גרינדונג פון וויסנשאפט אוניווערסיטעטן, באקאנט אלס ניזאמיעס.

=== די כוואריזמישע מלוכה ===

נאך דער אפשוואכונג פון דער סעלדזשוקישער מאכט איז אויפגעקומען די [[כוואריזמישע דינאסטיע]] (Khwarazmian dynasty). זי האט געהערשט איבער גרויסע טיילן פון [[איראן]] און [[צענטראל אזיע]] ביז די [[מאנגאלישע אימפעריע|מאנגאלישע]] אינוואזיע.

די כוואריזמישע מלוכה איז געווארן איינע פון די שטארקסטע מאכטן אין דעם ראיאן, אבער איר קאנפליקט מיט דער מאנגאלישער אימפעריע האט געברענגט צו איר שנעלן אונטערגאנג.

== די מאנגאלישע צייט און די אילכאנער ==

אין דער דרייצנטער יארהונדערט האט די [[מאנגאלישע אימפעריע]] אונטער [[דזשינגיס כאן]] (Genghis Khan) איינגענימען ריזיגע שטחים אין צענטראל אזיע און פרס. די מאנגאלישע אינוואזיע האט געברענגט שווערע חורבנות אין פילע שטעט און געגנטן.

נאך דער ערשטע כיבושים האט זיך אין פרס געגרינדעט די [[אילכאנישע עניגרייך]] (ענגליש: ''Ilkhanate''; פערסיש: ''ایلخانان''), א צווייג פון דער מאנגאלישער אימפעריע. די אילכאנער האבן געמאכט [[מאראגהא (איראן)|מאראגהא]] (Maragheh) , שפעטער [[טאבריז]] און [[סולטאניע (איראן)|סולטאניע]] (ענגליש: ''Soltaniyeh'' ; פערסיש: ''سلطانيه'')פאר הויפטצענטערן פון זייער הערשאפט.

איבער די דורות האבן די אילכאנישע הערשער זיך ביסלעכווייז פארוואנדלט פון מאנגאלישע צו  הערשער וואס האבן אנגענומען די מוסלעמענישע רעליגיע און פרסישע קולטור.

=== די אילכאנישע מלוכה ===

נאך די ערשטע מאנגאלישע כיבושים איז אין פרס אויפגעשטעלט געווארן די '''אילכאנישע מלוכה''', א צווייג פון דער גרויסער מאנגאלישער אימפעריע.

דער גרינדער פון דער אילכאנישער הערשאפט איז געווען [[הולאגו כאן,]] אייניקל פון [[דזשינגיס כאן]], וואס האט אין יאר [[1258]] למספרם איינגענומען [[באגדאד]] און געברענגט צום סוף פון דער [[אבאסישער כאליפאט]] אין יענער שטאט.

די אילכאנישע הערשער האבן ערשט געהאט א מאנגאלישע אידענטיטעט, אבער מיט דער צייט האבן זיי אנגענומען איסלאם און זיך פארבונדן מיט דער לאקאלער פרסישער קולטור.

אונטער אילכאנישע הערשער ווי [[גאזאן כאן]] און אולדזייטו האט זיך אנטוויקלט א רייכע תקופה פון קונסט, ארכיטעקטור און וויסנשאפט. שטעט ווי תבריז זענען געווארן וויכטיגע צענטערן פון האנדל צווישן מזרח און מערב.

== די אויפקום פון דער סאפאווידישער אימפעריע ==

=== גרינדונג פון א נייע פרסישע מלוכה ===

נאך דער צעטיילונג פון דער מאנגאלישער און טערקישער הערשאפט האבן פארשידענע לאקאלע מאכטן געהערשט איבער טיילן פון איראן. אין דער סוף פון פופצנטן און אנהייב זעכצנטן יארהונדערט איז אויפגעקומען די [[סאפאווידישע דינאסטיע]] (Safavid dynasty).

ארום יאר [[1501]] האט שאך [[איסמאל דער ערשטער]] (Shah Ismail I) געגרינדעט די [[סאפאווידישע אימפעריע]] און פאראייניגט גרויסע טיילן פון איראן אונטער איין הערשאפט.

די סאפאווידישע מלוכה האט געהאט א באזונדערע וויכטיגקייט אין דער געשיכטע פון פרס ווייל זי האט געמאכט די צוועלף־אימאם [[שיא איסלאם|שיאיזם]] די אפיציעלע רעליגיע פון דער מלוכה. דער שריט האט באשאפן די רעליגיעזע אידענטיטעט פון איראן וואס איז אין גרויסן טייל פארבליבן ביז היינט.

=== שאך עבאס דער גרויסער ===

איינער פון די מערסט באדייטנדע סאפאווישע הערשער איז געווען '''[[שאך עבאס דער גרויסער]]''', וואס האט געהערשט פון יאר [[1587]] ביז [[1629]] למספרם.

אונטער זיין הערשאפט האט פרס דערגרייכט א הויכפונקט פון פאליטישער און קולטורעלער מאכט. ער האט אריבערגעפירט די הויפטשטאט קיין [[איספאהאן]] און פארוואנדלט די שטאט אין איינע פון די שענסטע שטעט אין דער איסלאמישער וועלט.

די תקופה פון שאך עבאס איז באקאנט פאר אירע גרויסע בוי־פראיעקטן, אריינגערעכנט [[מאסק|מאסקס]], בריקן, פאלאצן און מארקפלעצער. די פרסישע קונסט פון טעפיך־וועבעריי, מיניאטורן און ארכיטעקטור האט אין יענער צייט דערגרייכט א הויכע שטאפל.

== די קאַדזשאַרישע און פּאַהלאַווישע תקופות ==

=== די קאדזשארישע דינאסטיע ===

אין יאר 1722 למספרם איז די סאפאווישע אימפעריע געפאלן נאך אן אינוואזיע פון [[אפגאניסטאן|אפגאנישע]] כוחות. דער פאל האט געברענגט א תקופה פון פאליטישע אומזיכערקייט אין פרס. אין די קומענדיגע יארן האבן פארשידענע הערשער געקעמפט פאר קאנטראל איבער'ן לאנד. [[נאדיר שאה]] האט אויפגעשטעלט די אפשארישע מלוכה. ער איז געווען א באקאנטער מיליטערישער פירער וואס האט פארברייטערט די פרסישע הערשאפט ביז צענטראל אזיע און אינדיע. נאכדעם וואס נאדיר שאה איז אומגעקומען אין יאר 1747 למספרם, האט זיך די אפשארישע מלוכה שנעל צעטיילט. די זאנדישע דינאסטיע האט דערנאך געהערשט איבער א טייל פון פרס. אונטער קארים חאן זאנד איז שיראז געווארן א וויכטיגער קולטורעלער צענטער. די אימסטאביליטעט האט אנגעהאלטן ביז די [[קאדזשארישע דינאסטיע|קאַדזשאַרישע דינאסטיע]] האט גענומען די מאכט אין יאר [[1794]].

די קאדזשארישע האבן געמאכט טעהראן פאר זייער הויפטשטאט און האבן געהערשט איבער פרס ביז יאר [[1925]]. זייער הערשאפט איז געפאלן אין א צייט ווען אייראפעאישע אימפעריעס, בעיקר [[רוסלאנד]] און [[בריטאניע]], האבן שטארק פארברייטערט זייער איינפלוס אין [[אזיע]].

אין די ניינצנטן יארהונדערט האט פרס פארלוירן גרויסע טיילן פון אירע היסטארישע פראנטירן. אין די מלחמות קעגן רוסלאנד האבן די קאדזשארן געמוזט אונטערשרייבן דעם [[אפמאך פון גוליסטאן]] (Treaty of Gulistan) אין יאר [[1813]] און דעם [[אפמאך פון טורקמאנטשיי]] (Treaty of Turkmenchay) אין יאר [[1828]], דורך וועלכע גרויסע געגנטן אין [[קאווקאז בערג|קאווקאז]] זענען איבערגעגעבן געווארן אונטער רוסישער קאנטראל.

טראץ די טעריטאריעלע פארלוסטן איז פרס געבליבן אן אומאפהענגיקע מלוכה. די תקופה איז אויך באצייכנט מיט פרואוון פון מאדערניזאציע, די אויפקום פון א קאנסטיטוציאנאלע באוועגונג און קאנפליקטן צווישן די קעניגליכע מאכט, רעליגיעזע אויטאריטעטן און פרעמדע איינפלוסן.

=== די פאהלאווישע דינאסטיע ===

אין יאר 1925 איז [[רעזא שאה פאהלאווי]] (פערסיש:رضא شاه پهلوی  Reza Shah Pahlavi :english ) ארויפגעקומען צום מאכט און געגרינדעט די [[פאהלאווישע דינאסטיע]]. זיין הערשאפט און די שפעטערע הערשאפט פון זיין זון [[מוחמד רעזא שאה]] (Mohammad Reza Pahlavi) האבן געצילט צו מאדערניזירן דאס לאנד און פארשטארקן די צענטראלע רעגירונג.

אונטער די פאהלאווישע הערשער זענען דורכגעפירט געווארן גרויסע אינפראסטרוקטור פראיעקטן, אריינגערעכנט נייע וועגן, אינדוסטריעליזאציע און בילדונגס־רעפארמען. די רעגירונג האט אויך געפרואווט פארמינערן דעם איינפלוס פון טראדיציאנעלע רעליגיעזע ארגענעזאציעס אויף דער שטאטישער סיסטעם.

אין יאר [[1935]], האט דער דעמאלטיגער קעניג (שאך) רעזא שאה פעהלווי האט אפיציעל געבעטן פון די וועלט לענדער אויפצוהערן נוצן דעם נאמען '''פערסיע''' (Persia) און אנהייבן נוצן דעם נאמען '''[[איראן]]'''.

ביים אויסברוך פון דער צווייטער וועלט קריג האט איראן פראקלאמירט נייטראליטעט, אבער צוליב איר וויכטיגע לאקאציע צווישן די סאוועטן פארבאנד און דעם מיטל מזרח האבן די אליאירטע מאכטן אריינגעדרונגען אין לאנד אין יאר 1941 למספרם.

רזא שאה איז געצווינגען געווארן אפציטרעטן, און זיין זון מוחמד רזא פאהלאווי האט איבערגענומען דעם טראן.

די פאהלאווישע תקופה איז אבער אויך באצייכנט געווארן מיט שטארקע קעגנערשאפט קעגן דער מלוכה, צוליב אויטאריטערע רעגירונג־שטייגער, עקאנאמישע אומגלייכקייטן און קאנפליקטן צווישן מאדערניזאציע און טראדיציאנעלע געזעלשאפט.

== די איסלאמישע רעוואלוציע און דער מאדערנער איראן ==
אין יאר 1979 למספרם איז פארגעקומען די '''איסלאמישע רעוואלוציע אין איראן''', וואס האט געברענגט צום סוף פון דער פאהלאווישער מאנארכיע.

די רעוואלוציע האט געפירט צו דער גרינדונג פון דער '''איסלאמישער רעפובליק פון איראן''' אונטער דער הנהגה פון '''[[אייאטאלא]] [[רוחאלא כומעיני]]''' ([[3טן יוני]] [[1989]] - [[17טן מיי]] [[1990]]).

דער נייעם סיסטעם האט פארבינדן א רעליגיעזן רעגירונגס־מאדעל מיט מאדערנע רעפובליקאנישע ארגענעזאציעס. די לאנד האט אנגענומען א נייע קאנסטיטוציע און די רעליגיע פון [[שיא איסלאם|שיאיזם]] איז געווארן דער אפיציעלער יסוד פון דער רעגירונג.

כאטש די היינטיגע שטאט ווערט גערופן איראן, בלייבט דער נאמען '''פרס''' א וויכטיגער קולטורעלער און היסטארישער טערמין וואס באצייכנט די אלטע ציוויליזאציע, די אימפעריעס און די רייכע ירושה פון דעם איראנישן פלאטאו.

== רעליגיע אין פרס ==

=== די פריערדיגע איראנישע רעליגיעס ===

אין די אוראלטע צייטן איז די רעליגיע פון פרס געווען פארבונדן מיט די איראנישע רעליגיעזע טראדיציעס וואס האבן שפעטער זיך פאראייניגט אין [[זאראאסטריזם|זאראטוסטריזם]].

זאראטוסטריזם, וואס ווערט פארבונדן מיטן נביא זאראטוסטער (זאראטושטרע), איז געווען געבויט ארום דער עבודה זרה פון אהורא מאזדא און דעם געדאנק פון א קאמף צווישן אמת און פאלשקייט, סדר און כאאס.

אין דער אכמענישער תקופה ווערט דער נאמען אהורא מאזדא דערמאנט אין קעניגליכע אויפשריפטן, און דער רעליגיעזער געדאנק פון א מלך וואס האלט סדר און גערעכטיגקייט איז געווארן א טייל פון דער אימפעריאלער אידעאלאגיע.

צוזאמען מיט זאראטוסטריזם האבן אויך עקזיסטירט עלמישע, מסופאטאמישע און לאקאלע רעליגיעזע מנהגים אין פארשידענע טיילן פון דער אימפעריע.

=== פרס און אידישע געשיכטע ===
{{הויפט|אידן אין פרס}}
פארן אידישן פאלק האט פרס א באזונדערע פלאץ אין היסטאריע. די פרסישע הערשאפט האט אנגעהויבן נאך [[גלות בבל]] און האט ערלויבט א נייע תקופה אין דער אידישער געשיכטע.

די הכרזת כורש ארום יאר 538–537 פאר זייער ציילונג (בערך ג'ת&quot;צ–ג'ת&quot;ק לבריאת העולם לויט אידישע חשבונות) האט געגעבן דערלויבעניש פאר אידישע פארטריבענע זיך אומצוקערן קיין [[ירושלים]].

די צייט פון דריווש דער ערשטער האט געברענגט צו דער פארענדיגונג פון [[בית המקדש השני]] אין יאר 516 פאר זייער ציילונג (בערך [[יארן ג'ת' - ג'תצ&quot;ט|ג'ת&quot;קט]] לבריאת העולם), און דער תקופה פון חשיארש ווערט פארבונדן מיט דער געשיכטע פון [[מגילת אסתר]] און דעם [[נס פורים]].

== שפראכן און קולטור ==

די פרסישע אימפעריעס האבן שטענדיג געהאט א קולטורעלע געמיש פון פארשידענע פעלקער און שפראכן.

אין דער אכמענישער צייט זענען גענוצט געווארן עטליכע אפיציעלע שפראכן:

* '''אלט־פרסיש:''' פאר קעניגליכע אויפשריפטן.
* '''[[עלמיש]]:''' פאר אדמיניסטראציע.
* '''[[אקאדיש]]:''' אין מסופאטאמיע.
* '''[[אראמיש]]:''' די הויפט אימפעריע שפראך.

אין דער סאסאנישער צייט איז מיטל־פרסיש (פהלוי) געווארן א וויכטיגע שפראך פון דער רעגירונג און ליטעראטור.

נאך דער איסלאמישער תקופה האט זיך אנטוויקלט נייע פרסיש, פארסי, וואס איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע קולטורעלע שפראכן אין דער מוסלעמענישער וועלט.

פרסישע דיכטער און געלערנטע האבן געהאט א גרויסע השפעה פון [[צענטראל אזיע]] ביז [[אינדיע]] און [[אנטאליע]]. די פרסישע שפראך איז במשך פון הונדערטער יארן געווען א שפראך פון קעניגליכע הויף, וויסנשאפט און ליטעראטור.
=== פרסישע ליטעראטור ===

די פרסישע ליטעראטור איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע ליטערארישע טראדיציעס אין דער איסלאמישער וועלט.

דער דיכטער פירדוסי, מחבר פון שאהנאמע, האט געשאפן איינע פון די גרעסטע ווערק פון פרסישער ליטעראטור און געשילדערט די היסטארישע און לעגענדארע פארגאנגענהייט פון איראן.

אנדערע גרויסע פרסישע שרייבער און דיכטער, ווי סאדי, חאפז און רומי, האבן געהאט א טיפן איינפלוס אויף דער קולטור פון גאנצן מיטל מזרח און ווייטער.

די פרסישע שפראך איז במשך פון פילע יארהונדערטער געווען א שפראך פון קעניגליכע הויפן, געלערנטע און דיכטער אין גרויסע טיילן פון אזיע.

== אדמיניסטראציע און רעגירונגס־סיסטעם ==

=== די אכמענישע רעגירונג ===

די אכמענישע אימפעריע ווערט באטראכט אלס איינע פון די ערשטע גרויסע אימפעריעס אין דער וועלט וואס האט אנטוויקלט א אויסגעארבעטע סיסטעם צו פירן א ריזיגן שטח מיט פארשידענע פעלקער, שפראכן און קולטורן.

דער מלך פון פרס האט געהאט די העכסטע אויטאריטעט איבער דער גאנצער אימפעריע און האט זיך באטראכט אלס דער באשיצער פון סדר און געזעץ. אונטער אים האבן געדינט די אחשדרפנים, וואס האבן געפירט די פארשידענע פראווינצן.

די אחשדרפויות זענען געווען צעטיילט לויט געאגראפישע און פאליטישע באדינגונגען. יעדער אחשדרפן האט געהאט די אויפגאבע צו זאמלען שטייערן, האלטן מיליטערישע קאנטראל און פארטרעטן דעם קעניג אין זיין געגנט.

צו פארמיידן אז לאקאלע הערשער זאלן ווערן צו שטארק, האט די קעניגליכע רעגירונג געהאט באזונדערע באאמטע וואס האבן נאכגעקוקט די ארבעט פון די אחשדרפנים. די סיסטעם האט ערמעגליכט פאר דער מלוכה צו האלטן קאנטראל איבער לענדער פון פארשידענע שפראכן און פעלקער.

=== דער קעניגליכער וועג און האנדל ===

א וויכטיגע טייל פון דער פרסישער הצלחה איז געווען די אנטוויקלונג פון פארבינדונגען צווישן די פארשידענע טיילן פון דער אימפעריע.

דער קעניגליכער וועג האט פארבינדן שושן, אחמתא און אנדערע צענטערן מיט די מערב פראווינצן. שליחים האבן געקענט דורכפארן גרויסע דיסטאנצן מיט א ספעציעלן סיסטעם פון סטאנציעס.

דער וועג האט געהאלפן נישט נאר פאר מיליטערישע צילן און אדמיניסטראציע, נאר אויך פאר האנדל צווישן מזרח און מערב. דורך פרסישע לענדער זענען דורכגעגאנגען וויכטיגע רוטעס וואס האבן פארבונדן די ציוויליזאציעס פון מסופאטאמיע, צענטראל אזיע און דעם [[אינדישער סובקאנטינענט]].

== מיליטער און פארטיידיגונג ==

די פרסישע אימפעריעס האבן געהאט שטארקע מיליטערישע סיסטעמען וואס האבן זיך געבויט אויף די מיטארבעט פון פילע פעלקער אונטער דער אימפעריע.

אין דער אכמענישער תקופה איז דער קעניגליכער מיליטער צוזאמענגעשטעלט געווארן פון סאלדאטן פון פארשידענע פראווינצן. צווישן זיי זענען געווען פרסים, מדיים, מצרים, באקטעריער, סאקא און אנדערע פעלקער.

די פרסישע מיליטער איז באקאנט געווארן פאר אירע פערד־רייטער, באזונדערס די פייל־שיסער אויף פערד. די פארטישע קאוואלעריע האט שפעטער באקומען א גרויסן שם צוליב אירע טאקטיקן.

די פרסישע פלאטע האט געשפילט א וויכטיגע ראלע ביים הערשן איבער די ברעגן פונעם מיטלענדישן ים און די מזרח באדן פון דעם אגאישן ים.

== עקאנאמיע און האנדל ==

די עקאנאמיע פון פרס איז געבויט געווארן אויף לאנדווירטשאפט, האנדל, מינעראלן און שטייערן פון די פארשידענע פראווינצן.

די אימפעריע האט פארמאגט א ברייטע נעץ פון האנדל־וועגן וואס האבן פארבונדן מזרח און מערב. סחורות פון אינדיע, צענטראל אזיע און דעם נאנטן מזרח זענען דורכגעגאנגען דורך פרסישע לענדער.

די אכמענישע מלכים האבן איינגעפירט סטאנדארדיזירטע מטבעות, אריינגערעכנט דעם דאריקן גאלד־מטבע און דעם סיגלאס זילבער־מטבע, וואס האבן געהאלפן פאר האנדל און שטייער־זאמלונג.

די רייכקייט פון דער אימפעריע האט ערמעגליכט גרויסע קעניגליכע בוי־פראיעקטן און א שטארקע מיליטערישע סיסטעם.

== פרס אין דער וויסנשאפט און היסטארישע ==

די שטודיע פון פרסישע געשיכטע האט געשאפן איינע פון די וויכטיגסטע פעלדער אין דער אלטער נאנט־מזרח פארשונג.

ארכעאלאגישע עקספעדיציעס אין איראן האבן אנטדעקט גרויסע צאלן פון אויפשריפטן, געביידעס און קונסטווערק וואס געבן א בילד איבער די פאליטישע און קולטורעלע אנטוויקלונג פון דער אימפעריע.

=== ארכעאלאגיע און היסטארישע איבערבלייבענישן ===
די היינטיגע ארכעאלאגישע שטודיעס פון פרס זענען באזירט אויף א גרויסע צאל איבערבלייבענישן פון פארשידענע תקופות.

צווישן די וויכטיגסטע זייטלעך געפינען זיך:

* '''פערסעפאליס''' – דער גרויסער צערעמאניעלער צענטער פון די אכמענישע מלכים.
* '''פאסארגאדע''' – די ערשטע קעניגליכע הויפטשטאט פון כורש  דער גרויסער  .
* '''בישטון''' – דער בארימטער שטיין־אויפשריפט פון דריווש  דער ערשטער .
* '''שושן''' – די קעניגליכע שטאט וואס ווערט אויך דערמאנט אין מגילת אסתר.
* '''קטסיפון''' – דער גרויסער צענטער פון דער סאסאנישער אימפעריע.

די ארכעאלאגישע געפינסן פון פרס האבן צוגעשטעלט וויכטיגע אינפארמאציע איבער דער פאליטישער סיסטעם, קולטור, רעליגיע און טאג־טעגליכער לעבן פון די אלטע איראנישע פעלקער.

=== באקאנטע פרסישע הערשער ===
צווישן די מערסט באדייטנדע הערשער פון די פארשידענע פרסישע מלוכות ווערן גערעכנט:

* '''כורש  דער גרויסער'''   – גרינדער פון דער אכמענישער וועלט אימפעריע און דער מלך וואס האט ערלויבט די אידן צוריקצוקערן קיין ירושלים.
* '''כנבוזי  דער צווייטער'''   – זון פון כורש, וואס האט פארברייטערט די אימפעריע ביז מצרים.
* '''דריווש  דער ערשטער'''  – דער מלך וואס האט ארגאניזירט די אימפעריע און אונטער וועמען דער בית המקדש השני איז פארענדיגט געווארן.
* '''חשיארש  דער ערשטער'''  – דער מלך וואס ווערט אין אידישער מסורה פארבונדן מיט אחשורוש פון מגילת אסתר.
* '''ארתחשסתא  דער ערשטער'''  – דער מלך וואס האט געשטיצט נחמיה'ס ארבעט אין ירושלים.
* '''ארדשיר  דער ערשטער'''  – גרינדער פון דער סאסאנישער אימפעריע.
* '''שאה עבאס דער גרויסער''' – איינער פון די גרעסטע הערשער פון דער סאפאווישער תקופה.
== פארשונג און היסטארישע באטראכטונגען ==

=== מקורות איבער דער געשיכטע פון פרס ===

די היסטאריע פון פרס איז באקאנט פון א ברייטע צאל מקורות פון פארשידענע תקופות. צווישן די וויכטיגסטע מקורות געפינען זיך קעניגליכע אויפשריפטן, ארכעאלאגישע געפינסן, גריכישע שרייבער, בבלישע און אראמישע דאקומענטן, ווי אויך אידישע מקורות פון תנ&quot;ך און חז&quot;ל.

די אכמענישע מלכים האבן איבערגעלאזט א גרויסע צאל אויפשריפטן אויף שטיין און טאבעלעך. צווישן די באדייטנדסטע איז דער אויפשריפט פון דריווש  דער ערשטער  אין בישטון, וואס באשרייבט זיין אויפקום צום טראן און די אונטערדריקונג פון מרידות אין דער אימפעריע.

גריכישע שרייבער ווי העראדאטוס האבן געשריבן ברייט איבער די פרסישע אימפעריע און די מלחמות קעגן גריכנלאנד. זייערע באשרייבונגען זענען פון גרויס וויכטיגקייט פאר היסטאריקער, אבער ווערן אויך באהאנדלט מיט פארזיכטיגקייט צוליב דעם וואס זיי זענען געשריבן געווארן פון דער פערספעקטיוו פון גריכישע מחברים.

די אידישע מקורות, ספעציעל ספר עזרא, נחמיה, דניאל און מגילת אסתר, געבן א באזונדערן בליק אויף דער תקופה פון פרסישע הערשאפט און איר באדייט פאר דער אידישער געשיכטע.

=== די פראגע פון אחשורוש ===

איינע פון די באקאנטסטע שאלות אין פארשונג איבער פרס און אידישע געשיכטע איז די אידענטיפיקאציע פון אחשורוש מלך פרס פון מגילת אסתר.

אין דער אידישער מסורה ווערט אחשורוש אפט פארבונדן מיט חשיארש  דער ערשטער , וואס האט געהערשט פון יאר 485 ביז 465 פאר זייער ציילונג.

עטליכע היסטאריקער האבן פארגעשטעלט אז דער אחשורוש פון מגילת אסתר קען זיין אן אנדערער פרסישער מלך, ווי ארתחשסתא דער ערשטער, אדער א ליטערארישע שילדערונג וואס פארבינדט זיך מיט מערערע היסטארישע עלעמענטן.

די פארשידענע מיינונגען ווייזן אויף די שוועריקייטן פון פארבינדן אלטע קעניגליכע ליסטעס מיט אידישע און אנדערע מקורות.{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:היסטאריע]]
[[קאטעגאריע:אימפעריעס]]
[[קאטעגאריע:איראן]]
[[קאטעגאריע:אידישע געשיכטע]]</text>
      <sha1>3ndda4o56u0v1wvryp68pfu95nichx4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601673</id>
      <parentid>601671</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T22:15:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72891" sha1="6g14f88d9s49pjyztktiusnoyegf85l" xml:space="preserve">
{{אינפובאקס מלוכה
| נאמען = פרס
| אנדערע נעמען = ממלכת פרס; האימפריה הפרסית
| נאמען אין ענגליש = Persia; Persian Empire
| הויפט טעריטאריע = דער איראנישער פלאטא, מערב און צענטראל איראן, מיט פארשידענע תקופות אויך מסופוטמיה, ארמעניע, קאווקאז, צענטראל אזיע, אפגאניסטאן און חלקים פון ארץ ישראל
| ערשטע מלוכה = ממלכת פרס אונטער דער אחמנישאנער דינאסטיע
| גרינדונג = ארום 550 יאר פאר זייער ציילונג
| גרעסטע תקופה = האחמנישער אימפעריע, ארום 550–330 יאר פאר זייער ציילונג
| הויפט שטעט = פסארגאדה, פרספוליס, שושן, אחמתא
| שפראכן = אלט-פרסיש, עלמיש, אכדיש, אראמיש, מיטל-פרסיש, גריכיש, נייע פרסיש
| רעליגיע = זאראטוסטריזם, שפעטער איסלאם
| וויכטיגע הערשער = כורש הגדול, כנבוזי השני, דריווש הראשון, חשיארש הראשון
| היינטיגע נאכפאלגער = איראן
}}
{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:290px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; |פערסישע אימפעריע
&lt;span style=&quot;font-size:85%; font-weight:normal;&quot;&gt;(אכעמענידן אימפעריע)&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; |Achaemenid Empire
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Standard_of_Cyrus_the_Great.svg|טעקסט=פאן פון דער פערסישער אימפעריע|110x110פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;קעניגלעכער פאן&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Faravahar.svg|טעקסט=סימבאל פון פערסיע|90x90פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאראוואהאר (סימבאל)&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px;&quot; |[[טעקע:Achaemenid_Empire_500_BCE.jpg|טעקסט=מאפע פון דער פערסישער אימפעריע|260x260פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;די פערסישע אימפעריע אין איר הויכפונקט (בערך 500 פאר דער ציילונג)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; |תקופה:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |550 פאר דער ציילונג – 330 פאר דער ציילונג
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |הויפטשטאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פערסעפאליס]], [[פאסארגאדע]], [[שושן]], [[עקבאטאנא]], [[בבל]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |שפראכן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |אלט-פערסיש, ארמיש, עלאמיש, באבילאניש
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |רעליגיע:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[זאראאסטריזם]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |רעגירונג:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[מאנארכיע]] 
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |ערשטער קעניג:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[כורש]] (Cyrus the Great)
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |לעצטער קעניג:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[דריווש דער דריטער]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מטבע:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |דאריק (Daric), סיגלאס (Siglos)
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |שטח:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |בערך 5.5 מיליאן קוו&quot;ק (אין 480 פאר דער ציילונג)
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |פארגייער:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[מדי]], [[בבל]], לידיע, [[מצרים]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |נאכפאלגער:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אלעקסאנדער דער גרויסער]] (מאקעדאנישע אימפעריע)
|}
'''פרס''' (די [[פערסישע אימפעריע]]) איז דער נאמען פאר א ברייטן היסטארישן און געאגראפישן געביט אינעם [[איראנישן פלאטא]], און פאר די פארשידענע מלוכות און [[אימפעריע|אימפעריעס]] וואס האבן במשך פון טויזנטער יארן געהערשט איבער דעם געגנט. דער נאמען ווערט בעיקר פארבונדן מיט דער גרויסער אכמענישער אימפעריע—די ערשטע וועלט אימפעריע אין דער היסטאריע—וואס האט אונטער איר הערשאפט פאראייניגט א ריזיקן שטח פונעם אגאישן ים ביזן אינדוס טאל.

אין אידישע מקורות ווערט פרס דערמאנט אלס איינע פון די גרויסע וועלט מלוכות אז וועלכע האבן געשפילט א צענטראלע ראלע אין דער געשיכטע פונעם אידישן פאלק. די אויסדרוקן '''פרס ומדי''' און '''מלכות פרס''' קומען פאר אין ספר דניאל, עזרא, נחמיה און מגילת אסתר, און באצייכענען די אימפעריע אז וועלכע האט איבערגענומען די הערשאפט פון בבל און ערלויבט דעם אידישן פאלק צוריקצוקערן קיין ארץ ישראל און אויפצובויען דעם בית המקדש השני. &lt;ref&gt;https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%9E%D7%9C%D7%9B%D7%AA_%D7%A4%D7%A8%D7%A1&lt;/ref&gt;

דער נאמען פרס שטאמט פון דעם אלט פרסישן ווארט Pārsa, וואס האט צום ערשטן באדייט דעם ראיאן פון פארס (Fars) אין דרום מערב איראן, און שפעטער איז דער נאמען געווארן א באצייכענונג פאר די גאנצע אימפעריע. במשך פון די דורות איז פרס דורכגעגאנגען דורך פארשידענע תקופות: די אכעמענידישער אימפעריע (Achaemenid), די סעלעוקישער תקופה (Seleucid), די ארסאקידישע אדער פארטישע מלוכה  (Parthian / Arsacid), די סאסאנישע אימפעריע (Sasanian), די מוסלעמענישע פרסישע דינאסטיעס, די סאפאווידישע מלוכה (Safavid) און שפעטערע מלוכות ביז דער גרינדונג פון דער היינטיגער איסלאמישער רעפובליק פון איראן. &lt;ref&gt;https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%9E%D7%9C%D7%9B%D7%AA_%D7%A4%D7%A8%D7%A1&lt;/ref&gt;

== נאמען און באדייט ==

דער טערמין '''פרס''' האט אין פארשידענע תקופות געהאט פארשידענע באדייטן. אין די אוראלטע צייטן האט ער באצייכנט בעיקר די לאנד פון די פרסישע שבטים אין דרום מערב איראן. די פרסישע שבטים זענען געווען טייל פון די ברייטערע איראנישע פעלקער אז וועלכע האבן זיך באזעצט אויפן איראנישן פלאטא אין דער ערשטער טויזנט יאר פאר זייער ציילונג.

די גרעסטע פארשפרייטונג פון דעם נאמען איז געקומען אין דער צייט פון [[כורש דער צווייטער]], כורש  דער גרויסער  , ווען א לאקאלע פרסישע מלוכה איז פארוואנדלט געווארן אין א וועלט אימפעריע. פון דעמאלטס און ווייטער האבן גריכישע און שפעטערע פעלקער גענוצט דעם נאמען &quot;פרס&quot; פאר די גאנצע אימפעריע און אירע איינוואוינער.

אין דער מאדערנער תקופה איז דער נאמען &quot;פרס&quot; בעיקר א היסטארישער טערמין, בשעת דער אפיציעלער נאמען פונעם לאנד איז היינט '''[[איראן]]'''. דער נאמען איראן שטאמט אויך פון אן אלטן איראנישן אויסדרוק און באדייט &quot;לאנד פון די אריאנער&quot;, בשעת פרס איז פארבליבן אלס א קולטורישער און היסטארישער באגריף.

== געאגראפיע און נאטורליכע באגרעניצונגען ==

די היסטארישע פרסישע לענדער האבן זיך געפונען אויפן איראנישן פלאטא, א גרויסן הויכן ראיאן צווישן [[מעסאפאטאמיע]] אין מערב און דעם [[אינדוס טאל]] אין מזרח. די הויפט געגנט פון פרס איז געווען דאס היינטיגע איראן, אבער אין די צייטן פון די גרויסע אימפעריעס האט די הערשאפט זיך פארשפרייט פיל ווייטער.

די אכמענישע אימפעריע האט אין אירע גרעסטע צייט אריינגענומען:
* איראן און די פרסישע לענדער.
* [[מעסאפאטאמיע]] און [[בבל]].
* [[ארמעניע]] און מזרח [[אנטאליע]].
* חלקים פון די [[קאווקאז]].
* [[צענטראל אזיע]] און [[באקטריע]] (Bactria).
* [[אפגאניסטאן]].
* חלקים פון [[פאקיסטאן]].
* [[סיריע]], [[פיניקיע]] (Phoenicia) און [[ארץ ישראל]].

די געאגראפישע באדינגונגען פונעם איראנישן פלאטא האבן געהאט א גרויסע השפעה אויף דער אנטוויקלונג פון דער פרסישער קולטור. די בערג, מדבריות און ווייטע טאלן האבן געשאפן נאטורליכע גרעניצן, בשעת די הויפט דורכגענג צווישן מזרח און מערב האבן געמאכט דעם געגנט פאר א וויכטיגע בריק צווישן פארשידענע ציוויליזאציעס.

== אורשפרונג און פריע היסטאריע ==

=== די איראנישע פעלקער און מדי ===

אין די ערשטע יארהונדערטער פון דער ערשטער טויזנט יאר פאר זייער ציילונג האבן זיך פארשידענע איראנישע שבטים באזעצט אויפן איראנישן פלאטא. צווישן די וויכטיגסטע זענען געווען די מעדן (מדי) און די פרסים.

די מדיים האבן פריער געגרינדעט א שטארקע מלוכה אין צענטראל איראן. אין דער זיבעטער יארהונדערט פאר זייער ציילונג האבן זיי זיך פאראייניגט מיט [[בבל]] קעגן [[אשור]], און האבן געהאלפן ברענגען צום אונטערגאנג פון דער [[אשורישער אימפעריע]], אריינגערעכנט דעם חרבן פון [[נינוה]] אין יאר 612 פאר זייער ציילונג (ארום ג'ש&quot;ע–ג'ש&quot;ב לבריאת העולם לויט טייל חשבונות).

די מדישע מלוכה איז געווארן א גרויסע מאכט אין דעם אוראלטן מזרח, אבער איר הערשאפטהאט נישט אנגעהאלטן לאנג. אינערליכע שוואכקייטן און דער אויפקום פון [[כורש]] פון פרס האבן געברענגט צו א נייע תקופה אין דער געשיכטע פון דעם ראיאן.

=== די ערשטע פרסישע הערשער ===

די פריע פרסישע הערשער האבן געשטאמט פון דער [[אכמענישער דינאסטיע]] (Achaemenid Empire). דער נאמען פון דער דינאסטיע קומט פון אחמניש (Haxāmaniš), א פיגור אז וועלכער ווערט אין טראדיציע פאררעכנט אלס דער גרינדער פון דער משפחה.

אין דער פריערער תקופה זענען די פרסישע הערשער געווען אונטער דער השפעה פון גרעסערע מאכטן, ערשט [[עלם]] און שפעטער מדי. די שטאט [[אנשאן (פרס)|אנשאן]] (Anshan) איז געווארן דער צענטער פון דער פריערער פרסישער הערשאפט.

[[טשישפיש]] (Teispes) און [[כורש דער ערשטער]] (Cyrus I) האבן געבויט דעם יסוד פאר דער קומענדיגער אויפקום פון דער פרסישער מלוכה. קאמביזי דער ערשטער (Cambyses I), דער פאטער פון [[כורש דער גרויסער]], האט געהאט פארבינדונגען מיט דער מדישער קעניגליכע משפחה דורך זיין חתונה, וואס האט שפעטער געהאלפן פאראייניגן די צוויי פעלקער אונטער איין הערשאפט.

== אויפקום פון דער אכמענישער אימפעריע ==

=== כורש  דער גרויסער  ===

'''[[כורש  דער צווייטער]]  , באקאנט אלס כורש  דער גרויסער'''  (Cyrus the Great) (הערשאפט ארום 559–530 יאר פאר זייער ציילונג; בערך ג'ר&quot;א–ג'ר&quot;ל לבריאת העולם לויט אידישע חשבונות) ווערט פאררעכנט אלס דער גרינדער פון דער גרויסער פרסישער אימפעריע.

כורש האט ערשט געהערשט אלס א פרסישער מלך אונטער [[מדי]]. ארום יאר 550 פאר זייער ציילונג האט ער זיך אויפגעהויבן קעגן די מדישע הערשאפט, באזיגט די [[מדישע קעניגרייך]] און פאראייניגט די צוויי פעלקער אונטער זיין מלוכה.

נאך דעם האט כורש מער פארברייטערט זיין הערשאפט. ער האט איינגענומען [[לידיע]]  (Lydia) און די גריכישע שטעט אין קליין אזיע, און אזוי געברענגט די פרסישע גרעניצן ביז צום [[אגאישן ים]] (Aegean Sea).

די גרעסטע געשעעניש אין כורש'ס הערשאפט איז געווען די אייננעמונג פון בבל ארום יאר 539 פאר זייער ציילונג (בערך ג'ת&quot;צ לבריאת העולם). דער נצחון האט געגעבן פאר פרס הערשאפט איבער [[מעסאפאטאמיע]], [[סיריע]], [[פיניקיע]] און [[ארץ ישראל]].

לויט [[ספר עזרא]] האט כורש ארויסגעגעבן א הכרזה אז די אידישע גולים זאלן קענען צוריקגיין קיין ירושלים און אויפבויען דעם בית המקדש. די געשעעניש ווערט באקאנט אלס '''הכרזת כורש''' און ווערט פאררעכנט אלס א הויפט נקודה אין דער תקופת שיבת ציון. &lt;ref&gt;https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%9E%D7%9C%D7%9B%D7%AA_%D7%A4%D7%A8%D7%A1&lt;/ref&gt;
=== כנבוזי דער צווייטער און די פארברייטערונג פון דער אימפעריע ===

נאך דער פטירה פון כורש  דער גרויסער האט זיין זון '''[[כנבוזי דער צווייטער]]''' (Cambyses II) (הערשאפט 530–522 יאר פאר זייער ציילונג) איבערגענומען די קעניגליכע קרוין. זיין הויפט ציל איז געווען צו פארברייטערן די פרסישע הערשאפט נאך ווייטער, און זיין גרעסטע מיליטערישע דערגרייכונג איז געווען די אייננעמונג פון [[מצרים]].

ארום יאר 525 פאר זייער ציילונג האט כנבוזי געפירט א קאמפיין קעגן מצרים און האט באזיגט דעם מצרישן פרעה [[פסמטיך דער דריטער]]. (Psamtik III) מיט דעם איז מצרים געווארן א טייל פון דער [[אכמענישער אימפעריע]], און כנבוזי האט זיך באטראכט אלס דער הערשער פון מצרים לויט די מצרישע טראדיציעסץ ער האט אפילו אנגענומען דעם מצרישן נאָמען '''מעסוטי-רע''' (Mesutire), וואָס מיינט &quot;דאָס אייניקל פון רע&quot; (דער זון גאָט). 

זיין הערשאפט איז געווען באצייכנט מיט שווערע קאמפיינען און אינערליכע אומריען. כנבוזי האט אין  געהיים הרג'עט זיין אייגענעם ברודער ברדיה איידער ער איז ארויסגעפארן קיין מצרים, כדי ער זאל נישט רעוואלטירן קעגן אים. וויבאלד דער המון עם האט נישט געוואוסט אז ברדיה איז טויט, האט דער מעדישער גלח (מג) [[גאומאטא דער מג|גאומאטא]] אויסגענוצט די געלעגנהייט. ער האט אויסגעזען פונקט ווי ברדיה און האט זיך דערקלערט אלס קעניג דער אויפשטאנד האט געברענגט צו א קריזיס אין דער קעניגליכער משפחה.

=== דריווש דער ערשטער און די ארגאניזאציע פון דער אימפעריע ===

'''[[דריווש  דער ערשטער]], באקאנט אלס דריווש דער גרויסער''' (Darius the Great) (הערשאפט 522–486 יאר פאר זייער ציילונג; בערך ג'ת&quot;מ–ג'ת&quot;נ לבריאת העולם) איז ארויפגעקומען צום טראן נאך דער קריזיס וואס איז נאכגעפאלגט נאך כנבוזי'ס טויט. ער האט געשטאמט פון דער [[אכמענישער דינאסטיע]] און האט געשטארקט זיין פאזיציע דורך באזיגן פארשידענע אויפשטענדן אין פארשידענע טיילן פון דער אימפעריע.

דריווש האט פארוואנדלט די פרסישע מלוכה אין איינע פון די בעסטע ארגאניזירטע אימפעריעס פון דער אוראלטער וועלט. ער האט צעטיילט די לענדער אין באזינדערע הערשאפטן (אחשדרפנים), יעדער מיט א [[גאווערנער|גאווערנאר]] וועלכער האט פארטרעטן דעם מלך און געזאמלט שטייערן.

ער האט איינגעפירט א מער איינהייטליכע אדמיניסטראציע, מסדרגעווען דישטייער סיסטעמען און געבויט גרויסע וועגן, אריינגערעכנט דער באקאנטער קעניגליכער וועג אז וועלכער האט פארבינדן [[שושן]] מיט די מערב טיילן פון דער אימפעריע. די וועגן האבן ערמעגליכט שנעלע קאמוניקאציע צווישן די פארשידענע פראווינצן.

א וויכטיגע מקור פאר זיין הערשאפט איז די גרויסע אויפשריפט ביי בעיהיסטאן, אין וועלכער דריווש שילדערט זיין קאמף קעגן מרידות און שטעלט זיך פאר אלס א מלך אז וועלכער האלט סדר און גערעכטיגקייט מיט דער הילף פון [[אהורא מאזדא]], דער הויפט געטליכקייט אין [[זאראאסטריזם|זאראטוסטריזם]].

=== די צווייטע בית המקדש אונטער דריווש ===

פאר אידישע געשיכטע איז די תקופה פון דריווש דער ערשטער פון די וויכטיגסטע תקופות אין דער פרסישער הערשאפט.

נאך דער הכרזת כורש האט זיך אנגעהויבן דער פראצעס פון שיבת ציון און די ארבעט אויפצובויען דעם [[בית המקדש השני]]. די ארבעט איז אבער דורכגעגאנגען דורך פארשידענע שוועריקייטן און אפשטעלונגען.

אין דעם זעקסטן יאר פון דריווש'ס הערשאפט, יאר 516 פאר זייער ציילונג (בערך [[ג'ת&quot;קט]] לבריאת העולם), איז דער בית המקדש השני פארענדיגט געווארן און מקודש געווארן. לויט [[ספר עזרא]] איז די חנוכת הבית געווען אום [[ג' אדר]] פון יענעם יאר. די געשעעניש האט געצייכנט דעם ווידעראויפקום פון דער בית המקדש'דיגער צענטער אין ירושלים נאך דעם חורבן פון [[ערשטן בית המקדש]].

דער פרסישער הערשאפט האט דערלויבט די אידישע קהילה אין יהודה צו האלטן זייער רעליגיעזע און קולטורעלע לעבן אונטער דער מסגרת פון דער אימפעריע. די נוצן פון אראמיש אלס אן אינטערנאציאנאלע אדמיניסטראטיווע שפראך האט אויך געשאפן א בריק צווישן די פארשידענע פעלקער אונטער פרסישע הערשאפט.

=== מלחמות מיט יוון ===

דריווש האט אויך געצילט צו פארברייטערן די פרסישע איינפלוס אין [[אייראפע]]. ער האט אריינגעדרונגען אין [[טראקיע]] (Thrace) און געמאכט [[מאקעדאניע]] פאר א אונטערגעווארפענע מלוכה.

זיין פרואוו איינצונעמען דעם גריכישן היימלאנד האט אבער געענדיקט מיט דער מפלה אין [[דער קאמף פון מאראטאן]] (Battle of Marathon)  אין יאר 490 פאר זייער ציילונג. די מפלה האט נישט צעשטערט די פרסישע אימפעריע, אבער זי האט אפגעשטעלט איר ווייטערדיגע פארברייטערונג קיין אייראפע.

== חשיארש דער ערשטער און די תקופת המגילה ==

'''[[חשיארש דער ערשטער]]''' (Xerxes I; הערשאפט 485–465 יאר פאר זייער ציילונג; בערך ג'ת&quot;נ–ג'ת&quot;ס לבריאת העולם) האט איבערגענומען די הערשאפט נאך דריווש דער ערשטער. ער האט געירשנט א ריזיגע אימפעריע מיט גרויסע מיליטערישע און עקאנאמישע כוחות.

אין די ערשטע יארן פון זיין הערשאפט האט ער אונטערדרוקט מרידות אין מצרים און בבל. שפעטער האט ער געפירט א גרויסן מיליטערישן קאמפיין קעגן יוון, מיט א ריזיגע ארמיי און פלאטע.

די פרסישע ארמיי האט אין אנהייב מצליח געווען און אפילו איינגענומען [[אטען]], אבער די קאמפיין האט זיך געענדיגט מיט גרויסע מפלות ביי די ים קאמף פון [[סאלאמיס]] (Battle of Salamis) און דער קאמף פון [[פלאטאיא]] (Battle of Plataea). די מפלות האבן פארמיידט אז פרס זאל פארברייטערן איר הערשאפט איבער [[גריכנלאנד]].

אין אידישער טראדיציע ווערט חשיארש דערנענטערט צו '''[[אחשוורוש|אחשורוש]] מלך פרס''' פון [[מגילת אסתר]]. טייל מפרשים און חוקרים אידענטיפיצירן אים מיט דעם מלך, בשעת אנדערע ברענגען אנדערע פארשלאגן, אריינגערעכנט ארתחשסתא דער ערשטער. די מעשה פון פורים איז פארגעקומען אין דער הויפטשטאט שושן, אין דעם צענטער פון דער פרסישער קעניגליכער הויף.

די מגילה באשרייבט ווי א גזירה קעגן די אידן פון גאנצער אימפעריע איז בטל געווארן דורך די השתדלות פון [[אסתר|אסתר המלכה]] און [[מרדכי|מרדכי היהודי]], און די נס [[פורים]] איז געווארן א שטענדיגע חלק פון אידישן לעבן און מסורה.

== די שפעטערע אכמענישע מלכים ==

נאך חשיארש האבן נאך עטליכע אכמענישע מלכים געהערשט איבער דער אימפעריע:

* '''[[ארתחשסתא דער ערשטער]]''' (Artaxerxes I) (465–425 יאר פאר זייער ציילונג) האט זיך געשטעלט קעגן אינערליכע פראבלעמען און מרידות, און זיין תקופה ווערט דערמאנט אין [[ספר נחמיה]]. [[נחמיה בן חכליה|נחמיה]], א אידישער קעניגליכער טרינקער אין דער פרסישער הויף, האט באקומען רשות צו גיין קיין [[ירושלים]] און אויפבויען די מויערן פון שטאט.

* '''[[דריווש דער צווייטער]]''' (Darius II) (423–404 יאר פאר זייער ציילונג) האט געהאט א קאמפליצירטע הערשאפט מיט אינערליכע קאמפן, אבער האט ווייטער געהאלטן די יסודות פון דער אימפעריע.

* '''[[ארתחשסתא דער צווייטער]]'''  (Artaxerxes II) (404–358 יאר פאר זייער ציילונג) האט געהערשט אין א צייט פון קאנפליקטן מיט יוון און אינערליכע קעמפן.

* '''[[ארתחשסתא דער דריטער]]''' (358–338 יאר פאר זייער ציילונג) האט פרובירט צוריקצושטעלן די שטארקייט פון דער אימפעריע דורך אונטערדריקן מרידות און צוריקצונעמען מצרים.

* '''[[דריווש דער דריטער]]''' (Artaxerxes III) (336–330 יאר פאר זייער ציילונג) איז געווען דער לעצטער אכמענישער מלך.

אין דער צייט פון דריווש דער דריטער איז אויפגעקומען די מאקעדאנישע מאכט אונטער [[פיליפוס דער צווייטער]] און שפעטער [[אלכסנדר מוקדון]]. די פרסישע אימפעריע, טראץ איר ריזיגע גרויס, איז געווען באטראפן פון אינערליכע שוואכקייטן און פראבלעמען.

== דער אונטערגאנג פון דער אכמענישער אימפעריע ==

[[אלכסנדר מוקדון]] האט אין יאר 334 פאר זייער ציילונג אנגעהויבן זיין קאמפיין קעגן פרס. ער האט באזיגט די פרסישע ארמייען אין עטליכע גרויסע קאמפן, אריינגערעכנט דעם [[דער קאמף ביים גראניקוס|קאמף ביים גראניקוס]] (Battle of the Granicus), [[דער קאמף ביי איסוס]] (Battle of Issus) און צום סוף [[דער קאמף פון גאוגאמעלע]] (Battle of Gaugamela) אין יאר 331 פאר זייער ציילונג.

נאך די מפלה פון דריווש דער דריטער האט אלכסנדר איבערגענומען די קעניגליכע צענטערן פון דער פרסישער אימפעריע, אריינגערעכנט [[פערסעפאליס (פרס)|פּערסעפּאָליס]] (Persepolis). אין יאר 330 פאר זייער ציילונג האט די אכמענישע דינאסטיע זיך געענדיגט, אבער פילע פרסישע אדמיניסטראטיווע ארגענעזאציעס און לאקאלע הערשער זענען אריינגענומען געווארן אין דער נייע [[העלעניסטישע|העלעניסטישער]] סדר.

== די העלעניסטישע תקופה און די סעלעוקישער הערשאפט ==

נאך דער אייננעמונג פון דער [[אכמענישער אימפעריע]] דורך [[אלכסנדר מוקדון]] איז די פרסישע וועלט אריין אין א נייע תקופה. אלכסנדר האט נישט צעשטערט אלע עלעמענטן פון דער פריערדיגער אדמיניסטראציע, נאר האט אין פילע פעלער ווייטער גענוצט פרסישע באאמטע און ארגענעזאציעס צו פירן די ריזיגע לענדער.

נאך אלכסנדר'ס טויט אין יאר 323 פאר זייער ציילונג איז זיין אימפעריע צעטיילט געווארן צווישן זיינע גענעראלן. דער מזרח טייל, אריינגערעכנט פרס און מעסאפאטאמיע, איז צום סוף אונטערגעקומען אונטער דער הערשאפט פון דער [[סעלעוקישער דינאסטיע]] (Seleucid dynasty), געגרינדעט דורך [[סעלעוקוס דער ערשטער]] אין יאר 312 פאר זייער ציילונג.

די סעלעוקישער מלוכה איז געווען א העלעניסטישע מלוכה וואס האט פאראייניגט [[גריכישע קולטור]] מיט די לאקאלע טראדיציעס פון פרס און דעם נאנטן מזרח. [[גריכיש]] איז געווארן א וויכטיגע שפראך פון דער הויף און אדמיניסטראציע, בשעת לאקאלע שפראכן און קולטורן האבן ווייטער עקזיסטירט.

די סעלעוקישער הערשאפט האט אבער קיינמאל נישט געהאט די זעלבע פעסטע קאנטראל איבער די גאנצע איראנישע פלאטא ווי די אכמענישע מלכים. ווייטע געגנטן האבן אנגעהויבן באקומען מער זעלבסטשטענדיגקייט, און נייע פערסישע כוחות האבן זיך אויפגעהויבן.

== די פארטישע אימפעריע ==

=== אויפקום פון די ארסאקידישע דינאסטיע ===

אין דער דריטער יארהונדערט פאר זייער ציילונג איז אויפגעקומען די פארטישע מאכט אין צפון־מזרח איראן דורך די פארני שבט. די גרינדער פון דער דינאסטיע זענען געווען די ארסאקידישע הערשער, באקאנט אלס די פארטער אדער [[פארטישע אימפעריע]] (ענגליש: ''Parthian Empire'').

דער גרינדער, [[ארסאקעס  דער ערשטער]] , האט זיך אויפגעהויבן קעגן די סעלעוקישער הערשאפט און געגרינדעט א נייע פערסישע מלוכה. במשך פון די קומענדיגע דורות האט די פארטישע אימפעריע מער און מער פארברייטערט ביז זיי האבן איבערגענומען גרויסע טיילן פון דער געוועזענער פרסישער וועלט. זיי האבן געגרינדעט א גרויסע אימפעריע וואס האט געהערשט בערך פון יאר 247 פאר זייער ציילונג ביז יאר 224 למספרם.

די פארטער האבן נישט אויפגעשטעלט אזא צענטראליזירטע מלוכה ווי די אכמענישע, נאר האבן זיך געשטיצט אויף א סיסטעם פון לאקאלע הערשער און שטארקע נאבעל משפחות וואס האבן געהאט א גרויסן חלק אין דער רעגירונג.

=== די פארטער און רוים ===

די פארטישע אימפעריע איז געווארן איינע פון די גרעסטע קעגנער פון דער [[רוימישער רעפובליק]] און שפעטער דער [[רוימישע אימפעריע|רוימישער אימפעריע]]. די גרעניץ צווישן [[רוים]] און פרס איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע פאליטישע גרעניצן אין דער אוראלטער וועלט.

א באקאנטע קאמף צווישן די צוויי מאכטן איז געווען [[דער קאמף פון קארהע]] (Battle of Carrhae) אין יאר 53 פאר זייער ציילונג, ווען דער פארטישער גענעראל [[סורענא]] האט באזיגט די רוימישע ארמיי אונטער [[מארקוס ליקיניוס קראסוס]] (Marcus Licinius Crassus)

.די פארטער זענען באקאנט געווארן פאר זייער שטארקע [[קאוואלעריע|קאַוואַלעריע]], ספעציעל זייערע פייל־שיסער אויף פערד, וואס האבן זיי געגעבן א מיליטערישע אויבערהאנט קעגן אסאך קעגנערס.

=== די אידן אונטער די פארטער ===

אין די צייטן פון דער פארטישער אימפעריע האבן אידישע קהילות עקזיסטירט אין [[בבל]] און אין אנדערע טיילן פון דער אימפעריע. די פארטישע הערשאפט האט אין גרויסן טייל ערלויבט לאקאלע קהילות צו האלטן זייערע מנהגים און רעליגיעזע לעבנסשטייגער.

בבל איז שפעטער געווארן איינע פון די גרעסטע צענטערן פון אידישער תורה־לערנען, און אין דער תקופה נאך די [[חורבן בית שני|חורבן פון בית שני]] האט זיך דארט אנטוויקלט א גרויסער חלק פון דער אידישער רוחניות.

== די סאסאנישע אימפעריע ==

=== גרינדונג און אויפקום ===

אין יאר 224 למספרם האט דער פרסישער הערשער [[ארדשיר דער ערשטער]]  (Ardashir I) באזיגט דעם לעצטן פארטישן קעניג [[ארטאבאנוס דער פערדער]] (Artbanus IV)  און געגרינדעט די [[סאסאנישע אימפעריע]] (Sassanid Empire).

די [[סאסאנישע דינאסטיע]] ווערט פאררעכנט אלס די לעצטע גרויסע פרסישע אימפעריע פאר דער מוסלעמענישער כיבוש. זי האט זיך געזען אלס א המשך פון דער אלטער פרסישער קעניגרייך און האט צוריקגעברענגט א שטארקער צענטראליזירטער רעגירונג.

די סאסאנישע מלכים האבן פארשטארקט דער שטאטישער אדמיניסטראציע, די מיליטערישע ארגאניזאציע און די קעניגליכע אויטאריטעט. זיי האבן אויך געגעבן א גרויסן שטיצע פאר זאראטוסטריזם און געמאכט עס די הויפט רעליגיע פון דער מלוכה.

די סאסאנישע אימפעריע האט געהאט א באדייטנדע באציאונג מיט אידישע קהילות אין בבל. אין דער תקופה האט זיך אנטוויקלט דער בבלי תלמוד, און די אידישע צענטערן אין בבל האבן געבליט אונטער א סאסאנישער סביבה.

=== מלחמות מיט ביזאנט און דער נאנטער מזרח ===

די סאסאנישע אימפעריע האט במשך פון מער ווי פיר הונדערט יאר געהאט כסדרדיגע קאנפליקטן מיט דער רוימישער און שפעטער [[ביזאנטישע אימפעריע|ביזאנטישער אימפעריע]].

די מלחמות צווישן די צוויי מאכטן זענען געווען איבער קאנטראל פון [[מעסאפאטאמיע]], [[ארמעניע]], [[סיריע]] און אנדערע וויכטיגע געגנטן. ביידע אימפעריעס האבן זיך געקעמפט פאר השפעה איבער די האנדל דורכגענג צווישן מזרח און מערב.

איינער פון די גרעסטע סאסאנישע הערשער איז געווען [[חוסרו דער ערשטער]] (Khosrow I) (531–579), אונטער וועמען די אימפעריע האט דערגרייכט א הויכן קולטורעלן און פאליטישן שפיץ. זיין צייט איז באקאנט פאר אדמיניסטראטיווע רעפארמען, [[קונסט]] און [[וויסנשאפט]].

=== דער סוף פון דער סאסאנישער הערשאפט ===

אין דער זיבעטער יארהונדערט האט די סאסאנישע אימפעריע זיך געפונען אין א שוואכע מצב נאך לאנגע מלחמות מיט ביזאנט. אינערליכע קריזיסן און קעניגליכע קאמפן האבן ווייטער אפגעשוואכט די מלוכה.

מיטן אויפקום פון דער מוסלעמענישער הערשאפט פון אראביע האבן די אראבישע מוסלעמענישע ארמייען אריינגעדרונגען אין פרס. די הויפט קאמפן, אריינגערעכנט [[דער קאמף פון קאדיסיע]] (Battle of al-Qadisiyyah) (636) און [[דער קאמף פון נהאוואנד]] (the Battle of Nahavand) (642), האבן געפירט צום אונטערגאנג פון דער סאסאנישער מאכט.

ארום יאר 651 האט די סאסאנישע אימפעריע אויפגעהערט צו עקזיסטירן אלס זעלבסטשטענדיגע מלוכה.

== די איסלאמישע תקופה און די ווידעראויפקום פון דער פרסישער קולטור ==

=== דער מוסלעמענישער כיבוש פון פרס ===

נאך דער אונטערגאנג פון דער [[סאסאנישער אימפעריע]] איז פרס אריין אין א נייע תקופה אונטער דער הערשאפט פון די [[מוסלעמענישע כאליפאטן]]. די [[אראבישע מוסלעמענער|אראבישע מוסלעמענישע]] ארמייען האבן איינגענומען די הויפט שטעט און געגנטן פון דער אלטער פרסישער מלוכה אין דער זיבעטער יארהונדערט.

דער פראצעס פון איסלאמיזירונג איז נישט פארגעקומען אין איין מאל, נאר במשך פון עטליכע דורות. אין אנהייב האבן פילע פרסישע איינוואוינער ווייטער געהאלטן זייערע אלטע רעליגיעזע מנהגים, בשעת איסלאם האט זיך ביסלעכווייז פארשפרייט דורך אדמיניסטראטיווע, געזעלשאפטליכע און קולטורעלע פארבינדונגען.

כאטש די פריערדיגע סאסאנישע שטאטישע סיסטעם איז צוזאמגעפאלן, זענען פילע פרסישע באאמטע אריינגענומען געווארן אין דער נייע מוסלעמענישער אדמיניסטראציע. זייערע ידיעות אין רעגירונג, [[פינאנץ|פינאנצן]] און ארגאניזאציע האבן געהאט א שטארקן איינפלוס אויף דער אנטוויקלונג פון דער איסלאמישער וועלט.

די [[פערסיש|פרסישע]] שפראך און [[קולטור]] האבן נישט פארלוירן זייער חשיבות. פארקערט, אין די קומענדיגע יארהונדערטער האט זיך אנטוויקלט די נייע פרסישע שפראך (פארסי), וואס איז געווארן איינער פון די וויכטיגסטע ליטערארישע שפראכן פון דער מוסלעמענישער וועלט.

== די סאמאנישע דינאסטיע ==

=== אויפקום פון א פרסיש־איסלאמישע מלוכה ===

אין דער ניינטער יארהונדערט איז אויפגעקומען די [[סאמאנישע דינאסטיע]] (ענגליש: Samanid Empire), איינע פון די ערשטע גרויסע פרסישע דינאסטיעס נאך דער אראבישער כיבוש. די סאמאנישע הערשער האבן געהערשט איבער [[טראנסאקסאניע]] ( ענגליש: Transoxania | אראביש:Ma Wra al-Nahr) און חלקים פון [[חוראסאן]] (Khurasan), מיטן צענטער אין בוכארא.

די דינאסטיע איז געגרינדעט געווארן דורך [[איסמאעיל סאמאני]] (Ismail Samani), וואס האט באקומען אנערקענונג פון דער [[אבאסישער כאליפאט|אבאסידישער כאליפאט]]. כאטש די סאמאנישע הערשער האבן פארמירט זייער מלוכה אונטער דער רעליגיעזער אויטאריטעט פון דעם [[כאליף]], האבן זיי אין פראקטיק געהאט א ברייטע זעלבסטשטענדיגקייט.

אונטער די סאמאנישע מלכים איז [[בוכארא]] און [[סאמארקאנד]] געווארן א גרויסער צענטער פון וויסנשאפט, קולטור און ליטעראטור. די תקופה ווערט באטראכט אלס א וויכטיגע שטאפל אין דער אויפקום פון דער קלאסישער פרסישער קולטור.

אונטער דער סאמאנישער הערשאפט האט זיך אנטוויקלט די נייע פרסישע שפראך, וואס איז געשריבן געווארן מיט אראבישע אותיות. די קולטורעלע אנטוויקלונג האט געהאט א לאנג־דויערנדע השפעה אויף גאנץ צענטראל אזיע און דער נאנטער מזרח.

== די טערקישע און מאנגאלישע דינאסטיעס ==

=== די גאזנאווידן און סעלדזשוקן ===

פון דער צענטער פון דער [[צענטראל אזיע|צענטראל־אזיאטישער]] וועלט זענען אויפגעקומען פארשידענע [[טערקישע דינאסטיעס]] וואס האבן געהערשט איבער פרס, אבער זיי האבן אנגענומען און געשטיצט די פרסישע שפראך און קולטור.

די [[גאזנאווישע דינאסטיע]]  (Ghaznavid Empire). האט געהערשט אין דער סוף פון צענטן און אנהייב עלפטן יארהונדערט איבער גרויסע טיילן פון [[איראן]], [[אפגאניסטאן]] און צפון־מערב [[אינדיע]]. זייער הויפטשטאט [[גאזני (אפגאניסטאן)|גאזני]] איז געווארן א צענטער פון קונסט, ליטעראטור און וויסנשאפט.

די [[סעלדזשוקישע אימפעריע]] (Seljuk Empire) האט אין עלפטן יארהונדערט איבערגענומען א גרויסן חלק פון פרס און דעם נאנטן מזרח. די סעלדזשוקישע הערשער זענען געווען [[טערקיי|טערקיש]]־שטאמיגע, אבער זייער רעגירונג איז שטארק באאיינפלוסט געווארן דורך פרסישע אדמיניסטראטיווע טראדיציעס.

אונטער די סעלדזשוקן האבן פרסישע [[וויזיר|וויזירן]] און געלערנטע געהאט א גרויסן תפקיד. דער בארימטער פרסישער וויזיר [[ניזאם אל־מולך]] (Nizam al-Mulk) האט געבויט אן אויסגעארבעט אדמיניסטראטיווע סיסטעם און געשטיצט די גרינדונג פון וויסנשאפט אוניווערסיטעטן, באקאנט אלס ניזאמיעס.

=== די כוואריזמישע מלוכה ===

נאך דער אפשוואכונג פון דער סעלדזשוקישער מאכט איז אויפגעקומען די [[כוואריזמישע דינאסטיע]] (Khwarazmian dynasty). זי האט געהערשט איבער גרויסע טיילן פון [[איראן]] און [[צענטראל אזיע]] ביז די [[מאנגאלישע אימפעריע|מאנגאלישע]] אינוואזיע.

די כוואריזמישע מלוכה איז געווארן איינע פון די שטארקסטע מאכטן אין דעם ראיאן, אבער איר קאנפליקט מיט דער מאנגאלישער אימפעריע האט געברענגט צו איר שנעלן אונטערגאנג.

== די מאנגאלישע צייט און די אילכאנער ==

אין דער דרייצנטער יארהונדערט האט די [[מאנגאלישע אימפעריע]] אונטער [[דזשינגיס כאן]] (Genghis Khan) איינגענימען ריזיגע שטחים אין צענטראל אזיע און פרס. די מאנגאלישע אינוואזיע האט געברענגט שווערע חורבנות אין פילע שטעט און געגנטן.

נאך דער ערשטע כיבושים האט זיך אין פרס געגרינדעט די [[אילכאנישע עניגרייך]] (ענגליש: ''Ilkhanate''; פערסיש: ''ایلخانان''), א צווייג פון דער מאנגאלישער אימפעריע. די אילכאנער האבן געמאכט [[מאראגהא (איראן)|מאראגהא]] (Maragheh) , שפעטער [[טאבריז]] און [[סולטאניע (איראן)|סולטאניע]] (ענגליש: ''Soltaniyeh'' ; פערסיש: ''سلطانيه'')פאר הויפטצענטערן פון זייער הערשאפט.

איבער די דורות האבן די אילכאנישע הערשער זיך ביסלעכווייז פארוואנדלט פון מאנגאלישע צו  הערשער וואס האבן אנגענומען די מוסלעמענישע רעליגיע און פרסישע קולטור.

=== די אילכאנישע מלוכה ===

נאך די ערשטע מאנגאלישע כיבושים איז אין פרס אויפגעשטעלט געווארן די '''אילכאנישע מלוכה''', א צווייג פון דער גרויסער מאנגאלישער אימפעריע.

דער גרינדער פון דער אילכאנישער הערשאפט איז געווען [[הולאגו כאן,]] אייניקל פון [[דזשינגיס כאן]], וואס האט אין יאר [[1258]] למספרם איינגענומען [[באגדאד]] און געברענגט צום סוף פון דער [[אבאסישער כאליפאט]] אין יענער שטאט.

די אילכאנישע הערשער האבן ערשט געהאט א מאנגאלישע אידענטיטעט, אבער מיט דער צייט האבן זיי אנגענומען איסלאם און זיך פארבונדן מיט דער לאקאלער פרסישער קולטור.

אונטער אילכאנישע הערשער ווי [[גאזאן כאן]] און אולדזייטו האט זיך אנטוויקלט א רייכע תקופה פון קונסט, ארכיטעקטור און וויסנשאפט. שטעט ווי תבריז זענען געווארן וויכטיגע צענטערן פון האנדל צווישן מזרח און מערב.

== די אויפקום פון דער סאפאווידישער אימפעריע ==

=== גרינדונג פון א נייע פרסישע מלוכה ===

נאך דער צעטיילונג פון דער מאנגאלישער און טערקישער הערשאפט האבן פארשידענע לאקאלע מאכטן געהערשט איבער טיילן פון איראן. אין דער סוף פון פופצנטן און אנהייב זעכצנטן יארהונדערט איז אויפגעקומען די [[סאפאווידישע דינאסטיע]] (Safavid dynasty).

ארום יאר [[1501]] האט שאך [[איסמאל דער ערשטער]] (Shah Ismail I) געגרינדעט די [[סאפאווידישע אימפעריע]] און פאראייניגט גרויסע טיילן פון איראן אונטער איין הערשאפט.

די סאפאווידישע מלוכה האט געהאט א באזונדערע וויכטיגקייט אין דער געשיכטע פון פרס ווייל זי האט געמאכט די צוועלף־אימאם [[שיא איסלאם|שיאיזם]] די אפיציעלע רעליגיע פון דער מלוכה. דער שריט האט באשאפן די רעליגיעזע אידענטיטעט פון איראן וואס איז אין גרויסן טייל פארבליבן ביז היינט.

=== שאך עבאס דער גרויסער ===

איינער פון די מערסט באדייטנדע סאפאווישע הערשער איז געווען '''[[שאך עבאס דער גרויסער]]''', וואס האט געהערשט פון יאר [[1587]] ביז [[1629]] למספרם.

אונטער זיין הערשאפט האט פרס דערגרייכט א הויכפונקט פון פאליטישער און קולטורעלער מאכט. ער האט אריבערגעפירט די הויפטשטאט קיין [[איספאהאן]] און פארוואנדלט די שטאט אין איינע פון די שענסטע שטעט אין דער איסלאמישער וועלט.

די תקופה פון שאך עבאס איז באקאנט פאר אירע גרויסע בוי־פראיעקטן, אריינגערעכנט [[מאסק|מאסקס]], בריקן, פאלאצן און מארקפלעצער. די פרסישע קונסט פון טעפיך־וועבעריי, מיניאטורן און ארכיטעקטור האט אין יענער צייט דערגרייכט א הויכע שטאפל.

== די קאַדזשאַרישע און פּאַהלאַווישע תקופות ==

=== די קאדזשארישע דינאסטיע ===

אין יאר 1722 למספרם איז די סאפאווישע אימפעריע געפאלן נאך אן אינוואזיע פון [[אפגאניסטאן|אפגאנישע]] כוחות. דער פאל האט געברענגט א תקופה פון פאליטישע אומזיכערקייט אין פרס. אין די קומענדיגע יארן האבן פארשידענע הערשער געקעמפט פאר קאנטראל איבער'ן לאנד. [[נאדיר שאה]] האט אויפגעשטעלט די אפשארישע מלוכה. ער איז געווען א באקאנטער מיליטערישער פירער וואס האט פארברייטערט די פרסישע הערשאפט ביז צענטראל אזיע און אינדיע. נאכדעם וואס נאדיר שאה איז אומגעקומען אין יאר 1747 למספרם, האט זיך די אפשארישע מלוכה שנעל צעטיילט. די זאנדישע דינאסטיע האט דערנאך געהערשט איבער א טייל פון פרס. אונטער קארים חאן זאנד איז שיראז געווארן א וויכטיגער קולטורעלער צענטער. די אימסטאביליטעט האט אנגעהאלטן ביז די [[קאדזשארישע דינאסטיע|קאַדזשאַרישע דינאסטיע]] האט גענומען די מאכט אין יאר [[1794]].

די קאדזשארישע האבן געמאכט טעהראן פאר זייער הויפטשטאט און האבן געהערשט איבער פרס ביז יאר [[1925]]. זייער הערשאפט איז געפאלן אין א צייט ווען אייראפעאישע אימפעריעס, בעיקר [[רוסלאנד]] און [[בריטאניע]], האבן שטארק פארברייטערט זייער איינפלוס אין [[אזיע]].

אין די ניינצנטן יארהונדערט האט פרס פארלוירן גרויסע טיילן פון אירע היסטארישע פראנטירן. אין די מלחמות קעגן רוסלאנד האבן די קאדזשארן געמוזט אונטערשרייבן דעם [[אפמאך פון גוליסטאן]] (Treaty of Gulistan) אין יאר [[1813]] און דעם [[אפמאך פון טורקמאנטשיי]] (Treaty of Turkmenchay) אין יאר [[1828]], דורך וועלכע גרויסע געגנטן אין [[קאווקאז בערג|קאווקאז]] זענען איבערגעגעבן געווארן אונטער רוסישער קאנטראל.

טראץ די טעריטאריעלע פארלוסטן איז פרס געבליבן אן אומאפהענגיקע מלוכה. די תקופה איז אויך באצייכנט מיט פרואוון פון מאדערניזאציע, די אויפקום פון א קאנסטיטוציאנאלע באוועגונג און קאנפליקטן צווישן די קעניגליכע מאכט, רעליגיעזע אויטאריטעטן און פרעמדע איינפלוסן.

=== די פאהלאווישע דינאסטיע ===

אין יאר 1925 איז [[רעזא שאה פאהלאווי]] (פערסיש:رضא شاه پهلوی  Reza Shah Pahlavi :english ) ארויפגעקומען צום מאכט און געגרינדעט די [[פאהלאווישע דינאסטיע]]. זיין הערשאפט און די שפעטערע הערשאפט פון זיין זון [[מוחמד רעזא שאה]] (Mohammad Reza Pahlavi) האבן געצילט צו מאדערניזירן דאס לאנד און פארשטארקן די צענטראלע רעגירונג.

אונטער די פאהלאווישע הערשער זענען דורכגעפירט געווארן גרויסע אינפראסטרוקטור פראיעקטן, אריינגערעכנט נייע וועגן, אינדוסטריעליזאציע און בילדונגס־רעפארמען. די רעגירונג האט אויך געפרואווט פארמינערן דעם איינפלוס פון טראדיציאנעלע רעליגיעזע ארגענעזאציעס אויף דער שטאטישער סיסטעם.

אין יאר [[1935]], האט דער דעמאלטיגער קעניג (שאך) רעזא שאה פעהלווי האט אפיציעל געבעטן פון די וועלט לענדער אויפצוהערן נוצן דעם נאמען '''פערסיע''' (Persia) און אנהייבן נוצן דעם נאמען '''[[איראן]]'''.

ביים אויסברוך פון דער צווייטער וועלט קריג האט איראן פראקלאמירט נייטראליטעט, אבער צוליב איר וויכטיגע לאקאציע צווישן די סאוועטן פארבאנד און דעם מיטל מזרח האבן די אליאירטע מאכטן אריינגעדרונגען אין לאנד אין יאר 1941 למספרם.

רזא שאה איז געצווינגען געווארן אפציטרעטן, און זיין זון מוחמד רזא פאהלאווי האט איבערגענומען דעם טראן.

די פאהלאווישע תקופה איז אבער אויך באצייכנט געווארן מיט שטארקע קעגנערשאפט קעגן דער מלוכה, צוליב אויטאריטערע רעגירונג־שטייגער, עקאנאמישע אומגלייכקייטן און קאנפליקטן צווישן מאדערניזאציע און טראדיציאנעלע געזעלשאפט.

== די איסלאמישע רעוואלוציע און דער מאדערנער איראן ==
אין יאר 1979 למספרם איז פארגעקומען די '''איסלאמישע רעוואלוציע אין איראן''', וואס האט געברענגט צום סוף פון דער פאהלאווישער מאנארכיע.

די רעוואלוציע האט געפירט צו דער גרינדונג פון דער '''איסלאמישער רעפובליק פון איראן''' אונטער דער הנהגה פון '''[[אייאטאלא]] [[רוחאלא כומעיני]]''' ([[3טן יוני]] [[1989]] - [[17טן מיי]] [[1990]]).

דער נייעם סיסטעם האט פארבינדן א רעליגיעזן רעגירונגס־מאדעל מיט מאדערנע רעפובליקאנישע ארגענעזאציעס. די לאנד האט אנגענומען א נייע קאנסטיטוציע און די רעליגיע פון [[שיא איסלאם|שיאיזם]] איז געווארן דער אפיציעלער יסוד פון דער רעגירונג.

כאטש די היינטיגע שטאט ווערט גערופן איראן, בלייבט דער נאמען '''פרס''' א וויכטיגער קולטורעלער און היסטארישער טערמין וואס באצייכנט די אלטע ציוויליזאציע, די אימפעריעס און די רייכע ירושה פון דעם איראנישן פלאטאו.

== רעליגיע אין פרס ==

=== די פריערדיגע איראנישע רעליגיעס ===

אין די אוראלטע צייטן איז די רעליגיע פון פרס געווען פארבונדן מיט די איראנישע רעליגיעזע טראדיציעס וואס האבן שפעטער זיך פאראייניגט אין [[זאראאסטריזם|זאראטוסטריזם]].

זאראטוסטריזם, וואס ווערט פארבונדן מיטן נביא זאראטוסטער (זאראטושטרע), איז געווען געבויט ארום דער עבודה זרה פון אהורא מאזדא און דעם געדאנק פון א קאמף צווישן אמת און פאלשקייט, סדר און כאאס.

אין דער אכמענישער תקופה ווערט דער נאמען אהורא מאזדא דערמאנט אין קעניגליכע אויפשריפטן, און דער רעליגיעזער געדאנק פון א מלך וואס האלט סדר און גערעכטיגקייט איז געווארן א טייל פון דער אימפעריאלער אידעאלאגיע.

צוזאמען מיט זאראטוסטריזם האבן אויך עקזיסטירט עלמישע, מסופאטאמישע און לאקאלע רעליגיעזע מנהגים אין פארשידענע טיילן פון דער אימפעריע.

=== פרס און אידישע געשיכטע ===
{{הויפט|אידן אין פרס}}
פארן אידישן פאלק האט פרס א באזונדערע פלאץ אין היסטאריע. די פרסישע הערשאפט האט אנגעהויבן נאך [[גלות בבל]] און האט ערלויבט א נייע תקופה אין דער אידישער געשיכטע.

די הכרזת כורש ארום יאר 538–537 פאר זייער ציילונג (בערך ג'ת&quot;צ–ג'ת&quot;ק לבריאת העולם לויט אידישע חשבונות) האט געגעבן דערלויבעניש פאר אידישע פארטריבענע זיך אומצוקערן קיין [[ירושלים]].

די צייט פון דריווש דער ערשטער האט געברענגט צו דער פארענדיגונג פון [[בית המקדש השני]] אין יאר 516 פאר זייער ציילונג (בערך [[יארן ג'ת' - ג'תצ&quot;ט|ג'ת&quot;קט]] לבריאת העולם), און דער תקופה פון חשיארש ווערט פארבונדן מיט דער געשיכטע פון [[מגילת אסתר]] און דעם [[נס פורים]].

== שפראכן און קולטור ==

די פרסישע אימפעריעס האבן שטענדיג געהאט א קולטורעלע געמיש פון פארשידענע פעלקער און שפראכן.

אין דער אכמענישער צייט זענען גענוצט געווארן עטליכע אפיציעלע שפראכן:

* '''אלט־פרסיש:''' פאר קעניגליכע אויפשריפטן.
* '''[[עלמיש]]:''' פאר אדמיניסטראציע.
* '''[[אקאדיש]]:''' אין מסופאטאמיע.
* '''[[אראמיש]]:''' די הויפט אימפעריע שפראך.

אין דער סאסאנישער צייט איז מיטל־פרסיש (פהלוי) געווארן א וויכטיגע שפראך פון דער רעגירונג און ליטעראטור.

נאך דער איסלאמישער תקופה האט זיך אנטוויקלט נייע פרסיש, פארסי, וואס איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע קולטורעלע שפראכן אין דער מוסלעמענישער וועלט.

פרסישע דיכטער און געלערנטע האבן געהאט א גרויסע השפעה פון [[צענטראל אזיע]] ביז [[אינדיע]] און [[אנטאליע]]. די פרסישע שפראך איז במשך פון הונדערטער יארן געווען א שפראך פון קעניגליכע הויף, וויסנשאפט און ליטעראטור.
=== פרסישע ליטעראטור ===

די פרסישע ליטעראטור איז געווארן איינע פון די וויכטיגסטע ליטערארישע טראדיציעס אין דער איסלאמישער וועלט.

דער דיכטער פירדוסי, מחבר פון שאהנאמע, האט געשאפן איינע פון די גרעסטע ווערק פון פרסישער ליטעראטור און געשילדערט די היסטארישע און לעגענדארע פארגאנגענהייט פון איראן.

אנדערע גרויסע פרסישע שרייבער און דיכטער, ווי סאדי, חאפז און רומי, האבן געהאט א טיפן איינפלוס אויף דער קולטור פון גאנצן מיטל מזרח און ווייטער.

די פרסישע שפראך איז במשך פון פילע יארהונדערטער געווען א שפראך פון קעניגליכע הויפן, געלערנטע און דיכטער אין גרויסע טיילן פון אזיע.

== אדמיניסטראציע און רעגירונגס־סיסטעם ==

=== די אכמענישע רעגירונג ===

די אכמענישע אימפעריע ווערט באטראכט אלס איינע פון די ערשטע גרויסע אימפעריעס אין דער וועלט וואס האט אנטוויקלט א אויסגעארבעטע סיסטעם צו פירן א ריזיגן שטח מיט פארשידענע פעלקער, שפראכן און קולטורן.

דער מלך פון פרס האט געהאט די העכסטע אויטאריטעט איבער דער גאנצער אימפעריע און האט זיך באטראכט אלס דער באשיצער פון סדר און געזעץ. אונטער אים האבן געדינט די אחשדרפנים, וואס האבן געפירט די פארשידענע פראווינצן.

די אחשדרפויות זענען געווען צעטיילט לויט געאגראפישע און פאליטישע באדינגונגען. יעדער אחשדרפן האט געהאט די אויפגאבע צו זאמלען שטייערן, האלטן מיליטערישע קאנטראל און פארטרעטן דעם קעניג אין זיין געגנט.

צו פארמיידן אז לאקאלע הערשער זאלן ווערן צו שטארק, האט די קעניגליכע רעגירונג געהאט באזונדערע באאמטע וואס האבן נאכגעקוקט די ארבעט פון די אחשדרפנים. די סיסטעם האט ערמעגליכט פאר דער מלוכה צו האלטן קאנטראל איבער לענדער פון פארשידענע שפראכן און פעלקער.

=== דער קעניגליכער וועג און האנדל ===

א וויכטיגע טייל פון דער פרסישער הצלחה איז געווען די אנטוויקלונג פון פארבינדונגען צווישן די פארשידענע טיילן פון דער אימפעריע.

דער קעניגליכער וועג האט פארבינדן שושן, אחמתא און אנדערע צענטערן מיט די מערב פראווינצן. שליחים האבן געקענט דורכפארן גרויסע דיסטאנצן מיט א ספעציעלן סיסטעם פון סטאנציעס.

דער וועג האט געהאלפן נישט נאר פאר מיליטערישע צילן און אדמיניסטראציע, נאר אויך פאר האנדל צווישן מזרח און מערב. דורך פרסישע לענדער זענען דורכגעגאנגען וויכטיגע רוטעס וואס האבן פארבונדן די ציוויליזאציעס פון מסופאטאמיע, צענטראל אזיע און דעם [[אינדישער סובקאנטינענט]].

== מיליטער און פארטיידיגונג ==

די פרסישע אימפעריעס האבן געהאט שטארקע מיליטערישע סיסטעמען וואס האבן זיך געבויט אויף די מיטארבעט פון פילע פעלקער אונטער דער אימפעריע.

אין דער אכמענישער תקופה איז דער קעניגליכער מיליטער צוזאמענגעשטעלט געווארן פון סאלדאטן פון פארשידענע פראווינצן. צווישן זיי זענען געווען פרסים, מדיים, מצרים, באקטעריער, סאקא און אנדערע פעלקער.

די פרסישע מיליטער איז באקאנט געווארן פאר אירע פערד־רייטער, באזונדערס די פייל־שיסער אויף פערד. די פארטישע קאוואלעריע האט שפעטער באקומען א גרויסן שם צוליב אירע טאקטיקן.

די פרסישע פלאטע האט געשפילט א וויכטיגע ראלע ביים הערשן איבער די ברעגן פונעם מיטלענדישן ים און די מזרח באדן פון דעם אגאישן ים.

== עקאנאמיע און האנדל ==

די עקאנאמיע פון פרס איז געבויט געווארן אויף לאנדווירטשאפט, האנדל, מינעראלן און שטייערן פון די פארשידענע פראווינצן.

די אימפעריע האט פארמאגט א ברייטע נעץ פון האנדל־וועגן וואס האבן פארבונדן מזרח און מערב. סחורות פון אינדיע, צענטראל אזיע און דעם נאנטן מזרח זענען דורכגעגאנגען דורך פרסישע לענדער.

די אכמענישע מלכים האבן איינגעפירט סטאנדארדיזירטע מטבעות, אריינגערעכנט דעם דאריקן גאלד־מטבע און דעם סיגלאס זילבער־מטבע, וואס האבן געהאלפן פאר האנדל און שטייער־זאמלונג.

די רייכקייט פון דער אימפעריע האט ערמעגליכט גרויסע קעניגליכע בוי־פראיעקטן און א שטארקע מיליטערישע סיסטעם.

== פרס אין דער וויסנשאפט און היסטארישע ==

די שטודיע פון פרסישע געשיכטע האט געשאפן איינע פון די וויכטיגסטע פעלדער אין דער אלטער נאנט־מזרח פארשונג.

ארכעאלאגישע עקספעדיציעס אין איראן האבן אנטדעקט גרויסע צאלן פון אויפשריפטן, געביידעס און קונסטווערק וואס געבן א בילד איבער די פאליטישע און קולטורעלע אנטוויקלונג פון דער אימפעריע.

=== ארכעאלאגיע און היסטארישע איבערבלייבענישן ===
די היינטיגע ארכעאלאגישע שטודיעס פון פרס זענען באזירט אויף א גרויסע צאל איבערבלייבענישן פון פארשידענע תקופות.

צווישן די וויכטיגסטע זייטלעך געפינען זיך:

* '''פערסעפאליס''' – דער גרויסער צערעמאניעלער צענטער פון די אכמענישע מלכים.
* '''פאסארגאדע''' – די ערשטע קעניגליכע הויפטשטאט פון כורש  דער גרויסער  .
* '''בישטון''' – דער בארימטער שטיין־אויפשריפט פון דריווש  דער ערשטער .
* '''שושן''' – די קעניגליכע שטאט וואס ווערט אויך דערמאנט אין מגילת אסתר.
* '''קטסיפון''' – דער גרויסער צענטער פון דער סאסאנישער אימפעריע.

די ארכעאלאגישע געפינסן פון פרס האבן צוגעשטעלט וויכטיגע אינפארמאציע איבער דער פאליטישער סיסטעם, קולטור, רעליגיע און טאג־טעגליכער לעבן פון די אלטע איראנישע פעלקער.

=== באקאנטע פרסישע הערשער ===
צווישן די מערסט באדייטנדע הערשער פון די פארשידענע פרסישע מלוכות ווערן גערעכנט:

* '''כורש  דער גרויסער'''   – גרינדער פון דער אכמענישער וועלט אימפעריע און דער מלך וואס האט ערלויבט די אידן צוריקצוקערן קיין ירושלים.
* '''כנבוזי  דער צווייטער'''   – זון פון כורש, וואס האט פארברייטערט די אימפעריע ביז מצרים.
* '''דריווש  דער ערשטער'''  – דער מלך וואס האט ארגאניזירט די אימפעריע און אונטער וועמען דער בית המקדש השני איז פארענדיגט געווארן.
* '''חשיארש  דער ערשטער'''  – דער מלך וואס ווערט אין אידישער מסורה פארבונדן מיט אחשורוש פון מגילת אסתר.
* '''ארתחשסתא  דער ערשטער'''  – דער מלך וואס האט געשטיצט נחמיה'ס ארבעט אין ירושלים.
* '''ארדשיר  דער ערשטער'''  – גרינדער פון דער סאסאנישער אימפעריע.
* '''שאה עבאס דער גרויסער''' – איינער פון די גרעסטע הערשער פון דער סאפאווישער תקופה.
== פארשונג און היסטארישע באטראכטונגען ==

=== מקורות איבער דער געשיכטע פון פרס ===

די היסטאריע פון פרס איז באקאנט פון א ברייטע צאל מקורות פון פארשידענע תקופות. צווישן די וויכטיגסטע מקורות געפינען זיך קעניגליכע אויפשריפטן, ארכעאלאגישע געפינסן, גריכישע שרייבער, בבלישע און אראמישע דאקומענטן, ווי אויך אידישע מקורות פון תנ&quot;ך און חז&quot;ל.

די אכמענישע מלכים האבן איבערגעלאזט א גרויסע צאל אויפשריפטן אויף שטיין און טאבעלעך. צווישן די באדייטנדסטע איז דער אויפשריפט פון דריווש  דער ערשטער  אין בישטון, וואס באשרייבט זיין אויפקום צום טראן און די אונטערדריקונג פון מרידות אין דער אימפעריע.

גריכישע שרייבער ווי העראדאטוס האבן געשריבן ברייט איבער די פרסישע אימפעריע און די מלחמות קעגן גריכנלאנד. זייערע באשרייבונגען זענען פון גרויס וויכטיגקייט פאר היסטאריקער, אבער ווערן אויך באהאנדלט מיט פארזיכטיגקייט צוליב דעם וואס זיי זענען געשריבן געווארן פון דער פערספעקטיוו פון גריכישע מחברים.

די אידישע מקורות, ספעציעל ספר עזרא, נחמיה, דניאל און מגילת אסתר, געבן א באזונדערן בליק אויף דער תקופה פון פרסישע הערשאפט און איר באדייט פאר דער אידישער געשיכטע.

=== די פראגע פון אחשורוש ===

איינע פון די באקאנטסטע שאלות אין פארשונג איבער פרס און אידישע געשיכטע איז די אידענטיפיקאציע פון אחשורוש מלך פרס פון מגילת אסתר.

אין דער אידישער מסורה ווערט אחשורוש אפט פארבונדן מיט חשיארש  דער ערשטער , וואס האט געהערשט פון יאר 485 ביז 465 פאר זייער ציילונג.

עטליכע היסטאריקער האבן פארגעשטעלט אז דער אחשורוש פון מגילת אסתר קען זיין אן אנדערער פרסישער מלך, ווי ארתחשסתא דער ערשטער, אדער א ליטערארישע שילדערונג וואס פארבינדט זיך מיט מערערע היסטארישע עלעמענטן.

די פארשידענע מיינונגען ווייזן אויף די שוועריקייטן פון פארבינדן אלטע קעניגליכע ליסטעס מיט אידישע און אנדערע מקורות.{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:היסטאריע]]
[[קאטעגאריע:אימפעריעס]]
[[קאטעגאריע:איראן]]
[[קאטעגאריע:אידישע געשיכטע]]</text>
      <sha1>6g14f88d9s49pjyztktiusnoyegf85l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אייזבארג</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20431</id>
    <revision>
      <id>601608</id>
      <parentid>458991</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T19:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* אפשטאמונג און פארשפרייטונג */</comment>
      <origin>601608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17974" sha1="omb91clpciel5djf2jpxyls0038sz2i" xml:space="preserve">[[טעקע:CHC Bell 212 Iceberg Labrador.jpg|left|thumb|250px|לייג דא א הסבר אויפ'ן בילד]]
'''אייזבארג''' איז א גרויסע בארג פון אייז וועלכע שווימט אין דעם אקעאן נאכדעם וואס עס ברעכט זיך אפ פון ריזיגע [[גלעטשער]]ס ביי די צוויי שפיצן פון די וועלט.


== דעטאלן און פאקטן ==

די [[וועלט]] באשטייט פון 7 קאנטינענטן, און 5 אקעאנען וועלכע פארנעמען אין סך הכל איבער 70 פראצענט פון די וועלט'ס אויבערפלאך. די וועלט'ס ערד איז איינגעטיילט אין דריי טיילן: אינדערמיטן איז [[צפון אמעריקע|צפון]] און [[דרום אמעריקע]], אויף איר רעכטע זייט איז [[אייראפע]] און [[אפריקע]], און אויף איר לינקע זייט איז [[אזיע]] (וועלכע באשטייט פון [[רוסלאנד]], [[כינע]], [[אינדיע]]) און [[אויסטראליע]]. צפון און דרום אמעריקע זענען גענצליך אפגעטיילט פון די אנדערע צוויי טיילן מיט די צוויי גרעסטע אקעאנען וועלכע זענען דער [[פאציפישער אקעאן|פאציפישער]] און [[אטלאנטישער אקעאן|אטלאנטישער]] אקעאנען. די אנדערע צוויי טיילן זענען אבער יא באהאפטן אויפ'ן העכערן טייל (צפון) און רוסלאנד האט טיילן אין אייראפע און אין אזיע. דער אקעאן וועלכע טיילט אפ די אונטערשטע (דרום) טיילן פון אזיע און אפריקע איז דער [[אינדיאנער אקעאן]] וועלכע איז דער דריטער גרעסטער אקעאן. 

די צוויי פארבליבענע אקעאנען געפינען זיך ביי די שפיצן פון די וועלט. דער ארקטיק געפינט זיך ביים צפון שפיץ פון די וועלט און דער דרום אקעאן געפינט זיך ביים דרום טייל פון די וועלט וועלכע ווערט גערופן דער אנטארקטיק. 

פון די 5 אקעאנען זענען די ארקטיק און דרום אקעאנען גענצליך פארפרוירן א גאנץ יאר, דער פאציפיק און אטלאנטיק ווערן נאר פארפרוירן אויף צפון, און דער אינדיען אקעאן ווערט קיינמאל נישט פארפרוירן. 

כאטש דער דרום אקעאן איז גרעסער ווי דער ארקטיק איז אבער די צפון טייל פון די וועלט מער פארפרוירן אין דער ווינטער ווייל עס איז פשוט קעלטער און עס נעמט אריין 3 אקעאנען. די ווינטערס פון די צוויי שפיצן פון די וועלט פאסירן אין אנדערע צייטן. דער צפון ווינטער (וועלכער איז אונזער ווינטער) איז צווישן נאוועמבער און אפריל און דער דרום ווינטער איז פונקט פארקערט. 

איבער דער ווינטער זענען די אקעאנען פארפרוירן צו איין שטיק אייז און איינמאל עס ווערט אביסל ווארימער הייבן זיך אן טיילן פון די אייז צוצוברעכן און שווימען ארויס צום אקעאן. די גרויסע שווימנדיגע שטיקער אייז ווערן גערופען אייזבערג ווייל זיי טאקע גרויסע בערג פון אייז וועלכע שווימען ארויף צום אויבערפלאך און פאלן אריין אין די ווארימערע טיילן פונעם אקעאן וואו זיי ווערן צעלאזט צוריק צו וואסער.

פארשטייט זיך אז ווען די אייזבערג הייבן אן אריינשווימען און צעלאזן זיך ווערן די וואסער שטאפלן געהעכערט און ווי מער אייזבערג אלס מער וואסער. אין די לעצטע יארן איז דער קלימאט פון די וועלט געווארן ווארימער און מער אייז ווערט צעלאזט ווי אמאל (רוב אייז ווערן קיינמאל נישט אויפגעלאזט אין די אקעאנען ווייל דער זומער איז זייער קורץ און די ווארימע וועטערס זענען אויך גענוג קאלט) און העכערט די וואסער שטאפלן וועלכע ברענגט צו פארפלייצונגן און אנדערע נארטורליכע קאטאסטראפעס. [[גלאבאלע אנווארימונג]] איז א פאקט און טייל סייענטיסטן זענען ביי דער מיינונג אז אין די קומענדיגע 100 יאר וועלן אלע אייז צעלאזט ווערן אין די וועלט וועט פארפלייצט ווערן. 

די שווימנדיגע אייזבערג שטעקן זיך ארויס פון וואסער נאר א פינפטל און די אנדערע פיר פינפטלעך געפינען זיך אונטער'ן וואסער וואס מאכט די אייזבערג 4 מאל אזוי גרויס ווי מען זעט עס. בשעת אן אייזבארג שווימט מבול'ט אראפ דערפון וואסער און אייז וועלכע צעברעקלט זיך אין ים און מאכט אלס קלענער דעם אייזבארג. 

אייזבערג זענען א גרויסע סכנה פאר שיפן און אפילו עס דעגרייכט נאר נאנט צו א שיף וועט די שיף צע'מזיק'ט ווערן פון די פאלנדיגע שטיקער אייז וועלכע פאלן מיט א שטארקן אימפאקט. עס איז פאראן ספעציעלע צענטערן וועלכע האלטן אן אויג אויף די אייזבערג און ווארענען שיפן צו שטיין ווייט דערפון און טיילמאל וועלן זיי באזייטיגן קלענערע אייזבערג וועלכע שטייען אין וועג דורך צובינדן צו שיפן. מיט דעם אלעם זענען שוין אסאך שיפן דערטראנקן געווארן פון אייזבערג ווען מען האט עס נישט באמערקט פון פאראויס אדער אויב דער קאפיטאן האט דאס נישט גענוג אויסגעמיטן. 

איינע פון די וועלט'ס באקאנטע עקסידענטן פון א שיף און אן אייזבארג איז געווען דער גיגאנטישער טיטאניק שיף וועלכע איז צעריסן געווארן אין האלב פון אן אייזבארג אינמיטן די נאכט. (אגב, היסטאריע זאגט אז דער קאפיטאן פון די טיטאניק האט יא געוואוסט פון דעם אייזבארג אבער האט דאס נישט געוואלט אויסמיידן צוליב זיין שטאלץ מיט דעם גרויסן שיף וועלכע ער האט געהאלטן וועט נישט געזינקן ווערן פון אן אייזבארג).

סייענטיסטן פאלגן נאך אייזבערג שוין איבער הונדערט יאר און שטעלן טיילמאל אויף קליינע סטאנציעס אויף די גרעסערע אייזבערג און פארן מיט דערמיט ביז עס ווערט צו קליין און זיי טראגן אפ פון דארט. מיט צענדליגער יארן צוריק האבן געוויסע סייענטיסטן געארבעט אויף א פלאן צו שלעפן קלענערע אייזבערג דורך שיפן צו וואסערן און לעיקס וועלכע מאנגלן אין וואסער און עס וועט זיך דארט צעלאזן און העכערן די וואסער שטאפלן. די פלענער האט זיך אבער קיינמאל נישט אויסגעארבעט און נאך היינט האט דאס קיינער נישט באוויזן.

אייזבערג קומען אין אלע פארמאטן, גרויס און קליין. די ערשטע גרויסע אייזבארג איז רעקארדירט געווארן אין 956' און איז געווען 208 מייל לאנג און 60 מייל ברייט, בערך די גרויס פון בעלגיע. דעמאלט האט מען געמיינט אז דאס איז די ענדע פון די וועלט אבער אין 00' האט זיך אראפגעבראכן א שטיק אייז וועלכע האט זיך געמאסטן נאנט צו 7,000 סקווער מייל און איז צוגעגליכן געווארן צו די גרויס פון דזשעמעיקע. 

די גאר גרויסע אייזבערג קומען פון דעם דרום אקעאן וואו עס ווערט ווארימער אין דער זומער ווי אין דעם ארקטיק און מער אייז ברעכט זיך אפ. די לענדער גרויס אייזבערג קענען אבער נישט שווימען צו ווייט ווייל ווען עס גרייכט שמעלערע דורכגענג ווערט עס פארהאלטן און צעלאזט זיך דארט. טייל אייזבערג ענדיגן זיך נישט צעלאזן ביז די ענדע זומער און ווערן צוריק פארפרוירן אין די ווינטער און דאס איז דער סיבה פארוואס די פארפרוירענע אקעאנען זענען בערגיק.


== אפשטאמונג און פארשפרייטונג ==

אייזבערג קומען פון אלע 4 אקעאנען וועלכע ווערן פארפרוירן און ברעכן זיך אפ ביסלעכווייז. רוב אייז בלייבן יא אויף זייערע פלעצער און צעלאזן זיך דארט, יעדער לויט זיין שטאפל. אבער אלע אייז וואס פרירן איין העכער ווי די ים שטאפל ווערן עווענטועל אייזבערג ווייל צוליב זייער הויכקייט זענען זיי שווערערע שטיקער און ברעכן זיך אפ פון די איבעריגע אייז. איינמאל עס ווערט אן אייזבארג הייבט עס אן מיטשווימען מיט די ים כוואליעס און קען אפוואנדערן טויזענטער מיילן אוועק פון זיין ארגינעלן געבורטס ארט.

ווי דערמאנט קומען רוב גרויסע אייזבערג פון דעם דרום אקעאן אין וועלכע די קלימאטן זענען ווארימער זומער ווי אין דעם ארקטיק. אבער עס איז פאראן נאך א סיבה דערצו און דאס איז צוליב די פילע אינזלן וואס דער דרום אקעאן פארמאגט וועלכע פארמירן דעם אנטארקטיק. די פילע אינזלן און יבשה מאכן די אייז איינפרירן אויף העכערע שטאפלן און זענען נישט מסודר. דערפאר ווען עס ווערט ווארימער ווערט אלעס צעבראכן אויף ברעקלעך און ווער עס קען מאכט דעם וועג ארויס.

אויף אונזער טייל פון די וועלט קומען רוב אייזבערג פון גרינלאנד וואו עס זענען אויך פאראן אסאך אינזלן און וואסער קאמפלעקסן וועלכע פרירן איין זייער הויך און גיבן שפעטער ארויס אייזבערג. דער אייזבארג וועלכער האט געזינקן די בריטישע טיטאניק שיף איז אויך געקומען פון דארט. 

רוב גרויסע אייזבערג זענען עטליכע הונדערט פיס דיק און עס זענען פאראן אזעלכע וואס זענען געווען נאנט צו טויזענט פיס דיק. עס איז נישט צום אפשאצן וויפיל טאנען א גרויסע אייזבארג קען וועגן און וויפיל וואסער עס פארמאגט אין זיך.
 
די איינציגסטע פלעצער אין דער וועלט וואו מען קען זען אייזבערג איז אין [[אלאסקע]] און אין [[גרינלאנד]]. ביידע געפינען זיך אייניג הויך צו צפון פון ביידע זייטן פון [[קאנאדע]]. מענטשן פארן ספעציעל צו די ברעגעס ווען מען הערט אז עס דרייען זיך ארום אייזבערג. טייל אייזבערג ווערן פארבלאנדזשעט צו די וואסער ברעגעס און ווערן דארט פארהאנקעט און צעלאזן זיך דארט. אין אזא פאל ווארענט מען מענטשן פון קומען צו די ברעגעס ווייל די וואסער שטאפלן גייען ארויף זייער הויך.

גאר גרויסע אייזבערג קען געדויערן עטליכע יאר ביז זיי ווערן אינגאנצן צעלאזט אויב זיי קומען נישט צוריק אן צו די קאלטע ערטער אין די ווינטער. עס זענען געווען אייזבערג וואס מען האט נאכגעפאלגט ביז 8 יאר ווילאנג עס איז שוין געווען גענוג קליין מען זאל עס מער נישט דארפן באוואכן. דורכאויס די צייט וועט עס זיך טיילמאל ארומדרייען און אמאל אויך איבערדרייען פארקערט, געוואנדן לויט די וואג פון אלע זייטן. 

אין 952' האבן [[וויסנשאפטלער]]ס געפינען אן אייזבארג אין קאנאדע'ס הויכע [[ארקטיק]] וועלכע האט זיך געמאסטן 35 סקווער מייל און איז נאר געווען 160 פיס דיק. דער אייזבארג האט אוועקגעשווימען נענטער צו דרום און איז קיינמאל נישט צוריק פארפרוירן געווארן אין די ווינטער אבער איז אויך נישט אזוי שנעל צעלאזט געווארן ווייל עס האט נישט געשווימען צו ווייט וואו עס איז ווארימער. די סייענטיסטן האבן דארט אויפגעשטעלט א פארשונג צענטער און שפעטער האבן זיי אויך אויפגעשטעלט א ראנוועי פאר פליגער און די [[אמעריקאנער עיר פארס]] האט זיך באנוצט דערמיט צו לאנדן זייערע פליגער. דער אזויגערופענער טי-3 אייזבארג האט אנגעהאלטן ביז 978' ווען עס האט געשווימען צו די דרום ברעגעס פון גרינלאנד און האט זיך דארט שנעל צעלאזט.

רוב אייזבערג זעען אויס ווי אפגעבראכענע שטיקער בערג אבער מען קען טיילמאל זען אייזבערג מיט די מאדנע'סטע פארעמען. ספעציעל זענען די פארעמען אינטערעסאנט נאכדעם וואס אן אייזבארג דרייט זיך איבער און מען זעט די פארעם פון די כוואליעס בעפאר די אייזבארג איז געווארן איינגעפרוירן. 

איבער דער וועלט זענען פאראן צענדליגער טויזנטער שווימנדיגע אייזבערג גרויס און קליין אבער רוב פון זיי קומען נישט אריין אין די אקעאנען וואו עס דרייען זיך שיפן און זענען בכלל נישט קיין סכנה. אין 965' האבן עטליכע גרופעס וויסנשאפטלערס אפגעציילט 30,000 אייזבערג אין א 1,700 סקווער מייל געגענט אינעם אנטארקטיק.


== היינטיגע שטודיעס ==

ווי דערמאנט האלטן די וויסנשאפטלערס א קאנטראל אויף די גרויסע אייזבערג כדי צו קענען ווארענען שיפן. אבער די אויספארשונגן גייען פיל ווייטער פון דעם און ווי מער זיי פארשן אלס מער ווערן זיי געוואויר. א גרופע סייענטיסטן פון [[נארוועגיע]] האבן נאכגעפאלגט אן אייזבארג פון 60 ביי 30 מייל פאר 10 יאר. דער אייזבארג האט זיך אפגעבראכן אינעם אנטארקטיק און איז דארט געשווימען 2 יאר און איז שטיין געבליבן פארהאנקערט ערגעץ פאר 5 יאר. נאכדעם האט זיך עס ארויסגעראטעוועט פון דארט און אפגעשווימען מער מערב וואו עס האט אריינגעקראכט אין פארפרוירענע וואסער און פון דעם צוזאמענשטויס האט זיך אפגעבראכן א פרישע אייזבארג וועלכע איז געווען 55 ביי 22 מייל גרויס. ביידע זענען דערנאך געשווימען פאר עטליכע יאר אינעם דרום אקעאן ווילאנג עס האט זיך צעלאזט אין ווארימערע וואסערן.

די סייענטיסטן באנוצן זיך מיט סעטעלייטס און ראדארן נאכצופאלגן די אייזבערג. די סעטעלייטס האלטן א חשבון אויף אלע פארפרוירענע וואסערן און ווען אייזבערג ברעכן זיך אפ כאפט עס אויף אז די פאפרוירענע ים איז געווארן קלענער און שיקט סיגנאלן צו די סייענטיסטן באזעס אז דארט און דארט האט זיך יעצט אפגעבראכן אן אייזבארג.

[[קאַטעגאָריע:נאטור]]</text>
      <sha1>omb91clpciel5djf2jpxyls0038sz2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>שטורעם ווינט</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20903</id>
    <revision>
      <id>601606</id>
      <parentid>589146</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T19:08:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* די נאכפאלגונג פון הוראגאנען */</comment>
      <origin>601606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19766" sha1="0wjs09e4evjf1iypkytplg6a1xhi5a1" xml:space="preserve">[[טעקע:Cyclone Catarina from the ISS on March 26 2004.JPG|קליין|250px|הוראַגאַן איבער דעם [[אטלאנטיק]] - געכאפט פון א [[סאטעליט]]]]
א '''האריקעין''' אדער א '''שטורעם ווינט''' אדער '''הוראַגאַן''' איז אן עקסטרעמער שטארקער [[שטורעם]] וואס קומט פון ווארעמע וואסערן, וואס קען זיין זייער שעדליך און פאטאל, געוואנדען לויט די ראטע פון [[מייל פער שטונדע]] און וויפיל רעגן עס ברענגט מיט זיך.

אן אלגעמיינער ווינט איז בערך 30 מ.פ.ש. ווען עס גרייכט צו 70 מ.פ.ש. ווערט עס שוין פארעכנט שעדליך, ווי עס קען חרוב מאכן הייזער און אויסרייסן ביימער, לויט עקספערטן קען אן אלגעמיינער פערזאן זיך נישט קעגן שטעלן א ווינט העכער 100 מ.פ.ש.

די לעצטע ברייט באקאנטער הוראגאן איז געווען [[הוראגאן קאטרינא]], וואס האט געמאכן געפערליכע שאדנס אין די שטאט [[ניי ארליענס]], [[לואיזיאנא]] און געבערעגט צו אסאך פאטאליטעטן.


== דער הוראגאן ==
 
א הוראגאן איז נישט קיין שם הכולל פאר א שטורעם ווינט נאר איז א נאמען פאר א געוויסע סארט שטורעם ווינט וועלכע פאסירט אינעם [[אטלאנטישן אקעאן]]. דער הוראגאן איז א טראפישע סייקלאן וואס מיינט אז עס בארירט די טראפישע לענדער (שטעט וועלכע האבן אסאך נאסקייט אין דער לופט) און דרייט זיך ארום און ארום ווי אין א רינג.

אין דער וויסנשאפטלעכער וועלט מעסט מען א הוראגאן לויט איר שנעלקייט. א סייקלאן ווינט וועלכע דרייט זיך שנעלער ווי 39 מייל פער שטונדע ווערט אנגערופן א טראפישע שטורעם ווינט. איינמאל עס דעגרייכט 74 מייל פער שטונדע דעמאלט גייט עס אריין אין די הוראגאן קאטעגאריע. אין קורצע ווערטער איז א הוראגאן א סייקלאן ווינט וועלכע פאסירט אין טראפישע לענדער נעבן דעם אטלאנטיק אקעאן וועלכע געפינען זיך נעבן דעם עקוואטאר.
 
א הוראגאן דרייט זיך פארקערט ווי דער זייגער (מערב צו מזרח) ווען עס בושעוועט אין די צפון אטלאנטיק לענדער און וועט זיך דרייען ווי דער זייגער (מזרח צו מערב) ווען עס דעגרייכט די דרום אטלאנטיק לענדער. אינעם צענטער פון א הוראגאן ווערט אנטוויקעלט זייער א שוואכע לופט דרוק (פיל נידעריגער ווי נארמאל) און ארום און ארום איז עס זייער מאכטפול צוליב זיין שנעלן ספיד.


== זיין סיסטעם ==
[[טעקע:Katrina 2005-08-26 1845Z.jpg|קליין|250px|הוראגאן קאטרינע אין [[ניו ארלינס]] אין אויגוסט 2005]]
רוב הוראגאנען הייבן זיך אן ביים מערב ברעג פון אפריקע ווי זיי זענען מילדער און ווערן באטראכט אלס טארנעידאס (א טארנעידא איז א קליינע ביישפיל פון א הוראגאן). אויפ'ן וועג קיין נארט אמעריקע ווערן זיי שטערקער און מאכן אויסטערלישע גרויסע כוואליעס אינעם אטלאנטיק פון וועלכע אלע שיפן ווערן געווארנט. די טבע פון דעם הוראגאן איז אז ער לויפט נאר צו די ווארימע טראפישע לענדער וואו דאס וואסער אינעם אקעאן איז ארום 80 דעגריס. 

וויסנשאפטלער פלאגן זיך נאך היינט קלאר צו פארשטיין וויאזוי א הוראגאן ווערט פארמירט. לויט זייער אינפארמאציע ווערט דאס געגרינדעט דורך אסאך ווארימע נאסקייט וועלכע וועפט אויס פונעם אקעאן און האלטן זיך צוזאמען פון וועלכע עס ווערט גרעסער און גרעסער און הייבט זיך אויך העכער. ווען די אנזאמלונג איז שוין זייער גרויס הייבט זיך אן פארמירן א סייקלאן פון די שטורמישע הייסע נאסקייט און דער לופט דרוק ווערט שטארק און הייבט אויף דעם בינטל און הייבט אן פארן זייער שנעל, ווען אין די גאנצע צייט ציט עס ארויס נאך און נאך ווארימקייט פונעם אקעאן. עס קען געדויערן פון עטליכע מינוט ביז עטליכע טעג ווילאנג א טארנעידא טוישט זיך צו א הוראגאן. 

די שטארקייט פון א הוראגאן איז די הויכע און נידעריגע לופט דרוק וועלכע עס פארמאגט. די טבע פון היץ איז אז עס גייט ארויף וועלכע מאכט זייער א שטארקע לופט דרוק אויפן אויבערשטן טייל פונעם הוראגאן וועלכע קען דעגרייכן העכער 30,000 פיס. וויבאלד די היץ גייט ארויף פארלירט די אונטערשטע טייל פונעם הוראגאן זיין לופט דרוק און דאס מאכט דעם הוראגאן זייער שנעל דרייען וואס דאס איז זיין גאנצער מאכט. 

א הוראגאן פארמאגט דריי טיילן וועלכע זענען די אויג, דער וואנט ארום די אויג, און די רינג ארום און ארום. ווי פריער ערקלערט דרייען זיך ארום די ווינטן אין א רינג וועלכע פארמירט א מיטעלסטער לאך דאס ווערט אנגערופן די אויג פונעם הוראגאן. די אויג פארלירט איר לופט דרוק און איז נישט שעדליך. די וואנט ארום די אויג איז די שטערקסטע טייל פונעם הוראגאן וועלכע אטאקירט אלעס וואס ער באטרעפט. די דרויסנדיגע טיילן פון דעם רינג וועלכע פארמירן און סופלייען דעם שטורעם זענען נישט אזוי שטארק ווי די רינג אבער איז נאך אלץ גענוג שטארק צו באזייטיגן א מאביל הויז. ווען א הוראגאן דעגרייכט א באוואוינטע געגענט דעמאלט וועלן נאר פארניכטעט ווערן די הייזער וועלכע וועלן זיין ביי די וואנט פון דעם הוראגאן. עס איז אן אפטער בילד וויאזוי א הוראגאן רינגעלט ארום א געוויסע געגענט און עטליכע הייזער אינעם צענטער פון דעם שטורעם ווערן נישט בארירט.

== גרויסקייט און באוועגונג ==

א הוראגאן קען אמאל זיין זייער קליין און קאנצעטרירט און אמאל וועט זיך עס אויסברייטערן זייער שטארק. ווי מער קאנצעטרירט ער איז אלס מער שעדליך איז ער אבער ער וועט עפעקטן א קלענערע צאל שטעט. אויב ער איז גרויס און צעשפרייט וועט ער עפעקטירן מערערע שטעט אבער וועט נישט מאכן אזעלכע חרבנות. 

אין סעפטעמבער 1999 איז דער הוראגאן פלאיעד פארברייטערט געווארן צו טויזנטער מייל און האט באטראפן אלע מזרח שטעט פון [[קאנאדע]], די פאראייניגטע שטאטן, און די [[קאריביען]], אבער זיין מאכט איז נישט געווען אזוי שטארק און ער האט נאר אנגעמאכט אסאך פארפלייצונגן וועלכע האבן פארשוועמט גאנצע אינזלען אין די קאריביען.

די וועטער מומחים וועלן געווענליך ווארענען די געגנטן וואו דער שטורעם וועט דעגרייכן מיט פארשידענע מעלדונגען. אויב די וועטער זאגט פאר א טראפישע שטורעם באטראכטונג דעמאלט קען מען זיין גערישט אויף א מילדע שטורעם ביז 36 שטונדן. אזא שטורעם וועט זיך געווענליך דרייען צווישן 39 און 73 מ.פ.ש. אויב גיט דער וועטער מומחה א טראפישע שטורעם ווארענונג איז טייטש אז דער שטורעם קען דעגרייכן ביז 24 שטונדן. דאס זעלבע וועט געמאלדן ווערן מיט א הוראגאן. די ערשטע מעלדונג וועט געווענליך מיינען אז די שטארקייט פון דעם שטורעם איז נאך נישט פארזיכערט און עס קען דעגרייכן ביז 36 שטונדן. די צווייטע מעלדונג וועט שוין ווארענען מער ערנסט וואס וועט מיינען אז דער הוראגאן איז נישט ווייט אוועק און וועט דעגרייכן טיילן פון די שטאט אין די קומענדיגע 24 שטונדן.

== חרבנות פון א הוראגאן ==
[[טעקע:Hurricane katrina damage gulfport mississippi.jpg|left|thumb|250px|נאך דער הוראגאן קאטרינע אין [[מיסיסיפי]]]]
יעדער הוראגאן ברענגט מיט זיך מיט גרויסע קוואנטום פון רעגן וועלכע ער וועט אראפלייגן אינעם צענטער פונעם שטורעם איבערלאזנדיג פארפלייצונגן וועלכע'ס שאדן קען גרינג זיין מיליאנען דאלארן. די בייזע ווינטן פון דעם הוראגאן קענען ווי גארנישט אויפהייבן אויטאס, אראפרייסן דעכער, און פארניכטן שיינע ים ברעגעס דורך צעבלאזן די גאנצע זאמד און דורך די מאכטפולע כוואליעס וועלכע ער טרייבט. א הוראגאן האט שוין אמאל גערירט א גרויסע קאמערציאלע פליגער וועלכע איז געזעצן אינדרויסן פון זיין הענגער.

דער הוראגאן האט אויך צוויי וועגן וויאזוי ער קען ארומקרייזן. אויב ער פארט דורך זיין רעכטע זייט וועט ער געווענליך זיין מער מאכטפול און זיינע פעטש וועלן בעסער קלינגן. אין 96' איז דער הוראגאן פראן געפארן אויף רעכטס און האט איבערגעלאזט חרבנות אין די ווערט פון ביליאנען דאלארן. פראן האט נישט איבערגעלאזט קיין בוים און אויך נישט קיין עלעקטריק זייל און מיליאנען מענטשן האבן פארלוירן עלעקטריק קראפט. 

סטעיט אפישעלס ווארנען געווענליך אלע מענטשן אין די מעגליך באטרעפענדע געגענטער צו פארלאזן זייערע הייזער פאר דעם שטיק צייט ווייל א הוראגאן קען אין א רגע איינווארפן א גאנצע הויז און פארפלייצן אירע ברוכווארג.

אין אמעריקע האט דאס לאנד בייגעוואוינט די מאכטפולע [[הוראגאן קאטרינא]] אין 2005. די חרבנות זענען געווען גאר גרויס און די שטאט איז נאך היינט נישט צוריק צו נארמאל.

== די נאכפאלגונג פון הוראגאנען ==

ווי פריער דערמאנט קען זיך דער זעלבער הוראגאן דרייען פונקט פארקערט ווען עס גרייכט אן אנדער ארט אין די וועלט. דאס איז צוליב די וועלט'ס פארעם איינדרייאונג וועלכע ווערט אנגערופן קאריאוליס עפעקט. די וועלט'ס פארעם קען גרינג געזען ווערן מיט יעדע סעטעלייט ראדאר און די וועטער מומחים קענען באלד אנצייגן גענוי וואו דער הוראגאן וועט גיין און וועלכע וועג ער וועט זיך דרייען. 

די איינציגסטע ארגאניזאציע וועלכע פלעגט שטודירן און באטראכטן הוראגאנען איז געווען די [[אמעריקאנער עיר פארס]] באזע אין בילאקסי, מיסיסיפי. דערנאך איז עס איבערגענומען געווארן דורך די דעפארטמענט אוו דעפענס וועלכע האבן אויך גענוצט די עיר פארס פאר זייערע אויספארשונגן. די עיר פארס האט גענוצט מיליטערישע פליגער מיט וועלכע זיי זענען אריינגעפארן העכערן שטורעם און פון דארט גענומען בילדער און באטראכט די באוועגונגן פונעם הוראגאן. 

אין 965' איז די ארבעט איבערגענומען געווארן דורך א ציווילע ארגאניזאציע וועלכע רופט זיך די הוראגאן האנטערס. די גרופע נוצט הערקולעס פליגער (א מיליטערישע פליגער וועלכע ווערט גענוצט דורך אסאך לענדער) וועלכע זיי האבן אויסגעשטאט מיט גאר פארגעשריטענע וועטער עקוויפמענט. די ארגאניזאציע באטראכט 5 שטורעמעס פער טאג אינעם אטלאנטיק, אנגעהויבן פון די מיטל-אטלאנטיק ביז האוואי. 

לויט ווי די ארגאנזאציע זאגט ווערן געשאפן צענדליגער שטורעמעס אינעם אטלאנטיק יעדן טאג אינעם הוראגאן סעזאן וועלכע בלייבן געווענליך מילד און לאזן נאך איידער עס דעגרייכט די יבשה. די ארגאניזאציע באטראכט יעדע שטורעם און שיקט אירע מעסעדזשעס צו די נאציאנאלע הוראגאן צענטער אין מיאמי, פלארידע, וועלכע צעשפרייטן די אינפארמאציע פאר די לאקאלע נייעס און מידיא. 

יעדעס מאל א הוראגאן גרייט זיך צו בארירן די יבשה וועט די נאציאנאלע הוראגאן צענטער ארויסגעבן א ווארענונג מיט גענויע אינפארמאציע וואו און ווען דער הוראגאן וועט אנקומען, וואו שטארק דאס וועט זיין, ווילאנג דאס וועט אנהאלטן, וועלכע געגענטער זאלן די איינוואוינער פארלאזן זייערע הייזער א.א.וו. די מאדערנע וועטער סיסטעם האט שוין געראטעוועט צענדליגער טויזענטער מענטשן פון טויט מיט אירע ווארענונגן. אמאל זענען הוראגאנען געקומען אין איבערראשונג און עס איז געווען נארמאל אז טויזענטער מענטשן זענען אומגעקומען. 

די ערגסטע הוראגאן אין אמעריקע'ס היסטאריע איז פארגעקומען אין 900' אין די גאלף שטעט. דער שטורעם איז שפעטער באקאנט געווארן אלס אייסעקס שטורעם צוליב א געלונגענעם וועטער עקספערט מיט'ן נאמען אייסעק וועלכער איז געווען דער איינציגסטער עקספערט וועלכע האט געווארנט און דערנאך געמאסטן און באטראכט דעם הוראגאן. אין יענעם שטורעם איז גאנץ טעקסאס געווארן א סדום און 8,000 מענטשן האבן פארלוירן זייערע לעבנ'ס. 


== הוראגאן נעמען ==

כדי צו קענען בעסער נאכפאלגן די הוראגאנען האבן די וועטער עקספערטן באשלאסן זיי צו נאמינירן. די נעמען ווערן געגעבן דורך די וועלט'ס מעטראלאדזשיקל ארגאניזאציע. געוויסע לענדער פלעגן אמאל נאמינירן די הוראגאנען לויט דער צייט אין וועלכע עס האט פאסירט. אין 876' איז א הוראגאן אין פארטע ריקא נאמינירט געווארן אלס הוראגאן סעינט פעליעפ וועלכע איז דער נאמען פון א גלח וועלכער איז געשטארבן אדער געבוירן געווארן אינעם זעלבן טאג. אין 928' האט א הוראגאן באטראפן פארטע ריקא אינעם זעלבן טאג אין איז נאמינירט געווארן אלס סעינט פעליעפ דער צווייטער.

ביז די צווייטע וועלט קריג זענען אלע הוראגאן נעמען געווען מענערישע נעמען. אין 950' האט מען געטוישט צו פרויען נעמען און זינט 970' גיט מען ביידע סארט נעמען. די נעמען ווערן היינט געגעבן אין די רייע לויט די עי.בי.סי. די ערשטע הוראגאן אינעם סעזאן באקומט א נאמען וואס הייבט זיך אן מיט אן עי. די צווייטע מיט א בי. א.א.וו. 

אלע שטורעמעס באקומען די נעמען פון די וועלט'ס מעטראלאדזשיקל ארגאניזאציע וועלכע באשליסט זייערע נעמען און האט שוין א ליסטע מיט נעמען פאר שטורעמעס ביז אין 06'. יעדע גיאגראפישע ארט אין די וועלט באקומט אנדערע סארט נעמען אבער אלע גייען אין דעם אויבנדערמאנטן עי.בי.סי. סיסטעם. אין 01' האט דער ערשטער הוראגאן אינעם אטלאנטיק געהייסן עליסאן און דער ערשטער סייקלאן אינעם פאציפיק האט געהייסן אדאלף.

בעפאר א שטורעם גרייט זיך צו קומען צו די יבשה האט די באטרעפענדע לאנד די רעכט צו בעטן פאר א טויש אין דעם נאמען. געווענליך טוט מען דאס ווען מען רעכנט זיך אויף אן אויסטערלישן שטארקן שטורעם וועלכע מען ווייסט אז וועט מאכן גרויסע שאדנס און מיט דעם וויל מען אפטיילן דעם שטורעם פון אנדערע מען זאל נישט אויסמישן ווען עס קומט צו היסטאריע, לעגאלע אקציעס, אינשורענס קלאגעס א.ד.ג. 

א שטורעם וועלכע באקומט א ספעציעלן נאמען מעג לעגאל נישט איבערגענוצט ווערן ביז 10 יאר.

[[קאַטעגאָריע:נאטור]]</text>
      <sha1>0wjs09e4evjf1iypkytplg6a1xhi5a1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ניאגארא פאלס</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21072</id>
    <revision>
      <id>601682</id>
      <parentid>494724</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T15:51:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* לאקאציע */</comment>
      <origin>601682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18061" sha1="fsn0j3c54v2vliwarfeswuh0rzf8c01" xml:space="preserve">[[טעקע:Niagarafalls1973.jpg|קליין|250px|ניאגרא פאלס]]
'''ניאגארא פאלס''' ({{שפראך-en|Niagara Falls}}) איז א גרופע פון מאסיווע [[וואסערפאל]]ן אויפן [[ניאגארא טייך]] אין מזרח צפון [[אמעריקע]]. די וואסערפאלן זענען די גרעסטע אין צפון אמעריקע און ברענגט אהין צענדליגער מיליאנען באזוכער יעדע יאר.

די וואסערפאל אויף דער [[קאנאדע|קאנאדישער]] זייט איז דער וועלט'ס מערסט רוישיגע וואסערפאל. עס זענען פאראן פיל העכערע און פיל ברייטערע וואסערפאלן אין [[אפריקע]] אבער קיינע פון זיי לאזן נישט אראפ אזויפיל וואסער אויפאיינמאל.

== לאקאציע ==
די ניאגארא וואסערפאלן געפינען זיך ביי די גרעניצן צווישן [[ניו יארק]] און [[אנטעריא]] [[פראווינץ]] פון [[קאנאדע]]. די וואסערפאלן געפינען זיך אינעם ניאגארא טייך וועלכע איז א שמאלע לענגליכע טייכל וועלכע שלענגעלט זיך פון דער גרויסער אזערע ראיאן וועלכע איז א טייל פון די [[גרויסע אזערעס]] (שענסטע אזערעס) וועלכע טיילן אפ די מזרח שטעט פון ניו יארק, [[פענסעלוועניע]], [[אהייא]], [[מישיגן]], [[וויסקאנסין]], און [[אינדיאנע]] מיט די דרום שטעט פון קאנאדע ווי [[טאראנטא]], [[לאנדאן]], [[מיסעסאוגע]], [[העמילטאן]] און נאך. 

פון ניאגארא פליסט דאס וואסער אריין אין לעיק אנטעריא וועלכע איז די גרעסטע פון די פינף [[גרעיט לעיקס]]. סייענטיסטן (וויסנשאפטלעכע) גלייבן אז דאס וואסער פון לעיק עריע וועט עווענטועל אויסרינען און די וואסערפאלן וועלן זיך אפשטעלן. אין די לעצטע 50 יאר האבן [[אינדזשעניר]]ן עטליכע מאל בעארבעט די פלוס פון וואסער און מיט דעם פארלאנגזאמט די וואסערפאלן אז עס זאל נעמען וואס לענגער ביז עס וועט אויסרינען. אבער נאך אלץ גלייבן זיי אז דאס וועט עווענטועל אויסרינען.

די וואסערפאלן זענען צעטיילט צו דער אמעריקאנער זייט און דער קאנאדער זייט וויבאלד די גרעניץ לויפט אינמיטן די נייעגרע טייך. די וואסערפאל אויף די אמעריקאנער זייט געפינט זיך צווישן [[פראספעקט פאוינט]] און די [[גאוט]] [[אינדזל]]ען און אויף די קאנאדישע זייט פאלט עס צווישן די גאוט אינזלן און [[טעיבל ראוק]]. די קאנאדישע וואסערפאל רופט זיך [[האורסשו]] (שיך פון א פערד) צוליב איר פארעם. די אמעריקאנער וואסערפאל איז איין לאנגע גלייכע פאל פון 1,060 פיס (320 מעטער) ברייט וואו 150,000 גאלאנען וואסער פאלן 176 פיס יעדע סעקונדע. אויף די קאנאדער זייט איז עס פיל אינטערעסאנטער וויבאלד עס גייט רינדיג און איז ברייט 2,600 פיס. די הייך איז 167 פיס וואו עס פאלן 600,000 גאלאנען וואסער פער סעקונדע. די הייך פון די פאל אויף די אמעריאנער זייט איז אביסל העכער אבער וויבאלד עס זענען דארט פאראן שטיינער וועלכע גייען ארויף צענדליגער פיס בלייבט די קאנאדער זייט אויך פיל העכער. (עס איז פאראן אויך א דריטע וואסערפאל א שפאן פון די אמעריקאנער וואסערפאל וועלכע איז שמאל און רופט זיך די [[ברידעל וועיל פאללס]]).

עס זענען פאראן דארט דריי [[בריק]]ן ביז 6 מייל ווייט פון די וואסערפאל. די נענטסטע בריק איז די [[רעינבאו בריק]] וועלכע איז נישט אפן פאר [[אויטא]]ס נאר פאר פיסגייער און [[ביציקל]]עך. ווייטער ארויף איז פאראן די [[וואורפול בריק]] וועלכע האט פארשידענע רעגולאציעס ווער עס קען יא אריבערגיין די בריק און ווער נישט. די גרינגסטע וועג אריבערצוגיין אויף די קאנאדער זייט איז דורך די [[לואיסטאן-קווינסטאן בריק]] וועלכע געפינט זיך 5.6 מייל ווייט פון די וואסערפאל. 

די וואסערפאל קען געזען ווערן פון צענדליגער פלעצער. עס זענען פאראן דארט שטאטישע [[פארק]]ס פון ביידע זייטן פון וואו מען קען זייער גוט זען. פון רוב [[האטעל]]ס נאנט צו די וואסערפאלן קען מען גאר גוט זען די וואסערפאלן. 

[[ווינטער]] זענען די וואסערפאלן נישט אזוי פליסיג וויבאלד טייל פון דאס וואסער ווערט פארפרוירן. דאס וואסער איז דאס מערסטע רוישיג אין די [[פרילינג]] [[מאנאט]]ן ווען אלע [[שניי]] לאזט זיך אויף און רינט אריין אינעם [[טייך]] וועלכע גייט שפעטער אראפ די וואסערפאלן. אינעם [[זומער]] זענען די וואסערפאלן עטוואס ווייניגער רוישיג און עס הערשט דארט טיילמאל א שטארקע [[נעפל]] העכער די וואסערפאלן אין דערין זעט זיך א קלארע [[רעגנבויגן]].

== טוריסט אינדוסטרי ==
די צווילינג שטעט פון ניאגארא פאלס, ניו יארק און ניאגארא פאלס, אנטעריא אפערירן אינאיינעם א ריזיגע [[טוריסט]] אטראקציע ארט וועלכע ברענגט דארט צענדליגע מיליאנען מענטשן שוין פאר איבער הונדערט יאר. עס זענען פאראן דארט קליינע שטעט וועלכע זענען געבויט נאר פאר דעם צוועק. גיגאנטישע האטעלן זענען געבויט נישט ווייט פון די ברעגעס און ביידע שטעט אפערירן שטאטישע פארקס וועלכע ערלויבן אויג פארכאפענדע סצענעס פון די וואסערפאלן פריי פון אפצאל.

גאר אינטרעסאנטע אטראקציע פונקטן זענען אויפגעשטעלט געווארן במשך די יארן, אריינגערעכנט די [[דזשורני ביהיינד די פאלס]] און די היסטארישע [[מעיד אוו די מיסט]].

== היסטאריע ==
[[טעקע:Firmin Didot Freres Falls.PNG|left|thumb|250px|א האלץ-בילד פונעם יאר 1837]]
סייענטיסטן (וויסנשאפטלעכע) גלייבן אז די וואסערפאלן זיינען געשאפן געווארן בערך טויזענט יאר צוריק. זיי האלטן אז די גאנצע געגנט איז אמאל געווען [[פארפרוירן]] א גאנץ יאר און ווען די [[אייז]] איז פארגאנגן און די פלוס פון וואסער האט אנגעהויבן קומען איז די וואסערפאלן אויסגעפארעמט געווארן. 

[[געאגראפיע]] טוישט זיך און דאס איז געשטעלט געווארן אין יאר [[1954]] ווען ריזיגע שטיינער האבן אנגעהויבן פאלן פון דער [[ערד]] אונטער די וואסערפאלן. עס איז נאר פארשטענדליך אז פון אזויפיל מיליאנען גאלאנען וואסער וועלכע פאלן מיט אזא אימפאקט האט דאס אן עפעקט אויף דער ערד אונטער די וואסער און זאכן טוישן זיך מיט די יארן. 

דער ערשטער מענטש וואס האט באזוכט און פארציילט וועגן די ניאגארא וואסערפאלן איז געווען [[סעמועל די טשעמפעלין]], א [[פראנקרייך|פראנצויזישער]] [[פארשער]], וועלכער האט באזוכט דאס פלאץ אין יאר [[1613]]. עטליכע צענדליגע יארן שפעטער האט א [[בעלגיען|פלעמישער]] פארשער אויך דארט דעגרייכט און האט געשריבן א בוך דערוועגן אין יאר [[1678]] און דאס צוריק געשיקט קיין [[אייראפע]].

ווען די שטיינער זענען געפאלן אין [[1954]] האבן אמעריקאנער פארשער אונטערגענומען א שטודיע וועגן די ערד אונטער די וואסער. כדי צו קענען פארשן האבן זיי אפגעשטעלט די אמעריקאנער וואסערפאל דורך בויען א [[דאמבע]] נעבן די וואסערפאל. מען האט אויסגערייניגט דאס פלאץ פון אפגעשוואכטע שטיינער און ווען די אויספארשונג איז פארטיג געווארן האט מען אויפגעלעזט די דאמבע און דאס וואסער האט נאכאמאל אנגעהויבן פליסן ווי בעפאר.

== עלעקטריק קראפט ==
זינט אזויפיל וואסער פאלט דארט מיט אזא קראפט האבן טעכניקער נאך איבער 150 יאר צוריק אויסגעפלאנט וויאזוי מען קען באקומען עלעקטריק דורך די קראפט וועלכע ווערט געשאפן פון די וואסערפאל. אין 853' האט מען צום ערשטן מאל אנגעהויבן געניסן פון די קראפט ווען מען האט געבויט ספעציעלע קאנאלן וועלכע זענען געגאנגען ביז פעקטאריס וועלכע זענען אויפגעבויט געווארן נאנט צו די וואסערפאלן. אונטער די געביידעס האבן די טעכניקער אויפגעבויט ריזיגע מילעכילס וועלכע איז געטריבן געווארן פון די פלוס פון דאס וואסער און האט געגעבן קראפט צו זייערע מאשינען. 

אין 896' האט מען אויף די אמעריקאנער זייט אויפגעבויט די ערשטע היידרא-עלעקטריק פאוער פלענט וועלכע האט געשאפן עלעקטריק וועלכע איז געשיקט געווארן צו דערנעבנדיגע היימען און פעקטאריס. אין 950' האבן אמעריקע און קאנאדע אונטער געשריבן אן אפמאך איבער וויפיל וואסער זיי מעגן אוועקנעמען פון די ניאגארא טייך צו בויען גיגאנטישע עלעקטריק פלענטס. באלד דערנאך האבן ביידע לענדער אויפגעבויט גיגאנטישע פאוער פלענטס פון וועלכע טויזענטער היימען באקומען עלעקטריק ביז'ן היינטיג'ן טאג. די פלענט אויף די אמעריקאנער זייט גיט ארויס 2,400,000 קילא-וואטס פון עלעקטריק און די פלענט אויף די קאנאדער זייט גיט ארויס 1,815,000 קילא-וואטס. ביידע פלענטס שאפן די עלעקטריק ארום 4 מייל אונטער די וואסערפאלן וואו דאס וואסער ווערט אראפגעטריבן אין אונטערערדישע קאנאלן און טרייבט טורבין מאטארן וועלכע באשאפן עלעקטריק וועלכע ווערט גענוצט אין די ארומיגע געגענטער אויף ביידע זייטן פון די גרעניץ.


== אינטערעסאנטע פאקטן ==
 
די נייעגרע טייך איז א טייל פון די גרעיט לעיקס וועלכע פארמאגן אלע אינאיינעם 20 פראצענט פון די וועלט'ס פרישע וואסער. רוב פון די וואסער גיט אדורך די ניאגארא טייך און פאלט אראפ די וואסערפאלן עטליכע מאל פער יאר. 

איבער די ווינטער ווערן רוב וואסער אין די לעיקס פארפרוירן אבער די נייעגרע וואסערפאלן שטעלן זיך נישט אפ. דאס וואסער ווערט פארפרוירן נאר פון אויבן און די וואסער אונטער דעם פליסט ווייטער אראפ די וואסערפאלן.
אויף די אונטערשטע טייל פון די לעיק ווערט דאס וואסער פארפרוירן אבער נאנט צו די וואסערפאלן קען דאס נישט פארפרוירן ווערן ווייל די שטענדיגע וואסער פלוס לאזט דאס נישט צו.
 
ביז דאס יאר 912' פלעגן מענטשן קומען קיין ניאגארא אין די ווינטער און האבן שפאצירט אויף די אייז אויף די אונטערשטע טייל פונעם טייך און האבן געהאט א גוטע פאנאראמע פון די וואסערפאלן. דאס ארט האט אין יענע יארן באקומען דעם צונאמען די אייז בריק און צענדליגער טויזענטער מענטשן פלעגן קומען דארט יעדע ווינטער. די אייז בריק איז פארשלאסן געווארן פאר מענטשן אין די ווינטער פון 912' נאכדעם וואס 3 טוריסטן זענען אומגעקומען ווען די אייז אונטער זיי האט זיך אונטערגעבראכן און זיי זענען דערטרונקן געווארן. זינט דעמאלט לאזט מען מער נישט גיין אויף די אייז אפילו אין גאר קאלטע ווינטערס ווען עס ווערט שטארק פארפרוירן.

אמאל פלעגט אין די ווינטער פאלן ריזיגע שטיקער אייז וועלכע זענען מיטגעשווימען אראפ די וואסערפאלן. נאכדעם וואס די ענערגיע פלענטס זענען געבויט געווארן האט מען איינגעשטעלט א ספעציעלע סיסטעם וועלכע האלט אפ די אייז פון שווימען נאנט צו די וואסערפאלן ווייל די פאלנדיגע שטיקער אייז קען שטערן און שאדן מאכן די פלענטס. 

נאר איינמאל וואס מען ווייסט זענען ביידע וואסערפאלן גענצליך אפגעשטעלט געווארן. דאס איז געווען אין יאר 848' ווען ריזיגע שטיקער אייז האבן בלאקירט דאס וואסער און די וואסערפאלן האבן זיך אפגעשטעלט פאר עטליכע שטונדן. דאס וואסער האט נישט געפרוירן און איינמאל די אייז זענען אוועקגעשווימען איז דאס וואסער ווייטער געפאלן ווי בעפאר. 

דאס גערודער וואס די וואסערפאלן מאכן קען געהערט ווערן מיילן ווייט אויב אלעס איז שטיל. די גערודער איז איינגענעם צו הערן אפילו ווען מען שטייט נאנט צו די וואסערפאלן.

די וואסערפאלן שיינען יעדע נאכט דורך ספעציעלע קאלירטע לעקטערס וועלכע זענען אינסטאלירט קעגן איבער ביידע וואסערפאלן. דורכאויס די זומער מאנאטן מאכט מען פייערוואורקס נעבן די וואסערפאלן יעדע פרייטאג צו נאכטס און יעדע זונטאג נאכט. אויסערדעם איז פאראן ספעציעלע פייערוואורקס פארשטעלונגן 4 מאל פער יאר. זיי זענען: מעמאריעל דעי, יולי דעם פערטן, און די קאנאדישע חגאות פון וויקטאריע דעי, און קאנאדע דעי אום יולי דעם ערשטן. 

דער קראפט פון דאס וואסער איז גענוג שטארק אומצוברענגן א מענטש אויב מען שטעקט נאר אריין די קאפ אונטער דאס וואסער. צענדליגער מענטשן באגייען זעלבסמארד יעדעס יאר אין נייעגרע דורך אריינשפרינגן אין די וואסערפאלן. 


== ניאגארא דעירדעווילס ==

{{אנווייז צום הויפט ארטיקל|ניאגארא דעירדעווילס}} 

צוליב איר מאסיווקייט איז ניאגארא פאלס געווען א פלאץ מיט וועלכע קונצלער האבן געגליכן צו געווינען אויפמערקזאמקייט מיט זייערע קונץ שטיק. נאך בעפאר ניאגארא פאלס איז געווארן אן אטראקציע פונקט האבן געוויסע קונצלער באוויזן אהינצוברענגן טויזענטער צו ווייזן פארשידענע קונצן ווי שפאצירן העכער'ן וואסערפאל אויף א שטריק און שפעטער א שטיק פון זיך אריינלייגן אין א קאסטן און דערמיט אראפפאלן די וואסערפאל. 

[[קאטעגאריע:וואסערפאלן]]

[[קאַטעגאָריע:ניאגארא פאלס]]</text>
      <sha1>fsn0j3c54v2vliwarfeswuh0rzf8c01</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>פאקיסטאן</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22677</id>
    <revision>
      <id>601680</id>
      <parentid>590260</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T15:41:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>/* פאקיסטאנ׳ס קערן-פראגראם */</comment>
      <origin>601680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16640" sha1="79ob5g1vgyhs3f0ju184sk1rkx512ha" xml:space="preserve">{{מדינה
| נאמען = פאַקיסטאַן
| שטאַט = איסלאַמישע רעפובליק פֿון פאַקיסטאַן
| פאן בילד = Flag of Pakistan.svg
| סימבאל בילד = Coat of arms of Pakistan.svg
| מאפע = Pakistan (orthographic projection).svg
| זינגליד = 
| קאנטינענט = [[אזיע]]
| אפיציעלע שפראך = [[אורדו]], [[ענגליש]]
| הויפטשטאט = [[איסלאמאבאד]]
| רעגירונג = פעדעראלע דעמאקראטישע רעפובליק
| פרעמיער מיניסטער =[[נאוואז שאריף]] 
| פרעזידענט =[[אסיף אלי זארדארי]] 
| גרינדונג דאטום = דעם 14טן אויגוסט 1947
| וועלט גראדונג פלאך = טער36
| פלאך מאס = 803,940
| פראצענט וואסער = 3.1
| וועלט גראדונג באפעלעקרונג = 6טער
| באפעלקערונג צאל =201,995,540 
| באפעלקערונג ענגקייט = 244.4
| וועלט גראדונג פראדוקט ווערדע = 25
| פראדוקט ווערדע = $1.060 טריליאן
| וואלוטע = [[פאקיסטאנישע רופי]] PKR
| צייט זאנע = [[UTC]]+5
| אינטערנעט דאמיין = pk
| טעלעפאן קאד = 92
| באמערקונגען = 
}}
'''פּאַקיסטאַן''' ({{שפראך-ur| پاکِستان}}; פארמאל: '''[[איסלאם|איסלאמישע]] [[רעפובליק]] פון פאקיסטאן''') איז א [[לאנד]] אין דרום [[אזיע]] מיט מער פון 220 מיליאן איינוווינערס. עס איז דאס זעקסטע גרעסטע לאנד אין דער וועלט פון דער באפעלקערונגס פונקט. צו דרום האט פאקיסטאן א בארטן לאנג 1,046 ק&quot;מ אויפן [[אראבישער ים|אראבישן ים]] און דעם [[איינגאס פון אמאן]]; עס גרענעצט [[איראן]] און [[אפגאניסטאן]] צו מערב, [[אינדיע]] צו דרום און [[כינע]] צו צפון־מזרח.

פאקיסטאן באדעקט א שטח פון סה״כ  880,940 ק״מ&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (איינשליסנדיק די טעריטאריעס אזאד קאשמיר און גילגיט באלטיסטאן). אזוי איז פאקיסטאן דאס  34סטע גרעסטע לאנד אין דער וועלט. פאקיסטאן האט די זיבעטע גרעסטע מיליטער אין דער וועלט.

די הויפטשטאט פון פאקיסטאן איז [[איסלאמאבאד]], און די גרעסטע שטאט איז די פארט־שטאט [[קאראטשי]], די געוועזענע הויפטשטאט פון לאנד. דער פריערדיקער [[פרעזידענט]] איז געווען [[פערוועז מושאראף]]. דער היינטיקער פרעזידענט איז [[אסיף אלי זארדארי]].

ביז 1971 האט פאקיסטאן געהאט צוויי טיילן, מזרח פאקיסטאן און מערב פאקיסטאן, אבער אין 1971 האט זיך מזרח פאקיסטאן אפגעשיידט און דערקלערט זיין אומאפהענגיקייט, און געווארן דאס לאנד [[באנגלאדעש]].

אין 1973 האט פאקיסטאן איינגעפירט א נייע קאנסטיטוצע וואס האט אויפגעשטעלט א פעדעראלע רעגירונג באזירט אין איסלאמאבאד וואס באשטייט פון פיר פראווינצן און פיר פעדעראלע טעריאטאריעס. לויט דער נייער קאנסטיטוציע דארפן אלע געזעצן שטימען מיט [[איסלאם]] אזוי ווי עס שטייט אין [[קאראן]].

{| class=&quot;infobox borderless&quot;
|+ נאציאנאלע סימבאלן פון פאקיסטאן (אפיציעל)
|-
! '''נאציאנאלער בעל־חי'''
| 
| [[Image:Markhor.jpg|50px]]
|-
! '''נאציאנאלער פֿויגל'''
| 
| [[Image:Keklik.jpg|50px]]
|-
! '''נאציאנאלער בוים'''
| 
| [[Image:Pedrengo cedro nel parco Frizzoni.jpg|50px]]
|-
! '''נאציאנאלע בלום'''
| 
| [[Image:Jasminum officinale.JPG|50px]]
|-
! '''נאציאנאלע ירושה בעל־חי'''
| 
| [[Image:Snow Leopard 13.jpg|50px]]
|-
! '''נאציאנאלע ירושה פֿויגל'''
| 
| [[Image:Vándorsólyom.JPG|50px]]
|-
! '''נאציאנאלער ים־זויגער'''
| 
| [[Image:Platanista gangetica.jpg|50px]]
|-
! '''נאציאנאלע רעפטיליע'''
| 
| [[Image:Persiancrocodile.jpg|50px]]
|-
! '''נאציאנאלע אמפֿיביע'''
| 
| [[Image:Bufo stomaticus04.jpg|50px]]
|-
! '''נאציאנאלע פרי'''
| 
| [[Image:Chaunsa.JPG|50px]]
|-
! '''נאציאנאלער מעטשעט'''
| 
| [[Image:Shah Faisal Mosque (Islamabad, Pakistan).jpg |50px]]
|-
! '''נאציאנאלער מאווזאליי'''
| 
|
|-
! '''נאציאנאלער טייך'''
| 
| [[Image:Indus river from karakouram highway.jpg|50px]]
|-
! '''נאציאנאלער בארג'''
| 
| [[Image:K2, Mount Godwin Austen, Chogori, Savage Mountain.jpg|50px]]
|-
|}

== שפראַכן פֿון פאַקיסטאַן ==
אין פאקיסטאן רעדט מען אסאך שפראכן. די אפיציעלע שפראך איז [[ענגליש]] און די נאציאנאלע שפראך איז [[אורדו]]. צווישן די נישט-אפיציעלע שפראכן זענען [[פונזשאבי]] מיט 60 מיליאן רעדערס,&lt;ref name=Punjabi&gt; [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=pnb Ethnologue Western Punjabi]&lt;/ref&gt; [[פאשטא]], [[סינדהי]], [[סארייקי]], און  [[באלאכי]]; געבילדעטע מענטשן רעדן  [[ענגליש]].&lt;ref name=&quot;VOA News&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20080517100456/http://www.voanews.com/specialenglish/Wordmaster/2008-05-08-voa3.cfm In Pakistan, a Big Push to Teach English; Local Versions Flourish] VOA News. URL דערגרייכט דעם [[18טן מיי]] [[2008]].&lt;/ref&gt;

== היסטאריע ==
די מענטשן וואס האבן געוואוינט אין אוראלט פאקיסטאן זענען געווען א טייל פון דער אינדוס טאל ציוויליזאציע.

ביז 1946 איז פאקיסטאן געווען א טייל פון דער אינדישער אימפעריע אונטער בריטישער הערשאפט. אין 1946 איז פאקיסטאן געווארן אומאפהענגיק. פון 1946 ביז 1971 האט פאקיסטאן באשטאנען פון צווי באזונדערע טיילן. איז 1971 איז דער מזרח טייל פון פאקיסטאן געווארן א באזונדער לאנד, [[באנגלאדעש]].

נאך דער סאוועטישער אינוואזיע פון [[אפגאניסטאן]] אין 1979 האט פאקיסטאן געהאלפן די פארטיזאנער קעגן די סאוועטן. דערנאך אין די 1990ער יארן האט פאקיסטאן געשטיצט די [[טאליבאן]] רעגירונג אין אפגאניסטאן.

אין 2007 האט מען דערהרגעט די געוועזענע פרעמיער מיניסטארקע, [[בענאזיר בהוטא]].

פאקיסטאן איז א מיטגליד אין דער [[קאמאנוועלט]].

===פאקיסטאנ׳ס קערן-פראגראם===
פאקיסטאן האט אנגעהויבן אנטוויקלען א נוקלעארע פראגראם אין די [[1970ער]] יארן, אין די שפורן פון אן ענלעכער אנטוויקלונג פראגראם דורך דעם שכן-לאנד [[אינדיע]], אין ליכט פון דער לאנגיעריגער קעגנערשאפט צווישן די צוויי לענדער, וואס האט איינגעשלאסן דריי מלחמות. אין מיי [[1998]] האט פאקיסטאן געהאלטן זיין ערשטן אויסגעשפראכענעם אויספרואוו פון א קערן־אויפרייס. פאקיסטאן האט זיך נישט איינגעשלאסן אין דעם אינטערנאציאנאלן אפמאך צו פארמיידן די פארשפרייטונג פון קערן־וואפן (NPT). אויסער דעם וואס פאקיסטאן אנטוויקלט [[נוקלעארער וואפן|נוקלעארע וואפן]] באשעפטיקט זיך פאקיסטאן אויך מיט אנטוויקלען די אפשיק-מיטלען, ווי למשל [[באליסטישע מיסיל|באליסטישע מיסילס]] וואס קענען טראגן נוקלעארישע אויפרייס שפיצן.

== געאגראפיע, סביבה און קלימאט ==
די געאגראפיע און קלימאט פון פאקיסטאן זענען שטארק פארשיידנדיק, און דאס לאנד איז די היים פון כלערליי ווילד-באשעפענישן. פאקיסטאן באדעקט א שטח פון  881,913 ק״מ&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, בערך גלייך צו די שטחים פון פראנקרייך און דאס פאראייניגטע קעניגרייך צוזאמען. עס איז דאס [[ליסטע פון לענדער לויט שטח|33סטן גרעסטע לאנד לויט שטח]]. פאקיסטאן האט א בארטנליניע לאנג 1,046 ק״מ לענגאויס דעם [[אראבישער ים|אראבישן ים]] און דעם [[איינגאס פון אמאן]] אין דרום, און לאנד גרענעצן פון 6,774 ק״מ אינגאנצן: 2,430 ק״מ מיט אפגהאניסטאן , 523 ק״מ מיט [[כינע]], 2,912 ק״מ מיט אינדיע און  909 ק״מ מיט [[איראן]]. עס טיילט א ים־גרענעץ מיט אמאן, און איז צעטיילט פון טאדזשיקיסטאן מיטן קאלטן שמאלן וואקהאן קארידאר. פאקיסטאן אקופירט א וויכטיקע לאקאציע געאפאליטיש ביים שיידוועג פון דרום אזיע, דעם מיטל מזרח און [[צענטראל אזיע]].

פאקיסטאן ווערט צעטיילט אין דריי הויפט געגגראפישע געגנטן: די צפון הויכלענדער, דער [[אינדוס]] פלוין און דער באלאכיסטאן פלאטא. 

די קלימאט אין פאקיסטאן איז קאלט אין [[ווינטער]] און ווארעם אין [[זומער]]. די טעמפעראטורן ענדערן זיך א סך צווישן די פארשידענע ראיאנען אין לאנד. אין דרום לעבן דעם ים איז די וועטער גוט ווארעם אבער די הימאלייע בערג אין צפון  זענען באדעקט מיט שניי א גאנץ יאר. נידריגער אין די בערג איז זייער פרוכפער ווייל זיי באקומען א שיינעם [[אפזעץ]], ווי אבער גרויסע טיילן אין מערב פון לאנד זענען טרוקענער מדבר.

== רעגירונג און פאליטיק ==
פאקיסטאן איז א דעמאקראטישע [[פארלאמענטארע דעמאקראטיע|פארלאמענטארישע]] [[פעדעראלע רעפובליק]], מיט [[איסלאם]] ווי די שטאַט רעליגיע. די ערשטע קאנסטיטוציע איז געווארן אדאפטירט אין 1956. אין 1958 האט [[איוב קהאן]] זי אפגעהאלטן, און האט זי געביטן מיט דער צווייטער קאנסטיטוציע אין 1962. די היינטיקע קאנסטיטוציע האט מען אדאפטירט צום ערשטן מאל אין 1973.

פרעמיער מיניסטארן:
* [[בענאזיר בוטא]]
{{-}}

=== אויסלענדישע פארהעלטענישן ===
פאקיסטאן איז די צווייטע מערסט באפעלקערטע איסלאמישע מדינה אין דער וועלט ([[אינדאנעזיע]] איז די גרעסטע) און די איינציגע מיט [[קערנקראפט]] אין דער מוסולמענישער וועלט.


===אדמיניסטראטיווע אפטיילונגען===
פאקיסטאן איז א פעדעראציע פון פיר פראווינצן (פונדזשאב, כייבער פאכטונכווא, סינדה און באלאכיסטאן) און פיר טעריטאריעס (טריבאלע שטחים, איסלאמאבאד הויפטשטאט טעריטאריע, גילגיט-באלטיסטאן און אזאד קאשמיר.

==מיליטער==
די מיליטערישע קראפטן פון פאקיסטאן זענען די אכט גרעסטע אין דער וועלט, מיט אומגעפער  617,000 זעלנער און  513,000 רעזערוויסטן (געשאצט אין 2010). מען האט געגרינדעט די מיליטער נאך אומאפהענגיקייט אין 1947, און די מיליטער האט געהאט א שטארקן איינפלוס אויף נאציאנאלע פאליטיק זייט דעמאלסט.

== עקאנאמיע ==
פאקיסטאן האט א האלב־אינדוסטריאליזירטע עקאנאמיע. די עיקר וואוקס פונקנטן פון דער עקאנאמיע זענען לענגאויס דעם טייך [[אינדוס]]. אין 1947 איז פאקיסטאן געווען גאר אן ארים לאנד אבער זייט דעמאלסט האט די עקאנאמיע געוואקסן גיכער ווי דער וועלט דורכשניט. אין די 1990ער יארן האט די עקאנאמיע  אויפגעהערט וואקסן צוליב נישט אויסגעהאלטענעם פאליטיק.

ווי אין 2016 האט פאקיסטאן א געשאצטן ברוטא אינלענדישן פראדוקט פון US$271 ביליאן; דער ברוטא אינלענדישער פראדוקט לויטן קויפן קראפט איז US$946,667 מיליאן. 21.04% פון די איינוואוינער לעבן אונטער דער אינטערנאציאנאלער ארימקייט ליניע פון US$1.25 א טאג. לאנדווירשטאפט איז 20.9% פון דעם ברוטא אינלענדישן פראדוקט.

פאקיסטאן איז איינע פון די גרעסטע פראדוצירער אין דער וועלט פון נאטירלעכע סחורות.

==דעמאגראפיע==
פאקיסטאן איז די זעקסט מערסט באפעלקערטע לאנד אין דער וועלט מיט א באפעלקערונג בערך 199,085,847 (199.1 מיליאן) ווי אין 2015,[523] וואס איז גלייך צו 2.57% פון דער וועלט באפעלקערונג. בערך 35% פון מענטשן זענען אלט אונטער 15 יאר. דער דערווארטערטער לעבנס־געדויער, ריכטיק פאר [[2011]], איז 64 יאר פאר מענער און 68 יאר פאר פרויען.

אומגעפער 95% פון פאקיסטאנער זענען [[מוסולמענער]]. מערסטנס [[סוניס]], מיט א [[שיא איסלאם|שיא]] מינדערהייט פון עטלעכע 10% צו 20% פון דער באפעלקערונג, און אויך 2% [[אכמאדיע]]ר. עס וואוינען אין לאנד א באגרענעצטע צאל פון פארשידענע מינדערהייטן, מערסטנב [[הינדואיזם|הינדוער]] (1.6%), [[קריסטנטום|קריסטן]] (1.6%) און ווייניק [[סיקהיזם|סיקהן]] און [[בודהיזם|בודהיסטן]].

===יידנטום אין פאקיסטאן===
אין אנהייב פונעם 20סטן יארהונדערט זענען געווען אין [[קאראטשי]] בערך 2,500 יידן, און נאך צענדליגער יידן אין דער שטאט [[פעשאוואר]]. כמעט אלע פון זיי האבן עמיגרירט קיין [[ישראל]] נאך ווען די מדינה פון ישראל איז געווארן אויפגעשטעלט. ס׳איז געבליבן א קליינע קהילה יידן אין קאראטשי.

===שפראכן===
מען רעדט אין פאקיסטאן מער ווי 60 שפראכן. די אפיציעלע שפראכן פונעם לאנד איז א [[אורדו]]. אין דער רעגירונג ווערט [[ענגליש]] געניצט, ווי אויך אין די גרויסע געשעפטן און צווישן די אינטעליגענציע. אלע אוניווערסיטעטן אין לאנד לערנען ענגליש. אורדו ווערט גערעדט דורך די עמך מענטשן. אחוץ די שפראכן רעדן אויך כמעט אלע פאקיסטאנער אן אנדער שפראך, ווי למשל [[פאשטו]] און [[פונדזשאבי]].

== רעפערענצן ==
{{רעפליסטע}}

{{אזיע שטאטן}}
{{לענדער ארום דעם אראבישן ים}}

[[קאַטעגאָריע:פאקיסטאן|*]]</text>
      <sha1>79ob5g1vgyhs3f0ju184sk1rkx512ha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אוקראיניש</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23451</id>
    <revision>
      <id>601677</id>
      <parentid>577900</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T04:04:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41060-05</username>
        <id>62174</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>601677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2094" sha1="6qchfobgozxtrsxkal17cfeophmui7d" xml:space="preserve">'''אוקראַיִניש''' (українська мова - אוקראַייִנסקאַ מאָוואַ) איז א [[סלאווישע שפראכן|סלאווישע שפּראך]] וואָס געהערט צו דער פאמיליע פון מזרח סלאווישע [[שפראך|שפּראכן]]. אוקראיניש איז די אָפיציעלע שפראך אין [[אוקראינע]]. אירע נאָענטע קרובים זײַנען [[רוסיש]] און [[בעלארוסיש]]. איבער דער וועלט זײַנען דאָ אומגעפער פופציק מיליאָן רעדער פון אוקראיניש. 

כאטש אוקראיניש איז די איינציגע אפיציעלע שפראך אין אוקראינע, רעדן א גרויסע טייל פון די היגע איינוואוינער נאר [[רוסיש]]. צוליב דער נאענטקייט פון די שפראכן (אן אוקראיניש רעדער קען אין מערסטע פאלן פארשטיין רוסיש), און צוליב די רוסישע געוועלטיקונג איבער אוקראינע, איז עס גאר זעלטן אז איינער זאל רעדן ריין-אוקראיניש נאר געמישט מיט רוסיש. אסאך אוקראינער רעדן א שפראך וואס הייסט &quot;[[סורזשיק]]&quot; וואס אין עסענץ איז א געמישאכץ פון רוסיש מיט אוקראיניש.

די אוקראינישע שפראך זעלבסט איז צוטיילט אין צוויי סארטן שפראך, עס איז דא די צענטראלע אוקראינישע שפראך וואס איז מער מזרח אוקראינע געשטימט דאס רעדן די וואס זענען נאנט צו רוסלאנד ווי די גרויסע שטעט [[כארקאוו]] און [[כמיעלניציקי]]. דערנאך איז דא די גאליציאנער-אוקראינישע שפארך וואס ענדלט מער צו פויליש.


{{סלאווישע שפראכן}}
{{וויקיפעדיע|uk|אוקראיניש}}
{{שפראך-שטומף}}

[[קאַטעגאָריע:אוקראינע]]</text>
      <sha1>6qchfobgozxtrsxkal17cfeophmui7d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>יו.עס. נעיווי</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26175</id>
    <redirect title="אמעריקאנער נעיווי" />
    <revision>
      <id>601625</id>
      <parentid>534675</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T01:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>2827</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>באט: פארראכטן פארטאפלטע ווייטערפירונג → [[אמעריקאנער נעיווי]]</comment>
      <origin>601625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="ncr7lddfiq3um3zglv0n43tf4wqaklr" xml:space="preserve">#ווייטערפירן [[אמעריקאנער נעיווי]]</text>
      <sha1>ncr7lddfiq3um3zglv0n43tf4wqaklr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>יו.עס. עיר פארס</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26179</id>
    <redirect title="אמעריקאנער עיר פארס" />
    <revision>
      <id>601629</id>
      <parentid>163818</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T01:03:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>2827</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>באט: פארראכטן פארטאפלטע ווייטערפירונג → [[אמעריקאנער עיר פארס]]</comment>
      <origin>601629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="t0qjsx27z16d11vjy6z20hk59yfeqhl" xml:space="preserve">#ווייטערפירן [[אמעריקאנער עיר פארס]]</text>
      <sha1>t0qjsx27z16d11vjy6z20hk59yfeqhl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>דרום קארעע</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26246</id>
    <revision>
      <id>601674</id>
      <parentid>527195</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T00:55:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41060-05</username>
        <id>62174</id>
      </contributor>
      <origin>601674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17801" sha1="fmzbw9bfuoz4al9cgwz3hr0fp2mp6sm" xml:space="preserve">{{מדינה|
| נאמען = דרום קארעע
| שטאַט = רעפובליק פון קארעע
| אמטשפראך נאמען =''대한민국 {{ש}} דייהאַן מינגוק''
| פאן בילד = Flag of South Korea.svg
| סימבאל בילד =  Coat of arms of South Korea.svg 
| מאפע =     Locator map of South Korea.svg
| זינגליד = 
| קאנטינענט = [[אזיע]]
| אפיציעלע שפראך = [[קארעיש]]
| הויפטשטאט = [[סעאל]]
| רעגירונג =    פרעזידענט רעפובליק    &lt;!--
| ראש מלוכה טיטל =    גרונטלעך: פרעזידענט --&gt;
| ראש מלוכה = לי מיונג-באק
| פרעמיער מיניסטער = 
| גרינדונג דאטום = 1945
| פלאך מאס = 100,210
| וועלט גראדונג פלאך = 109ט
| פראצענט וואסער = 0.3
| באפעלקערונג צאל = 48,875,000 (2010)
| וועלט גראדונג באפעלעקרונג = 25סט
| באפעלקערונג ענגקייט = 491
| פראדוקט ווערדע = $1.556 טריליאן
| וועלט גראדונג פראדוקט ווערדע = 12
| וואלוטע = [[דרום קארעע וואן]] ₩
| צייט זאנע = [[UTC]] +9
| אינטערנעט דאמיין = kr
| טעלעפאן קאד = 82
| באמערקונגען = 
}}
'''דרום קארעע''', אפיציעל די '''רעפובליק פון קארעע''' (대한민국 אין [[האנגול]] שריפט), איז א דעמאקראטיש לאנד אין מזרח [[אזיע]], אויפן קארעעישן האלבאינזל. דרום קארעע גרענעצט נאר מיט [[צפון קארעע]], די [[גרעניץ]] איז באשטימט געווארן נאך דער [[צווייטער וועלט קריג]], אויפן [[גארטל ליניע (געאגראפיע)|גארטל ליניע]] 38°.
די הױפּטשטאָט פֿון דרום קארעע איז [[סעאָל]].

די אפיציעלע שפראך אין קארעע איז [[קארעיש]].

דרום קארעע איז דאס מערסט אנטוויקלט לאנד אין מזרח אזיע, מיט א שטארק געבילדעטער ארבעטסקראפט.

== היסטאריע ==
די היסטאריע פון קארעע הייבט אן, לויט דער קארעאישער טראדיציע, מיט דער גרינדונג פון דזשאסעאן אין יאר 2333 פאר דער ציווילער רעכענונג דורך דאנגונג.

אין יאר 938 האט וואנג געא אויפגעשטעלט די מדינה פון גאריעא.
=== דרום קארעע ===
אין 1948 איז קארעע צעטיילט געווארן אויף צוויי: [[צפון קארעע]] און דרום קארעע. [[סינגמאן רי]], א שטארקער קעגנער פון קאמוניזם, האט געוואונען די ערשטע פרעזידענט וואלן אין דער רעפובליק פון קארעע אין דרום. אין דעם צפון טייל איז קים איל סונג געווארן באשטימט פירער פון דער דעמאקראטישער רעפובליק פון קארעע.

אום 25סטן יוני 1950 האט צפון קארעע אינוואדירט דרום קארעע און אזוי האט אנגעהויבן די [[קארעאישע מלחמה]] וואס האט געצויגן ביז 1953.

אין 1960 נאך א סטודענטן רעוואלוציע האט סינגמאן רי רעזיגנירט דעם אמט פון פרעזידענט. גענעראל פארק טשונג-הי האט איבערגענומען אלס פרעזידענט, און געבליבן אין אמט ביז מען האט אים דערהרג׳עט אין 1979. ער איז געוען א מיליטערישער דיקטאטאר וואס האט אריינגעברענגט אין 1972 א נייע קאנסטיטוציע לויט וואס דער פרעזידענט האט געהאט ברייטע קראפטן. דאך האט די קארעאישע עקאנאמיע שטארק אנטוויקלט אונטער זיין הערשאפט.

אין 1988 איז פארגעקומען אין [[סעאל]] די [[1988 זומער אלימפיאדע]].

אין 2007 האט מען געוויילט א קאנסערוואטיווע רעגירונג אונטערן פרעזידענט לי מיונג־באק, וואס איז אמאל געווען בירגערמייסטער פון [[סעאל]]. אין 2012 האט פארק געאון־היע געזיגט ביי די פרעזידענט וואלן. אין 2016 האט מען באשולדיגט די אדמיניסטראציע פון פרעזידענט פארק געאון־היע מיט קארופציע און נעמען כאבאר. אום 9טן דעצעמבער האט די נאציאנאלע פארזאמלונג געשטימט איינשולדיקן פארק, און זי איז געווארן אפגעהאלטן פונעם אמט. אינצווישן איז דער פרעמיער מיניסטער הוואנג קיא־אהן געווארן דער אמטירנדיקער פרעזידענט. אום 10טן מערץ 2017 האט דער קאנצטיטוציאנאלער געריכט פון קארעע באשטימט אוועקנעמען פרעזידענט פארק פון אמט זאפארט, מיט דעם איז געענדיקט איר קאדענץ אלס פרעזידענט.

== געאגראפיע ==
דרום קארעע באדעקט דעם דרום טייל פונעם [[קארעאישער האלבאינזל|קארעאישן האלבאינזל]], וואס ציט זיך 1100 ק״מ פון דער יבשה פון אזיע. דער בערגיקער האלבאינזל איז ארומגענומען מיטן [[געלער ים|געלן ים]] צו מערב און דעם [[ים פון יאפאן]] צו מזרח. ביים דרום שפיץ געפינט זיך דער [[מזרח כינע ים]].

דאס לאנד, איינשליסנדיק אלע אינזלען, ליגט צווישן גארטל ליניעס 33º און 39ºN און צווישן די מערידיאנען 124º און 130ºE.

עטלעכע דריי טויזנט אינזלען, מערסטנס קליין און אן איינוואוינער, ליגן לעבן די מערבדיקע און דרומדיקע בארטנס פון דרום קארעע. דער גרעסטער אינזל איז דער [[וואולקאנאינזל]] [[דזשעדזשו]], אומגעפער 100 קילאמעטער פונעם דרום בארטן פון דעם לאנד, וואס האט א שטח פון 1,845 קוואדראט ק״מ. אויף דזשעדזשו געפינט זיך דער העכסטער פונקט אין דרום קארעע, דער אויסגעשטארבענער [[וואולקאן]] האלאסאן, וואס איז הויך 1,950 מעטער.  דער אינזל דזשעדזשו האט דערגרייכט אין 2011 ווערן איינער פון די [[זיבן וואונדער פון דער נאטירלעכער וועלט]].

דרום קארעע האט 20 נאציאנאלע פאַרקן.

== רעגירונג ==
[[טעקע:Seoul-National.Assembly-01.jpg|קליין|די נאציאנאלע פארזאמלונג פון דרום קארעע]]
אונטער איר לויפיקער קאנסטיטוציע ווערט די מדינה גערופן די זעקסטע רעפובליק פון דרום קארעע. אזוי  ווי א סך דעמאקראטישע לענדער האט דרום קארעע א רעגירונג צעטיילט אין דריי צווייגן: עקזעקוטיוו, יורידיש און לעגיסלאטור. די עקזעקוטיווע און לעגיסלאטיווע צווייגן ארבעטן בעיקר אויפן נאציאנאלן ניווא, אבער פארשידענע מיניסטעריומס אינעם עקזעקוטיוון צווייג פירן אויס אויך לאקאלע פונקציעס. דרום קארעע איז א קאנסיטוטיצאנעלע דעמאקראטיע.

דאס לאנד האט אלעמאל געהאט א פרעזידענט סיסטעם מיט אן אומאפהענגיקן הויפט עקזעקוטיוו. די ערשטע וואלן זענען געווען אין 1948.

== עקאנאמיע ==
דרום קארעע האט א [[מארק עקאנאמיע]] וואס איז איינע פון די 20 הויפט עקאנאמיעס פון דער וועלט. די עקאנאמיע פון דרום קארעע איז שטארק אפהענגיק אויף אינטערנאציאנאלן האנדל. אין 2014 איז דרום קארעע געווען דער פינפטער גרעסטער עקספארטירער  און דער זיבעטער גרעסטער אימפארטירער אין דער וועלט.

דרום קארעע האט גאסטירט די 5טע G20 שפיץ קאנפערענץ אין איר הויפטשטאט, סעאל, אין נאוועמבער 2010. 

דרום קארעע איז אן אנטוויקלט לאנד מיט א הויך איינקונפט עקאנאמיע. צווישן די פירמעס אין לאנד זענען די וועלט בארימטע [[LG עלעקטראניק]] און [[סאמסונג]].
דאס לאנד האט שטארק אינוועסטירט אין בילדונג, און איז געווארן פון ברייטן אנאלפאבעטיזם צו א שטארקער אינטערנאציאנאלער טעכנאלאגישער מאכט.

===טראנספארטאציע, ענערגיע און אינפראסטרוקטור===
[[טעקע:KTX-Sancheon.jpg|קליין|די קארעאיש־אנטוויקלט KTX סאנטשעאן הויך־גיך באן קען פארן גיכער ווי 350 ק״מ א שעה.]]
דרום קארעע האט א טעכנאלאגיש פארגעשריטענע טראנספארט נעצווערק וואס באשטייט פון הויך גיך באנען, שטראזן, בוס רוטעס, פראם באדינונגען און לופט רוטעס וואס גייען אריבער דעם גאנצן לאנד. קארעע עקספרעסוועג קארפאראציע אפערירט די צאל שטראזן און באדינונגען אונטערוועגס.

די קארעאישע אייזנבאן קארפאראציע פארזארגט אפטע באן באדינונגען צו אלע הויפט שטעט אין דרום קארעע. אויך גייט מען אנהייבן צוויי באן ליניעס קיין צפון קארעע.

דער גרעסטער פליפארט איז [[אינטשעאן אינטערנאציאנאלער פליפארט]], וואס האט געעפנט אין 2001.  אין יאר 2007 זענען אדורכגעפארן 30 מיליאן פאסאזשירן.

===טוריזם===
אין 2012, האבן 11.1 מיליאן אויסלענדישע טוריסטן באזוכט דרום קארעע, מיט דעם איז עס דער 20סטע מערסט באזוכטע לאנד אין דער וועלט,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tourismroi.com/Content_Attachments/27670/File_633513750035785076.pdf |title=UNTWO World Tourism Barometer, Vol.5 No.2 |accessdate=October 15, 2008 |last=UNTWO |date=יוני 2008 |format=PDF |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080819191518/http://www.tourismroi.com/Content_Attachments/27670/File_633513750035785076.pdf |archivedate={{ר}}19טן אויגוסט, 2008 |df= }}&lt;/ref&gt; ארויף פון 8.5 מיליאן אין 2010.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/11/11/business/global/11iht-sk-hotel.html?src=busln|newspaper=The New York Times |date={{ר}}11טן נאוועמבער, 2010|title=South Korea Sets Its Sights on Foreign Tourists|first=Sonia|last=Kolesnikov-Jessop}}&lt;/ref&gt; צוליב דער קארעאישער מוזיק ״האליו״, האט דרום קארעע גאסטירט מער ווי 12 מיליאן באזוכע אין  2013 מיט 6 מיליאן טוריסטן נאר פון כינע.&lt;ref&gt;[https://www.koreatimes.co.kr/www/news/biz/2014/08/488_163871.html Hallyu fuels foreign investment in Korea] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150120095450/https://www.koreatimes.co.kr/www/news/biz/2014/08/488_163871.html |date=January 20, 2015 }}. Koreatimes.co.kr ({{ר}}31סטן אויגוסט, 2014). דערגרייכט דעם 17טן אפריל, 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eturbonews.com/32326/number-tourists-visiting-south-korea-expected-top-10-million|title=טוריזם אין דרום קארעע צאל טוריסטן וואס באזוכן דרום קארעע דערווארטעט צו גיין אריבער 10 מיליאן  – ...|work=eturbonews.com}}&lt;/ref&gt; מיט וואקסנדיקע טוריסטן אויסקוקן, ספעציעל פון פרעמדע לענדער אינדרויסן פון אזיע, די דרום קארעע רעגירונג האט געשטעלט א ציל צוציען 20 מיליאן אויסלענדישע טוריסטן א יאר ביז 2017.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.businesskorea.co.kr/article/8288/double-digit-growth-number-foreign-tourists-skyrockets-due-hallyu-boom#sthash.V7xQZIUW.dpuf|title=Double-digit Growth|work=BusinessKorea}}&lt;/ref&gt; די פאזיטיווע ווירקונגען פון האליו (״די קארעאישע כוואליע״) זענען נישט באגרעניצט נאר צו דער קולטור אינדוסטריע, לויט א שטודיע פון דעם היונדיי פארשונג אנטשאלט. דער היונדיי פארשונג אנטשאלט האט באריכטעט אז די קארעאישע כוואליע האט א דירעקטן איינפלוס אין אנמוטיקן אויסלענדישע אינוועסטירונג צוריק אין לאנד דורך נאכפרעג פאר פראדוקטן, און די טוריזם אינדוסטריע.&lt;ref name=&quot;Korea Times&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/biz/2014/08/488_163871.html |title=Hallyu fuels foreign investment in Korea |newspaper=The Korea Times |accessdate={{ר}}20סטן יאנואר, 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150120095450/https://www.koreatimes.co.kr/www/news/biz/2014/08/488_163871.html |archivedate= {{ר}}20סטן יאנואר, 2015 |df= }}&lt;/ref&gt; צווישן אזיאטישע לענדער, כינע האט אינוועסטירט  1.4 ביליאן  אין דרום קארעע, א גרויסער טייל דערפן אין דעם באדינונג סעקטאר,  זיבנפאך ארויף פון 2001. עקאנאמיסט האן סאנג-וואן, האט געוויזן אן אנאליז אז א פארמערונג פון 1 פראצענט אין עקספארט פון קארעאישן קולטור אינהאלט שטופט ארויף עקספארט פון קאנסומענט גיטער 0.083 פראצענט.&lt;ref name=&quot;Korea Times&quot;/&gt;

==דעמאגראפיע==

די [[באפעלקערונג]] פון קארעע איז איינע פון די מערסט האמאגענישע באפעלקערונגען אין דער גארער וועלט פון דעם שטאנדפונקט פון עטנישער פארשיידנארטיקייט און פונעם שטאנדפונט פון דער [[שפראך]] וואס מען רעדט. די מערהייט פון די איינוואוינער אין לאנד זענען [[קארעער]]. די דייטיקע עטנישע מינדערהייט וואס געפינט זיך אין לאנד איז די [[כינעזער|כינעזישע]] מינדערהייט.

די קארעער האבן געלעבט אין [[מאנטשוריע]] דורכאויס הונדערטער יארן און היינט זענען זיי א מינדערהייט אין [[כינע]]. נאך דער [[ערשטע וועלט-מלחמה|ערשטער וועלט-מלחמה]] האט [[סטאלין]] געצוואונגען טויזנטער קארעער וואס האבן געוואוינט אין די געגנטן פון [[וולאדיוואסטאק]] און [[כאבאראווסק]] אריבערצוגיין צו צענטראל אזיע און צו געגנט אונטער דער הערשאפט פונעם [[ראטנפארבאנד]] ווייל ער האט מורא געהאט טאמער זיי וועלן קאלאבארירן מיט די יאפאנעזער, וואס אין דער זעלבער צייט זענען די מערהייט פון קארעער וואס האבן געוואוינט אין יאפאן זענען זיי געברענגט געווארן דארטן כדי צו דינען ווי א ביליגע ארבעטסקראפט ווערנט דער קאלאניאלישער תקופה פון יאפאן.

נאך דער צעטיילונג פון דעם קארעאישן האלבאינזל נאך דער [[צווייטע וועלט-מלחמה|צווייטער וועלט-מלחמה]] זענען מער ווי פיר מיליאן קארעער אריבערגעגאנגען דעם גרענעץ צו דרום קארעע. אין די ערשטע יארצענדלינגען פונעם לאנד איז די עקאנאמישע און סאציאלע לאגע אין לאנד געווען גאר שוואך און האט געשאפן אן עמיגראציע צו די [[פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע]] און [[קאנאדע]], מערב אייראפע און [[דרום אמעריקע]]. דער מצב האט געענדערט נאך דעם עקאנאמישן בליען אין די סוף 1980ער און אנהייב 1990ער יארן, און די צאל עמיגרירער איז שטארק אראפ. א היפשער טייל פון די וואס האבן פריער עמיגרירט פון לאנד זענען צוריקגעקומען זיך באזעצן אין לאנד. היינט זענען די צאל אימיגרירער און עמיגרירער מער אדער ווייניגער גלייך.


{{אזיע שטאטן|קארעע}}
{{ארגאניזאציע פאר עקאנאמישע קאאפעראציע און אנטוויקלונג}}


{{אזיע-געא-שטומף}}</text>
      <sha1>fmzbw9bfuoz4al9cgwz3hr0fp2mp6sm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אמעריקאנער בירגערקריג</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32411</id>
    <revision>
      <id>601663</id>
      <parentid>594799</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T19:52:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="914" sha1="nuxm1lc0ymfeupvp9xj8wtmmvmfvz63" xml:space="preserve">די אמעריקאנער בירגער קריג איז פארגעקומען אין די פאראייניגטע שטאטן אין די יארן 1861 — 1865 , צווישן די שטאטן פונעם פארבאנד (25 צפון שטאַטן) און די [[קאנפעדערעט שטאטן]] (11 דרום שטאַטן). 

די דרום שטאַטן האבן געמאלדן אז זיי צעשיידן זיך פונעם פאראיין נאכן נצחון פון [[אברהם לינקאלן]] און די רעפובליקאנער פארטיי אין די פרעזידענטליכע וואלן אין 1860. די הויפּט סיבות פֿאַר דער אמעריקאנער בירגער־קריג זענען שטאַטן רעכט, עקאָנאָמיק און נאַציאָנאַליזם.
{{היסט-שטומף}}

[[קאַטעגאָריע:מלחמות]]
[[קאַטעגאָריע:אמעריקאנישע היסטאריע]]</text>
      <sha1>nuxm1lc0ymfeupvp9xj8wtmmvmfvz63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>פליגער טרעגער</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34900</id>
    <revision>
      <id>601664</id>
      <parentid>587609</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T20:03:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2665" sha1="klsnfn4htrp7p851rwe9se0pyv3a5jp" xml:space="preserve">[[טעקע:World Navy Aircraft carries in scale.png|קליין|300x300פיקס]]
א '''פליגער טרעגער''' אדער '''לופטמאשין טרעגער''' איז א [[שיף]] וואס איז גאר גרויס און ברייט צו קענען אקאמאדירן [[עראפלאן|עראפלאנען]], און א לאנדונגס ליניע פאר די עראפלאנען, וואס פליען ארויף צו אראפ.

די לענג פון אזא מאסיווע שיף איז ווייניגסטנס הונדערט [[מעטער]], (300 פיס), די גרעסערע דערגרייכן 300 מעטער (איבער 900 פיס). רוב עראפלאנען אויף די שיפן, זענען קאמפס עראפלאנען, און אטאקיר עראפלאנען. אין רוב שיפן וועט אויך זיין פלאץ פאר [[העליקאפטער]]ן. אויף אזא שיף דינען טויזנטער [[מאטראז]]ן, און פארמאגט אלצדינג, וואס רעכנט אריין, אויפצוהאלטן א קליינע שטאט, ווי [[ראדיא]], [[טעלעוויזיע]], און ערטער צו דאווענען, פאר רעליגיעזע מענטשן.

וויבאלד די שיף איז גאר גרויס, און איר זעלבסטשוץ איז א שוואכע, האט יעדע פליגער טרעגער, א גאנצע פלאט פון [[קריגס שיף|קריגס שיפן]], קליינע און גרויסע, וואס באשיצן די שיף פון אטאקעס. ביי דער [[צווייטער וועלט קריג]] און נאכדעם, איז די שיף געווארן א גאר וויכטיקע געצייג פאר א [[מיליטער]], וואס האט אזא שיף, און א [[ים פלאט]] וואס באנוצט זיך מיט דעם.

אין יאר [[2009]], זענען 9 לענדער גערעכנט געווארן, וואס פארמאגן אזא שיף. די [[פאראייניקטע שטאטן]] עלף. [[בריטאניע]] און [[איטאליע]], האבן צוויי יעדער פאר זיך. [[רוסלאנד]], [[אינדיע]], [[בראזיל]], [[טיילאנד]], [[פראנקרייך]], און [[שפאניע]], איינס יעדער פון זיי.

דער [[אמעריקאנער ארמיי]], וועלכע האט 11 אזעלכע שיפן, האט 10 פון די [[נימיץ פליגער טרעגער סעריע]]. די פאראייניגטע שטאטן, האט ארום טויזנט פליגערס אויף די שיפן. בריטאניעס שיפן האבן פלאץ, פאר 50 עראפלאנען, איטליכער פון זיי.

[[קאַטעגאָריע:מיליטער]]
[[קאַטעגאָריע:שיפן]]</text>
      <sha1>klsnfn4htrp7p851rwe9se0pyv3a5jp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>קאנאל טונעל</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37401</id>
    <revision>
      <id>601679</id>
      <parentid>570364</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T15:10:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2909" sha1="fi6az8kxd8yq1d5px3xinxlkd8umb4q" xml:space="preserve">[[טעקע:Course Channeltunnel yi.svg|קליין|300px|מאפע פונעם קאנאל טונעל]]
דער '''קאַנאַל טונעל''' ({{שפראך-en|Channel Tunnel}}; {{שפראך-fr|Le tunnel sous la Manche}}) איז א 50.5 ק&quot;מ לאנג אונטערן־ים באן־טונעל וואס פארבינדט [[פאלקסטאן]] אינעם [[פאראייניגטן קעניגרייך]] מיט  [[קאקעל]], לעבן [[קאלעע]] אין צפון [[פראנקרייך]], אונטערן [[ענגלישער קאנאל|ענגלישן קאנאל]] ביים [[דורכגאס פון דאווער]]. ביים נידריקסטן פונקט איז ער טיף 75 ק&quot;מ.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.raileurope.com/us/rail/eurostar/channel_tunnel.htm | טיטל = דער קאנאל טונעל| publisher=raileurope.com | accessdate =19טן יולי 2009 }} {{לינקשפראך|ענגליש}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.popularmechanics.com/science/extreme_machines/4217338.html?series=23 | title = Turkey Building the World's Deepest Immersed Tube Tunnel | publisher=[[Popular Mechanics]] | accessdate =19טן יולי  2009 }}&lt;/ref&gt; דער טייל פונעם טונעל אונטערן ים איז לאנג 37.9 ק&quot;מ, דער לענגסטער אונטערן־ים טייל אין דער וועלט.

אדורכן טונעל פארן די שנעלע [[אייראסטאר]] פאסאזשירן באנען, [[אייראטונעל שאטל]] פארמיטל טראנספארט —דער גרעסטער אין דער וועלט—און אינטערנאציאנאלע [[פראכטבאן|פראכטבאנען]].&lt;ref name=&quot;Chisholm&quot;&gt;{{cite book | title = Britain on the edge of Europe | last = Chisholm | first = Michael | year = 1995 | publisher=Routledge | location = London | isbn = 0415119219 | page = 151 }}&lt;/ref&gt; דער טונעל פארבינדט פון עק צו עק מיט די  [[LGV Nord]] און [[High Speed 1]] זייער שנעלע באן ליניעס. אין 1996 האט די [[American Society of Civil Engineers]] אידענטיפיצירט דעם טונעל ווי איינער פון די [[וואונדער פון דער וועלט#אמעריקאנער סאסייעיטי אוו ציווילע אינזשענירן ליסטע|זיבן וואונדער פון דער וועלט]].&lt;ref name=&quot;The Plain Dealer&quot;&gt;{{cite news | first = Christopher | last = Reynolds | title = Seven Wonders of the World: The Modern List | publisher=The Plain Dealer | date = 19 May 1996 | accessdate =13טן מערץ 2008}}&lt;/ref&gt;

{{קאמאנסקאט|Channel Tunnel}}
{{-}}
== רעפערענצן ==
{{רעפליסטע}}

[[קאַטעגאָריע:קאנאל טונעל|*]]
[[קאַטעגאָריע:באן טראנספארט אין גרויסבריטאניע]]
[[קאַטעגאָריע:באן טראנספארט אין פראנקרייך]]
[[קאַטעגאָריע:טונעלן]]</text>
      <sha1>fi6az8kxd8yq1d5px3xinxlkd8umb4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>קאפווערדישע אינזלען</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40878</id>
    <revision>
      <id>601630</id>
      <parentid>495586</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T10:01:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>392</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu</comment>
      <origin>601630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2959" sha1="5dtpddkg26psznt2563whtqplppv3rd" xml:space="preserve">{{מדינה
| נאמען = קאפווערדישע אינזלען
| שטאַט = רעפובליק פון קאבא ווערד{{ש}} ''República de Cabo Verde''
| פאן בילד = Flag of Cape Verde (10-17).svg
| סימבאל בילד =   {{#אייגנשאפט:p94}}
| מאפע =  Location Cape Verde AU Africa.svg 
| זינגליד = 
| קאנטינענט = [[אפריקע]]
| אפיציעלע שפראך = [[פארטוגעזיש]]
| הויפטשטאט = [[פראיא]] {{קליין|{{coord|14|55|N|23|31|W|display=inline|region:CV_type:city}}}}
| רעגירונג =   פארלאמענטארע רעפובליק       &lt;!--
| ראש מלוכה טיטל =    גרונטלעך: פרעזידענט --&gt;
| ראש מלוכה = זשארזשי פֿאנסעקא
| פרעמיער מיניסטער = זשוזע מאריא נעוויש
| סואווערעניטעט = אומאפהענגיקייט
| גרינדונג געשעעניש = פון [[פארטוגאל]]
| גרינדונג דאטום = 12טן יולי 1975
| פלאך מאס = 4,033
| וועלט גראדונג פלאך = 172סט
| פראצענט וואסער = נישטיק
| באפעלקערונג צאל = 531,046    {{קליין|2013}}
| וועלט גראדונג באפעלעקרונג = 165סט
| באפעלקערונג ענגקייט = 123.7
| פראדוקט ווערדע = 2.305 ביליאן{{הערה|שם=&quot;imf2&quot;|{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=42&amp;pr.y=15&amp;sy=2009&amp;ey=2012&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=624&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a= |title=קאפווערדישע אינזלען |publisher=אינטערנאציאנאלע געלטפאנד |accessdate=2013-04-17}}}}
| וועלט גראדונג פראדוקט ווערדע = 
| וואלוטע = [[קאפווערדישע עסקודא]] (CVE)
| צייט זאנע =  UTC -1
| אינטערנעט דאמיין = cv
| טעלעפאן קאד = 238
| באמערקונגען = 
}}
די '''קאַפווערדישע אינזלען''', אפיציעל די '''רעפובליק פון קאבא ווערד''' ({{שפראך-pt|República de Cabo Verde}}) איז אן אינזל לאנד וואס באשטייט פון אן ארכיפעלאג פון צען וואלקאנישע אינזלען אינעם [[אטלאנטישער אקעאן|אטלאנטישן אקעאן]]. 570 ק&quot;מ פונעם בארטן פון [[מערב אפריקע]].

פארטוגעזישע אויספארשער האבן אנטפלעקט און קאלאניזירט די אינזלען אינעם 15טן יארהונדערט.

בעיקר עסט מען [[קוקורוזע]]; אויך עסט מען [[רייז]], [[באנדל]]עך, [[פיש]], [[קארטאפל]] און [[מאניאק]].

{{-}}
== וועבלינקען ==
{{קאמאנסקאט|{{#אייגנשאפט:p373}}}}

== רעפערענצן ==
{{רעפליסטע}}


{{אפריקע}}
{{אפריקע-געא-שטומף}}

[[קאַטעגאָריע:אינדזלען]]</text>
      <sha1>5dtpddkg26psznt2563whtqplppv3rd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ארגאזם (קאקטעיל)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42570</id>
    <revision>
      <id>601697</id>
      <parentid>600286</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T08:55:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ultratomio</username>
        <id>1245</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>601697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1077" sha1="hefqc5d5xdttyt3pna413vjndxvoavy" xml:space="preserve">[[טעקע:Orgasm (cocktail).jpg|קליין]]
'''ארגאזם''' איז א [[זיס]]ע [[קאקטעיל]] געמאכט מיט אמערעטאו, אייריש קריעם און פון אויבן א [[קארש]].

עס איז פארהאן דערין פארשידענע רעצעפטן און עס ווערט געווענליך סערווירט מיט [[אייז]].

א '''שרייעדיגע ארגאזם''' ([[ענגליש]]: &quot;Screaming Orgasm&quot;) איז מיט [[וואדקע]].

עס קען אויך געמאכט ווערן אלס שאַט.

== וועב לינקען ==
* http://cocktails.about.com/od/cocktailrecipes/r/orgasm_cocktail.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150405080832/http://cocktails.about.com/od/cocktailrecipes/r/orgasm_cocktail.htm |date=2015-04-05 }}
* http://www.diffordsguide.com/cocktails/recipe/2747/screaming-orgasm
* https://www.youtube.com/watch?v=TE9FiqJXnxw
* https://www.youtube.com/watch?v=x5aRCCZAqfw
* https://www.youtube.com/watch?v=JVxvDlY9h5c
{{אלקאהאלישע געטראנקען}}

[[קאטעגאריע:קאקטיילס]]</text>
      <sha1>hefqc5d5xdttyt3pna413vjndxvoavy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אמעריקאנער פלאט</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48315</id>
    <redirect title="אמעריקאנער נעיווי" />
    <revision>
      <id>601626</id>
      <parentid>534663</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T01:03:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>2827</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>באט: פארראכטן פארטאפלטע ווייטערפירונג → [[אמעריקאנער נעיווי]]</comment>
      <origin>601626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="ncr7lddfiq3um3zglv0n43tf4wqaklr" xml:space="preserve">#ווייטערפירן [[אמעריקאנער נעיווי]]</text>
      <sha1>ncr7lddfiq3um3zglv0n43tf4wqaklr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>דעפארטמענט פון דער נעיווי</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54938</id>
    <redirect title="אמעריקאנער נעיווי" />
    <revision>
      <id>601627</id>
      <parentid>600839</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T01:03:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>2827</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>באט: פארראכטן פארטאפלטע ווייטערפירונג → [[אמעריקאנער נעיווי]]</comment>
      <origin>601627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="ncr7lddfiq3um3zglv0n43tf4wqaklr" xml:space="preserve">#ווייטערפירן [[אמעריקאנער נעיווי]]</text>
      <sha1>ncr7lddfiq3um3zglv0n43tf4wqaklr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>שאול ידידיה שוחט</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54972</id>
    <revision>
      <id>601695</id>
      <parentid>601288</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T04:34:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DaronGler</username>
        <id>61898</id>
      </contributor>
      <origin>601695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13198" sha1="ftdlr9rfdvrfp6jartznzei2b8rptcr" xml:space="preserve">'''שאול ידידיה שוחט''' ([[ה'תר&quot;ך|1860]] – [[ה'תרפ&quot;ו|1925]]) איז געווען א [[ליטע|ליטוויש]]-[[פאראײניגטע שטאטן|אמעריקאנער]] [[ארטאדאקסישע יידנטום|ארטאדאקסישער]] [[רב]] און [[פוסק]], מחבר פון זעקס [[הלכה]] און [[דרוש]] ספרים. ער איז געווען אַקטיוו אין דער תקופה פון דער גרויסער יידישער אימיגראַציע פון מזרח-אייראָפּע קיין אַמעריקע, און זיינע שו&quot;ת ספרים דאָקומענטירן דאָס לעבן פון די אָרטאָדאָקסישע קהילות אין אַמעריקע אין יענער צייט.

== ביאגראפיע ==

=== געבורט און משפחה ===
רבי שוחט איז געבוירן געוואָרן דעם כ&quot;א מנחם אב [[ה'תר&quot;ך]] (17טן אויגוסט 1860) אין שטאט זאַגאַר (אַלט-זאַגאַר) אין דער [[קאוונער געגנט|קאָוונער געגנט]], אין א משפחה פון רבנים און שוחטים.{{הערה|שם=חכמת|הקדמה פונעם מחבר צו '''חכמת ידידיה''', סט. לואיס, ה'תרפ&quot;ג.}} זיין פאָטער, רבי אברהם חיים שוחט, האָט געדינט אין שטאָט ווי א שוחט, חזן און מורה הוראה, און איז געווען דער מחבר פונעם ספר '''תפארת חיים''' אויף מסכתות הש&quot;ס, וועלכער איז שפּעטער אָפּגעדרוקט געוואָרן צוזאַמען מיט זיין זונס ספר '''תפארת שאול'''. אויך זיין זיידע, ר' דוד שוחט פון זאַגאַר, האָט געדינט ווי א שוחט אין שטאָט — אַזוי אַז די מלאכה פון שחיטה און רבנות איז אַריבער אין דער משפחה דורך דריי דורות, און פון דאַנען דער פאַמיליע-נאָמען &quot;שוחט&quot;.

די משפחה האָט אויך געהאַט א פארבינדונג מיט דער וועלט פון [[קבלה]]: דעם פאָטערס פעטער איז געווען רבי אליהו פון דיאַלעטעץ, מחבר פונעם ספר '''שני אליהו''' אויף מסכת [[אבות דרבי נתן]], וועלכער איז גערופן געוואָרן &quot;ר' אליהו בעל שם&quot;. רבי שוחט באַשרייבט אים אין דער הקדמה צו '''חכמת ידידיה''' ווי &quot;גאון המקובל אלוקי&quot;.

=== לערנען און סמיכה ===
ער האָט געלערנט אין [[וואלאזשינער ישיבה|דער וואָלאָזשינער ישיבה]], די צענטראלע ישיבה פון ליטווישן יידנטום אין יענער צייט, אין די יאָרן ווען דער [[נצי&quot;ב פון וואלאזשין|נצי&quot;ב]] איז געשטאַנען בראש פון דער ישיבה. אין זיין הקדמה צו '''חכמת ידידיה''' באַשרייבט ער די וויכטיקייט פון פּלפּול אין זיין לערנען: &quot;עיקר לימוד תורתינו הקדושה הוא על ידי דרך הפלפול&quot;.

סמיכה צום רבנות האָט ער באַקומען פון רבי [[יצחק אלחנן ספעקטאר|יצחק אלחנן ספּעקטאָר]] פון קאָוונע, איינער פון די גרעסטע פוסקים אין ענייני עגונות און גיטין אין זיין דור — א געביט אין וועלכן רבי שוחט אַליין וועט שפּעטער ווערן א מומחה.{{הערה|שמואל נח גאָטליב, '''אהלי שם''', ז' 313, פּינסק, ה'תרע&quot;ב.}}

=== זיין הויזגעזינד ===
ער האָט חתונה געהאַט מיט פיגא דינה, א טאָכטער פון רבי שמואל יצחק האָראָוויץ (דער קרעטינגער רעבעלע), וועלכער האָט געדינט ווי א מורה צדק אין שטעטל קרעטינגען אין ליטע. פון דעם ערשטן זיווג זענען געבוירן געוואָרן דריי קינדער — משה דוד, הענא רבקה און שיינא עטיא — וועלכע ער דערמאָנט אין זיין ספר '''אהבת שאול'''. נאָך איר פּטירה אין [[ה'תרע&quot;ז]] (1917) האָט ער חתונה געהאַט א צווייטן מאָל מיט דער רביצין דאבע, אן אלמנה, א טאָכטער פון ר' שרגא פּאַוויעס.

=== רבנות אין ליטע און ענגלאַנד ===
ער האט געדינט ווי רב אין עטלעכע שטעט אין [[ליטע]], צווישן זיי [[קאַרקלאַן]].{{הערה|הסכמה פון רבי שמואל יעקב רבינוביץ' צום ספר '''בית ידידיה''', אין וועלכער ער ווערט אָנגערופן &quot;אב&quot;ד דקארקלאן&quot;.}} בעת ער איז נאָך געווען אין ליטע האָט ער אָפּגעדרוקט זיינע ערשטע צוויי ספרים אין [[פּיאָטרקאָוו]]: '''תפארת שאול''' אין דריי חלקים (ה'תרנ&quot;ט, 1899) — וועלכער איז אָפּגעדרוקט געוואָרן צוויי מאָל צוליב דער גרויסער נאָכפראַגע — און '''בית ידידיה''' (ה'תרס&quot;ז, 1907).

נאָך דעם איז ער אַריבער קיין [[קינגסטאן אויף הול|הול]] אין [[ענגלאַנד]], א פּארט שטאָט אין צפון־מזרח ענגלאַנד דורך וועלכער פילע יידן פון מזרח־אייראָפּע זענען דורכגעפאָרן אויף זייער וועג קיין אַמעריקע און דרום־אַפריקע. האַל האָט געדינט ווי אַן אָפּשטעל־אָרט פֿאַר רבנים אויף זייער וועג קיין אַמעריקע.

=== רבנות אין אַמעריקע ===
אין אנהייב [[20סטער יאָרהונדערט|צוואַנציקסטן יאָרהונדערט]] איז ער [[עמיגראציע|עמיגרירט]] קיין [[פאראײניגטע שטאטן|פאַראייניקטע שטאַטן]], און האָט געדינט ווי רב אין קהילות אין [[פּערט אַמבוי]] אין [[ניו דזשערזי]], [[קאַנזאַס סיטי]] אין [[מיזורי]], און [[לואיוויל]] אין [[קענטאַקי]].{{הערה|[https://www.posenlibrary.com/author/shaul-shohet Shaul Shoḥet], ביאָגראַפישער אַרטיקל אין דער פּאָזען-ביבליאָטעק.}} דאָס אָפטע אַריבערפאָרן פון איין קהילה צו דער צווייטער, איבער גרויסע שטחים וווּ עס זענען געווען ווייניק אָרטאָדאָקסישע רבנים, איז געווען כאַראַקטעריסטיש פאַרן ערשטן דור פון די אימיגראַנטן-רבנים.

שפּעטער איז ער אַריבער קיין [[שיקאַגאָ]], וווּ עס איז געוואַקסן אין יענער צייט די צווייט-גרעסטע יידישע קהילה אין אַמעריקע נאָך ניו-יאָרק. דאָרט האָט ער געדינט ווי רב פון קהל בית אהרן (Congregation Beth Aaron),{{הערה|אויפן שער-בלאַט פון '''תפארת ידידיה''' (תר&quot;פ) שטייט: &quot;החופ&quot;ק בשיקאגא בקאנגרעגיישאן בית אהרן&quot;.}} און פון אַרום ה'תרפ&quot;ב (1922) ווי רב פון קהל בית ישראל (Congregation Beth Israel),{{הערה|אין דער הקדמה צו '''חכמת ידידיה''' (תרפ&quot;ג) שרייבט ער: &quot;אקדים לי ברכה לאנשי קהלתי בית ישראל בעיר שיקאגא&quot;.}} ביז זיין פּטירה דעם ו' טבת [[ה'תרפ&quot;ו]] (23טן דעצעמבער 1925).{{הערה|אפריון, העפט ג', ה'תרפ&quot;ו.}}

== זיין מעמד ==
רבי שוחט'ס רבנישער מעמד איז דאָקומענטירט אין עדות פון זיינע צייטגענאָסן. רבי [[צבי הירש גראדזינסקי|צבי הירש גראָדזשינסקי]] פון אָמאַהאַ באַשרייבט אים אין זיינע ספרים ווי &quot;פֿון די גרעסטע רבנים אין שיקאַגאָ&quot; און ווי א קאָלעגע מיט וועמען ער האָט קאָרעספּאָנדירט אין הלכה-ענינים.{{הערה|{{אוצר החכמה|גרודזנסקי, צבי הירש בן מאיר|בית היין|198238|||עמוד דיגיטלי=20}}; אויך אין '''מועדי צבי''' ח&quot;א.}}

זיינע ספרים האָבן באַקומען אויפמערקזאַמקייט אין דער יידישער אַמעריקאַנער פּרעסע פֿון יענער צייט; א רעצענזיע אויף זיין ספר אין 1918 האָט אים גערופן &quot;אַ גרויסער למדן&quot;.{{הערה|ג. זעליקאָוויטש, [https://www.nli.org.il/he/newspapers/jewishgazette/1918/07/26/01/article/32 ליטעראַטור און לומדות], אידישע גאַזעטען, 26 יולי 1918.}} די [[פוזן ביבליאטעק|פּאָזען-ביבליאָטעק]] (Posen Library) האָט א ביאָגראַפישן אַרטיקל וועגן אים און ברענגט איינע פון זיינע דרשות, און שרייבט אַז זיינע כתבים &quot;זענען געווען פּאָפּולער אין אייראָפּע&quot;.

זיינע תשובות ווערן ציטירט אין דער שפּעטערדיקער הלכה-ליטעראַטור, אַריינגערעכנט אין די ספרים פון רבי [[עובדיה יוסף]].

== זיין הלכה-אַרבעט ==
דער הויפּט-געביט פון רבי שוחט'ס הלכה-שרייבן איז געווען [[אבן העזר]] — בעיקר הלכות גיטין און עגונות, וועלכע זענען דער עיקר פון זיין ספר '''תפארת ידידיה'''. די עגונה-פּראָבלעם איז געווען זייער אַקטועל אין די אימיגראַנטן-קהילות אין אַמעריקע, וווּ עס האָבן זיך געשאַפן פילע פאַלן פון פרויען וועמענס מענער זענען אַוועקגעפאָרן קיין אַמעריקע און נישט צוריקגעקומען.

זיינע ספרים שפּיגלען אָפּ א ברייטע הלכה-קאָרעספּאָנדענץ מיט פוסקים פון זיין צייט אין אַמעריקע, צווישן זיי רבי טוביה גפן פון אַטלאַנטאַ, רבי צבי הירש גראָדזשינסקי פון אָמאַהאַ, רבי דב בער אַבראַמאָוויץ און רבי יוסף זכריה ראָזענפעלד פון סט. לואיס, און רבי מרדכי שלמה סיבער פון מיניאַפּאָליס.{{הערה|די רשימה פון די אַדרעסאַטן אין שו&quot;ת '''תפארת ידידיה''', סט. לואיס, תר&quot;פ.}}

== זיינע ספרים ==
* '''[https://hebrewbooks.org/2706 תפארת שאול]''' (דריי חלקים) — חידושים אויף מסכתות הש&quot;ס. [[פּיאָטרקאָוו]], [[ה'תרנ&quot;ט]]. צוזאַמען מיטן ספר איז אָפּגעדרוקט אויך דער חיבור פון זיין פאָטער — '''תפארת חיים'''.
* '''[https://hebrewbooks.org/2170 בית ידידיה]''' — א ספר [[שאלות ותשובות|שו&quot;ת]]. פּיאָטרקאָוו, [[ה'תרס&quot;ז]]. מיט הסכמות פון רבי [[אברהם יצחק הכהן קוק|אברהם יצחק קוק]] (דעמאָלט רב אין בויסק), רבי [[יעקב דוד ווילאווסקי]] (דער רידב&quot;ז, דעמאָלט רב אין סלוצק), און רבי שמואל יעקב רבינוביץ'.
* '''[https://hebrewbooks.org/2087 אהבת שאול]''' (דריי חלקים) — אויף די [[חמישה חומשי תורה]] און דרשות. [[ה'תרע&quot;ה]]–[[ה'תרע&quot;ח]]. דער דריטער חלק אַנטהאַלט א קינה אויף זיין ערשטער פרוי.
* '''[https://hebrewbooks.org/3268 ברכת שאול]''' — אויף מסכת מגילה און מסכת קידושין. [[ה'תרע&quot;ט]].
* '''[https://hebrewbooks.org/1899 תפארת ידידיה]''' — שו&quot;ת אין ענייני [[אבן העזר]], בעיקר הלכות גיטין און עגונות. [[סט. לואיס]], [[ה'תר&quot;פ]].
* '''[https://hebrewbooks.org/1909 חכמת ידידיה]''' — שו&quot;ת אויף די פיר חלקי שולחן ערוך, חידושים און דרושים. סט. לואיס, [[ה'תרפ&quot;ג]]. אין דער הקדמה דערקלערט דער מחבר אַז ער האָט אַרויסגעגעבן דעם ספר אָן הסכמות, פון עניוות.

== דערמאנונגען ==
{{הערות שוליים}}

[[קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים]]
[[קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים]]
[[קאַטעגאָריע:געבוירן 1860]]
[[קאַטעגאָריע:געשטארבן 1925]]</text>
      <sha1>ftdlr9rfdvrfp6jartznzei2b8rptcr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אידן אין פרס</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55053</id>
    <revision>
      <id>601672</id>
      <parentid>601596</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T22:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38606" sha1="0rv8s9jxwp7kunqxnv7th0bay2lb9ca" xml:space="preserve">{{אינפובאקס קהילה
| נאמען = אידן אין פרס
| אנדערע נעמען = אידישע קהילות אין פרס; איראנישע אידן; פערסישע אידן
| בילד = 
| באשרייבונג = היסטארישע אידישע קהילה אויף דער איראנישער פלאטא פון דער בבלישער גלות ביז דער היינטיגער צייט
| געגנט = פרס און איראן; בבל, שושן, אקבטנא, איספהאן, שיראז, יזד, כאשאן, טעפראן און אנדערע שטעט
| קאטעגאריע = אידישע תפוצה געשיכטע
| אורשפרונג = זעקסטן יארהונדערט פאר זייער ציילונג, נאך די בבלישע פארטרייבונגען פון ארץ ישראל
| הויפט שפראכן = אידיש-פערסיש, לשון הקודש, ארמית, פערסיש
| הויפט פערזענליכקייטן = כורש מלך פרס, אסתר המלכה, מרדכי הצדיק
| וויכטיגע מוסדות = אליאנס שולעס, בתי כנסת, קהילות אין פרסישע שטעט
| היינטיגע צושטאנד = א קליינע אידישע קהילה פארבליבן אין איראן; רוב איראנישע אידן לעבן אין ארץ ישראל, אמעריקע און אנדערע לענדער
}}

'''אידן אין פרס''' איז דער נאמען פאר די היסטארישע אידישע קהילות וואס האבן במשך פון איבער צוויי און א האלב טויזנט יאר עקזיסטירט אין דעם ברייטן ראם פון [[פרס]] און שפעטער [[איראן]]. די געשיכטע פון די אידן אין פרס הייבט זיך אן מיט [[גלות בבל]] און די פארטרייבונגען פון יהודה אין דעם זעקסטן יארהונדערט פאר זייער ציילונג, און זי פארציילט פון א לאנגע תקופה פון אידיש לעבן אונטער פארשידענע אימפעריעס, קעניגרייכן און רעגירונגען, אריינגערעכנט די [[אכמענישע אימפעריע]], די [[פארטישע אימפעריע|פארטישע]] און [[סאסאנישע אימפעריע|סאסאנישע]] תקופות, די מוסולמענישע הערשאפט, די סאפאווישע דינאסטיע, די קאדזשארישע צייט, די פאהלאווישע תקופה און די איסלאמישע רעפובליק פון איראן.

די אידישע קהילות אין פרס זענען צווישן די עלטסטע קהילות פון דער אידישער תפוצה. זיי האבן געשפילט א באדייטנדע ראלע אין דער אנטוויקלונג פון אידישן לעבן נאך דער חורבן בית ראשון, און האבן פארבונדן אידישע אמונה און הלכה מיט דער לאקאלער פערסישער קולטור. במשך פון די דורות האבן זיך אנטוויקלט באזונדערע אידישע מסורות, אייגענע שפראכליכע פארמען ווי אידיש פערסיש, בתי מדרשים, בתי כנסת און א רייכע ליטערארישע ירושה.

אין אידישער מסורה איז פרס שטארק פארבונדן מיט דער תקופה פון [[כורש]] מלך פרס, וועלכער ווערט דערמאנט אין די כתבי הקודש אלס דער קעניג וואס האט ערלויבט פאר די אידישע גולים צו צוריקגיין קיין ארץ ישראל און אויפצובויען דעם בית המקדש. אויך די [[מגילת אסתר]], וואס דערציילט די נס פון [[פורים]], שפילט זיך אפ אין דער פערסישער מלכות, אין דער שטאט [[שושן]], און האט געגעבן דעם לאנד א שטארקן פלאץ אין דער אידישער היסטארישער באוואוסטזיין.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Iranian_Jews&lt;/ref&gt;

== נאמען און באגריף ==

דער באגריף '''אידן אין פרס''' קען באצייכענען פארשידענע תקופות און גרופעס. אין די עלטערע צייטן האט מען גערעדט פון אידישע קהילות אין דער פערסישער אימפעריע, בשעת אין דער מאדערנער צייט ווערט גענוצט דער נאמען איראנישע אידן אדער פערסישע אידן. דער טערמין אידיש פערסישע קהילות באצייכנט ספעציעל די אידישע באפעלקערונגען וואס האבן אנטוויקלט א באזונדערע קולטור אויף דער [[איראנישער פלאטא]].&lt;ref&gt;https://www.iranicaonline.org/articles/judeo-persian-communities-ii-achaemenid-period/&lt;/ref&gt;

די געשיכטע פון די אידן אין פרס איז נישט געווען איין איינהייטליכע תקופה. אין טייל צייטן האבן אידן געהאט ברייטע מעגליכקייטן צו לעבן, ארבעטן און אנטיילנעמען אין דער געזעלשאפט, בשעת אין אנדערע תקופות זענען זיי באגאנגען געווארן מיט באגרעניצונגען, גזירות און געצווינגענע שמדות. דערפאר באשרייבט די היסטאריע פון פרסישע אידן א קאמפליצירטע בילד פון גלייכצייטיגע השפעה און אונטערדריקונג.

== די ערשטע תקופה און די בבלישע גלות ==

=== דער אנקום אין פרס ===

די ערשטע באדייטנדע פארבינדונג צווישן אידן און דער פערסישער וועלט קומט פון דער תקופה פון דער [[בבלישער אימפעריע]] און די נאכפאלגנדע הערשאפט פון פרס. אין יאר 597 פאר זייער ציילונג האט [[נבוכדנאצר דער צווייטער|נבוכדנצר דער צווייטער]], קעניג פון [[בבל]], איינגענומען [[ירושלים]] און פארטריבן א טייל פון דער אידישער באפעלקערונג, אריינגערעכנט קעניג [[יהויכין]]. נאך דער חורבן בית ראשון אין יאר 586 פאר זייער ציילונג זענען נאך גרעסערע גרופעס פון אידן פארטריבן געווארן קיין בבל און אין די ארומיגע געגנטן.&lt;ref&gt;https://www.iranicaonline.org/articles/judeo-persian-communities-ii-achaemenid-period/&lt;/ref&gt;

== די אכמענישע אימפעריע ==

=== כורש דער גרויסער און די צוריקקער פון די גולים ===

אין יאר 539 פאר זייער ציילונג האט [[כורש דער צווייטער]], באקאנט אלס [[כורש דער גרויסער]], איינגענומען [[בבל]] און געגרינדעט די הערשאפט פון די [[אכמענישע אימפעריע|אכמענישע]] פערסישע אימפעריע.

דער ערלויבעניש פון כורש פאר די אידישע פארטריבענע צו צוריקגיין קיין [[ארץ ישראל]] און אויפצובויען דעם [[בית המקדש]] איז געווארן א צענטראלע טייל פון דער אידישער היסטאריע אין דער פערסישער תקופה. דער [[בית המקדש השני]] איז נאכדעם געבויט געווארן און אין יאר 515 פאר זייער ציילונג.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Iranian_Jews&lt;/ref&gt;

אבער נישט אלע אידן האבן זיך צוריקגעקערט. א גרויסער טייל האט זיך פארזעצט צו לעבן אין די פערסישע שטעט און אין די געביטן אונטער דער אימפעריע. אזוי האבן זיך געשאפן שטארקע קהילות אין פלעצער ווי שושן, אקבטנא (Ecbatana) און אנדערע צענטערס.

=== אידן ביים פערסישן קעניגליכן הויף ===

די ספרים פון [[ספר עזרא|עזרא]], [[ספר נחמיה|נחמיה]] און [[מגילת אסתר|אסתר]] שילדערן פארשידענע פארבינדונגען צווישן אידן און דער פערסישער מלוכה. מגילת אסתר דערציילט וועגן [[אסתר המלכה]] און [[מרדכי]] הצדיק וואס האבן געלעבט אין שושן הבירה אין דער צייט פון [[אחשוורוש|אחשורוש]] מלך פרס.

די געשיכטע פון אסתר און מרדכי איז געווארן א הויפט טייל פון אידישער מסורה און ווערט יעדן יאר געדענקט [[פורים]]. דער פערסישער הויף אין שושן ווערט אין דער מגילה געשילדערט אלס א פלאץ וואו אידן האבן געלעבט אינעם צענטער פון א גרויסער אימפעריע מיט פילע פעלקער.

די אכמענישע אימפעריע האט אין אסאך פלעצער ערלויבט פאר לאקאלע פעלקער צו האלטן זייערע מנהגים און רעליגיע, און אידן האבן געקענט דינען אין פארשידענע ראלעס אין דער אדמיניסטראציע און עקאנאמיע פון דער אימפעריע.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Iranian_Jews&lt;/ref&gt;
=== אידישע קהילות אין דער אכמענישער תקופה ===

אין דער צייט פון דער אכמענישער הערשאפט האבן אידישע קהילות זיך פארשפרייט איבער פארשידענע טיילן פון דער אימפעריע. די אידן האבן געלעבט נישט בלויז אין יהודה און בבל, נאר אויך אין שטעט און פראווינצן וואס זענען געווען אונטער דער פערסישער מלוכה. צווישן די באקאנטע ערטער וואס ווערן פארבונדן מיט אידישע אנוועזנהייט זענען שושן, אקבטנא, פערסעפאליס און אנדערע אדמיניסטראטיווע צענטערס.

די אידישע באפעלקערונג האט זיך אין דער צייט אנטוויקלט אין א סביבה וואס איז געווען קולטורעל געמישט. אידן האבן געהאלטן זייער אייגענע אמונה און מנהגים, בשעת זיי האבן זיך באוועגט אין א פערסישן קולטורעלן און שפראכליכן סביבה. פון דער תקופה שטאמען אויך פריע עדות איבער אידישע נוצן פון [[ארמיש]] און שפעטער [[פערסיש]] אין טאג טעגליכן לעבן.

די פערסישע הערשאפט האט דערמיט געשאפן דעם היסטארישן יסוד פאר דער אנטוויקלונג פון די גרויסע אידישע קהילות וואס האבן שפעטער עקזיסטירט אין איראן און די ארומיגע לענדער.

== די העלעניסטישע, פארטישע און סאסאנישע תקופות ==

=== נאך אלכסנדר מוקדון ===

נאך די אייננעמונג פון פרס דורך [[אלכסנדר מוקדון]] אין יאר 330 פאר זייער ציילונג האט זיך די פאליטישע מצב אין דער ראיאן שטארק געטוישט. די פערסישע אימפעריע איז צוזאמגעפאלן, און די נייע [[העלעניסטן|העלעניסטישע]] הערשאפט האט אריינגעברענגט גריכישע קולטורעלע השפעות אין דעם ראיאן.

אידישע קהילות אין דער פערסישער וועלט זענען אין טייל פלעצער דורכגעגאנגען שווערע ענדערונגען, אבער די אידישע אנוועזנהייט האט זיך נישט אויפגעהערט. שפעטער, אונטער די פארטישע מלכים, האבן אידישע קהילות ווידער געקענט אנטוויקלען מער פעסטע מוסדות און קהילות.

=== די פארטישע צייט ===

די [[פארטישע אימפעריע]], וואס האט געהערשט איבער גרויסע טיילן פון דער [[איראנישער פלאטא]], האט געשאפן א ברייטערע מעגליכקייט פאר אידישע קהילות צו לעבן אין פארשידענע שטעט. די פארטישע תקופה איז געווען נאנט פארבונדן מיט די גרויסע אידישע צענטערס אין בבל, וואס זענען געווארן א וויכטיגער פלאץ פון תורה און הלכה.

אין דער צייט האבן זיך פארמירט די יסודות פאר די שפעטערע צענטערן אין בבל וואס איז אנגעפירט געווארן דורך די  [[גאונים]]. די אידישע חכמים אין דער געגנט האבן געהאלפן אין דער אנטוויקלונג פון דער תלמודישער מסורה, וואס איז שפעטער געווארן א יסוד פאר אידישן הלכה'דיגן לעבן איבער דער וועלט.

=== די סאסאנישע אימפעריע ===

אונטער דער [[סאסאנישע אימפעריע|סאסאנישער]] הערשאפט, וואס האט אנגעהויבן אין יאר [[224]] , איז די אידישע באפעלקערונג אין פרס ווייטער געוואקסן. די סאסאנישע תקופה איז געווען א צייט פון שטארקע רעליגיעזע און קולטורעלע אנטוויקלונג אין דער ראיאן, מיט [[זאראאסטריזם]] אלס די הויפט רעליגיע פון דער קעניגרייך.

די אידן האבן אין דער צייט געלעבט אונטער פארשידענע געזעצן און באדינגונגען. אין טייל פלעצער האבן זיי געהאט א פארהעלטענמעסיגע פרייהייט צו פירן זייערע קהילות, בשעת אין אנדערע צייטן האבן זיי זיך פארמאסטן מיט דרוק מצד דער הערשנדיגער רעליגיעזער סיסטעם.

די סאסאנישע צייט איז אויך וויכטיג צוליב די נאנטע פארבינדונג צווישן די אידישע קהילות פון פרס און די גרויסע ישיבות אין בבל. די אידישע לערנער און חכמים פון דער געגנט האבן געשפילט א הויפט ראלע אין דער פארשפרייטונג פון תלמודישער חכמה.

== די פריע איסלאמישע תקופה ==

=== די אראבישע אייננעמונג פון פרס ===

אין [[זיבעטן י&quot;ה|זיבעטן יארהונדערט]] האבן די [[אראבער|אראבישע]] [[איסלאם|מוסולמענישע]] ארמייען איינגענומען די סאסאנישע אימפעריע. מיט דעם האט זיך אנגעהויבן א נייע תקופה פאר די אידישע קהילות אין פרס, ווען זיי זענען אריינגעקומען אונטער דער איסלאמישער געזעלשאפט.

אונטער מוסולמענישע הערשאפט זענען אידן אריינגעשטעלט געווארן אין דער קאטעגאריע פון '''[[דימי]]''' (אויף אראביש: ذِمِّي) — באשיצטע נישט מוסולמענישע רעליגיעזע מינדערהייטן. דער סטאטוס האט געגעבן א געוויסע לעגאלע שוץ און ערלויבט פאר אידן צו האלטן זייער רעליגיע, אבער צוזאמען דערמיט זענען געקומען פארשידענע באגרעניצונגען און א נידריגערע שטאנד אין געזעלשאפט.&lt;ref&gt;https://www.rferl.org/a/1094279.html&lt;/ref&gt;

די באדינגונגען האבן זיך שטארק געביטן לויט דער צייט און לויט די הערשער. טייל מוסולמענישע רעגירונגען האבן געהאט א מער גרינגערע צוגאנג, בשעת אנדערע האבן איינגעפירט שטרענגערע באגרעניצונגען קעגן אידן און אנדערע נישט מוסולמענישע גרופעס.

=== עקאנאמישע און קולטורעלע לעבן ===

טראץ די לעגאלע באגרעניצונגען האבן אידן אין פרס פארגעזעצט צו שפילן א וויכטיגע ראלע אין עקאנאמיע און האנדל. אידישע סוחרים האבן זיך באטייליגט אין לאקאלע און אינטערנאציאנאלע האנדל, און אין געוויסע ערטער האבן אידן זיך פארנומען מיט פינאנציעלע ארבעט, האנדל און ספעציעלע פראפעסיעס.

פון דער צענטער פון דער מיטלעלטערישער פערסישער וועלט זענען געקומען וויכטיגע ווערק אין אידיש פערסישער שפראך. די שפראך איז געווען א פארעם פון פערסיש געשריבן מיט לשון קודש אותיות, און זי האט געשפילט א וויכטיגע ראלע אין באהיטן אידישע טראדיציעס אין א פערסישן קולטורעלן סביבה.

אידיש פערסישע ליטעראטור האט אריינגענומען פירושים, פיוטים, מוסר און אנדערע שריפטן, וואס געבן א בילד איבער דעם לעבן פון אידן אין פרס במשך פון די דורות.&lt;ref&gt;https://www.iranicaonline.org/articles/judeo-persian-communities-ii-achaemenid-period/&lt;/ref&gt;

== די מיטלאטער תקופה ==

=== דער מצב אונטער פארשידענע דינאסטיעס ===

אין די [[מיטל אלטער|מיטלעלטער]] זענען די אידישע קהילות אין פרס דורכגעגאנגען א לאנגע סעריע פון ענדערונגען. אונטער טייל הערשאפטן האבן אידן געהאט מעגליכקייטן צו אנטוויקלען קהילות, בשעת אונטער אנדערע האבן זיי געליטן פון גזירות און אונטערדריקונג.

פון דעם צענטן יארהונדערט און ווייטער ווערן דערמאנט אידישע סוחרים וואס האבן אנטיילגענומען אין האנדל און פינאנציעלע געשעפטן. אין געוויסע צייטן האבן אידן אויך באקומען פאראנטווארטליכע שטעלעס אין געוויסע עקאנאמישע פעלדער, כאטש זיי זענען בדרך כלל נישט געווען ערלויבט צו האלטן די העכסטע שטעלעס אין דער מלוכה.&lt;ref&gt;https://www.rferl.org/a/1094279.html&lt;/ref&gt;

די אנפאל פון די מאנגאלן אין די דרייצנטע יארהונדערט האבן פאראורזאכט גרויסע שאדן פאר פילע שטעט אין פרס, אריינגערעכנט אידישע קהילות. אבער די שווערע צייטן האבן נישט פארענדיקט די אידישע אנוועזנהייט אין דער ראיאן, און קהילות האבן זיך שפעטער ווידער אויפגעבויט.
== די סאפאווישע תקופה ==

=== די אויפקום פון דער סאפאווישער מלוכה ===

אין יאר 1501 האט זיך אין פרס אויפגעשטעלט די [[סאפאווישע דינאסטיע]], וואס האט געמאכט דעם [[שיא איסלאם]] פאר דער אפיציעלער רעליגיע פון דער מלוכה. די נייע רעליגיעזע סדר האט שטארק באאיינפלוסט דעם לעבן פון אלע נישט מוסולמענישע באפעלקערונגען, אריינגערעכנט די אידישע קהילות.

אונטער די סאפאווישע הערשער זענען אידן אין אסאך פלעצער באטראכט געווארן לויט די שיאיטישע באגריף פון ריטועלער אומריינקייט. דאס האט געפירט צו פארשידענע געזעלשאפטליכע און לעגאלע באגרעניצונגען. אין געוויסע שטעט זענען אידן באצוואונגען געווארן צו לעבן אונטער שווערע באדינגונגען, און זייער צוטריט צו דער ברייטער געזעלשאפט איז געווארן באגרעניצט.

די מצב האט זיך געביטן לויט דער תקופה און לויט דעם צוגאנג פון די פארשידענע הערשער. טייל רעגירונגען האבן זיך מער פארביטן מיט די עקאנאמישע נוצן פון די אידישע באפעלקערונג, בשעת אנדערע האבן איינגעפירט שטרענגערע אנטי אידישע תקנות.

=== געצווינגענע שמדות אין איספאהאן ===

איינער פון די שווערסטע קאפיטלען אין דער געשיכטע פון פרסישע אידן אונטער די סאפאווישע הערשאפט איז פארגעקומען אין [[איספאהאן]] אין יאר [[1656]]. די אידישע קהילה פון דער שטאט איז געווארן באשולדיגט אין זיין אימריין,צום ערשט זענען די יידן פון דער הויפּטשטאָט פאַרטריבן געוואָרן פון זייערע היימען צו די עקן פון דער שטאָט. דערנאך איז די קהילה געצוואונגען געוואָ רן זיך צו שמד'ן צום איסלאם. די כוואליע האט זיך שנעל פארשפרייט צו אַנדערע שטעט ווי [[קאשאן]], [[שיראז]] און [[האמאדאן]]. 

די וואס האבן זיך געמוזט ארויסזאגן אלס מוסולמענער זענען באקאנט געווארן מיט'ן נאמען '''ג'דיד אל-איסלאם''' (נייע מוסולמענער). א טייל פון זיי האבן אינעווייניג ווייטער געהאלטן אידישע מנהגים בסתר, און זייער מצב איז געווארן א באזונדערע דערשיינונג אין דער היסטאריע פון פרסישע אידן.

אין יאר [[1661]] האט די רעגירונג צוריקגעדרייט טייל פון די פריערדיגע באשלוסן און ערלויבט פאר די אידישע באפעלקערונג ווידער צו פראקטיצירן זייער רעליגיע. אבער פארשידענע באגרעניצונגען זענען פארבליבן, אריינגערעכנט סימנים וואס האבן זיי אונטערשיידן פון דער איבעריגער באפעלקערונג.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_Jews_in_Iran&lt;/ref&gt;

== די קאדזשארישע תקופה ==

=== אידישע לעבן אין די 18טע און 19טע יארהונדערטער ===

נאך דער סאפאווישער תקופה איז פרס אריבער דורך פארשידענע פאליטישע ענדערונגען, ביז די [[קאדזשארישע דינאסטיע]] האט באקומען די הערשאפט אין די שפעטע 18טע יארהונדערט. אין דער צייט האבן די אידישע קהילות ווייטער עקזיסטירט אין שטעט ווי [[טעפראן]], [[איספאהאן]], [[שיראז]], יזד און כאשאן.

די קאדזשארישע תקופה איז געווען א צייט מיט פארשידענע קעגנזעצלעכע דערשיינונגען. פון איין זייט האבן אידן געהאט קהילות מיט בתי כנסת, רבנים און מסחר, אבער פון דער אנדערער זייט זענען זיי נאך געווען אויסגעשטעלט צו לעגאלע און געזעלשאפטליכע דיסקרימינאציע.

אין געוויסע פלעצער זענען פארגעקומען אנטי אידישע איבערפאלן, געצווינגענע השמדות און גזירות. די צושטאנד פון די אידישע קהילות האט זיך שטארק געוואנדן לויט דער לאקאלער רעגירונג, די שטאטישע אויטאריטעטן און די באציאונגען צווישן די באפעלקערונגען.

== די קאנסטיטוציעלע רעוואלוציע און די 20סטע יארהונדערט ==

=== דער קאנסטיטוציעלער טויש ===

אין די ערשטע יארן פונעם [[20סטער י&quot;ה|20סטן יארהונדערט]] איז פרס דורכגעגאנגען א פאליטישע טויש וואס האט געברענגט צו דער גרינדונג פון א [[קאנסטיטוציע|קאנסטיטוציעלע]] סיסטעם. די קאנסטיטוציע פון יאר [[1908]] האט אנערקענט אידן, קריסטן און זאראטוסטראנישע באפעלקערונגען אלס באשיצטע מינדערהייטן.

די געזעץ האט געגעבן פאר יעדע פון די אנערקענטע רעליגיעזע מינדערהייטן איין פארטרעטער אין דעם פארלאמענט. פאר די אידישע קהילה איז דאס געווען א וויכטיגע טריט אין דער פארמאלער אנערקענונג פון זייער סטאטוס אלס גלייכע בירגער.&lt;ref&gt;https://www.rferl.org/a/1094279.html&lt;/ref&gt;

=== די פאהלאווישע תקופה ===

נאך דער אויפקום פון [[רזא שאה פאהלאווי]] אין יאר [[1925]] האט די רעגירונג איינגעפירט א ברייטע מאדערניזאציע פראגראם. אונטער זיין הערשאפט זענען פארשידענע אלטע באגרעניצונגען קעגן אידן פארמינערט געווארן, און אידן האבן באקומען גרעסערע צוטריט צו רעגירונגס ארבעט, בילדונג און פובליק לעבן.

די אידישע קהילות האבן אין דער צייט דורכגעלעבט א צייט פון שטארקער שטאטישער אינטעגראציע. פילע אידן האבן זיך אריבערגעצויגן צו שטעט, באזונדערס קיין טעפראן, און האבן זיך באטייליגט אין מסחר, פראפעסיעס, אינזשעניריע, מעדיצין און אנדערע געביטן.

אין יאר [[1926]] איז לערנען פערסיש געווארן פארלאנגט אויך אין פרעמדע שולעס, וואס האט אויך באאיינפלוסט די אידישע חינוך סיסטעם.&lt;ref&gt;https://www.iranicaonline.org/articles/alliance-israelite-universelle&lt;/ref&gt;

טראץ די פארבעסערטע צושטאנדן זענען אויך פארגעקומען תקופות פון [[אנטיסעמיטיזם|אנטיסעמיטישע]] פראפאגאנדע, ספעציעל אונטער דער השפעה פון אייראפעאישע [[פאשיזם|פאשיסטישע]] באוועגונגען אין די 1930ער יארן.
== אידן אין איראן נאך דער צווייטער וועלט מלחמה ==

=== געזעלשאפטליכע אנטוויקלונג און שטאטישע אינטעגראציע ===

נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די אידישע קהילות אין איראן ווייטער אנטוויקלט זייערע מוסדות און געזעלשאפטליכע סטרוקטורן. אין דער תקופה אונטער דער פאהלאווישער מלוכה האבן פילע אידן זיך אריבערגעצויגן פון קלענערע שטעט צו די גרויסע שטעט, בעיקר קיין טעפראן, וואו עס האט זיך געשאפן דער גרעסטער אידישער צענטער אין לאנד.

די אידישע באפעלקערונג האט געהאט בתי מדרשים, שולעס, צדקה ארגאניזאציעס און קולטורעלע פאראיינען. אין טעפראן און אנדערע שטעט זענען געגרינדעט געווארן מוסדות וואס האבן געדינט די געברויכן פון דער קהילה, אריינגערעכנט חינוך, רפואה און געזעלשאפטליכע הילף.

אין דער זעלבער צייט האבן אסאך אידן זיך אריינגעגלידערט אין דער ברייטער איראנישער געזעלשאפט. זיי האבן זיך באטייליגט אין האנדל, אינדוסטריע, מעדיצין, געזעץ און אנדערע פראפעסיעס. די באציאונגען צווישן אידן און זייערע מוסולמענישע שכנים זענען געווען פארשידנארטיג און האבן זיך געביטן לויט דער געגנט און די פאליטישע אומשטענדן.

=== די גרייס פון דער קהילה ===

ביים סוף פון דער פאהלאווישער תקופה איז די אידישע באפעלקערונג אין איראן געווען איינע פון די גרעסטע אידישע קהילות אין מיטל מזרח. פאר דער איסלאמישער רעוואלוציע פון 1979 ווערט די צאל געשאצט אויף בערך צווישן 80,000 און 100,000 אידן.

די אידן פון איראן זענען געווען פארטיילט איבער פילע שטעט. צווישן די הויפט קהילות זענען געווען:

* '''טעפראן''' — דער גרעסטער אידישער צענטער מיט אסאך בתי כנסת און מוסדות.
* '''שיראז''' — א אלטע אידישע קהילה מיט א לאנגע היסטאריע.
* '''איספאהאן''' — איינער פון די וויכטיגע קולטורעלע און עקאנאמישע צענטערס.
* '''יזד''' — א שטאט מיט א לאנגע אידישע אנוועזנהייט.
* '''כאשאן''' — א טראדיציאנעלער אידישער צענטער.

די קהילות האבן געהאט אייגענע מנהגים, בתי כנסת און נוסחאות וואס האבן זיך אנטוויקלט במשך פון פילע דורות.

== די איסלאמישע רעוואלוציע פון 1979 ==

=== דער פאליטישער איבערקערעניש ===

אין יאר [[1979]] ([[ה'תשל&quot;ט]]) איז אין איראן פארגעקומען די [[איסלאמישע רעוואלוציע]] וואס האט געברענגט צו דער אויפשטעלונג פון דער איסלאמישער רעפובליק אונטער [[אייאטאללא]] [[רוחאלא כומעיני]].

די רעוואלוציע האט געברענגט גרויסע ענדערונגען אין אלע טיילן פון לעבן אין איראן, אריינגערעכנט פאר די אידישע קהילה. בשעת די נייע רעגירונג האט אפיציעל אנערקענט א חיליק צווישן אידישע בירגער און די ציוניסטישע באוועגונג, איז דער כלליותדיגער מצב פאר פילע אידן געווארן אומזיכער.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Exodus_of_Iranian_Jews&lt;/ref&gt;

אנהייב פון דער נייעם רעזשים זענען געווען פעלער פון שרעק, פאליטישע פארדאכטן און אומזיכערקייט. א באקאנטער פאל איז געווען דאס אימברענגן פון [[חביב אלקאניאן]], א אידישער ביזנעסמאן און קהילה פירער, אין [[1979]], וואס האט געהאט א שטארקן השפעה אויף די געפילן פון דער אידישער באפעלקערונג.

=== מאסן עמיגראציע ===

נאך דער רעוואלוציע האבן צענדליגער טויזנטער איראנישע אידן פארלאזט דאס לאנד. פילע האבן זיך באזעצט אין [[ארץ ישראל]], די [[פאראײניגטע שטאטן|פאראייניגטע שטאטן]] און [[אייראפע]].

די עמיגראציע איז נישט געווען צוליב איין איינציגע סיבה, נאר צוליב א צוזאמענשטעל פון פארשידענע גורמים, אריינגערעכנט פאליטישע אומזיכערקייט, עקאנאמישע ענדערונגען, זארגן איבער צוקונפטיגע באגרעניצונגען און די נייע רעליגיעזע געזעצן פון דער איסלאמישער רעפובליק.

די גרעסטע צענטערס פון די נייע פרסישע אידישע קהילה זענען געווארן ארץ ישראל און די פאראייניגטע שטאטן. אין די פאראייניגטע שטאטן האט זיך געשאפן א גרויסע איראנישע אידישע קהילה אין לאס אנדזשעלעס, וואס איז געווארן איינע פון די גרעסטע צענטערס פון פרסישע אידן אינדרויסן פון איראן. אויך אין ניו יארק און אנדערע שטעט זענען געגרינדעט געווארן איראנישע אידישע פאראיינען.

אין ארץ ישראל האבן זיך באזעצט א גרויסער טייל פון די יוצאי איראן, און זיי האבן אויפגעשטעלט בתי כנסת, קהילות און קולטורעלע ארגאניזאציעס וואס האלטן ווייטער פאר די מסורות פון פרסישן אידנטום.

=== די פארבליבענע קהילה אין איראן ===

טראץ די גרויסע עמיגראציע איז נישט פארשוואונדן געווארן די אידישע קהילה אין איראן. א קליינע קהילה עקזיסטירט ווייטער, מיט בתי כנסת, קהילתישע מוסדות און א פארבליבענע אידישע לעבן.

די אידן אין איראן ווערן אנערקענט דורך דער איראנישער קאנסטיטוציע אלס א רעליגיעזע מינדערהייט און האבן א באזונדערן פארטרעטער אין דעם פארלאמענט. די צאל פון די היינטיגע קהילה ווערט פארשידנארטיג אפגעשאצט, און פארשידענע מקורות געבן נישט אלעמאל די זעלבע ציפערן.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Iranian_Jews&lt;/ref&gt;

== היסטארישע מקורות און פארשונג ==

=== כתבי הקודש און אידישע מקורות ===

א וויכטיגע טייל פון דער באקאנטשאפט איבער אידן אין פרס קומט פון די כתבי הקודש. די ספרים פון עזרא און נחמיה באשרייבן די צייט פון דער צוריקקער פון די גולים און די אויפבוי פון דער צווייטער בית המקדש תקופה.

מגילת אסתר באשרייבט די אידישע לעבן אין דער פערסישער מלוכה און דערציילט די געשיכטע פון אסתר המלכה, מרדכי הצדיק און די נס פון פורים.

די מקורות האבן נישט בלויז א היסטארישן ווערט, נאר זיי זענען אויך א צענטראלע טייל פון דער אידישער מסורה און באוואוסטזיין.

=== ארכעאלאגישע און היסטארישע מקורות ===

אויסער די אידישע מקורות איז די געשיכטע פון אידן אין פרס באזירט אויף ארכעאלאגישע געפינסן, פערסישע דאקומענטן און שריפטן פון פארשידענע תקופות.

די פארשידענע מקורות געבן אינפארמאציע איבער די באוועגונגען פון באפעלקערונגען, די אדמיניסטראציע פון די אימפעריעס און די עקאנאמישע און געזעלשאפטליכע לעבן פון די אידישע קהילות.

די פארשונג איבער אידיש פערסישע שריפטן האט אויך געברענגט נייע ידיעות איבער די שפראך, מנהגים און אינטעלעקטועלע לעבן פון פרסישע אידן.

== פארשידענע היסטארישע תקופות אין קורצן ==

די הויפט תקופות אין דער געשיכטע פון אידן אין פרס קענען ווערן צוזאמענגעשטעלט אזוי:

* '''בבלישע און אכמענישע תקופה''' — די אויפקום פון די ערשטע אידישע אנוועזנהייט אין דער פערסישער וועלט נאך די בבלישע פארטרייבונגען און די תקופה פון כורש מלך פרס.
* '''העלעניסטישע און פארטישע תקופה''' — א צייט פון פאליטישע טוישונגען אבער מיט פארזעצונג פון אידישע קהילות.
* '''סאסאנישע תקופה''' — שטארקע פארבינדונג מיט בבלישע ישיבות און דער אנטוויקלונג פון אידישן לערנען.
* '''פריע איסלאמישע און מיטלעלטערליכע תקופה''' — קיום אונטער דעם דימי סיסטעם און אנטוויקלונג פון אידיש פערסישער קולטור.
* '''סאפאווישע תקופה''' — א שווערע תקופה מיט געצווינגענע שמדות און רעליגיעזע באגרעניצונגען.
* '''קאדזשארישע און קאנסטיטוציעלע תקופה''' — א צייט פון שוועריגקייטן צוזאמען מיט די ערשטע טריט צו פארמאלער אנערקענונג.
* '''פאהלאווישע תקופה''' — מאדערניזאציע, בילדונג און גרעסערע געזעלשאפטליכע אינטעגראציע.
* '''נאך 1979''' — מאסן עמיגראציע און שאפונג פון א ברייטע פרסישע אידישע תפוצה איבער דער וועלט.

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:אידישע היסטאריע]]
[[קאטעגאריע:אידן אין איראן]]
[[קאטעגאריע:אידישע תפוצות]]
[[קאטעגאריע:פרסישע אימפעריעס]]</text>
      <sha1>0rv8s9jxwp7kunqxnv7th0bay2lb9ca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אמעריקאנער לופטפלאט</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55057</id>
    <redirect title="אמעריקאנער עיר פארס" />
    <revision>
      <id>601610</id>
      <timestamp>2026-07-20T19:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>ן' משה האט באוועגט בלאט [[אמעריקאנער לופטפלאט]] צו [[אמעריקאנער עיר פארס]]</comment>
      <origin>601610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="t0qjsx27z16d11vjy6z20hk59yfeqhl" xml:space="preserve">#ווייטערפירן [[אמעריקאנער עיר פארס]]</text>
      <sha1>t0qjsx27z16d11vjy6z20hk59yfeqhl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אמעריקאנישער פלאט</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55058</id>
    <redirect title="אמעריקאנער נעיווי" />
    <revision>
      <id>601613</id>
      <timestamp>2026-07-20T19:33:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>ן' משה האט באוועגט בלאט [[אמעריקאנישער פלאט]] צו [[אמעריקאנער נעיווי]]: קיינער וואס רעדט אידיש ריפט עס נישט אזוי</comment>
      <origin>601613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="ncr7lddfiq3um3zglv0n43tf4wqaklr" xml:space="preserve">#ווייטערפירן [[אמעריקאנער נעיווי]]</text>
      <sha1>ncr7lddfiq3um3zglv0n43tf4wqaklr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>פאראייניגטע שטאטן עיר פארס</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55059</id>
    <redirect title="אמעריקאנער עיר פארס" />
    <revision>
      <id>601615</id>
      <timestamp>2026-07-20T20:08:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>אַרטיקל־קעפּל אַריבער צו [[אמעריקאנער עיר פארס]]</comment>
      <origin>601615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="t0qjsx27z16d11vjy6z20hk59yfeqhl" xml:space="preserve">#ווייטערפירן [[אמעריקאנער עיר פארס]]</text>
      <sha1>t0qjsx27z16d11vjy6z20hk59yfeqhl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>מוסטער:אמעריקאנער מיליטער סיידבאר</title>
    <ns>10</ns>
    <id>55060</id>
    <revision>
      <id>601631</id>
      <timestamp>2026-07-21T15:22:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '&lt;br clear=&quot;all&quot; /&gt; &lt;div align=&quot;center&quot;&gt; {| class=&quot;toccolours navbox&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;margin: 0 2em 0 2em; width: 22em; text-align: right;&quot; ! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#3C3B6E; color:#ffffff;&quot; colspan=&quot;2&quot; | [[Image:Flag of the United States.svg|30px|Flag of the United States]] [[מיליטער פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע|אמעריקאנער מיליטער]] |- ! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871...'</comment>
      <origin>601631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5229" sha1="178e5qa50r299nc38qrrvcnt5ulf8hc" xml:space="preserve">&lt;br clear=&quot;all&quot; /&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot;&gt;
{| class=&quot;toccolours navbox&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;margin: 0 2em 0 2em; width: 22em; text-align: right;&quot;
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#3C3B6E; color:#ffffff;&quot; colspan=&quot;2&quot; | [[Image:Flag of the United States.svg|30px|Flag of the United States]] [[מיליטער פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע|אמעריקאנער מיליטער]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | עקזעקוטיוו אפטיילונגען
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Image:Seal of the United States Department of War (2025).svg|30px]] [[פארטיידיגונגס דעפארטמענט|פארטיידיגונגס דעפארטמענט]]
* [[Image:Seal of the United States Department of Homeland Security.svg|30px]] [[דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט|דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | שטאב
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Image:Office of the Secretary of Defense identification badge.svg|30px]] [[אפיס פון פאראייניגטן שטאטן סעקרעטאר פון פארטיידיגונג|אפיס פון סעקרעטאר פון פארטיידיגונג]]
* [[Image:Joint Chiefs of Staff seal (2).svg|30px]] [[פאראייניגטע גענעראלן שטאב|פאראייניגטע גענעראלן שטאב]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | מיליטערישע דעפארטמענטן
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Image:Emblem of the United States Department of the Army.svg|30px]] [[דעפארטמענט פון דער ארמיי]]
* [[Image:Seal of the United States Department of the Navy.svg|30px]] [[דעפארטמענט פון דער נעיווי]]
* [[Image:Seal of the United States Department of the Air Force.svg|30px]] [[דעפארטמענט פון דער עיר פארס]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | מיליטערישע צווייגן
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Image:Mark of the United States Army.svg|30px]] [[אמעריקאנער ארמיי|די ארמיי]]
* [[Image:Emblem of the United States Marine Corps.svg|30px]] [[יו.עס. מארין קארפס|די מארינען]]
* [[Image:Emblem of the United States Navy.svg|30px]] [[אמעריקאנער נעיווי|דער נעיווי]]
* [[Image:U.S. Air Force service mark.svg|30px]] [[אמעריקאנער עיר פארס|דער עיר פארס]]
* [[Image:Seal of the United States Space Force.svg|30px]] [[פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס|ספעיס פארס]]
* [[Image:Seal of the United States Coast Guard.svg|30px]] [[אמעריקאנער בארטן פאטראל|דער בארטן פאטראל]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | קאמאנד סטרוקטור
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
'''פאראייניגטע קאמף קאמאנדס:'''
* [[Image:Seal of the United States Africa Command.svg|25px]] [[אפריקע קאמאנד]]
* [[Image:Seal of United States Central Command.svg|25px]] [[צענטראלע קאמאנד]]
* [[Image:USEUCOM.svg|25px]] [[אייראפעאישע קאמאנד]]
* [[Image:US Indo-Pacific Command Seal.svg|25px]] [[אינדא-פאסיפישע קאמאנד]]
* [[Image:Seal of the United States Northern Command.svg|25px]] [[צפארדדיקע קאמאנד]]
* [[Image:Seal of the United States Southern Command.svg|25px]] [[דרום קאמאנד]]
* [[Image:Seal of the United States Cyber Command.svg|25px]] [[סייבער קאמאנד]]
* [[Image:United States Space Command emblem 2019.svg|25px]] [[ספעיס קאמאנד]]
* [[Image:United States Special Operations Command Insignia.svg|25px]] [[ספעציעלע אפעראציעס קאמאנד]]
* [[Image:Seal of United States Strategic Command.svg|25px]] [[אסטראטעגישע קאמאנד]]
* [[Image:US-TRANSCOM-Emblem.svg|25px]] [[טראנספארטאציע קאמאנד]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
'''קאמף אונטערשטיצונג אגענטורן:'''
* [[Image:Seal of the Defense Contract Management Agency.svg|25px]] [[קאנטראקט מאנאזשמענט אגענטור]]
* [[Image:Seal of Defense Health Agency.svg|25px]] [[פארטיידיגונגס געזונט אגענטור]]
* [[Image:DISA Seal.png|25px]] [[אינפארמאציע סיסטעמען אגענטור]]
* [[Image:Seal of the U.S. Defense Intelligence Agency.svg|25px]] [[די.איי.עי.|די.איי.עי. (פארטיידיגונגס אינטעליגענץ)]]
* [[Image:Seal of the Defense Logistics Agency.svg|25px]] [[לאגיסטיק אגענטור]]
* [[Image:US-DefenseThreatReductionAgency-Seal.svg|25px]] [[אגענטור פאר פארמינערן דראונגען]]
* [[Image:US-NationalGeospatialIntelligenceAgency-2008Seal.svg|25px]] [[נאציאנאלע געאספאטיאל-אינטעליגענץ אגענטור]]
* [[Image:Seal of the U.S. National Security Agency.svg|25px]] [[ען.עס.עי.|ען.עס.עי. (נאציאנאלע זיכערהייט אגענטור)]]
* [[Image:Css-insignia-lg.png|25px]] [[צענטראלע זיכערהייט דינסט]]
|}
&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;
[[קאטעגאריע:אמעריקאנער מוסטערן|{{בלאטנאמען}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>178e5qa50r299nc38qrrvcnt5ulf8hc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601632</id>
      <parentid>601631</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T15:24:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5218" sha1="gil6k9uovf6o3xd8gyqy3zyu38b1mw2" xml:space="preserve">&lt;br clear=&quot;all&quot; /&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot;&gt;
{| class=&quot;toccolours navbox&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;margin: 0 2em 0 2em; width: 22em; text-align: right;&quot;
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#3C3B6E; color:#ffffff;&quot; colspan=&quot;2&quot; | [[Image:Flag of the United States.svg| border |100px]]&lt;br /&gt;[[מיליטער פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע|אמעריקאנער מיליטער]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | עקזעקוטיוו אפטיילונגען
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Image:Seal of the United States Department of War (2025).svg|30px]] [[פארטיידיגונגס דעפארטמענט|פארטיידיגונגס דעפארטמענט]]
* [[Image:Seal of the United States Department of Homeland Security.svg|30px]] [[דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט|דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | שטאב
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Image:Office of the Secretary of Defense identification badge.svg|30px]] [[אפיס פון פאראייניגטן שטאטן סעקרעטאר פון פארטיידיגונג|אפיס פון סעקרעטאר פון פארטיידיגונג]]
* [[Image:Joint Chiefs of Staff seal (2).svg|30px]] [[פאראייניגטע גענעראלן שטאב|פאראייניגטע גענעראלן שטאב]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | מיליטערישע דעפארטמענטן
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Image:Emblem of the United States Department of the Army.svg|30px]] [[דעפארטמענט פון דער ארמיי]]
* [[Image:Seal of the United States Department of the Navy.svg|30px]] [[דעפארטמענט פון דער נעיווי]]
* [[Image:Seal of the United States Department of the Air Force.svg|30px]] [[דעפארטמענט פון דער עיר פארס]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | מיליטערישע צווייגן
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Image:Mark of the United States Army.svg|30px]] [[אמעריקאנער ארמיי|די ארמיי]]
* [[Image:Emblem of the United States Marine Corps.svg|30px]] [[יו.עס. מארין קארפס|די מארינען]]
* [[Image:Emblem of the United States Navy.svg|30px]] [[אמעריקאנער נעיווי|דער נעיווי]]
* [[Image:U.S. Air Force service mark.svg|30px]] [[אמעריקאנער עיר פארס|דער עיר פארס]]
* [[Image:Seal of the United States Space Force.svg|30px]] [[פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס|ספעיס פארס]]
* [[Image:Seal of the United States Coast Guard.svg|30px]] [[אמעריקאנער בארטן פאטראל|דער בארטן פאטראל]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | קאמאנד סטרוקטור
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
'''פאראייניגטע קאמף קאמאנדס:'''
* [[Image:Seal of the United States Africa Command.svg|25px]] [[אפריקע קאמאנד]]
* [[Image:Seal of United States Central Command.svg|25px]] [[צענטראלע קאמאנד]]
* [[Image:USEUCOM.svg|25px]] [[אייראפעאישע קאמאנד]]
* [[Image:US Indo-Pacific Command Seal.svg|25px]] [[אינדא-פאסיפישע קאמאנד]]
* [[Image:Seal of the United States Northern Command.svg|25px]] [[צפארדדיקע קאמאנד]]
* [[Image:Seal of the United States Southern Command.svg|25px]] [[דרום קאמאנד]]
* [[Image:Seal of the United States Cyber Command.svg|25px]] [[סייבער קאמאנד]]
* [[Image:United States Space Command emblem 2019.svg|25px]] [[ספעיס קאמאנד]]
* [[Image:United States Special Operations Command Insignia.svg|25px]] [[ספעציעלע אפעראציעס קאמאנד]]
* [[Image:Seal of United States Strategic Command.svg|25px]] [[אסטראטעגישע קאמאנד]]
* [[Image:US-TRANSCOM-Emblem.svg|25px]] [[טראנספארטאציע קאמאנד]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
'''קאמף אונטערשטיצונג אגענטורן:'''
* [[Image:Seal of the Defense Contract Management Agency.svg|25px]] [[קאנטראקט מאנאזשמענט אגענטור]]
* [[Image:Seal of Defense Health Agency.svg|25px]] [[פארטיידיגונגס געזונט אגענטור]]
* [[Image:DISA Seal.png|25px]] [[אינפארמאציע סיסטעמען אגענטור]]
* [[Image:Seal of the U.S. Defense Intelligence Agency.svg|25px]] [[די.איי.עי.|די.איי.עי. (פארטיידיגונגס אינטעליגענץ)]]
* [[Image:Seal of the Defense Logistics Agency.svg|25px]] [[לאגיסטיק אגענטור]]
* [[Image:US-DefenseThreatReductionAgency-Seal.svg|25px]] [[אגענטור פאר פארמינערן דראונגען]]
* [[Image:US-NationalGeospatialIntelligenceAgency-2008Seal.svg|25px]] [[נאציאנאלע געאספאטיאל-אינטעליגענץ אגענטור]]
* [[Image:Seal of the U.S. National Security Agency.svg|25px]] [[ען.עס.עי.|ען.עס.עי. (נאציאנאלע זיכערהייט אגענטור)]]
* [[Image:Css-insignia-lg.png|25px]] [[צענטראלע זיכערהייט דינסט]]
|}
&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;
[[קאטעגאריע:אמעריקאנער מוסטערן|{{בלאטנאמען}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gil6k9uovf6o3xd8gyqy3zyu38b1mw2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601634</id>
      <parentid>601632</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T15:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5216" sha1="fa97kbpano38m2s4t8370rbd1fs4ssm" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float: left; clear: left; margin: 0 1em 1em 0; width: 22em;&quot;&gt;
{| class=&quot;toccolours navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: right;&quot;
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#3C3B6E; color:#ffffff;&quot; colspan=&quot;2&quot; | [[Image:Flag of the United States.svg| border |100px]]&lt;br /&gt;[[מיליטער פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע|אמעריקאנער מיליטער]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | עקזעקוטיוו אפטיילונגען
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Image:Seal of the United States Department of War (2025).svg|30px]] [[פארטיידיגונגס דעפארטמענט|פארטיידיגונגס דעפארטמענט]]
* [[Image:Seal of the United States Department of Homeland Security.svg|30px]] [[דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט|דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | שטאב
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Image:Office of the Secretary of Defense identification badge.svg|30px]] [[אפיס פון פאראייניגטן שטאטן סעקרעטאר פון פארטיידיגונג|אפיס פון סעקרעטאר פון פארטיידיגונג]]
* [[Image:Joint Chiefs of Staff seal (2).svg|30px]] [[פאראייניגטע גענעראלן שטאב|פאראייניגטע גענעראלן שטאב]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | מיליטערישע דעפארטמענטן
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Image:Emblem of the United States Department of the Army.svg|30px]] [[דעפארטמענט פון דער ארמיי]]
* [[Image:Seal of the United States Department of the Navy.svg|30px]] [[דעפארטמענט פון דער נעיווי]]
* [[Image:Seal of the United States Department of the Air Force.svg|30px]] [[דעפארטמענט פון דער עיר פארס]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | מיליטערישע צווייגן
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Image:Mark of the United States Army.svg|30px]] [[אמעריקאנער ארמיי|די ארמיי]]
* [[Image:Emblem of the United States Marine Corps.svg|30px]] [[יו.עס. מארין קארפס|די מארינען]]
* [[Image:Emblem of the United States Navy.svg|30px]] [[אמעריקאנער נעיווי|דער נעיווי]]
* [[Image:U.S. Air Force service mark.svg|30px]] [[אמעריקאנער עיר פארס|דער עיר פארס]]
* [[Image:Seal of the United States Space Force.svg|30px]] [[פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס|ספעיס פארס]]
* [[Image:Seal of the United States Coast Guard.svg|30px]] [[אמעריקאנער בארטן פאטראל|דער בארטן פאטראל]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | קאמאנד סטרוקטור
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
'''פאראייניגטע קאמף קאמאנדס:'''
* [[Image:Seal of the United States Africa Command.svg|25px]] [[אפריקע קאמאנד]]
* [[Image:Seal of United States Central Command.svg|25px]] [[צענטראלע קאמאנד]]
* [[Image:USEUCOM.svg|25px]] [[אייראפעאישע קאמאנד]]
* [[Image:US Indo-Pacific Command Seal.svg|25px]] [[אינדא-פאסיפישע קאמאנד]]
* [[Image:Seal of the United States Northern Command.svg|25px]] [[צפארדדיקע קאמאנד]]
* [[Image:Seal of the United States Southern Command.svg|25px]] [[דרום קאמאנד]]
* [[Image:Seal of the United States Cyber Command.svg|25px]] [[סייבער קאמאנד]]
* [[Image:United States Space Command emblem 2019.svg|25px]] [[ספעיס קאמאנד]]
* [[Image:United States Special Operations Command Insignia.svg|25px]] [[ספעציעלע אפעראציעס קאמאנד]]
* [[Image:Seal of United States Strategic Command.svg|25px]] [[אסטראטעגישע קאמאנד]]
* [[Image:US-TRANSCOM-Emblem.svg|25px]] [[טראנספארטאציע קאמאנד]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
'''קאמף אונטערשטיצונג אגענטורן:'''
* [[Image:Seal of the Defense Contract Management Agency.svg|25px]] [[קאנטראקט מאנאזשמענט אגענטור]]
* [[Image:Seal of Defense Health Agency.svg|25px]] [[פארטיידיגונגס געזונט אגענטור]]
* [[Image:DISA Seal.png|25px]] [[אינפארמאציע סיסטעמען אגענטור]]
* [[Image:Seal of the U.S. Defense Intelligence Agency.svg|25px]] [[די.איי.עי.|די.איי.עי. (פארטיידיגונגס אינטעליגענץ)]]
* [[Image:Seal of the Defense Logistics Agency.svg|25px]] [[לאגיסטיק אגענטור]]
* [[Image:US-DefenseThreatReductionAgency-Seal.svg|25px]] [[אגענטור פאר פארמינערן דראונגען]]
* [[Image:US-NationalGeospatialIntelligenceAgency-2008Seal.svg|25px]] [[נאציאנאלע געאספאטיאל-אינטעליגענץ אגענטור]]
* [[Image:Seal of the U.S. National Security Agency.svg|25px]] [[ען.עס.עי.|ען.עס.עי. (נאציאנאלע זיכערהייט אגענטור)]]
* [[Image:Css-insignia-lg.png|25px]] [[צענטראלע זיכערהייט דינסט]]
|}
&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;
[[קאטעגאריע:אמעריקאנער מוסטערן|{{בלאטנאמען}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fa97kbpano38m2s4t8370rbd1fs4ssm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601635</id>
      <parentid>601634</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T15:36:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5980" sha1="6jbmmx264s5bnb6g17wv7fzkc6j8yhr" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float: left; clear: left; margin: 0 1em 1em 0; width: 22em;&quot;&gt;
{| class=&quot;toccolours navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: right;&quot;
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#3C3B6E; color:#ffffff;&quot; colspan=&quot;2&quot; | [[Image:Flag of the United States.svg| border |100px]]&lt;br /&gt;[[מיליטער פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע|אמעריקאנער מיליטער]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | עקזעקוטיוו אפטיילונגען
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Image:Seal of the United States Department of War (2025).svg|30px]] [[פארטיידיגונגס דעפארטמענט|פארטיידיגונגס דעפארטמענט]]
* [[Image:Seal of the United States Department of Homeland Security.svg|30px]] [[דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט|דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | שטאב
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Image:Office of the Secretary of Defense identification badge.svg|30px]] [[אפיס פון פאראייניגטן שטאטן סעקרעטאר פון פארטיידיגונג|אפיס פון סעקרעטאר פון פארטיידיגונג]]
* [[Image:Joint Chiefs of Staff seal (2).svg|30px]] [[פאראייניגטע גענעראלן שטאב|פאראייניגטע גענעראלן שטאב]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | מיליטערישע דעפארטמענטן
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Image:Emblem of the United States Department of the Army.svg|30px]] [[דעפארטמענט פון דער ארמיי]]
* [[Image:Seal of the United States Department of the Navy.svg|30px]] [[דעפארטמענט פון דער נעיווי]]
* [[Image:Seal of the United States Department of the Air Force.svg|30px]] [[דעפארטמענט פון דער עיר פארס]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | מיליטערישע צווייגן
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* [[Image:Mark of the United States Army.svg|30px]] [[אמעריקאנער ארמיי|די ארמיי]]
* [[Image:Emblem of the United States Marine Corps.svg|30px]] [[יו.עס. מארין קארפס|די מארינען]]
* [[Image:Emblem of the United States Navy.svg|30px]] [[אמעריקאנער נעיווי|דער נעיווי]]
* [[Image:U.S. Air Force service mark.svg|30px]] [[אמעריקאנער עיר פארס|דער עיר פארס]]
* [[Image:Seal of the United States Space Force.svg|30px]] [[פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס|ספעיס פארס]]
* [[Image:Seal of the United States Coast Guard.svg|30px]] [[אמעריקאנער בארטן פאטראל|דער בארטן פאטראל]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFB871;&quot; colspan=&quot;2&quot; | קאמאנד סטרוקטור
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
{| class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed wikitable plainlinks&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; text-align:right; border:none; background:transparent;&quot;
! align=&quot;right&quot; style=&quot;background:transparent; border:none;&quot; | פאראייניגטע קאמף קאמאנדס
|-
| style=&quot;border:none;&quot; |
* [[Image:Seal of the United States Africa Command.svg|25px]] [[אפריקע קאמאנד]]
* [[Image:Seal of United States Central Command.svg|25px]] [[צענטראלע קאמאנד]]
* [[Image:USEUCOM.svg|25px]] [[אייראפעאישע קאמאנד]]
* [[Image:US Indo-Pacific Command Seal.svg|25px]] [[אינדא-פאסיפישע קאמאנד]]
* [[Image:Seal of the United States Northern Command.svg|25px]] [[צפארדדיקע קאמאנד]]
* [[Image:Seal of the United States Southern Command.svg|25px]] [[דרום קאמאנד]]
* [[Image:Seal of the United States Cyber Command.svg|25px]] [[סייבער קאמאנד]]
* [[Image:United States Space Command emblem 2019.svg|25px]] [[ספעיס קאמאנד]]
* [[Image:United States Special Operations Command Insignia.svg|25px]] [[ספעציעלע אפעראציעס קאמאנד]]
* [[Image:Seal of United States Strategic Command.svg|25px]] [[אסטראטעגישע קאמאנד]]
* [[Image:US-TRANSCOM-Emblem.svg|25px]] [[טראנספארטאציע קאמאנד]]
|}
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
{| class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed wikitable plainlinks&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; text-align:right; border:none; background:transparent;&quot;
! align=&quot;right&quot; style=&quot;background:transparent; border:none;&quot; | קאמף אונטערשטיצונג אגענטורן
|-
| style=&quot;border:none;&quot; |
* [[Image:Seal of the Defense Contract Management Agency.svg|25px]] [[קאנטראקט מאנאזשמענט אגענטור]]
* [[Image:Seal of Defense Health Agency.svg|25px]] [[פארטיידיגונגס געזונט אגענטור]]
* [[Image:DISA Seal.png|25px]] [[אינפארמאציע סיסטעמען אגענטור]]
* [[Image:Seal of the U.S. Defense Intelligence Agency.svg|25px]] [[די.איי.עי.|די.איי.עי. (פארטיידיגונגס אינטעליגענץ)]]
* [[Image:Seal of the Defense Logistics Agency.svg|25px]] [[לאגיסטיק אגענטור]]
* [[Image:US-DefenseThreatReductionAgency-Seal.svg|25px]] [[אגענטור פאר פארמינערן דראונגען]]
* [[Image:US-NationalGeospatialIntelligenceAgency-2008Seal.svg|25px]] [[נאציאנאלע געאספאטיאל-אינטעליגענץ אגענטור]]
* [[Image:Seal of the U.S. National Security Agency.svg|25px]] [[ען.עס.עי.|ען.עס.עי. (נאציאנאלע זיכערהייט אגענטור)]]
* [[Image:Css-insignia-lg.png|25px]] [[צענטראלע זיכערהייט דינסט]]
|}
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 80%; background:#f9f9f9;&quot; |
&lt;div class=&quot;plainlinks hlist&quot;&gt;
* [[מוסטער:אמעריקעמיל|זען]]
* [[מוסטער שמועס:אמעריקעמיל|שמועס]]
* [{{fullurl:מוסטער:אמעריקעמיל|action=edit}} ענדערן]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;
[[קאטעגאריע:אמעריקאנער מוסטערן|{{בלאטנאמען}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6jbmmx264s5bnb6g17wv7fzkc6j8yhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>מוסטער:אינפאבאקס מיליטערישע איינהייט</title>
    <ns>10</ns>
    <id>55061</id>
    <revision>
      <id>601636</id>
      <timestamp>2026-07-21T15:50:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '&lt;includeonly&gt;{| class=&quot;infobox float-left&quot; style=&quot;width:22em; font-size:90%; text-align:right; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; margin:0 1em 1em 0; line-height:1.4em;&quot; |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; padding:4px;&quot; | {{{נאמען|{{{unit_name|{{PAGENAME}}}}}}}} {{#if:{{{אינטערנאציאנאלער_נאמען|{{{native_name|}}}}}} | {{!}}- {{!}} colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:...'</comment>
      <origin>601636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11321" sha1="odk9yz49dsct0fgyzytlymrk2q3kfo1" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{| class=&quot;infobox float-left&quot; style=&quot;width:22em; font-size:90%; text-align:right; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; margin:0 1em 1em 0; line-height:1.4em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; padding:4px;&quot; | {{{נאמען|{{{unit_name|{{PAGENAME}}}}}}}}
{{#if:{{{אינטערנאציאנאלער_נאמען|{{{native_name|}}}}}} |
{{!}}-
{{!}} colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic;&quot; {{!}} {{{אינטערנאציאנאלער_נאמען|{{{native_name}}}}}}
}}
{{#if:{{{בילד|{{{image|{{#statements:P18}}}}}}}}} |
{{!}}-
{{!}} colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0;&quot; {{!}} [[טעקע:{{{בילד|{{{image|{{#statements:P18}}}}}}}}}|{{{בילד_גרייס|{{{image_size|150px}}}}}}|alt={{{alt|}}}]]
{{#if:{{{אונטערשריפט|{{{caption|}}}}}} | &lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{{אונטערשריפט|{{{caption}}}}}}&lt;/small&gt; }}
}}

{{#if:{{{אקטיוו|{{{dates|{{{start_date|{{#statements:P571}}}}}}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | אקטיוו:
| {{{אקטיוו|{{{dates|{{{start_date|{{#statements:P571}}}}}}}}}}}{{#if:{{{ענדע_דאטע|{{{end_date|}}}}}} | – {{{ענדע_דאטע|{{{end_date}}}}}} }}
}}
{{#if:{{{אויפגעלעזט|{{{disbanded|{{#statements:P576}}}}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | אויפגעלעזט:
| {{{אויפגעלעזט|{{{disbanded|{{#statements:P576}}}}}}}}}
}}
{{#if:{{{לאנד|{{{country|{{{countries|{{#statements:P17}}}}}}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | לאנד:
| {{{לאנד|{{{country|{{{countries|{{#statements:P17}}}}}}}}}}}
}}
{{#if:{{{געטריישאפט|{{{allegiance|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | געטריישאפט:
| {{{געטריישאפט|{{{allegiance}}}}}}
}}
{{#if:{{{צווייג|{{{branch|{{#statements:P241}}}}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | צווייג:
| {{{צווייג|{{{branch|{{#statements:P241}}}}}}}}}
}}
{{#if:{{{טיפ|{{{type|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | טיפ:
| {{{טיפ|{{{type}}}}}}
}}
{{#if:{{{ראלע|{{{role|{{{specialization|}}}}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ראלע:
| {{{ראלע|{{{role|{{{specialization}}}}}}}}}
}}
{{#if:{{{גרייס|{{{size|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | גרייס:
| {{{גרייס|{{{size}}}}}}
}}
{{#if:{{{קאמאנד_סטרוקטור|{{{command_structure|{{#statements:P361}}}}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | טייל פון:
| {{{קאמאנד_סטרוקטור|{{{command_structure|{{#statements:P361}}}}}}}}}
}}
{{#if:{{{הויפטקווארטיר|{{{garrison|{{#statements:P159}}}}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | הויפטקווארטיר:
| {{{הויפטקווארטיר|{{{garrison|{{#statements:P159}}}}}}}}}
}}
{{#if:{{{צונויפנאמען|{{{nickname|{{#statements:P1449}}}}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | צונויפנאמען:
| {{{צונויפנאמען|{{{nickname|{{#statements:P1449}}}}}}}}}
}}
{{#if:{{{פאטראן|{{{patron|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | פאטראן:
| {{{פאטראן|{{{patron}}}}}}
}}
{{#if:{{{מאטא|{{{motto|{{#statements:P1451}}}}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | מאטא:
| {{{מאטא|{{{motto|{{#statements:P1451}}}}}}}}}
}}
{{#if:{{{פארבן|{{{colors|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | פארבן:
| {{{פארבן|{{{colors}}}}}}
}}
{{#if:{{{מארש|{{{march|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | מארש:
| {{{מארש|{{{march}}}}}}
}}
{{#if:{{{מאסקאט|{{{mascot|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | מאסקאט:
| {{{מאסקאט|{{{mascot}}}}}}
}}
{{#if:{{{יארטאגן|{{{anniversaries|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | יארטאגן:
| {{{יארטאגן|{{{anniversaries}}}}}}
}}
{{#if:{{{אויסריסטונג|{{{equipment|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | אויסריסטונג:
| {{{אויסריסטונג|{{{equipment}}}}}}
}}
{{#if:{{{שלאכטן|{{{battles|{{#statements:P607}}}}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | קאמפן / שלאכטן:
| {{{שלאכטן|{{{battles|{{#statements:P607}}}}}}}}}
}}
{{#if:{{{אויסצייכנונגען|{{{decorations|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | אויסצייכנונגען:
| {{{אויסצייכנונגען|{{{decorations}}}}}}
}}
{{#if:{{{שלאכט_כבוד|{{{battle_honours|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | שלאכט כבוד:
| {{{שלאכט_כבוד|{{{battle_honours}}}}}}
}}
{{#if:{{{פלי_שטונדן|{{{flying_hours|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | פלי שטונדן:
| {{{פלי_שטונדן|{{{flying_hours}}}}}}
}}
{{#if:{{{וועבזייטל|{{{website|{{#statements:P856}}}}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | וועבזייטל:
| {{{וועבזייטל|{{{website|{{#statements:P856}}}}}}}}}
}}

{{#if:{{{קאמאנדיר|{{{current_commander|{{{commander1|{{{ceremonial_chief|{{{commander2|{{{colonel_of_the_regiment|{{{commander3|{{{command_sergeant_major|{{{commander4|{{{commander5|{{{commander6|{{{commander7|{{{commander8|{{{commander9|{{{notable_commanders|{{#statements:P1037}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | קאמאנדירן
}}
{{#if:{{{קאמאנדיר|{{{current_commander|{{{commander1|{{#statements:P1037}}}}}}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | קאמאנדיר:
| {{{קאמאנדיר|{{{current_commander|{{{commander1|{{#statements:P1037}}}}}}}}}}}
}}
{{#if:{{{צערעמאניעלער_שעף|{{{ceremonial_chief|{{{commander2|}}}}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | צערעמאניעלער שעף:
| {{{צערעמאניעלער_שעף|{{{ceremonial_chief|{{{commander2}}}}}}}}}
}}
{{#if:{{{פאלקאווניק|{{{colonel_of_the_regiment|{{{commander3|}}}}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | פאלקאווניק פון רעגימענט:
| {{{פאלקאווניק|{{{colonel_of_the_regiment|{{{commander3}}}}}}}}}
}}
{{#if:{{{סארזשאנט_מייזשאר|{{{command_sergeant_major|{{{commander4|}}}}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | קאמאנד סארזשאנט מייזשאר:
| {{{סארזשאנט_מייזשאר|{{{command_sergeant_major|{{{commander4}}}}}}}}}
}}
{{#if:{{{קאמאנדיר5|{{{commander5|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | קאמאנדיר:
| {{{קאמאנדיר5|{{{commander5}}}}}}
}}
{{#if:{{{קאמאנדיר6|{{{commander6|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | קאמאנדיר:
| {{{קאמאנדיר6|{{{commander6}}}}}}
}}
{{#if:{{{קאמאנדיר7|{{{commander7|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | קאמאנדיר:
| {{{קאמאנדיר7|{{{commander7}}}}}}
}}
{{#if:{{{קאמאנדיר8|{{{commander8|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | קאמאנדיר:
| {{{קאמאנדיר8|{{{commander8}}}}}}
}}
{{#if:{{{קאמאנדיר9|{{{commander9|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | קאמאנדיר:
| {{{קאמאנדיר9|{{{commander9}}}}}}
}}
{{#if:{{{באַקאַנטע_קאָמאַנדירן|{{{notable_commanders|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | באקאנטע קאמאנדירן:
| {{{באַקאַנטע_קאָמאַנדירן|{{{notable_commanders}}}}}}
}}

{{#if:{{{סעמבל|{{{identification_symbol|{{{identification_symbol_2|{{{identification_symbol_3|{{{identification_symbol_4|{{{identification_symbol_5|{{{identification_symbol_6|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | עמבלעמען / אינסזיגניעס
}}
{{#if:{{{סעמבל|{{{identification_symbol|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | סימבאל:
| {{{סעמבל|{{{identification_symbol}}}}}}
}}
{{#if:{{{identification_symbol_2|}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | סימבאל 2:
| {{{identification_symbol_2}}}
}}
{{#if:{{{identification_symbol_3|}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | סימבאל 3:
| {{{identification_symbol_3}}}
}}
{{#if:{{{identification_symbol_4|}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | סימבאל 4:
| {{{identification_symbol_4}}}
}}
{{#if:{{{identification_symbol_5|}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | סימבאל 5:
| {{{identification_symbol_5}}}
}}
{{#if:{{{identification_symbol_6|}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | סימבאל 6:
| {{{identification_symbol_6}}}
}}

{{#if:{{{aircraft_attack|{{{aircraft_bomber|{{{aircraft_electronic|{{{aircraft_fighter|{{{aircraft_helicopter|{{{aircraft_helicopter_attack|{{{aircraft_helicopter_cargo|{{{aircraft_helicopter_multirole|{{{aircraft_helicopter_observation|{{{aircraft_helicopter_trainer|{{{aircraft_helicopter_utility|{{{aircraft_interceptor|{{{aircraft_patrol|{{{aircraft_recon|{{{aircraft_trainer|{{{aircraft_transport|{{{aircraft_tanker|{{{aircraft_general|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | פליגערס
}}
{{#if:{{{aircraft_attack|}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | אטאקע פליגער:
| {{{aircraft_attack}}}
}}
{{#if:{{{aircraft_bomber|}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | באמבארדירער:
| {{{aircraft_bomber}}}
}}
{{#if:{{{aircraft_electronic|}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | עלעקטראנישע קריג:
| {{{aircraft_electronic}}}
}}
{{#if:{{{aircraft_fighter|}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | קעמפער פליגער:
| {{{aircraft_fighter}}}
}}
{{#if:{{{aircraft_helicopter|}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | העליקאפטערס:
| {{{aircraft_helicopter}}}
}}
{{#if:{{{aircraft_helicopter_attack|}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | אטאקע העליקאפטער:
| {{{aircraft_helicopter_attack}}}
}}
{{#if:{{{aircraft_helicopter_cargo|}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | פראכט העליקאפטער:
| {{{aircraft_helicopter_cargo}}}
}}
{{#if:{{{aircraft_helicopter_multirole|}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | מולטי-ראלע העליקאפטער:
| {{{aircraft_helicopter_multirole}}}
}}
{{#if:{{{aircraft_helicopter_observation|}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | באאבאכטונג העליקאפטער:
| {{{aircraft_helicopter_observation}}}
}}
{{#if:{{{aircraft_helicopter_trainer|}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | איבערשולונג העליקאפטער:
| {{{aircraft_helicopter_trainer}}}
}}
{{#if:{{{aircraft_helicopter_utility|}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | נוצן העליקאפטער:
| {{{aircraft_helicopter_utility}}}
}}
{{#if:{{{aircraft_interceptor|}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | אפפאל פליגער:
| {{{aircraft_interceptor}}}
}}
{{#if:{{{aircraft_patrol|}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | פאטראל פליגער:
| {{{aircraft_patrol}}}
}}
{{#if:{{{aircraft_recon|}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | אויסשפירונג פליגער:
| {{{aircraft_recon}}}
}}
{{#if:{{{aircraft_trainer|}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | איבערשולונג פליגער:
| {{{aircraft_trainer}}}
}}
{{#if:{{{aircraft_transport|}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | טראנספארט פליגער:
| {{{aircraft_transport}}}
}}
{{#if:{{{aircraft_tanker|}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | טאנקר פליגער:
| {{{aircraft_tanker}}}
}}
{{#if:{{{aircraft_general|}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | אלגעמיינע פליגערס:
| {{{aircraft_general}}}
}}
|}
&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
[[קאטעגאריע:מיליטערישע מוסטערן]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>odk9yz49dsct0fgyzytlymrk2q3kfo1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601637</id>
      <parentid>601636</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T15:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3992" sha1="bo05x63i5yxuquqah02ov6h3yd24e0z" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{| class=&quot;infobox float-left&quot; style=&quot;width:22em; font-size:90%; text-align:right; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; margin:0 1em 1em 0; line-height:1.4em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; padding:4px;&quot; | {{{נאמען|{{{unit_name|{{PAGENAME}}}}}}}}
{{#if:{{{אינטערנאציאנאלער_נאמען|{{{native_name|}}}}}} |
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic;&quot; | {{{אינטערנאציאנאלער_נאמען|{{{native_name}}}}}}
}}
{{#if:{{{בילד|{{{image|}}}}}} |
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0;&quot; | [[טעקע:{{{בילד|{{{image}}}}}}|{{{בילד_גרייס|{{{image_size|150px}}}}}}|alt={{{alt|}}}]]
{{#if:{{{אונטערשריפט|{{{caption|}}}}}} | &lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{{אונטערשריפט|{{{caption}}}}}}&lt;/small&gt; }}
| {{#if:{{#statements:P18}} |
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0;&quot; | {{#statements:P18}}
}} }}

{{#if:{{{אקטיוו|{{{dates|{{{start_date|}}}}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | אקטיוו:
| {{{אקטיוו|{{{dates|{{{start_date}}}}}}}}}{{#if:{{{ענדע_דאטע|{{{end_date|}}}}}} | – {{{ענדע_דאטע|{{{end_date}}}}}} }}
| {{#if:{{#statements:P571}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | אקטיוו:
| {{#statements:P571}}
}} }}
{{#if:{{{אויפגעלעזט|{{{disbanded|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | אויפגעלעזט:
| {{{אויפגעלעזט|{{{disbanded}}}}}}
| {{#if:{{#statements:P576}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | אויפגעלעזט:
| {{#statements:P576}}
}} }}
{{#if:{{{לאנד|{{{country|{{{countries|}}}}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | לאנד:
| {{{לאנד|{{{country|{{{countries}}}}}}}}}
| {{#if:{{#statements:P17}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | לאנד:
| {{#statements:P17}}
}} }}
{{#if:{{{געטריישאפט|{{{allegiance|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | געטריישאפט:
| {{{געטריישאפט|{{{allegiance}}}}}}
}}
{{#if:{{{צווייג|{{{branch|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | צווייג:
| {{{צווייג|{{{branch}}}}}}
| {{#if:{{#statements:P241}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | צווייג:
| {{#statements:P241}}
}} }}
{{#if:{{{טיפ|{{{type|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | טיפ:
| {{{טיפ|{{{type}}}}}}
}}
{{#if:{{{ראלע|{{{role|{{{specialization|}}}}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ראלע:
| {{{ראלע|{{{role|{{{specialization}}}}}}}}}
}}
{{#if:{{{גרייס|{{{size|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | גרייס:
| {{{גרייס|{{{size}}}}}}
}}
{{#if:{{{קאמאנד_סטרוקטור|{{{command_structure|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | טייל פון:
| {{{קאמאנד_סטרוקטור|{{{command_structure}}}}}}
}}
{{#if:{{{הויפטקווארטיר|{{{garrison|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | הויפטקווארטיר:
| {{{הויפטקווארטיר|{{{garrison}}}}}}
| {{#if:{{#statements:P159}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | הויפטקווארטיר:
| {{#statements:P159}}
}} }}
{{#if:{{{צונויפנאמען|{{{nickname|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | צונויפנאמען:
| {{{צונויפנאמען|{{{nickname}}}}}}
}}
{{#if:{{{מאטא|{{{motto|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | מאטא:
| {{{מאטא|{{{motto}}}}}}
}}
{{#if:{{{קאמאנדיר|{{{current_commander|{{{commander1|}}}}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | קאמאנדיר:
| {{{קאמאנדיר|{{{current_commander|{{{commander1}}}}}}}}}
| {{#if:{{#statements:P1037}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | קאמאנדיר:
| {{#statements:P1037}}
}} }}
{{#if:{{{וועבזייטל|{{{website|}}}}}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | וועבזייטל:
| {{{וועבזייטל|{{{website}}}}}}
| {{#if:{{#statements:P856}} |
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | וועבזייטל:
| {{#statements:P856}}
}} }}
|}
&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
[[קאטעגאריע:מיליטערישע מוסטערן]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bo05x63i5yxuquqah02ov6h3yd24e0z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601639</id>
      <parentid>601637</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T15:58:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5526" sha1="58mzfke8dtcwih7t4xi8agqlxiowv7a" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;table class=&quot;infobox float-left&quot; style=&quot;width:22em; font-size:90%; text-align:right; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; margin:0 1em 1em 0; line-height:1.4em; border-collapse:collapse;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
  &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; padding:6px;&quot;&gt;{{{נאמען|{{{unit_name|{{PAGENAME}}}}}}}}&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;

{{#if:{{{אינטערנאציאנאלער_נאמען|{{{native_name|}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; padding:2px;&quot;&gt;{{{אינטערנאציאנאלער_נאמען|{{{native_name}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{בילד|{{{image|}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0;&quot;&gt;[[טעקע:{{{בילד|{{{image}}}}}}|{{{בילד_גרייס|{{{image_size|150px}}}}}}|alt={{{alt|}}}]]
  {{#if:{{{אונטערשריפט|{{{caption|}}}}}} | &lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{{אונטערשריפט|{{{caption}}}}}}&lt;/small&gt; }}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
| {{#if:{{#statements:P18}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0;&quot;&gt;{{#statements:P18}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}} }}

{{#if:{{{אקטיוו|{{{dates|{{{start_date|}}}}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px; width:40%;&quot;&gt;אקטיוו:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{אקטיוו|{{{dates|{{{start_date}}}}}}}}}{{#if:{{{ענדע_דאטע|{{{end_date|}}}}}} | – {{{ענדע_דאטע|{{{end_date}}}}}} }}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
| {{#if:{{#statements:P571}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px; width:40%;&quot;&gt;אקטיוו:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{#statements:P571}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}} }}

{{#if:{{{אויפגעלעזט|{{{disbanded|}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;אויפגעלעזט:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{אויפגעלעזט|{{{disbanded}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
| {{#if:{{#statements:P576}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;אויפגעלעזט:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{#statements:P576}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}} }}

{{#if:{{{לאנד|{{{country|{{{countries|}}}}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;לאנד:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{לאנד|{{{country|{{{countries}}}}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
| {{#if:{{#statements:P17}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;לאנד:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{#statements:P17}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}} }}

{{#if:{{{געטריישאפט|{{{allegiance|}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;געטריישאפט:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{געטריישאפט|{{{allegiance}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{צווייג|{{{branch|}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;צווייג:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{צווייג|{{{branch}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
| {{#if:{{#statements:P241}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;צווייג:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{#statements:P241}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}} }}

{{#if:{{{טיפ|{{{type|}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;טיפ:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{טיפ|{{{type}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{ראלע|{{{role|{{{specialization|}}}}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;ראלע:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{ראלע|{{{role|{{{specialization}}}}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{גרייס|{{{size|}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;גרייס:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{גרייס|{{{size}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{קאמאנד_סטרוקטור|{{{command_structure|}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;טייל פון:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{קאמאנד_סטרוקטור|{{{command_structure}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{הויפטקווארטיר|{{{garrison|}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;הויפטקווארטיר:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{הויפטקווארטיר|{{{garrison}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
| {{#if:{{#statements:P159}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;הויפטקווארטיר:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{#statements:P159}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}} }}

{{#if:{{{צונויפנאמען|{{{nickname|}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;צונויפנאמען:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{צונויפנאמען|{{{nickname}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{מאטא|{{{motto|}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;מאטא:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{מאטא|{{{motto}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{קאמאנדיר|{{{current_commander|{{{commander1|}}}}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;קאמאנדיר:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{קאמאנדיר|{{{current_commander|{{{commander1}}}}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
| {{#if:{{#statements:P1037}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;קאמאנדיר:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{#statements:P1037}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}} }}

{{#if:{{{וועבזייטל|{{{website|}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;וועבזייטל:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{וועבזייטל|{{{website}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
| {{#if:{{#statements:P856}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;וועבזייטל:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{#statements:P856}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}} }}
&lt;/table&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
[[קאטעגאריע:מיליטערישע מוסטערן]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>58mzfke8dtcwih7t4xi8agqlxiowv7a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601640</id>
      <parentid>601639</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T16:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5526" sha1="87q7pt9t0rea5xj3csh3qjtmv6l4ppe" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;table class=&quot;infobox float-left&quot; style=&quot;width:22em; font-size:90%; text-align:right; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; margin:0 1em 1em 0; line-height:1.4em; border-collapse:collapse;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
  &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; padding:6px;&quot;&gt;{{{נאמען|{{{unit_name|{{PAGENAME}}}}}}}}&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;

{{#if:{{{אינטערנאציאנאלער_נאמען|{{{native_name|}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; padding:2px;&quot;&gt;{{{אינטערנאציאנאלער_נאמען|{{{native_name}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{בילד|{{{image|}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0;&quot;&gt;[[טעקע:{{{בילד|{{{image}}}}}}|{{{בילד_גרייס|{{{image_size|150px}}}}}}|alt={{{alt|}}}]]
  {{#if:{{{אונטערשריפט|{{{caption|}}}}}} | &lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{{אונטערשריפט|{{{caption}}}}}}&lt;/small&gt; }}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
| {{#if:{{#statements:P18}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0;&quot;&gt;{{#statements:P18}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}} }}

{{#if:{{{אקטיוו|{{{dates|{{{start_date|}}}}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px; width:40%;&quot;&gt;אקטיוו:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{אקטיוו|{{{dates|{{{start_date}}}}}}}}}{{#if:{{{ענדע_דאטע|{{{end_date|}}}}}} | – {{{ענדע_דאטע|{{{end_date}}}}}} }}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
| {{#if:{{#statements:P571}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px; width:40%;&quot;&gt;אקטיוו:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{#statements:P571}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}} }}

{{#if:{{{אויפגעלעזט|{{{disbanded|}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;אויפגעלעזט:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{אויפגעלעזט|{{{disbanded}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
| {{#if:{{#statements:P576}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;אויפגעלעזט:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{#statements:P576}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}} }}

{{#if:{{{לאנד|{{{country|{{{countries|}}}}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;לאנד:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{לאנד|{{{country|{{{countries}}}}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
| {{#if:{{#statements:P17}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;לאנד:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{#statements:P17}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}} }}

{{#if:{{{געטריישאפט|{{{allegiance|}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;געטריישאפט:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{געטריישאפט|{{{allegiance}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{צווייג|{{{branch|}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;צווייג:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{צווייג|{{{branch}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
| {{#if:{{#statements:P241}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;צווייג:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{#statements:P241}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}} }}

{{#if:{{{טיפ|{{{type|}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;טיפ:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{טיפ|{{{type}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{ראלע|{{{role|{{{specialization|}}}}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;ראלע:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{ראלע|{{{role|{{{specialization}}}}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{גרויס|{{{size|}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;גרייס:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{גרייס|{{{size}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{קאמאנד_סטרוקטור|{{{command_structure|}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;טייל פון:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{קאמאנד_סטרוקטור|{{{command_structure}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{הויפטקווארטיר|{{{garrison|}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;הויפטקווארטיר:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{הויפטקווארטיר|{{{garrison}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
| {{#if:{{#statements:P159}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;הויפטקווארטיר:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{#statements:P159}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}} }}

{{#if:{{{צונויפנאמען|{{{nickname|}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;צונויפנאמען:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{צונויפנאמען|{{{nickname}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{מאטא|{{{motto|}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;מאטא:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{מאטא|{{{motto}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{קאמאנדיר|{{{current_commander|{{{commander1|}}}}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;קאמאנדיר:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{קאמאנדיר|{{{current_commander|{{{commander1}}}}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
| {{#if:{{#statements:P1037}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;קאמאנדיר:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{#statements:P1037}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}} }}

{{#if:{{{וועבזייטל|{{{website|}}}}}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;וועבזייטל:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{{וועבזייטל|{{{website}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
| {{#if:{{#statements:P856}} |
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot;&gt;וועבזייטל:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding:2px 5px;&quot;&gt;{{#statements:P856}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}} }}
&lt;/table&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
[[קאטעגאריע:מיליטערישע מוסטערן]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>87q7pt9t0rea5xj3csh3qjtmv6l4ppe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601641</id>
      <parentid>601640</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T16:35:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2840" sha1="b9o26nwbu90q842xwzhbsz271imqnxm" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:22em; text-align:left; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px; border-spacing:2px;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:125%; font-weight:bold; background-color:#b0c4de; padding:5px;&quot; | {{{נאמען|{{{unit_name|{{PAGENAME}}}}}}}}
{{#if:{{{בילד|{{{image|}}}}}} |
{{!}}-
{{!}} colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px;&quot; {{!}} [[טעקע:{{{בילד|{{{image}}}}}}|{{{בילד_גרייס|{{{image_size|220px}}}}}}|alt={{{alt|}}}]]
{{#if:{{{אונטערשריפט|{{{caption|}}}}}} |
&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;{{{אונטערשריפט|{{{caption}}}}}}&lt;/span&gt;
}}
}}
{{#if:{{{פאן|{{{flag|}}}}}} |
{{!}}-
! style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot; {{!}} פאן:
{{!}} style=&quot;padding:2px 5px;&quot; {{!}} [[טעקע:{{{פאן|{{{flag}}}}}}|{{{פאן_גרייס|{{{flag_size|140px}}}}}}]]
}}
{{#if:{{{עמבלעם|{{{symbol|{{{emblem|}}}}}}}}} |
{{!}}-
! style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot; {{!}} עמבלעם:
{{!}} style=&quot;padding:2px 5px;&quot; {{!}} [[טעקע:{{{עמבלעם|{{{symbol|{{{emblem}}}}}}}}}|{{{עמבלעם_גרייס|{{{symbol_size|120px}}}}}}]]
}}
{{#if:{{{צונויפנאמען|{{{nickname|}}}}}} |
{{!}}-
! style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot; {{!}} צונויפנאמען:
{{!}} style=&quot;padding:2px 5px;&quot; {{!}} {{{צונויפנאמען|{{{nickname}}}}}}
}}
{{#if:{{{מאטא|{{{motto|}}}}}} |
{{!}}-
! style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot; {{!}} מאטא:
{{!}} style=&quot;padding:2px 5px;&quot; {{!}} {{{מאטא|{{{motto}}}}}}
}}
{{#if:{{{אקטיוו|{{{dates|{{{active|}}}}}}}}} |
{{!}}-
! style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot; {{!}} אקטיוו:
{{!}} style=&quot;padding:2px 5px;&quot; {{!}} {{{אקטיוו|{{{dates|{{{active}}}}}}}}}
}}
{{#if:{{{לאנד|{{{country|}}}}}} |
{{!}}-
! style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot; {{!}} לאנד:
{{!}} style=&quot;padding:2px 5px;&quot; {{!}} {{{לאנד|{{{country}}}}}}
| {{#if:{{#statements:P17}} |
{{!}}-
! style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot; {{!}} לאנד:
{{!}} style=&quot;padding:2px 5px;&quot; {{!}} {{#statements:P17}}
}} }}
{{#if:{{{צווייג|{{{branch|}}}}}} |
{{!}}-
! style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot; {{!}} צווייג:
{{!}} style=&quot;padding:2px 5px;&quot; {{!}} {{{צווייג|{{{branch}}}}}}
}}
{{#if:{{{קאמאנדיר|{{{current_commander|{{{commander1|}}}}}}}}} |
{{!}}-
! style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot; {{!}} קאמאנדיר:
{{!}} style=&quot;padding:2px 5px;&quot; {{!}} {{{קאמאנדיר|{{{current_commander|{{{commander1}}}}}}}}}
| {{#if:{{#statements:P1037}} |
{{!}}-
! style=&quot;text-align:right; padding:2px 5px;&quot; {{!}} קאמאנדיר:
{{!}} style=&quot;padding:2px 5px;&quot; {{!}} {{#statements:P1037}}
}} }}
|}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
[[קאַטעגאָריע:מיליטערישע מוסטערן]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b9o26nwbu90q842xwzhbsz271imqnxm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ישראל אליעזר הגר</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55062</id>
    <revision>
      <id>601643</id>
      <timestamp>2026-07-21T16:44:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>חסידים ואנשי מעשה</username>
        <id>62141</id>
      </contributor>
      <comment>געשאפן</comment>
      <origin>601643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5158" sha1="ry5hv6bhdvuplas8v302vmxw6k2hsnj" xml:space="preserve">רבי ישראל אליעזר הגר ([[ו' אב]] [[ה'תשי&quot;ב]], [[18טן יולי]] [[1953]] - [[ג' כסלו]] [[ה'תשפ&quot;ו]], [[23סטן נאוועמבער]] [[2025]]) איז געווען דער רב פון [[סערעט וויזשניץ (הויף)|סערעט וויזניצער שטיבל]] אין ירושלים במשך 37 יאר.

== ביאגראפיע ==
ער איז געבוירן געווארן אין חיפה צו זיין פאטער רבי [[משה האגער (סערעט)|משה האגער]], [[ראש ישיבה]] פון &quot;יחל ישראל&quot; אין [[חיפה]] און מחבר פונעם ספר &quot;ברכת משה&quot;, און צו זיין מוטער מרת אלטא פעריל ע&quot;ה, טאכטער פונעם דזיקעווער רבי'ן רבי [[חיים מנחם (מענדל) דוד הורוויץ]].

אלס קינד האט ער זיך געווייגט ביי זיין זיידן רבי [[ברוך האגער (סערעט)|ברוך האגער]] דער &quot;מקור ברוך&quot; פון סערט וויזניץ. אין זיינע בחור'ישע יארן האט ער געלערנט אין דער &quot;יחל ישראל&quot; ישיבה. ער האט געהייראט מרת דבורה, טאכטער פון רבי שמואל שמעלקא רובין סוליצא רבי פון פארקוויי וואס איז און [[לאנג איילענד]], א זון פונעם פריערדיגן סוליצער רבי'ן רבי [[יעקב ישראל ישורון רובין]].

נאָכן חתונה האט ער ערשט געוואוינט אין [[חיפה]], און שפּעטער האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין [[ירושלים]], וואו ער האט אויפגעשטעלט דעם סערט וויזניצער בית מדרש &quot;מקור ברוך&quot; אויף 'גרוסברג' גאס. במשך די יארן האט ער אויך געגרינדעט עטלעכע כוללים אינעם בית מדרש. 

ער האט ארויסגעגעבן פון דאס ניי דעם ספר &quot;צמח צדיק&quot;, וואָס איז געשריבן געוואָרן דורך זיין זיידן דער &quot;צמח צדיק&quot; רבי [[מנחם מענדיל האגער (וויזשניץ)|מנחם מענדיל האגער]]. 

אין זיינע לעצטע צוועלף יאָר האט ער געליטן שווער פון א אינפעקציע אין די פיס, און נאך א פלוצעמדיקע פארערגערונג אין זיין געזונט מצב איז ער נפטר געווארן [[ג' כסלו]] [[ה'תשפ&quot;ו]]. די לוויה איז ארויסגעפארן פון זיין בית מדרש אין ירושלים, אריבער דעם סערעטער בית המדרש אין 'רמת וויזניץ' חיפה, און פון דארטן צום [[אלטע בית עולם פון צפת|אלטע בית החיים פון צפת]].

== משפחה ==

* זיין טאכטער מרת חיה אסתר, ווייב פון הרב '''יהודה אריה האלבערשטאם''', מורה הוראה און דיין, א זון פונעם [[גארליץ (הויף)|גארליצער רבי'ן]] רבי אלישע האלבערשטאם.
* זיין זון הרב '''ברוך''', רב פונעם &quot;ברכת משה&quot; בית מדרש אין רמה ד' אין בית שמש, איידעם פונעם [[קרעטשעניף (הויף)|קרעטשענעפער רבי'ן]] רבי [[מנחם אליעזר זאב ראזנבוים]].
* זיין טאכטער מרת נחמה מלכה, ווייב פון הרב '''ישראל צבי לעמבערגער''', א זון פונעם [[מאקאווא (הויף)|מאקאווא רבי'ן]] אין [[אשדוד]] רבי מאיר שלמה לעמבערגער.
* זיין זון הרב '''מנחם מענדיל''', ר&quot;מ אין דער וויזניצער ישיבה אין [[אלעד]], איידעם פונעם [[וויזשניץ (הויף)|וויזניצער רבי'ן]] רבי [[ישראל האגער (בני ברק)|ישראל האגער]].
* זיין זון הרב '''יעקב''', איידעם פונעם פיטסבורגער רבי'ן רבי [[מרדכי יששכר בער לייפער|מרדכי ישכר בער לייפער]].
* זיין זון הרב '''מאיר עמנואל''', איידעם פונעם [[ראצפערט (הויף)|ראצפערטער רב]] הרב יצחק דוד הורוויץ פון [[סאו פאולא]], [[בראזיל]].
* זיין טאכטער מרת יוכבד, ווייב פון הרב '''יחיאל יהושע ראבינאוויטש''', א זון פונעם [[ביאלע (הויף)|ביאלע ישרי לב]] רבי צמח דוד ראבינאוויטש.

זיין ברודער איז הרב [[מנחם דוד האגער]], דער שאץ וויזניצער רבי און [[חיפה]]. זיין שוואגערס זענען הרב מאיר כ&quot;ץ, ראש הכוללים פון סערט וויזניץ, און הרב אהרן אליהו פעלדמאן, פון די חשובע עסקנים פון [[וויזשניץ (הויף)|וויזניץ.]]

== וועבלינקען ==

* [https://www.youtube.com/watch?v=IkoQCHygFtM שידוך שליסן פון זיין אייניקל און אייניקל פון דער ויזניצער רבי]</text>
      <sha1>ry5hv6bhdvuplas8v302vmxw6k2hsnj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601644</id>
      <parentid>601643</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T16:45:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>חסידים ואנשי מעשה</username>
        <id>62141</id>
      </contributor>
      <comment>.</comment>
      <origin>601644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5164" sha1="fuv6qi9mprep6wxrhr8kgoo2xexkr6p" xml:space="preserve">'''רבי ישראל אליעזר הגר''' ([[ו' אב]] [[ה'תשי&quot;ב]], [[18טן יולי]] [[1953]] - [[ג' כסלו]] [[ה'תשפ&quot;ו]], [[23סטן נאוועמבער]] [[2025]]) איז געווען דער רב פון [[סערעט וויזשניץ (הויף)|סערעט וויזניצער שטיבל]] אין ירושלים במשך 37 יאר.

== ביאגראפיע ==
ער איז געבוירן געווארן אין חיפה צו זיין פאטער רבי [[משה האגער (סערעט)|משה האגער]], [[ראש ישיבה]] פון &quot;יחל ישראל&quot; אין [[חיפה]] און מחבר פונעם ספר &quot;ברכת משה&quot;, און צו זיין מוטער מרת אלטא פעריל ע&quot;ה, טאכטער פונעם דזיקעווער רבי'ן רבי [[חיים מנחם (מענדל) דוד הורוויץ]].

אלס קינד האט ער זיך געווייגט ביי זיין זיידן רבי [[ברוך האגער (סערעט)|ברוך האגער]] דער &quot;מקור ברוך&quot; פון סערט וויזניץ. אין זיינע בחור'ישע יארן האט ער געלערנט אין דער &quot;יחל ישראל&quot; ישיבה. ער האט געהייראט מרת דבורה, טאכטער פון רבי שמואל שמעלקא רובין סוליצא רבי פון פארקוויי וואס איז און [[לאנג איילענד]], א זון פונעם פריערדיגן סוליצער רבי'ן רבי [[יעקב ישראל ישורון רובין]].

נאָכן חתונה האט ער ערשט געוואוינט אין [[חיפה]], און שפּעטער האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין [[ירושלים]], וואו ער האט אויפגעשטעלט דעם סערט וויזניצער בית מדרש &quot;מקור ברוך&quot; אויף 'גרוסברג' גאס. במשך די יארן האט ער אויך געגרינדעט עטלעכע כוללים אינעם בית מדרש. 

ער האט ארויסגעגעבן פון דאס ניי דעם ספר &quot;צמח צדיק&quot;, וואָס איז געשריבן געוואָרן דורך זיין זיידן דער &quot;צמח צדיק&quot; רבי [[מנחם מענדיל האגער (וויזשניץ)|מנחם מענדיל האגער]]. 

אין זיינע לעצטע צוועלף יאָר האט ער געליטן שווער פון א אינפעקציע אין די פיס, און נאך א פלוצעמדיקע פארערגערונג אין זיין געזונט מצב איז ער נפטר געווארן [[ג' כסלו]] [[ה'תשפ&quot;ו]]. די לוויה איז ארויסגעפארן פון זיין בית מדרש אין ירושלים, אריבער דעם סערעטער בית המדרש אין 'רמת וויזניץ' חיפה, און פון דארטן צום [[אלטע בית עולם פון צפת|אלטע בית החיים פון צפת]].

== משפחה ==

* זיין טאכטער מרת חיה אסתר, ווייב פון הרב '''יהודה אריה האלבערשטאם''', מורה הוראה און דיין, א זון פונעם [[גארליץ (הויף)|גארליצער רבי'ן]] רבי אלישע האלבערשטאם.
* זיין זון הרב '''ברוך''', רב פונעם &quot;ברכת משה&quot; בית מדרש אין רמה ד' אין בית שמש, איידעם פונעם [[קרעטשעניף (הויף)|קרעטשענעפער רבי'ן]] רבי [[מנחם אליעזר זאב ראזנבוים]].
* זיין טאכטער מרת נחמה מלכה, ווייב פון הרב '''ישראל צבי לעמבערגער''', א זון פונעם [[מאקאווא (הויף)|מאקאווא רבי'ן]] אין [[אשדוד]] רבי מאיר שלמה לעמבערגער.
* זיין זון הרב '''מנחם מענדיל''', ר&quot;מ אין דער וויזניצער ישיבה אין [[אלעד]], איידעם פונעם [[וויזשניץ (הויף)|וויזניצער רבי'ן]] רבי [[ישראל האגער (בני ברק)|ישראל האגער]].
* זיין זון הרב '''יעקב''', איידעם פונעם פיטסבורגער רבי'ן רבי [[מרדכי יששכר בער לייפער|מרדכי ישכר בער לייפער]].
* זיין זון הרב '''מאיר עמנואל''', איידעם פונעם [[ראצפערט (הויף)|ראצפערטער רב]] הרב יצחק דוד הורוויץ פון [[סאו פאולא]], [[בראזיל]].
* זיין טאכטער מרת יוכבד, ווייב פון הרב '''יחיאל יהושע ראבינאוויטש''', א זון פונעם [[ביאלע (הויף)|ביאלע ישרי לב]] רבי צמח דוד ראבינאוויטש.

זיין ברודער איז הרב [[מנחם דוד האגער]], דער שאץ וויזניצער רבי און [[חיפה]]. זיין שוואגערס זענען הרב מאיר כ&quot;ץ, ראש הכוללים פון סערט וויזניץ, און הרב אהרן אליהו פעלדמאן, פון די חשובע עסקנים פון [[וויזשניץ (הויף)|וויזניץ.]]

== וועבלינקען ==

* [https://www.youtube.com/watch?v=IkoQCHygFtM שידוך שליסן פון זיין אייניקל און אייניקל פון דער ויזניצער רבי]</text>
      <sha1>fuv6qi9mprep6wxrhr8kgoo2xexkr6p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601646</id>
      <parentid>601644</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T16:58:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>חסידים ואנשי מעשה</username>
        <id>62141</id>
      </contributor>
      <comment>צוגעלייגט פרטים</comment>
      <origin>601646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5577" sha1="4n5f1xpsl1ul7aguxn26pdobb5f2ag8" xml:space="preserve">{{רבנים|בילד=[[File:אבד סערט ויזניץ ירושלים.png|thumb|אבד סערט ויזניץ ירושלים]]|רביס=זיין זיידע [[ברוך האגער (סערעט)|בעל המקור ברוך]] זיין פעטער [[אליעזר האגער (סערעט)|בעל החכמת אליעזר]]|געבורטסטאג=[[ו' אב]] [[ה'תשי&quot;ב]]|פטירה=[[ג' כסלו]] [[ה'תשפ&quot;ו]]}}

'''רבי ישראל אליעזר הגר''' ([[ו' אב]] [[ה'תשי&quot;ב]], [[18טן יולי]] [[1953]] - [[ג' כסלו]] [[ה'תשפ&quot;ו]], [[23סטן נאוועמבער]] [[2025]]) איז געווען דער רב פון [[סערעט וויזשניץ (הויף)|סערעט וויזניצער שטיבל]] אין ירושלים במשך 37 יאר.

== ביאגראפיע ==
ער איז געבוירן געווארן אין חיפה צו זיין פאטער רבי [[משה האגער (סערעט)|משה האגער]], [[ראש ישיבה]] פון &quot;יחל ישראל&quot; אין [[חיפה]] און מחבר פונעם ספר &quot;ברכת משה&quot;, און צו זיין מוטער מרת אלטא פעריל ע&quot;ה, טאכטער פונעם דזיקעווער רבי'ן רבי [[חיים מנחם (מענדל) דוד הורוויץ]].

אלס קינד האט ער זיך געווייגט ביי זיין זיידן רבי [[ברוך האגער (סערעט)|ברוך האגער]] דער &quot;מקור ברוך&quot; פון סערט וויזניץ. אין זיינע בחור'ישע יארן האט ער געלערנט אין דער &quot;יחל ישראל&quot; ישיבה. ער האט געהייראט מרת דבורה, טאכטער פון רבי שמואל שמעלקא רובין סוליצא רבי פון פארקוויי וואס איז און [[לאנג איילענד]], א זון פונעם פריערדיגן סוליצער רבי'ן רבי [[יעקב ישראל ישורון רובין]].

נאָכן חתונה האט ער ערשט געוואוינט אין [[חיפה]], און שפּעטער האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין [[ירושלים]], וואו ער האט אויפגעשטעלט דעם סערט וויזניצער בית מדרש &quot;מקור ברוך&quot; אויף 'גרוסברג' גאס. במשך די יארן האט ער אויך געגרינדעט עטלעכע כוללים אינעם בית מדרש. 

ער האט ארויסגעגעבן פון דאס ניי דעם ספר &quot;צמח צדיק&quot;, וואָס איז געשריבן געוואָרן דורך זיין זיידן דער &quot;צמח צדיק&quot; רבי [[מנחם מענדיל האגער (וויזשניץ)|מנחם מענדיל האגער]]. 

אין זיינע לעצטע צוועלף יאָר האט ער געליטן שווער פון א אינפעקציע אין די פיס, און נאך א פלוצעמדיקע פארערגערונג אין זיין געזונט מצב איז ער נפטר געווארן [[ג' כסלו]] [[ה'תשפ&quot;ו]]. די לוויה איז ארויסגעפארן פון זיין בית מדרש אין ירושלים, אריבער דעם סערעטער בית המדרש אין 'רמת וויזניץ' חיפה, און פון דארטן צום [[אלטע בית עולם פון צפת|אלטע בית החיים פון צפת]].

== משפחה ==

* זיין טאכטער מרת חיה אסתר, ווייב פון הרב '''יהודה אריה האלבערשטאם''', מורה הוראה און דיין, א זון פונעם [[גארליץ (הויף)|גארליצער רבי'ן]] רבי אלישע האלבערשטאם.
* זיין זון הרב '''ברוך''', רב פונעם &quot;ברכת משה&quot; בית מדרש אין רמה ד' אין בית שמש, איידעם פונעם [[קרעטשעניף (הויף)|קרעטשענעפער רבי'ן]] רבי [[מנחם אליעזר זאב ראזנבוים]].
* זיין טאכטער מרת נחמה מלכה, ווייב פון הרב '''ישראל צבי לעמבערגער''', א זון פונעם [[מאקאווא (הויף)|מאקאווא רבי'ן]] אין [[אשדוד]] רבי מאיר שלמה לעמבערגער.
* זיין זון הרב '''מנחם מענדיל''', ר&quot;מ אין דער וויזניצער ישיבה אין [[אלעד]], איידעם פונעם [[וויזשניץ (הויף)|וויזניצער רבי'ן]] רבי [[ישראל האגער (בני ברק)|ישראל האגער]].
* זיין זון הרב '''יעקב''', איידעם פונעם פיטסבורגער רבי'ן רבי [[מרדכי יששכר בער לייפער|מרדכי ישכר בער לייפער]].
* זיין זון הרב '''מאיר עמנואל''', איידעם פונעם [[ראצפערט (הויף)|ראצפערטער רב]] הרב יצחק דוד הורוויץ פון [[סאו פאולא]], [[בראזיל]].
* זיין טאכטער מרת יוכבד, ווייב פון הרב '''יחיאל יהושע ראבינאוויטש''', א זון פונעם [[ביאלע (הויף)|ביאלע ישרי לב]] רבי צמח דוד ראבינאוויטש.

זיין ברודער איז הרב [[מנחם דוד האגער]], דער שאץ וויזניצער רבי און [[חיפה]]. זיין שוואגערס זענען הרב מאיר כ&quot;ץ, ראש הכוללים פון סערט וויזניץ, און הרב אהרן אליהו פעלדמאן, פון די חשובע עסקנים פון [[וויזשניץ (הויף)|וויזניץ.]]

== וועבלינקען ==

* [https://www.youtube.com/watch?v=IkoQCHygFtM שידוך שליסן פון זיין אייניקל און אייניקל פון דער ויזניצער רבי]</text>
      <sha1>4n5f1xpsl1ul7aguxn26pdobb5f2ag8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>רעדן:ישראל אליעזר הגר</title>
    <ns>1</ns>
    <id>55063</id>
    <revision>
      <id>601647</id>
      <timestamp>2026-07-21T17:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>חסידים ואנשי מעשה</username>
        <id>62141</id>
      </contributor>
      <comment>/* ד */נײַע אָפּטײלונג</comment>
      <origin>601647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="301" sha1="pta0hwdohnoe4xwbt55wik0dhnv89o4" xml:space="preserve">== דע אידישע נאמען ==

איך האב בטעות געשריבן &quot;הגר&quot; אנשטאט &quot;האגער&quot; [[באַניצער:חסידים ואנשי מעשה|חסידים ואנשי מעשה]] ([[באַניצער רעדן:חסידים ואנשי מעשה|רעדן]]) 17:00, 21 יולי 2026 (UTC)</text>
      <sha1>pta0hwdohnoe4xwbt55wik0dhnv89o4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55064</id>
    <revision>
      <id>601653</id>
      <timestamp>2026-07-21T17:16:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot; ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; |פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; |United States Space F...'</comment>
      <origin>601653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3036" sha1="lb23li0dvfomfxhwhquj57e7860bqo2" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; |פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; |United States Space Force
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Seal_of_the_United_States_Space_Force.svg|טעקסט=זיגל פון דעם פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס|110x110פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Flag_of_the_United_States_Space_Force.svg|טעקסט=פאן פון דעם פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס|120x120פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; |[[טעקע:United_States_Space_Force_logo.svg|טעקסט=עמבלעם פון דעם פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס|105x105פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;עמבלעם&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; |גרינדונג-דאטע:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[20טן דעצעמבער]] [[2019]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[קאסמאס פלאט]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טייל פון:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|דעפארטמענט פון דער לופטפלאט]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |בערך 14,000 אקטיווע זעלנער
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Semper Supra&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(תמיד אויבן)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Semper Supra&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאלקאן]] (Falcon)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; |קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |&quot;Character, Connection, Commitment, Courage&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[https://www.spaceforce.mil spaceforce.mil]
|}
{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}</text>
      <sha1>lb23li0dvfomfxhwhquj57e7860bqo2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601678</id>
      <parentid>601653</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T04:30:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>40859</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>601678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3144" sha1="5v97xt9ygq0w3zzbqu0zsd4q93r6k13" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; |פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; |United States Space Force
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Seal_of_the_United_States_Space_Force.svg|טעקסט=זיגל פון דעם פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס|110x110פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Flag_of_the_United_States_Space_Force.svg|טעקסט=פאן פון דעם פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס|120x120פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; |[[טעקע:United_States_Space_Force_logo.svg|טעקסט=עמבלעם פון דעם פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס|105x105פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;עמבלעם&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; |גרינדונג-דאטע:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[20טן דעצעמבער]] [[2019]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[קאסמאס פלאט]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טייל פון:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|דעפארטמענט פון דער לופטפלאט]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |בערך 14,000 אקטיווע זעלנער
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Semper Supra&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(תמיד אויבן)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Semper Supra&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאלקאן]] (Falcon)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; |קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |&quot;Character, Connection, Commitment, Courage&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[https://www.spaceforce.mil spaceforce.mil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222133758/https://www.spaceforce.mil/ |date=2019-12-22 }}
|}
{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}</text>
      <sha1>5v97xt9ygq0w3zzbqu0zsd4q93r6k13</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601687</id>
      <parentid>601678</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T16:54:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35109" sha1="hnq27446esh7bmn9efn0t11derho70u" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; |פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; |United States Space Force
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Seal_of_the_United_States_Space_Force.svg|טעקסט=זיגל פון דעם פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס|110x110פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Flag_of_the_United_States_Space_Force.svg|טעקסט=פאן פון דעם פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס|120x120פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; |[[טעקע:United_States_Space_Force_logo.svg|טעקסט=עמבלעם פון דעם פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס|105x105פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;עמבלעם&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; |געגרינדעט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[20טן דעצעמבער]] [[2019]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[קאסמאס פלאט]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |באלאנגט צו
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|דעפארטמענט פון דער לופטפלאט]]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |אונטער דעם
|דעפארטמענט פון די עיר פארס
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |בערך 14,000 אקטיווע זעלנער
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |הויפט
|טשיף פון ספעיס אפעראציעס
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Semper Supra&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(תמיד אויבן)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Semper Supra&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאלקאן]] (Falcon)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; |קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |&quot;Character, Connection, Commitment, Courage&quot;
|-
! style=&quot;text-align: right; vertical-align: top;&quot; |הויפט איינהייטן
|
* ספעיס אפעראציעס קאמאנד, 
* ספעיס סיסטעמס קאמאנד, 
* ספעיס טרעינינג
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[https://www.spaceforce.mil spaceforce.mil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222133758/https://www.spaceforce.mil/ |date=2019-12-22 }}
|}
{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}
'''פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס''' (ענגליש: ''United States Space Force'', פארקירצט '''USSF''') איז א מיליטערישער צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן ארמיי וואס איז געגרינדעט געווארן דעם 20סטן דעצעמבער 2019, אלס דער זעקסטער מיליטערישער צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן. די ספעיס פארס איז אונטער'ן דעפארטמענט פון די עיר פארס, וועלכער געפינט זיך אונטער דער אויפזיכט פון דעם דעפארטמענט פון פארטיידיגונג. איר הויפט אויפגאבע איז צו ארגאניזירן, אויסלערנען און אויסרישן ספעיס קרעפטן, כדי צו באשיצן די אינטערעסן פון די פאראייניגטע שטאטן און אירע פארבינדענע לענדער אין ספעיס, און צושטעלן ספעיס מעגליכקייטן פאר די פארשידענע מיליטערישע קאמאנדן. &lt;ref&gt;https://www.spaceforce.mil/&lt;/ref&gt;

די גרינדונג פון די ספעיס פארס האט אפגעצייכנט א נייער עפאכע אין דער געשיכטע פון דער אמעריקאנער נאציאנאלער פארטיידיגונג, ווייל צום ערשטן מאל איז ספעיס אפיציעל אנערקענט געווארן אלס אן אייגענער מיליטערישער אפעראציע געביט. דער צווייג איז באשאפן געווארן צוליב דער וואקסנדיקער וויכטיגקייט פון סאטעליטן, ספעיס סיסטעמען און ארביטאלע טעכנאלאגיע פאר מאדערנע מיליטערישע אפעראציעס, אריינגערעכנט קאמוניקאציע, נאוויגאציע, שפיאנאזש, ראקעט ווארענונג און קאמאנדא קאנטראל סיסטעמען. &lt;ref&gt;https://www.intelligence.gov/how-the-ic-works/our-organizations/us-space-force&lt;/ref&gt;

די אפיציעלע ציל פון דער ספעיס פארס איז צו האלטן דעם ספעיס געביט זיכער, סטאביל און צוטריטליך, און צו פארזיכערן אז די פאראייניגטע שטאטן און אירע פארבינדענע לענדער קענען ווייטער באנוצן זיך מיט ספעיס טעכנאלאגיע פאר נאציאנאלע זיכערהייט און פארטיידיגונג. איר אפיציעלע מוטא איז '''Semper Supra''', וואס מיינט אין לאטייניש &quot;אלעמאל העכער&quot;. &lt;ref&gt;https://www.spaceforce.com/&lt;/ref&gt;

== היסטאריע ==

=== דער היסטארישער הינטערגרונט ===

די גרינדונג פון דער פאראייניגטער שטאטן ספעיס פארס איז געקומען נאך צענדליגער יארן פון אמעריקאנער מיליטערישע טעטיקייטן אין ספעיס. נאך דעם אנהויב פון דער ספעיס עפאכע אין דער צווייטער העלפט פונעם 20סטן יארהונדערט האבן די פאראייניגטע שטאטן אויפגעבויט א ברייטע סיסטעם פון סאטעליטן און ספעיס באזירטע מעגליכקייטן, וועלכע זענען געווארן א וויכטיגע טייל פון דער נאציאנאלער זיכערהייט.

פאר דער גרינדונג פון דער ספעיס פארס זענען רוב ספעיס פארבינדענע מיליטערישע פונקציעס דורכגעפירט געווארן בעיקר דורך דער עיר פארס, צוזאמען מיט אנדערע מיליטערישע און אינטעליגענץ ארגאניזאציעס. די דאזיגע אויפגאבן האבן אריינגענומען סאטעליט קאמוניקאציע, גלאבאלע נאוויגאציע סיסטעמען, ראקעט ווארענונג, ספעיס איבערוואכונג און פארשידענע פארמען פון ספעיס אינפארמאציע פארזאמלונג. &lt;ref&gt;https://www.intelligence.gov/how-the-ic-works/our-organizations/us-space-force&lt;/ref&gt;

מיט דער צייט האבן פארטיידיגונגס פלאנירער און מיליטערישע אנאליסטן אנגעהויבן צו טענה'ן אז ספעיס איז מער נישט בלויז א שטיצע פלאטפארמע פאר ערדישע מיליטערישע אפעראציעס, נאר א באזונדערער סטראַטעגישער געביט וואס פארלאנגט אייגענע ארגאניזאציע, מומחים און מיליטערישע פלאנירונג.

די הויפט געדאנק הינטער דער גרינדונג פון דער ספעיס פארס איז געווען צו פאראייניגן פארשפרייטע ספעיס פארטיידיגונגס פונקציעס אונטער איין מיליטערישן צווייג, צו פארגרעסערן די קאנצענטרירטע מומחיות אין דעם געביט, און צו שנעלער אנטוויקלען נייע מעגליכקייטן קעגן מעגליכע סטראטעגישע געפארן אין ספעיס. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Space_Force&lt;/ref&gt;

=== גרינדונג אין 2019 ===

דעם 20סטן דעצעמבער 2019 איז די פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס אפיציעל געגרינדעט געווארן דורך א געזעץ וואס איז אריינגערעכנט געווארן אין דער נאציאנאלער פארטיידיגונגס געזעץ. מיט דעם שריט איז זי געווארן דער ערשטער נייע מיליטערישער צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן זינט 1947, ווען דער עיר פארס איז געגרינדעט געווארן אלס אן אומאפהענגיקער צווייג.

די נייע מיליטערישע צווייג איז געשטעלט געווארן אונטער'ן דעפארטמענט פון די עיר פארס, אבער האט באקומען אייגענע סטרוקטור, אייגענע פירערשאפט און אייגענע מיליטערישע אידענטיטעט. די געזעץ האט באשטימט אז דער צווייג זאל האבן די אויפגאבע צו ארגאניזירן, אויסלערנען און אויסרישן ספעיס קרעפטן פאר נאציאנאלע זיכערהייט אויפגאבעס. &lt;ref&gt;https://media.defense.gov/2019/Mar/01/2002095013/-1/-1/1/SPACE-FORCE-FACT-SHEET.PDF&lt;/ref&gt;

די גרינדונג האט נישט באדייט אז עס איז געשאפן געווארן א גאנץ נייע מיליטערישע אויפגאבע פון דער ערשטער טאג, נאר מער א ריארגאניזאציע פון עקזיסטירנדע ספעיס פארבינדענע אחריות'ן וואס זענען ביז דאן געווען צוטיילט צווישן פארשידענע איינהייטן.

== אויפגאבע און צילן ==

די הויפט מיסיע פון דער ספעיס פארס איז צו פארזיכערן אז די פאראייניגטע שטאטן און אירע פארבינדענע לענדער קענען ווייטער אפערירן פריי און זיכער אין ספעיס. דער צווייג ארבעט צו באשיצן ספעיס סיסטעמען, פארזיכערן צוטריט צו ספעיס און צושטעלן די נויטיגע מעגליכקייטן פאר אנדערע מיליטערישע קרעפטן.

די אפיציעלע מיסיע באשטייט פון דריי הויפט פונקטן:

* ארגאניזירן ספעיס קרעפטן.
* אויסלערנען מיליטערישע ספעיס פערזענליכקייטן.
* אויסרישן און צושטעלן די נויטיגע ספעיס מעגליכקייטן פאר מיליטערישע אפעראציעס.

די ספעיס פארס ארבעט נישט אלס אן אומאפהענגיקער קאמאנד וואס פירט אליין אלע מיליטערישע אפעראציעס אין ספעיס, נאר אלס א מיליטערישער צווייג וואס שטעלט צו ספעיס קרעפטן פאר פארשידענע אפעראציעלע קאמאנדן. &lt;ref&gt;https://www.spaceforce.com/about&lt;/ref&gt;
== ארגאניזאציע און סטרוקטור ==

די פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס איז ארגאניזירט ווי א מיליטערישער צווייג אונטער'ן דעפארטמענט פון די עיר פארס, וועלכער איז א טייל פונעם דעפארטמענט פון פארטיידיגונג. די ציווילע אויפזיכט ווערט געפירט דורך דעם סעקרעטאר פון די עיר פארס, בשעת די מיליטערישע פירערשאפט ליגט אין די הענט פונעם '''טשיף פון ספעיס אפעראציעס''' (Chief of Space Operations), וועלכער איז דער העכסטער מיליטערישער אפיציר אין דער ספעיס פארס. &lt;ref&gt;https://media.defense.gov/2019/Mar/01/2002095013/-1/-1/1/SPACE-FORCE-FACT-SHEET.PDF&lt;/ref&gt;

דער סטרוקטור פון דער ספעיס פארס איז אויסגעשטעלט געווארן צו פארבינדן דריי הויפט געביטן: אפעראציעלע ספעיס קרעפטן, ספעיס סיסטעמען און טעכנאלאגיע, און די אויסבילדונג און גרייטקייט פון ספעיס פערזענליכקייטן. די ארגאניזאציע איז געבויט געווארן אויף דעם געדאנק אז ספעיס פארטיידיגונג פארלאנגט ספעציאליזירטע וויסן און אייגענע קאריערע וועגן פאר מיליטערישע ספעיס פראפעסיאנאלן.

=== הויפט קאמאנדן ===

די ספעיס פארס פארמאגט דריי הויפט פעלד קאמאנדן וואס פירן אויס אירע הויפט ארגאניזאציע, אנטוויקלונג און אפעראציעלע אויפגאבעס:

'''ספעיס אפעראציעס קאמאנד''' (Space Operations Command) איז פאראנטווארטליך פאר די אפעראציע פון ספעיס קרעפטן און פאר די פארזיכערונג אז אמעריקאנער מיליטערישע איינהייטן באקומען די נויטיגע ספעיס שטיצע. די קאמאנד פירט ספעיס אפעראציעס און ארבעט מיט אנדערע מיליטערישע קאמאנדן צו צושטעלן ספעיס באזירטע מעגליכקייטן.

'''ספעיס סיסטעמס קאמאנד''' (Space Systems Command) איז פאראנטווארטליך פאר אנטוויקלונג, איינקויף און אויפבוי פון ספעיס סיסטעמען. אירע אויפגאבן רעכענען אריין די אנטוויקלונג פון סאטעליטן, לאנטש סיסטעמען און אנדערע טעכנאלאגיעס וואס זענען נויטיג פאר נאציאנאלע זיכערהייט.

'''ספעיס טרעינינג און גרייטקייט קאמאנד''' (Space Training and Readiness Command) איז פאראנטווארטליך פאר די אויסבילדונג, טרענירונג און גרייטקייט פון ספעיס פערזענליכקייטן. די קאמאנד ארבעט צו אנטוויקלען מיליטערישע סטאנדארטן און פראפעסיאנעלע פעאיגקייטן פאר די ספעיס געביט. &lt;ref&gt;https://www.ntsa.org/-/media/sites/ntsa/events/webinar-series/2022/handouts/ussf-organizational-structure.pdf&lt;/ref&gt;

=== פארבינדונג מיט אנדערע מיליטערישע קערפערשאפטן ===

די ספעיס פארס ארבעט נאענט צוזאמען מיט דער '''פאראייניגטער שטאטן ספעיס קאמאנד''' (United States Space Command), אבער די צוויי ארגאניזאציעס האבן פארשידענע ראלעס.

די ספעיס פארס איז א מיליטערישער צווייג וואס איז פאראנטווארטליך פאר ארגאניזירן, אויסלערנען און אויסרישן ספעיס קרעפטן. דער ספעיס קאמאנד, אין קאנטראסט, איז א באזונדערער אפעראציעלער קאמאנד וואס נוצט די צוגעשטעלטע קרעפטן צו פירן מיליטערישע אפעראציעס.

די אונטערשייד צווישן די צוויי קערפערשאפטן איז וויכטיג, ווייל די ספעיס פארס פארמאגט די פערזענליכקייטן און מאטעריאלישע מעגליכקייטן, בשעת דער ספעיס קאמאנד פירט די אפעראציעלע באנוץ פון די קרעפטן. &lt;ref&gt;https://www.ntsa.org/-/media/sites/ntsa/events/webinar-series/2022/handouts/ussf-organizational-structure.pdf&lt;/ref&gt;

== אנטוויקלונג פון דער ספעיס פארס ==

=== 2020: דער ערשטער אויפבוי תקופה ===

אין יאר 2020 האט די ספעיס פארס אנגעהויבן איר ערשטע אויפבוי תקופה. דער ציל פון דער תקופה איז געווען צו שאפן די גרונט סטרוקטור פון דעם נייעם מיליטערישן צווייג, אריינגערעכנט הויפטקווארטיר, פערזענליכע סיסטעמען, קאמאנד באציאונגען און ארגאניזאציעלע פראצעדורן.

די ערשטע פלאנירונגען האבן געזען דעם אויפבוי אלס א פראצעס וואס זאל זיך אויסשפרייטן איבער די פינאנציעלע יארן 2020 ביז 2024. אין דעם צייט ראַם האט מען געדארפט איבערפירן פארשידענע ספעיס פארבינדענע איינהייטן און אחריות'ן פון דער עיר פארס און אנדערע מיליטערישע קערפערשאפטן צו דער נייעם צווייג.

א הויפט טייל פון דעם פראצעס איז געווען דאס שאפן אן אייגענעם מיליטערישן קולטור און אייגענע אידענטיטעט פאר די מענטשן וואס ארבעטן אין דעם געביט. די ספעיס פארס האט אנגענומען דעם נאמען '''גארדיאנס''' (Guardians) פאר אירע מיטגלידער, כדי צו אונטערשטרייכן זייער ראלע אלס שומרים פון אמעריקאנער ספעיס מעגליכקייטן.

אין דעם זעלבן יאר איז די ספעיס פארס אויך געווארן דער ערשטער נייע ארגאניזאציע וואס איז אריינגעקומען אין דער אמעריקאנער אינטעליגענץ קאמיוניטי זינט 2006. דאס האט אונטערגעשטראכן איר נאענטע פארבינדונג מיט נאציאנאלע זיכערהייט, ספעיס איבערוואכונג און אינפארמאציע פארזאמלונג. &lt;ref&gt;https://media.defense.gov/2019/Mar/01/2002095013/-1/-1/1/SPACE-FORCE-FACT-SHEET.PDF&lt;/ref&gt;

=== 2021: פארפעסטיגונג פון דער ארגאניזאציע ===

אין יאר 2021 האט די ספעיס פארס ווייטער פארזעצט איר אינסטיטוציעלע אנטוויקלונג. אין דעם תקופה זענען די הויפט קאמאנדן און ארגאניזאציעלע פארבינדונגען געווארן מער קלאר אויסגעארבעט.

די אנטוויקלונג פון ספעיס אפעראציעס קאמאנד, ספעיס סיסטעמס קאמאנד און ספעיס טרעינינג און גרייטקייט קאמאנד האט געגעבן דער צווייג א פעסטע אינערליכע סטרוקטור און האט ערמעגליכט א קלארע צוטיילונג פון אחריות'ן צווישן אפעראציע, טעכנאלאגיע און אויסבילדונג.

די נייע סטרוקטור האט געוויזן אז דער צווייג איז נישט בלויז א געדאנק אדער פאליטישע סימבאל, נאר א פולשטענדיקער מיליטערישער אינסטיטוציע וואס איז געאייגנט צו צושטעלן ספעיס קרעפטן פאר די פארשידענע נאציאנאלע זיכערהייטס אויפגאבן. &lt;ref&gt;https://www.ntsa.org/-/media/sites/ntsa/events/webinar-series/2022/handouts/ussf-organizational-structure.pdf&lt;/ref&gt;
== פערזענליכקייט און מיליטערישע קולטור ==

די פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס האט פון אירע ערשטע טעג געשאפן א באזונדערע מיליטערישע אידענטיטעט וואס איז אויסגעשטעלט אויף די ספעציעלע פארלאנגען פון דעם ספעיס געביט. אנדערש ווי טראדיציאנעלע מיליטערישע צווייגן וואס זענען בעיקר באזירט אויף ערדישע, לופטישע אדער ים אפעראציעס, איז דער הויפט פאָקוס פון דער ספעיס פארס אויף ספעיס סיסטעמען, ארביטאלע מעגליכקייטן און דער באשיצונג פון ספעיס באזירטע אינפראסטרוקטור.

די מיטגלידער פון דער ספעיס פארס ווערן גערופן '''גארדיאנס''' (Guardians). דער נאמען איז אויסדערוויילט געווארן כדי צו אונטערשטרייכן די אויפגאבע פון די מיליטערישע ספעיס פערזענליכקייטן צו היטן און באשיצן ספעיס מעגליכקייטן וואס זענען וויכטיג פאר דער נאציאנאלער זיכערהייט.

די מיליטערישע קולטור פון דער ספעיס פארס שטעלט א שטארקע דגוש אויף טעכנישע מומחיות, אינאוואציע און שנעלע אנטוויקלונג פון נייע פעאיגקייטן. דער צווייג זעט זיך אלס אן ארגאניזאציע וואס דארף פאראייניגן מיליטערישע דיסציפלין מיט הויכע טעכנאלאגישע קענטענישן, ווייל מאדערנע ספעיס אפעראציעס פארלאנגען ספעציאליזירטע וויסן אין געביטן ווי סאטעליט טעכנאלאגיע, קאמוניקאציע, סייבער זיכערהייט און אינפארמאציע אנאליז.

== מיליטערישע ראלע און ספעיס פארטיידיגונג ==

די ספעיס פארס איז געגרינדעט געווארן צוליב דער אנערקענונג אז ספעיס איז געווארן א קריטישער טייל פון מאדערנער מיליטערישער קראפט. פילע פונקציעס וואס ווערן גענוצט דורך די אמעריקאנער ארמיי, נעווי, עיר פארס און מארינס פארלאזן זיך אויף ספעיס באזירטע סיסטעמען.

צווישן די הויפט מעגליכקייטן וואס ווערן צוגעשטעלט דורך ספעיס סיסטעמען געפינען זיך:

* סאטעליט קאמוניקאציע פאר מיליטערישע איינהייטן איבער דער וועלט.
* נאוויגאציע און צייט באשטימונג דורך גלאבאלע סיסטעמען.
* ווארענונג קעגן באליסטישע מיסיל אטאקעס.
* ספעיס איבערוואכונג און נאכפאלגן פון ארביטאלע אוביעקטן.
* אינפארמאציע און אינטעליגענץ שטיצע פאר מיליטערישע אפעראציעס.

די ספעיס פארס זוכט צו פארזיכערן אז די מעגליכקייטן בלייבן אפעראציעל אפילו אין א מצב ווען ספעיס ווערט א פארמעסטנדיקער אדער געשטערטער געביט. איר פלאנירונג שטעלט א דגוש אויף אויסהאלט קראפט, באשיצונג פון סיסטעמען און מעגליכקייט צו פארזעצן אפעראציעס אונטער שווערע אומשטענדן. &lt;ref&gt;https://www.spaceforce.com/about&lt;/ref&gt;

== וויכטיגקייט און היסטארישע באדייט ==

די גרינדונג פון דער פאראייניגטער שטאטן ספעיס פארס האט געהאט א גרויסן היסטארישן באדייט, ווייל עס איז געווען דער ערשטער מאל זינט 1947 אז די פאראייניגטע שטאטן האט געשאפן א נייעם מיליטערישן צווייג. דער שריט האט אפיציעל אנערקענט אז ספעיס איז נישט מער בלויז א טעכנישע הילפס פלאטפארמע, נאר א באזונדערער סטראטעגישער געביט וואס פארלאנגט אייגענע מיליטערישע ארגאניזאציע.

די היינטיגע מיליטערישע קראפט פון פילע לענדער איז שטארק פארבונדן מיט ספעיס טעכנאלאגיע. סאטעליטן און אנדערע ספעיס סיסטעמען שטיצן כמעט יעדן טייל פון מאדערנע מיליטערישע אפעראציעס, אריינגערעכנט קאמוניקאציע, אינטעליגענץ, נאוויגאציע און פריע ווארענונג.

דעריבער ווערט די ספעיס פארס געזען אלס א סטרוקטורעלע ענטפער צו די וואקסנדיקע וויכטיגקייט פון ספעיס אין נאציאנאלער זיכערהייט. איר אויפגאבע איז נישט בלויז צו פארזיכערן די עקזיסטענץ פון ספעיס סיסטעמען, נאר אויך צו אנטוויקלען א ספעציאליזירטע מיליטערישע קראפט וואס קען רעאגירן צו נייע פארמעסטן און טעכנישע טשעלענדזשעס אין דעם געביט. &lt;ref&gt;https://www.spaceforce.com/about&lt;/ref&gt;

== דעבאטן און קריטיק ==

די גרינדונג פון דער ספעיס פארס האט פאראורזאכט א דעבאטע אין די פאראייניגטע שטאטן איבער די נויטיגקייט פון שאפן א באזונדערן מיליטערישן צווייג פאר ספעיס.

די שטיצער פון דער גרינדונג האבן געטענהט אז א באזונדערע ספעיס פארס גיט ספעיס ענינים א קלארערע פארטרעטונג אין דער מיליטערישער פלאנירונג, ערמעגליכט א גרעסערע קאנצענטרירונג פון מומחיות און העלפט שנעלער אנטוויקלען נייע מעגליכקייטן. זיי האבן אויך אונטערגעשטראכן אז צוליב דער וואקסנדיקער סטראטעגישער וויכטיגקייט פון ספעיס איז נויטיג געווען צו האבן אן ארגאניזאציע וואס איז פולשטענדיק געווידמעט דעם געביט.

קעגנער פון דער גרינדונג האבן אבער ארויסגעברענגט זארגן אז א נייע מיליטערישע צווייג קען שאפן איבעריגע ביוראקראטיע און פארגרעסערן די צעטיילונג צווישן עקזיסטירנדע מיליטערישע סטרוקטורן. לויט די קריטיקער וואלטן טייל פון די צילן געקענט דערגרייכט ווערן דורך א פארבעסערונג פון דער עקזיסטירנדיקער עיר פארס סטרוקטור.

די דעבאטע איבער דער ספעיס פארס איז דערפאר פארבונדן מיט א ברייטערן פראגע איבער ווי אזוי די פאראייניגטע שטאטן זאל ארגאניזירן אירע נאציאנאלע זיכערהייטס אינטערעסן אין א תקופה ווען ספעיס ווערט מער און מער וויכטיג פאר מיליטערישע און טעכנישע אנטוויקלונג. &lt;ref&gt;https://www.intelligence.gov/how-the-ic-works/our-organizations/us-space-force&lt;/ref&gt;
== אונטערשייד צווישן ספעיס פארס און אנדערע ספעיס ארגאניזאציעס ==

א פארשפרייטער מיספארשטענדעניש איבער דער פאראייניגטער שטאטן ספעיס פארס איז דער געדאנק אז זי איז באשאפן געווארן צו פירן אלע אמעריקאנער ספעיס טעטיקייטן, אריינגערעכנט ציווילע ספעיס פארשונג און קאסמישע אויספארשונג. אין פאקט איז די ספעיס פארס א מיליטערישע ארגאניזאציע וואס איז באגרעניצט צו נאציאנאלע זיכערהייט און פארטיידיגונגס אויפגאבן.

ציווילע ספעיס טעטיקייטן ווערן ווייטער געפירט דורך אנדערע אמעריקאנער קערפערשאפטן, בפרט דורך דער נאציאנאלער ערד און ספעיס אדמיניסטראציע, וועלכע איז פאראנטווארטליך פאר וויסנשאפטליכע פארשונג, קאסמישע מיסיעס און ציווילע ספעיס פראגראמען. די ספעיס פארס ארבעט נישט אנשטאט די דאזיגע ארגאניזאציעס, נאר באהאנדלט בלויז די מיליטערישע זייט פון ספעיס באנוץ. &lt;ref&gt;https://www.spaceforce.com/about&lt;/ref&gt;

אויך איז די ספעיס פארס נישט דאס זעלבע ווי דער פאראייניגטער שטאטן ספעיס קאמאנד. כאטש ביידע ארגאניזאציעס ארבעטן אין דעם זעלבן ברייטן געביט, האבן זיי פארשידענע ראלעס. די ספעיס פארס איז א סערוויס צווייג וואס בויט און האלט גרייט ספעיס קרעפטן, בשעת דער ספעיס קאמאנד נוצט די קרעפטן פאר אפעראציעלע מיליטערישע מיסיעס.

== ספעיס אלס מיליטערישער געביט ==

די גרינדונג פון דער ספעיס פארס איז געווען באזירט אויף דער אנערקענונג אז ספעיס האט זיך אנטוויקלט פון א טעכנישער שטיצע געביט צו אן אייגענעם מיליטערישן אפעראציע פלאץ. אין דער היינטיגער תקופה זענען סאטעליטן און אנדערע ספעיס סיסטעמען וויכטיגע טיילן פון דער מיליטערישער אינפראסטרוקטור פון מאדערנע לענדער.

פאר די פאראייניגטע שטאטן איז דער צוטריט צו ספעיס וויכטיג פאר א גרויסן טייל פון אירע פארטיידיגונגס מעגליכקייטן. מיליטערישע איינהייטן איבער דער וועלט פארלאזן זיך אויף ספעיס סיסטעמען פאר קאנטאקט, אינפארמאציע, נאוויגאציע און סטראטעגישע באשלוסן.

די ספעיס פארס שטעלט דערפאר א דגוש אויף דעם באגריף פון '''פרייהייט צו אפערירן אין ספעיס'''. דאס מיינט די מעגליכקייט פאר די פאראייניגטע שטאטן און אירע פארבינדענע לענדער צו נוצן ספעיס סיסטעמען אן אומדערלויבטע שטערונגען, און צו האלטן דעם ספעיס געביט זיכער, סטאביל און צוטריטליך. &lt;ref&gt;https://www.spaceforce.com/about&lt;/ref&gt;

== אינטערנאציאנאלע באדייט ==

די שאפונג פון דער ספעיס פארס האט אויך געהאט א ברייטערע אינטערנאציאנאלע ווירקונג. די גרינדונג האט ארויסגעוויזן אז די פאראייניגטע שטאטן באטראכט ספעיס אלס א הויפט טייל פון איר צוקונפטיגע זיכערהייטס פלאנירונג.

מיט דער פארגרעסערטער באנוץ פון סאטעליטן און ספעיס טעכנאלאגיע איבער דער וועלט זענען פילע לענדער מער פארמישט געווארן אין דעם געביט. די אנטוויקלונג פון נייע ספעיס מעגליכקייטן דורך פארשידענע לענדער האט געברענגט מער אויפמערקזאמקייט צו די פראגע פון ספעיס זיכערהייט, באשיצונג פון סיסטעמען און סטראטעגישע פארמעסט.

די ספעיס פארס ווערט דעריבער באטראכט ווי א טייל פון א ברייטערער טענדענץ אין וועלכער לענדער שאפן ספעציאליזירטע סטרוקטורן פאר ספעיס זיכערהייט און פארטיידיגונג. איר גרינדונג רעפלעקטירט די אנערקענונג אז ספעיס וועט בלייבן א וויכטיגער טייל פון נאציאנאלע זיכערהייט אין די קומענדיגע יארן.

== צוקונפטיגע אנטוויקלונג ==

די ספעיס פארס געפינט זיך נאך אלץ אין א שטענדיגער אנטוויקלונגס פאזע. אירע הויפט צילן זענען צו פארבעסערן איר ארגאניזאציע, אויסברייטערן די פעאיגקייטן פון אירע מיטגלידער און אנטוויקלען נייע סיסטעמען וואס קענען פארזיכערן אמעריקאנער ספעיס מעגליכקייטן.

א וויכטיגער טייל פון דער צוקונפטיגער פלאנירונג איז די אנטוויקלונג פון מער אויסהאלטנדיקע ספעיס סיסטעמען, בעסערע פארטיידיגונג קעגן מעגליכע שטערונגען און די פארבעסערונג פון קאפאציטעטן צו נאכפאלגן אקטיוויטעטן אין ארביט.

די ספעיס פארס זעט איר צוקונפטיגע ראלע אין דער פארזיכערונג אז די פאראייניגטע שטאטן קען ווייטער באנוצן זיך מיט ספעיס פאר נאציאנאלע זיכערהייט און פאר די שטיצע פון אלע מיליטערישע צווייגן. איר אנטוויקלונג רעפלעקטירט די ברייטערע טוישונגען אין דער וועג ווי מאדערנע מיליטערישע קראפטן באטראכטן ספעיס אלס א וויכטיגן סטראַטעגישער געביט. &lt;ref&gt;https://www.spaceforce.com/&lt;/ref&gt;

== זעט אויך ==

* [[פאראייניגטע שטאטן ארמיי]]
* [[פאראייניגטע שטאטן עיר פארס]]
* [[פאראייניגטע שטאטן ספעיס קאמאנד]]
* [[סאטעליט]]
* [[ספעיס פארשונג]]

== רעפערענצן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:מיליטער]]
[[קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאטעגאריע:ספעיס]]
[[קאטעגאריע:נאציאנאלע זיכערהייט]]</text>
      <sha1>hnq27446esh7bmn9efn0t11derho70u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601689</id>
      <parentid>601687</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T17:14:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35174" sha1="kxra6rhiyn7uywuddj88b2mlj76volx" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; |פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; |United States Space Force
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Seal_of_the_United_States_Space_Force.svg|טעקסט=זיגל פון דעם פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס|110x110פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Flag_of_the_United_States_Space_Force.svg|טעקסט=פאן פון דעם פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס|120x120פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; |[[טעקע:United_States_Space_Force_logo.svg|טעקסט=עמבלעם פון דעם פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס|105x105פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;עמבלעם&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; |געגרינדעט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[20טן דעצעמבער]] [[2019]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[קאסמאס פלאט]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |באלאנגט צו
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|דעפארטמענט פון דער לופטפלאט]]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |אונטער דעם
|דעפארטמענט פון די עיר פארס
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |בערך 14,000 אקטיווע זעלנער
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |הויפט
|טשיף פון ספעיס אפעראציעס
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Semper Supra&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(תמיד אויבן)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Semper Supra&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאלקאן]] (Falcon)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; |קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |&quot;Character, Connection, Commitment, Courage&quot;
|-
! style=&quot;text-align: right; vertical-align: top;&quot; |הויפט איינהייטן
|
* ספעיס אפעראציעס קאמאנד, 
* ספעיס סיסטעמס קאמאנד, 
* ספעיס טרעינינג
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[https://www.spaceforce.mil spaceforce.mil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222133758/https://www.spaceforce.mil/ |date=2019-12-22 }}
|}
{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}
'''פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס''' (ענגליש: ''United States Space Force'', פארקירצט '''USSF''') איז א מיליטערישער צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן ארמיי וואס איז געגרינדעט געווארן דעם [[20סטן דעצעמבער]] [[2019]], אלס דער זעקסטער מיליטערישער צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן. די ספעיס פארס איז אונטער'ן [[דעפארטמענט פון די עיר פארס]], וועלכער געפינט זיך אונטער דער אויפזיכט פון דעם [[דעפארטמענט פון פארטיידיגונג]]. איר הויפט אויפגאבע איז צו ארגאניזירן, אויסלערנען און אויסרישן ספעיס קרעפטן, כדי צו באשיצן די אינטערעסן פון די פאראייניגטע שטאטן און אירע פארבינדענע לענדער אין [[ספעיס]], און צושטעלן ספעיס מעגליכקייטן פאר די פארשידענע מיליטערישע אפטיילונגען. &lt;ref&gt;https://www.spaceforce.mil/&lt;/ref&gt;

די גרינדונג פון די ספעיס פארס האט אפגעצייכנט א נייער עפאכע אין דער געשיכטע פון דער אמעריקאנער נאציאנאלער פארטיידיגונג, ווייל צום ערשטן מאל איז ספעיס אפיציעל אנערקענט געווארן אלס אן אייגענער מיליטערישער אפעראציע געביט. דער צווייג איז באשאפן געווארן צוליב דער וואקסנדיקער וויכטיגקייט פון [[סאטעליט|סאטעליטן]], ספעיס סיסטעמען און [[ארביט|ארביטאלע]] טעכנאלאגיע פאר מאדערנע מיליטערישע אפעראציעס, אריינגערעכנט [[קאמוניקאציע]], [[נאוויגאציע]], [[שפיאנאזש]], [[ראקעט]] ווארענונג און קאמאנד און קאנטראל סיסטעמען. &lt;ref&gt;https://www.intelligence.gov/how-the-ic-works/our-organizations/us-space-force&lt;/ref&gt;

די אפיציעלע ציל פון דער ספעיס פארס איז צו האלטן דעם ספעיס געביט זיכער, סטאביל און צוטריטליך, און צו פארזיכערן אז די פאראייניגטע שטאטן און אירע פארבינדענע לענדער קענען ווייטער באנוצן זיך מיט ספעיס טעכנאלאגיע פאר נאציאנאלע זיכערהייט און פארטיידיגונג. איר אפיציעלע מוטא איז '''Semper Supra''', וואס מיינט אין לאטייניש &quot;אלעמאל העכער&quot;. &lt;ref&gt;https://www.spaceforce.com/&lt;/ref&gt;

== היסטאריע ==

=== דער היסטארישער הינטערגרונט ===

די גרינדונג פון דער פאראייניגטער שטאטן ספעיס פארס איז געקומען נאך צענדליגער יארן פון אמעריקאנער מיליטערישע טעטיקייטן אין ספעיס. נאך דעם אנהויב פון דער [[ספעיס געיעג]] עפאכע אין דער צווייטער העלפט פונעם 20סטן יארהונדערט האבן די פאראייניגטע שטאטן אויפגעבויט א ברייטע סיסטעם פון סאטעליטן און ספעיס באזירטע מעגליכקייטן, וועלכע זענען געווארן א וויכטיגע טייל פון דער נאציאנאלער זיכערהייט.

פאר דער גרינדונג פון דער ספעיס פארס זענען רוב ספעיס פארבינדענע מיליטערישע פונקציעס דורכגעפירט געווארן בעיקר דורך דער [[עיר פארס]], צוזאמען מיט אנדערע מיליטערישע און  שפיאנאזש ארגאניזאציעס. די דאזיגע אויפגאבן האבן אריינגענומען סאטעליט קאמוניקאציע, גלאבאלע נאוויגאציע סיסטעמען, ראקעט ווארענונג, ספעיס איבערזיכט און פארשידענע פארמען פון ספעיס אינפארמאציע פארזאמלונג. &lt;ref&gt;https://www.intelligence.gov/how-the-ic-works/our-organizations/us-space-force&lt;/ref&gt;

מיט דער צייט האבן פארטיידיגונגס פלאנירער און מיליטערישע אנאליסטן אנגעהויבן צו טענה'ן אז ספעיס איז מער נישט בלויז א שטיצע פלאטפארמע פאר מיליטערישע אפעראציעס אויף די ערד, נאר א באזונדערער סטראַטעגישער געביט וואס פארלאנגט אייגענע ארגאניזאציע, מומחים און מיליטערישע פלאנירונג.

די הויפט געדאנק אינטער דער גרינדונג פון דער ספעיס פארס איז געווען צו פאראייניגן פארשפרייטע ספעיס פארטיידיגונגס פונקציעס אונטער איין מיליטערישן צווייג, צו פארגרעסערן די געמיינזאמע באקאנטשאפט אין דעם געביט, און צו שנעלער אנטוויקלען נייע מעגליכקייטן קעגן מעגליכע סטראטעגישע געפארן אין ספעיס. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Space_Force&lt;/ref&gt;

=== גרינדונג אין 2019 ===

דעם 20סטן דעצעמבער 2019 איז די פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס אפיציעל געגרינדעט געווארן דורך א געזעץ וואס איז אריינגלייגט געווארן אין דער נאציאנאלער פארטיידיגונגס געזעץ. מיט דעם שריט איז זי געווארן דער ערשטער נייע מיליטערישער צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן זינט 1947, ווען דער עיר פארס איז געגרינדעט געווארן אלס אן אומאפהענגיקער צווייג.

די נייע מיליטערישע צווייג איז געשטעלט געווארן אונטער'ן דעפארטמענט פון די עיר פארס, אבער האט באקומען אייגענע סטרוקטור, אייגענע פירערשאפט און אייגענע מיליטערישע אידענטיטעט. די געזעץ האט באשטימט אז דער צווייג זאל האבן די אויפגאבע צו ארגאניזירן, אויסלערנען און אויסרישן ספעיס קרעפטן פאר נאציאנאלע זיכערהייט אויפגאבעס. &lt;ref&gt;https://media.defense.gov/2019/Mar/01/2002095013/-1/-1/1/SPACE-FORCE-FACT-SHEET.PDF&lt;/ref&gt;

די גרינדונג האט נישט באדייט אז עס איז געשאפן געווארן א גאנץ נייע מיליטערישע אויפגאבע פון דער ערשטער טאג, נאר מער א ריארגאניזירונג פון עקזיסטירנדע ספעיס פארבינדענע פליכטן וואס זענען ביז דאן געווען צוטיילט צווישן פארשידענע איינהייטן.

== אויפגאבע און צילן ==

די הויפט מיסיע פון דער ספעיס פארס איז צו פארזיכערן אז די פאראייניגטע שטאטן און אירע פארבינדענע לענדער קענען ווייטער אפערירן פריי און זיכער אין ספעיס. דער צווייג ארבעט צו באשיצן ספעיס סיסטעמען, פארזיכערן צוטריט צו ספעיס און צושטעלן די נויטיגע מעגליכקייטן פאר אנדערע מיליטערישע קרעפטן.

די אפיציעלע מיסיע באשטייט פון דריי הויפט פונקטן:

* ארגאניזירן ספעיס קרעפטן.
* אויסלערנען מיליטערישע ספעיס פערסאנעל.
* אויסרישן און צושטעלן די נויטיגע ספעיס מעגליכקייטן פאר מיליטערישע אפעראציעס.

די ספעיס פארס ארבעט נישט אלס אן אומאפהענגיקער קאמאנד וואס פירט אליין אלע מיליטערישע אפעראציעס אין ספעיס, נאר אלס א מיליטערישער צווייג וואס שטעלט צו ספעיס קרעפטן פאר פארשידענע אפעראציעלע קאמאנדן. &lt;ref&gt;https://www.spaceforce.com/about&lt;/ref&gt;
== ארגאניזאציע און סטרוקטור ==

די פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס איז ארגאניזירט ווי א מיליטערישער צווייג אונטער'ן דעפארטמענט פון די עיר פארס, וועלכער איז א טייל פונעם דעפארטמענט פון פארטיידיגונג. די ציווילע אויפזיכט ווערט געפירט דורך דעם [[סעקרעטאר פון די עיר פארס]], בשעת די מיליטערישע פירערשאפט ליגט אין די הענט פונעם '''[[טשיף פון ספעיס אפעראציעס]]''' (Chief of Space Operations), וועלכער איז דער העכסטער מיליטערישער אפיציר אין דער ספעיס פארס. &lt;ref&gt;https://media.defense.gov/2019/Mar/01/2002095013/-1/-1/1/SPACE-FORCE-FACT-SHEET.PDF&lt;/ref&gt;

דער סטרוקטור פון דער ספעיס פארס איז אויסגעשטעלט געווארן צו פארבינדן דריי הויפט געביטן: אפעראציעלע ספעיס קרעפטן, ספעיס סיסטעמען און טעכנאלאגיע, און די אויסבילדונג און גרייטקייט פון ספעיס פערזענליכקייטן. די ארגאניזאציע איז געבויט געווארן אויף דעם געדאנק אז ספעיס פארטיידיגונג פארלאנגט ספעציאליזירטע וויסנשאפט און אייגענע מענטשן פאר מיליטערישע ספעיס פראפעסיאנאלן.

=== הויפט קאמאנדן ===

די ספעיס פארס פארמאגט דריי הויפט קאמאנדן וואס פירן אויס אירע הויפט ארגאניזאציע, אנטוויקלונג און אפעראציעלע אויפגאבעס:

'''ספעיס אפעראציעס קאמאנד''' (Space Operations Command) איז פאראנטווארטליך פאר די אפעראציע פון ספעיס קרעפטן און פאר די פארזיכערונג אז אמעריקאנער מיליטערישע איינהייטן באקומען די נויטיגע ספעיס שטיצע. די קאמאנד פירט ספעיס אפעראציעס און ארבעט מיט אנדערע מיליטערישע קאמאנדן צו צושטעלן ספעיס באזירטע מעגליכקייטן.

'''ספעיס סיסטעמס קאמאנד''' (Space Systems Command) איז פאראנטווארטליך פאר אנטוויקלונג, איינקויף און אויפבוי פון ספעיס סיסטעמען. אירע אויפגאבן רעכענען אריין די אנטוויקלונג פון סאטעליטן, לאנטש סיסטעמען און אנדערע טעכנאלאגיעס וואס זענען נויטיג פאר נאציאנאלע זיכערהייט.

'''ספעיס טרעינינג און גרייטקייט קאמאנד''' (Space Training and Readiness Command) איז פאראנטווארטליך פאר די אויסבילדונג, טרענירונג און גרייטקייט פון ספעיס פערזענליכקייטן. די קאמאנד ארבעט צו אנטוויקלען מיליטערישע סטאנדארטן און פראפעסיאנעלע פעאיגקייטן פאר די ספעיס געביט. &lt;ref&gt;https://www.ntsa.org/-/media/sites/ntsa/events/webinar-series/2022/handouts/ussf-organizational-structure.pdf&lt;/ref&gt;

=== פארבינדונג מיט אנדערע מיליטערישע קערפערשאפטן ===

די ספעיס פארס ארבעט נאענט צוזאמען מיט דער '''פאראייניגטער שטאטן ספעיס קאמאנד''' (United States Space Command), אבער די צוויי ארגאניזאציעס האבן פארשידענע ראלעס.

די ספעיס פארס איז א מיליטערישער צווייג וואס איז פאראנטווארטליך פאר ארגאניזירן, אויסלערנען און אויסרישן ספעיס קרעפטן. דער ספעיס קאמאנד, אין קאנטראסט, איז א באזונדערער אפעראציעלער קאמאנד וואס נוצט די צוגעשטעלטע קרעפטן צו פירן מיליטערישע אפעראציעס.

די אונטערשייד צווישן די צוויי קערפערשאפטן איז וויכטיג, ווייל די ספעיס פארס פארמאגט די פערזענליכקייטן און מאטעריאלישע מעגליכקייטן, בשעת דער ספעיס קאמאנד פירט די אפעראציעלע באנוץ פון די קרעפטן. &lt;ref&gt;https://www.ntsa.org/-/media/sites/ntsa/events/webinar-series/2022/handouts/ussf-organizational-structure.pdf&lt;/ref&gt;

== אנטוויקלונג פון דער ספעיס פארס ==

=== 2020: דער ערשטער אויפבוי תקופה ===

אין יאר 2020 האט די ספעיס פארס אנגעהויבן איר ערשטע אויפבוי תקופה. דער ציל פון דער תקופה איז געווען צו שאפן די גרונט סטרוקטור פון דעם נייעם מיליטערישן צווייג, אריינגערעכנט הויפטקווארטיר, פערזענליכע סיסטעמען, קאמאנד באציאונגען און ארגאניזאציעלע פראצעדורן.

די ערשטע פלאנירונגען האבן געזען דעם אויפבוי אלס א פראצעס וואס זאל זיך אויסשפרייטן איבער די פינאנציעלע יארן 2020 ביז 2024. אין דעם צייט ראַם האט מען געדארפט איבערפירן פארשידענע ספעיס פארבינדענע איינהייטן און אחריות'ן פון דער עיר פארס און אנדערע מיליטערישע קערפערשאפטן צו דער נייעם צווייג.

א הויפט טייל פון דעם פראצעס איז געווען דאס שאפן אן אייגענעם מיליטערישן קולטור און אייגענע אידענטיטעט פאר די מענטשן וואס ארבעטן אין דעם געביט. די ספעיס פארס האט אנגענומען דעם נאמען '''גארדיאנס''' (Guardians) פאר אירע מיטגלידער, כדי צו אונטערשטרייכן זייער ראלע אלס שומרים פון אמעריקאנער ספעיס מעגליכקייטן.

אין דעם זעלבן יאר איז די ספעיס פארס אויך געווארן דער ערשטער נייע ארגאניזאציע וואס איז אריינגעקומען אין דער אמעריקאנער  שפיאנאזש קאמיוניטי זינט 2006. דאס האט אונטערגעשטראכן איר נאענטע פארבינדונג מיט נאציאנאלע זיכערהייט, ספעיס איבערוואכונג און אינפארמאציע פארזאמלונג. &lt;ref&gt;https://media.defense.gov/2019/Mar/01/2002095013/-1/-1/1/SPACE-FORCE-FACT-SHEET.PDF&lt;/ref&gt;

=== 2021: פארפעסטיגונג פון דער ארגאניזאציע ===

אין יאר 2021 האט די ספעיס פארס ווייטער פארזעצט איר אינסטיטוציעלע אנטוויקלונג. אין דעם תקופה זענען די הויפט קאמאנדן און ארגאניזאציעלע פארבינדונגען געווארן מער קלאר אויסגעארבעט.

די אנטוויקלונג פון ספעיס אפעראציעס קאמאנד, ספעיס סיסטעמס קאמאנד און ספעיס טרעינינג און גרייטקייט קאמאנד האט געגעבן דער צווייג א פעסטע אינערליכע סטרוקטור און האט ערמעגליכט א קלארע צוטיילונג פון אחריות'ן צווישן אפעראציע, טעכנאלאגיע און אויסבילדונג.

די נייע סטרוקטור האט געוויזן אז דער צווייג איז נישט בלויז א געדאנק אדער פאליטישע סימבאל, נאר א פולשטענדיקער מיליטערישער אינסטיטוציע וואס איז געאייגנט צו צושטעלן ספעיס קרעפטן פאר די פארשידענע נאציאנאלע זיכערהייטס אויפגאבן. &lt;ref&gt;https://www.ntsa.org/-/media/sites/ntsa/events/webinar-series/2022/handouts/ussf-organizational-structure.pdf&lt;/ref&gt;
== פערזענליכקייט און מיליטערישע קולטור ==

די פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס האט פון אירע ערשטע טעג געשאפן א באזונדערע מיליטערישע אידענטיטעט וואס איז אויסגעשטעלט אויף די ספעציעלע פארלאנגען פון דעם ספעיס געביט. אנדערש ווי טראדיציאנעלע מיליטערישע צווייגן וואס זענען בעיקר באזירט אויף ערדישע, לופטישע אדער ים אפעראציעס, איז דער הויפט פאָקוס פון דער ספעיס פארס אויף ספעיס סיסטעמען, ארביטאלע מעגליכקייטן און דער באשיצונג פון ספעיס באזירטע אינפראסטרוקטור.

די מיטגלידער פון דער ספעיס פארס ווערן גערופן '''גארדיאנס''' (Guardians). דער נאמען איז אויסדערוויילט געווארן כדי צו אונטערשטרייכן די אויפגאבע פון די מיליטערישע ספעיס פערזענליכקייטן צו היטן און באשיצן ספעיס מעגליכקייטן וואס זענען וויכטיג פאר דער נאציאנאלער זיכערהייט.

די מיליטערישע קולטור פון דער ספעיס פארס שטעלט א שטארקע דגוש אויף טעכנישע מומחיות, אינאוואציע און שנעלע אנטוויקלונג פון נייע פעאיגקייטן. דער צווייג זעט זיך אלס אן ארגאניזאציע וואס דארף פאראייניגן מיליטערישע דיסציפלין מיט הויכע טעכנאלאגישע קענטענישן, ווייל מאדערנע ספעיס אפעראציעס פארלאנגען ספעציאליזירטע וויסן אין געביטן ווי סאטעליט טעכנאלאגיע, קאמוניקאציע, סייבער זיכערהייט און אינפארמאציע אנאליז.

== מיליטערישע ראלע און ספעיס פארטיידיגונג ==

די ספעיס פארס איז געגרינדעט געווארן צוליב דער אנערקענונג אז ספעיס איז געווארן א קריטישער טייל פון מאדערנער מיליטערישער קראפט. פילע פונקציעס וואס ווערן גענוצט דורך די אמעריקאנער ארמיי, נעווי, עיר פארס און מארינס פארלאזן זיך אויף ספעיס באזירטע סיסטעמען.

צווישן די הויפט מעגליכקייטן וואס ווערן צוגעשטעלט דורך ספעיס סיסטעמען געפינען זיך:

* סאטעליט קאמוניקאציע פאר מיליטערישע איינהייטן איבער דער וועלט.
* נאוויגאציע און צייט באשטימונג דורך גלאבאלע סיסטעמען.
* ווארענונג קעגן באליסטישע מיסיל אטאקעס.
* ספעיס איבערוואכונג און נאכפאלגן פון ארביטאלע אוביעקטן.
* אינפארמאציע און  שפיאנאזש שטיצע פאר מיליטערישע אפעראציעס.

די ספעיס פארס זוכט צו פארזיכערן אז די מעגליכקייטן בלייבן אפעראציעל אפילו אין א מצב ווען ספעיס ווערט א פארמעסטנדיקער אדער געשטערטער געביט. איר פלאנירונג שטעלט א דגוש אויף אויסהאלט קראפט, באשיצונג פון סיסטעמען און מעגליכקייט צו פארזעצן אפעראציעס אונטער שווערע אומשטענדן. &lt;ref&gt;https://www.spaceforce.com/about&lt;/ref&gt;

== וויכטיגקייט און היסטארישע באדייט ==

די גרינדונג פון דער פאראייניגטער שטאטן ספעיס פארס האט געהאט א גרויסן היסטארישן באדייט, ווייל עס איז געווען דער ערשטער מאל זינט 1947 אז די פאראייניגטע שטאטן האט געשאפן א נייעם מיליטערישן צווייג. דער שריט האט אפיציעל אנערקענט אז ספעיס איז נישט מער בלויז א טעכנישע הילפס פלאטפארמע, נאר א באזונדערער סטראטעגישער געביט וואס פארלאנגט אייגענע מיליטערישע ארגאניזאציע.

די היינטיגע מיליטערישע קראפט פון פילע לענדער איז שטארק פארבונדן מיט ספעיס טעכנאלאגיע. סאטעליטן און אנדערע ספעיס סיסטעמען שטיצן כמעט יעדן טייל פון מאדערנע מיליטערישע אפעראציעס, אריינגערעכנט קאמוניקאציע,  שפיאנאזש, נאוויגאציע און פריע ווארענונג.

דעריבער ווערט די ספעיס פארס געזען אלס א סטרוקטורעלע ענטפער צו די וואקסנדיקע וויכטיגקייט פון ספעיס אין נאציאנאלער זיכערהייט. איר אויפגאבע איז נישט בלויז צו פארזיכערן די עקזיסטענץ פון ספעיס סיסטעמען, נאר אויך צו אנטוויקלען א ספעציאליזירטע מיליטערישע קראפט וואס קען רעאגירן צו נייע פארמעסטן און טעכנישע טשעלענדזשעס אין דעם געביט. &lt;ref&gt;https://www.spaceforce.com/about&lt;/ref&gt;

== דעבאטן און קריטיק ==

די גרינדונג פון דער ספעיס פארס האט פאראורזאכט א דעבאטע אין די פאראייניגטע שטאטן איבער די נויטיגקייט פון שאפן א באזונדערן מיליטערישן צווייג פאר ספעיס.

די שטיצער פון דער גרינדונג האבן געטענהט אז א באזונדערע ספעיס פארס גיט ספעיס ענינים א קלארערע פארטרעטונג אין דער מיליטערישער פלאנירונג, ערמעגליכט א גרעסערע קאנצענטרירונג פון מומחיות און העלפט שנעלער אנטוויקלען נייע מעגליכקייטן. זיי האבן אויך אונטערגעשטראכן אז צוליב דער וואקסנדיקער סטראטעגישער וויכטיגקייט פון ספעיס איז נויטיג געווען צו האבן אן ארגאניזאציע וואס איז פולשטענדיק געווידמעט דעם געביט.

קעגנער פון דער גרינדונג האבן אבער ארויסגעברענגט זארגן אז א נייע מיליטערישע צווייג קען שאפן איבעריגע ביוראקראטיע און פארגרעסערן די צעטיילונג צווישן עקזיסטירנדע מיליטערישע סטרוקטורן. לויט די קריטיקער וואלטן טייל פון די צילן געקענט דערגרייכט ווערן דורך א פארבעסערונג פון דער עקזיסטירנדיקער עיר פארס סטרוקטור.

די דעבאטע איבער דער ספעיס פארס איז דערפאר פארבונדן מיט א ברייטערן פראגע איבער ווי אזוי די פאראייניגטע שטאטן זאל ארגאניזירן אירע נאציאנאלע זיכערהייטס אינטערעסן אין א תקופה ווען ספעיס ווערט מער און מער וויכטיג פאר מיליטערישע און טעכנישע אנטוויקלונג. &lt;ref&gt;https://www.intelligence.gov/how-the-ic-works/our-organizations/us-space-force&lt;/ref&gt;
== אונטערשייד צווישן ספעיס פארס און אנדערע ספעיס ארגאניזאציעס ==

א פארשפרייטער מיספארשטענדעניש איבער דער פאראייניגטער שטאטן ספעיס פארס איז דער געדאנק אז זי איז באשאפן געווארן צו פירן אלע אמעריקאנער ספעיס טעטיקייטן, אריינגערעכנט ציווילע ספעיס פארשונג און קאסמישע אויספארשונג. אין פאקט איז די ספעיס פארס א מיליטערישע ארגאניזאציע וואס איז באגרעניצט צו נאציאנאלע זיכערהייט און פארטיידיגונגס אויפגאבן.

ציווילע ספעיס טעטיקייטן ווערן ווייטער געפירט דורך אנדערע אמעריקאנער קערפערשאפטן, בפרט דורך דער נאציאנאלער ערד און ספעיס אדמיניסטראציע, וועלכע איז פאראנטווארטליך פאר וויסנשאפטליכע פארשונג, קאסמישע מיסיעס און ציווילע ספעיס פראגראמען. די ספעיס פארס ארבעט נישט אנשטאט די דאזיגע ארגאניזאציעס, נאר באהאנדלט בלויז די מיליטערישע זייט פון ספעיס באנוץ. &lt;ref&gt;https://www.spaceforce.com/about&lt;/ref&gt;

אויך איז די ספעיס פארס נישט דאס זעלבע ווי דער פאראייניגטער שטאטן ספעיס קאמאנד. כאטש ביידע ארגאניזאציעס ארבעטן אין דעם זעלבן ברייטן געביט, האבן זיי פארשידענע ראלעס. די ספעיס פארס איז א סערוויס צווייג וואס בויט און האלט גרייט ספעיס קרעפטן, בשעת דער ספעיס קאמאנד נוצט די קרעפטן פאר אפעראציעלע מיליטערישע מיסיעס.

== ספעיס אלס מיליטערישער געביט ==

די גרינדונג פון דער ספעיס פארס איז געווען באזירט אויף דער אנערקענונג אז ספעיס האט זיך אנטוויקלט פון א טעכנישער שטיצע געביט צו אן אייגענעם מיליטערישן אפעראציע פלאץ. אין דער היינטיגער תקופה זענען סאטעליטן און אנדערע ספעיס סיסטעמען וויכטיגע טיילן פון דער מיליטערישער אינפראסטרוקטור פון מאדערנע לענדער.

פאר די פאראייניגטע שטאטן איז דער צוטריט צו ספעיס וויכטיג פאר א גרויסן טייל פון אירע פארטיידיגונגס מעגליכקייטן. מיליטערישע איינהייטן איבער דער וועלט פארלאזן זיך אויף ספעיס סיסטעמען פאר קאנטאקט, אינפארמאציע, נאוויגאציע און סטראטעגישע באשלוסן.

די ספעיס פארס שטעלט דערפאר א דגוש אויף דעם באגריף פון '''פרייהייט צו אפערירן אין ספעיס'''. דאס מיינט די מעגליכקייט פאר די פאראייניגטע שטאטן און אירע פארבינדענע לענדער צו נוצן ספעיס סיסטעמען אן אומדערלויבטע שטערונגען, און צו האלטן דעם ספעיס געביט זיכער, סטאביל און צוטריטליך. &lt;ref&gt;https://www.spaceforce.com/about&lt;/ref&gt;

== אינטערנאציאנאלע באדייט ==

די שאפונג פון דער ספעיס פארס האט אויך געהאט א ברייטערע אינטערנאציאנאלע ווירקונג. די גרינדונג האט ארויסגעוויזן אז די פאראייניגטע שטאטן באטראכט ספעיס אלס א הויפט טייל פון איר צוקונפטיגע זיכערהייטס פלאנירונג.

מיט דער פארגרעסערטער באנוץ פון סאטעליטן און ספעיס טעכנאלאגיע איבער דער וועלט זענען פילע לענדער מער פארמישט געווארן אין דעם געביט. די אנטוויקלונג פון נייע ספעיס מעגליכקייטן דורך פארשידענע לענדער האט געברענגט מער אויפמערקזאמקייט צו די פראגע פון ספעיס זיכערהייט, באשיצונג פון סיסטעמען און סטראטעגישע פארמעסט.

די ספעיס פארס ווערט דעריבער באטראכט ווי א טייל פון א ברייטערער טענדענץ אין וועלכער לענדער שאפן ספעציאליזירטע סטרוקטורן פאר ספעיס זיכערהייט און פארטיידיגונג. איר גרינדונג רעפלעקטירט די אנערקענונג אז ספעיס וועט בלייבן א וויכטיגער טייל פון נאציאנאלע זיכערהייט אין די קומענדיגע יארן.

== צוקונפטיגע אנטוויקלונג ==

די ספעיס פארס געפינט זיך נאך אלץ אין א שטענדיגער אנטוויקלונגס פאזע. אירע הויפט צילן זענען צו פארבעסערן איר ארגאניזאציע, אויסברייטערן די פעאיגקייטן פון אירע מיטגלידער און אנטוויקלען נייע סיסטעמען וואס קענען פארזיכערן אמעריקאנער ספעיס מעגליכקייטן.

א וויכטיגער טייל פון דער צוקונפטיגער פלאנירונג איז די אנטוויקלונג פון מער אויסהאלטנדיקע ספעיס סיסטעמען, בעסערע פארטיידיגונג קעגן מעגליכע שטערונגען און די פארבעסערונג פון קאפאציטעטן צו נאכפאלגן אקטיוויטעטן אין ארביט.

די ספעיס פארס זעט איר צוקונפטיגע ראלע אין דער פארזיכערונג אז די פאראייניגטע שטאטן קען ווייטער באנוצן זיך מיט ספעיס פאר נאציאנאלע זיכערהייט און פאר די שטיצע פון אלע מיליטערישע צווייגן. איר אנטוויקלונג רעפלעקטירט די ברייטערע טוישונגען אין דער וועג ווי מאדערנע מיליטערישע קראפטן באטראכטן ספעיס אלס א וויכטיגן סטראַטעגישער געביט. &lt;ref&gt;https://www.spaceforce.com/&lt;/ref&gt;

== זעט אויך ==

* [[פאראייניגטע שטאטן ארמיי]]
* [[פאראייניגטע שטאטן עיר פארס]]
* [[פאראייניגטע שטאטן ספעיס קאמאנד]]
* [[סאטעליט]]
* [[ספעיס פארשונג]]

== רעפערענצן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:מיליטער]]
[[קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאטעגאריע:ספעיס]]
[[קאטעגאריע:נאציאנאלע זיכערהייט]]</text>
      <sha1>kxra6rhiyn7uywuddj88b2mlj76volx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>601690</id>
      <parentid>601689</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T17:59:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>601690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34757" sha1="81s79g1rdpkdjw65kft96c5owa8zcwv" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox float-right&quot; style=&quot;width:280px; font-size:90%; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; padding:5px; border-spacing:2px; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#b0c4de; text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold; padding:6px;&quot; |פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-style:italic; color:#555; padding-bottom:5px;&quot; |United States Space Force
|-
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Seal_of_the_United_States_Space_Force.svg|טעקסט=זיגל פון דעם פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס|110x110פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;זיגל&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; padding:5px; width:50%;&quot; |[[טעקע:Flag_of_the_United_States_Space_Force.svg|טעקסט=פאן פון דעם פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס|120x120פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;פאן&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px 0 8px 0;&quot; |[[טעקע:United_States_Space_Force_logo.svg|טעקסט=עמבלעם פון דעם פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס|105x105פיקס]]
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;עמבלעם&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; width:38%; padding:3px 5px;&quot; |געגרינדעט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[20טן דעצעמבער]] [[2019]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |לאנד:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאראייניגטע שטאטן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |טיפ:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[קאסמאס פלאט]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |באלאנגט צו
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[אמעריקאנער פארטיידיגונגס דעפארטמענט|דעפארטמענט פון דער לופטפלאט]]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |אונטער דעם
|דעפארטמענט פון די עיר פארס
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |הויפטקווארטיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פענטאגאן]]
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |גרויס:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |בערך 14,000 אקטיווע זעלנער
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |קאמאנדיר:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[דאנאלד טראמפ]]
|-
! style=&quot;text-align: right;&quot; |הויפט
|טשיף פון ספעיס אפעראציעס
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאטא:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Semper Supra&quot;''
&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#444;&quot;&gt;(תמיד אויבן)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מארש:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |''&quot;Semper Supra&quot;''
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |מאסקאט:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[[פאלקאן]] (Falcon)
|-
! style=&quot;text-align:right; vertical-align:top; padding:3px 5px;&quot; |קערן ווערטן:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |&quot;Character, Connection, Commitment, Courage&quot;
|-
! style=&quot;text-align: right; vertical-align: top;&quot; |הויפט איינהייטן
|
* ספעיס אפעראציעס קאמאנד, 
* ספעיס סיסטעמס קאמאנד, 
* ספעיס טרעינינג
|-
! style=&quot;text-align:right; padding:3px 5px;&quot; |וועבזייטל:
| style=&quot;padding:3px 5px;&quot; |[https://www.spaceforce.mil spaceforce.mil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222133758/https://www.spaceforce.mil/ |date=2019-12-22 }}
|}
{{אמעריקאנער מיליטער סיידבאר}}
'''פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס''' (ענגליש: ''United States Space Force'', פארקירצט '''USSF''') איז א מיליטערישער צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן ארמיי וואס איז געגרינדעט געווארן דעם [[20סטן דעצעמבער]] [[2019]], אלס דער זעקסטער מיליטערישער צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן. די ספעיס פארס איז אונטער'ן [[דעפארטמענט פון די עיר פארס]], וועלכער געפינט זיך אונטער דער אויפזיכט פון דעם [[דעפארטמענט פון פארטיידיגונג]]. איר הויפט אויפגאבע איז צו ארגאניזירן, אויסלערנען און אויסרישן ספעיס קרעפטן, כדי צו באשיצן די אינטערעסן פון די פאראייניגטע שטאטן און אירע פארבינדענע לענדער אין [[ספעיס]], און צושטעלן ספעיס מעגליכקייטן פאר די פארשידענע מיליטערישע אפטיילונגען. &lt;ref&gt;https://www.spaceforce.mil/&lt;/ref&gt;

די גרינדונג פון די ספעיס פארס האט אפגעצייכנט א נייער עפאכע אין דער געשיכטע פון דער אמעריקאנער נאציאנאלער פארטיידיגונג, ווייל צום ערשטן מאל איז ספעיס אפיציעל אנערקענט געווארן אלס אן אייגענער מיליטערישער אפעראציע געביט. דער צווייג איז באשאפן געווארן צוליב דער וואקסנדיקער וויכטיגקייט פון [[סאטעליט|סאטעליטן]], ספעיס סיסטעמען און [[ארביט|ארביטאלע]] טעכנאלאגיע פאר מאדערנע מיליטערישע אפעראציעס, אריינגערעכנט [[קאמוניקאציע]], [[נאוויגאציע]], [[שפיאנאזש]], [[ראקעט]] ווארענונג און קאמאנד און קאנטראל סיסטעמען. &lt;ref&gt;https://www.intelligence.gov/how-the-ic-works/our-organizations/us-space-force&lt;/ref&gt;

די אפיציעלע ציל פון דער ספעיס פארס איז צו האלטן דעם ספעיס געביט זיכער, סטאביל און צוטריטליך, און צו פארזיכערן אז די פאראייניגטע שטאטן און אירע פארבינדענע לענדער קענען ווייטער באנוצן זיך מיט ספעיס טעכנאלאגיע פאר נאציאנאלע זיכערהייט און פארטיידיגונג. איר אפיציעלע מוטא איז '''Semper Supra''', וואס מיינט אין לאטייניש &quot;אלעמאל העכער&quot;. &lt;ref&gt;https://www.spaceforce.com/&lt;/ref&gt;

== היסטאריע ==

=== דער היסטארישער הינטערגרונט ===

די גרינדונג פון דער פאראייניגטער שטאטן ספעיס פארס איז געקומען נאך צענדליגער יארן פון אמעריקאנער מיליטערישע טעטיקייטן אין ספעיס. נאך דעם אנהויב פון דער [[ספעיס געיעג]] עפאכע אין דער צווייטער העלפט פונעם 20סטן יארהונדערט האבן די פאראייניגטע שטאטן אויפגעבויט א ברייטע סיסטעם פון סאטעליטן און ספעיס באזירטע מעגליכקייטן, וועלכע זענען געווארן א וויכטיגע טייל פון דער נאציאנאלער זיכערהייט.

פאר דער גרינדונג פון דער ספעיס פארס זענען רוב ספעיס פארבינדענע מיליטערישע פונקציעס דורכגעפירט געווארן בעיקר דורך דער [[עיר פארס]], צוזאמען מיט אנדערע מיליטערישע און שפיאנאזש ארגאניזאציעס. די דאזיגע  אויפגאבעס האבן אריינגענומען סאטעליט קאמוניקאציע, גלאבאלע נאוויגאציע סיסטעמען, ראקעט ווארענונג, ספעיס איבערזיכט און פארשידענע פארמען פון ספעיס אינפארמאציע פארזאמלונג. &lt;ref&gt;https://www.intelligence.gov/how-the-ic-works/our-organizations/us-space-force&lt;/ref&gt;

מיט דער צייט האבן פארטיידיגונגס פלאנירער און מיליטערישע אנאליסטן אנגעהויבן צו טענה'ן אז ספעיס איז מער נישט בלויז א שטיצע פלאטפארמע פאר מיליטערישע אפעראציעס אויף די ערד, נאר א באזונדערער סטראַטעגישער געביט וואס פארלאנגט אייגענע ארגאניזאציע, מומחים און מיליטערישע פלאנירונג.

די הויפט געדאנק אינטער דער גרינדונג פון דער ספעיס פארס איז געווען צו פאראייניגן פארשפרייטע ספעיס פארטיידיגונגס פונקציעס אונטער איין מיליטערישן צווייג, צו פארגרעסערן די געמיינזאמע באקאנטשאפט אין דעם געביט, און צו שנעלער אנטוויקלען נייע מעגליכקייטן קעגן מעגליכע סטראטעגישע געפארן אין ספעיס. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Space_Force&lt;/ref&gt;

=== גרינדונג אין 2019 ===

דעם 20סטן דעצעמבער 2019 איז די פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס אפיציעל געגרינדעט געווארן דורך א געזעץ וואס איז אריינגלייגט געווארן אין דער נאציאנאלער פארטיידיגונגס געזעץ. מיט דעם שריט איז זי געווארן דער ערשטער נייע מיליטערישער צווייג פון די פאראייניגטע שטאטן זינט 1947, ווען דער עיר פארס איז געגרינדעט געווארן אלס אן אומאפהענגיקער צווייג.

די נייע מיליטערישע צווייג איז געשטעלט געווארן אונטער'ן דעפארטמענט פון די עיר פארס, אבער האט באקומען אייגענע סטרוקטור, אייגענע פירערשאפט און אייגענע מיליטערישע אידענטיטעט. די געזעץ האט באשטימט אז דער צווייג זאל האבן די אויפגאבע צו ארגאניזירן, אויסלערנען און אויסרישן ספעיס קרעפטן פאר נאציאנאלע זיכערהייט אויפגאבעס. &lt;ref&gt;https://media.defense.gov/2019/Mar/01/2002095013/-1/-1/1/SPACE-FORCE-FACT-SHEET.PDF&lt;/ref&gt;

די גרינדונג האט נישט באדייט אז עס איז געשאפן געווארן א גאנץ נייע מיליטערישע אויפגאבע פון דער ערשטער טאג, נאר מער א ריארגאניזירונג פון עקזיסטירנדע ספעיס פארבינדענע פליכטן וואס זענען ביז דאן געווען צוטיילט צווישן פארשידענע איינהייטן.

== אויפגאבע און צילן ==

די הויפט מיסיע פון דער ספעיס פארס איז צו פארזיכערן אז די פאראייניגטע שטאטן און אירע פארבינדענע לענדער קענען ווייטער אפערירן פריי און זיכער אין ספעיס. דער צווייג ארבעט צו באשיצן ספעיס סיסטעמען, פארזיכערן צוטריט צו ספעיס און צושטעלן די נויטיגע מעגליכקייטן פאר אנדערע מיליטערישע קרעפטן.

די אפיציעלע מיסיע באשטייט פון דריי הויפט פונקטן:

* ארגאניזירן ספעיס קרעפטן.
* אויסלערנען מיליטערישע ספעיס פערסאנעל.
* אויסרישן און צושטעלן די נויטיגע ספעיס מעגליכקייטן פאר מיליטערישע אפעראציעס.

די ספעיס פארס ארבעט נישט אלס אן אומאפהענגיקער קאמאנד וואס פירט אליין אלע מיליטערישע אפעראציעס אין ספעיס, נאר אלס א מיליטערישער צווייג וואס שטעלט צו ספעיס קרעפטן פאר פארשידענע אפעראציעלע קאמאנדן. &lt;ref&gt;https://www.spaceforce.com/about&lt;/ref&gt;
== ארגאניזאציע און סטרוקטור ==

די פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס איז ארגאניזירט ווי א מיליטערישער צווייג אונטער'ן דעפארטמענט פון די עיר פארס, וועלכער איז א טייל פונעם דעפארטמענט פון פארטיידיגונג. די ציווילע אויפזיכט ווערט געפירט דורך דעם [[סעקרעטאר פון די עיר פארס]], בשעת די מיליטערישע פירערשאפט ליגט אין די הענט פונעם '''[[טשיף פון ספעיס אפעראציעס]]''' (Chief of Space Operations), וועלכער איז דער העכסטער מיליטערישער אפיציר אין דער ספעיס פארס. &lt;ref&gt;https://media.defense.gov/2019/Mar/01/2002095013/-1/-1/1/SPACE-FORCE-FACT-SHEET.PDF&lt;/ref&gt;

דער סטרוקטור פון דער ספעיס פארס איז אויסגעשטעלט געווארן צו פארבינדן דריי הויפט געביטן: אפעראציעלע ספעיס קרעפטן, ספעיס סיסטעמען און טעכנאלאגיע, און די אויסבילדונג און גרייטקייט פון ספעיס פערזענליכקייטן. די ארגאניזאציע איז געבויט געווארן אויף דעם געדאנק אז ספעיס פארטיידיגונג פארלאנגט ספעציאליזירטע וויסנשאפט און אייגענע מענטשן פאר מיליטערישע ספעיס פראפעסיאנאלן.

=== הויפט קאמאנדן ===

די ספעיס פארס פארמאגט דריי הויפט קאמאנדן וואס פירן אויס אירע הויפט ארגאניזאציע, אנטוויקלונג און אפעראציעלע אויפגאבעס:

'''ספעיס אפעראציעס קאמאנד''' (Space Operations Command) איז פאראנטווארטליך פאר די אפעראציע פון ספעיס קרעפטן און פאר די פארזיכערונג אז אמעריקאנער מיליטערישע איינהייטן באקומען די נויטיגע ספעיס שטיצע. די קאמאנד פירט ספעיס אפעראציעס און ארבעט מיט אנדערע מיליטערישע קאמאנדן צו צושטעלן ספעיס באזירטע מעגליכקייטן.

'''ספעיס סיסטעמס קאמאנד''' (Space Systems Command) איז פאראנטווארטליך פאר אנטוויקלונג, איינקויף און אויפבוי פון ספעיס סיסטעמען. אירע  אויפגאבעס רעכענען אריין די אנטוויקלונג פון סאטעליטן, ארןיסשיס סיסטעמען און אנדערע טעכנאלאגיעס וואס זענען נויטיג פאר נאציאנאלע זיכערהייט.

'''ספעיס טרעינירונג און גרייטקייט קאמאנד''' (Space Training and Readiness Command) איז פאראנטווארטליך פאר די אויסבילדונג, טרענירונג און גרייטקייט פון ספעיס פערזענליכקייטן. די קאמאנד ארבעט צו אנטוויקלען מיליטערישע סטאנדארטן און פראפעסיאנעלע פעאיגקייטן פאר די ספעיס געביט. &lt;ref&gt;https://www.ntsa.org/-/media/sites/ntsa/events/webinar-series/2022/handouts/ussf-organizational-structure.pdf&lt;/ref&gt;

=== פארבינדונג מיט אנדערע מיליטערישע קערפערשאפטן ===

די ספעיס פארס ארבעט נאענט צוזאמען מיט דער '''[[פאראייניגטע שטאטן ספעיס קאמאנד]]''' (United States Space Command), אבער די צוויי ארגאניזאציעס האבן פארשידענע ראלעס.

די ספעיס פארס איז א מיליטערישער צווייג וואס איז פאראנטווארטליך פאר ארגאניזירן, אויסלערנען און אויסרישן ספעיס קרעפטן. דער ספעיס קאמאנד, אין קאנטראסט, איז א באזונדערער אפעראציעלער קאמאנד וואס נוצט די צוגעשטעלטע קרעפטן פון אלע מיליטערישע אפטיילונגען צו פירן מיליטערישע אפעראציעס.

די אונטערשייד צווישן די צוויי קערפערשאפטן איז וויכטיג, ווייל די ספעיס פארס פארמאגט די פערזענליכקייטן און מאטעריאלישע מעגליכקייטן, בשעת דער ספעיס קאמאנד פירט די אפעראציעלע באנוץ פון די קרעפטן. &lt;ref&gt;https://www.ntsa.org/-/media/sites/ntsa/events/webinar-series/2022/handouts/ussf-organizational-structure.pdf&lt;/ref&gt;

== אנטוויקלונג פון דער ספעיס פארס ==

=== 2020: דער ערשטער אויפבוי תקופה ===

אין יאר 2020 האט די ספעיס פארס אנגעהויבן איר ערשטע אויפבוי תקופה. דער ציל איז געווען צו שאפן די גרונט סטרוקטור פון דעם נייעם מיליטערישן צווייג, אריינגערעכנט הויפטקווארטיר, פערזענליכע סיסטעמען, קאמאנד באציאונגען און פראצעדורן.

די ערשטע פלאנירונגען האבן געזען דעם אויפבוי אלס א פראצעס וואס זאל זיך אויסשפרייטן איבער די [[פינאנציעלע יאר|פינאנציעלע יארן]] [[2020]] ביז [[2024]]. אין דעם צייט האט מען געדארפט אריבערפירן פארשידענע ספעיס פארבינדענע איינהייטן און אחריות'ן פון דער עיר פארס און אנדערע מיליטערישע קערפערשאפטן צו דער נייעם צווייג.

א הויפט טייל פון דעם פראצעס איז געווען דאס שאפן אן אייגענעם מיליטערישן [[קולטור]] און אייגענע [[אידענטיטעט]] פאר די מענטשן וואס ארבעטן אין דעם געביט. די ספעיס פארס האט אנגענומען דעם נאמען '''גארדיאנס''' (שומרים Guardians) פאר אירע מיטגלידער, כדי צו אונטערשטרייכן זייער ראלע אלס שומרים פון אמעריקאנער ספעיס מעגליכקייטן.

אין דעם זעלבן יאר איז די ספעיס פארס אויך געווארן דער ערשטער נייע ארגאניזאציע וואס איז אריינגעקומען אין דער אמעריקאנער שפיאנאזש קאמיוניטי זינט 2006. דאס האט אונטערגעשטראכן איר נאענטע פארבינדונג מיט נאציאנאלע זיכערהייט, ספעיס איבערזיכט און אינפארמאציע זאמלונג. &lt;ref&gt;https://media.defense.gov/2019/Mar/01/2002095013/-1/-1/1/SPACE-FORCE-FACT-SHEET.PDF&lt;/ref&gt;

=== 2021: פארפעסטיגונג פון דער ארגאניזאציע ===

אין יאר 2021 האט די ספעיס פארס ווייטער פארזעצט איר אנטוויקלונג. אין דעם תקופה זענען די הויפט קאמאנדן און ארגאניזאציעלע פארבינדונגען געווארן מער קלאר אויסגעארבעט.

די אנטוויקלונג פון ספעיס אפעראציעס קאמאנד, ספעיס סיסטעמס קאמאנד און ספעיס טרעינינג און גרייטקייט קאמאנד האט געגעבן דער צווייג א פעסטע אינערליכע סטרוקטור און האט ערמעגליכט א קלארע צוטיילונג פון אחריות'ן צווישן אפעראציע, טעכנאלאגיע און אויסבילדונג.

די נייע סטרוקטור האט געוויזן אז דער צווייג איז נישט בלויז א געדאנק אדער פאליטישע סימבאל, נאר א פולשטענדיקער מיליטערישער אינסטיטוציע וואס איז געאייגנט צו צושטעלן ספעיס קרעפטן פאר די פארשידענע נאציאנאלע זיכערהייטס  אויפגאבעס. &lt;ref&gt;https://www.ntsa.org/-/media/sites/ntsa/events/webinar-series/2022/handouts/ussf-organizational-structure.pdf&lt;/ref&gt;
== פערזענליכקייט און מיליטערישע קולטור ==

די פאראייניגטע שטאטן ספעיס פארס האט פון אירע ערשטע טעג געשאפן א באזונדערע מיליטערישע אידענטיטעט וואס איז אויסגעשטעלט אויף די ספעציעלע פארלאנגען פון דעם ספעיס געביט. אנדערש ווי טראדיציאנעלע מיליטערישע צווייגן וואס זענען בעיקר באזירט אויף ערד, לופט אדער ים אפעראציעס, איז דער הויפט געוויכט פון דער ספעיס פארס אויף ספעיס סיסטעמען, ארביטאלע מעגליכקייטן און דער באשיצונג פון ספעיס באזירטע אינפראסטרוקטור.

די מיטגלידער פון דער ספעיס פארס ווערן גערופן '''גארדיאנס''' (Guardians). דער נאמען איז אויסדערוויילט געווארן כדי צו אונטערשטרייכן די אויפגאבע פון די מיליטערישע ספעיס פערזענליכקייטן צו היטן און באשיצן ספעיס מעגליכקייטן וואס זענען וויכטיג פאר דער נאציאנאלער זיכערהייט.

די מיליטערישע קולטור פון דער ספעיס פארס שטעלט א שטארקע דגוש אויף טעכנישע פעהיגקייטן, אינאוואציע און שנעלע אנטוויקלונג פון נייע פעאיגקייטן. דער צווייג זעט זיך אלס אן ארגאניזאציע וואס דארף פאראייניגן מיליטערישע דיסציפלין מיט הויכע טעכנאלאגישע קענטענישן, ווייל מאדערנע ספעיס אפעראציעס פארלאנגען ספעציאליזירטע וויסן אין געביטן ווי סאטעליט טעכנאלאגיע, קאמוניקאציע, סייבער זיכערהייט און אינפארמאציע אנאליז.

== מיליטערישע ראלע און ספעיס פארטיידיגונג ==

די ספעיס פארס איז געגרינדעט געווארן צוליב דער אנערקענונג אז ספעיס איז געווארן א קריטישער טייל פון מאדערנער מיליטערישער קראפט. פילע פונקציעס וואס ווערן גענוצט דורך די אמעריקאנער ארמיי, נעווי, עיר פארס און מארינס פארלאזן זיך אויף ספעיס באזירטע סיסטעמען.

צווישן די הויפט מעגליכקייטן וואס ווערן צוגעשטעלט דורך ספעיס סיסטעמען געפינען זיך:

* [[סאטעליט קאמוניקאציע]] פאר מיליטערישע איינהייטן איבער דער וועלט.
* [[נאוויגאציע]] און צייט באשטימונג דורך גלאבאלע סיסטעמען (ווי [[GPS]]).
* ווארענונג קעגן באליסטישע מיסיל אטאקעס.
* ספעיס באוואכונג און נאכפאלגן פון [[ארביט|ארביטאלע]] אביעקטן.
* אינפארמאציע און שפיאנאזש שטיצע פאר מיליטערישע אפעראציעס.

די ספעיס פארס זוכט צו פארזיכערן אז די מעגליכקייטן בלייבן אין דינסט אפילו אין א מצב ווען ספעיס ווערט א פארמעסטנדיקער אדער געשטערטער געביט. איר פלאנירונג שטעלט א דגוש אויף אויסהאלט קראפט, באשיצונג פון סיסטעמען און מעגליכקייט צו פארזעצן אפעראציעס אונטער שווערע אומשטענדן. &lt;ref&gt;https://www.spaceforce.com/about&lt;/ref&gt;

== וויכטיגקייט און היסטארישע באדייט ==

די גרינדונג פון דער פאראייניגטער שטאטן ספעיס פארס האט געהאט א גרויסן היסטארישן באדייט, ווייל עס איז געווען דער ערשטער מאל זינט 1947 אז די פאראייניגטע שטאטן האט געשאפן א נייעם מיליטערישן צווייג. דער שריט האט אפיציעל אנערקענט אז ספעיס איז נישט מער בלויז א טעכנישע הילפס פלאטפארמע, נאר א באזונדערער סטראטעגישער געביט וואס פארלאנגט אייגענע מיליטערישע ארגאניזאציע.

די היינטיגע מיליטערישע קראפט פון פילע לענדער איז שטארק פארבונדן מיט ספעיס טעכנאלאגיע. סאטעליטן און אנדערע ספעיס סיסטעמען שטיצן כמעט יעדן טייל פון מאדערנע מיליטערישע אפעראציעס, אריינגערעכנט קאמוניקאציע,  שפיאנאזש, נאוויגאציע און פריע ווארענונג.

דעריבער ווערט די ספעיס פארס געזען אלס א סטרוקטורעלע ענטפער צו די וואקסנדיקע וויכטיגקייט פון ספעיס אין נאציאנאלער זיכערהייט. איר אויפגאבע איז נישט בלויז צו פארזיכערן די עקזיסטענץ פון ספעיס סיסטעמען, נאר אויך צו אנטוויקלען א ספעציאליזירטע מיליטערישע קראפט וואס קען רעאגירן צו נייע פארמעסטן און טעכנישע טשעלענדזשעס אין דעם געביט. &lt;ref&gt;https://www.spaceforce.com/about&lt;/ref&gt;

== דעבאטן און קריטיק ==

די גרינדונג פון דער ספעיס פארס האט פאראורזאכט א דעבאטע אין די פאראייניגטע שטאטן איבער די נויטיגקייט פון שאפן א באזונדערן מיליטערישן צווייג פאר ספעיס.

די שטיצער פון דער גרינדונג האבן געטענהט אז א באזונדערע ספעיס פארס גיט ספעיס איינגעלעגנהייטן א קלארערע פארטרעטונג אין דער מיליטערישער פלאנירונג, ערמעגליכנדיג א גרעסערע קאנצענטרירונג פון באקנטשאפט און העלפט שנעלער אנטוויקלען נייע מעגליכקייטן. זיי האבן אויך אונטערגעשטראכן אז צוליב דער וואקסנדיקער סטראטעגישער וויכטיגקייט פון ספעיס איז נויטיג געווען צו האבן אן ארגאניזאציע וואס איז פולשטענדיק געווידמעט דעם געביט.

קעגנער פון דער גרינדונג האבן אבער ארויסגעברענגט זארגן אז א נייע מיליטערישע צווייג קען שאפן איבעריגע [[ביוראקראטיע]] און פארגרעסערן די צעטיילונג צווישן עקזיסטירנדע מיליטערישע סטרוקטורן. לויט די קריטיקער וואלטן טייל פון די צילן געקענט דערגרייכט ווערן דורך א פארבעסערונג פון דער עקזיסטירנדיקער עיר פארס סטרוקטור.

די דעבאטע איבער דער ספעיס פארס איז דערפאר פארבונדן מיט א ברייטערן פראגע איבער ווי אזוי די פאראייניגטע שטאטן זאל ארגאניזירן אירע נאציאנאלע זיכערהייטס אינטערעסן אין א תקופה ווען ספעיס ווערט מער און מער וויכטיג פאר מיליטערישע און טעכנישע אנטוויקלונג. &lt;ref&gt;https://www.intelligence.gov/how-the-ic-works/our-organizations/us-space-force&lt;/ref&gt;
== אונטערשייד צווישן ספעיס פארס און אנדערע ספעיס ארגאניזאציעס ==

א פארשפרייטער מיספארשטענדעניש איבער דער פאראייניגטער שטאטן ספעיס פארס איז דער געדאנק אז זי איז באשאפן געווארן צו פירן אלע אמעריקאנער ספעיס טעטיקייטן, אריינגערעכנט ציווילע ספעיס פארשונג און [[קאסמאס|קאסמישע]] אויספארשונג. אין פאקט איז די ספעיס פארס א מיליטערישע ארגאניזאציע וואס איז באגרעניצט צו [[נאציאנאלע זיכערהייט]] און פארטיידיגונגס אויפגאבעס.

ציווילע ספעיס טעטיקייטן ווערן ווייטער געפירט דורך אנדערע אמעריקאנער קערפערשאפטן, בפרט דורך דער [[נאציאנאלער ערד און ספעיס אדמיניסטראציע]], וועלכע איז פאראנטווארטליך פאר וויסנשאפטליכע פארשונג, קאסמישע מיסיעס און ציווילע ספעיס פראגראמען. די ספעיס פארס ארבעט נישט אנשטאט די דאזיגע ארגאניזאציעס, נאר באהאנדלט בלויז די מיליטערישע זייט פון ספעיס באנוץ. &lt;ref&gt;https://www.spaceforce.com/about&lt;/ref&gt;

אויך איז די ספעיס פארס נישט דאס זעלבע ווי דער פאראייניגטער שטאטן ספעיס קאמאנד. כאטש ביידע ארגאניזאציעס ארבעטן אין דעם זעלבן ברייטן געביט, האבן זיי פארשידענע ראלעס. די ספעיס פארס איז א סערוויס צווייג וואס בויט און האלט גרייט ספעיס קרעפטן, בשעת דער ספעיס קאמאנד נוצט די קרעפטן פאר אפעראציעלע מיליטערישע מיסיעס.

== ספעיס אלס מיליטערישער געביט ==

די גרינדונג פון דער ספעיס פארס איז געווען באזירט אויף דער אנערקענונג אז ספעיס האט זיך אנטוויקלט פון א טעכנישער שטיצע געביט צו אן אייגענעם מיליטערישן אפעראציע פלאץ. אין דער היינטיגער תקופה זענען סאטעליטן און אנדערע ספעיס סיסטעמען וויכטיגע טיילן פון דער מיליטערישער אינפראסטרוקטור פון מאדערנע לענדער.

פאר די פאראייניגטע שטאטן איז דער צוטריט צו ספעיס וויכטיג פאר א גרויסן טייל פון אירע פארטיידיגונגס מעגליכקייטן. מיליטערישע איינהייטן איבער דער וועלט פארלאזן זיך אויף ספעיס סיסטעמען פאר קאנטאקט, אינפארמאציע, נאוויגאציע און סטראטעגישע באשלוסן.

די ספעיס פארס שטעלט דערפאר א דגוש אויף דעם באגריף פון '''פרייהייט צו אפערירן אין ספעיס'''. דאס מיינט די מעגליכקייט פאר די פאראייניגטע שטאטן און אירע פארבינדענע לענדער צו נוצן ספעיס סיסטעמען אן אומדערלויבטע שטערונגען, און צו האלטן דעם ספעיס געביט זיכער, סטאביל און צוטריטליך. &lt;ref&gt;https://www.spaceforce.com/about&lt;/ref&gt;

== אינטערנאציאנאלע באדייט ==

די שאפונג פון דער ספעיס פארס האט אויך געהאט א ברייטערע אינטערנאציאנאלע ווירקונג. די גרינדונג האט ארויסגעוויזן אז די פאראייניגטע שטאטן באטראכט ספעיס אלס א הויפט טייל פון איר צוקונפטיגע זיכערהייטס פלאנירונג.

מיט דער פארגרעסערטער באנוץ פון סאטעליטן און ספעיס טעכנאלאגיע איבער דער וועלט זענען פילע לענדער מער פארמישט געווארן אין דעם געביט. די אנטוויקלונג פון נייע ספעיס מעגליכקייטן דורך פארשידענע לענדער האט געברענגט מער אויפמערקזאמקייט צו די פראגע פון ספעיס זיכערהייט, באשיצונג פון סיסטעמען און סטראטעגישע פארמעסט.

== צוקונפטיגע אנטוויקלונג ==

די ספעיס פארס געפינט זיך נאך אלץ אין א שטענדיגער אנטוויקלונגס פאזע. אירע הויפט צילן זענען צו פארבעסערן איר ארגאניזאציע, אויסברייטערן די פעאיגקייטן פון אירע מיטגלידער און אנטוויקלען נייע סיסטעמען וואס קענען פארזיכערן אמעריקאנער ספעיס מעגליכקייטן.

א וויכטיגער טייל פון דער צוקונפטיגער פלאנירונג איז די אנטוויקלונג פון מער אויסהאלטנדיקע ספעיס סיסטעמען, בעסערע פארטיידיגונג קעגן מעגליכע שטערונגען און די פארבעסערונג פון מעגליקייטן צו נאכפאלגן אקטיוויטעטן אין ארביט.

די ספעיס פארס זעט איר צוקונפטיגע ראלע אין דער פארזיכערונג אז די פאראייניגטע שטאטן קען ווייטער באנוצן זיך מיט ספעיס פאר נאציאנאלע זיכערהייט און פאר די שטיצע פון אלע מיליטערישע צווייגן. איר אנטוויקלונג רעפלעקטירט די ברייטערע טוישונגען אין דער וועג ווי מאדערנע מיליטערישע קראפטן באטראכטן ספעיס אלס א וויכטיגן סטראַטעגישער געביט. &lt;ref&gt;https://www.spaceforce.com/&lt;/ref&gt;

== זעט אויך ==

* [[פאראייניגטע שטאטן ארמיי]]
* [[פאראייניגטע שטאטן עיר פארס]]
* [[פאראייניגטע שטאטן ספעיס קאמאנד]]
* [[סאטעליט]]
* [[ספעיס פארשונג]]

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:מיליטער]]
[[קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן]]
[[קאטעגאריע:ספעיס]]
[[קאטעגאריע:נאציאנאלע זיכערהייט]]</text>
      <sha1>81s79g1rdpkdjw65kft96c5owa8zcwv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אמעריקאנער ארמיי</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55065</id>
    <redirect title="פאראייניגטע שטאטן ארמיי" />
    <revision>
      <id>601657</id>
      <timestamp>2026-07-21T17:23:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>ן' משה האט באוועגט בלאט [[אמעריקאנער ארמיי]] צו [[פאראייניגטע שטאטן ארמיי]]: שטימט בעסער מיט די ארגענעלע ענגלישע נאמען</comment>
      <origin>601657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="qh321cjk3hbepfn2ejejc2rqyyauiox" xml:space="preserve">#ווייטערפירן [[פאראייניגטע שטאטן ארמיי]]</text>
      <sha1>qh321cjk3hbepfn2ejejc2rqyyauiox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אמעריקאנער מארין קארפס</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55066</id>
    <redirect title="יו.עס. מארין קארפס" />
    <revision>
      <id>601658</id>
      <timestamp>2026-07-21T17:54:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>אַרטיקל־קעפּל אַריבער צו [[יו.עס. מארין קארפס]]</comment>
      <origin>601658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="8xlwavztedc0f8s75mjxepuf8balpvu" xml:space="preserve">#ווייטערפירן [[יו.עס. מארין קארפס]]</text>
      <sha1>8xlwavztedc0f8s75mjxepuf8balpvu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>מוסטער:הויפט</title>
    <ns>10</ns>
    <id>55067</id>
    <redirect title="מוסטער:אנווייז צום הויפט ארטיקל" />
    <revision>
      <id>601659</id>
      <timestamp>2026-07-21T18:22:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>אַרטיקל־קעפּל אַריבער צו [[מוסטער:אנווייז צום הויפט ארטיקל]]</comment>
      <origin>601659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86" sha1="4mur1ckrq548yqsdbcabyyzq7gjjx8t" xml:space="preserve">#ווייטערפירן [[מוסטער:אנווייז צום הויפט ארטיקל]]</text>
      <sha1>4mur1ckrq548yqsdbcabyyzq7gjjx8t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>דרום קארעא</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55068</id>
    <redirect title="דרום קארעע" />
    <revision>
      <id>601666</id>
      <timestamp>2026-07-21T20:53:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>אַרטיקל־קעפּל אַריבער צו [[דרום קארעע]]</comment>
      <origin>601666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="psni67ewysxw6fbu2t57dmzgj2z5nh0" xml:space="preserve">#ווייטערפירן [[דרום קארעע]]</text>
      <sha1>psni67ewysxw6fbu2t57dmzgj2z5nh0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>מאטראזן</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55069</id>
    <redirect title="מאטראס" />
    <revision>
      <id>601681</id>
      <timestamp>2026-07-22T15:50:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>אַרטיקל־קעפּל אַריבער צו [[מאטראס]]</comment>
      <origin>601681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="e1jjen3m6tlvacpdl5qq9ud9sdumlo5" xml:space="preserve">#ווייטערפירן [[מאטראס]]</text>
      <sha1>e1jjen3m6tlvacpdl5qq9ud9sdumlo5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>גרעיט לעיקס</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55070</id>
    <redirect title="גרויסע אזערעס" />
    <revision>
      <id>601684</id>
      <timestamp>2026-07-22T15:56:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>אַרטיקל־קעפּל אַריבער צו [[גרויסע אזערעס]]</comment>
      <origin>601684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="to6s438tl8tqmfqfzdkzywd5rtoa0qs" xml:space="preserve">#ווייטערפירן [[גרויסע אזערעס]]</text>
      <sha1>to6s438tl8tqmfqfzdkzywd5rtoa0qs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>עיר פארס</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55071</id>
    <redirect title="אמעריקאנער עיר פארס" />
    <revision>
      <id>601688</id>
      <timestamp>2026-07-22T17:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>אַרטיקל־קעפּל אַריבער צו [[אמעריקאנער עיר פארס]]</comment>
      <origin>601688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="t0qjsx27z16d11vjy6z20hk59yfeqhl" xml:space="preserve">#ווייטערפירן [[אמעריקאנער עיר פארס]]</text>
      <sha1>t0qjsx27z16d11vjy6z20hk59yfeqhl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>די קליינע יאַמ-פרוי</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55072</id>
    <revision>
      <id>601696</id>
      <timestamp>2026-07-23T05:02:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41116-59</username>
        <id>62187</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '[[טעקע:Anne Anderson02.jpg|קליין]] '''די קליינע ים־מיידל''' ([[דעניש]]: ''Den lille havfrue)'' איז א מעשה פונעם דענישן שרייבער און פאעט [[האנס קריסטיאן אנדערסען|האנס קריסטיאן אנדרסען]], בארימט פאר זיינע קינדער־מעשיות. די מעשה גייט נאך דער רייזע פון ​​א יונגער ים־מיידל וואס איז...'</comment>
      <origin>601696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1944" sha1="qbnqzw8ecv3zooct5oranj5t5p98z50" xml:space="preserve">[[טעקע:Anne Anderson02.jpg|קליין]]
'''די קליינע ים־מיידל''' ([[דעניש]]: ''Den lille havfrue)'' איז א מעשה פונעם דענישן שרייבער און פאעט [[האנס קריסטיאן אנדערסען|האנס קריסטיאן אנדרסען]], בארימט פאר זיינע קינדער־מעשיות. די מעשה גייט נאך דער רייזע פון ​​א יונגער ים־מיידל וואס איז גרייט אויפגעבן איר לעבן אויפן ים אלס א ים־מיידל כדי צו באקומען א מענטשלעכע נשמה. דאס איז די אכטע מעשה אין אנדרסען'ס זאמלונג, ארגינעל געשריבן אלס א באלעט און ערשט ארויסגעגעבן דעם 7טן אפריל, 1837.

די אריגינעלע געשיכטע איז געווען דער טעמע פון ​​צאלרייכע אנאליזן דורך געלערנטע ווי יעקב בעגילד און פערניל העיגארד, ווי אויך פאלקלאריסטין מאריא טאטאר. די אנאליזן דעקן פארשידענע אספעקטן פון דער געשיכטע, פון אויסטייטשן אירע טעמעס ביז דיסקוטירן פארוואס אנדרסען האט אויסגעקליבן צו שרייבן א טראגישע מעשה מיט א גליקליכן סוף. די געשיכטע איז אדאפטירט געווארן עטליכע מאל, אריינגערעכנט א מוזיקאל, א יאפאנעזיש אנימירטער פילם דורך טועי אנימאציע, און אן אנימירטער פילם דורך וואלט דיסני (אריינגערעכנט זיין לייוו-עקשן אדאפטאציע). אין קאפנהאגן, דענמארק, איז דא א סטאטוע וואס שטעלט פאר די ים-פרוי פון אנדרסען'ס געשיכטע.

[[קאַטעגאָריע:ליטעראטור]]</text>
      <sha1>qbnqzw8ecv3zooct5oranj5t5p98z50</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>