װיקיפּעדיע yiwiki https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%94%D7%95%D7%99%D7%A4%D7%98_%D7%96%D7%99%D7%99%D7%98 MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter מעדיע באַזונדער רעדן באַניצער באַניצער רעדן װיקיפּעדיע װיקיפּעדיע רעדן טעקע טעקע רעדן מעדיעװיקי מעדיעװיקי רעדן מוסטער מוסטער רעדן הילף הילף רעדן קאַטעגאָריע קאַטעגאָריע רעדן פארטאל פארטאל רעדן TimedText TimedText talk יחידה שיחת יחידה אירוע שיחת אירוע 0 1337 603112 597157 2026-11-10T02:03:29Z ~2026-59524-57 63388 אינפסמאציא פאנעל, פארעלטערט 603112 wikitext text/x-wiki {{מדינה | נאמען = אויסטראליע | שטאַט = קאמאנוועלט פון אויסטראליע | פאן בילד = Flag of Australia.svg | סימבאל בילד = Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg | מאפע = Australia (orthographic projection).svg | זינגליד = | קאנטינענט = אויסטראליע | אפיציעלע שפראך =[[ענגליש]] | הויפטשטאט = [[קאנבערא]] {{קליין|{{coord|35|18|S|149|08|E|display=inline}}}} | רעגירונג = פעדעראלע דעמאקראטיע | ראש מלוכה טיטל = מאנארך | ראש מלוכה = [[טשארלס דער דריטער]] | פרעמיער מיניסטער = ענטאָני אַלבאַניזי | גרינדונג דאטום = 1טן יאנואר 1901 | פלאך מאס = 7,617,930 | וועלט גראדונג פלאך = 6טער | פראצענט וואסער =1.79% | באפעלקערונג צאל =27,331,566 ([[ה'תשפ"ז]]) | וועלט גראדונג באפעלעקרונג = | באפעלקערונג ענגקייט = | וועלט גראדונג פראדוקט ווערדע = 18 | וואלוטע =AUD | צייט זאנע = | אינטערנעט דאמיין = au | טעלעפאן קאד = 61 | באמערקונגען = }} '''אויסטראַליע''' איז אַ לאַנד אין דעם [[דרום האלבקוגל]] וואָס נעמט ארײַן די יבשה (פֿונעם קלענסטן [[קאָנטינענט]]), דעם אינדזל [[טאַזמאַניע]], און נאָך אַ סך אינדזלען אין די [[אינדישער אקעאן|אינדישע]] און [[פאציפישער אקעאן|פּאציפֿישע]] אָקעאַנען. איר הױפּטשטאָט איז [[קאנבערע|קאַנבערע]]. די ארומיגע לענדער זענען [[אינדאנעזיע]], [[מזרח טימאר]] און [[פאפוא ניי גינע]] צו צפון, די [[סאלאמאן אינזלען]] און [[וואנואטו]] צו צפון־מזרח און [[ניו זילאנד]] צו דרום־מזרח. דער אײראָפעיִשער ייִשובֿ אין אויסטראַליע האָט זיך אָנגעהויבן ערשט אין דעם [[18טער י"ה|18טן יאָרהונדערט]]. זייט [[1טן יאנואר]] [[1901]], איז אויסטראליע א פעדעראציע מיט זעקס שטאטן און צוויי טעריטאריעס. איר באפעלקערונג איז 22 מיליאן. מיט א שטח פון 7.6 מיליאן קוואדראט ק"מ, איז אויסטראליע דאס זעקסטע גרעסטע לאנד אין דער וועלט. די היינטיגע [[באפעלקערונג]] אין אויסטראליע שליסט איין מערסטנס ווייסע מענטשן פון א [[בריטישער]] אפשטאמונג. די אריגינעלע איינוואוינער פון אויסטראליע און זייערע אפשטאמלינגען זענען טונקל, גערופן אבאריגינערן, וואס זענען היינט 2% פון דער באפעלקערונג. אויך האט אויסטראליע א מינדערהייט פון מער ווי 100,000 יידן וואס וואוינערן מערסטנס אין [[מעלבארן]] און [[סידני]]. אויסטראליע איז א מיטגליד אין די [[פאראייניגטע פעלקער]], [[גרופע פון 20]], [[קאמאנוועלט]], [[ארגאניזאציע פאר עקאנאמישע קאאפעראציע און אנטוויקלונג]], [[אנזוס]], [[וועלט האנדל ארגאניזאציע]], [[אזיע-פאציפיק עקאנאמישע קאאפעראציע]] און דעם [[פאציפישער אינזלען פארום|פאציפישן אינזלען פארום]]. == עטימאלאגיע == דער נאמען אויסטראליע קומט פון [[לאטיין]] ''Australis, אויסטראליס'' וואס איז טייטש דרום. == היסטאריע == די ערשטע איינוואוינער פון אויסטראליע זענען געווען די [[אבאריגענער]]. דער ערשטער ענגלענדער וואס איז אנגעקומען אין אויסטראליע איז געווען וויליאם דאמפיער אין 1688. אין יאר 1770 איז אנגעקומען אין אויסטראליע דער אויספארשער [[דזשיימס קוק]], וואס האט געמאנט צוויי דריטל פונעם לאנד. אזוי ווי ער האט באריכטעט אז קיינער וואוינט נישט אין אויסטראליע, האט מען אוועקגעשטעלט דאס לאנד פאר ארעסטאנטן. דעם 8טן פעברואר 1788 איז [[נייער דרום וויילס]] געווארן א בריטישער [[קאלאניע]]. פון דער ערשטער זידלונג איז געווארן די שטאט [[סידני]]. די קאלאניע [[דרום אויסטראליע]] איז געגרינדעט געווארן אין 1836 ווי א "פרייע קאלאניע, ד"ה נישט פאר ארעסטאנטן. אין די 1850ער יארן האט אנגעהויבן אין אויסטראליע א [[גאלד געיעג]]. דעם 1טן יאנואר 1900 האט מען פאראייניגט די קאלאניעס פון אויסטראליע אין א פעדעראציע, די "קאמאנוועלט פון אויסטראליע", וואס איז געווארן א "דאמיניאן" פון דער [[בריטישע אימפעריע|בריטישער אימפעריע]]. אויסטראליע האט באטייליגט אין ביידע וועלט מלחמות אונטערן בריטישן קרוין. אין 1999 האט מען געהאלטן א [[רעפערענדום]] וואו 55% פון אלע וויילער האבן אפגעווארפן א פארשלאג לויט וואס אויסטראליע זאל ווערן א רעפובליק. ==הויפטשטאט== די צווי גרעסטע שטעט, [[סידני]] און [[מעלבארן]], האבן ביידע געהאלטן אז זיי דארפן ווערן אויסגערופן ווי די הויפטשטאט פון אויסטראליע. נאך אן אויסגעצויגענעם געראנגעל האט די אלגעמיינע זאמלונג פון אויסטראליע באשלאסן דעם 2טן פעברואר 1899 א פשרה צו בויען א נייע שטאט [[קאנבערא]] ווי די הויפטשטאט. אין 1911 האט מען צעטיילט די אויסטראלישע הויפטשטאט טעריטאריע פון ניי דרום וויילס, און מען האט אויסגערופן די שטאט קאנבערא געבויט אין דער טעריטאריע ווי די הויפטשטאט פון אויסטראליע. == פאליטיק == אויסטראליע איז א קאנסטיטוציאנעלע מאנארכיע מיט א פעדעראלער סיסטעם. אויסטראליע איז צוזאמענגעשטעלט פון זעקס שטאטן און צוויי טעריטאריעס. די זעקס שטאטן זענען: * [[דרום אויסטראליע]] * [[וויקטאריע (אויסטראליע)|וויקטאריע]] * [[טאזמאניע]] * [[מערב אויסטראליע]] * [[נייער דרום וויילס]] * [[קווינסלאנד]] די צוויי טעריטאריעס זענען: * [[צפונדיגע טעריטאריע]] (NT) * [[אויסטראליע-הויפטשטאט טעריטאריע]] (ACT) יעדער שטאַט און טעריטאריע האט זיין אייגענעם [[פארלאמענט]] וואס מאכט געזעצן. יעדער שטאַט ווערט געפירט דורך א פרעמיער און יעדע טעריטאריע דורך א הויפט מיניסטער. דער אויסטראלישער פארלאמענט זיצט אין קאנבערע, און מאכט געזעצן פארן גאנצן קאמאנוועלט פון אויסטראליע. דער הויפט פון דער פעדעראלער רעגירונג איז דער פרעמיער מיניסטער פון אויסטראליע. דער היינטיגער פרעמיער מיניסטער איז [[סקאט מאריסאן]] פון דער אויסטראלישער ליבעראלער פארטיי, וואס האט איבערגענומען די פירערשאפט פון זיין פארטיי אין 2018 פון [[מאלקאלם טערנבול]] , וואס האט אנגעהויבן זיין קאדענץ דעם 15טן סעפטעמבער 2015. אויסטראליע האט א ראש מלוכה, די מלכה פון אויסטראליע (וואס איז אויך די מלכה פונעם [[פאראייניגטן קעניגרייך]]). זי ווערט רעפרעזענטירט אין דער קאמאנוועלט פון אויסטראליע דורכן גובערנאטאר־גענעראל, היינט [[קווענטין ברייס]], און אין די שטאטן דורך א גובערנאטאר. אין 1901 האט מען אויפגענומען א פאן פאר דער פעדעראציע פון אויסטראליע באזונדער פון די פענער פון די זעקס שטאטן. דער פעדעראלער פאן סימבאליזירט דעם דרום שטערן און די מאפע פון די שטערן וואס מען קען זען אינעם [[דרום האלבקיילעך]], מיטן ציל פאן אויסדרוקן אז אויסטראליע איז דער איינציקער קאנטינענט וואס געפינט זיך אינגאנצן דרום פונעם [[עקוואטאר]]. אויך זעט מען אויפן פאן דעם [[יוניאן פאן]] וואס ווייזט דאס שייכות פון אויסטראליע צום בריטישן קרוין. אין 1999 האט מען געהאלטן א רעפערענדום צי אויסטראליע זאל ווערן א [[רעפובליק]]; מען האט באשלאסן אז אויסטראליע בלייבט א מאנארכיע מיטן בריטישן מאנארך אלס ראש מלוכה. == עקאנאמיע == [[טעקע:Barossa Valley South Australia.jpg|קליין|אויסטראליע איז דער וועלט'ס פערט־גרעסטער עקספארטירער פון וויין. דער [[באראסע טאל]] איז א הויפט [[וויין]] געגנט אין [[דרום אויסטראליע]].]]{{הויפט ארטיקל|עקאנאמיע פון אויסטראליע}} אויסטראליע איז א רייך לאנד וואס גענערירט איר איינקומפט פון פארשידענע מקורות איינשליסנדיג מינעריי עקספארט, טעלעקאמוניקאציע, באנקירן און פאבריקאציע. זי האט א פריי [[מארק עקאנאמיע]] מיט ווייניג ארעמקייט. די וואלוטע פון אויסטראליע און נארפאלק אינדזל איז דער [[אויסטראלישער דאלאר]], וואס דינט אויך ווי די וואלוטע פון די אומאפהענגיקע [[פאציפישער אקעאן|פאציפישע]] אינדזל-לענדער [[קיריבאטי]], [[נאורו]] און [[טואוואלו]]. די אויסטראלישע [[בערזע]] איז די 9טע גרעסטע אין דער וועלט. אויסטראליע האט די 12טע גרעסטע עקאנאמיע אין דער וועלט. אין 2010 איז די אויסטראלישע רעגירונג געווען שולדיג א חוב פון $190 ביליאן, 20% פונעם [[ברוטא אינלענדישער פראדוקט|ברוטא אינלענדישן פראדוקט]]. די לעצטע 15 יאר האט אויסטראליע געוואקסן מיט א דורכשניט יערלעכער ראטע פון 3.6%, קעגן דער [[ארגאניזאציע פאר עקאנאמישע קאאפעראציע און אנטוויקלונג]] דורכשניט יערלעכער ראטע פון 2.5%. אין מיי 2012 האבן 11,537.900 מענטשן געהאט ארבעט, מיט אן ארבעטסלאז ראטע פון 5.1%. אויסטראליע איז דער וועלט'ס פערט־גרעסטער עקספארטירער פון וויין; די וויין אינדוסטריע ברענגט אריין $5.5 ביליאן צום לאנד'ס עקאנאמיע. == געאגראפיע == אויסטראליע באדעקט א שטח פון 7,617,930 קוואדראט קילאמעטער. זי איז ארומגענומען מיט די אינדישן און פאציצפישן אקעאנען, און איז צעשייד פון אזיע אריבער די [[אראפורא-ים|אראפורא]] און [[טימאר-ים|טימאר ימען]]; דער [[קאראל-ים]] ליגט ביים בארטן פון קווינסלאנד און דער [[טאסמאן-ים]] ליגט צווישן אויסטראליע און ניי זילאנד. אויסטראליע איז דאס [[ליסטע פון לענדער לויט שטח|זעקסט גרעסטע לאנד אין דער וועלט לויט שטח]], און האט 34,218 קילאמעטער פון בארטן. אויסטראליע ליגט צווישן די [[גארטל ליניע (געאגראפיע)|גארטל ליניעס]] 9º און 44º דרום און צווישן די [[מערידיאן|מערידיאנען]] 112º און 154º מזרח. לענגאויס דעם מזרח בארטן פון אויסטראליע—לענגער ווי 2,000 ק"מ—געפינט זיך דער [[גרויסער באריער ריף]], וואס איז דער גרעסטער המשך פון [[קאראל]] ריפן אין דער וועלט, און דער גרעסטער סטרוקטור אין דער וועלט צאמגעשטעלט פון לעבעדיקע [[ארגאניזם|ארגאניזמען]]. דער העכסטער בארג אויף דער יבשה פון אויסטראליע איז [[קאשיושקא בארג]], הויך 2,228 מעטער. אזוי ווי אויסטראליע איז זייער גרויס האט זי פארשידענע לאנדשאפטן, מיט טראפישע [[רעגנוואלד|רעגנוועלדער]] אין דעם צפון־מזרח. [[בארג קייט]]ן אין דרום־מזרח, דרום־מערב און מזרח, און א טרוקענער מדבר אין דעם צענטער פון לאנד. דער קאנטינענט איז גאר טרוקן, און דער דורכשניט יערלעכער רעגן איז ווינציגער פון 500 מ"מ. די [[באפעלקערונג ענגקייט]] איז פון די נידריגסטע אין דער וועלט, מיט 2.8 באוואוינער א קוואדראט ק"מ. דער קלימאט פון אויסטראליע איז שטארק באאיינפלוסט פון אקעאן־שטראמען. ===סביבה=== דער מערסט פארשפרייט בוים אין די אויסטראלישע וועלדער איז דער [[אייקאליפט]]. די באקאנטע אויסטראלישע בעלי חיים זענען די [[פלאטיפוס]], [[קענגורו]], [[קאאלא]] און [[וואמבאט]]. גאר א סך סגאלן פון אויסטראלישע לעבן מער נישט, זייט די אייראפעער זענען אנגעקומען. ==דעמאגראפיע== ווערנט צוויי יארהונדערטער זענען די מערהייט פון באזעצער געקומען פון די [[בריטישע אינזלען]], און היינט זענען די אויסטראליער בעיקר פון בריטישע און אירישע אפשטאמונג. עס ווערט געשאצט אז 12% פון אויסטראליער שטאמען פון אזיע. זייט דעם סוף פון דער [[צווייטע וועלט-מלחמה|צווייטער וועלט-מלחמה]] האט די באפעלקערונג פון אויסטראליע פארמערט פיר מאל. דאך איז די [[באפעלקערונג ענגקייט]] פון די ווייניגסטע אין דער וועלט, און די הייזער זענען דורכשניטלעך צוויי מאל אזוי גרויס ווי אין מערב אייראפע. די אימיגראציע קיין אויסטראליע איז גאנץ הויך—צוויי אויסטראליער פון יעדן זיבן זענען געבוירן געווארן אין א פרעמד לאנד. ===שפראך=== אויסטראליע האט נישט קיין אפיציעלע שפראך, אבער פראקטיש איז [[ענגליש]] די נאציאנאלע שפראך. אויסטראלישע ענגליש איז א ביסל אנדערש ווי אנדערע דיאלעקטן פון ענגליש, סיי אין גראמאטיק סיי אין אויסלייג. לויטן צענזוס פון 2011, אין בערך 80% פון שטיבער איז ענגליש די איינציקסטע שפראך וואס מ'רעדט. === יידישקייט אין אויסטראליע === [[ייד]]ן זענען געקומען קיין אויסטראליע שוין אינעם 18טן יארהונדערט, ווען מען האט אויפגעשטעלט די ארעסטאנטן זידלונג אין [[1788]]. אין [[1844]] האט מען געגרינדעט די ערשטע שול, אין סידני, אבער די קהילה איז געבליבן קליין ביז די כוואליעס פון אייראפעאישע יידישע אימיגראנטן צווישן די צוויי וועלט מלחמות און נאך 1945. די יידן אין אויסטראליע זענען קאנצענטרירט מערסטנס אין די שטעט [[סידני]] און [[מעלבארן]], וואס יעדע האט אומגעפער 45,000 יידן. דערצו וואוינען עטלעכע 7,000 יידן אין [[פערט]] און נאך 1,000 אין [[בריסביין]], ניוקאסל און [[אדעלייד]]. די מעלבארנער קהילה איז צאמגעשטעלט מערסטנס פון פוילישע [[חורבן איבערלעבער]], און די סידני קהילה נעמט איין יידן פון ענגלאנד, אונגארן און לעצטנס פון [[דרום אפריקע]]. די פערט קהילה האט געוואקסן א סך זייט דער ענדע פון [[אפארטהייד]] אין דרום אפריקע ווען א סך יידן האבן אימיגרירט אין מערב אויסטראליע. גאנץ א הויכער פראצענט פון יידישע קינדער באקומען א יידישן חינוך, אומגעפער 60%. יידן זענען 0.5% פון דער באפעלקערונג פון אויסטראליע. {{ארגאניזאציע פאר עקאנאמישע קאאפעראציע און אנטוויקלונג}} [[קאַטעגאָריע:אויסטראליע|*]] [[קאַטעגאָריע:לענדער אין אקעאניע]] [[קאַטעגאָריע:קאמאנוועלט]] rdy1bi01znjg5tedr83a5nbkb8k44kl 0 3213 603104 582918 2026-11-09T18:41:58Z ן' משה 42115 /* לעבענס געשיכטע */ 603104 wikitext text/x-wiki {{יתום}} {{אישיות}} [[טעקע:Simcha Bunim Alter.jpg|200px|קליין|רבי שמחה בונם אלטער, מיט זיין זון דער היינטיגער רבי (רעכטס) און ר' יוסף שיף (לינקס)]] הרב '''שמחה בונם אלטער''' ([[כ"ג ניסן]] [[ה'תרנ"ח]] [[1898]] - [[ז' תמוז]] [[ה'תשנ"ב]] [[1992]]) איז געוועזן גערער רבי פֿון ה'תשל"ז ([[1977]]) ביז ה'תשנ"ב (1992). זײַנע תורות זענען געדרוקט אין דעם ספר 'לב שמחה'. ==לעבענס געשיכטע== הרב שמחה בונם איז געבוירן אין שטעטל [[גער]], [[פוילן]], כ"ג ניסן תרנ"ח (1898), צו זײַן פֿאטער דעם „[[אברהם מרדכי אלטער|אמרי אמת]]" און זיין מוטער ראדא יהודית טשארנא פון ביאלע, ווען זײַן זיידע דער „שפת אמת" האט נאך געלעבט. אלול תרע"ה האט ער חתונה געהאט מיט זײַן קוזין יוטא הענא אלטער, א טאכטער פון זיין פעטער רבי [[נחמיה אלטער]], מיט וועמען ער האט געהאט דרײַ קינדער. דאס עלצטע קינד, א טאכטער, איז אוועק נאך געציילטע חדשים. מיט א צען יאר שפעטער האט ער געהאט נאך א טאכטער, רבקה פייגא. זי האט חתונה געהאט מיט הר"ר מאיר מאנדל (נפ' ט"ו כסלו תשע"ג), דערנאך מיט ר' חזקיהו לעוו. זי איז נפטר געווארן י"א אב תשנ"ז [[1997]] איבערלאזנדיג אן איינציגן זון הר"ר נחמיה מאנדל, ראש כולל פֿונעם [[גער (הויף)|גערער]] „בית ישראל" אין [[אשדוד]]. כ"ט אייר תשצ"ט, קורץ פֿאר דער צווייטער וועלט מלחמה ,איז געבוירן דער איינציגער זון פֿונעם „לב שמחה", דער הײַנטיגער גערער רבי שליט"א, הר"ר [[יעקב אריה אלטער]]. אין אלול תרצ"ד האט ער זיך באזעצט אין ארץ ישראל. ער איז געבליבן דארט ביז ניסן תרח"ץ, ווען ער איז צוריקגעפארן קיין גער כדי אויפצוטון אז זיין פאטער זאל זיך קענען אריבערציען קיין ארץ ישראל. נאך זײַן פאטער'ס פטירה אין תש"ח איז זײן עלטערער ברודער דער [[ישראל אלטער|„בית ישראל"]] געווארן גערער רבי, און ער (הר"ר שמחה בונם) מיט זײַן משפחה האט געוואנדערט פֿון [[ארץ ישראל]] קיין [[סאן זשערמען]] נעבן [[פאריז]] אין [[פראנקרייך]]. דערנאך האבן זיי זיך געצויגן קיין [[אנטווערפן]] אין [[בעלגיע]]. שפעטער האבן זיי אײַנגעוואנדערט צוריק קיין ארץ ישראל, און האבן זיך באזעצט אין דער מחנה יהודה געגנט אין [[ירושלים]]. == רעביסטעווע== ווען דער בית ישראל איז אוועק האבן גערער חסידים אויפֿגענומען אים אלס רבי, ער איז דעמאלסט געווען קרוב צו די שמונים. אין יאר תשמ"ו איז ער געווארן שטארק קראנק, אבער ער האט ווײַטער געפֿירט די רביסטעווע ביז סוף ימיו. אפילו קראנקערהייט פלעג ער ארײַנקומען אין בית המדרש און אפילו געפֿירט [[טיש]]ן ווען נאר מעגליך. מיטוואך [[ז' תמוז]] תשנ"ב [[1992]], אויפן יארצייט פון זיין עלטער זיידן דעם [[ברוך תאומים-פרענקל|ברוך טעם]], איז ער אוועק פֿון דער וועלט אויפֿן עולם האמת. זײַן ממלא מקום אלס רבי איז געווען זײַן יונגערער ברודער דער [[פנחס מנחם אלטער|פני מנחם]]. די תורות וואס ער האט געזאגט בײַ טישן א.ד.ג. זענען געדרוקט אין '''לב שמחה''' (דרײַ בענדער). ==זײַן ארבעט פֿארן ברייטערן צבור== במשך די יארן תשל"ז - תשנ"ב, ווען דער רבי שמחה בונם האט געפֿירט די גערער רעביסטיווע, האט ער אײַנגעפֿירט עטליכע תקנות. למשל, האט ער באגרעניצט וויפֿיל מען מעג ארויסגעבן אויף שמחות ווי א [[בר מצוה]] אדער א [[חתונה]], וווּ א יונגער פאר פֿאלק מעג וווינען נאך דער חתונה (נישט ירושלים אדער בני ברק). ער האט אויך געפֿירט א קאמף קעגן רייכערן פאפיראסן. ער האט שטארק געדרוקט אז די עלטערע חסידים וואס רייכערן זאלן אויפֿהערן, און אז בחורים און יונגעלײַט זאלן בכלל נישט קלערן אנצוהייבן. ער האט געשאפֿן אז מ'זאל אויפֿשטעלן נײַע פראיעקטן אין פֿארשידענע שטעט, צום ביישפיל אין [[חצור הגלילית]], [[ערד (שטאט)|ערד]] און [[אשדוד]], בכדי צו מאכן ביליגער די הוצאות פֿון וווינונג. אין תשמ"ב האט ער געפֿירט דעם קאמף קעגן חילול שבת פֿון דער פֿליגער געזעלשאפֿט [[אל על]]. == משפחה == רבי שמחה בונים האט חתונה געהאט מיט מרת יוטא הענא, א טאכטער פון זיין פעטער רבי [[נחמיה אלטער]]. זיי האבן געהאט דריי קינדער: * רבי [[יעקב אריה אלטער]], דער היינטיגער גערער רבי. == צום ליינען == *'''אור זרוע לצדיק''', הרב בן ציון קלוגמן, תשס"א (דרײַ בענדער) *'''לבם של ישראל''', הרב מרדכי גרליץ. {{סעריע|פֿריערער=הרב [[ישראל אלטער]]<br> ''בית ישראל''|נעקסטער=הרב [[פינחס מנחם אלטער]] <BR>''פני מנחם''|ליסטע=[[גער (הויף)|גערער]] [[רבי]]|יאר=תשל"ז - תשנ"ב|ספר= לב שמחה}} {{גרונטסארטיר:אלטער, שמחה בונים}} [[קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי"ם]] [[קאַטעגאָריע:גור|שמחה בונים]] [[קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים]] [[קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה]] 521hnplrtge642km7rzwj1lsn9146j0 603105 603104 2026-11-09T18:43:26Z ן' משה 42115 603105 wikitext text/x-wiki {{אישיות}} [[טעקע:Simcha Bunim Alter.jpg|200px|קליין|רבי שמחה בונם אלטער, מיט זיין זון דער היינטיגער רבי (רעכטס) און ר' יוסף שיף (לינקס)]] הרב '''שמחה בונם אלטער''' ([[כ"ג ניסן]] [[ה'תרנ"ח]] [[1898]] - [[ז' תמוז]] [[ה'תשנ"ב]] [[1992]]) איז געוועזן גערער רבי פֿון ה'תשל"ז ([[1977]]) ביז ה'תשנ"ב (1992). זײַנע תורות זענען געדרוקט אין דעם ספר 'לב שמחה'. ==לעבענס געשיכטע== הרב שמחה בונם איז געבוירן אין שטעטל [[גער]], [[פוילן]], כ"ג ניסן תרנ"ח (1898), צו זײַן פֿאטער דעם „[[אברהם מרדכי אלטער|אמרי אמת]]" און זיין מוטער ראדא יהודית טשארנא פון ביאלע, ווען זײַן זיידע דער „שפת אמת" האט נאך געלעבט. אלול תרע"ה האט ער חתונה געהאט מיט זײַן קוזין יוטא הענא אלטער, א טאכטער פון זיין פעטער רבי [[נחמיה אלטער]], מיט וועמען ער האט געהאט דרײַ קינדער. דאס עלצטע קינד, א טאכטער, איז אוועק נאך געציילטע חדשים. מיט א צען יאר שפעטער האט ער געהאט נאך א טאכטער, רבקה פייגא. זי האט חתונה געהאט מיט הר"ר מאיר מאנדל (נפ' ט"ו כסלו תשע"ג), דערנאך מיט ר' חזקיהו לעוו. זי איז נפטר געווארן י"א אב תשנ"ז [[1997]] איבערלאזנדיג אן איינציגן זון הר"ר נחמיה מאנדל, ראש כולל פֿונעם [[גער (הויף)|גערער]] „בית ישראל" אין [[אשדוד]]. כ"ט אייר תשצ"ט, קורץ פֿאר דער צווייטער וועלט מלחמה ,איז געבוירן דער איינציגער זון פֿונעם „לב שמחה", דער הײַנטיגער גערער רבי שליט"א, הר"ר [[יעקב אריה אלטער]]. אין אלול תרצ"ד האט ער זיך באזעצט אין ארץ ישראל. ער איז געבליבן דארט ביז ניסן תרח"ץ, ווען ער איז צוריקגעפארן קיין גער כדי אויפצוטון אז זיין פאטער זאל זיך קענען אריבערציען קיין ארץ ישראל. נאך זײַן פאטער'ס פטירה אין תש"ח איז זײן עלטערער ברודער דער [[ישראל אלטער|„בית ישראל"]] געווארן גערער רבי, און ער (הר"ר שמחה בונם) מיט זײַן משפחה האט געוואנדערט פֿון [[ארץ ישראל]] קיין [[סאן זשערמען]] נעבן [[פאריז]] אין [[פראנקרייך]]. דערנאך האבן זיי זיך געצויגן קיין [[אנטווערפן]] אין [[בעלגיע]]. שפעטער האבן זיי אײַנגעוואנדערט צוריק קיין ארץ ישראל, און האבן זיך באזעצט אין דער מחנה יהודה געגנט אין [[ירושלים]]. == רעביסטעווע== ווען דער בית ישראל איז אוועק האבן גערער חסידים אויפֿגענומען אים אלס רבי, ער איז דעמאלסט געווען קרוב צו די שמונים. אין יאר תשמ"ו איז ער געווארן שטארק קראנק, אבער ער האט ווײַטער געפֿירט די רביסטעווע ביז סוף ימיו. אפילו קראנקערהייט פלעג ער ארײַנקומען אין בית המדרש און אפילו געפֿירט [[טיש]]ן ווען נאר מעגליך. מיטוואך [[ז' תמוז]] תשנ"ב [[1992]], אויפן יארצייט פון זיין עלטער זיידן דעם [[ברוך תאומים-פרענקל|ברוך טעם]], איז ער אוועק פֿון דער וועלט אויפֿן עולם האמת. זײַן ממלא מקום אלס רבי איז געווען זײַן יונגערער ברודער דער [[פנחס מנחם אלטער|פני מנחם]]. די תורות וואס ער האט געזאגט בײַ טישן א.ד.ג. זענען געדרוקט אין '''לב שמחה''' (דרײַ בענדער). ==זײַן ארבעט פֿארן ברייטערן צבור== במשך די יארן תשל"ז - תשנ"ב, ווען דער רבי שמחה בונם האט געפֿירט די גערער רעביסטיווע, האט ער אײַנגעפֿירט עטליכע תקנות. למשל, האט ער באגרעניצט וויפֿיל מען מעג ארויסגעבן אויף שמחות ווי א [[בר מצוה]] אדער א [[חתונה]], וווּ א יונגער פאר פֿאלק מעג וווינען נאך דער חתונה (נישט ירושלים אדער בני ברק). ער האט אויך געפֿירט א קאמף קעגן רייכערן פאפיראסן. ער האט שטארק געדרוקט אז די עלטערע חסידים וואס רייכערן זאלן אויפֿהערן, און אז בחורים און יונגעלײַט זאלן בכלל נישט קלערן אנצוהייבן. ער האט געשאפֿן אז מ'זאל אויפֿשטעלן נײַע פראיעקטן אין פֿארשידענע שטעט, צום ביישפיל אין [[חצור הגלילית]], [[ערד (שטאט)|ערד]] און [[אשדוד]], בכדי צו מאכן ביליגער די הוצאות פֿון וווינונג. אין תשמ"ב האט ער געפֿירט דעם קאמף קעגן חילול שבת פֿון דער פֿליגער געזעלשאפֿט [[אל על]]. == משפחה == רבי שמחה בונים האט חתונה געהאט מיט מרת יוטא הענא, א טאכטער פון זיין פעטער רבי [[נחמיה אלטער]]. זיי האבן געהאט דריי קינדער: * רבי [[יעקב אריה אלטער]], דער היינטיגער גערער רבי. == צום ליינען == *'''אור זרוע לצדיק''', הרב בן ציון קלוגמן, תשס"א (דרײַ בענדער) *'''לבם של ישראל''', הרב מרדכי גרליץ. {{סעריע|פֿריערער=הרב [[ישראל אלטער]]<br> ''בית ישראל''|נעקסטער=הרב [[פינחס מנחם אלטער]] <BR>''פני מנחם''|ליסטע=[[גער (הויף)|גערער]] [[רבי]]|יאר=תשל"ז - תשנ"ב|ספר= לב שמחה}} {{גרונטסארטיר:אלטער, שמחה בונים}} [[קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי"ם]] [[קאַטעגאָריע:גור|שמחה בונים]] [[קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים]] [[קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה]] qqeiwywvtj4xal9n0z8ecsvz4vb5th8 0 28408 603109 602650 2026-11-09T19:42:59Z פוילישער 339 603109 wikitext text/x-wiki {{אינפאקעסטל באן ליניע |נאמען=ירושלים לייכטע באנען | |פארוואלטער= כפיר |בילד=Jerusalem LRT Hertzel street May 2025.jpg|טיפ=[[טראמוויי]]|אמטשפראך נאמען=הרכבת הקלה בירושלים|באשרייבונג=די רויטע ליניע אין [[הערצל בולעוואר (ירושלים)|הערצל בולעוואר]], מאי 2025|לאקאציע=[[ירושלים]], {{פאן ישראל}}|ליניעס=רויטע ליניע ארבעט{{ש}}גרינע און בלויע ליניעס ווערן געבויט|אפן=2011|אייגנטומער=J-Net|אפשטאנד=1,435 מילימעטער|סטאנציעס=רויטע ליניע: 34 גרינע ליניע: 36{{ש}} בלויע ליניע: 53|על=750 וואלט דירעקטע שטראם (DC), אויבן}} [[טעקע:קווי רכבת קלה מרכזיים ירושלים.png|טעקסט=ירושלים טראם־ליניעס|קליין|ליניעס אין דער ירושלים טראַם־סיסטעם]] {{ירושלים רויטע ליניע}}'''ירושלים לייכטע באנען''' איז א פובליקע טראנספארט סיסטעם צו פֿירן מאַסן דורך טראַמען. די טראַמען נעצווערק אין [[ירושלים]] איז געפלאַנט צו האָבן דריי צענטראלע ליניעס מיט פֿארשיידענע צווייג־ליניעס: '''די רויטע ליניע''' (L1, L2), '''די גרינע ליניע''' (L3, L4, L5) וואָס האט געעפֿענט אין יאָר 2026, און '''די בלויע ליניע''' (L6, L7, L8) וואָס וועט עפֿענען ביסלעכווייז צווישן די יאָרן 2029–2031.[[טעקע:Light Railway Jaffa Street.jpg|קליין|250px|דער טראמוויי אויף יפו גאס]] [[טעקע:Light rail tracks on Herzl Blvd 2.jpg|קליין|250px|קאנסטרוקציע פון דער רויטע ליניע אויף הערצל בולעוואר]] די ערשטע ליניע, וואָס האט געעפֿנט אין 2010 און איז פֿאַרלענגערט געווארן אין 2025, איז די רויטע רוטע וואס לויפט פון [[נווה יעקב]] אין צפון, ביז [[הדסה עין כרם]] [[שפיטאל]] אין דרום. די רוטע איז היינט לאנג 22 [[קילאמעטער]], און האקט א דורך פארנומענע [[שאסיי]]ען אין ירושלים, ספעציעל די [[יפו גאס]]. דער [[פלאן]] האט געלויטעט אז די [[יפו גאס]] זאל ווערן פארמאכט פאר אנדערן פארקער, און בלויז די באַן קען אריבער פארן די גאס. די באן דארף זיין פריינטליך צום [[געגנט]], און וועט נישט פארפעסטיקן די [[לופט]], ווי אויך וועט זי האבן די דורכגאנג ביי גאס [[ראג]]ן, וואו זי וועט נישט מוזן ווארטן אויף רויטע לעקטערס, צו אפשטעלן די באן אזוי אז זי וועט לויפן און מאכן דעם גאנצן וועג א סך גיכער ווי פֿאָרן מיט אן [[אויטא]]. אין יוני 2015 האט מען באשטעטיקט בויען די גרינע ליניע, לאנג 19.6 ק״מ, וואס וועט האבן איבערבייט מיט דער רויטע ליניע ביי הטורים און אמוניציע בערגל סטאנציעס. די בלויע ליניע פֿירט פון [[רמות]] קיין [[גילה]], און דער טייל צווישן הר חוצבים און קינג דזשארדזש גאס איז אין א טונעל. די רוטע פון דער בלויע ליניע איז פֿריער געווען פאר מאסן טראנספארטאציע מיט לאנגע גיכע אויטאבוסן. [[טעקע:Jerusalem Light Rail in Zion Square on A Rainy morning - November 2011.jpg|קליין|250px|טראמוויי אין ככר ציון]] == היסטאריע == אין [[1998]] האט די רעגירונג פון [[ישראל]] אנגענומען החלטה נומער 3913, וואס האט אנטהאלטן א פאראגראף וועגן אויפשטעלן א טראמוויי אין ירושלים. אין [[2000]] האט די [[ירושלים]] שטאטראט אנגעהויבן ווערקן צוגרייטן דאס אויפשטעלן פונעם טראמוויי אויף דער רויטע ליניע און בויען די אינפראסטרוקטור פון דער בלויער ליניע. א טייל פון די ווערק איז געווען פארברייטערן עקזיסטירנדע גאסן און גראבן א טונעל אונטער [[כיכר צה"ל]]. דעם [[13טן סעפטעמבער]] [[2005]] האט מען אנגעהויבן אויפשטעלן די סטרונעס בריק צווישן [[יפו גאס (ירושלים)|יפו גאס]] און [[הערצל בולוואר]]. אין אנהייב [[דעצעמבער]] [[2005]] האט די [[סיטיפאס]] פירמע געבעטן דערלויבעניש אראפצולייגן די שינעס און אויפשטעלן אן אויפהאלטונג שטח. [[קאנסטרוקציע]] פון דער רויטע ליניע האט מען אנגעהויבן אפריל 2006 און האט געענדיגט אין 2011. די ליניע האט 23 סטאנציעס אויף נייע צווילינג-גערעלסן לאנג 13.8&nbsp;ק"מ.<ref name="technology" /> די ליניע וועט זיין פון [[פסגת זאב]] אין צפון מזרח, דרום לענגאויס שאסיי 1 ביז [[יפו גאס]]. ווייטער וועט זי גיין לענגאויס דער יפו גאס מערבדיג ביז דער [[ירושלים צענטראלע בוס סטאנציע|ירושלים צענטראלער בוס סטאנציע]], און וועט ממשיך זיין צו דרום מערב, אריבערגייענדיג די [[סטרונעס בריק]] דורכאויס [[הרצל בולוואר|הערצל בולוואר]] ביזן [[בית הכרם]] געגנט, און ענדיגן לעבן [[בית וגן]].<ref name="entrepreneur" /> אום 24סטן פעברואר 2010, האט סיטיפאס, די [[פירמע]] פאראנטווארטלעך פאר דער באן, געמאכט פרואוואונגען פון [[פראנצויזישער בארג]] אויפהאלטונג צענטער, ביז [[נביאים גאס]]. די אפעראציע איז געקריינט געווארן מיט הצלחה. פון יאנואר ביז אויגוסט 2011, זענען אנגעגאנגען כסדרדיגע פרואוואונגען פון דער סיסטעם. פרייטאג דעם 19טן אב תשע"א (19טן אויגוסט 2011) האט די רויטע ליניע אנגעהויבן אפערירן אין א פארקלענערטן ראם, ביז אין פיר חדשים וועט אנהייבן די פולע דינסט.{{הערה|‫[http://www.haaretz.co.il/hasite/spages/1238762.html עפענען פון דער ירושלים לייכטער באן, הארץ וועבארט, 19טן אויגוסט 2011] {{לינקשפראך|העברעיש}}}} ביי דער ערשטער פאזע [ביז אנהייב סעפטעמבער פארט מען אויף דער באן בחינם. == ליניעס == === רויטע ליניע === {{אנווייז צום הויפט ארטיקל|רויטע ליניע (ירושלים)}}די רויטע ליניע איז די ערשטע ליניע פון דער ירושלים טראמוויי. מען האט געעפֿנט די ליניע דעם 19טן אויגוסט 2011 פון [[פסגת זאב]] ביז [[הר הרצל]]. די ליניע איז פֿארלענגערט געווארן אפֿיציעל אום 27סטן פֿעברואר 2025 צפונדיק קיין נווה יעקב ו און דרומדיק קיין [[הדסה עין כרם שפיטאל|הדסה עין כרם]]. ==== די סטרונעס בריק ==== {{הויפט ארטיקל|סטרונעס בריק}} כדי צו בויען די רויטע ליניע איז געווען נייטיק צו לייזן דעם פראבלעם פון באהעפטן די [[יפו גאס]] מיט [[הערצל בולוואר]] ביים אריינגאנג צו ירושלים. צוליב דער גרויסער פארקער אין דעם געגנט איז נישט מעגלעך אז דער טראמוויי זאל גיין דורך די גאסן אין דעם ארט, און אויך צו בויען די טראמוויי אונטער די גאסן וואלט געשטערט די פארקער אין אן אומאפגענומענען אופן. צום סוף, טראץ דער געגנשאפט פון די לאקאלע איינוואוינער, האט מען באשלאסן אז דער טראמוויי וועט אריבערגיין א [[בריק]]. די בריק האט געפלאנעוועט דעם שפאנישן ארכיטעקט [[סאנטיאגא קאלטראווא]] אלס די [[סטרונעס בריק]]. אינמיטן דער בריק איז א זייל פון שטאל הויך 130 מעטער, פון וואס ציען זיך 66 סטרונעס וואס האלטן אויף די בריק. די בריק האט א באדעקטן שטעג פאר פוסגייער. די סטרוקטור איז כולל א בריק פאר פוסגייער, מיט א גלעזערנער וואנט. אין אפריל [[2007]] האט מען געלייגט דעם ערשטן טייל פון דער בריק. דעם 25סטן יוני 2008 האט מען געווידמעט די בריק פאר פוסגייער. אנהייב אפריל 2009 האט מען געענדיגט די ארבעט פון בויען די בריק און מען האט זי איבערגעגעבן צו דער סיטיפאס פירמע.[[טעקע:Jerusalem Light Rail French Hill depot 003.JPG|קליין|250px|[[דעפא (באן)|דעפא]] שער מזרח פון דער רויטער ליניע]] [[טעקע:Tahbura birushalaim.JPG|קליין|250px]] === גרינע ליניע === {{הויפט ארטיקל|גרינע ליניע (ירושלים)}} די גרינע ליניע איז די צווייטע ליניע, וואס מען בויט שוין עטלעכע יאר. די באדינונג אויף דער דאזיקע ליניע האט אנגעהויבן טיילווייז אין אויגוסט 2026. די ליניע הייבט אָן אין דער [[גילה]] געגנט און גייט אדורך [[צומת פת]], [[גבעת רם]], [[בנייני האומה]], די גאסן שרי ישראל, ירמיהו, [[רחוב בר-אילן|בר-אילן]], חטיבת הראל און [[שדרות לוי אשכול|לוי אשכול]], נאכדעם דורך דער [[אמוניציע בערגל]] געגנט און ווייטער קיין [[הר הצופים]]. אויך וועט זיין א צווייג־ליניע קיין מלחה און א צווייג־ליניע וואס גייט פון הר נוף קיין נווה יעקב. די ארבעט האט אנגעהויבן אין יאר 2018 ביי צומת פת. === בלויע ליניע === {{הויפט ארטיקל|בלויע ליניע (ירושלים)}} די גרינע ליניע{{-}} == זעט אויך == {{קאמאנסקאט|Jerusalem Light Rail}} * [[תל אביב לייכטע באן]] == רעפערענצן == {{רעפליסטע| refs=<ref name="technology">{{Cite web | title = Jerusalem Light Rail Project | work = Railway Technology | accessdate = 2008-11-22 | url = http://www.railway-technology.com/projects/jerusalem/ }}</ref> <ref name="entrepreneur">{{Cite news | title = Jerusalem light train project. | work = Entrepreneur.com | accessdate = 2009-03-06 | date = 2007-05-03 | url = https://www.entrepreneur.com/tradejournals/article/162918760.html }}</ref> }} == וועבלינקען == * [http://www.youtube.com/watch?v=dhzsOVV9uzI די ירושלים לייכטע באן אויף פראבע, פעברואר 2011] [[קאַטעגאָריע:ירושלים]] [[קאַטעגאָריע:באן טראנספארט]] ggvkepjl827zer8opxu9mf411rw9tpr 0 41437 603108 602927 2026-11-09T19:36:51Z פוילישער 339 רעדאַקטירונגען פֿון [[Special:Contributions/Tsugekumene|Tsugekumene]] צוריקגענומען ([[User talk:Tsugekumene|רעדן]]) צו דער לעצטער ווערסיע פֿון [[User:פוילישער|פוילישער]] 489856 wikitext text/x-wiki [[טעקע:National Yiddish Book Center, Hampshire College, Amherst MA.jpg|קליין|דער יידישער ביכער־צענטער אין מאסאטשוסעטס]] דער '''יידישער ביכער־צענטער''' ([[ענגליש]]: ''Yiddish Book Center'') (פריער גערופן דער '''נאציאנאלער צענטער פאר יידישע ביכער''') געפינט זיך אין [[אמהערסט, מאסאטשוסעטס|אמהערסט]], [[מאסאטשוסעטס]], [[פאראייניגטע שטאטן]]. ער איז א [[קולטור]] אינסטיטוס וואס זיין מטרה איז האלטן [[יידיש]]ע ביכער און מולטימעדיע זאכן. דער צענטער, וואס איז א טייל פון די [[מוזיי]]ען פארבאנד "Museums10", איז א נאנפראפיט ארגאניזאציע וואס ארבעט אינעם קאמפוס פון [[העמפשיר קאלעדזש]] און זיינע אקציעס ווערן פינאנצירט דורך אבאנענטן און דורך געשאנקען. זיי האבן אויך דיגיטאליזירט טויזנטער ביכער וועלכע מ'קען לייענען פאר אומזיסט אויף זייער [[וועבזייטל]]. == היסטאריע == == פראגראמען == == וועב == * אפיציעלע וועבזייטל http://www.yiddishbookcenter.org/ * אן ארטיקל אין [[פארווערטס]] http://yiddish.forward.com/articles/178113/yiddish-book-center-receives-governmental-prize/ * ארטיקל אין [[ידיעות אחרונות]] אויף [[העברעאיש]] http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-1876508,00.html [[קאַטעגאָריע:יידישע ביכער]] [[קאַטעגאָריע:יידישע ארגאניזאציעס]] [[קאַטעגאָריע:מוזייען]] [[קאַטעגאָריע:מאסאטשוסעטס]] __לחיפוש__ o3g9tdjrt3vheodctiowkrre6b1zlg3 0 54856 603115 602539 2026-11-10T10:49:19Z פוילישער 339 /* */ 603115 wikitext text/x-wiki {{אינפאקעסטל באן ליניע|נאמען=גרינע ליניע (ירושלים טראמוויי)|לאקאציע=[[ירושלים]]|סטאנציעס=42|אמטשפראך נאמען=הקו הירוק|אפן=מערץ 2026|טיפ=טראַם־ליניע|ליניע-לענג=20.2 ק״מ|פארוואלטער=[[כפיר]]|ליניעס=[[טעקע:J-NET-L3.svg|ללא מסגרת|20px|]] [[טעקע:J-NET-L4.png|ללא מסגרת|20px|]] [[טעקע:J-NET-L5.png|ללא מסגרת|20px|]]}} '''די גרינע ליניע''' איז דער צווייטער טייל פון דער [[ירושלים לייכטע באנען|טראמוויי]] [[ירושלים לייכטע באנען|אין ירושלים]]. די ליניע ציט זיך פון הר הצופים און דער [[פראנצויזישע בערגל|פראנצויזישן בערגל]] געגנט אין צפון ביזן [[גילה]] געגנט אין דרום, ביזן מלחה גענגט אין דרום און ביז [[הר נוף]] אין מערב. די גאנצע לענג פון דער ליניע וועט זיין אומגעפֿער 20 קילאָמעטער, מיט 42 סטאנציעס פֿאר פאסאזשירן. די ליניע פֿארבינדט זיך צו דער עקזיסטירנדיקער רויטער ליניע ביים אריינגאנג צו דער שטאט, ביים נארדוי קנופ לעבן הטורים סטאנציע, און ביי אמוניציע בערגל. די באדינונג אויף דער ליניע האט זיך טיילווייז געעפֿנט דעם 21סטן אויגוסט 2026, ווען די L3 רוטע האט אנגעהויבן פֿאָרן צווישן מלחה און הטורים. אום 10טן נאוועמבער איז די L3 רוטע פֿארלענגערט געווארן (אויף דער רויטער ליניע) קיין שער שכם, און זי ארבעטן אויף איר גאנצער לענג אין 2027.{{הערה|{{כלכליסט|ליאור גוטמן|בלעדי לכלכליסט מפעילת הרכבת הקלה בירושלים עוזבת את העיר|3761075|28 באפריל 2019}}}} די קאסטן פון קאנסטרוקטירן די גרינע ליניע מיט אירע וואגאנען ווערט געשאצט אויף 10 ביליאן שקלים.{{הערה|{{TheMarker|אורן דורי|המצור החדש שמאיים על ירושלים|1.3072860|20סטן סעפטעמבער 2016|מנויים=לא}}|שם=מצור}} אין אויגוסט 2026 האבן אנגעהויבן פראבע רייזעס פֿון דער L4 רוטע צווישן גילה און גוננים סטאנציעס.{{הערה|1=https://www.jerusalem.muni.il/he/residents/parking/traffic/start-greenline/}} {{ירושלים גרינע ליניע}} == רוטע == די ליניע שטרעקט זיך אויס פֿונעם העברעאישן אוניווערסיטעט קאמפוס אויף [[הר הצופים]] און [[פראנצויזישע בערגל|פראנצויזישן בערגל]] אין צפון ביזן [[גילה]] געגנט ביי איר דרום עק, מיט צוויי אפצווייגן. די ליניע גייט פֿאַרביי קלערמאן גאס, זלמן שרגאי גאס, לוי אשכול בולעוואר, חטיבת הראל גאס, בר-אילן גאַס, ירמיהו גאַסשרי ישראל גאַס ,נארדוי גאַס, אויף זלמן שזר בולעוואר, דעם אריינגאנג צו דער שטאט, אדורך דעם [[העברעאישער אוניווערסיטעט אין ירושלים|העברעאישן אוניווערסיטעט]] קאמפוס אין [[גבעת רם]], בייט איבערבייט, הערצאג גאס, פת קנופ, און דב יוסף גאס. === אפצווייגן === די ליניע איז כולל עטלעכע אָפצווייגן: * '''גבעת שאול צווייג''' אין 2014, איז באַשטעטיקט געוואָרן א מאַסטער פּלאַן פֿאַר דער [[גבעת שאול]] באַשעפֿטיקונג געגנט, וואָס וועט ווערן אַ הויפּט באַשעפֿטיקונג צענטער אין דער שטאָט, אַ פֿאָרזעצונג פֿון דער שטאָט־אַריינגאַנג געגנט און וועט ווערן געשטיצט דורך אַ פֿאַרלענגערונג פֿון דער לייכטער באַן.{{הערה|[https://www.jerusalem.muni.il/Residents/PlanningandBuilding/CityPlanning/Notebook39337/Notebook40839/Documents/givatshauljune14.pdf מאסטער־פלאן פֿאר גבעת שאול]}} די פֿאַרלענגערונג, אַרום 2 קילאָמעטער לאַנג, לויפֿט פֿון דער בן דור קנופ אויפֿן הערצל בולעוואַר, לענגאויס [[גבעת שאול|כנפֿי נשרים גאַס]] ביזן טראַנספּאָרט טערמינאַל ביים אַריינגאַנג צו [[הר נוף]], און איז אָריגינעל געפּלאַנט געוואָרן ווי אַ פֿאַרלענגערונג פֿון דער רויטער ליניע.{{הערה|[http://www.tabanow.co.il/תבע/ירושלים/9700 תוכנית 9700 ירושלים הארכת הקו הראשון של הרכבת הקלה ברח' הרצל, הרב צבי יהודה, ימין-אבות, כנפי נשרים]}} שפּעטער איז באַשלאָסן געוואָרן צו אינטעגרירן אים ווי אַ טייל פֿון דעם גרינער ליניע פּלאַן, אַז די רוטע טיילט זיך מיט דער רויטער ליניע אין דעם אָפּטייל פֿון נווה יעקב ביז אמוניציע בערגל און פֿון דאָרט ווייטער אויף דער גרינער ליניע'ס רוטע ביז הערצל בולעוואַר, וואו זי שפּאַלט זיך אין גבעת שאול ביזן הר נוף טראַנספּאָרט טערמינאַל. די אַרבעט האָט זיך אָנגעהויבן אין יוני 2019. בעת דער אַרבעט האט מען פֿאַרביטן פֿאַרשידענע אינפֿראַסטרוקטורן, דער עפֿנטלעכער אָרט איז פֿאַרברייטערט געוואָרן, און לייכטע באַן ליניעס זענען צוגעגעבן געוואָרן. * '''מלחה צווייַג''' די פארלענגערונג האט אנגעהויבן אלס א פלאן פאר א צווייטראַנגיקע ליניע וואס זאל פארבינדן די צוויי קאמפוסן פונעם [[העברעאישער אוניווערסיטעט אין ירושלים|העברעאישן אוניווערסיטעט]] פון [[הר הצופים]] דורך אמוניציע בערגל ביז [[יפו גאס (ירושלים)|יפו גאס]] און ווייטער קיין [[גבעת רם]] (פֿריער באקאנט אלס די "אראנזשע ליניע" און אויך די "קאמפוסן ליניע" איידער מען האט באשלאסן צו פארלענגערן זי ביזן מלחה ספארט צענטער) און פון דארטן דרום ביז דב יוסף גאס לעבן דעם פת געגנט אויף א געמיינזאמען וועג מיט דער [[בלויע ליניע (ירושלים)|בלויער ליניע]], וואו די פארלענגערונג צעטיילט זיך לעבן דעם ספארט צענטער (טעדי סטאדיום, מלחה טעניס צענטער און פיס ארענע) (טיילווייז אין א טונעל אונטערן אלמליח פאַרק), פארבייגייען דעם מלחה איינקויף מאל און דעם נאנטן טעכנאלאגיע פארק און ענדיגט זיך לעבן דער [[ירושלים מלחה באן סטאנציע|מלחה באן סטאנציע]]. שפעטערע פלאנירונג האט פֿארגעשלאָגן צו ענדיגן דעם טייל ביי אמוניציע היל ווייל אנדערע לייכטע באן ליניעס פון דער געגנט וועלן דערגרייכן הר הצופים, דהיינו די גילה פארלענגערונג פון דער גרינער ליניע, און די בלויע ליניע פון קטמונים ביז הר הצופים. דער יעצטיגער פלאַן פאר דער פארלענגערונג איז צו ענדיגן ביי דער הטורים סטאנציע פון דער רויטער ליניע, אזוי אז זי וועט אין פֿאקט בעיקר פארבינדן די טראנספארטאציע צענטערן ביים אריינגאנג צו דער שטאט און גבעת רם צו מלחה. א דעפּאָ ווערט געבויט אין מלחה מיט פּלאַץ פֿאַר 102 וואַגאנען אויף צוויי שטאָקן און אַן אויסהאַלטן טערמינאַל.{{הערה|{{גלובס|גיא ליברמן|חניוני אוטובוסים בשכונת מלחה בי-ם יהפכו למתחם תחזוקה וחניון קרונות לרכבת הקלה|1001335330|10טן יולי 2020}}}} די הטורים-מלחה אָפצווייג איז דער ערשטער טייל פֿונעם "גרינע ליניע" פּראָיעקט צו ווערן געעפֿנט, און האט אָנגעהויבן אַרבעטן דעם 21סטן אויגוסט 2026. [[טעקע:Sports_Complex_Malha_station.jpg|קליין|מלחה ספּאָרט צענטער סטאַנציע (נאָוועמבער 2025)]] * '''ארמון הנציב צווייג''' א נייע רוטע, דערווייל גערופֿן די "ראזע ליניע", איז געמיינט אויסנוצן די עקזיסטירנדע שינעס צו שאַפֿן א ליניע פון הר נוף קיין ארמון הנציב. די רוטע לויפט אויף די שינעס פון דער העל־גרינער ליניע דורך גבעת שאול, וואו זי גייט אריבער צו די גרינע ליניע רעלסן אדורך גבעת רם ביזן פת קנופ, און ווייטער גייט זי אריבער צו די "בלויע ליניע" רעלסן פון פת קנופ ביז דער תלפיות אינדוסטריעלער זאנע ביז חברון גאס, און פון דארט ביז אשר ווינער גאס ביז ארמון הנציב. == געשיכטע == === אינפראסטרוקטור ארבעט === [[טעקע:LightRail_GreenLine_Infrastructure1.jpg|קליין|אינפראַסטרוקטור אַרבעט אויפֿן גרינע ליניע אָפצווייג אין [[קרית משה]]]] דעם 28סטן מאי 2018, האט מען געלייגט די ווינקלשטיין און די אינפֿראַסטרוקטור אַרבעט האָט זיך אָנגעהויבן פֿאַר דער גרינער ליניע בײַם פת קנופ צו שאַפֿן אַ גראַד צעשיידונג און זינקען פֿון דעם הערצאָג-גאָלאָמב וועג אָפּטייל, אויף א לענג פֿון 50 מעטער, כּדי צו דערמעגלעכן פֿאָרן גלייך צווישן הערצאָג גאַס און גאָלאָמב גאַס. אין יוני 2019, האָט זיך אָנגעהויבן די אַרבעט אין דער גילה געגנט. אין נאָוועמבער 2019, האָט זיך אָנגעהויבן די אַרבעט אין גבעת שאול. אין מאי 2020, האָט מען אָנגעהויבן די אַרבעט אויף בר-אילן גאַס. אין יולי 2020, האָט זיך אָנגעהויבן די אַרבעט אין די [[רמת אשכול]] און [[מעלות דפנה]] געגנטן. אין יוני 2021 האט מען פֿארענדיגט די קאנסטרוקציע פון דער גראד צעשיידונג ביים פת קנופ. אין אקטאבער 2021 האט מען פֿארענדיגט קאנסטרוקטירן א טונעל בערך 240 מעטער לאנג, לעבן דער [[ארענע]], דורך וועלכן וועט דער טראַמוויי אדורכגיין אלמליח פאַרק, אויפן נידעריגערן שטאק, און פארן אויף דער נייער בריק געבויט ביים ברעג פונעם פארק, ביז זי פארבינדט זיך מיט דוב יוסף גאס.{{הערה|{{כל העיר| שירן טמוזרטי|jerusalem-news/171143|מדשאות, שירותים ציבוריים ושבילי אופניים: נחנך פארק אלמליח המחודש|22סטן אקטאבער 2021}}}} אין דעצעמבער 2024, לויטן 2023 איינארדענונגען געזעץ, האט די טראנספארטאציע אויטאריטעט אנגעהויבן ארויסגעבן די גרינע ליניע ארבעט צייטפלענער. אין פֿערטן קווארטאל פון 2024, איז געזאגט געווארן אז די אינפראסטרוקטור ארבעט (אינפֿרא 1) איז געענדיגט געווארן אנטלאנג די גאנצע ליניע. אין דעם אפטייל צווישן דער הטורים סטאנציע און מלחה, איז דאָס לייגן פון די שינעס (אינפֿרא 2) געענדיגט געווארן און די ערווארטעטע עפֿענונג פון דעם אפטייל איז מערץ 2026, מיט טעסט פֿארן געפלאנט צו אנהייבן אין יאנואר 2026. די גאנצע ליניע, אריינגערעכנט די אפטיילונגען אין ירמיהו, בר-אילן, גבעת שאול און גילה, איז געפלאנט צו עפֿענען אין 2027. == צווייטיקע ליניעס == === קאַמפּוסן ליניע === די צוויי קאמפוסן פונעם [[העברעאישער אוניווערסיטעט אין ירושלים|העברעאישן אוניווערסיטעט]] וועלן ווערן פֿאַרבונדן דורך די L3 טראם־רוטע פון [[הר הצופים]] דורך פראנצויזישע בערגל ביז יפו גאס און פון דארטן קיין [[גבעת רם]] און דעם ספארט קאמפלעקס אין מלחה. === די העל גרינע ליניע === לויט [[ירושלימער מוניציפאליטעט|ירושלים מוניציפאליטעט]] אויסגאבעס, איז פלאנירט צו אפערירן א צווייטיקע ליניע וואס וועט נוצן די אינפראסטרוקטור פון דער גרינער ליניע און דער רויטער ליניע, וואס וועט פארן אויף דער רויטער ליניע רוטע צווישן נווה יעקב און פסגת זאב און דעם פראנצויזישן בערגל ביזן אמוניציע בערגל, און פון דארט אויף דער גרינער ליניע רוטע וואס וועט דורכגיין רמת אשכול און רוממה און לעבן דער [[ירושלים נבון באן סטאנציע|ירושלים באן סטאנציע]], זיך אפצווייגן דערפון קיין קרית משה, גבעת שאול און ענדיגן לעבן הר נוף. די לענג פון דער ליניע איז 13 קילאָמעטער און שליסט איין 25 סטאַנציעס. == דרויסנדיקע לינקען == {{קאמאנסלינק}} * [https://jet.gov.il/green-line/ די גרינע ליניע] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260116162748/https://jet.gov.il/green-line/ |date=2026-01-16 }}, אויף דער וועבזייטל פון טראַנספּאָרטאַציע מאַסטער פּלאַן == רעפערענצן == {{רעפליסטע}} [[קאַטעגאָריע:ירושלים]] [[קאַטעגאָריע:טראנספארט]] r4cqjik1yn6s6tlckto7dz33htddeel 0 55171 603113 602492 2026-11-10T10:33:29Z פוילישער 339 /* סטאַנציעס */ 603113 wikitext text/x-wiki {{אינפאקעסטל באן ליניע|נאמען=רויטע ליניע (ירושלים)|בילד=UrbosJerusalemCrop.jpg|בילד_ברייט=300px|סיסטעם=[[ירושלים לייכטע באנען]]|סטאנציעס=35|ליניע-לענג=|פארוואלטער=כפיר|טיפ=לייכטע באן|אמטשפראך נאמען=הקו האדום|סטאטוס=אפֿן|לאקאציע=[[ירושלים]]|אנהייב=נווה יעקב|סוף=הדסה עין כרם|על=750 וואלט דירעקטער שטראם פון דראטן אויבן|ליניעס=[[טעקע:J-NET-L1.svg|ללא מסגרת|20px|]] [[טעקע:J-NET-L2.png|ללא מסגרת|20px|]]}} די רויטע ליניע איז די ערשטע אָפטיילונג אין אָפּעראַציע פון דער טראַם־סיסטעם אין [[ירושלים]], [[ישראל]], באַקאַנט ווי די [[ירושלים לייכטע באנען|ירושלים לייכטע־באַנען]]. זי האט אנגעהויבן אַרבעטן בפועל דעם 1טן דעצעמבער 2011. די אָריגינעלע ליניע איז 13.9 קילאָמעטערס (8.6 מייל) לאַנג מיט 23 סטאַנציעס. מען האט געענדיגט פֿארלענגערן די רויטע ליניע קיין צפון נווה יעקב און קיין [[הדסה עין כרם שפיטאל]] צו דרום-מערב אין פֿעברואר 2025 מיט א נייער לענג פון 22.5 קילאָמעטערס. == סטאַנציעס == {{ירושלים רויטע ליניע}} {| class="wikitable plain-row-headers" |+רשימה פון סטאנציעס אויף דער רויטע ליניע <ref>{{צייגט וועב|url=http://www.greenmap.org.il/places?lang=en&catID=42&nbID=0&str=&x=27&y=50&page=1|title=Jerusalem Green Map: Public Transportation |publisher=[[Green Map]] |accessdate=14טן אויגוסט 2015}}</ref><ref>{{צייגט וועב|url=http://www.greenmap.org.il/places?lang=en&catID=42&nbID=0&str=&x=27&y=50&page=2|title=Jerusalem Green Map: Public Transportation|publisher=[[Green Map]]|accessdate=14טן אויגוסט 2015}}</ref><ref>{{צייגט וועב|url=http://www.greenmap.org.il/places?lang=en&catID=42&nbID=0&str=&x=27&y=50&page=3|title=Jerusalem Green Map: Public Transportation|publisher=[[Green Map]] |accessdate=14טן אויגוסט 2015}}</ref> !סטאנציע<ref>{{צייגט וועב|url=http://www.citypass.co.il/english/cut/linemap_allstsn_2haavir_s2.pdf|title=Jerusalem Light Rail line map |accessdate= 14טן אויגוסט 2015|publisher=[[CityPass]]}}</ref><ref>{{צייגט וועב|url=http://www.citypass.co.il/cut/linemap_allstsn_2haavir_s2.pdf|title=Jerusalem Light Rail line map |accessdate= 14טן אויגוסט 2015|publisher=[[CityPass]]}}</ref> ! scope="col" |גאַס ! scope="col" |אָרט ! scope="col" |געגנט |- !הדסה עין כרם<br /><small>{{Lang|he|הדסה עין כרם}}</small> | rowspan="2" |קלמן יעקב מאַן גאס | | rowspan="2" |עין כרם מעדיצינישער צענטער |- !מעדיצין־שולע <small>{{Lang|he|בית הספר לרפואה}}</small> |לעבן דער אַרײַנגאַנג פֿון דער [[העברעאישער אוניווערסיטעט אין ירושלים|העברעיִשער אוניווערסיטעט]] אין עין־כרם־קאַמפוס. |- !אורה קנופ <small>{{Lang|he|צומת אורה}}</small> | rowspan="3" |הנריעטאַ סאָלד גאַס |ביים סוף פון הענריעטא סאלד גאַס און לעבן דעם אַריינגאַנג פון די מושב אָראַ. | rowspan="3" |קרית מנחם |- !קרית מנחם <small>{{Lang|he|קרית מנחם}}</small> | |- !הנריעטא סאָלד-מזרח <small>{{Lang|he|הנרייטה סולד – מזרח}}</small> | |- !מפלצת גארטן <small>{{Lang|he|גן המפלצת}}</small> | rowspan="3" |אַרטור האַנטקע גאַס |גרענעץ צווישן אַרטור האַנטקע גאַס און הנריעטא סאָלד גאַס. | rowspan="3" |[[קרית יובל|קרית היובל]] |- !קרית היובל -וועסט <small>{{Lang|he|קרית היובל – מערב}}</small> | |- !שמרייהו לעווין <small>{{Lang|he|שמריהו לוין}}</small> | |- ! scope="row" |הערצל בארג <small>{{Lang|he|הר הרצל}}</small> | rowspan="5" |הערצל בולווארד |ווינקל פון הפיסגה גאַס |[[בית וגן]] |- ! scope="row" |<small>{{Lang|he|יפה נוף}}</small> |ווינקל פון שמואל בייט גאַס | rowspan="3" |[[בית הכרם|בית חקרם]] |- ! scope="row" |דענמארק פלאץ <small>{{Lang|he|כיכר דניה}}</small> |ראג האַרזים גאַס ביי דענמאַרק פלאַץ |- ! scope="row" |<br /><small>{{Lang|he|החלוץ}}</small> |ווינקל פון הייהאַלוטס גאַס |- ! scope="row" |קרית משה <small>{{Lang|he|קריית משה}}</small> |ווינקל פון הרב צבי יהודה גאַס |[[קרית משה]] |- ! scope="row" |צענטראלע סטאנציע <small>{{Lang|he|התחנה המרכזית}}</small> | rowspan="6" |יפֿו גאַס |פלאצירט צווישן דער [[ירושלים צענטראלע בוס סטאנציע|צענטראַלער בוס סטאַנציע]] און [[ירושלים יצחק נבון באן סטאנציע|נבֿון באַן סטאַנציע]] |[[רוממה]]<ref>{{צייגט וועב|url=http://www1.jerusalem.muni.il/jer_sys/picture/atarim/site_form_atar_eng.asp?site_id=2285&pic_cat=4&icon_cat=6&york_cat=9&type_id=197|title=Jerusalem Neighborhoods: Romema|publisher=[[Jerusalem Municipality]]|accessdate= 14טן אויגוסט 2015}}</ref> |- ! scope="row" |<small>{{Lang|he|הטורים}}</small> |לעבן נאָרדוי גאַס | rowspan="2" |מחנה יהודה |- ! scope="row" |מחנה יהודה <small>{{Lang|he|מחנה יהודה}}</small> |לעבן [[שוק מחנה יהודה|מחנה יהודה מאַרק]] |- ! scope="row" |די דאַווידקע <small>{{Lang|he|ה"דוידקה"}}</small><br /> |ווינקל פֿון גאַס פֿון די נביאים אויף די דאַווידקע־פּלאַץ דיווידקע פלאץ | rowspan="4" |סיטי צענטער |- ! scope="row" |יפו - צענטער<br /><small>{{Lang|he|יפו – מרכז}}</small> |ווינקל פֿון קינג־דזשארדזש און שטרויס־גאַסן |- ! scope="row" |ראַטהויז <small>{{Lang|he|העיריה}}</small> |לעבן [[כיכר ספרא|סאַפֿרא פלאַץ]] |- ! scope="row" |שכם טויער <small>{{Lang|he|שער שכם}}</small> | rowspan="2" |חיל ההנדסה גאַס |ווינקל פון סולטאַן סולימאַן גאַס |- ! scope="row" |שבטי ישראל <small>{{Lang|he|שבטי ישראל}}</small> |ווינקל פֿון שבטי־ישׂראל גאַס |[[בית ישראל (געגנט)|בית ישראל]] |- ! scope="row" |שמעון הצדיק <small>{{Lang|he|שמעון הצדיק}}</small> | rowspan="2" |חיים בר לעוו בולעווארד |ווינקל פון שמעון הצדיק גאַס |שייך דזשאַראַך |- ! scope="row" |אַמוניציע בערגל <small>{{Lang|he|גבעת התחמושת}}</small> |ווינקל פון לוי עשקאל בולעוואַר |[[פראנצויזישע בערגל|פֿראַנצויזישע בערגל]] |- ! scope="row" |גבעת המיבתר <small>{{Lang|he|גבעת המיבתר}}</small> | rowspan="3" |שואַפאט וועג |ווינקל פון ששת הימים גאַס |גיבעת המיבתר, [[פראנצויזישע בערגל]] |- ! scope="row" |עס-סאַל<br /><small>{{Lang|he|א-סהל}}</small> |ווינקל פון אום אל-אמעד גאַס | rowspan="2" |שואַפֿאַט |- ! scope="row" |שואַפֿאַט <small>{{Lang|he|שועפאט}}</small> |ווינקל פון בן רבא גאַס |- ! scope="row" |בית חנינא <small>{{Lang|he|בית חנינא}}</small> | rowspan="2" |יקותיאל אדם גאַס |ווינקל פון בית חנינה גאַס |[[בית חנינא|בית חנינה]] |- ! scope="row" |<small>{{Lang|he|יקותיאל אדם}}</small><br /> |ווינקל פון משה דיין בולעוואַר | rowspan="7" |[[פסגת זאב|פיסגת זאב]] |- ! scope="row" |פּיסגת זאב צענטער<br /><small>{{Lang|he|פסגת זאב מרכז}}</small> | rowspan="5" |משה דיין בולעוואַר |לעבן הפיסגה איינקויף־צענטער |- ! scope="row" |סאַיערעט דוכיפֿאַת <small>{{Lang|he|סיירת דוכיפת}}</small> |ווינקל פון סאַיערעט דוקיפֿאַט גאַס |- ! scope="row" |חיל האַוויר<br /><small>{{Lang|he|חיל האויר}}</small> |ווינקל פון חיל האַוויר גאַס |- !משה דיין <small>{{Lang|he|משה דיין}}</small><br /> | |- !מזל קַשת <small>{{Lang|he|מזל קשת}}</small><br /> |ווינקל פון משה דיין בולעוואַר און נווה יעקב בולעוואַר |- !יצחק טאַבענקין <small>{{Lang|he|יצחק טבנקין}}</small><br /> | rowspan="2" |נווה יעקב בולעוואַר | |- !נווה יעקב <small>{{Lang|he|נווה יעקב}}</small> | |[[נווה יעקב]] |} == פארלענגערונגען == די רויטע ליניע פֿאַרלענגערונג פון די ירושלים לייכטע באנען, קיין הדסה שפּיטאָל און נווה יעקב, איז אדורכגעגאנגען עטלעכע פאַרשפּאַרונגען. די פראבלעמען נעמען אריין בודזשעט אַרויסגעבן, אינפראַסטרוקטור פראבלעמען, און אַ מאנגל פון מענטשן מאַכט. ענדלעך זענען די פֿארלענגערונגען פון דער רויטער ליניע קיין נווה יעקב און הדסה עין כרם געעפֿנט געווארן דעם 25סטן פעברואר 2025, און אנגעהויבן פראקטיש דעם 27סטן פעבראואר 2025.<ref>{{צייגט וועב|last=לוי|first=דותן|date=2025-02-26|title=עם 12 תחנות נוספות: הקו האדום של הרכבת הקלה בירושלים ייפתח מחר במלואו {{!}} כלכליסט|url=https://www.calcalist.co.il/local_news/article/r1u2r0n51l|language=he}}</ref> אום 9טן מערץ, האבן די פּרעמיער מיניסטער, [[בנימין נתניהו]] און דער בירגערמייסטער פון ירושלים, [[משה ליאן]] געהאלטן די עפֿענונג צערעמאָניע פֿאַר דער פֿאַרלענגערונג.<ref>{{צייגט וועב|date=2025-03-09|title=המהפכה בירושלים הושלמה: נפתחו התחנות החדשות של הרכבת הקלה|url=https://www.kipa.co.il/%D7%97%D7%93%D7%A9%D7%95%D7%AA/1199981-0/|language=he-IL}}</ref> == פֿאַרבינדונגען == די ערשטער אָפטיילונג פון דער גרינער ליניע, מיט 13 סטאנציעס לענגאויס 7 קילאָמעטער (4.3 מייל) צווישן מאַלחא און הטורים, האט געעפֿנט אום 21סטן אויגוסט 2026, מיט פֿאַרבינדונגען צו דער רויטער ליניע ביי דער הטורים סטאַנציע און די ירושלים צענטראַל בוס סטאַנציע / ירושלים-יצחק נבֿון באַן סטאַנציע. == זעט אויך == * [[תל אביב לייכטע באן|תל־אביב לייכטע באן]] * [[ירושלים לייכטע באנען|ירושלים לייכטע באן]] == רעפערענצן == {{רעפליסטע|2|refs=}} [[קאַטעגאָריע:ירושלים טראמוויי]] 8idjpa7gm5t5j7545blfhm5wvefy9yx 603114 603113 2026-11-10T10:37:12Z פוילישער 339 פארלענגערונג פון L3 רוטע 603114 wikitext text/x-wiki {{אינפאקעסטל באן ליניע|נאמען=רויטע ליניע (ירושלים)|בילד=UrbosJerusalemCrop.jpg|בילד_ברייט=300px|סיסטעם=[[ירושלים לייכטע באנען]]|סטאנציעס=35|ליניע-לענג=|פארוואלטער=כפיר|טיפ=לייכטע באן|אמטשפראך נאמען=הקו האדום|סטאטוס=אפֿן|לאקאציע=[[ירושלים]]|אנהייב=נווה יעקב|סוף=הדסה עין כרם|על=750 וואלט דירעקטער שטראם פון דראטן אויבן|ליניעס=[[טעקע:J-NET-L1.svg|ללא מסגרת|20px|]] [[טעקע:J-NET-L2.png|ללא מסגרת|20px|]]}} די רויטע ליניע איז די ערשטע אָפטיילונג אין אָפּעראַציע פון דער טראַם־סיסטעם אין [[ירושלים]], [[ישראל]], באַקאַנט ווי די [[ירושלים לייכטע באנען|ירושלים לייכטע־באַנען]]. זי האט אנגעהויבן אַרבעטן בפועל דעם 1טן דעצעמבער 2011. די אָריגינעלע ליניע איז 13.9 קילאָמעטערס (8.6 מייל) לאַנג מיט 23 סטאַנציעס. מען האט געענדיגט פֿארלענגערן די רויטע ליניע קיין צפון נווה יעקב און קיין [[הדסה עין כרם שפיטאל]] צו דרום-מערב אין פֿעברואר 2025 מיט א נייער לענג פון 22.5 קילאָמעטערס. == סטאַנציעס == {{ירושלים רויטע ליניע}} {| class="wikitable plain-row-headers" |+רשימה פון סטאנציעס אויף דער רויטע ליניע <ref>{{צייגט וועב|url=http://www.greenmap.org.il/places?lang=en&catID=42&nbID=0&str=&x=27&y=50&page=1|title=Jerusalem Green Map: Public Transportation |publisher=[[Green Map]] |accessdate=14טן אויגוסט 2015}}</ref><ref>{{צייגט וועב|url=http://www.greenmap.org.il/places?lang=en&catID=42&nbID=0&str=&x=27&y=50&page=2|title=Jerusalem Green Map: Public Transportation|publisher=[[Green Map]]|accessdate=14טן אויגוסט 2015}}</ref><ref>{{צייגט וועב|url=http://www.greenmap.org.il/places?lang=en&catID=42&nbID=0&str=&x=27&y=50&page=3|title=Jerusalem Green Map: Public Transportation|publisher=[[Green Map]] |accessdate=14טן אויגוסט 2015}}</ref> !סטאנציע<ref>{{צייגט וועב|url=http://www.citypass.co.il/english/cut/linemap_allstsn_2haavir_s2.pdf|title=Jerusalem Light Rail line map |accessdate= 14טן אויגוסט 2015|publisher=[[CityPass]]}}</ref><ref>{{צייגט וועב|url=http://www.citypass.co.il/cut/linemap_allstsn_2haavir_s2.pdf|title=Jerusalem Light Rail line map |accessdate= 14טן אויגוסט 2015|publisher=[[CityPass]]}}</ref> ! scope="col" |גאַס ! scope="col" |אָרט ! scope="col" |געגנט |- !הדסה עין כרם<br /><small>{{Lang|he|הדסה עין כרם}}</small> | rowspan="2" |קלמן יעקב מאַן גאס | | rowspan="2" |עין כרם מעדיצינישער צענטער |- !מעדיצין־שולע <small>{{Lang|he|בית הספר לרפואה}}</small> |לעבן דער אַרײַנגאַנג פֿון דער [[העברעאישער אוניווערסיטעט אין ירושלים|העברעיִשער אוניווערסיטעט]] אין עין־כרם־קאַמפוס. |- !אורה קנופ <small>{{Lang|he|צומת אורה}}</small> | rowspan="3" |הנריעטאַ סאָלד גאַס |ביים סוף פון הענריעטא סאלד גאַס און לעבן דעם אַריינגאַנג פון די מושב אָראַ. | rowspan="3" |קרית מנחם |- !קרית מנחם <small>{{Lang|he|קרית מנחם}}</small> | |- !הנריעטא סאָלד-מזרח <small>{{Lang|he|הנרייטה סולד – מזרח}}</small> | |- !מפלצת גארטן <small>{{Lang|he|גן המפלצת}}</small> | rowspan="3" |אַרטור האַנטקע גאַס |גרענעץ צווישן אַרטור האַנטקע גאַס און הנריעטא סאָלד גאַס. | rowspan="3" |[[קרית יובל|קרית היובל]] |- !קרית היובל -וועסט <small>{{Lang|he|קרית היובל – מערב}}</small> | |- !שמרייהו לעווין <small>{{Lang|he|שמריהו לוין}}</small> | |- ! scope="row" |הערצל בארג <small>{{Lang|he|הר הרצל}}</small> | rowspan="5" |הערצל בולווארד |ווינקל פון הפיסגה גאַס |[[בית וגן]] |- ! scope="row" |<small>{{Lang|he|יפה נוף}}</small> |ווינקל פון שמואל בייט גאַס | rowspan="3" |[[בית הכרם|בית חקרם]] |- ! scope="row" |דענמארק פלאץ <small>{{Lang|he|כיכר דניה}}</small> |ראג האַרזים גאַס ביי דענמאַרק פלאַץ |- ! scope="row" |<br /><small>{{Lang|he|החלוץ}}</small> |ווינקל פון הייהאַלוטס גאַס |- ! scope="row" |קרית משה <small>{{Lang|he|קריית משה}}</small> |ווינקל פון הרב צבי יהודה גאַס |[[קרית משה]] |- ! scope="row" |צענטראלע סטאנציע <small>{{Lang|he|התחנה המרכזית}}</small> | rowspan="6" |יפֿו גאַס |פלאצירט צווישן דער [[ירושלים צענטראלע בוס סטאנציע|צענטראַלער בוס סטאַנציע]] און [[ירושלים יצחק נבון באן סטאנציע|נבֿון באַן סטאַנציע]] |[[רוממה]]<ref>{{צייגט וועב|url=http://www1.jerusalem.muni.il/jer_sys/picture/atarim/site_form_atar_eng.asp?site_id=2285&pic_cat=4&icon_cat=6&york_cat=9&type_id=197|title=Jerusalem Neighborhoods: Romema|publisher=[[Jerusalem Municipality]]|accessdate= 14טן אויגוסט 2015}}</ref> |- ! scope="row" |<small>{{Lang|he|הטורים}}</small> |לעבן נאָרדוי גאַס | rowspan="2" |מחנה יהודה |- ! scope="row" |מחנה יהודה <small>{{Lang|he|מחנה יהודה}}</small> |לעבן [[שוק מחנה יהודה|מחנה יהודה מאַרק]] |- ! scope="row" |די דאַווידקע <small>{{Lang|he|ה"דוידקה"}}</small><br /> |ווינקל פֿון גאַס פֿון די נביאים אויף די דאַווידקע־פּלאַץ דיווידקע פלאץ | rowspan="4" |סיטי צענטער |- ! scope="row" |יפו - צענטער<br /><small>{{Lang|he|יפו – מרכז}}</small> |ווינקל פֿון קינג־דזשארדזש און שטרויס־גאַסן |- ! scope="row" |ראַטהויז <small>{{Lang|he|העיריה}}</small> |לעבן [[כיכר ספרא|סאַפֿרא פלאַץ]] |- ! scope="row" |שכם טויער <small>{{Lang|he|שער שכם}}</small> | rowspan="2" |חיל ההנדסה גאַס |ווינקל פון סולטאַן סולימאַן גאַס |- ! scope="row" |שבטי ישראל <small>{{Lang|he|שבטי ישראל}}</small> |ווינקל פֿון שבטי־ישׂראל גאַס |[[בית ישראל (געגנט)|בית ישראל]] |- ! scope="row" |שמעון הצדיק <small>{{Lang|he|שמעון הצדיק}}</small> | rowspan="2" |חיים בר לעוו בולעווארד |ווינקל פון שמעון הצדיק גאַס |שייך דזשאַראַך |- ! scope="row" |אַמוניציע בערגל <small>{{Lang|he|גבעת התחמושת}}</small> |ווינקל פון לוי עשקאל בולעוואַר |[[פראנצויזישע בערגל|פֿראַנצויזישע בערגל]] |- ! scope="row" |גבעת המיבתר <small>{{Lang|he|גבעת המיבתר}}</small> | rowspan="3" |שואַפאט וועג |ווינקל פון ששת הימים גאַס |גיבעת המיבתר, [[פראנצויזישע בערגל]] |- ! scope="row" |עס-סאַל<br /><small>{{Lang|he|א-סהל}}</small> |ווינקל פון אום אל-אמעד גאַס | rowspan="2" |שואַפֿאַט |- ! scope="row" |שואַפֿאַט <small>{{Lang|he|שועפאט}}</small> |ווינקל פון בן רבא גאַס |- ! scope="row" |בית חנינא <small>{{Lang|he|בית חנינא}}</small> | rowspan="2" |יקותיאל אדם גאַס |ווינקל פון בית חנינה גאַס |[[בית חנינא|בית חנינה]] |- ! scope="row" |<small>{{Lang|he|יקותיאל אדם}}</small><br /> |ווינקל פון משה דיין בולעוואַר | rowspan="7" |[[פסגת זאב|פיסגת זאב]] |- ! scope="row" |פּיסגת זאב צענטער<br /><small>{{Lang|he|פסגת זאב מרכז}}</small> | rowspan="5" |משה דיין בולעוואַר |לעבן הפיסגה איינקויף־צענטער |- ! scope="row" |סאַיערעט דוכיפֿאַת <small>{{Lang|he|סיירת דוכיפת}}</small> |ווינקל פון סאַיערעט דוקיפֿאַט גאַס |- ! scope="row" |חיל האַוויר<br /><small>{{Lang|he|חיל האויר}}</small> |ווינקל פון חיל האַוויר גאַס |- !משה דיין <small>{{Lang|he|משה דיין}}</small><br /> | |- !מזל קַשת <small>{{Lang|he|מזל קשת}}</small><br /> |ווינקל פון משה דיין בולעוואַר און נווה יעקב בולעוואַר |- !יצחק טאַבענקין <small>{{Lang|he|יצחק טבנקין}}</small><br /> | rowspan="2" |נווה יעקב בולעוואַר | |- !נווה יעקב <small>{{Lang|he|נווה יעקב}}</small> | |[[נווה יעקב]] |} == פארלענגערונגען == די רויטע ליניע פֿאַרלענגערונג פון די ירושלים לייכטע באנען, קיין הדסה שפּיטאָל און נווה יעקב, איז אדורכגעגאנגען עטלעכע פאַרשפּאַרונגען. די פראבלעמען נעמען אריין בודזשעט אַרויסגעבן, אינפראַסטרוקטור פראבלעמען, און אַ מאנגל פון מענטשן מאַכט. ענדלעך זענען די פֿארלענגערונגען פון דער רויטער ליניע קיין נווה יעקב און הדסה עין כרם געעפֿנט געווארן דעם 25סטן פעברואר 2025, און אנגעהויבן פראקטיש דעם 27סטן פעבראואר 2025.<ref>{{צייגט וועב|last=לוי|first=דותן|date=2025-02-26|title=עם 12 תחנות נוספות: הקו האדום של הרכבת הקלה בירושלים ייפתח מחר במלואו {{!}} כלכליסט|url=https://www.calcalist.co.il/local_news/article/r1u2r0n51l|language=he}}</ref> אום 9טן מערץ, האבן די פּרעמיער מיניסטער, [[בנימין נתניהו]] און דער בירגערמייסטער פון ירושלים, [[משה ליאן]] געהאלטן די עפֿענונג צערעמאָניע פֿאַר דער פֿאַרלענגערונג.<ref>{{צייגט וועב|date=2025-03-09|title=המהפכה בירושלים הושלמה: נפתחו התחנות החדשות של הרכבת הקלה|url=https://www.kipa.co.il/%D7%97%D7%93%D7%A9%D7%95%D7%AA/1199981-0/|language=he-IL}}</ref> == פֿאַרבינדונגען == די ערשטער אָפטיילונג פון דער גרינער ליניע, מיט 13 סטאנציעס לענגאויס 7 קילאָמעטער (4.3 מייל) צווישן מאַלחא און הטורים, האט געעפֿנט אום 21סטן אויגוסט 2026, מיט פֿאַרבינדונגען צו דער רויטער ליניע ביי דער הטורים סטאַנציע און די ירושלים צענטראַל בוס סטאַנציע / ירושלים-יצחק נבֿון באַן סטאַנציע. אום 10טן נאוועמבער 2026 האט מען פֿארלענגערט די L3 רוטע (״די געלע רוטע״) קיין שער שכם; די רוטע פֿאָרט צווישן הטורים סטאנציע און שער שכם אויף דער רויטער ליניע. == זעט אויך == * [[תל אביב לייכטע באן|תל־אביב לייכטע באן]] * [[ירושלים לייכטע באנען|ירושלים לייכטע באן]] == רעפערענצן == {{רעפליסטע|2|refs=}} [[קאַטעגאָריע:ירושלים טראמוויי]] 42glzt0hejbp6wwd3z57etnwap2lp0g 0 55226 603106 2026-11-09T19:10:40Z ן' משה 42115 געשאַפֿן בלאַט מיט '{{באצירק}} '''סלאוויטא''' (אוקראיניש: Славута; פויליש: Sławuta) איז א שטאט אין דער שעפעטיווקע ראיאן אין דער [[כמעלניצקער גובערניע]], אין מערב [[אוקראינע]], וועלכע געפינט זיך ביים [[הארין טייך]]. די שטאט געפינט זיך ארום 80 קילאמעטער פון דער גובערניע הויפטשטאט כמעלני...' 603106 wikitext text/x-wiki {{באצירק}} '''סלאוויטא''' (אוקראיניש: Славута; פויליש: Sławuta) איז א שטאט אין דער שעפעטיווקע ראיאן אין דער [[כמעלניצקער גובערניע]], אין מערב [[אוקראינע]], וועלכע געפינט זיך ביים [[הארין טייך]]. די שטאט געפינט זיך ארום 80 קילאמעטער פון דער גובערניע הויפטשטאט [[כמעלניצקי]], ביי די קאארדינאטן . == היסטאריע == [[טעקע:Палац_князів_Санґушків._Славута.jpg|לינקס|קליין|דער [[סאנגושקא]] פאלאץ אין די אנהייב יארן פונעם 20סטן יארהונדערט]] סלאוויטא געפינט זיך אין [[וואהלין]] און איז געגרינדעט געווארן אין 1633 דורך א מיטגליד פון דער [[זאסלאווסקי פאמיליע]]. === אידישע היסטאריע === סלאוויטא האט א רייכע [[אידישע היסטאריע]]. שוין פון נאענט צו דער גרינדונג פון דער שטאט אין די 1600ער יארן, האט זיך דארט געפונען א חשוב'ע אידישע קהילה. לויט די שטאטישע רעקארד, האבן אין יאר 1765 געוואוינט אין שטאט 246 אידישע משפחות.<ref name="UA1" /> אין יאר 1791 האט די שפירא משפחה אויפגעשטעלט א אידישע דרוקעריי אין סלאוויטא, וואס האט געדרוקט צווישן אנדערע א באקאנטע אויפלאגע פונעם [[תלמוד]]. די אידישע באפעלקערונג פון סלאוויטא האט דערגרייכט איר העכסטן צאל אין יאר 1939, ווען עס זענען געווען איבער 5,100 אידן, וואס האבן אויסגעמאכט בערך א דריטל פון דער גאנצער באפעלקערונג פון שטאט. אין די שפעטע 1890ער יארן איז די אידישע באפעלקערונג געווען נאנט צו 60 פראצענט פון דער שטאט'ס באפעלקערונג, מיט ארום 4,900 אידן. די אידישע קהילה האט באשטאנען פון ארבייטער, סוחרים, געשעפטסלייט און מלמדים. אין סלאוויטא זענען אמאל געווען נאנט צו 200 אידישע געשעפטן, א גרויסער טייל צוליב דעם וואס סלאוויטא איז געווען א חשוב'ע האנדלס שטאט און א וויכטיגער אידישער צענטער. אין שטאט זענען אויך געווען דריי [[שול (אידישקייט)|שולן]].<ref name="UA1" /> ==== סלאוויטער ש״ס ==== א גאנצער [[תלמוד]], באקאנט אלס דער ''סלאוויטער ש״ס'',<ref name="Modia.15">{{cite news|newspaper=[[Hamodia]]|date=12 February 2015|title=A loan from the heart|url=https://hamodia.com/2015/02/12/loan-heart/}}</ref> איז געדרוקט געווארן אין יאר 1817<ref name="Tell.185">{{cite book|title=Soul Survivors|author=Hanoch Teller|year=1985|author-link=Hanoch Teller|pages=[https://archive.org/details/soulsurvivorstru00tell/page/185 185-203]|isbn=0-961-4772-0-2|publisher=New York City Publishing Company|quote=.. a copy of the greatly valued Slavita Shas.|url=https://archive.org/details/soulsurvivorstru00tell/page/185|url-access=registration}}</ref> דורך הרב משה שפירא,<ref name="Modia.D16">{{cite news|newspaper=[[Hamodia]]|title=This Day In History 9 Kislev/December 9 - 5560/1839, Harav Moshe Shapira of Slavita, zy"a|url=https://hamodia.com/columns/day-history-9-kislevdecember-9|date=9 December 2016}}</ref> וועלכער איז געווען דער אב בית דין און דרוקער אין סלאוויטא.<ref name="Tell.185" /> די שפירא דרוקעריי האט באקומען פון א אידישן בית דין א דערלויבעניש אויף 25 יאר צו זיין די איינציגסטע דרוקעריי אין יענער געגנט וואס מעג דרוקן דעם תלמוד.<ref>{{Cite web|last=Hoffman|first=Yair|date=2016-12-22|title=The Slavuta Shas|url=https://www.theyeshivaworld.com/news/headlines-breaking-stories/501896/the-slavuta-shas.html|access-date=2020-09-30|website=The Yeshiva World|language=en-US}}</ref> o0m4mgi5bunncxp9a3ta435njkuv823 0 55227 603107 2026-11-09T19:26:29Z ן' משה 42115 געשאַפֿן בלאַט מיט '{{באצירק}} '''קאמארנע''' (אויף [[אוקראיניש]]: '''Комарно''') איז א [[שטאט]] אין [[לעמבערגער גובערניע]] אין מערב [[אוקראינע]]. די לאקאלע אדמיניסטראציע ווערט געפירט דורך דעם קאמארנע שטאטראט.<ref>{{Cite web|title=Komarnivska city council|url=http://atu.gki.com.ua/atu/9871|archive-url=https://web.archive.org/web/20141209135634/htt...' 603107 wikitext text/x-wiki {{באצירק}} '''קאמארנע''' (אויף [[אוקראיניש]]: '''Комарно''') איז א [[שטאט]] אין [[לעמבערגער גובערניע]] אין מערב [[אוקראינע]]. די לאקאלע אדמיניסטראציע ווערט געפירט דורך דעם קאמארנע שטאטראט.<ref>{{Cite web|title=Komarnivska city council|url=http://atu.gki.com.ua/atu/9871|archive-url=https://web.archive.org/web/20141209135634/http://atu.gki.com.ua/atu/9871|archive-date=2014-12-09|website=Науково-дослідний інститут геодезії і картографії}}</ref> די באפעלקערונג באטרעפט בערך 3,653 איינוואוינער (2022). == געאגראפיע == קאמארנע געפינט זיך ביים טייך ווערעשיצע, אינעם [[דניסטער נידערלאנד]].<ref name="ency">{{Cite book|title=Енциклопедія українознавства. Словникова частина (ЕУ-II)|date=1993|volume=4|pages=1086-1088}}</ref> == היסטאריע == קאמארנע איז אויפגבויט געווארען אין לויף פון די 12טע און 13טע יארהונדערטער,<ref name="ency" /> דער דארף קאמארנע ווערט צום ערשטן מאל דערמאנט אין היסטארישע קוועלער אין יאר 1427. אין יאר 1471 האט קאמארנע באקומען די [[מאגדעבורגער רעכט]]. '''אידישע היסטאריע''' די חסידישע דינאסטיע פון [[קאמארנע (הויף)|קאמארנע]] שטאמט פון דער שטאט. שוין פון דעם 16טן יארהונדערט האט זיך אין קאמארנע געפונען א גרויסע [[אידישע קהילה]], וואס האט עקזיסטירט ביז דער [[צווייטער וועלט מלחמה]], ווען די אידן פון דער קהילה זענען אומגעקומען אין די נאצישע מארדן.<ref name="bh.org,il">{{cite web|title=The Jewish Community of Komarno|url=https://dbs.bh.org.il/place/komarno-ukraine|website=Beit Hatfutsot Open Databases Project|publisher=The Museum of the Jewish People at Beit Hatfutsot|access-date=2018-07-19|archive-date=2018-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180719143334/https://dbs.bh.org.il/place/komarno-ukraine|url-status=dead}}</ref> 9cda1j3idwf41qmwv499s2lgizhwli1 0 55228 603110 2026-11-09T20:26:06Z ן' משה 42115 געשאַפֿן בלאַט מיט ''''סאסוב''' אדער '''סאסאוו''' (אוקראיניש: Сасів; פויליש: Sasów, אויך געשריבן Sassów;<ref name="GDKP">{{SgKP|X|333|Sasów}}</ref> רוסיש: Сасов) איז א דארף אין [[זאלאטשיוו ראיאן]], אין דער [[לעמבערגער גובערניע]] פון [[אוקראינע]]. דער דארף געפינט זיך בערך 8 קילאמעטער צפון מזרח פון [[זאלאטשיוו]]...' 603110 wikitext text/x-wiki '''סאסוב''' אדער '''סאסאוו''' (אוקראיניש: Сасів; פויליש: Sasów, אויך געשריבן Sassów;<ref name="GDKP">{{SgKP|X|333|Sasów}}</ref> רוסיש: Сасов) איז א דארף אין [[זאלאטשיוו ראיאן]], אין דער [[לעמבערגער גובערניע]] פון [[אוקראינע]]. דער דארף געפינט זיך בערך 8 קילאמעטער צפון מזרח פון [[זאלאטשיוו]], אויפ'ן מערב ברעג פונעם מערב בוג טייך. ביז 1772 איז דער ארט געווען א טייל פון דער היסטארישער ראיאן [[רוטעניע]], אין דער רוטענישער וואיעוואדשאפט פון דער [[פויליש ליטווישער מליכה]]. דערנאך, ביז 1918, האט ער געהערט צו דער [[עסטרייך אונגארישע אימפעריע]], אין דער גאליציע און לאדאמעריע קעניגרייך. פון 1919 ביז 1939 איז ער ווידער געווען א טייל פון פוילן, אין דער [[טארנאפאלער וואיעוואדשאפט]]. היינט געהערט ער צו דער זאלאטשיוו שטאטישער קהילה, איינע פון די קהילות אין אוקראינע.<ref name="admreform_2020_zolochiv_lviv">{{cite web |title=Золочевская городская громада |url=https://gromada.info/ru/obschina/zolochiv/ |publisher=Портал об'єднаних громад України |language=ru}}</ref> == נאמען == דער פוילישער נאמען פונעם שטעטל, ''Sasów'', וואס ווערט אויך געשריבן ''Sassów'', שטאמט פון דער פאמיליען הערב פונעם דאַנילאָוויטש פאמיליע, וואס האט געהייסן ''סאס'' (Sas). דער הערב איז פארבונדן מיט דייטשע איינוואוינער פון [[סאקסאניע]], וועלכע זענען אין מיטלאלטער אריבערגעקומען קיין מזרח אייראפע. זעט אויך [[טראַנסילוואַנישע סאקסן]]. אין אוקראיניש איז דער נאמען געשריבן געווארן ''Сассів'' (סאסיוו).<ref name="GDKP" /> == היסטאריע == אין 1511 איז דער דארף קאמאריוו (פויליש: ''Komarów''; אוקראיניש: ''Комарів'') געווארן די אייגנטום פון אננא סיעניענסקא. דער ארט איז געווען א וויכטיגער טייל פון דער קהילה פון [[אלאסקא]], אין דער היסטארישער מלוכה פון [[גאליציע־וואליניע|גאליציע וואליניע]]. אין 1605 זענען אלאסקא און [[אלאסקא שלאס]] געווארן די אייגנטום פון דעם רייכן פוילישן גרויס אייגנטימער און אדלמאן יאן דאַנילאָוויטש, וועלכער האט געהאט דעם סאס פאמיליען הערב. ער האט געדינט אלס וואיעוואדע פון דער רוטענישער וואיעוואדשאפט און איז געווען דער זיידע פונעם שפעטערדיגן פוילישן קעניג [[יאן דער דריטער סאביעסקי]]. אין 1615, מיט דער הסכמה פון קעניג [[זיגמונט דער דריטער וואזא]], האט יאן דאַנילאָוויטש אויפגעשטעלט דאס שטעטל סאסאוו אויפ'ן ארט פונעם פריערדיגן דארף קאמאריוו. דאס נייע שטעטל האט באקומען דעם נאמען סאסאוו נאך זיין פאמיליען הערב, און איז באלד דערנאך באקומען שטאטישע רעכטן אין דער רוטענישער וואיעוואדשאפט. די שטאטישע רעכטן זענען געווען באזירט אויף די [[מאגדעבורגער רעכט]], וואס האבן געגעבן די איינוואוינער א געוויסע מאס זעלבסטשטענדיגקייט אין דער לאקאלער אדמיניסטראציע. דאס שטעטל האט באקומען די רעכט אפצוהאלטן דריי יערליכע מארקפלעצער. דערצו זענען יעדן מיטוואך און שבת אפגעהאלטן געווארן מארקפלעצער און פארקויפונגען. די איינוואוינער, זענען באפרייט געווארן פון פובליק שטייערן פאר א תקופה פון פיר יאר, און אויף אייביג פון רוב וועג געלט און מינהגים וואס זענען געווענליך געזאמלט געווארן אין די רוטענישע לענדער, אויסער די גרענעץ שטייערן. קעניג זיגמונט האט אויך באפוילן צו בויען א גרויסן וועג וואס זאל פירן דורך סאסאוו. דער וועג האט פארבונדן [[לעמבערג]], [[קאמעניץ, אוקראינע|קאמעניץ]], [[באר, אוקראינע|באר]], [[טערעבאוול]] און [[טארנאפאל]] מיט [[קרעמעניץ]], [[לוצק]], [[האראדלא]] און [[סקאהל|סקאָהל]]. סאסאוו האט געהאט א פעסטונג כאראקטער און איז געווען אויפ'ן וויכטיגן האנדלסוועג צווישן [[פאדאליע]] און [[וואהלין]]. סוחרים וועלכע זענען געפארן אויפ'ן וועג פלעגן אפשטעלן זיך אין שטעטל, און דאס האט געהאלפן אנטוויקלען דעם לאקאלן האנדל און עקאנאמיע. אויפ'ן שפיץ פונעם דערנעבנדיגן בארג גראָדזשיסקא איז געשטאנען א שלאס. אין 1638 איז אין שטעטל געעפנט געווארן א פאפיר פאבריק, וועלכע האט עקספארטירט איר פראדוקציע קיין דייטשלאנד, פראנקרייך, רוסלאנד און טערקיי. די פאפיר אינדוסטריע האט ווייטער אנגעהאלטן במשך פונעם 19טן יארהונדערט. אין 1860 איז געבויט געווארן א נייע פאבריק פאר פאפיר פראדוקטן, וואס איז דעמאלט באטראכט געווארן אלס די גרעסטע אין אייראפע. אין [[ווין]] האבן סחרים אפגעקויפט די פאפיר פון סאסאוו, און דערנאך איר צוגעגעבן ווינעאדער פראנצויזישע ברענד צייכנס, איידער זיי האבן עס פארקויפט. די פאפיר פאבריק האט ווייטער געארבעט ביז 1915, ווען זי איז חרוב געווארן דורך דער [[רוסישער אימפערישער ארמיי]] בעת דער [[ערשטער וועלט מלחמה]]. די געביידעס פון דער פאבריק שטייען נאך היינט, אבער ווערן נישט גענוצט. אין 1648 איז סאסאוו ארומגערינגלט געווארן דורך טאטארישע מיליטערישע כוחות. קעניג יאן דער צווייטער קאזימיר האט זיי באזיגט און באפרייט דאס שטעטל פון דער באלאגערונג. אין אויגוסט 1649 האבן די איינוואוינער ווידעראמאל געדארפט פארטיידיגן דאס שטעטל קעגן טאטארישע אטאקעס. אין 1675 האבן טערקישע מיליטערישע כוחות אטאקירט סאסאוו. דאס שטעטל און דער שלאס זענען פארברענט געווארן, און א גרויסער טייל פון די איינוואוינער זענען אומגעקומען. נאך דער אטאקע איז קעניג יאן דער דריטער סאָביעסקי געווארן דער שטעטל'ס פאטראן. ער פלעגט אפט קומען קיין סאסאוו אויף יאגד מיט זיין פרוי [[מאריא קאזימירא לואיזא דע לא גראנזש ד'ארקיען]]. אין 1682 האט סאסאוו פארלוירן אירע שטאטישע רעכטן. אין דער ערשטער העלפט פונעם 18טן יארהונדערט האט [[מאריא קאראלינא סאָביעסקא]], די טאכטער פון [[יעקב לואי סאָביעסקי]] און די הערצאגין פון בואיאן, איבערגעגעבן סאסאוו פאר דער פוילישער ראדזיוויל פאמיליע, וועלכע איז געווען איינע פון די רייכסטע אדלמאנישע פאמיליעס אין פוילן. שפעטער איז דער שטעטל אריבער אין די הענט פון גראף שטארזשענסקי. פון 1772 ביז 1918 איז סאסאוו געווען א טייל פון דער עסטרייך אונגארישער אימפעריע, אין דער גאליציע און לאדאמעריע קעניגרייך. זינט 1867 האט ער געהערט צום אדמיניסטראטיוון דיסטריקט פון [[זאלאטשיוו]]. אין יענער תקופה איז דאס שטעטל געווען באוואוינט סיי דורך פוילישע און סיי דורך [[אוקראינער]]. לויט דער ציילונג פון 1857 האבן דארט געוואוינט 2,697 מענטשן. אין 19טן יארהונדערט איז סאסאוו אנטוויקלט געווארן אלס א באוואוסטער קורארט פאר רייכע מענטשן, וועלכע זענען געקומען זיך אפרוען און זיך באהאנדלען מיט וואסער טעראפיע. אין די זומער חדשים פלעגן דארט אויפהאלטן זיך צווישן 300 און 400 געסט. אויף די אינזלען אינעם דערנעבנדיגן מערב בוג טייך זענען אויפגעשטעלט געווארן שפיטעלער און הייזער פאר די פאציענטן. ארום די געביידעס זענען געווען גרינע שפאציר וועגן און פארוויילונגס פלעצער, פון וואו די געסט האבן געקענט הנאה האבן פון דער נאטור. אויפ'ן גרויסן וואסער רעזערוואר איז געשטאנען א פאלאץ. דער וואסער פארק איז אויפגעשטעלט געווארן דורך גראף שטארזשענסקי. דער עסטרייכישער קייסער [[פראנץ יאזעף]] האט בשעת זיין רייזע קיין גאליציע זיך אויפגעהאלטן אין סאסאוו. דער קורארט האט אנגעהויבן אונטערגיין נאך דער ערשטער וועלט מלחמה, ווען דער פארק איז חרוב געווארן דורך טאנקען. אין 1921, נאך דער מלחמה, איז סאסאוו ווידער געווארן א טייל פון פוילן, אין דער [[טארנאפאלער וואיעוואדשאפט]]. בעת דער [[דייטשער און סאוועטישער אקופאציע פון פוילן]] (1939–1945) האט סאסאוו פארלוירן אירע שטאטישע רעכטן און איז אריינגערעכנט געווארן אין דער נייער דאָרפישער קהילה פון סאסאוו, אינעם [[גאליציע דיסטריקט]].<ref>[http://wiki-de.genealogy.net/w/index.php?title=Datei:Generalgouv_gemeindevz_1943.djvu&page=1 ''Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis für das Generalgouvernement, auf Grund der Summarischen Bevölkerungsbestandsaufnahme am 1. März 1943''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210410133031/http://wiki-de.genealogy.net/w/index.php?title=Datei:Generalgouv_gemeindevz_1943.djvu&page=1 |date=10 April 2021 }} (דייטשיש)</ref> נאך דער צווייטער וועלט מלחמה איז דער ארט אריינגענומען געווארן אין דער [[אוקראינישער סאוועטישער סאציאליסטישער רעפובליק]]. === די אידישע קהילה === אין 1726 האט יעקב לואי סאָביעסקי, דער זון פונעם פוילישן קעניג יאן דעם דריטן סאָביעסקי, געגעבן די אידישע איינוואוינער פון סאסאוו פארשידענע לעגאלע רעכטן. אלס רעזולטאט זענען אלע קהילה אינסטיטוציעס און געביידעס פון דער אידישער קהילה באפרייט געווארן פון שטייערן. די אידישע איינוואוינער האבן אויך באקומען די רעכט צו פראדוצירן און פארקויפן אלקאהאלישע געטראנקען, און זייערע שטייערן האבן נישט געמעגט זיין העכער ווי די שטייערן וואס אנדערע איינוואוינער פונעם שטעטל האבן באצאלט. אין 1764 האבן געוואוינט אין סאסאוו 223 אידן. אין 1880 איז די צאל שוין געשטיגן צו 1,906. אין 1912 האבן די אידן אויסגעמאכט 1,761 מענטשן, וואס איז געווען 52.1 פראצענט פון דער גאנצער באפעלקערונג פונעם שטעטל. לויט דער ציילונג פון 1921 האבן דארט געוואוינט 1,096 אידן, וואס האבן אויסגעמאכט 35.4 פראצענט פון די איינוואוינער. די אידישע באפעלקערונג פון סאסאוו איז געווען באקאנט מיט דער פראדוקציע פון ליכט און עטרות פאר טליתים. סאסאוו איז געווען א וועלטס צענטער פאר דער פראדוקציע פון די עטרות. פאר דער צווייטער וועלט מלחמה האבן געוואוינט אין סאסאוו ארום 1,500 אידן. דער באוואוסטערסטער אידישער פערזענליכקייט פונעם שטעטל איז געווען דער חסידישער רבי און בעל מחבר [[משה לייב סאסאווער|רבי משה לייב סאסאווער]]. אום 17טן סעפטעמבער 1939 איז די [[רויטע ארמיי]] אריינגעקומען אין שטעטל, און סאסאוו איז געשטאנען אונטער סאוועטישער הערשאפט ביז דער אנהייב פון דער דייטש סאוועטישער מלחמה. דייטשע נאצישע כוחות האבן איינגענומען סאסאוו אום 2טן יולי 1941. אין די ערשטע וואכן פון דער אקופאציע האבן זיי דערמארדעט 22 פירער פון דער אידישער קהילה, אונטער'ן טענה אז זיי זענען געווען [[קאמוניסטן]]. דערנאך האבן די דייטשן דורכגעפירט דריי גרויסע אקציעס קעגן די אידן. די גרעסטע אקציע איז פארגעקומען אום 15טן יולי 1942, ווען די אידן זענען דעפארטירט געווארן קיין [[בעלזשעץ טויט־לאגער|בעלזשעץ טויט לאגער]]. די איבערבלייבנדע 400 אידן זענען אום 25סטן נאוועמבער 1942 דעפארטירט געווארן צום געצוואונגענעם ארבעטס לאגער אין [[זאלאטשיוו]], וועלכער איז אויפגעשטעלט געווארן אין מערץ 1942. ווען דער לאגער איז ליקווידירט געווארן אין יולי 1943, זענען אלע ארעסטאנטן דערשאסן געווארן אין א וואלד נישט ווייט פונעם לאגער. נאך דער מלחמה האט זיך די אידישע קהילה פון סאסאוו נישט צוריקגעשטעלט.<ref name="JVL">[http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0018_0_17561.html Sasov] Jewish Virtual Library</ref> == באקאנטע פערזענליכקייטן == * [[רבי משה לייב מסאסוב]] – איינער פון די פריע חסידישע רבי'ס אין אייראפע אינעם 18טן יארהונדערט. == זעט אויך == * [[סאסובער חסידות]] {{רעפערענצן}} == ליטעראטור == * פיליפ סולימיערסקי, בראניסלאוו כלעבאווסקי און וואדיסלאוו וואלעווסקי, ''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', באנד X, ווארשע, 1880–1902, זייט 333. (פויליש) == וועב לינקס == * [https://ukraine.kingdom.kiev.ua/region/13/sasiv.php סאסיוו – היסטאריע, בילדער און קולטור ירושה] (אוקראיניש) * [http://www.top.turystyka.pl//?s=galeria&id=214 בילדער פון סאסאוו] (פויליש) * [http://www.castles.com.ua/s.html סאסיוו] ביי Castles.com.ua (אוקראיניש) * [https://www.geshergalicia.org/towns/sasov/ סאסאוו] ביי Gesher Galicia {{Authority control}} [[קאטעגאריע:באזעצטע פלעצער געגרינדעט אין 1615]] [[קאטעגאריע:דערפער אין זאלאטשיוו ראיאן]] [[קאטעגאריע:1615 גרינדונגען אין דער פויליש־ליטווישער קאמנוועלט]] [[קאטעגאריע:חורבן פלעצער אין אוקראינע]] [[קאטעגאריע:17טער יארהונדערט גרינדונגען אין אוקראינע]] 7xoonpjwr7aerer4wqedbapslqhba1e 603111 603110 2026-11-09T20:27:08Z ן' משה 42115 603111 wikitext text/x-wiki {{באצירק}} '''סאסוב''' אדער '''סאסאוו''' (אוקראיניש: Сасів; פויליש: Sasów, אויך געשריבן Sassów;<ref name="GDKP">{{SgKP|X|333|Sasów}}</ref> רוסיש: Сасов) איז א דארף אין [[זאלאטשיוו ראיאן]], אין דער [[לעמבערגער גובערניע]] פון [[אוקראינע]]. דער דארף געפינט זיך בערך 8 קילאמעטער צפון מזרח פון [[זאלאטשיוו]], אויפ'ן מערב ברעג פונעם מערב בוג טייך. ביז 1772 איז דער ארט געווען א טייל פון דער היסטארישער ראיאן [[רוטעניע]], אין דער רוטענישער וואיעוואדשאפט פון דער [[פויליש ליטווישער מליכה]]. דערנאך, ביז 1918, האט ער געהערט צו דער [[עסטרייך אונגארישע אימפעריע]], אין דער גאליציע און לאדאמעריע קעניגרייך. פון 1919 ביז 1939 איז ער ווידער געווען א טייל פון פוילן, אין דער [[טארנאפאלער וואיעוואדשאפט]]. היינט געהערט ער צו דער זאלאטשיוו שטאטישער קהילה, איינע פון די קהילות אין אוקראינע.<ref name="admreform_2020_zolochiv_lviv">{{cite web |title=Золочевская городская громада |url=https://gromada.info/ru/obschina/zolochiv/ |publisher=Портал об'єднаних громад України |language=ru}}</ref> == נאמען == דער פוילישער נאמען פונעם שטעטל, ''Sasów'', וואס ווערט אויך געשריבן ''Sassów'', שטאמט פון דער פאמיליען הערב פונעם דאַנילאָוויטש פאמיליע, וואס האט געהייסן ''סאס'' (Sas). דער הערב איז פארבונדן מיט דייטשע איינוואוינער פון [[סאקסאניע]], וועלכע זענען אין מיטלאלטער אריבערגעקומען קיין מזרח אייראפע. זעט אויך [[טראַנסילוואַנישע סאקסן]]. אין אוקראיניש איז דער נאמען געשריבן געווארן ''Сассів'' (סאסיוו).<ref name="GDKP" /> == היסטאריע == אין 1511 איז דער דארף קאמאריוו (פויליש: ''Komarów''; אוקראיניש: ''Комарів'') געווארן די אייגנטום פון אננא סיעניענסקא. דער ארט איז געווען א וויכטיגער טייל פון דער קהילה פון [[אלאסקא]], אין דער היסטארישער מלוכה פון [[גאליציע־וואליניע|גאליציע וואליניע]]. אין 1605 זענען אלאסקא און [[אלאסקא שלאס]] געווארן די אייגנטום פון דעם רייכן פוילישן גרויס אייגנטימער און אדלמאן יאן דאַנילאָוויטש, וועלכער האט געהאט דעם סאס פאמיליען הערב. ער האט געדינט אלס וואיעוואדע פון דער רוטענישער וואיעוואדשאפט און איז געווען דער זיידע פונעם שפעטערדיגן פוילישן קעניג [[יאן דער דריטער סאביעסקי]]. אין 1615, מיט דער הסכמה פון קעניג [[זיגמונט דער דריטער וואזא]], האט יאן דאַנילאָוויטש אויפגעשטעלט דאס שטעטל סאסאוו אויפ'ן ארט פונעם פריערדיגן דארף קאמאריוו. דאס נייע שטעטל האט באקומען דעם נאמען סאסאוו נאך זיין פאמיליען הערב, און איז באלד דערנאך באקומען שטאטישע רעכטן אין דער רוטענישער וואיעוואדשאפט. די שטאטישע רעכטן זענען געווען באזירט אויף די [[מאגדעבורגער רעכט]], וואס האבן געגעבן די איינוואוינער א געוויסע מאס זעלבסטשטענדיגקייט אין דער לאקאלער אדמיניסטראציע. דאס שטעטל האט באקומען די רעכט אפצוהאלטן דריי יערליכע מארקפלעצער. דערצו זענען יעדן מיטוואך און שבת אפגעהאלטן געווארן מארקפלעצער און פארקויפונגען. די איינוואוינער, זענען באפרייט געווארן פון פובליק שטייערן פאר א תקופה פון פיר יאר, און אויף אייביג פון רוב וועג געלט און מינהגים וואס זענען געווענליך געזאמלט געווארן אין די רוטענישע לענדער, אויסער די גרענעץ שטייערן. קעניג זיגמונט האט אויך באפוילן צו בויען א גרויסן וועג וואס זאל פירן דורך סאסאוו. דער וועג האט פארבונדן [[לעמבערג]], [[קאמעניץ, אוקראינע|קאמעניץ]], [[באר, אוקראינע|באר]], [[טערעבאוול]] און [[טארנאפאל]] מיט [[קרעמעניץ]], [[לוצק]], [[האראדלא]] און [[סקאהל|סקאָהל]]. סאסאוו האט געהאט א פעסטונג כאראקטער און איז געווען אויפ'ן וויכטיגן האנדלסוועג צווישן [[פאדאליע]] און [[וואהלין]]. סוחרים וועלכע זענען געפארן אויפ'ן וועג פלעגן אפשטעלן זיך אין שטעטל, און דאס האט געהאלפן אנטוויקלען דעם לאקאלן האנדל און עקאנאמיע. אויפ'ן שפיץ פונעם דערנעבנדיגן בארג גראָדזשיסקא איז געשטאנען א שלאס. אין 1638 איז אין שטעטל געעפנט געווארן א פאפיר פאבריק, וועלכע האט עקספארטירט איר פראדוקציע קיין דייטשלאנד, פראנקרייך, רוסלאנד און טערקיי. די פאפיר אינדוסטריע האט ווייטער אנגעהאלטן במשך פונעם 19טן יארהונדערט. אין 1860 איז געבויט געווארן א נייע פאבריק פאר פאפיר פראדוקטן, וואס איז דעמאלט באטראכט געווארן אלס די גרעסטע אין אייראפע. אין [[ווין]] האבן סחרים אפגעקויפט די פאפיר פון סאסאוו, און דערנאך איר צוגעגעבן ווינעאדער פראנצויזישע ברענד צייכנס, איידער זיי האבן עס פארקויפט. די פאפיר פאבריק האט ווייטער געארבעט ביז 1915, ווען זי איז חרוב געווארן דורך דער [[רוסישער אימפערישער ארמיי]] בעת דער [[ערשטער וועלט מלחמה]]. די געביידעס פון דער פאבריק שטייען נאך היינט, אבער ווערן נישט גענוצט. אין 1648 איז סאסאוו ארומגערינגלט געווארן דורך טאטארישע מיליטערישע כוחות. קעניג יאן דער צווייטער קאזימיר האט זיי באזיגט און באפרייט דאס שטעטל פון דער באלאגערונג. אין אויגוסט 1649 האבן די איינוואוינער ווידעראמאל געדארפט פארטיידיגן דאס שטעטל קעגן טאטארישע אטאקעס. אין 1675 האבן טערקישע מיליטערישע כוחות אטאקירט סאסאוו. דאס שטעטל און דער שלאס זענען פארברענט געווארן, און א גרויסער טייל פון די איינוואוינער זענען אומגעקומען. נאך דער אטאקע איז קעניג יאן דער דריטער סאָביעסקי געווארן דער שטעטל'ס פאטראן. ער פלעגט אפט קומען קיין סאסאוו אויף יאגד מיט זיין פרוי [[מאריא קאזימירא לואיזא דע לא גראנזש ד'ארקיען]]. אין 1682 האט סאסאוו פארלוירן אירע שטאטישע רעכטן. אין דער ערשטער העלפט פונעם 18טן יארהונדערט האט [[מאריא קאראלינא סאָביעסקא]], די טאכטער פון [[יעקב לואי סאָביעסקי]] און די הערצאגין פון בואיאן, איבערגעגעבן סאסאוו פאר דער פוילישער ראדזיוויל פאמיליע, וועלכע איז געווען איינע פון די רייכסטע אדלמאנישע פאמיליעס אין פוילן. שפעטער איז דער שטעטל אריבער אין די הענט פון גראף שטארזשענסקי. פון 1772 ביז 1918 איז סאסאוו געווען א טייל פון דער עסטרייך אונגארישער אימפעריע, אין דער גאליציע און לאדאמעריע קעניגרייך. זינט 1867 האט ער געהערט צום אדמיניסטראטיוון דיסטריקט פון [[זאלאטשיוו]]. אין יענער תקופה איז דאס שטעטל געווען באוואוינט סיי דורך פוילישע און סיי דורך [[אוקראינער]]. לויט דער ציילונג פון 1857 האבן דארט געוואוינט 2,697 מענטשן. אין 19טן יארהונדערט איז סאסאוו אנטוויקלט געווארן אלס א באוואוסטער קורארט פאר רייכע מענטשן, וועלכע זענען געקומען זיך אפרוען און זיך באהאנדלען מיט וואסער טעראפיע. אין די זומער חדשים פלעגן דארט אויפהאלטן זיך צווישן 300 און 400 געסט. אויף די אינזלען אינעם דערנעבנדיגן מערב בוג טייך זענען אויפגעשטעלט געווארן שפיטעלער און הייזער פאר די פאציענטן. ארום די געביידעס זענען געווען גרינע שפאציר וועגן און פארוויילונגס פלעצער, פון וואו די געסט האבן געקענט הנאה האבן פון דער נאטור. אויפ'ן גרויסן וואסער רעזערוואר איז געשטאנען א פאלאץ. דער וואסער פארק איז אויפגעשטעלט געווארן דורך גראף שטארזשענסקי. דער עסטרייכישער קייסער [[פראנץ יאזעף]] האט בשעת זיין רייזע קיין גאליציע זיך אויפגעהאלטן אין סאסאוו. דער קורארט האט אנגעהויבן אונטערגיין נאך דער ערשטער וועלט מלחמה, ווען דער פארק איז חרוב געווארן דורך טאנקען. אין 1921, נאך דער מלחמה, איז סאסאוו ווידער געווארן א טייל פון פוילן, אין דער [[טארנאפאלער וואיעוואדשאפט]]. בעת דער [[דייטשער און סאוועטישער אקופאציע פון פוילן]] (1939–1945) האט סאסאוו פארלוירן אירע שטאטישע רעכטן און איז אריינגערעכנט געווארן אין דער נייער דאָרפישער קהילה פון סאסאוו, אינעם [[גאליציע דיסטריקט]].<ref>[http://wiki-de.genealogy.net/w/index.php?title=Datei:Generalgouv_gemeindevz_1943.djvu&page=1 ''Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis für das Generalgouvernement, auf Grund der Summarischen Bevölkerungsbestandsaufnahme am 1. März 1943''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210410133031/http://wiki-de.genealogy.net/w/index.php?title=Datei:Generalgouv_gemeindevz_1943.djvu&page=1 |date=10 April 2021 }} (דייטשיש)</ref> נאך דער צווייטער וועלט מלחמה איז דער ארט אריינגענומען געווארן אין דער [[אוקראינישער סאוועטישער סאציאליסטישער רעפובליק]]. === די אידישע קהילה === אין 1726 האט יעקב לואי סאָביעסקי, דער זון פונעם פוילישן קעניג יאן דעם דריטן סאָביעסקי, געגעבן די אידישע איינוואוינער פון סאסאוו פארשידענע לעגאלע רעכטן. אלס רעזולטאט זענען אלע קהילה אינסטיטוציעס און געביידעס פון דער אידישער קהילה באפרייט געווארן פון שטייערן. די אידישע איינוואוינער האבן אויך באקומען די רעכט צו פראדוצירן און פארקויפן אלקאהאלישע געטראנקען, און זייערע שטייערן האבן נישט געמעגט זיין העכער ווי די שטייערן וואס אנדערע איינוואוינער פונעם שטעטל האבן באצאלט. אין 1764 האבן געוואוינט אין סאסאוו 223 אידן. אין 1880 איז די צאל שוין געשטיגן צו 1,906. אין 1912 האבן די אידן אויסגעמאכט 1,761 מענטשן, וואס איז געווען 52.1 פראצענט פון דער גאנצער באפעלקערונג פונעם שטעטל. לויט דער ציילונג פון 1921 האבן דארט געוואוינט 1,096 אידן, וואס האבן אויסגעמאכט 35.4 פראצענט פון די איינוואוינער. די אידישע באפעלקערונג פון סאסאוו איז געווען באקאנט מיט דער פראדוקציע פון ליכט און עטרות פאר טליתים. סאסאוו איז געווען א וועלטס צענטער פאר דער פראדוקציע פון די עטרות. פאר דער צווייטער וועלט מלחמה האבן געוואוינט אין סאסאוו ארום 1,500 אידן. דער באוואוסטערסטער אידישער פערזענליכקייט פונעם שטעטל איז געווען דער חסידישער רבי און בעל מחבר [[משה לייב סאסאווער|רבי משה לייב סאסאווער]]. אום 17טן סעפטעמבער 1939 איז די [[רויטע ארמיי]] אריינגעקומען אין שטעטל, און סאסאוו איז געשטאנען אונטער סאוועטישער הערשאפט ביז דער אנהייב פון דער דייטש סאוועטישער מלחמה. דייטשע נאצישע כוחות האבן איינגענומען סאסאוו אום 2טן יולי 1941. אין די ערשטע וואכן פון דער אקופאציע האבן זיי דערמארדעט 22 פירער פון דער אידישער קהילה, אונטער'ן טענה אז זיי זענען געווען [[קאמוניסטן]]. דערנאך האבן די דייטשן דורכגעפירט דריי גרויסע אקציעס קעגן די אידן. די גרעסטע אקציע איז פארגעקומען אום 15טן יולי 1942, ווען די אידן זענען דעפארטירט געווארן קיין [[בעלזשעץ טויט־לאגער|בעלזשעץ טויט לאגער]]. די איבערבלייבנדע 400 אידן זענען אום 25סטן נאוועמבער 1942 דעפארטירט געווארן צום געצוואונגענעם ארבעטס לאגער אין [[זאלאטשיוו]], וועלכער איז אויפגעשטעלט געווארן אין מערץ 1942. ווען דער לאגער איז ליקווידירט געווארן אין יולי 1943, זענען אלע ארעסטאנטן דערשאסן געווארן אין א וואלד נישט ווייט פונעם לאגער. נאך דער מלחמה האט זיך די אידישע קהילה פון סאסאוו נישט צוריקגעשטעלט.<ref name="JVL">[http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0018_0_17561.html Sasov] Jewish Virtual Library</ref> == באקאנטע פערזענליכקייטן == * [[רבי משה לייב מסאסוב]] – איינער פון די פריע חסידישע רבי'ס אין אייראפע אינעם 18טן יארהונדערט. == זעט אויך == * [[סאסובער חסידות]] {{רעפערענצן}} == ליטעראטור == * פיליפ סולימיערסקי, בראניסלאוו כלעבאווסקי און וואדיסלאוו וואלעווסקי, ''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', באנד X, ווארשע, 1880–1902, זייט 333. (פויליש) == וועב לינקס == * [https://ukraine.kingdom.kiev.ua/region/13/sasiv.php סאסיוו – היסטאריע, בילדער און קולטור ירושה] (אוקראיניש) * [http://www.top.turystyka.pl//?s=galeria&id=214 בילדער פון סאסאוו] (פויליש) * [http://www.castles.com.ua/s.html סאסיוו] ביי Castles.com.ua (אוקראיניש) * [https://www.geshergalicia.org/towns/sasov/ סאסאוו] ביי Gesher Galicia {{Authority control}} [[קאטעגאריע:באזעצטע פלעצער געגרינדעט אין 1615]] [[קאטעגאריע:דערפער אין זאלאטשיוו ראיאן]] [[קאטעגאריע:1615 גרינדונגען אין דער פויליש־ליטווישער קאמנוועלט]] [[קאטעגאריע:חורבן פלעצער אין אוקראינע]] [[קאטעגאריע:17טער יארהונדערט גרינדונגען אין אוקראינע]] fy20y3l1pf81n2z96t7i7d2nptlw5ev