מידטאון מאנהעטן

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="yi">
  <siteinfo>
    <sitename>װיקיפּעדיע</sitename>
    <dbname>yiwiki</dbname>
    <base>https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%94%D7%95%D7%99%D7%A4%D7%98_%D7%96%D7%99%D7%99%D7%98</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">מעדיע</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">באַזונדער</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">רעדן</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">באַניצער</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">באַניצער רעדן</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">װיקיפּעדיע</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">װיקיפּעדיע רעדן</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">טעקע</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">טעקע רעדן</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">מעדיעװיקי</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">מעדיעװיקי רעדן</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">מוסטער</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">מוסטער רעדן</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">הילף</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">הילף רעדן</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">קאַטעגאָריע</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">קאַטעגאָריע רעדן</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">פארטאל</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">פארטאל רעדן</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">יחידה</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">שיחת יחידה</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">אירוע</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">שיחת אירוע</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>מידטאון מאנהעטן</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9410</id>
    <revision>
      <id>603138</id>
      <parentid>594325</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T21:25:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>היימיש</username>
        <id>62327</id>
      </contributor>
      <origin>603138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1449" sha1="r1n8pjkav7ctl99u4u5m1313fgvferi" xml:space="preserve">'''מידטאון מאנהעטן''' איז א טייל פון [[מאנהעטן]] וואו עס געפינען זיך דארטן די [[טעאטער דיסטריקט]], [[טיימס סקווער]], [[קורעע סיטי]], און די [[עמפייער סטעיט בילדינג]], און שאפינג פלעצער ווי [[מעיסיס]], [[בי ענד עיטש פאטא ווידעא|בי ענד עיטש]], [[העראלד סקווער]]. אירע גרעניצען איז נישט פונטקליך דעפענירט, אבער אין אלגעמיין ווערט דאס באטראכט. פון די 30 גאסן ביז סערנטראל פארק און פון 3טע עוועניו ביז 9טע עוועניו.

== [[כשר]] [[עסן]] ==
* אין די זייט פון [[עמפייער סטעיט בילדינג]] אויף 32'נד. איז דא 2 רעסטאראנען, א [[מילכיגס|מילכיגער]] און א [[פליישיגס|פליישיגער]].
* [[חלב ישראל]] [[פיצא]]. ([[התאחדות]]). 36 צווישן 5 און 6.
* [[קאשער דילייט]]. ([[התאחדות]]) בראדוועי צווישן 36 און 37.
* [[זשערוסאלם 2]]. ([[אודווארי]]). בראדוועי צווישן 36 און 37.

=== אטראקציעס ===
* [http://www.midtownretail.com/ מידטאון מאנהעטן] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516042506/http://midtownretail.com/ |date=2017-05-16 }}


{{מאנהעטן}}</text>
      <sha1>r1n8pjkav7ctl99u4u5m1313fgvferi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>פיאדאר טיוטשעוו</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10726</id>
    <revision>
      <id>603121</id>
      <parentid>528426</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T18:28:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>היימיש</username>
        <id>62327</id>
      </contributor>
      <origin>603121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3312" sha1="fk4meh84u1ujq8xxdfeasu6rtiv7uoy" xml:space="preserve">{{אישיות}}[[טעקע:Tiutchev.jpg|קליין|200px|'''פֿיאָדאָר טיוטשעוו''']]

'''פֿיאָדאָר איוואַנאָוויטש טיוטשעוו''' ([[5טן דעצעמבער]] [[1803]] – [[27סטן יולי]] [[1873]])איז געווען אַ באַוווּסטער [[רוסישער]] [[דיכטער]] און דיפּלאָמאַט. ער האט
געוווינט אין [[מינכן]] און אין [[טורין]], און ער איז געווען באַקאַנט מיט [[היינריך היינע]] און  [[פרידריך שעלינג]]. 

אין [[ליטעראטור|ליטעראַרישן]] לעבן האָט טיוטשעוו קיין אָנטייל ניט גענומען, פֿאַר ליטעראַט האָט ער זיך ניט געהאַלט. 
עס זייַנען פֿאַרבליבן אַן ערך 400 פֿון זייַנע [[לידער]], וואָס זייערע שורות ציטירט מען אָפֿט אין רוסלאַנד. טיוטשעווס פֿריע לידער זייַנען געשריבן אויפֿן שטייגער דער פּאָעטישער טראַדיציעס פֿונעם [[18טע י&quot;ה|18סטן יאָרהונדערט]]. אין זייַנע געדיכטן, וואָס שטאַמען פֿון די 1830ער, זייַנען שטאַרק די טראַדיציעס פֿונעם אייראָפּעישן (באַזונדערס דייַטשן) [[ראָמאַנטיזם]]. דאָס איז [[פילאזאפיע|פֿילאָסאָפֿישע]] (מעדיטאַטיווע) דיכטונג, וואָס איר וויכטיקסטע טעמעס זייַנען: געדאַנקען וועגן דער אַלוועלט, וועגן דעם מענטשלעכן גורל, וועגן דער [[נאטור|נאַטור]]. אין די 40ער יאָרן האָט טיוטשעוו געשריבן אַ ריי [[פאליטיק|פּאָליטישע]] אַרטיקלען, געווידמעט דער פּראָבלעם פֿון די באַציונגען צווישן [[רוסלאַנד]] און דער מערבדיקער [[קולטור|ציוויליזאַציע]]. אין די 1850 האָט ער געשאַפֿן עטלעכע שאַרפֿע ליבעס-לידער, וואָס אין זיי די ליבע איז באַטראַכט ווי אַ טראַגעדיע. די דאָזיקע לידער זייַנען דערנאָכדעם געווען פֿאַראייניקט אין אַזוי-גערופֿענעם &quot;דעניסיעווער ציקל&quot; – דהיינו דעם לידער-ציקל, געווידמעט י.אַ. דעניסיעווען, דעם דיכטערס אַ געליבטער. אין די 60-70-ער יאָרן שאַפֿט טיוטשעוו על-פי-רוב פּאָליטישע [[ליריק]]. 

דאָס סאַמע באַרימסטע טיוטשעווס ליד – &quot;!Silentium&quot; – איז אַ ביטער רוף צום שווייַגן, אַ באַדויערונג, וואָס איין מענטש קען ניט קיינמאָל אינגאַנצן פֿאַרשטיין דעם אַנדערן. אַ סך שורות פֿון טיויטשעווס לידער זייַנען געוואָרן ברייט ציטירטע אַפֿאָריזמען.

== וועבלינקען ==
* [http://ruthenia.ru/tiutcheviana פֿיאָדאָר טיוטשעוו]

[[קאטעגאריע:דיכטער|טיוטשעוו]]</text>
      <sha1>fk4meh84u1ujq8xxdfeasu6rtiv7uoy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>יואל כהן</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12998</id>
    <revision>
      <id>603142</id>
      <parentid>597562</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T21:26:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>היימיש</username>
        <id>62327</id>
      </contributor>
      <origin>603142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="935" sha1="e5u8csgwllyar8ip6ndcikonscgtxlb" xml:space="preserve">{{יתום}}{{אישיות}}[[טעקע:Rabbi Yoel Kahan with Rabbi Yisroel Friedman.jpg|קליין|ר' יואל כהן צום לינקס, צוזאמען מיט ר' ישראל פרידמאן - [[ראש ישיבה]] פון אהלי תורה.]]
רבי '''יואל כהן''' ([[ט&quot;ז שבט]] ה'תר&quot;ץ - [[ו' אב]] [[ה'תשפ&quot;א]]) איז געווען דער חוזר ראשי פונעם ליובאוויטשער רבי׳ן, רבי [[מנחם מענדל שניאורסאהן]],  וואס האט איבערגעזאגט זיינע תורות פארן עולם. דערנאך איז ער געווארן דער הויפט משפיע אין דער [[ישיבה]] אין 770 איסטערן פארקוויי.

{{גרונטסארטיר:כהן, יואל}}
[[קאטעגאריע:ליובאוויטש]]
[[קאטעגאריע:מענטשן פון ניו יארק]]
[[קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן]]
{{ייד-ביא-שטומף}}</text>
      <sha1>e5u8csgwllyar8ip6ndcikonscgtxlb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>הר המנוחות</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14884</id>
    <revision>
      <id>603149</id>
      <parentid>600304</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T03:44:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58249-29</username>
        <id>63410</id>
      </contributor>
      <origin>603149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3878" sha1="8y7iykklo7p21af70zpg36p6qauprit" xml:space="preserve">{{באצירק| שטח= {{פאן|ישראל}}}}
[[טעקע:HarHamenuchotFromGivhatShaul.JPG|טעקסט=|קליין|250x250פיקס| הר המנוחות]]

[[בילד:Jerusalem-kever-baal-sulam-20-10-06 045.jpg|left|thumb|250px|הר המנוחות]]

'''הר המנוחות''' איז דער בארג נעבן [[גבעת שאול]] געגנט אין מערב [[ירושלים]], עס איז דער הויפט בית החיים פאר ירושלים.

דאס בית עולם האט מען געעפנט אין יאר [[1951]], ווען מען האט נישט געהאט קיין צוטריט צו [[הר הזיתים]]. ס'איז איינגעטיילט צווישן די  [[חברה קדישא|חברה קדישא׳ס]] פון די פרושים, חסידים און ספרדים.

צווישן די וואס ליגן אין דעם חלקת הרבנים אין הר המנוחות זענען [[אהרן רוקח|דער בעלזער רב]] און הרב [[משה פיינשטיין]].

== רבנים וואס ליגן אין הר המנוחות ==
*הרב [[יהודה מאיר שפירא]] פון [[לובלין]], מייסד פונעם [[דף היומי]], ראש [[ישיבת חכמי לובלין]]
* הרב [[אברהם אבא לייפער]], דער [[פיטסבורג]]ער רבי אין אשדוד, מחבר פון אמונת אברהם, איבא דאברהם
* הרב [[אהרן קאטלער]], ראש ישיבה אין [[לייקוואוד]], מחבר פון משנת רבי אהרן
* הרב [[אהרן רוקח]], דער [[בעלזער רב]]
* הרב [[בנימין זאב יעקבזון]], רב און עסקן פון [[בית יעקב]]
* הרב [[ברוך סאראצקין]], ראש ישיבה פון דער [[טעלזער ישיבה]] אין [[קליוולאנד]]
* הרב [[דוד כדורי]] ראש ישיבת נחלת יצחק ירושלים
* הרב [[דוד עובדיה]], רב פון [[צאפרו]] אין די שטעט [[ראבאט]], [[פאס]] און [[מאראקעש]] אין [[מאראקא]]
* הרב [[זעליג ראובן בענגיס]], אב&quot;ד פון דער [[עדה החרדית]] אין ירושלים
* הרב [[חיד&quot;א|חיים יוסף דוד אזולאי]]  דער '''חיד&quot;א'''
*הרב [[יוסף שלום אלישיב]], פון די פוסקי הדור
* הרב [[יחזקאל אברמסקי]], ראב&quot;ד אין [[לאנדאן]]
* הרב [[יהודה אשלג]], דער בעל ה&quot;סולם&quot;
* הרב [[יצחק כדורי]] זקן המקובלים ראש [[ישיבת נחלת יצחק]] ירושלים
* הרב [[מרדכי אליהו]], ראשון לציון און ספרדישער הויפט־רב פון ישראל
* הרב [[מרדכי שרעבי]], ראש ישיבת [[נהר שלום]]
* הרב [[משה פיינשטיין]], בעל אגרות משה און דברות משה
* רבי [[משה קוסעוויצקי]], חזן אין [[ווילנע]] 
* הרב [[נתן צבי פינקל (מיר)|נתן צבי פינקל]], ראש [[ישיבת מיר]]
*הרב [[עמרם בלוי|עמרם בלויא]], מייסד [[נטורי קרתא]]
* הרב [[עזרא עטייה]], ראש ישיבה פון [[פורת יוסף]]
* הרב [[שלמה זלמן אויערבאך]], ראש ישיבה פון [[קול תורה (ישיבה)|קול תורה]] און פוסק
* הרב [[שמואל אהרן רובין]]
* הרב [[שמשון פינקוס|שמשון דוד פינקוס]], מחבר פון תפארת שמשון, רב פון [[אופקים]]
* הרב [[:he:יצחק_קוסובסקי|יצחק קוסובסקי]], וואָלקאָוויסקער רב, שוואָגער פֿון רשכבה&quot;ג [[חיים עוזר גראדזענסקי|רב חיים עוזר גרודזנסקי]]

==וועבלינקען==
{{קאמאנסלינק}}

{{ירושלים}}

[[קאטעגאריע:ירושלים בערג]]
[[קאטעגאריע:בתי עלמין]]</text>
      <sha1>8y7iykklo7p21af70zpg36p6qauprit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>דוב ווייס</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18625</id>
    <revision>
      <id>603143</id>
      <parentid>530523</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T21:26:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>היימיש</username>
        <id>62327</id>
      </contributor>
      <origin>603143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1197" sha1="ncda3bcth2dumghh1nhvqr4qlz6vp1z" xml:space="preserve">{{אישיות}}

רבי '''דוב (בערל) ווייס''' '''גאב&quot;ד קרית צאנז ירושלים.'''

רבי בערל איז א זון פון הרב [[משה ווייס]], ער איז געבוירן אין [[אמעריקא]] אין יאר [[ה'תשי&quot;ד]], ער האט [[חתונה]] געהאט מיט דער טאכטער פון רבי [[יקותיאל יהודה האלבערשטאם]], אדמו&quot;ר מצאנז-קלויזנבורג זצ&quot;ל.

אין יאר [[ה'תשמ&quot;ט]], האט אים זיין [[שווער]] אויפגענומען, אלס [[רב]] פון [[קרית צאנז]] [[ירושלים]], אויך שטייט ער היינט אין שפיץ פון מרכז התורני &quot;באר מים חיים&quot; אין ירושלים, א [[כולל]] ווו הונדערטער [[יונגעלייט]] לערנען זיך [[רבנות]] מיט [[הוראה]], און א [[ישיבה]] פאר חשובע [[בחור]]ים &quot;בני עליה&quot;.

{{DEFAULTSORT:ווייס, דוב}}

[[קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים]]
[[קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל]]
[[קאַטעגאָריע:צאנז]]
[[קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן]]</text>
      <sha1>ncda3bcth2dumghh1nhvqr4qlz6vp1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>וואהלין</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23626</id>
    <revision>
      <id>603120</id>
      <parentid>546546</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T18:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>היימיש</username>
        <id>62327</id>
      </contributor>
      <origin>603120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1801" sha1="k60fs69sx3mgsjozisloztdl7y3gs2v" xml:space="preserve">{{באצירק}}[[File:Polen Galizien Wolhynien.png|thumb|'''וואהלין''']]
'''וואהלין''' ({{שפראך-uk|Волинь}}, {{שפראך-pl|Wołyń}}, {{שפראך-ru|Волынь}}, {{שפראך-lt|Volynė}} ) איז א היסטארישער פראווינץ אין היינטיקן מערב-[[אוקראינע]] צווישן דעם [[פריפעט]] טייך און דעם מערב [[בוג]] טייך, צו דער צפון זייט פון [[גאליציע]] און [[פאדאליע]]. אין דעם ראיאן איז פאראן פון די עלטסע [[סלאווישע פעלקער|סלאווישע]] יישובים אין אייראפע. טיילן פון דעם היסטארישן וואהלין שאפן די היינטיקן וואהלינער, ראוונער און אויך (טיילווייז) זשיטאמירער און טארנאפאלער גובערניעס, ווי אויך א חלק פון [[פוילן]].

צווישן די חשובע שטעט אין וואהלין ווערן גערעכנט אויך [[לוצק]], [[קאוואל]], [[קרעמניץ]] און [[זווהיל]]. א סך יידישע שטעטלעך זענען געווען אינעם פראווינץ.&lt;ref&gt;{{צייגט בוך|title=The New Cambridge Medieval History |author= Michael Jones|year= 2000|publisher=Cambridge University Press| pages=770|id=ISBN 0-521-36290-3|url=http://books.google.com/books?id=LOS1c0w91AcC&amp;pg=RA1-PA770&amp;dq=Volhynia&amp;as_brr=3&amp;ie=ISO-8859-1&amp;output=html&amp;sig=km93-2wweea33kTooyQxU2rFyEA}}&lt;/ref&gt;


== רעפערענצן ==
&lt;references/&gt;


[[קאַטעגאָריע:אוקראינע]]
[[קאַטעגאָריע:היסטארישע ראיאנען אין אייראפע]]
[[קאַטעגאָריע:אשכנז]]
[[קאַטעגאָריע:וואהלין|*]]
{{אייראפע-געא-שטומף}}</text>
      <sha1>k60fs69sx3mgsjozisloztdl7y3gs2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>מנחם קאליש</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24150</id>
    <revision>
      <id>603140</id>
      <parentid>552803</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T21:26:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>היימיש</username>
        <id>62327</id>
      </contributor>
      <origin>603140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4994" sha1="qwptgquelapwkjl7t5czngox2esfiyk" xml:space="preserve">{{אנדערע באדייטן|דאס=דעם אמשינאווער רבי׳ן אין פוילן|אנדער=דעם אמשינאווער רבי׳ן אין אמעריקע|זעט=מנחם קאליש (ב){{!}}מנחם קאליש}}{{אישיות}}

'''רבי מנחם קאליש זצ&quot;ל''' ([[ה'תר&quot;ך]] - [[ט&quot;ז כסלו]] [[ה'תרע&quot;ח]]) איז געווען דער צווייטער [[אמשינאוו (הויף)|אמשינאווער]] רבי. ער איז געווען פון די חשבסטע אין [[פוילן]] און האט מוסר נפש געווען פאר צרכי ציבור.

== אפשטאם ==

'''רבי מנחם''' איז געבוירן אין יאר [[ה'תר&quot;ך]] צו זיין פאטער רב '''[[יעקב דוד קאליש]]''', רב אין [[אמשינאוו]], א זון פון הרב [[ישראל יצחק קאליש]] &quot;דער אלטער ווארקער רבי&quot;. און צו זיין מוטער מרת '''חיה''', א טאכטער פון הרב '''יעקב פון [[זארנאווצע]]'''

== רביסטעווע ==

צו אכצן יאר, אין יאר [[ה'תרל&quot;ח]], איז '''רבי מנחם''' געווארן רבי נאך  זיין פאטער'ס פטירה. ווען די [[ערשטע וועלט קריג]] האט אויסגעבראכן אין יאר [[ה'תרע&quot;ד]] האט ער זיך געצויגן פון אמשינאוו קיין [[ווארשע]], וואו מ'האט געהאלטן אז די געפאר איז נישט אזוי גרויס. אין ווארשע האט ער געארבעט אסאך לטובת די פליטים וואס האבן אריינגעשטראמט אין דער שטאט.

איינע פון די פליטים אין ווארשע איז געווען א פרוי וועמען'ס קינד איז פארשוואונדן צווישן די אלע מענטשן אונטערוועגס. זי איז געקומען צום רבי'נס שטוב טראגענדיק די קישן אויף וואס דאס קינד איז געפאלן. הערנדיק איר געשריי, האט דער רבי געהייסן זיין גבאי זי אריינצולאזן. זי איז געשטאנען אויפן שוועל פון זיין טיר, געקוקט אויפן רבי'ן, און שווייגנדיק געמערמעלט איר קלעם. &quot;בת ישראל&quot;, האט דער רבי געזאגט איר, &quot;וויינט נישט. מיין הארץ טוט וויי און מיינע אויגן גיסן טרערן, אזוי ווי איר, טייערע מוטער.&quot; ווען דער רבי האט נאר אויסגערעדט די ווערטער, האט ער געכאפט א הארץ-אטאק. ווען דער דאקטאר איז געקומען,  האט ער גע'טענה'ט צום רבי'ן: &quot;עס שטייט טאקע ואהבת לרעך כמוך, אבער דער רבי מוז געבן אכט אויף זיין געזונט&quot;.&lt;ref&gt;'''המודיע''', נומער 865 (ט&quot;ז כסלו תשס&quot;ח)&lt;/ref&gt;

== פאמיליע ==

'''רבי מנחם''' האט געהייראט מרת '''אסתר גאלדא''', א טאכטער פון הרב '''שמואל משה אלבערשטיין''' פון [[ביאלא]]. זייערע קינדער:

* הרב '''[[יוסף קאליש]]''' ( - [[ג' שבט]] [[ה'תרצ&quot;ז]]), דער דריטער אמשינאווער רבי, ער האט געהייראט א טאכטער פון הרב [[חיים אלעזר וואקס]], רב אין [[קאליש]] און אין [[פיעטרקאוו]].

* הרב '''[[שמעון שלום קאליש]]''', אמשינאווער רבי אין [[אטוואצק]]. ער האט געהייראט זיין קוזינע מרת '''פייגא ברכה''', א טאכטער פון זיין פעטער הרב '''ישעיה קאליש''' פון [[פרשיסחא]]. רבי שמעון שלום האט געוואוינט אין [[ניו יארק סיטי|ניו יארק]] נאך דער [[צווייטער וועלט קריג]]. ער ליגט אין [[טבריה]].

* הרב '''אברהם קאליש''' פון [[ראדאמסק]], אן איידעם ביים [[אברהם ישכר ראבינאוויטש|ראדאמסקער רבי'ן]] (חסד לאברהם)

* '''יעקב דוד''' (אוועק יונגערהייט)

* מרת '''רחל''', די ווייב פון הרב '''חיים יעקב אריה מארגנשטערן''' רב אין [[ווישקאוו]], [[ראדזימין|ראדזימינער רבי]] הי&quot;ד

* מרת '''יוטא פייגא''', די ווייב פון הרב '''ישראל נח אייגער''' (א זון פון לובלינער רבי'ן דער שבט מיהודה)

== זעט אויך ==

* [[אמשינאוו (הויף)]]

== רעפערענצן ==
{{רעפליסטע}}
{{סעריע
| פֿריערער = רבי [[יעקב דוד קאליש]]
| ליסטע = אמשינאווער רבי
| יאר = תרל&quot;ח - תרע&quot;ח
| ספר =
| נעקסטער = רבי [[יוסף קאליש]]
}}

[[קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי&quot;ם|קאליש, מנחם]]
[[קאַטעגאָריע:אמשינאוו]]</text>
      <sha1>qwptgquelapwkjl7t5czngox2esfiyk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אליעזר האגער</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30540</id>
    <revision>
      <id>603141</id>
      <parentid>526687</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T21:26:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>היימיש</username>
        <id>62327</id>
      </contributor>
      <origin>603141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4100" sha1="7jpj1rierzmpu9hfuy19rg75keliure" xml:space="preserve">{{אישיות}}

'''רבי אליעזר האגער זצ&quot;ל''' ([[כ&quot;ב שבט]] [[ה'תרנ&quot;א]] - [[ב' אלול]] [[ה'תש&quot;ו]]), פון [[וויזשניץ]]. באקאנט מיט דעם נאמען &quot;דער דמשק אליעזר&quot;.

==אפשטאם==

'''רבי אליעזר''' איז געבוירן [[כ&quot;ב שבט]] [[ה'תרנ&quot;א]], צו זיין פאטער הרב '''[[ישראל האגער (וויזשניץ) (א)|ישראל האגער]]''', פון [[וויזשניץ]], &quot;דער אהבת ישראל&quot;, א זון פון הרב [[ברוך האגער]], פון [[וויזשניץ]], &quot;דער אמרי ברוך&quot;, א זון פון הרב [[מנחם מענדיל האגער (וויזשניץ) (א)|מנחם מענדיל האגער]] פון [[וויזשניץ]], באקאנט אלס &quot;דער צמח צדיק&quot;, א זון פון הרב [[חיים האגער (קאסאוו)|חיים האגער]] פון [[קאסאוו]], &quot;דער תורת חיים&quot;, א זון פון הרב [[מנחם מענדיל האגער (קאסאוו)|מנחם מענדיל האגער]], פון [[קאסאוו]], &quot;דער אהבת שלום&quot;. און צו זיין מוטער מרת מרת '''הינדא''' א טאכטער פון הרב '''[[מאיר הורוויץ]]''', פון [[דזשיקאוו]], &quot;דער אמרי נועם&quot;, א זון פון הרב [[אליעזר הורוויץ]], רב אין [[דזשיקאוו]], באקאנט אלס &quot;רבי אליעזר'ל דזשיקאווער&quot;, א זון פון הרב [[נפתלי צבי הורוויץ]], ''דער ראפשיצער רב''

==רבנות==

זיין פאטער האט אויף אים געזאגט, אין דעם טאג וואס ער וועט דארפן אנגעבען א חשבון הנפש וועט ער זאגן אז ער איז דער פאטער פון '''רבי אליעזר''', וועט מען אים זאפארט אפלאזען.

נאך זיין חתונה איז '''רבי אליעזר''' געזעצען ביי זיין פאטער אין [[וויזשניץ]]. ביי דעם [[ערשטן וועלט קריג]] איז ער פארברענגט אין [[וויען]] צוזאמען מיט זיין שווער. 

אין יאר [[ה'תרפ&quot;ב]] איז '''רבי אליעזר''' געווארן רב אין [[וויזשניץ]], און ער האט דארט אויף געשטעלט א פראכטפולע [[ישיבה]] מיט דעם נאמען '''&quot;בית ישראל ודמשק אליעזר&quot;''', ס'האט דארט געלערנט הונדערטער [[תלמידים]]. אין יאר [[ה'ת&quot;ש]] איז '''רבי אליעזר''' אריבער מיט די ישיבה קיין [[גרויסווארדיין]].
  
'''רבי אליעזר''' איז געווען פון די אנגעזענע פירערס פון [[אגודת ישראל]] און א מיטגליד אין דער [[מועצת גדולי התורה]]. 

ביי דעם [[חורבן אייראפע]] אין יאר [[ה'תש&quot;ד]] איז '''רבי אליעזר''' ארויף געפארן קיין [[ארץ ישראל]], און זיך באזעצט אין [[תל אביב]].

==הסתלקות==

'''רבי אליעזר''' איז [[נפטר]] געווארן [[ב' אלול]] [[ה'תש&quot;ו]], און ער ליגט אין [[הר הזיתים]].

==פאמיליע==

אין יאר [[ה'תרס&quot;ז]] האט '''רבי אליעזר''' געהייראט מרת '''חיה''' ( - [[ג' אדר|ג' אדר ב']] [[ה'תשי&quot;ד]]), א טאכטער פון הרב '''[[יצחק מאיר העשל (קאפיטשניץ)|יצחק מאיר העשל]]''', פון [[קאפיטשניץ]]. זיי האבן נישט זוכה געווען צו קינדער.

==זיינע ספרים==

* דמשק אליעזר

==זעט אויך==

* [[וויזשניץ (הויף)]]

==רעפערענצן==
* ''אנציקלופדיה לחכמי גליציה, מאיר וונדר''
&lt;references/&gt;

{{גרונטסארטיר:האגער, אליעזר}}
[[קאטעגאריע:וויזשניץ|אליעזר]]
[[קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה]]
[[קאטעגאריע:גדולי ישראל אין וויען]]
[[קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים]]</text>
      <sha1>7jpj1rierzmpu9hfuy19rg75keliure</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>משה קוסעוויצקי</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31349</id>
    <revision>
      <id>603148</id>
      <parentid>593472</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T03:41:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58249-29</username>
        <id>63410</id>
      </contributor>
      <origin>603148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3425" sha1="io21hge5mk8qzipay3kx76a9k8mwial" xml:space="preserve">{{אישיות
| יידישע געבורט דאטע = ל' סיון ה'תרנ&quot;ט
| יידישע טויט דאטע = ז' אלול תשכ&quot;ו
}}'''משה קוסעוויצקי''' (ל' סיון ה'תרנ&quot;ט - [[ז' אלול]] תשכ&quot;ו) איז געווען איינער פון די ריזן פון [[חזנות]] אין די יארן פון נאך דער צווייטער וועלט קריג.
[[טעקע:Mosze Kusewicki.jpg|קליין]]

== ביאגראפיע ==
משה איז געבוירן אין [[סמארגאן]] (נעבן ווילנע, היינט [[בעלארוס]]) ל' [[סיון]] ה'תרנ&quot;ט צו זיין פאטער אביגדור וואס איז געווען א לערער אויף [[מוזיק]] און זיין מוטער אלטע דבורה לאה, א [[פיאניסט]]קע און א טאכטער פון א [[חזן]]. משה'ס דריי ברידער – יעקב, [[דוד קוסעוויצקי|דוד]] און שמחה – זענען אויך געווען באוואוסטע חזנים.
 
ביי דער עלטער פון 21 האט ער אנגעהויבן צו דינען אלס חזן אין [[ווילנע]] און דריי יאר שפעטער האט ער איבערגענומען דעם אמט פון חזן אין דער [[טלאמצקע]] שול אין [[ווארשע]] אויפן פלאץ פון [[גרשון סיראטע|גרשון סיראטא]], וואו ער איז געווען חזן ביז דער קריג.

משה איז אנטלאפן קיין [[רוסלאנד]] מיט זיינע ברידער [[דוד קוסעוויצקי|דוד]] און [[יעקב קוסעוויצקי|יעקב]]. נאך דער קריג איז משה צוריק קיין פוילן ביז [[תש&quot;ז]] ווען ער האט זיך געצויגן קיין [[לאנדאן]], [[ענגלאנד]], און דערנאך אין תש&quot;ז צו די [[פאראייניגטע שטאטן]]. 

אין [[תשי&quot;ב]] איז ער געווארן דער הויפט חזן פון דער &quot;בית-אל&quot; שול אין [[בארא פארק]], [[ניו יארק]], נאך ווען [[בערעלע חגי]] האט אפגעזאגט דעם אמט.

ער איז נפטר געווארן [[ז' אלול]] [[תשכ&quot;ו]] און מען האט אים געפירט צו קבורה אין [[הר המנוחות]] אין [[ירושלים]]. 

זיין זון סענדער איז אויך געווען א חזן.

== שטימע און סטיל ==

== ביכער ==
* [[זכור אזכרנו עוד]], רבי [[עקיבא צימערמאן]] תשנ&quot;ט

== וועבלינק ==
* [http://www.gshavit.net/wordDocs/music/Amit%2096.htm פינת היידישקייט]

http://www.kikarhashabat.co.il/%D7%9E%D7%A9%D7%94-%D7%A7%D7%95%D7%A1%D7%91%D7%99%D7%A6%D7%A7%D7%99-1.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111003165038/http://www.kikarhashabat.co.il/%D7%9E%D7%A9%D7%94-%D7%A7%D7%95%D7%A1%D7%91%D7%99%D7%A6%D7%A7%D7%99-1.html |date=2011-10-03 }}

http://www.jewish-music.huji.ac.il/heb/thesaurus2251.html?cat=32&amp;in=32&amp;id=667&amp;act=view

http://chazzanut.org/Article.aspx?id=527 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140513033200/http://www.chazzanut.org/Article.aspx?id=527 |date=2014-05-13 }}
{{גרונטסארטיר:קוסעוויצקי, משה}}
[[קאַטעגאָריע:חזנים]]
[[קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות]]
[[קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן]]
[[קאַטעגאָריע:יידן פון ווארשע]]</text>
      <sha1>io21hge5mk8qzipay3kx76a9k8mwial</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>סעמי שילט</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33572</id>
    <revision>
      <id>603119</id>
      <parentid>542979</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T18:18:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>היימיש</username>
        <id>62327</id>
      </contributor>
      <origin>603119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="468" sha1="ouqvt4m8cwap5tay3vt26gqe9ggp6k4" xml:space="preserve">{{יתום}}{{אישיות}}

'''סעמי שילט''', אויך באַוווסט ווי '''סעם שילט''', (געבוירן 27 אקטאבער 1973) איז אַ האָלענדישער קיקבאָקסער, געמישטע קאמפקונסט קעמפער, און פיר מאָל (דריי מאָל קאָנסעקוטיווע) ק-1 וועלט מייסטער.
{{גרונטסארטיר:שילט}}
[[קאַטעגאָריע:ספארטלער|שילט]]
{{ביא-שטומף}}</text>
      <sha1>ouqvt4m8cwap5tay3vt26gqe9ggp6k4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ראקי בערג</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37421</id>
    <revision>
      <id>603123</id>
      <parentid>465331</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T18:40:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>היימיש</username>
        <id>62327</id>
      </contributor>
      <origin>603123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1380" sha1="43gmolo337cgqkxiuaf6zq712tsdygu" xml:space="preserve">די '''ראקי בערג''' זענען א גרויסע [[בארג קייט]] אין מערב [[צפון אמעריקע]]. די ראקי בערג ציען זיך מער ווי 4,800 ק&quot;מ פון צפון [[בריטיש קאלאמביע]], אין מערב [[קאנאדע]], ביז [[ניו מעקסיקא]], אין דרום־מערב [[פאראייניגטע שטאטן]]. אחוץ די ראקי בערג איז דא אנדערע בארג קייטן צו מערב.


[[טעקע:Mount Elbert from Twin Lakes.jpg|קליין|x150px|[[עלבערט בארג]], אין [[קאלאראדא]], איז דער העכסטער שפיץ אין די ראקי בערג.]]
די ברייט פון די ראקי בערג איז פון 110 ביז 480 ק&quot;מ.

די ראקי בערג זענען א וויכטיקער וואוין פאר פארשידענע בעלי חיים, ווי למשל [[וואפיטי]]ס, [[לאס]]ן, [[מוילאייזל הערש]]ן, [[ווייסוויידל הערש]]ן, [[אנטילאפע]]ס, [[קאנאדישע שאף]], [[אמעריקאנער שווארצע בער|שווארצער בערן]], [[גריזלי בער]]ן, [[קאיאט]]ן, [[ווילדע קאץ|ווילדע קעץ]] און [[פרעסער]]ס,
{{געא-שטומף}}

[[קאַטעגאָריע:בערג]]
[[קאַטעגאָריע:קאנאדע]]
[[קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן]]</text>
      <sha1>43gmolo337cgqkxiuaf6zq712tsdygu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>מוסטער:פאראייניגטע שטאטן הויפטשטעט</title>
    <ns>10</ns>
    <id>39138</id>
    <revision>
      <id>603133</id>
      <parentid>543450</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T20:17:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>603133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3592" sha1="gebtvqu2abze7di8uuztmoi6rjmupb8" xml:space="preserve">{{נאוויגאציע
|נאמען = פאראייניגטע שטאטן הויפטשטעט
|קעפל = [[ליסטע פון פאראייניגטע שטאטן הויפטשטעט|שטאטן הויפטשטעט אין די פאראייניגטע שטאטן]]
|באהאלטן = יא
|בילד=[[טעקע:Location United States.svg|150px]]
|אינהאלט = &lt;div&gt;
[[קאלומבוס, אהייא|אהייא]] {{·}}
[[בויסי|איידעהא]] {{·}}
[[ספרינגפילד, אילינוי|אילינוי]] {{·}} 
[[אינדיאנאפאליס|אינדיאנע]] {{·}} 
[[דע מוין|אייאווע]] {{·}} 
[[אקלעהאמע סיטי|אקלעהאמע]] {{·}} 
[[סעילעם, ארעגאן|ארעגאן]] {{·}}
[[מאנטגאמערי|אלאבאמא]] {{·}}
[[זשונא|אלאסקע]] {{·}}
[[פיניקס|אריזאנע]] {{·}}
[[ליטל ראק|ארקענסא]] {{·}}
[[אטלאנטא|דזיארדזיע]] {{·}}
[[דאווער, דעלאווער|דעלאווער]] {{·}}
[[קאלאמביע, דרום קאראליינע|דרום&amp;nbsp;קאראליינע]] {{·}} 
[[פיער, דרום דעקאטע|דרום&amp;nbsp;דעקאטע]] {{·}}
[[האנאלולו|האוואי]] {{·}} 
[[מעדיסאן, וויסקאנסין|וויסקאנסין]] {{·}}
[[שאיען, וויאמינג|וויאמינג]] {{·}}
[[מאנטפעליער, ווערמאנט|ווערמאנט]] {{·}} 
[[ריטשמאנד, ווירדזשיניע|ווירדזשיניע]] {{·}}
[[אלימפיע, וואשינגטאן|וואשינגטאן]] {{·}}
[[טשארלסטן, וועסט ווירדזשיניע|וועסט&amp;nbsp;ווירדזשיניע]] {{·}} 
[[נאשוויל|טענעסי]] {{·}} 
[[אסטין|טעקסאס]] {{·}}
[[סאלט לייק סיטי|יוטא]]  {{·}} 
[[באטאן רוזש|לואיזיאנע]] {{·}}
[[העלענע, מאנטענע|מאנטענע]] {{·}}
[[באסטאן|מאסאטשוסעטס]] {{·}} 
[[אנאפאליס|מערילאנד]] {{·}}
[[לאנסינג|מישיגן]] {{·}}
[[סאן פאל, מינעסאטע|מינעסאטע]] {{·}} 
[[דזשעקסן, מיסיסיפי|מיסיסיפי]] {{·}}
[[זשעפערסן סיטי|מיזורי]] {{·}}
[[אויגאסטא|מעין]] {{·}}
[[קאנקארד, ניו העמפשער|ניו&amp;nbsp;העמפשער]] {{·}} 
[[טרענטאן, ניו זשערסי|ניו&amp;nbsp;זשערסי]] {{·}}
[[אלבאני|ניו&amp;nbsp;יארק]] {{·}} 
[[סאנטא פע, ניו מעקסיקא|ניו&amp;nbsp;מעקסיקא]] {{·}}
[[לינקאן, נעבראסקא|נעבראסקא]] {{·}} 
[[קארסן סיטי, נעוואדא|נעוואדא]] {{·}}
[[טאלאהאסי|פלארידע]] {{·}}
[[העריסבורג, פענסילוועניע|פענסילוועניע]] {{·}}
[[ביזמארק, צפון דעקאטע|צפון&amp;nbsp;דעקאטע]] {{·}} 
[[ראלי, צפון קאראליינע|צפון&amp;nbsp;קאראליינע]] {{·}} 
[[דענווער|קאלאראדא]] {{·}}
[[סאקראמענטא|קאליפארניע]] {{·}}
[[טאפעקע|קאנזאס]] {{·}}
[[הארטפארד, קאנעטיקעט|קאנעטיקעט]] {{·}}
[[פראנקפארט, קענטאקי|קענטאקי]] {{·}}
[[פראווידענס|ראוד&amp;nbsp;איילענד]]
&lt;/div&gt;
&lt;includeonly&gt;[[קאַטעגאָריע:שטאטן הויפטשטעט אין די פאראייניגטע שטאטן]]&lt;/includeonly&gt;}}&lt;noinclude&gt;
[[קאַטעגאָריע:שטאטן הויפטשטעט אין די פאראייניגטע שטאטן|*]]
[[קאַטעגאָריע:נאוויגאציע מוסטערן]]
[[קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן מוסטערן]]

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gebtvqu2abze7di8uuztmoi6rjmupb8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ווראהאוויצע</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39139</id>
    <revision>
      <id>603117</id>
      <parentid>551603</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T18:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>היימיש</username>
        <id>62327</id>
      </contributor>
      <origin>603117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="386" sha1="eoltode8019q1204q6xv24eare61kus" xml:space="preserve">{{באצירק}}[[Image:Vrahovice.jpg|left|thumb|'''ווראהאוויצע''']]
'''ווראַהאָוויצע''' איז אַ דאָרף אין [[אלמיצער ראיאן]], [[טשעכיי]], לעבן [[פראסטיץ]]. זי האט אַרום 3400 באוווינער.

[[קאַטעגאָריע:דערפער]]
[[קאַטעגאָריע:טשעכיי]]
{{אייראפע-געא-שטומף}}</text>
      <sha1>eoltode8019q1204q6xv24eare61kus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>זית רענן</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40380</id>
    <revision>
      <id>603145</id>
      <parentid>590101</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T21:26:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>היימיש</username>
        <id>62327</id>
      </contributor>
      <origin>603145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2052" sha1="gzn0pvjul5cfql17e9a6ndidbdm6odl" xml:space="preserve">{{אנדערע באדייטן|דאס=א ייִדישן יישוב|אנדער=א פירוש און ילקוט שמעוני|זעט=זית רענן (פירוש)}}
{{יתום}}
{{באצירק}}
[[טעקע:Zayit Raanan2121.JPG|קליין|זית רענן]]
'''זית-רענן''' איז אַ ייִדישער יישוב אינעם יישובים-בלאָק  טלמונים-דולב. דער יישוב געהערט צום רעגיִאָנאַלן ראַט [[מטה בנימין]] און ווערט פאָרמעל באַטראַכט ווי אַ קוואַרטל פונעם דערנעביגן יישוב [[נריה]]. זית-רענן געפינט זיך אַן ערך 16 קילאָמעטער צום צפון-מזרח פון [[מודיעין]] און [[קרית ספר]]  אויף דער הייך פון 620 מעטער איבערן ים-ניוואָ.

זית-רענן איז געגרינדעט געוואָרן אינעם חודש תמוז ה'תשס&quot;א. זײַן נאָמען איז אים געגעבן געוואָרן אין אָנדענק פון הרב שלמה רענן, וועלכער איז געהרגעט געוואָרן דורך אַן אַראַבישן טעראָריסט אין [[חברון]]. אינעם יישוב וווינען אַרום 20 משפחות. זיי אַלע געהערן צום נאַציִאָנאַל-רעליגיִעזן סעקטאָר. 2 משפחות וווינען אין סטאַציִאָנערע געבײַען, די איבעריקע – אין קאַראַוואַנען. אין זית-רענן איז דאָ אַ שול און אַ שווים-באַסיין. 

לעבן זית-רענן געפינט זיך די נאַטור-רעזערוואַציע דולב.


==וועבלינקען==
* [http://myesha.org.il/?CategoryID=175&amp;ArticleID=94 זית-רענן אויפן וועבזײַטל פון יש&quot;ע-ראַט] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151120151839/http://myesha.org.il/?CategoryID=175&amp;ArticleID=94 |date=2015-11-20 }} (אויף העברעיש)

[[קאַטעגאָריע:ישובים אין ישראל]]</text>
      <sha1>gzn0pvjul5cfql17e9a6ndidbdm6odl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ראם</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42244</id>
    <revision>
      <id>603150</id>
      <parentid>600108</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T04:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>40859</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>603150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1538" sha1="po4rrvatg61frpqz0zolg22dbg06yct" xml:space="preserve">[[בילד:Appleton Estate V-X Jamaica Rum-with glass.jpg|קליין| רום]]
'''ראָם''' (אדער '''רום''', [[ענגליש]]: Rum) איז אן [[אלקאהאליש געטראנק]] וואס ווערט געמאכט פון [[צוקער]] קיינעס אדער אנדערע סירופ פראדוקטן.

מען לאזט אים דערנאך געווענליך עלטערן אין פעסער.

די מערסטע פון דער וועלט'ס ראם ווערט פראדוצירט אין [[לאטיין אמעריקע]].

עס איז פארהאן '''לויטערער ראם''', '''טונקעלער ראם''' און '''גאלדענער ראם'''.

== היסטאריע ==
די עצם משקה האט גאר א אלטע היסטאריע וועלכע גייט נאך צוריק צו די אלטע [[אינדיע]] און [[כינע]].

אויף א מאסשטאבליכן אופן האט זיך עס אנגעהויבן דורך די קנעכט אין די  [[קאראאיבן|קאראאיבישע]] [[אינדזל]]ען.

== וועב ==
* [http://www.alco-pedia.co.il/%D7%A8%D7%95%D7%9D_-_%D7%9B%D7%9C%D7%9C%D7%99 ראם] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140822062100/http://alco-pedia.co.il/%D7%A8%D7%95%D7%9D_-_%D7%9B%D7%9C%D7%9C%D7%99 |date=2014-08-22 }} ביי [[אלקאפעדיע]] 
* א זייטל פאר אלעס ארום ראם https://web.archive.org/web/20141202041209/http://www.ministryofrum.com/index.php
*

{{אלקאהאלישע געטראנקען}}
[[קאטעגאריע:אלקאהאלישע געטראנקען]]</text>
      <sha1>po4rrvatg61frpqz0zolg22dbg06yct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>פראווידענס</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42540</id>
    <revision>
      <id>603144</id>
      <parentid>536218</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T21:26:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>היימיש</username>
        <id>62327</id>
      </contributor>
      <origin>603144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="752" sha1="7yjnhgemyvqy9ymi08szhhp7d8d65v5" xml:space="preserve">{{באצירק}}

'''פראווידענס''' איז די הויפט און מערסט באוואוינטע שטאט אין [[ראוד איילענד]] מיט א באפעלקערונג פון 177,994 מענטשן.

[[טעקע:Stamp US 1846 Providence 5c.jpg|קליין|לינקס|אן אלטע פאסט מארקע פון פראווידענס]]
== היסטאריע ==
עס איז איינע פון די עלצטע שטעהט אין די [[פאראייניגטע שטאטן]] געגרינדעט אין יאהר 1636 דורך [[ראדזשער וויליאמס]].

עס געווען איינע פון די ארגינעלע דרייצן קאלאניעס פון די פאראייניגטע שטאטן.

{{פאראייניגטע שטאטן הויפטשטעט}}</text>
      <sha1>7yjnhgemyvqy9ymi08szhhp7d8d65v5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>דזשיימס מעטיס</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45915</id>
    <revision>
      <id>603118</id>
      <parentid>528604</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T18:18:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>היימיש</username>
        <id>62327</id>
      </contributor>
      <origin>603118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="631" sha1="higm26xymqa5xhykdzedow6rlxwcdvm" xml:space="preserve">{{יתום}}{{אישיות}}

'''דזשיימס נ. מעטיס''' ([[ענגליש]]: ''James N. Mattis)'' געבוירן דעם 8טן פון סעפטעמבער 1950 איז אַ געוועזענער [[יו.עס. מארין קארפס]] גענעראל.[[טעקע:James Mattis.jpg|קליין|דזשעמס מעטיס]]
==ביאגראפיע==


==פאליטישע טעטיקייטן און פובליק סערוויס==
[[קאַטעגאָריע:אמעריקאנער]]
[[קאַטעגאָריע:גענעראלן]]
[[קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן]]
{{DEFAULTSORT:מעטיס, דזשיימס}}
{{ביא-שטומף}}</text>
      <sha1>higm26xymqa5xhykdzedow6rlxwcdvm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>טיפעני טראמפ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46389</id>
    <revision>
      <id>603122</id>
      <parentid>525396</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T18:28:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>היימיש</username>
        <id>62327</id>
      </contributor>
      <origin>603122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1796" sha1="ohi10pfjz1cpac3gzmxl6u2qms4iuoy" xml:space="preserve">{{יתום}}{{אישיות}}[[טעקע:Tiffany Trump RNC July 2016 (wide).jpg|קליין|טיפעני ביים אויפטרעטן ביים רעפובליקאנער קאנווענשאן]]
[[טעקע:Tifanny, Barron, and Melania Trump at RNC.png|קליין]]
[[טעקע:Tiffany Trump at father's inauguration (01).jpg|קליין]]

'''טיפֿעני טראמפ''' (געבוירן דעם [[13טן אקטאבער]] [[1993]] אין [[וועסט פאלם ביטש]] [[פלארידא]]) איז די טאכטער און דער פערטער קינד פון פרעזידענט [[דאנאלד טראמפ]], און וועלכע איז געבוירן פון זיין צווייטער ווייב מארלא מעיפעלס, וואס האט אויפגעצויגן טיפעני ביי זיך. זי איז געבליבן וואוינען מיט איר מאמע ביז זי האט געענדיגט צו שטודירן אין דער הויכער שולע.  זי איז דערווייל אומפארהייראט.

זי האט שטודירט [[סאציאלאגיע]] אין דעם [[אוניווערסיטעט פון פענסילוועניע]], [[פילאדעלפיע]].
זי האט אויפגעטרעטן ביים [[רעפובליקאנער פארטיי]] קאנווענשאן (פארזאמלונג), וואו עס האט זיך ארויסגעוויזן איר אומוויסנשאפט אין [[פאליטיק]].


== וועבלינקען ==
איר אויפטריט ביים קאנווענשאן: http://time.com/4414193/republican-convention-tiffany-trump-speech-transcript-video/

{{ביא-שטומף}}

{{DEFAULTSORT:טראמפ, טיפעני}}
[[קאַטעגאָריע:אמעריקאנער]]
[[קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן]]
[[קאַטעגאָריע:טראמפ פאמיליע|טיפעני]]</text>
      <sha1>ohi10pfjz1cpac3gzmxl6u2qms4iuoy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>מאיר זלאטאוויטש</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46804</id>
    <revision>
      <id>603139</id>
      <parentid>583538</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T21:25:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>היימיש</username>
        <id>62327</id>
      </contributor>
      <origin>603139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3633" sha1="2htlvctoevndd0ro8gx4n9jupmdspyj" xml:space="preserve">{{יתום}}{{אישיות}}
'''רבי מאיר זלאטאוויץ''' (י׳ סיון תש״ג – כ״ט סיון תשע״ז) איז געווען א שרייבער און דער גרינדער פון [[ארטסקראל]] פובליקאציעס.

== ביאגראפיע ==
ר׳ מאיר איז געבוירן געווארן אין [[מאנהעטן]] י׳ סיון תש״ג צו אהרן זלאטאוויטש, א [[מוהל]] און א [[שוחט]], און זיין ווייב פרומא.

ער איז געווען א תלמיד פון הרב [[משה פיינשטיין]] אין  [[מתיבתא תפארת ירושלים]].&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://www.jewishbktown.com/st/Jewish_inspirational_books_Reb_Moshe_the_life_and_ideals_of_Hagaon_Reb_Moshe_Feinstein.htm|chapter=In the Rosh Yeshiva's Presence - as His Talmidim Saw Him|last1=Finkelman|first1=Rabbi Shimon|last2=Scherman|first2=Rabbi Nosson|year=1986|publisher=Mesorah Publications, Ltd.|isbn=0-89906-480-9|title=Reb Moshe: The Life and Ideals of Hagaon Rabbi Moshe Feinstein}}&lt;/ref&gt;

ער איז געווארן דירעקטאר פון א גראפֿיק סטודיא אין ניו יארק.&lt;ref name=&quot;Zeit&quot;&gt;{{צייגט וועב|url=http://www.jewishaz.com/jewishnews/010713/artscroll.shtml|title=In 25 Years of Publishing, Artscroll captures Zeitgeist|last=Ephross|first=Peter|date=13 July 2001|work=[[Jewish Telegraphic Agency]]|accessdate=23סטן דעצעמבער 2010}}&lt;/ref&gt; די פירמע, ארטסקראל סטודיאס, האט פראדוצירט בראשורן,&lt;ref name=&quot;ny&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2005/02/10/books/10talm.html?pagewanted=print&amp;position=|title=An English Talmud for Daily Readers and Debaters|last=Berger|first=Joseph|date=10 February 2005|work=[[The New York Times]]|accessdate=23סטן דעצעמבער 2010}}&lt;/ref&gt; איינלאדונגען, צייכענונגען און  [[כתובה|כתובות]]. מען האט רעקאמענדירט צו זלאטאוויצ׳ן דעם נאעמן פון רבי [[נתן שערמאן]], מנהל פון דער [[קארלין־סטאלין|קארלין־סטאלינער]] ישיבה אין [[בארא פארק]], און זיי האבן קאלאבארירט אויף א פאר פראיעקטן.&lt;ref name=&quot;scherman&quot;&gt;{{צייגט וועב|url=http://matzav.com/the-artscroll-revolution-5tjt-interviews-rabbi-nosson-scherman|title=The ArtScroll Revolution: 5TJT interviews Rabbi Nosson Scherman|last=Hoffman|first=Rabbi Yair|date=3 December 2009|publisher=Five Towns Jewish Times|accessdate=23סטן דעצעמבער 2010}}&lt;/ref&gt;

מיט דער הסכמה פון הרב [[משה פיינשטיין]], הרב [[יעקב קאמינעצקי]], און אנדערער גדולי ישראל האבן די צוויי ארויסגעגעבן די חמש מגילות איבערגעזעצט אויף ענגליש מיט א נייעם פירוש. אויך האבן זיי ארויסגעגעבן איבערזעצונגען פון [[תורה]], [[נביאים]], [[תלמוד|ש״ס]], די [[הגדה]] און דעם [[סידור]]. אין די ערשטע 25 יאר האט ארטסקראל ארויסגעגעבן מער ווי 700 ספרים און ביכער.

רבי מאיר זלאטאוויץ איז נפטר געווארן כ״ט תמוז תשע״ז.

== משפחה ==
ר׳ מאיר און זיין ווייב רחל האבן געהאט פיר זין און פיר טעכטער.

== רעפערענצן ==
{{רעפליסטע}}

{{גרונטסארטיר:זלאטאוויץ, מאיר}}
[[קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער]]
[[קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן]]</text>
      <sha1>2htlvctoevndd0ro8gx4n9jupmdspyj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ראפאעל קאלדערא</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48886</id>
    <revision>
      <id>603137</id>
      <parentid>540212</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T21:25:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>היימיש</username>
        <id>62327</id>
      </contributor>
      <origin>603137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1426" sha1="eusehaa7usj6n41v4o43haotjkk8y95" xml:space="preserve">{{יתום}}{{אישיות}}

'''ראַפֿאַעל אַנטאניא קאַלדעראַ ראדריגעז ''' (''Rafael Antonio Caldera Rodríguez'';{{ר}} 24סטן יאנואר 1916 &amp;ndash; 24סטן דעצעמבער 2009),&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Rafael-Antonio-Caldera-Rodriguez Profile of Rafael Antonio Caldera Rodríguez - Encyclopedia Britannica]&lt;/ref&gt; צוויי מאל געוויילט [[פרעזידענט פון ווענעזועלע]], האט געדינט צוויי קאדענצן פון פינף יאר (1969-1974 און 1994-1999), און איז אזוי געווארן דער לענגסט־באדינען דעמאקראטיש־געוויילט פירער צו הערשן איבערן לאנד אין דעם 20סטן יארהונדערט.&lt;ref&gt;[http://www.cognitiobooks.com/author.asp?ix=27 Rafael Caldera - Cognitio]&lt;/ref&gt;


==רעפערענצן==
{{רעפליסטע}}


{{סעריע|פֿריערער= ראאול לעאני|ליסטע= פרעזידענט פון ווענעזועלע|יאר=  1969-1974|נעקסטער= קארלאס אנדרעס פערעז}}
{{סעריע|פֿריערער= ראמאן וועלאסקוועז|ליסטע= פרעזידענט פון ווענעזועלע|יאר=  1994-1999|נעקסטער= [[יוגא שאוועז]]}}

{{גרונטסארטיר:קאלדערא}}
[[קאַטעגאָריע:פרעזידענטן פון ווענעזועלע]]
{{פאליטיקער-שטומף}}</text>
      <sha1>eusehaa7usj6n41v4o43haotjkk8y95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>קאנאסוקע מאצושיטא</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53079</id>
    <revision>
      <id>603130</id>
      <parentid>572256</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T20:08:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>603130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1398" sha1="8zdoyhrpfvld1x5i85t3532eisf8kpc" xml:space="preserve">{{אישיות}}[[טעקע:Konosuke Matsushita 01.jpg|קליין|קאָנאָסוקע מאַצושיטאַ אין 1961]]
'''קאָנאָסוקע מאַצושיטאַ''' (松下 幸之助; &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Matsushita Kōnosuke&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;; געבוירן דעם 27סטן נאוועמבער 1894 – נפטר געווארן דעם 27סטן אפריל 1989), איז געווען אַן [[יאַפּאַניש]] אינדאַסטריאַליסט וואָס געגרינדעט [[Panasonic]], די גרעסטע יאַפּאַנעזיש קאַנסומער עלעקטראָניק פירמע. מאַצושיטאַ איז ריפערד צו ווי דער &quot;גאָט פון מאַנאַגעמענט&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|title=The “God of Management” Explained How to Practice the Spirit of Capitalism|url=http://eng.the-liberty.com/2015/5649/|accessdate=01 October 2021|work=The Liberty|date=3 February 2005}}&lt;/ref&gt;

==רעפערענצן==
{{רעפליסטע}}

==דרויסנדיגע לינקס==
*[https://www.php.co.jp/en/ PHP INTERFACE] - PHP Institute, Inc's Official Website
*[https://www.panasonic.com/global/corporate/history/konosuke-matsushita.html The Founder, Konosuke Matsushita] by Panasonic
{{Commonscat|Matsushita Konosuke}}

{{Authority control}}
{{ביא-שטומף}}


[[קאַטעגאָריע:ביליאנערן]]
[[קאַטעגאָריע:וועלט'ס רייכסטע מענטשן]]</text>
      <sha1>8zdoyhrpfvld1x5i85t3532eisf8kpc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>603131</id>
      <parentid>603130</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T20:09:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ן' משה האט באוועגט בלאט [[קאָנאָסוקע מאַצושיטאַ]] צו [[קאנאסוקע מאצושיטא]]</comment>
      <origin>603130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1398" sha1="8zdoyhrpfvld1x5i85t3532eisf8kpc" xml:space="preserve">{{אישיות}}[[טעקע:Konosuke Matsushita 01.jpg|קליין|קאָנאָסוקע מאַצושיטאַ אין 1961]]
'''קאָנאָסוקע מאַצושיטאַ''' (松下 幸之助; &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Matsushita Kōnosuke&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;; געבוירן דעם 27סטן נאוועמבער 1894 – נפטר געווארן דעם 27סטן אפריל 1989), איז געווען אַן [[יאַפּאַניש]] אינדאַסטריאַליסט וואָס געגרינדעט [[Panasonic]], די גרעסטע יאַפּאַנעזיש קאַנסומער עלעקטראָניק פירמע. מאַצושיטאַ איז ריפערד צו ווי דער &quot;גאָט פון מאַנאַגעמענט&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|title=The “God of Management” Explained How to Practice the Spirit of Capitalism|url=http://eng.the-liberty.com/2015/5649/|accessdate=01 October 2021|work=The Liberty|date=3 February 2005}}&lt;/ref&gt;

==רעפערענצן==
{{רעפליסטע}}

==דרויסנדיגע לינקס==
*[https://www.php.co.jp/en/ PHP INTERFACE] - PHP Institute, Inc's Official Website
*[https://www.panasonic.com/global/corporate/history/konosuke-matsushita.html The Founder, Konosuke Matsushita] by Panasonic
{{Commonscat|Matsushita Konosuke}}

{{Authority control}}
{{ביא-שטומף}}


[[קאַטעגאָריע:ביליאנערן]]
[[קאַטעגאָריע:וועלט'ס רייכסטע מענטשן]]</text>
      <sha1>8zdoyhrpfvld1x5i85t3532eisf8kpc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>מנשה (זון פון יוסף)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55039</id>
    <revision>
      <id>603136</id>
      <parentid>601433</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T21:24:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>היימיש</username>
        <id>62327</id>
      </contributor>
      <origin>603136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7980" sha1="djm9ub4eo843goo1lpccie6humakb41" xml:space="preserve">{{רב}}
'''מנשה בן יוסף''' איז א פיגור אין [[ספר בראשית]], און ווערט גערעכנט אלס דער בכור זון פון [[יוסף]] הצדיק און [[אסנת]] בת פוטיפרע כהן און. אין דער תנ״כישער דערציילונג שטייט ער צוזאמען מיט זיין ברודער [[אפרים]], און ביידע ווערן שפעטער אויפגענומען דורך [[יעקב אבינו|יעקב]] אבינו אלס גרינדער פון באזונדערע שבטים אין כלל ישראל. דער פיגור פון מנשה דינט אין תנ״ך בעיקר אלס א פאמיליע-און-ירושה פונקט, דורך וועלכן די שבט מנשה ווערט געגרינדעט אין שפעטערדיגע ישראליטישע היסטאריע. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94)&lt;/ref&gt;

== אפשטאם און משפחה ==

מנשה ווערט געבוירן אין מצרים בשעת יוסף הצדיק איז שוין אויפגעשטיגן צו א הויכע פאזיציע אין [[פרעה|פרעה׳ס]] מלוכה. זיין מוטער איז אסנת, טאכטער פון פוטיפרע כהן פון און. ער איז דער עלטערער ברודער פון אפרים, כאטש אין דער שפעטערער [[ברכת יעקב]] ווערט אפרים געגעבן א העכערע סימבאלישע ראנג.

אין דער משפחה-סטרוקטור פון ספר בראשית ווערט מנשה געשטעלט אלס טייל פון דער יוסף-ליניע, אבער אין א באזונדערער פאזיציע, וויבאלד יעקב אבינו נעמט ביידע זין אונטער זיין אייגענע שבט-סיסטעם, אזוי ווי זיי וואלטן געווען גלייכע זין פון יעקב אליין. &lt;ref&gt;[https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415](https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415)&lt;/ref&gt;
[[טעקע:Rembrandt Harmensz. van Rijn - Jacob Blessing Ephraim and Manasseh - Schloss Wilhelmshöhe Kassel.jpg|קליין|ברכת יעקב]]

== באדייט פונעם נאמען ==

דער נאמען מנשה ווערט אין תנ״ך דערקלערט דורך יוסף אלס א לשון פון &quot;נשני אלקים את כל עמלי ואת כל בית אבי&quot;, וואס דרוקט אויס אז דער אויבערשטער האט אים געמאכט פארגעסן זיינע ליידן און זיין פריערדיגע לעבן אין זיין פאטער׳ס הויז. דער לשון פון &quot;שכחה&quot; ווערט אזוי פארוואנדלט אין א נאמען וואס טראגט א טיף פסיכאלאגישן און רוחניות׳דיקן באדייט.

אין שפעטערדיגע לשון-אנאליזן ווערט דער נאמען אויך פארבונדן מיט דער שורש פון פארגעסן, וואס איז געווארן א יסוד פאר פארשידענע מדרשישע און לשון-קודש׳ישע פירושים איבער זיין באדייט. &lt;ref&gt;[https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415](https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415)&lt;/ref&gt;

== ביבלישע ראלע ==

אין דער דערציילונג פון יוסף און זיינע ברידער קומט מנשה נישט פאר אלס א הויפט פיגור, אבער ער איז א קריטישער טייל פון דער משפּחה-דינאמיק. ווען די ברידער קומען קיין מצרים און יוסף פארלאנגט אז בנימין זאל ברענגען ווערן, ווערט די גאנצע פאמיליע-סצענע שפעטער פארבונדן מיט דער שייכות צווישן די זין פון יוסף און זייערע ברידער.

די וויכטיגקייט פון מנשה ליגט אין דעם אז ער און זיין ברודער אפרים ווערן שפעטער אינטעגרירט אין דער שבט-סיסטעם פון כלל ישראל, און ווערן באטראכט כמעט ווי גלייכע זין פון יעקב אבינו אליין. &lt;ref&gt;[https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415](https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415)&lt;/ref&gt;

== ברכת יעקב און שבט-גרינדונג ==

אין ספר בראשית ווען יעקב אבינו בענטשט די קינדער פון יוסף, לייגט ער זיין רעכטע האנט אויף אפרים כאטש מנשה איז דער בכור. דער אקט ווערט פארשטאנען אלס א סימבאלישע איבערדרייעניש פון בכורה, אבער מנשה בלייבט דער עלטערער זון אין געבורטס-סדר.

יעקב אבינו נעמט ביידע קינדער אונטער זיין אייגענע שבט-סיסטעם, און דורך דעם ווערן זיי פאררעכנט אלס גרינדער פון באזונדערע שבטים אין כלל ישראל. אזוי ווערט מנשה דער אבות-פיגור פון שבט מנשה. &lt;ref&gt;[https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415](https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415)&lt;/ref&gt;

די דאזיגע צעטיילונג ווערט שפעטער א וויכטיקער טייל פון דער שבטישער סטרוקטור אין ארץ ישראל, און שפיגלט אפ די באזונדערע שטעלע פון שבט מנשה אין דער לאַנדישער און היסטארישער ארגאניזאציע פון כלל ישראל. &lt;ref&gt;[https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415](https://www.lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=12415)&lt;/ref&gt;

== ליטורגישע און קולטורעלע ירושה ==

מנשה איז איינע פון די צוויי פיגורן (צוזאמען מיט אפרים) וואס ווערן דערמאנט אין דער באקאנטער ברכה פאר קינדער: &quot;ישימך אלקים כאפרים וכמנשה&quot;. די ברכה איז געווארן א סטאנדארט אין שבתדיקע און משפחה-ריטואלן, און האלט די נאמען פון מנשה לעבעדיג אין אידישער טראדיציע ביז היינט.

דער דאזיגער ליטורגישער באנוץ געבט פאר מנשה א באזונדערע קולטורעלע המשכיות, כאטש ער אליין איז אין תנ״ך מער א גענעאלאגישער און שבט-פיגור ווי א דעוועלאפטע דערציילונג-כאראקטער. &lt;ref&gt;[https://www.hidabroot.org/article/1190547](https://www.hidabroot.org/article/1190547)&lt;/ref&gt;

== באדייט און לעגאציע ==

מנשה בן יוסף ווערט באטראכט אלס א פונדאמענטאלער פיגור אין דער אנטוויקלונג פון די שבטי ישראל, וויבאלד דורך אים ווערט די יוסף-ליניע אינטעגרירט אין דער גאנצער שבטישער סטרוקטור פון כלל ישראל. זיין ראלע איז מער גענעאלאגיש ווי נאראטיוו, אבער פונדעסטוועגן איז זי קריטיש פאר דער גאנצער תנ״כישער קאנסטראקציע פון שבטים.

אין אידישער געדאנק ווערט מנשה אויך פארבונדן מיט די טעמעס פון פארגעסן און איבערבויען, וואו די פערזענליכע געשיכטע פון יוסף ווערט איבערגעטראגן אין א קולעקטיווע נאציאנאלע אידענטיטעט דורך זיינע קינדער. &lt;ref&gt;[https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%A0%D7%A9%D7%94)&lt;/ref&gt;

== קוואלן ==

{{רעפערענצן}}

[[קאטעגאריע:ביבלישע פיגורן]]
[[קאטעגאריע:ספר בראשית]]
[[קאטעגאריע:אבות שבטים]]
[[קאטעגאריע:תנ״ך]]</text>
      <sha1>djm9ub4eo843goo1lpccie6humakb41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>סלאוויטא</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55226</id>
    <revision>
      <id>603147</id>
      <parentid>603106</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T03:23:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>40859</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>603147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4555" sha1="dlvmcxz9ce4t33kp2afc4tmqiukq460" xml:space="preserve">{{באצירק}}

'''סלאוויטא''' (אוקראיניש: Славута; פויליש: Sławuta) איז א שטאט אין דער שעפעטיווקע ראיאן אין דער [[כמעלניצקער גובערניע]], אין מערב [[אוקראינע]], וועלכע געפינט זיך ביים [[הארין טייך]]. די שטאט געפינט זיך ארום 80 קילאמעטער פון דער גובערניע הויפטשטאט [[כמעלניצקי]], ביי די קאארדינאטן .

== היסטאריע ==
[[טעקע:Палац_князів_Санґушків._Славута.jpg|לינקס|קליין|דער [[סאנגושקא]] פאלאץ אין די אנהייב יארן פונעם 20סטן יארהונדערט]]
סלאוויטא געפינט זיך אין [[וואהלין]] און איז געגרינדעט געווארן אין 1633 דורך א מיטגליד פון דער [[זאסלאווסקי פאמיליע]].

=== אידישע היסטאריע ===
סלאוויטא האט א רייכע [[אידישע היסטאריע]]. שוין פון נאענט צו דער גרינדונג פון דער שטאט אין די 1600ער יארן, האט זיך דארט געפונען א חשוב'ע אידישע קהילה. לויט די שטאטישע רעקארד, האבן אין יאר 1765 געוואוינט אין שטאט 246 אידישע משפחות.&lt;ref name=&quot;UA1&quot; /&gt;

אין יאר 1791 האט די שפירא משפחה אויפגעשטעלט א אידישע דרוקעריי אין סלאוויטא, וואס האט געדרוקט צווישן אנדערע א באקאנטע אויפלאגע פונעם [[תלמוד]].

די אידישע באפעלקערונג פון סלאוויטא האט דערגרייכט איר העכסטן צאל אין יאר 1939, ווען עס זענען געווען איבער 5,100 אידן, וואס האבן אויסגעמאכט בערך א דריטל פון דער גאנצער באפעלקערונג פון שטאט. אין די שפעטע 1890ער יארן איז די אידישע באפעלקערונג געווען נאנט צו 60 פראצענט פון דער שטאט'ס באפעלקערונג, מיט ארום 4,900 אידן.

די אידישע קהילה האט באשטאנען פון ארבייטער, סוחרים, געשעפטסלייט און מלמדים. אין סלאוויטא זענען אמאל געווען נאנט צו 200 אידישע געשעפטן, א גרויסער טייל צוליב דעם וואס סלאוויטא איז געווען א חשוב'ע האנדלס שטאט און א וויכטיגער אידישער צענטער. אין שטאט זענען אויך געווען דריי [[שול (אידישקייט)|שולן]].&lt;ref name=&quot;UA1&quot; /&gt;

==== סלאוויטער ש״ס ====
א גאנצער [[תלמוד]], באקאנט אלס דער ''סלאוויטער ש״ס'',&lt;ref name=&quot;Modia.15&quot;&gt;{{cite news|newspaper=[[Hamodia]]|date=12 February 2015|title=A loan from the heart|url=https://hamodia.com/2015/02/12/loan-heart/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190805132255/https://hamodia.com/2015/02/12/loan-heart/|archivedate=5 August 2019|accessdate=25 June 2019}}&lt;/ref&gt; איז געדרוקט געווארן אין יאר 1817&lt;ref name=&quot;Tell.185&quot;&gt;{{cite book|title=Soul Survivors|author=Hanoch Teller|year=1985|author-link=Hanoch Teller|pages=[https://archive.org/details/soulsurvivorstru00tell/page/185 185-203]|isbn=0-961-4772-0-2|publisher=New York City Publishing Company|quote=.. a copy of the greatly valued Slavita Shas.|url=https://archive.org/details/soulsurvivorstru00tell/page/185|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; דורך הרב משה שפירא,&lt;ref name=&quot;Modia.D16&quot;&gt;{{cite news|newspaper=[[Hamodia]]|title=This Day In History 9 Kislev/December 9 - 5560/1839, Harav Moshe Shapira of Slavita, zy&quot;a|url=https://hamodia.com/columns/day-history-9-kislevdecember-9|date=9 December 2016}}&lt;/ref&gt; וועלכער איז געווען דער אב בית דין און דרוקער אין סלאוויטא.&lt;ref name=&quot;Tell.185&quot; /&gt; די שפירא דרוקעריי האט באקומען פון א אידישן בית דין א דערלויבעניש אויף 25 יאר צו זיין די איינציגסטע דרוקעריי אין יענער געגנט וואס מעג דרוקן דעם תלמוד.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hoffman|first=Yair|date=2016-12-22|title=The Slavuta Shas|url=https://www.theyeshivaworld.com/news/headlines-breaking-stories/501896/the-slavuta-shas.html|access-date=2020-09-30|website=The Yeshiva World|language=en-US}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>dlvmcxz9ce4t33kp2afc4tmqiukq460</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>דעלטאַ ערליינס</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55229</id>
    <revision>
      <id>603116</id>
      <timestamp>2026-11-10T16:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59689-34</username>
        <id>63400</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '[[טעקע:Delta_logo.svg|לינקס|250x250פיקס|טעקסט=]] '''דעלטאַ עיר ​​לײַנס''' ([[ענגליש]]: Delta Air Lines Inc). איז אַ גרויסע פֿלוג־געזעלשאַפֿט אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן, מיט איר הויפּטקוואַרטיר אין אַטלאַנטאַ, דזשאָרדזשיאַ. די פֿירמע פֿירט אָן מיט נײַן צענטראַלע פֿלוג־האַבס,...'</comment>
      <origin>603116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2173" sha1="2rvbrkiz54mplqbve1wbmw9gx34p0rn" xml:space="preserve">[[טעקע:Delta_logo.svg|לינקס|250x250פיקס|טעקסט=]]
'''דעלטאַ עיר ​​לײַנס''' ([[ענגליש]]: Delta Air Lines Inc). איז אַ גרויסע פֿלוג־געזעלשאַפֿט אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן, מיט איר הויפּטקוואַרטיר אין אַטלאַנטאַ, דזשאָרדזשיאַ. די פֿירמע פֿירט אָן מיט נײַן צענטראַלע פֿלוג־האַבס, פֿון וועלכע דער „[[האַרטספֿילד־דזשעקסאָן אַטלאַנטאַ אינטערנאַציאָנאַלער פֿלוגהאַפֿן]]“ איז דער גרעסטער, סײַ לויט דער גאַנצער צאָל פּאַסאַזשירן און סײַ לויט דער צאָל אָפּפֿלוגן. צוזאַמען מיט אירע רעגיאָנאַלע טאָכטער־פֿירמעס און קאָנטראַקטאָרן, וואָס אַרבעטן אונטערן נאָמען „Delta Connection“, פֿירט „Delta“ דורך מער ווי 5,400 פֿלוגן טעגלעך און באַדינט 325 דעסטינאַציעס אין 52 לענדער אויף זעקס קאָנטינענטן.

דעלטאַ איז איינע פון ​​די עלטסטע נאך-אפערירנדיקע קאמערציעלע לופטליניעס אין די פאראייניגטע שטאטן, נאכדעם וואס זי האט אנגעהויבן פאסאזשיר אפעראציעס אין 1929. ביים אָנהייב פונעם 21סטן יארהונדערט איז זי געווען א גרינדער מיטגליד פון SkyTeam, אן לופטליניע אליאנץ. די לופטליניע איז ראנגירט ערשט אין איינקונפט און בראנד ווערט צווישן די וועלט'ס גרעסטע לופטליניעס, און צווייט לויט צאל פאסאזשירן וואס זענען געפירט געווארן און פאסאזשיר מיילן וואס זענען געפלויגן.

== וועבלינקען ==

* [https://www.delta.com/ אפֿיציעלע וועבזייַטל]
{{DEFAULTSORT:דזשיפּ}}
[[קאַטעגאָריע:לופֿט־ליניעס]]</text>
      <sha1>2rvbrkiz54mplqbve1wbmw9gx34p0rn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>מתיבתא תפארת ירושלים</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55230</id>
    <revision>
      <id>603124</id>
      <timestamp>2026-11-10T19:01:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט ''''מתיבתא תפארת ירושלים''' (ענגליש: '''Mesivtha Tifereth Jerusalem'''; בקיצור: MTJ) איז א [[ישיבה]] וואס געפינט זיך אינעם [[לאוער איסט סייד]] געגנט אין [[ניו יארק סיטי]]. זי איז איינע פון די עלטסטע ישיבות אין ניו יארק. במשך פילע יארן איז די ישיבה אנגעפירט געווארן דורך רבי משה פיי...'</comment>
      <origin>603124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9286" sha1="6n6joot8jp180gdk3jclyz8j6kbqxlx" xml:space="preserve">'''מתיבתא תפארת ירושלים''' (ענגליש: '''Mesivtha Tifereth Jerusalem'''; בקיצור: MTJ) איז א [[ישיבה]] וואס געפינט זיך אינעם [[לאוער איסט סייד]] געגנט אין [[ניו יארק סיטי]]. זי איז איינע פון די עלטסטע ישיבות אין ניו יארק. במשך פילע יארן איז די ישיבה אנגעפירט געווארן דורך [[רבי משה פיינשטיין]]. א צווייטער קאמפוס פון דער ישיבה געפינט זיך אין [[סטעטן איילענד]], ניו יארק, אונטער'ן נאמען ישיבת סטעטן איילענד.

== היסטאריע ==
[[טעקע:Mesivtha_Tifereth_Jerusalem_&quot;Building_Committee&quot;_Plaque.jpg|קליין|א שילד אינעווייניג אין דער ישיבה, וואס צייכנט אפ די הקדשה פון דעם בנין אין 1922]]
די מוסד איז ערשט ארגאניזירט געווארן אין 1905 אלס א שול, אונטער'ן נאמען קהילת תפארת ירושלים, אויף 115 העסטער סטריט אינעם לאוער איסט סייד געגנט אין ניו יארק סיטי.&lt;ref name=&quot;WPA&quot;&gt;{{cite web|url=https://genealogy.cjh.org/synagogue/1069|title=Works Progress Administration (WPA) Federal Writers Project / Survey of State and Local Historical Records (1939) / Church Records Jewish – Synagogue|date=28 June 2004|accessdate=21 July 2023|first=Ada|last=Green|publisher=Jewish Genealogical Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20230224112853/https://genealogy.cjh.org/synagogue/1069|archive-date=24 February 2023}}&lt;/ref&gt;

אין 1907 איז די קהילה אריבערגעצויגן קיין 87 עלדרידזש סטריט, וואו זי האט געעפנט די ישיבה, וואס האט אין אנהייב געהייסן &quot;תלמוד תורה תפארת ירושלים ישיבה&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Stepanchuk|first1=Arkadiy|title=East Broadway, Chinatown|url=https://macaulay.cuny.edu/seminars/guest08/articles/y/e/s/Yeshivah.html|website=Baruch College/Macaulay Honors College|access-date=7 December 2019}}&lt;/ref&gt; צוליב איר גרינדונג אין 1907 ווערט זי גערעכנט צווישן די עלטסטע ישיבות אין ניו יארק סיטי.&lt;ref name=&quot;WPA&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Money&quot;&gt;{{cite news|newspaper=[[The New York Times]]|last=Johnson|first=Kirk|date=February 28, 1986|title=Money Laundering at City's Oldest Yeshiva|url=https://www.nytimes.com/1986/02/28/nyregion/money-laundering-at-city-s-oldest-yeshiva.html}}&lt;/ref&gt;

די קהילה האט אויפגענומען יהודה זאקס וואלפארט צו פירן דעם מוסד, נאכדעם וואס ער האט פריער געדינט אלס רב אין [[ליעפאיע]], דעמאלט באקאנט אלס ליבאו, אין [[ליטע]].&lt;ref name=&quot;mispacha1&quot;&gt;{{cite web|title=The Great Torah Parade|url=https://mishpacha.com/the-great-torah-parade/|website=Mishpacha Magazine|access-date=23 July 2023|author1=Dovi Safier|author2=Yehuda Geberer}}&lt;/ref&gt;

מתיבתא תפארת ירושלים האט אין אירע ערשטע יארן געהאט עטליכע צייטווייליגע לאקאציעס, צווישן זיי 240 מעדיסאן סטריט, דער [[ישיבת רבינו יצחק אלחנן]] אויף 9–11 מאנטגאמערי סטריט, און 147 איסט בראדוועי.

אין 1917 האט דער הנהלה אפגעקויפט דעם בנין אויף 145 איסט בראדוועי און אים צוזאמענגעשטעלט מיט דעם דערנעבנדיגן געביידע אויף 147 איסט בראָדוויי, וואו עס איז אויפגעבויט געווארן א נייע שטענדיגע ישיבה געביידע.&lt;ref name=&quot;mispacha1&quot; /&gt;

אין יוני 1922 איז פארגעקומען די גרויסע פתיחה פון דעם נייעם בנין. די פתיחה איז באגלייט געווארן מיט א גרויסער פראצעסיע, און עס האבן זיך באטייליגט חשוב'ע רבנים פון ניו יארק. די געשעעניש איז אויך באריכטעט געווארן אין די צייטונגען [[The Hebrew Standard]] און [[דער מארגען זשורנאל]].&lt;ref name=&quot;mispacha1&quot; /&gt;

דער פרעזידענט פון דער ישיבה איז דעמאלט געווען [[אהרן יעקב דאשקאוויץ]], און [[יעקב יוסף הערמאן]] האט געדינט אלס א מיטגליד אינעם פארוואלטונג.&lt;ref&gt;{{Cite sign|title=MTJ Building Committee / Board of Directors Plaque|year=1922|type=Plaque inside yeshiva|location=[[New York City]]}}&lt;/ref&gt;

אין אנהייב איז דער מוסד געווען א חדר, אבער אין די שפעטע 1920ער יארן איז צוגעקומען א ישיבה קטנה, און שפעטער איז אויך צוגעקומען א ישיבה גדולה. היינט אפערט דער מוסד א פולשטענדיגן חינוך סיסטעם, פון פרי קינדערגארטן ביז נאך דער ישיבה גדולה.

רבי יוסף אַדלער האט געדינט אלס ראש ישיבה. אין 1936 האט ער אויפגענומען זיין קוזין [[רבי משה פיינשטיין]], כדי צו גרינדן א בית המדרש און א [[סמיכה]] פראגראם אינעם מוסד.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Royalty, Humility, and Genius|url=http://www.ravmoshe.org/Biography-and-essays.html|website=Rav Moshe Feinstein Foundation Inc|access-date=23 July 2023|author1=Rav Moshe Dovid Tendler}}&lt;/ref&gt;

אין 1938, נאכדעם וואס רבי יוסף אַדלער איז נפטר געווארן פון א הארץ אטאקע בעת ער איז געשוואומען, האט רבי משה פיינשטיין איבערגענומען דאס אנפירן די ישיבה אלס ראש ישיבה.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mourning Their Master|url=https://mishpacha.com/mourning-their-master/|website=Mishpacha Magazine|access-date=23 July 2023|author1=Dovi Safier|author2=Yehuda Geberer}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;OU-Reb Moshe&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ou.org/about/judaism/rabbis/feinstein.htm|title=Rav Moshe Feinstein|work=Great Leaders of our People|publisher=[[Orthodox Union]]|access-date=February 14, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120413105427/http://www.ou.org/about/judaism/rabbis/feinstein.htm|archive-date=13 April 2012}}&lt;/ref&gt;

אין די שפעטע 1940ער יארן איז מיכל בארענבוים געווארן דער [[משגיח רוחני]] אין דער ישיבה. ער איז נפטר געווארן דעם 4טן מערץ 2003.

נאך דער פטירה פון רבי משה פיינשטיין האט זיין זון, [[דוד פיינשטיין|רבי דוד פיינשטיין]], איבערגענומען די הנהלה פון דער ישיבה, און האט איר אנגעפירט ביז זיין פטירה אין נאוועמבער 2020. דערנאך איז זיין זון בערל פיינשטיין געווארן דער אנפירער פון דער ישיבה.&lt;ref&gt;{{cite news|newspaper=[[The Jewish Press]]|url=https://www.jewishpress.com/review/in-print-review/rav-dovid-feinstein-preeminent-halachic-authority-91/2020/11/11|title=Rav Dovid Feinstein, Preeminent Halachic Authority, 91|date=November 11, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|newspaper=JewishLink.news|url=https://jewishlink.news/features/42308-mesivtha-tifereth-jerusalem-to-celebrate-114th-anniversary|title=Mesivtha Tifereth Jerusalem to Celebrate 114th Anniversary|author=Pearl Markovitz|date=February 18, 2021}}&lt;/ref&gt;

אין די 1980ער יארן איז דער מוסד געווען פארמישט אין א געלט וואשונג סקאנדאל.&lt;ref name=&quot;Money&quot; /&gt;

== ישיבת סטעטן איילענד ==
אין 1966 איז געגרינדעט געווארן א צווייג פון מתיבתא תפארת ירושלים אין [[סטעטן איילענד]], ניו יארק, אונטער'ן נאמען ישיבת סטעטן איילענד.

די ישיבה ווערט אנגעפירט דורך [[ראובן פיינשטיין|רבי ראובן פיינשטיין]], דער יונגסטער זון פון רבי משה פיינשטיין. דער משגיח פון דער ישיבה, רבי חיים מינץ, האט אויך געגרינדעט און פירט אן דעם [[קירוב]] ארגאניזאציע [[עורה]].

דער קאמפוס אין סטעטן איילענד אנטהאלט א ישיבה קטנה, ישיבה גדולה, העכערע לערנונגס אפטיילונגען און א דארמיטאריע.

== ספארט ==
רבי משה פיינשטיין איז געווען קעגן גיין צו ספארט פארמעסטן אלס צוקוקער. טראץ דעם האט מתיבתא תפארת ירושלים זיך באטייליגט אין פארשידענע קאנקורענץ ספארט געשעענישן, וועלכע זענען אפגעהאלטן געווארן פאר צוקוקער.&lt;ref&gt;{{cite news|newspaper=[[The Jewish Press]]|url=https://www.jewishpress.com/indepth/sports-and-the-orthodox-jewish-fan/2008/01/30|title=Sports and the Orthodox Jewish Fan|author=Joseph Schick|date=January 30, 2008}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>6n6joot8jp180gdk3jclyz8j6kbqxlx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>כתובה</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55231</id>
    <revision>
      <id>603125</id>
      <timestamp>2026-11-10T19:06:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '[[טעקע:Aramaic._Marriage_Document,_July_3,_449_B.C.E..jpg|רעכטס|קליין|אן ארמיש שפראכיגער שטר כתובה צווישן חנניה און תמוט, געשריבן דעם 3טן יולי 449 פאר זייער ציילונג; דער שטר געפינט זיך אינעם [[ברוקלין מוזעאום]]]] טעקע:Decorated_Ketubbah,_Livorno,_1698.jpg|רעכטס|קליין|377x377פיקס|א הערליך באצירטע כתו...'</comment>
      <origin>603125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1755" sha1="5tgaog3nwttra95dy4r9duep2ajdru9" xml:space="preserve">[[טעקע:Aramaic._Marriage_Document,_July_3,_449_B.C.E..jpg|רעכטס|קליין|אן ארמיש שפראכיגער שטר כתובה צווישן חנניה און תמוט, געשריבן דעם 3טן יולי 449 פאר זייער ציילונג; דער שטר געפינט זיך אינעם [[ברוקלין מוזעאום]]]]
[[טעקע:Decorated_Ketubbah,_Livorno,_1698.jpg|רעכטס|קליין|377x377פיקס|א הערליך באצירטע כתובה]]
'''כתובה''' איז דער שטר וואס ווערט געשריבן ביי א אידישער חתונה, און אין וועלכן דער חתן נעמט אויף זיך די חיובים כלפי דער כלה, לויט דער תקנת חז&quot;ל.&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Chambers Dictionary|publisher=Chambers|year=2003|isbn=0-550-10105-5|edition=9th|chapter=Ketubah}}&lt;/ref&gt; די כתובה איז א יסוד'דיגער טייל פון דער אידישער חתונה, און זי באשטימט די רעכט פון דער פרוי און די חיובים וואס דער מאן איז מחויב צו מקיים זיין.

אין דער היינטיגער צייט איז נישט פאראן קיין איינהייטליכער געלט ווערט וואס ווערט אלגעמיין אנערקענט אלס דער ווערט פון דער כתובה. אין רוב פעלער ווערן אירע פינאנציעלע תנאים נישט דורכגעפירט דורך ציווילע געריכטן, אויסער אין [[ישראל]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jlaw.com/Articles/KETUBAH.pdf|title=The Value and Significance of the Ketubah|first1=Michael|last1=Broyde|first2=Jonathan|last2=Reiss|publisher=Journal of Halacha and Contemporary Society, XLVII|date=2004}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>5tgaog3nwttra95dy4r9duep2ajdru9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>קאפיטשניץ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55232</id>
    <revision>
      <id>603126</id>
      <timestamp>2026-11-10T19:36:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '[[File:Kopychyntsi, Jewish Hotel.jpg|ממוזער|א גאסן סצענע נעבן דעם אידישן האטעל אין קאפיטשיניץ. אין די שטאלן פונעם האטעל פלעגן אפגעהאלטן ווערן טעאטער פארשטעלונגען אויף אידיש.]]  '''קאפיטשיניץ''' (אוקראיניש: '''Копичинці'''; פויליש: '''Kopyczyńce''') איז א שטעטל אינעם טארנאפאלער גוב...'</comment>
      <origin>603126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7350" sha1="9nq36vbbee8k1tslkizo4oe2c9uuxzk" xml:space="preserve">[[File:Kopychyntsi, Jewish Hotel.jpg|ממוזער|א גאסן סצענע נעבן דעם אידישן האטעל אין קאפיטשיניץ. אין די שטאלן פונעם האטעל פלעגן אפגעהאלטן ווערן טעאטער פארשטעלונגען אויף אידיש.]]

'''קאפיטשיניץ''' (אוקראיניש: '''Копичинці'''; פויליש: '''Kopyczyńce''') איז א שטעטל אינעם [[טארנאפאלער גובערניע]] אין מערב [[אוקראינע]]. ביז דער [[חורבן אייראפע|חורבן]] האט דארט עקזיסטירט א גרויסע אידישע קהילה.

==היסטאריע==
דאס שטעטל ווערט צום ערשטן מאל דערמאנט אין יאר 1340, און אין יאר 1564 האט עס באקומען [[מאגדעבורגער שטאט רעכטן|שטאט רעכטן]]. צווישן די יארן 1672 און 1699 איז דאס שטעטל געווען אונטער דער הערשאפט פון דער [[אטאמאנישער אימפעריע]].

ביי די [[צעטיילונגען פון פוילן]] אין די לעצטע יארן פונעם 18טן יארהונדערט איז דאס שטעטל אריינגעקומען אין דער עסטרייכישער [[גאליציע]]. נאך דער [[ערשטער וועלט מלחמה]] איז עס געווארן א טייל פון [[פוילן]].

==די אידישע קהילה==
אידן האבן געוואוינט אינעם שטעטל שוין פונעם 17טן יארהונדערט. אין די לעצטע יארן פונעם 19טן יארהונדערט האט דער [[אדמו&quot;ר]] רבי [[יצחק מאיר העשל (קאפיטשיניץ)|יצחק מאיר העשל]] אויפגעשטעלט דארט [[קאפיטשיניצער חסידות|חסידות קאפיטשיניץ]].

אין יאר 1920 האבן די זעלנער פון [[סימאן פעטליורא]] דורכגעפירט פאגראמען קעגן די אידן פונעם שטעטל. בעת די פאגראמען זענען אומגעקומען א צאל אידן, און פרויען זענען פארגוואלדיגט געווארן. צווישן די צוויי וועלט מלחמות האבן געוואוינט אינעם שטעטל ארום 2,600 אידן, וואס האבן אויסגעמאכט בערך א דריטל פון דער גאנצער באפעלקערונג. עס האבן דארט אפערירט אידישע מוסדות החינוך און קולטור אינסטיטוציעס.

אין די 1930ער יארן האבן די אידן פונעם שטעטל געליטן פון אלץ מער אנטיסעמיטישע אטאקעס און באלעסטיגונגען מצד זייערע אוקראינישע שכנים. נאכדעם וואס די [[סאוועטן פארבאנד]] האט איינגענומען דעם געגנט אין סעפטעמבער 1939, איז די אידישע ציבורישע טעטיגקייט פארבאטן געווארן.

===דער חורבן===
דעם 7טן יולי 1941, בשעת [[אפעראציע בארבאראסא]], האבן די [[דייטשלאנד|דייטשן]] איינגענומען דאס שטעטל. דעם אנדערן טאג האבן אוקראינער דורכגעפירט אקטן פון דערנידערונג, פייניגונג און מארד קעגן די אידן. א פאר טעג שפעטער זענען אויף די אידן ארויפגעלייגט געווארן פארשידענע גזירות, צווישן זיי די פליכט צו טראגן אן ארבל בענדל. די [[שוהל]]ן אינעם שטעטל זענען אויך פארברענט געווארן. פון הערבסט 1941 און ווייטער זענען אידן פון שטעטל אוועקגעשיקט געווארן צו [[געצוואונגענע ארבעט]] אין [[ארבעטסלאגער|ארבעטסלאגערן]]. אין אנהויב 1942 זענען אהין צוגעפירט געווארן נאך אידן פון די ארומיגע יישובים, ביז די צאל אידן אינעם שטעטל איז אנגעקומען צו בערך 3,120.

דעם 30סטן סעפטעמבער 1942 האבן דייטשע און אוקראינישע פאליציי לייט דורכגעפירט א געוואלדטאטן [[אקציע]] אינעם שטעטל. בערך 50 אידן זענען דערהרגעט געווארן אויפ'ן ארט, ארום 70 זענען פארשיקט געווארן צום [[יאנאווסקע לאגער]], און בערך 1,000 זענען דעפארטירט געווארן צום [[בעלזשיץ פארטיליקונג לאגער|בעלזאץ]]  [[טויטלאגער]]. דערנאך זענען די איבערגעבליבענע אידן צוזאמענגעשטופט געווארן אין א [[געטא]] וואס איז אויפגעשטעלט געווארן אינעם שטעטל. אין דעם געטא זענען אויך אריינגעברענגט געווארן פילע אידן פון די ארומיגע יישובים, און די צאל איינוואוינער האט דערגרייכט בערך 2,900.

דעם 15טן אפריל 1943 זענען בערך 400 אידן פונעם געטא דערשאסן געווארן אין גריבער אין א וואלד נעבן שטעטל. דערנאך איז דער שטח פונעם געטא פארקלענערט געווארן, בעת נאך אידן פון די ארומיגע געגנטער זענען אריינגעברענגט געווארן אהין.

אין א נאך אקציע, וואס האט געדויערט עטליכע טעג אין אנהויב יוני 1943, זענען רוב איינוואוינער פונעם געטא דערהרגעט געווארן דורך דייטשע פאליציי אין גריבער. א טייל אידן זענען געלונגען צו אנטלויפן פון דעם שחיטה מיט דער הילף פון לאקאלע [[פארטיזאנער]].

דעם 12טן יוני 1943 זענען בערך 400 אידן פונעם געטא פארשיקט געווארן צום געטא אין [[טשארטקאוו]], וואו זיי זענען אומגעקומען צוזאמען מיט די איבעריגע אידן פון יענעם ארט. בערך 600 אידן, וואס זענען געבליבן אינעם געטא און אין די ארומיגע לאנדווירטשאפטלעכע פערמעס, זענען דערהרגעט געווארן דעם 20סטן יולי 1943, נאך א שטרענגער מאנאטאגד אויף אידן וואס האבן זיך באהאלטן אינעם שטעטל.

נאך דער באפרייאונג פונעם שטעטל דורך דער [[רויטער ארמיי]] זענען צוריקגעקומען אהין בערך 20 אידן. זיי זענען אבער באלד דערנאך אוועקגעגאנגען, צוליב סטראשונגען מצד אוקראינישע נאציאנאליסטן.

==דרויסנדיגע לינקס==
* [https://web.archive.org/web/20160731180851/http://moreshet.pl/he/node/1146 קאפיטשיניץ] אויפ'ן [https://web.archive.org/web/20151026025431/http://moreshet.pl/ וועבזייטל פון דער צענטער פאר דער ירושה פון פוילישע אידנטום]


[[קאטעגאריע:גאליציע]]
[[קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע]]</text>
      <sha1>9nq36vbbee8k1tslkizo4oe2c9uuxzk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>603127</id>
      <parentid>603126</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T19:37:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>603127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7366" sha1="1hvhle6if9iyb9u65m7m4wmujciwyi4" xml:space="preserve">{{באצירק}}[[File:Kopychyntsi, Jewish Hotel.jpg|ממוזער|א גאסן סצענע נעבן דעם אידישן האטעל אין קאפיטשיניץ. אין די שטאלן פונעם האטעל פלעגן אפגעהאלטן ווערן טעאטער פארשטעלונגען אויף אידיש.]]

'''קאפיטשיניץ''' (אוקראיניש: '''Копичинці'''; פויליש: '''Kopyczyńce''') איז א שטעטל אינעם [[טארנאפאלער גובערניע]] אין מערב [[אוקראינע]]. ביז דער [[חורבן אייראפע|חורבן]] האט דארט עקזיסטירט א גרויסע אידישע קהילה.

==היסטאריע==
דאס שטעטל ווערט צום ערשטן מאל דערמאנט אין יאר 1340, און אין יאר 1564 האט עס באקומען [[מאגדעבורגער שטאט רעכטן|שטאט רעכטן]]. צווישן די יארן 1672 און 1699 איז דאס שטעטל געווען אונטער דער הערשאפט פון דער [[אטאמאנישער אימפעריע]].

ביי די [[צעטיילונגען פון פוילן]] אין די לעצטע יארן פונעם 18טן יארהונדערט איז דאס שטעטל אריינגעקומען אין דער עסטרייכישער [[גאליציע]]. נאך דער [[ערשטער וועלט מלחמה]] איז עס געווארן א טייל פון [[פוילן]].

==די אידישע קהילה==
אידן האבן געוואוינט אינעם שטעטל שוין פונעם 17טן יארהונדערט. אין די לעצטע יארן פונעם 19טן יארהונדערט האט דער [[אדמו&quot;ר]] רבי [[יצחק מאיר העשל (קאפיטשיניץ)|יצחק מאיר העשל]] אויפגעשטעלט דארט [[קאפיטשיניצער חסידות|חסידות קאפיטשיניץ]].

אין יאר 1920 האבן די זעלנער פון [[סימאן פעטליורא]] דורכגעפירט פאגראמען קעגן די אידן פונעם שטעטל. בעת די פאגראמען זענען אומגעקומען א צאל אידן, און פרויען זענען פארגוואלדיגט געווארן. צווישן די צוויי וועלט מלחמות האבן געוואוינט אינעם שטעטל ארום 2,600 אידן, וואס האבן אויסגעמאכט בערך א דריטל פון דער גאנצער באפעלקערונג. עס האבן דארט אפערירט אידישע מוסדות החינוך און קולטור אינסטיטוציעס.

אין די 1930ער יארן האבן די אידן פונעם שטעטל געליטן פון אלץ מער אנטיסעמיטישע אטאקעס און באלעסטיגונגען מצד זייערע אוקראינישע שכנים. נאכדעם וואס די [[סאוועטן פארבאנד]] האט איינגענומען דעם געגנט אין סעפטעמבער 1939, איז די אידישע ציבורישע טעטיגקייט פארבאטן געווארן.

===דער חורבן===
דעם 7טן יולי 1941, בשעת [[אפעראציע בארבאראסא]], האבן די [[דייטשלאנד|דייטשן]] איינגענומען דאס שטעטל. דעם אנדערן טאג האבן אוקראינער דורכגעפירט אקטן פון דערנידערונג, פייניגונג און מארד קעגן די אידן. א פאר טעג שפעטער זענען אויף די אידן ארויפגעלייגט געווארן פארשידענע גזירות, צווישן זיי די פליכט צו טראגן אן ארבל בענדל. די [[שוהל]]ן אינעם שטעטל זענען אויך פארברענט געווארן. פון הערבסט 1941 און ווייטער זענען אידן פון שטעטל אוועקגעשיקט געווארן צו [[געצוואונגענע ארבעט]] אין [[ארבעטסלאגער|ארבעטסלאגערן]]. אין אנהויב 1942 זענען אהין צוגעפירט געווארן נאך אידן פון די ארומיגע יישובים, ביז די צאל אידן אינעם שטעטל איז אנגעקומען צו בערך 3,120.

דעם 30סטן סעפטעמבער 1942 האבן דייטשע און אוקראינישע פאליציי לייט דורכגעפירט א געוואלדטאטן [[אקציע]] אינעם שטעטל. בערך 50 אידן זענען דערהרגעט געווארן אויפ'ן ארט, ארום 70 זענען פארשיקט געווארן צום [[יאנאווסקע לאגער]], און בערך 1,000 זענען דעפארטירט געווארן צום [[בעלזשיץ פארטיליקונג לאגער|בעלזאץ]]  [[טויטלאגער]]. דערנאך זענען די איבערגעבליבענע אידן צוזאמענגעשטופט געווארן אין א [[געטא]] וואס איז אויפגעשטעלט געווארן אינעם שטעטל. אין דעם געטא זענען אויך אריינגעברענגט געווארן פילע אידן פון די ארומיגע יישובים, און די צאל איינוואוינער האט דערגרייכט בערך 2,900.

דעם 15טן אפריל 1943 זענען בערך 400 אידן פונעם געטא דערשאסן געווארן אין גריבער אין א וואלד נעבן שטעטל. דערנאך איז דער שטח פונעם געטא פארקלענערט געווארן, בעת נאך אידן פון די ארומיגע געגנטער זענען אריינגעברענגט געווארן אהין.

אין א נאך אקציע, וואס האט געדויערט עטליכע טעג אין אנהויב יוני 1943, זענען רוב איינוואוינער פונעם געטא דערהרגעט געווארן דורך דייטשע פאליציי אין גריבער. א טייל אידן זענען געלונגען צו אנטלויפן פון דעם שחיטה מיט דער הילף פון לאקאלע [[פארטיזאנער]].

דעם 12טן יוני 1943 זענען בערך 400 אידן פונעם געטא פארשיקט געווארן צום געטא אין [[טשארטקאוו]], וואו זיי זענען אומגעקומען צוזאמען מיט די איבעריגע אידן פון יענעם ארט. בערך 600 אידן, וואס זענען געבליבן אינעם געטא און אין די ארומיגע לאנדווירטשאפטלעכע פערמעס, זענען דערהרגעט געווארן דעם 20סטן יולי 1943, נאך א שטרענגער מאנאטאגד אויף אידן וואס האבן זיך באהאלטן אינעם שטעטל.

נאך דער באפרייאונג פונעם שטעטל דורך דער [[רויטער ארמיי]] זענען צוריקגעקומען אהין בערך 20 אידן. זיי זענען אבער באלד דערנאך אוועקגעגאנגען, צוליב סטראשונגען מצד אוקראינישע נאציאנאליסטן.

==דרויסנדיגע לינקס==
* [https://web.archive.org/web/20160731180851/http://moreshet.pl/he/node/1146 קאפיטשיניץ] אויפ'ן [https://web.archive.org/web/20151026025431/http://moreshet.pl/ וועבזייטל פון דער צענטער פאר דער ירושה פון פוילישע אידנטום]


[[קאטעגאריע:גאליציע]]
[[קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע]]</text>
      <sha1>1hvhle6if9iyb9u65m7m4wmujciwyi4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>עלי הכהן</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55233</id>
    <revision>
      <id>603128</id>
      <timestamp>2026-11-10T19:40:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '{{אישיות}}'''עלי הכהן''' איז געווען א תנ&quot;ך'דיגע פערזענליכקייט, און דער לעצטער כהן גדול אינעם [[משכן שילה]]. ער האט געדינט אלס שופט און מנהיג פון [[כלל ישראל]] במשך פערציג יאר. ער האט אויפגעצויגן און מחנך געווען [[שמואל הנביא]] אינעם משכן אין שילה. עלי איז נפטר געו...'</comment>
      <origin>603128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="728" sha1="dc758n9rtlbavrc4w26806bjlk2getv" xml:space="preserve">{{אישיות}}'''עלי הכהן''' איז געווען א תנ&quot;ך'דיגע פערזענליכקייט, און דער לעצטער כהן גדול אינעם [[משכן שילה]]. ער האט געדינט אלס שופט און מנהיג פון [[כלל ישראל]] במשך פערציג יאר. ער האט אויפגעצויגן און מחנך געווען [[שמואל הנביא]] אינעם משכן אין שילה. עלי איז נפטר געווארן נאכדעם וואס ער האט געהערט די בשורה אז זיינע צוויי זין זענען אומגעקומען אין דער מלחמה און דער [[ארון הברית]] איז געפאלן אין די הענט פון די [[פלשתים]].</text>
      <sha1>dc758n9rtlbavrc4w26806bjlk2getv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>משכן שילה</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55234</id>
    <revision>
      <id>603129</id>
      <timestamp>2026-11-10T19:53:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '[[טעקע:שחזור משכן שילה.jpg|ממוזער|א געשאצטער רעקאנסטראקציע פון דעם ארט און די מאסן פונעם משכן שילה, נעבן דער תנ&quot;ך'דיגער שילה און דעם היינטיגן יישוב שילה]] טעקע:Tel Shiloh.JPG|שמאל|ממוזער|250px|דער ארכעאלאגישער ארט וואס ווערט היינט אידענטיפיצירט מיט דער תנ&quot;ך'דיגער...'</comment>
      <origin>603129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2693" sha1="1hb7o46ef62dscc90ee6c6gr5zu0kt5" xml:space="preserve">[[טעקע:שחזור משכן שילה.jpg|ממוזער|א געשאצטער רעקאנסטראקציע פון דעם ארט און די מאסן פונעם משכן שילה, נעבן דער תנ&quot;ך'דיגער שילה און דעם היינטיגן יישוב שילה]] [[טעקע:Tel Shiloh.JPG|שמאל|ממוזער|250px|דער ארכעאלאגישער ארט וואס ווערט היינט אידענטיפיצירט מיט דער תנ&quot;ך'דיגער שילה, וואו לויט'ן תנ&quot;ך איז געשטאנען דער משכן]]

'''משכן שילה''' (אדער '''מקדש שילה'''{{הערה|דער [[רמב&quot;ם]] רופט עס אן &quot;מקדש שילה&quot; אין זיין [[פירוש המשניות פונעם רמב&quot;ם
|פירוש המשנה]], מסכת זבחים, פרק י&quot;ד, משנה ז' (מהדורת [[מוסד הרב קוק]], איבערגעזעצט פון אראביש דורך הרב [[יוסף קאפח]]). אין דער פריערדיגער משנה ערקלערט דער רמב&quot;ם אז שילה ווערט אנגערופן &quot;בית&quot; אין פסוק ({{תנ&quot;ך|שמואל א|א|כד}}), און אויך &quot;משכן&quot; ({{תנ&quot;ך|תהלים|עח|ס}}).}}) איז געווען דער מקום המקדש פון כלל ישראל אין די יארן נאכ'ן אריינקומען קיין ארץ ישראל, ביז'ן אויפבוי פון דעם ערשטן [[בית המקדש]] דורך [[שלמה המלך]]. דער משכן איז געשטאנען אין [[שילה (אתר מקראי)|שילה]], אין דער תקופה פון כיבוש און התיישבות ארץ ישראל און אין דער תקופה פון די [[שופטים]].

דער משכן שילה ווערט דערמאנט אין תנ&quot;ך, אין [[ספר יהושע]], [[ספר שופטים]] און [[ספר שמואל]], און אויך אין נאך פסוקים אין שפעטערדיגע ספרים. 

לויט דער אידישער מסורה איז דער משכן שילה געשטאנען צווישן די יארן [[ב'תק&quot;ב]] און [[ב'תתע&quot;א]] (1258–889 פאר דער ציילונג).

==דער משכן שילה אין תנ&quot;ך==
דער משכן שילה ווערט דערמאנט אין [[ספר יהושע]], [[ספר שופטים]] און [[ספר שמואל]]. אויך אין [[מסכת מגילה]] ווערט שילה דערמאנט אין שייכות מיט די הלכות פון אכילת קדשים. אין די מקורות וואס זענען אונז באקאנט זענען נישט פאראן קיין גלייכע באשרייבונגען פון דעם משכן אין דרויסנדיגע היסטארישע דאקומענטן.

== רעפערענצן ==</text>
      <sha1>1hb7o46ef62dscc90ee6c6gr5zu0kt5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>קאָנאָסוקע מאַצושיטאַ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55235</id>
    <redirect title="קאנאסוקע מאצושיטא" />
    <revision>
      <id>603132</id>
      <timestamp>2026-11-10T20:09:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>ן' משה האט באוועגט בלאט [[קאָנאָסוקע מאַצושיטאַ]] צו [[קאנאסוקע מאצושיטא]]</comment>
      <origin>603132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="tc23uhscr8h9ub1asi6mufwgpmcnrq6" xml:space="preserve">#ווייטערפירן [[קאנאסוקע מאצושיטא]]</text>
      <sha1>tc23uhscr8h9ub1asi6mufwgpmcnrq6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אקלעהאמע סיטי</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55236</id>
    <revision>
      <id>603134</id>
      <timestamp>2026-11-10T21:13:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '{{באצירק}}  '''אקלעהאמע סיטי''' (ענגליש: ''Oklahoma City''; אפגעקירצט: ''OKC'') איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט לויט דער באפעלקערונג אין דער אמעריקאנער שטאַט [[אקלעהאמע]] . לויט דער צענזוס פון 2020 האט די שטאט געהאט 681,054 איינוואוינער, און זי איז די 21סטע גרעסטע שטאט אין ד...'</comment>
      <origin>603134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10585" sha1="o37l9ceqrh2h1uh4lccay32s677917o" xml:space="preserve">{{באצירק}}

'''אקלעהאמע סיטי''' (ענגליש: ''Oklahoma City''; אפגעקירצט: ''OKC'') איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט לויט דער באפעלקערונג אין דער אמעריקאנער שטאַט [[אקלעהאמע]] . לויט דער צענזוס פון 2020 האט די שטאט געהאט 681,054 איינוואוינער, און זי איז די 21סטע גרעסטע שטאט אין די פאראייניגטע שטאטן. די שטאט דינט אויך אלס דער קאונטי זיץ פון [[אקלעהאמע קאונטי]], כאטש אירע גרענעצן ציען זיך אריין אויך אין קאנאדישע, קליוולענד און פאטאוואטאמי קאונטיס. די מעטראפאליטאנער געגנט ארום דער שטאט איז די גרעסטע אין אקלעהאמע, מיט ארום 1.5 מיליאן איינוואוינער.

די שטאט איז איינע פון די גרעסטע אין די פאראייניגטע שטאטן לויט איר שטח, און זי איז די צווייטגרעסטע שטאַט הויפטשטאט לויט שטח, נאך [[דזשונאו, אלאסקע]]. די עקאנאמיע פון דער שטאט איז אמאל געווען בעיקר באזירט אויף רעגירונג און אויל אויספארשונג, אבער זי האט זיך במשך די יארן פארשפרייט אויך אויף אינפארמאציע טעכנאלאגיע, געזונטהייט, סערוויסעס און פארשידענע אנדערע אינדוסטריעס.

אקלעהאמע סיטי איז א וויכטיגער צענטער פאר דער אויל און נאטורליכע גאז אינדוסטריע, און אין דער שטאט געפינען זיך אויך וויכטיגע פעדעראלע רעגירונגס אינסטיטוציעס, אריינגערעכנט טינקער לופט פעלד. די שטאט איז געגרינדעט געווארן דעם 22סטן אפריל 1889.

אין אקלעהאמע סיטי איז אויך געווען איינע פון די ערגסטע טעראר אטאקעס אין דער אמעריקאנער היסטאריע: דעם 19טן אפריל 1995 האט א באמבע אטאקע אויפ'ן אלפרעד פי. מורא פעדעראלע געביידע אומגעברענגט 168 מענטשן און פארוואונדעט הונדערטער אנדערע.

== היסטאריע ==
[[טעקע:Oklahoma1885.jpg|קליין|מאפע פון אינדיאנער טעריטאריע (אקלעהאמע) אין 1889, מיט אקלעהאמע אלס א באן סטאנציע אויפ'ן באן וועג.]]
[[טעקע:Oklahoma_City_1890.jpg|קליין|א ליטאגראפיע פון אקלעהאמע סיטי פון יאר 1890.]]
[[טעקע:PostcardOklahomaCityOKBroadway1910.jpg|קליין|א בליק אויף בראדוועי אין צפון ריכטונג, אין יאר 1910.]]
אקלעהאמע סיטי איז באזעצט געווארן דעם 22סטן אפריל 1889, ווען דער שטח וואס איז באקאנט געווען אלס די ״נישט צוגעטיילטע לענדער״ איז געעפנט געווארן פאר באזעצונג אין אן אונטערנעמונג וואס איז באקאנט אלס דער ״לאנד לויף פון 1889״. דעם 26סטן אפריל איז וויליאם קאוטש ערוויילט געווארן אלס דער ערשטער [[בירגערמייסטער]]. בערך 10,000 מענטשן האבן זיך באזעצט אינעם שטח וואס איז שפעטער געווארן די הויפטשטאט פון אקלעהאמע. די שטאט איז שנעל געוואקסן, און איר באפעלקערונג האט זיך פארדאפלט צווישן 1890 און 1900. צווישן די ערשטע פערזענליכקייטן וואס האבן געהאט א וויכטיגן חלק אין דער אנטוויקלונג פון דער שטאט זענען געווען אנטאן קלאסן, דזשאן ווילפארד שאטעל, הענרי איבערהאלסער, אסקאר אמערינגער, דזשעק וואלטאן, אנדזשעלא סקאט און דזשעימס מעני.

ווען אקלעהאמע איז אריינגענומען געווארן אין די פאראייניגטע שטאטן אלס א שטאַט אין 1907, איז אקלעהאמע סיטי שוין געווען גרעסער ווי [[גאטרי]], די פריערדיגע טעריטאריע הויפטשטאט, און איז געווארן דער הויפט באפעלקערונגס  און האנדלס צענטער פון דער נייער שטאַט. נישט לאנג דערנאך איז די הויפטשטאט אריבערגעפירט געווארן פון גאטרי קיין אקלעהאמע סיטי.

פאר דער [[צווייטער וועלט־מלחמה|צווייטער וועלט מלחמה]] האט די שטאט אנטוויקלט גרויסע בהמות מארקן און פלייש פאבריקן, וואס האבן צוגעצויגן ארבעטער און הכנסות וואס זענען פריער געגאנגען קיין [[שיקאגא]] און [[אמאהא]]. אין 1928 איז אויל אנטדעקט געווארן אינעם שטח פון דער שטאט, אויך אונטער'ן שטאַט קאפיטאל, און אקלעהאמע סיטי איז געווארן א וויכטיגער צענטער פון אויל פראדוקציע.

נאך דער מלחמה איז די שטאט ווייטער געוואקסן, טיילווייז צוליב דער אויפבויונג פון די [[אינטערסטעיט הייוועי סיסטעם|אינטערסטעיט שאסייען]]. די אנטוויקלונג פון טינקער לופטפעלד האט אויך געהאט א גרויסן חלק אין דער עקאנאמישער וואוקס פון דער שטאט.

אין 1959 האט די שטאטישע רעגירונג אנגעהויבן א גרויסע אונטערנעמונג צו פארברייטערן די שטאט'ס גרענעצן. ביזן סוף פון 1961 איז דער שטח פון דער שטאט געוואקסן פון 80 קוואדראט מייל צו 475.55 קוואדראט מייל, און זי איז דעמאלט געווען די גרעסטע שטאט אין די פאראייניגטע שטאטן לויט שטח.
[[טעקע:Oklahoma_City_Oklahoma.jpg|קליין|א בילד פון אקלעהאמע סיטי, גענומען פון דער אינטערנאציאנאלער ספעיס סטאנציע אין מאי 2006.]]

== אקלעהאמע סיטי באמבע ==
[[טעקע:Murrah_Building_-_Aerial.jpg|קליין|דער מורא פעדעראלער געביידע נאך דער באמבע אטאקע.]]
דעם 19טן אפריל 1995 האט טימאטי מקוועי אויפגעריסן א פערטילייזער באמבע פארנט פון דעם אלפרעד פי. מורא פעדעראלן געביידע. די אויפרייס און דער נאכפאלגנדיקער איינפאל פון דעם געביידע האבן אומגעברענגט 168 מענטשן און פארוואונדעט מער ווי 680. די שאק כוואליע האט חרוב געמאכט אדער געשעדיגט 324 געביידעס אין א ראדיוס פון 340 מעטער, פארברענט אדער חרוב געמאכט 86 אויטאס און צעבראכן פענצטער אין 258 ארומיגע געביידעס. די שאדנס זענען געשאצט געווארן אויף כאטש $652 מיליאן. מקוועי איז פאראורטיילט צו טויט וואס איז אויסגעפירט געווארן 11טן יוני 2001.

דער פלאץ וואו דאס געביידע איז געשטאנען איז שפעטער פארוואנדלט געווארן אין דעם נאציאנאלן אנדענק ארט און מוזיי פון אקלעהאמע סיטי. זינט דער עפענונג אין יאר 2000 האבן מיליאנען מענטשן באזוכט דעם ארט.

דער [[אוקלהאמע סיטי נאציאנאלער אנדענק־ארט|אקלעהאמע סיטי נאציאנאלער אנדענק ארט]] געפינט זיך אינעם צפון טייל פונעם שטאטישן צענטער. דער ארט איז געגרינדעט געווארן צו געדענקען די קרבנות, איבערלעבער, ראטעווערס און אלע מענטשן וועמענס לעבן איז פארענדערט געווארן דורך דער באמבע אטאקע דעם 19טן אפריל 1995. דער דרויסנדיגער אנדענק ארט קען מען באזוכן יעדע צייט פון טאג אן קיין אפצאל. דער מוזיי נעבן אים געפינט זיך אינעם געביידע פון דער צייטונג ''Journal Record'', וואס איז געשעדיגט געווארן דורך דער אויפרייס. דער מוזיי קען מען באזוכן קעגן א קליינעם אריינגאנגס געלט. אויפ'ן זעלבן שטח געפינט זיך אויך דער נאציאנאלער אינסטיטוט פאר דער פארמיידונג פון טעראריזם, אן אומאפהענגיקער נישט פארדינסט ארגאניזאציע וואס פארשונגט וועגן דעם פארמיידן פון טעראריזם.
[[טעקע:State_Capitol_seen_from_OK_History_Center.jpg|קליין|דער אקלעהאמע שטאַט קאפיטאל, געזען פונעם אקלעהאמע היסטאריע צענטער.]]

== וועב לינקס ==

* [https://www.okc.gov/ אפיציעלע וועבזייטל פון דער שטאט]
* [http://www.travelok.com/oklahoma_city טוריזם אינפארמאציע וועגן אקלעהאמע סיטי]
* [http://www.visitokc.com/ דער קאנווענשאן  און באזוכער ביורא]
* [http://www.city-data.com/city/Oklahoma-City-Oklahoma.html/ אינפארמאציע וועגן דער שטאט ביי City-Data]
* [http://www.filmrowokc.com/ וועבזייטל פון דעם היסטארישן פילם ראוו דיסטריקט]
* [https://travel.nytimes.com/2008/08/08/travel/escapes/08American.html אן ארטיקל אין דער ''New York Times'' וועגן אקלעהאמע סיטי]
* [http://okc.net/ OKC.NET] — קולטורעלע אנאליזן און מיינונגען
* [http://voicesofoklahoma.com/ron_norick.html אן אינטערוויו מיט ראן נאריק, בירגערמייסטער בעת דער באמבע אטאקע]


{{Authority control}}</text>
      <sha1>o37l9ceqrh2h1uh4lccay32s677917o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>603135</id>
      <parentid>603134</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T21:22:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ן' משה</username>
        <id>42115</id>
      </contributor>
      <origin>603135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10641" sha1="tfrqz244372o1lxd4rwt7kdt8xue94v" xml:space="preserve">{{באצירק}}

'''אקלעהאמע סיטי''' (ענגליש: ''Oklahoma City''; אפגעקירצט: ''OKC'') איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט לויט דער באפעלקערונג אין דער אמעריקאנער שטאַט [[אקלעהאמע]] . לויט דער צענזוס פון 2020 האט די שטאט געהאט 681,054 איינוואוינער, און זי איז די 21סטע גרעסטע שטאט אין די פאראייניגטע שטאטן. די שטאט דינט אויך אלס דער קאונטי זיץ פון [[אקלעהאמע קאונטי]], כאטש אירע גרענעצן ציען זיך אריין אויך אין קאנאדישע, קליוולענד און פאטאוואטאמי קאונטיס. די מעטראפאליטאנער געגנט ארום דער שטאט איז די גרעסטע אין אקלעהאמע, מיט ארום 1.5 מיליאן איינוואוינער.

די שטאט איז איינע פון די גרעסטע אין די פאראייניגטע שטאטן לויט איר שטח, און זי איז די צווייטגרעסטע שטאַט הויפטשטאט לויט שטח, נאך [[דזשונאו, אלאסקע]]. די עקאנאמיע פון דער שטאט איז אמאל געווען בעיקר באזירט אויף רעגירונג און אויל אויספארשונג, אבער זי האט זיך במשך די יארן פארשפרייט אויך אויף אינפארמאציע טעכנאלאגיע, געזונטהייט, סערוויסעס און פארשידענע אנדערע אינדוסטריעס.

אקלעהאמע סיטי איז א וויכטיגער צענטער פאר דער אויל און נאטורליכע גאז אינדוסטריע, און אין דער שטאט געפינען זיך אויך וויכטיגע פעדעראלע רעגירונגס אינסטיטוציעס, אריינגערעכנט טינקער לופט פעלד. די שטאט איז געגרינדעט געווארן דעם 22סטן אפריל 1889.

אין אקלעהאמע סיטי איז אויך געווען איינע פון די ערגסטע טעראר אטאקעס אין דער אמעריקאנער היסטאריע: דעם 19טן אפריל 1995 האט א באמבע אטאקע אויפ'ן אלפרעד פי. מורא פעדעראלע געביידע אומגעברענגט 168 מענטשן און פארוואונדעט הונדערטער אנדערע.

== היסטאריע ==
[[טעקע:Oklahoma1885.jpg|קליין|מאפע פון אינדיאנער טעריטאריע (אקלעהאמע) אין 1889, מיט אקלעהאמע אלס א באן סטאנציע אויפ'ן באן וועג.]]
[[טעקע:Oklahoma_City_1890.jpg|קליין|א ליטאגראפיע פון אקלעהאמע סיטי פון יאר 1890.]]
[[טעקע:PostcardOklahomaCityOKBroadway1910.jpg|קליין|א בליק אויף בראדוועי אין צפון ריכטונג, אין יאר 1910.]]
אקלעהאמע סיטי איז באזעצט געווארן דעם 22סטן אפריל 1889, ווען דער שטח וואס איז באקאנט געווען אלס די ״נישט צוגעטיילטע לענדער״ איז געעפנט געווארן פאר באזעצונג אין אן אונטערנעמונג וואס איז באקאנט אלס דער ״לאנד לויף פון 1889״. דעם 26סטן אפריל איז וויליאם קאוטש ערוויילט געווארן אלס דער ערשטער [[בירגערמייסטער]]. בערך 10,000 מענטשן האבן זיך באזעצט אינעם שטח וואס איז שפעטער געווארן די הויפטשטאט פון אקלעהאמע. די שטאט איז שנעל געוואקסן, און איר באפעלקערונג האט זיך פארדאפלט צווישן 1890 און 1900. צווישן די ערשטע פערזענליכקייטן וואס האבן געהאט א וויכטיגן חלק אין דער אנטוויקלונג פון דער שטאט זענען געווען אנטאן קלאסן, דזשאן ווילפארד שאטעל, הענרי איבערהאלסער, אסקאר אמערינגער, דזשעק וואלטאן, אנדזשעלא סקאט און דזשעימס מעני.

ווען אקלעהאמע איז אריינגענומען געווארן אין די פאראייניגטע שטאטן אלס א שטאַט אין 1907, איז אקלעהאמע סיטי שוין געווען גרעסער ווי [[גאטרי]], די פריערדיגע טעריטאריע הויפטשטאט, און איז געווארן דער הויפט באפעלקערונגס  און האנדלס צענטער פון דער נייער שטאַט. נישט לאנג דערנאך איז די הויפטשטאט אריבערגעפירט געווארן פון גאטרי קיין אקלעהאמע סיטי.

פאר דער [[צווייטער וועלט־מלחמה|צווייטער וועלט מלחמה]] האט די שטאט אנטוויקלט גרויסע בהמות מארקן און פלייש פאבריקן, וואס האבן צוגעצויגן ארבעטער און הכנסות וואס זענען פריער געגאנגען קיין [[שיקאגא]] און [[אמאהא]]. אין 1928 איז אויל אנטדעקט געווארן אינעם שטח פון דער שטאט, אויך אונטער'ן שטאַט קאפיטאל, און אקלעהאמע סיטי איז געווארן א וויכטיגער צענטער פון אויל פראדוקציע.

נאך דער מלחמה איז די שטאט ווייטער געוואקסן, טיילווייז צוליב דער אויפבויונג פון די [[אינטערסטעיט הייוועי סיסטעם|אינטערסטעיט שאסייען]]. די אנטוויקלונג פון טינקער לופטפעלד האט אויך געהאט א גרויסן חלק אין דער עקאנאמישער וואוקס פון דער שטאט.

אין 1959 האט די שטאטישע רעגירונג אנגעהויבן א גרויסע אונטערנעמונג צו פארברייטערן די שטאט'ס גרענעצן. ביזן סוף פון 1961 איז דער שטח פון דער שטאט געוואקסן פון 80 קוואדראט מייל צו 475.55 קוואדראט מייל, און זי איז דעמאלט געווען די גרעסטע שטאט אין די פאראייניגטע שטאטן לויט שטח.
[[טעקע:Oklahoma_City_Oklahoma.jpg|קליין|א בילד פון אקלעהאמע סיטי, גענומען פון דער אינטערנאציאנאלער ספעיס סטאנציע אין מאי 2006.]]

== אקלעהאמע סיטי באמבע ==
[[טעקע:Murrah_Building_-_Aerial.jpg|קליין|דער מורא פעדעראלער געביידע נאך דער באמבע אטאקע.]]
דעם 19טן אפריל 1995 האט טימאטי מקוועי אויפגעריסן א פערטילייזער באמבע פארנט פון דעם אלפרעד פי. מורא פעדעראלן געביידע. די אויפרייס און דער נאכפאלגנדיקער איינפאל פון דעם געביידע האבן אומגעברענגט 168 מענטשן און פארוואונדעט מער ווי 680. די שאק כוואליע האט חרוב געמאכט אדער געשעדיגט 324 געביידעס אין א ראדיוס פון 340 מעטער, פארברענט אדער חרוב געמאכט 86 אויטאס און צעבראכן פענצטער אין 258 ארומיגע געביידעס. די שאדנס זענען געשאצט געווארן אויף כאטש $652 מיליאן. מקוועי איז פאראורטיילט צו טויט וואס איז אויסגעפירט געווארן 11טן יוני 2001.

דער פלאץ וואו דאס געביידע איז געשטאנען איז שפעטער פארוואנדלט געווארן אין דעם נאציאנאלן אנדענק ארט און מוזיי פון אקלעהאמע סיטי. זינט דער עפענונג אין יאר 2000 האבן מיליאנען מענטשן באזוכט דעם ארט.

דער [[אוקלהאמע סיטי נאציאנאלער אנדענק־ארט|אקלעהאמע סיטי נאציאנאלער אנדענק ארט]] געפינט זיך אינעם צפון טייל פונעם שטאטישן צענטער. דער ארט איז געגרינדעט געווארן צו געדענקען די קרבנות, איבערלעבער, ראטעווערס און אלע מענטשן וועמענס לעבן איז פארענדערט געווארן דורך דער באמבע אטאקע דעם 19טן אפריל 1995. דער דרויסנדיגער אנדענק ארט קען מען באזוכן יעדע צייט פון טאג אן קיין אפצאל. דער מוזיי נעבן אים געפינט זיך אינעם געביידע פון דער צייטונג ''Journal Record'', וואס איז געשעדיגט געווארן דורך דער אויפרייס. דער מוזיי קען מען באזוכן קעגן א קליינעם אריינגאנגס געלט. אויפ'ן זעלבן שטח געפינט זיך אויך דער נאציאנאלער אינסטיטוט פאר דער פארמיידונג פון טעראריזם, אן אומאפהענגיקער נישט פארדינסט ארגאניזאציע וואס פארשונגט וועגן דעם פארמיידן פון טעראריזם.
{{פאראייניגטע שטאטן הויפטשטעט}}[[טעקע:State_Capitol_seen_from_OK_History_Center.jpg|קליין|דער אקלעהאמע שטאַט קאפיטאל, געזען פונעם אקלעהאמע היסטאריע צענטער.]]

== וועב לינקן ==

* [https://www.okc.gov/ אפיציעלע וועבזייטל פון דער שטאט]
* [http://www.travelok.com/oklahoma_city טוריזם אינפארמאציע וועגן אקלעהאמע סיטי]
* [http://www.visitokc.com/ דער קאנווענשאן  און באזוכער ביורא]
* [http://www.city-data.com/city/Oklahoma-City-Oklahoma.html/ אינפארמאציע וועגן דער שטאט ביי City-Data]
* [http://www.filmrowokc.com/ וועבזייטל פון דעם היסטארישן פילם ראוו דיסטריקט]
* [https://travel.nytimes.com/2008/08/08/travel/escapes/08American.html אן ארטיקל אין דער ''New York Times'' וועגן אקלעהאמע סיטי]
* [http://okc.net/ OKC.NET] — קולטורעלע אנאליזן און מיינונגען
* [http://voicesofoklahoma.com/ron_norick.html אן אינטערוויו מיט ראן נאריק, בירגערמייסטער בעת דער באמבע אטאקע]


{{Authority control}}</text>
      <sha1>tfrqz244372o1lxd4rwt7kdt8xue94v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>603146</id>
      <parentid>603135</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T23:10:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>40859</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>603146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10684" sha1="brc7va3erhvuk1uhrwcwpnwfdtr8rlz" xml:space="preserve">{{באצירק}}

'''אקלעהאמע סיטי''' (ענגליש: ''Oklahoma City''; אפגעקירצט: ''OKC'') איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט לויט דער באפעלקערונג אין דער אמעריקאנער שטאַט [[אקלעהאמע]] . לויט דער צענזוס פון 2020 האט די שטאט געהאט 681,054 איינוואוינער, און זי איז די 21סטע גרעסטע שטאט אין די פאראייניגטע שטאטן. די שטאט דינט אויך אלס דער קאונטי זיץ פון [[אקלעהאמע קאונטי]], כאטש אירע גרענעצן ציען זיך אריין אויך אין קאנאדישע, קליוולענד און פאטאוואטאמי קאונטיס. די מעטראפאליטאנער געגנט ארום דער שטאט איז די גרעסטע אין אקלעהאמע, מיט ארום 1.5 מיליאן איינוואוינער.

די שטאט איז איינע פון די גרעסטע אין די פאראייניגטע שטאטן לויט איר שטח, און זי איז די צווייטגרעסטע שטאַט הויפטשטאט לויט שטח, נאך [[דזשונאו, אלאסקע]]. די עקאנאמיע פון דער שטאט איז אמאל געווען בעיקר באזירט אויף רעגירונג און אויל אויספארשונג, אבער זי האט זיך במשך די יארן פארשפרייט אויך אויף אינפארמאציע טעכנאלאגיע, געזונטהייט, סערוויסעס און פארשידענע אנדערע אינדוסטריעס.

אקלעהאמע סיטי איז א וויכטיגער צענטער פאר דער אויל און נאטורליכע גאז אינדוסטריע, און אין דער שטאט געפינען זיך אויך וויכטיגע פעדעראלע רעגירונגס אינסטיטוציעס, אריינגערעכנט טינקער לופט פעלד. די שטאט איז געגרינדעט געווארן דעם 22סטן אפריל 1889.

אין אקלעהאמע סיטי איז אויך געווען איינע פון די ערגסטע טעראר אטאקעס אין דער אמעריקאנער היסטאריע: דעם 19טן אפריל 1995 האט א באמבע אטאקע אויפ'ן אלפרעד פי. מורא פעדעראלע געביידע אומגעברענגט 168 מענטשן און פארוואונדעט הונדערטער אנדערע.

== היסטאריע ==
[[טעקע:Oklahoma1885.jpg|קליין|מאפע פון אינדיאנער טעריטאריע (אקלעהאמע) אין 1889, מיט אקלעהאמע אלס א באן סטאנציע אויפ'ן באן וועג.]]
[[טעקע:Oklahoma_City_1890.jpg|קליין|א ליטאגראפיע פון אקלעהאמע סיטי פון יאר 1890.]]
[[טעקע:PostcardOklahomaCityOKBroadway1910.jpg|קליין|א בליק אויף בראדוועי אין צפון ריכטונג, אין יאר 1910.]]
אקלעהאמע סיטי איז באזעצט געווארן דעם 22סטן אפריל 1889, ווען דער שטח וואס איז באקאנט געווען אלס די ״נישט צוגעטיילטע לענדער״ איז געעפנט געווארן פאר באזעצונג אין אן אונטערנעמונג וואס איז באקאנט אלס דער ״לאנד לויף פון 1889״. דעם 26סטן אפריל איז וויליאם קאוטש ערוויילט געווארן אלס דער ערשטער [[בירגערמייסטער]]. בערך 10,000 מענטשן האבן זיך באזעצט אינעם שטח וואס איז שפעטער געווארן די הויפטשטאט פון אקלעהאמע. די שטאט איז שנעל געוואקסן, און איר באפעלקערונג האט זיך פארדאפלט צווישן 1890 און 1900. צווישן די ערשטע פערזענליכקייטן וואס האבן געהאט א וויכטיגן חלק אין דער אנטוויקלונג פון דער שטאט זענען געווען אנטאן קלאסן, דזשאן ווילפארד שאטעל, הענרי איבערהאלסער, אסקאר אמערינגער, דזשעק וואלטאן, אנדזשעלא סקאט און דזשעימס מעני.

ווען אקלעהאמע איז אריינגענומען געווארן אין די פאראייניגטע שטאטן אלס א שטאַט אין 1907, איז אקלעהאמע סיטי שוין געווען גרעסער ווי [[גאטרי]], די פריערדיגע טעריטאריע הויפטשטאט, און איז געווארן דער הויפט באפעלקערונגס  און האנדלס צענטער פון דער נייער שטאַט. נישט לאנג דערנאך איז די הויפטשטאט אריבערגעפירט געווארן פון גאטרי קיין אקלעהאמע סיטי.

פאר דער [[צווייטער וועלט־מלחמה|צווייטער וועלט מלחמה]] האט די שטאט אנטוויקלט גרויסע בהמות מארקן און פלייש פאבריקן, וואס האבן צוגעצויגן ארבעטער און הכנסות וואס זענען פריער געגאנגען קיין [[שיקאגא]] און [[אמאהא]]. אין 1928 איז אויל אנטדעקט געווארן אינעם שטח פון דער שטאט, אויך אונטער'ן שטאַט קאפיטאל, און אקלעהאמע סיטי איז געווארן א וויכטיגער צענטער פון אויל פראדוקציע.

נאך דער מלחמה איז די שטאט ווייטער געוואקסן, טיילווייז צוליב דער אויפבויונג פון די [[אינטערסטעיט הייוועי סיסטעם|אינטערסטעיט שאסייען]]. די אנטוויקלונג פון טינקער לופטפעלד האט אויך געהאט א גרויסן חלק אין דער עקאנאמישער וואוקס פון דער שטאט.

אין 1959 האט די שטאטישע רעגירונג אנגעהויבן א גרויסע אונטערנעמונג צו פארברייטערן די שטאט'ס גרענעצן. ביזן סוף פון 1961 איז דער שטח פון דער שטאט געוואקסן פון 80 קוואדראט מייל צו 475.55 קוואדראט מייל, און זי איז דעמאלט געווען די גרעסטע שטאט אין די פאראייניגטע שטאטן לויט שטח.
[[טעקע:Oklahoma_City_Oklahoma.jpg|קליין|א בילד פון אקלעהאמע סיטי, גענומען פון דער אינטערנאציאנאלער ספעיס סטאנציע אין מאי 2006.]]

== אקלעהאמע סיטי באמבע ==
[[טעקע:Murrah_Building_-_Aerial.jpg|קליין|דער מורא פעדעראלער געביידע נאך דער באמבע אטאקע.]]
דעם 19טן אפריל 1995 האט טימאטי מקוועי אויפגעריסן א פערטילייזער באמבע פארנט פון דעם אלפרעד פי. מורא פעדעראלן געביידע. די אויפרייס און דער נאכפאלגנדיקער איינפאל פון דעם געביידע האבן אומגעברענגט 168 מענטשן און פארוואונדעט מער ווי 680. די שאק כוואליע האט חרוב געמאכט אדער געשעדיגט 324 געביידעס אין א ראדיוס פון 340 מעטער, פארברענט אדער חרוב געמאכט 86 אויטאס און צעבראכן פענצטער אין 258 ארומיגע געביידעס. די שאדנס זענען געשאצט געווארן אויף כאטש $652 מיליאן. מקוועי איז פאראורטיילט צו טויט וואס איז אויסגעפירט געווארן 11טן יוני 2001.

דער פלאץ וואו דאס געביידע איז געשטאנען איז שפעטער פארוואנדלט געווארן אין דעם נאציאנאלן אנדענק ארט און מוזיי פון אקלעהאמע סיטי. זינט דער עפענונג אין יאר 2000 האבן מיליאנען מענטשן באזוכט דעם ארט.

דער [[אוקלהאמע סיטי נאציאנאלער אנדענק־ארט|אקלעהאמע סיטי נאציאנאלער אנדענק ארט]] געפינט זיך אינעם צפון טייל פונעם שטאטישן צענטער. דער ארט איז געגרינדעט געווארן צו געדענקען די קרבנות, איבערלעבער, ראטעווערס און אלע מענטשן וועמענס לעבן איז פארענדערט געווארן דורך דער באמבע אטאקע דעם 19טן אפריל 1995. דער דרויסנדיגער אנדענק ארט קען מען באזוכן יעדע צייט פון טאג אן קיין אפצאל. דער מוזיי נעבן אים געפינט זיך אינעם געביידע פון דער צייטונג ''Journal Record'', וואס איז געשעדיגט געווארן דורך דער אויפרייס. דער מוזיי קען מען באזוכן קעגן א קליינעם אריינגאנגס געלט. אויפ'ן זעלבן שטח געפינט זיך אויך דער נאציאנאלער אינסטיטוט פאר דער פארמיידונג פון טעראריזם, אן אומאפהענגיקער נישט פארדינסט ארגאניזאציע וואס פארשונגט וועגן דעם פארמיידן פון טעראריזם.
{{פאראייניגטע שטאטן הויפטשטעט}}[[טעקע:State_Capitol_seen_from_OK_History_Center.jpg|קליין|דער אקלעהאמע שטאַט קאפיטאל, געזען פונעם אקלעהאמע היסטאריע צענטער.]]

== וועב לינקן ==

* [https://www.okc.gov/ אפיציעלע וועבזייטל פון דער שטאט]
* [http://www.travelok.com/oklahoma_city טוריזם אינפארמאציע וועגן אקלעהאמע סיטי]
* [http://www.visitokc.com/ דער קאנווענשאן  און באזוכער ביורא]
* [http://www.city-data.com/city/Oklahoma-City-Oklahoma.html/ אינפארמאציע וועגן דער שטאט ביי City-Data]
* [https://web.archive.org/web/20180311142322/http://www.filmrowokc.com/ וועבזייטל פון דעם היסטארישן פילם ראוו דיסטריקט]
* [https://travel.nytimes.com/2008/08/08/travel/escapes/08American.html אן ארטיקל אין דער ''New York Times'' וועגן אקלעהאמע סיטי]
* [http://okc.net/ OKC.NET] — קולטורעלע אנאליזן און מיינונגען
* [http://voicesofoklahoma.com/ron_norick.html אן אינטערוויו מיט ראן נאריק, בירגערמייסטער בעת דער באמבע אטאקע]


{{Authority control}}</text>
      <sha1>brc7va3erhvuk1uhrwcwpnwfdtr8rlz</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>