Wikipedia yowiki https://yo.wikipedia.org/wiki/Oj%C3%BAew%C3%A9_%C3%80k%E1%BB%8D%CC%81k%E1%BB%8D%CC%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Amóhùnmáwòrán Pàtàkì Ọ̀rọ̀ Oníṣe Ọ̀rọ̀ oníṣe Wikipedia Ọ̀rọ̀ Wikipedia Fáìlì Ọ̀rọ̀ fáìlì MediaWiki Ọ̀rọ̀ mediaWiki Àdàkọ Ọ̀rọ̀ àdàkọ Ìrànlọ́wọ́ Ọ̀rọ̀ ìrànlọ́wọ́ Ẹ̀ka Ọ̀rọ̀ ẹ̀ka Èbúté Ọ̀rọ̀ èbúté Ìwé Ọ̀rọ̀ ìwé TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 71489 620324 609934 2026-05-10T00:05:01Z Fasanu Omowumi Opeyemi 33977 Atunse 620324 wikitext text/x-wiki [[File:Good Food Display - NCI Visuals Online.jpg|thumb|Àwọn èròjà Oúnjẹ]] [[Fáìlì:Nigerian Cheesy Sausage Masa.jpg|thumb|[[Oúnjẹ ti Nigeria]]]] '''Oúnjẹ''' jẹ́ ohun tí a lè jẹ tàbí mú láti fún ara wa ní okun, Oúnjẹ máa ń sáábà ní eka afùn ni ló kún,ti olóyìnbó pé ní 'carbohydrate', [[ọ̀rá]] àti àwọn ohun aṣara lóore mìíràn ti ó ṣe pàtàkì fún ìtọ́jú , ìdàgbàsókè pẹlú agbára tí ó yẹ fún ara. A má ń sábà rí oúnjẹ ní ara [[ewéko]], [[ẹranko]] tàbí elu(fungi), ó sì má ń nilo yíyí padà láti so di nkán tí o ṣé je. Óúnjẹ kìí ṣe fún [[ènìyàn]] nìkan, ẹranko àti ewéko náà ń jeun. Àwọn ewéko ń rí óúnjẹ wọn nípasẹ̀ agbára [[Oòrùn]] ( Co₂ àti omi). A nílò oúnje láti wà láàyè, bí ó ti lẹ̀ jé wípé ènìyàn lè wà láàyè fún oṣù kan sí mejì láì jeun.ṣugbọ́n sibẹ oúnjẹ ṣe pàtàkì púpọ̀.<ref name="Barrell 2020">{{cite web | last=Barrell | first=Amanda | title=How long can you go without food? Survival, effects, and more | website=Medical and health information | date=2020-03-17 | url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/how-long-can-you-go-without-food | access-date=2022-02-20}}</ref> Apẹrẹ óúnjẹ ni [[ìrẹsì]], [[iṣu]], [[ẹ̀wà]], [[iyán|iyán, àmàlà, èfó]] àti béè béè lọ == Otún Le Ka Èyí == • [[Àìjẹ̀un-dáradára|Àìjeun dáradára]] ==Àwon Ìtókasí== {{Reflist}} mgjwaa92tndwk7o113ktdcyb0cjbo2n 0 72997 620325 563094 2026-05-10T00:08:35Z Kwamikagami 897 620325 wikitext text/x-wiki '''14566 Hōkūleʻa''' jẹ́ [[minor planet|plánẹ́tì kékeré]] ní [[asteroid belt|ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì]]. {{ekunrere}} ==Itokasi== {{reflist}} {{Minor planets navigator}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ástẹ́rọ́ìdì]] 6b6h7z9p89cbu8jk5y8s1averohyxyl 0 80248 620326 2026-05-10T01:25:08Z Royalesignature 26633 O ti ṣẹ̀dá àyọkà nípa ṣíṣe ògbufọ̀ ojú-ewé "[[:en:Special:Redirect/revision/1353314689|Orangun]]" 620326 wikitext text/x-wiki {{Yoruba people}}<templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> <references /> '''Orangun''' tàbí '''Ọ̀ràngún of Ìlá''' jẹ́ ọ̀kan lára àwọn aláṣẹ àti olùdarí ìlú ìṣẹ̀ǹbáyé tí a mọ́ sì Ìgbómìnà, ọ̀kan lára àwọn ìran ẹ̀yà Yorùbá tí olu ìlú rẹ̀ sì wá ní ìlú [[Ìlá-Ọ̀ràngún|Ila Orangun]], àárín gbùngbùn ilé [[Ilẹ̀ Yorùbá|Yorubaland]], èyítí o wá ní gúúsù orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà|Nigeria]] . A le tọ́ka sí orísun orúkọ ìlú náà sí ìtàn àròsọ nípa ìtàn [[Odùduwà|Oduduwa]], bàbà ńlá ìran àwọn [[Ilẹ̀ Yorùbá|Yorùbá]] àì tètè rí ọmọ bí gẹ́gẹ́ bí ọba tí ó nílò àrólé ìtẹ́ ọba. Ìtàn sọ pé ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ-ọmọ méje ti Odùduwà, pàápàá jùlọ ọmọ kẹrin nínú àwọn ọmọ. Ó jogún ọ̀pọ̀lọpọ̀ adé àti ìlẹ̀kẹ̀ lọ́wọ́ baba rẹ̀. Ó fi Ilé-Ife sílẹ̀ láti tèdó pẹ̀lú Àdá-Ògbó (irinṣẹ́ bíi àdá tí wọ́n fi ń gbá àwọn ọ̀nà igbó nígbà tí wọ́n ń gbé ibẹ̀) àti Ọ̀pá Ọ̀rẹ́ (Ọ̀pá àmì ọba). A sọtẹ́lẹ̀ tiwa wípé ibikíbi tí wọ́n bá kọ́kọ́ gbé ọ̀pá náà sí yálà wọ́n mọ mọ tàbí wọ́n ṣe sí gbé kalẹ̀, ibẹ̀ ni wọ́n yóò ti máa gbé, bẹ́ẹ̀ náà ni wọ́n sì ṣe máa ń gbé ní ibùgbé àkọ́kọ́ wọn, Ìlá-Kòló. == Ìtàn == Gẹ́gẹ́ bí ìtàn àròsọ Yorùbá, Òràngún àkọ́kọ́ ni ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ [[Odùduwà]], ìtàn àròsọ Yorùbá, ẹni tí ó jẹ́ ọba ní [[Ilé-Ifẹ̀|Ilé-Ife]] ní ìgbà àtijọ́. Ọmọ-ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ Odùduwà, ọmọ àkọ́bí ti ọmọ kan ṣoṣo ti Oduduwa, ni a ń pè ní Fagbamila tí a sì ń pè ní Òràngún. Orúkọ àpèlé náà jẹ́ ìdàpọ̀ ti Ọ̀ràn mí gún, tí ó túmọ̀ sí "ipò mi pé", bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìtumọ̀ mìíràn wà ṣùgbọ́n tí kò ṣeé lóye. Wọ́n sọ pé Odùduwà fún ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ọmọ ọmọ rẹ̀ ní adé (àwọn kan sọ pé àwọn ọmọ 16) ó sì rán wọn lọ láti dá ìjọba tiwọn sílẹ̀ láti tèdó sí àyè òtọtọ́. Odùdúwà fún Òràngún ní ìgé ńlá kan tí ó tẹ̀, tí a ń pè ní "Ogbo" láti fi ṣe ọ̀nà rẹ̀ nínú igbó, ṣùgbọ́n ète pàtàkì ẹ̀bùn "Ogbo" ni agbára tí ó wà nínú rẹ̀ láti darí ọmọ-aládé ọ̀dọ́mọdé náà sí ibi tí ó yẹ láti gbé kalẹ̀ kí ó sì fi ìjọba tirẹ̀ múlẹ̀. Àwọn òpìtàn ẹnu sọ pé "Ogbo" yìí ni orísun orúkọ " [[Ìgbómìnà|Igbomina]] " (láti inú "Ogbo mi mo ona" tàbí "Ogbo mo ona", gbólóhùn kan tí a sọ pé ó wá láti inú "Òràngún" àtilẹ̀wá, tí ó túmọ̀ sí "Ogbo ọ̀nà", tàbí "Ogbo mọ ọ̀nà"), èyí tí a ń pè ní ẹ̀yà Yorùbá ní àríwá ìlà-oòrùn ilẹ̀ Yorùbá (ti [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun|Òsun]] àti [[Ìpínlẹ̀ Kwara]] ti Nàìjíríà). Ìtumọ̀ Ogbo yìí jẹ́ ìtumọ̀ kan ṣoṣo; ní èdè Yorùbá tí a fi ìlànà ṣe, Ogbo túmọ̀ sí Long Life, tàbí Àgbà, ó sinmi lórí ibi tí àwọn àmì ohùn wà. Ada, ni ọ̀rọ̀ Yorùbá fún cutlass, Ogbo mi mo ona yóò túmọ̀ sí "Àgbà mi fi ọ̀nà hàn mí". == Ọ̀ráńgún ti Ìlà àti Òkè Ìlà == Ní [[Ìlá-Ọ̀ràngún|ìlú Ila Orangun]], olú ìlú ìtàn ìjọba Igbomina àti agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ila|Ila]] ní ìpínlẹ̀ Osun, Oba Wahab Kayode Adedeji Oyedotun ni Orangun lọ́wọ́lọ́wọ́. Wọ́n fi í ṣe adé ní ọdún 2003 lẹ́yìn àríyànjiyàn ọdún márùn-ún láàárín àwọn ọmọ ọba tí wọ́n yẹ fún ìtẹ́. Ní [[Òkè Ìlá|Oke-Ila]] Orangun, ìlú kan tí ó yapa àti olú ìlú [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ifedayo|Ifedayo]], Orangun lọ́wọ́lọ́wọ́ ni Oba Adedokun Omoniyi Abolarin, ti Ilé Olùdarí Obasolo, ọ̀kan lára àwọn ilé ìjọba mẹ́rin tí orúkọ oyè náà yí padà sí Oke-Ila Orangun. Wọ́n gbé e kalẹ̀ ní ọjọ́ kẹjọ oṣù Kejìlá, ọdún 2006. Fún ìgbà àkọ́kọ́ ní ohun tó lé ní ọgọ́rùn-ún ọdún mẹ́ta sẹ́yìn, àwọn ọmọ Orangun méjì tó ń jọba ní Oke-Ila àti Ila jẹ́ àtọmọdọ́mọ Arutu Oluokun, ọmọ ọba kékeré tó ṣáájú ìjáde àwọn ọ̀dọ́ kúrò ní ìjọba àpapọ̀ ní Ila Yara ní nǹkan bí ọgọ́rùn-ún márùn-ún ọdún sẹ́yìn. == Àwọn ìtọ́kasí == [[Ẹ̀ka:Àwọn olórí orílẹ̀-èdè]] [[Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ]] pch4ivztn14635ak8ktzm8q69ta5pwt 620327 620326 2026-05-10T01:29:50Z Royalesignature 26633 620327 wikitext text/x-wiki {{Yoruba people}} '''Orangun''' tàbí '''Ọ̀ràngún of Ìlá''' jẹ́ ọ̀kan lára àwọn aláṣẹ àti olùdarí ìlú ìṣẹ̀ǹbáyé tí a mọ́ sì Ìgbómìnà, ọ̀kan lára àwọn ìran ẹ̀yà Yorùbá tí olu ìlú rẹ̀ sì wá ní ìlú [[Ìlá-Ọ̀ràngún|Ila Orangun]], àárín gbùngbùn ilé [[Ilẹ̀ Yorùbá|Yorubaland]], èyítí o wá ní gúúsù orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà|Nigeria]] . A le tọ́ka sí orísun orúkọ ìlú náà sí ìtàn àròsọ nípa ìtàn [[Odùduwà|Oduduwa]], bàbà ńlá ìran àwọn [[Ilẹ̀ Yorùbá|Yorùbá]] àì tètè rí ọmọ bí gẹ́gẹ́ bí ọba tí ó nílò àrólé ìtẹ́ ọba. Ìtàn sọ pé ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ-ọmọ méje ti Odùduwà, pàápàá jùlọ ọmọ kẹrin nínú àwọn ọmọ. Ó jogún ọ̀pọ̀lọpọ̀ adé àti ìlẹ̀kẹ̀ lọ́wọ́ baba rẹ̀. Ó fi Ilé-Ife sílẹ̀ láti tèdó pẹ̀lú Àdá-Ògbó (irinṣẹ́ bíi àdá tí wọ́n fi ń gbá àwọn ọ̀nà igbó nígbà tí wọ́n ń gbé ibẹ̀) àti Ọ̀pá Ọ̀rẹ́ (Ọ̀pá àmì ọba). A sọtẹ́lẹ̀ tiwa wípé ibikíbi tí wọ́n bá kọ́kọ́ gbé ọ̀pá náà sí yálà wọ́n mọ mọ tàbí wọ́n ṣe sí gbé kalẹ̀, ibẹ̀ ni wọ́n yóò ti máa gbé, bẹ́ẹ̀ náà ni wọ́n sì ṣe máa ń gbé ní ibùgbé àkọ́kọ́ wọn, Ìlá-Kòló. == Ìtàn == Gẹ́gẹ́ bí ìtàn àròsọ Yorùbá, Òràngún àkọ́kọ́ ni ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ [[Odùduwà]], ìtàn àròsọ Yorùbá, ẹni tí ó jẹ́ ọba ní [[Ilé-Ifẹ̀|Ilé-Ife]] ní ìgbà àtijọ́. Ọmọ-ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ Odùduwà, ọmọ àkọ́bí ti ọmọ kan ṣoṣo ti Oduduwa, ni a ń pè ní Fagbamila tí a sì ń pè ní Òràngún. Orúkọ àpèlé náà jẹ́ ìdàpọ̀ ti Ọ̀ràn mí gún, tí ó túmọ̀ sí "ipò mi pé", bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìtumọ̀ mìíràn wà ṣùgbọ́n tí kò ṣeé lóye. Wọ́n sọ pé Odùduwà fún ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ọmọ ọmọ rẹ̀ ní adé (àwọn kan sọ pé àwọn ọmọ 16) ó sì rán wọn lọ láti dá ìjọba tiwọn sílẹ̀ láti tèdó sí àyè òtọtọ́. Odùdúwà fún Òràngún ní ìgé ńlá kan tí ó tẹ̀, tí a ń pè ní "Ogbo" láti fi ṣe ọ̀nà rẹ̀ nínú igbó, ṣùgbọ́n ète pàtàkì ẹ̀bùn "Ogbo" ni agbára tí ó wà nínú rẹ̀ láti darí ọmọ-aládé ọ̀dọ́mọdé náà sí ibi tí ó yẹ láti gbé kalẹ̀ kí ó sì fi ìjọba tirẹ̀ múlẹ̀. Àwọn òpìtàn ẹnu sọ pé "Ogbo" yìí ni orísun orúkọ " [[Ìgbómìnà|Igbomina]] " (láti inú "Ogbo mi mo ona" tàbí "Ogbo mo ona", gbólóhùn kan tí a sọ pé ó wá láti inú "Òràngún" àtilẹ̀wá, tí ó túmọ̀ sí "Ogbo ọ̀nà", tàbí "Ogbo mọ ọ̀nà"), èyí tí a ń pè ní ẹ̀yà Yorùbá ní àríwá ìlà-oòrùn ilẹ̀ Yorùbá (ti [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun|Òsun]] àti [[Ìpínlẹ̀ Kwara]] ti Nàìjíríà). Ìtumọ̀ Ogbo yìí jẹ́ ìtumọ̀ kan ṣoṣo; ní èdè Yorùbá tí a fi ìlànà ṣe, Ogbo túmọ̀ sí Long Life, tàbí Àgbà, ó sinmi lórí ibi tí àwọn àmì ohùn wà. Ada, ni ọ̀rọ̀ Yorùbá fún cutlass, Ogbo mi mo ona yóò túmọ̀ sí "Àgbà mi fi ọ̀nà hàn mí". == Ọ̀ráńgún ti Ìlà àti Òkè Ìlà == Ní [[Ìlá-Ọ̀ràngún|ìlú Ila Orangun]], olú ìlú ìtàn ìjọba Igbomina àti agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ila|Ila]] ní ìpínlẹ̀ Osun, Oba Wahab Kayode Adedeji Oyedotun ni Orangun lọ́wọ́lọ́wọ́. Wọ́n fi í ṣe adé ní ọdún 2003 lẹ́yìn àríyànjiyàn ọdún márùn-ún láàárín àwọn ọmọ ọba tí wọ́n yẹ fún ìtẹ́. Ní [[Òkè Ìlá|Oke-Ila]] Orangun, ìlú kan tí ó yapa àti olú ìlú [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ifedayo|Ifedayo]], Orangun lọ́wọ́lọ́wọ́ ni Oba Adedokun Omoniyi Abolarin, ti Ilé Olùdarí Obasolo, ọ̀kan lára àwọn ilé ìjọba mẹ́rin tí orúkọ oyè náà yí padà sí Oke-Ila Orangun. Wọ́n gbé e kalẹ̀ ní ọjọ́ kẹjọ oṣù Kejìlá, ọdún 2006. Fún ìgbà àkọ́kọ́ ní ohun tó lé ní ọgọ́rùn-ún ọdún mẹ́ta sẹ́yìn, àwọn ọmọ Orangun méjì tó ń jọba ní Oke-Ila àti Ila jẹ́ àtọmọdọ́mọ Arutu Oluokun, ọmọ ọba kékeré tó ṣáájú ìjáde àwọn ọ̀dọ́ kúrò ní ìjọba àpapọ̀ ní Ila Yara ní nǹkan bí ọgọ́rùn-ún márùn-ún ọdún sẹ́yìn. == Àwọn ìtọ́kasí == [[Ẹ̀ka:Àwọn olórí orílẹ̀-èdè]] [[Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ]] s5guwcwmbqmn8rk77qetlez9m1f4ozk 620328 620327 2026-05-10T01:33:50Z Royalesignature 26633 /* Ìtàn */ 620328 wikitext text/x-wiki {{Yoruba people}} '''Orangun''' tàbí '''Ọ̀ràngún of Ìlá''' jẹ́ ọ̀kan lára àwọn aláṣẹ àti olùdarí ìlú ìṣẹ̀ǹbáyé tí a mọ́ sì Ìgbómìnà, ọ̀kan lára àwọn ìran ẹ̀yà Yorùbá tí olu ìlú rẹ̀ sì wá ní ìlú [[Ìlá-Ọ̀ràngún|Ila Orangun]], àárín gbùngbùn ilé [[Ilẹ̀ Yorùbá|Yorubaland]], èyítí o wá ní gúúsù orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà|Nigeria]] . A le tọ́ka sí orísun orúkọ ìlú náà sí ìtàn àròsọ nípa ìtàn [[Odùduwà|Oduduwa]], bàbà ńlá ìran àwọn [[Ilẹ̀ Yorùbá|Yorùbá]] àì tètè rí ọmọ bí gẹ́gẹ́ bí ọba tí ó nílò àrólé ìtẹ́ ọba. Ìtàn sọ pé ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ-ọmọ méje ti Odùduwà, pàápàá jùlọ ọmọ kẹrin nínú àwọn ọmọ. Ó jogún ọ̀pọ̀lọpọ̀ adé àti ìlẹ̀kẹ̀ lọ́wọ́ baba rẹ̀. Ó fi Ilé-Ife sílẹ̀ láti tèdó pẹ̀lú Àdá-Ògbó (irinṣẹ́ bíi àdá tí wọ́n fi ń gbá àwọn ọ̀nà igbó nígbà tí wọ́n ń gbé ibẹ̀) àti Ọ̀pá Ọ̀rẹ́ (Ọ̀pá àmì ọba). A sọtẹ́lẹ̀ tiwa wípé ibikíbi tí wọ́n bá kọ́kọ́ gbé ọ̀pá náà sí yálà wọ́n mọ mọ tàbí wọ́n ṣe sí gbé kalẹ̀, ibẹ̀ ni wọ́n yóò ti máa gbé, bẹ́ẹ̀ náà ni wọ́n sì ṣe máa ń gbé ní ibùgbé àkọ́kọ́ wọn, Ìlá-Kòló. == Ìtàn == Gẹ́gẹ́ bí ìtàn àròsọ Yorùbá, Òràngún àkọ́kọ́ ni ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ [[Odùduwà]], ìtàn àròsọ Yorùbá, ẹni tí ó jẹ́ ọba ní [[Ilé-Ifẹ̀|Ilé-Ife]] ní ìgbà àtijọ́. Ọmọ-ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ Odùduwà, ọmọ àkọ́bí ti ọmọ kan ṣoṣo ti Oduduwa, ni a ń pè ní Fagbamila tí a sì ń pè ní Òràngún. Orúkọ àpèlé náà jẹ́ ìdàpọ̀ ti Ọ̀ràn mí gún, tí ó túmọ̀ sí "ipò mi pé", bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìtumọ̀ mìíràn wà ṣùgbọ́n tí kò ṣeé lóye. Wọ́n sọ pé Odùduwà fún ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ọmọ ọmọ rẹ̀ ní adé (àwọn kan sọ pé àwọn ọmọ 16) ó sì rán wọn lọ láti dá ìjọba tiwọn sílẹ̀ láti tèdó sí àyè òtọtọ́. Odùdúwà fún Òràngún ní ìgé ńlá kan tí ó tẹ̀, tí a ń pè ní "Ogbo" láti fi ṣe ọ̀nà rẹ̀ nínú igbó, ṣùgbọ́n ète pàtàkì ẹ̀bùn "Ogbo" ni agbára tí ó wà nínú rẹ̀ láti darí ọmọ-aládé ọ̀dọ́mọdé náà sí ibi tí ó yẹ láti gbé kalẹ̀ kí ó sì fi ìjọba tirẹ̀ múlẹ̀. Àwọn òpìtàn ẹnu sọ pé "Ogbo" yìí ni orísun orúkọ " [[Ìgbómìnà|Igbomina]] " (láti inú "Ogbo mi mo ona" tàbí "Ogbo mo ona", gbólóhùn kan tí a sọ pé ó wá láti inú "Òràngún" àtilẹ̀wá, tí ó túmọ̀ sí "Ogbo ọ̀nà", tàbí "Ogbo mọ ọ̀nà"), èyí tí a ń pè ní ẹ̀yà Yorùbá ní àríwá ìlà-oòrùn ilẹ̀ Yorùbá (ti [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun|Òsun]] àti [[Ìpínlẹ̀ Kwara]] ti Nàìjíríà).<ref>Babalola, Olufemi Oladapo. “The Obaala Babalola Adekeye's History of Oke-Ila Orangun - Historical and Constitutional Development of The Ìgbómìnà-Yorùbá Kingdom from its Foundation to British Imperio-Colonialism”. ''Butubutu Publishers. [[Austin, Texas]]. August 1984''.</ref> Ìtumọ̀ Ogbo yìí jẹ́ ìtumọ̀ kan ṣoṣo; ní èdè Yorùbá tí a fi ìlànà ṣe, Ogbo túmọ̀ sí Long Life, tàbí Àgbà, ó sinmi lórí ibi tí àwọn àmì ohùn wà. Ada, ni ọ̀rọ̀ Yorùbá fún cutlass, Ogbo mi mo ona yóò túmọ̀ sí "Àgbà mi fi ọ̀nà hàn mí". == Ọ̀ráńgún ti Ìlà àti Òkè Ìlà == Ní [[Ìlá-Ọ̀ràngún|ìlú Ila Orangun]], olú ìlú ìtàn ìjọba Igbomina àti agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ila|Ila]] ní ìpínlẹ̀ Osun, Oba Wahab Kayode Adedeji Oyedotun ni Orangun lọ́wọ́lọ́wọ́. Wọ́n fi í ṣe adé ní ọdún 2003 lẹ́yìn àríyànjiyàn ọdún márùn-ún láàárín àwọn ọmọ ọba tí wọ́n yẹ fún ìtẹ́. Ní [[Òkè Ìlá|Oke-Ila]] Orangun, ìlú kan tí ó yapa àti olú ìlú [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ifedayo|Ifedayo]], Orangun lọ́wọ́lọ́wọ́ ni Oba Adedokun Omoniyi Abolarin, ti Ilé Olùdarí Obasolo, ọ̀kan lára àwọn ilé ìjọba mẹ́rin tí orúkọ oyè náà yí padà sí Oke-Ila Orangun. Wọ́n gbé e kalẹ̀ ní ọjọ́ kẹjọ oṣù Kejìlá, ọdún 2006. Fún ìgbà àkọ́kọ́ ní ohun tó lé ní ọgọ́rùn-ún ọdún mẹ́ta sẹ́yìn, àwọn ọmọ Orangun méjì tó ń jọba ní Oke-Ila àti Ila jẹ́ àtọmọdọ́mọ Arutu Oluokun, ọmọ ọba kékeré tó ṣáájú ìjáde àwọn ọ̀dọ́ kúrò ní ìjọba àpapọ̀ ní Ila Yara ní nǹkan bí ọgọ́rùn-ún márùn-ún ọdún sẹ́yìn. == Àwọn ìtọ́kasí == [[Ẹ̀ka:Àwọn olórí orílẹ̀-èdè]] [[Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ]] 97wdsm92282v76xf5yqhyzsj7hd9vs2 620329 620328 2026-05-10T01:35:45Z Royalesignature 26633 /* Ìtàn */ 620329 wikitext text/x-wiki {{Yoruba people}} '''Orangun''' tàbí '''Ọ̀ràngún of Ìlá''' jẹ́ ọ̀kan lára àwọn aláṣẹ àti olùdarí ìlú ìṣẹ̀ǹbáyé tí a mọ́ sì Ìgbómìnà, ọ̀kan lára àwọn ìran ẹ̀yà Yorùbá tí olu ìlú rẹ̀ sì wá ní ìlú [[Ìlá-Ọ̀ràngún|Ila Orangun]], àárín gbùngbùn ilé [[Ilẹ̀ Yorùbá|Yorubaland]], èyítí o wá ní gúúsù orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà|Nigeria]] . A le tọ́ka sí orísun orúkọ ìlú náà sí ìtàn àròsọ nípa ìtàn [[Odùduwà|Oduduwa]], bàbà ńlá ìran àwọn [[Ilẹ̀ Yorùbá|Yorùbá]] àì tètè rí ọmọ bí gẹ́gẹ́ bí ọba tí ó nílò àrólé ìtẹ́ ọba. Ìtàn sọ pé ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ-ọmọ méje ti Odùduwà, pàápàá jùlọ ọmọ kẹrin nínú àwọn ọmọ. Ó jogún ọ̀pọ̀lọpọ̀ adé àti ìlẹ̀kẹ̀ lọ́wọ́ baba rẹ̀. Ó fi Ilé-Ife sílẹ̀ láti tèdó pẹ̀lú Àdá-Ògbó (irinṣẹ́ bíi àdá tí wọ́n fi ń gbá àwọn ọ̀nà igbó nígbà tí wọ́n ń gbé ibẹ̀) àti Ọ̀pá Ọ̀rẹ́ (Ọ̀pá àmì ọba). A sọtẹ́lẹ̀ tiwa wípé ibikíbi tí wọ́n bá kọ́kọ́ gbé ọ̀pá náà sí yálà wọ́n mọ mọ tàbí wọ́n ṣe sí gbé kalẹ̀, ibẹ̀ ni wọ́n yóò ti máa gbé, bẹ́ẹ̀ náà ni wọ́n sì ṣe máa ń gbé ní ibùgbé àkọ́kọ́ wọn, Ìlá-Kòló. == Ìtàn == Gẹ́gẹ́ bí ìtàn àròsọ Yorùbá, Òràngún àkọ́kọ́ ni ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ [[Odùduwà]], ìtàn àròsọ Yorùbá, ẹni tí ó jẹ́ ọba ní [[Ilé-Ifẹ̀|Ilé-Ife]] ní ìgbà àtijọ́. Ọmọ-ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ Odùduwà, ọmọ àkọ́bí ti ọmọ kan ṣoṣo ti Oduduwa, ni a ń pè ní Fagbamila tí a sì ń pè ní Òràngún. Orúkọ àpèlé náà jẹ́ ìdàpọ̀ ti Ọ̀ràn mí gún, tí ó túmọ̀ sí "ipò mi pé", bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìtumọ̀ mìíràn wà ṣùgbọ́n tí kò ṣeé lóye. Wọ́n sọ pé Odùduwà fún ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ọmọ ọmọ rẹ̀ ní adé (àwọn kan sọ pé àwọn ọmọ 16) ó sì rán wọn lọ láti dá ìjọba tiwọn sílẹ̀ láti tèdó sí àyè òtọtọ́. Odùdúwà fún Òràngún ní ìgé ńlá kan tí ó tẹ̀, tí a ń pè ní "Ogbo" láti fi ṣe ọ̀nà rẹ̀ nínú igbó, ṣùgbọ́n ète pàtàkì ẹ̀bùn "Ogbo" ni agbára tí ó wà nínú rẹ̀ láti darí ọmọ-aládé ọ̀dọ́mọdé náà sí ibi tí ó yẹ láti gbé kalẹ̀ kí ó sì fi ìjọba tirẹ̀ múlẹ̀. Àwọn òpìtàn ẹnu sọ pé "Ogbo" yìí ni orísun orúkọ " [[Ìgbómìnà|Igbomina]] " (láti inú "Ogbo mi mo ona" tàbí "Ogbo mo ona", gbólóhùn kan tí a sọ pé ó wá láti inú "Òràngún" àtilẹ̀wá, tí ó túmọ̀ sí "Ogbo ọ̀nà", tàbí "Ogbo mọ ọ̀nà"), èyí tí a ń pè ní ẹ̀yà Yorùbá ní àríwá ìlà-oòrùn ilẹ̀ Yorùbá (ti [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun|Òsun]] àti [[Ìpínlẹ̀ Kwara]] ti Nàìjíríà).<ref>Babalola, Olufemi Oladapo. “The Obaala Babalola Adekeye's History of Oke-Ila Orangun - Historical and Constitutional Development of The Ìgbómìnà-Yorùbá Kingdom from its Foundation to British Imperio-Colonialism”. ''Butubutu Publishers. [[Austin, Texas]]. August 1984''.</ref><ref>see Chief Fama's Orisa dictionary, Kayode Fakinlede's Yoruba: moder practical dictionary, Wande Abimbola, Ifa an exposition of literary corpus, or any other reputable traditional Yoruba Ifa texts.</ref> Ìtumọ̀ Ogbo yìí jẹ́ ìtumọ̀ kan ṣoṣo; ní èdè Yorùbá tí a fi ìlànà ṣe, Ogbo túmọ̀ sí Long Life, tàbí Àgbà, ó sinmi lórí ibi tí àwọn àmì ohùn wà. Ada, ni ọ̀rọ̀ Yorùbá fún cutlass, Ogbo mi mo ona yóò túmọ̀ sí "Àgbà mi fi ọ̀nà hàn mí". == Ọ̀ráńgún ti Ìlà àti Òkè Ìlà == Ní [[Ìlá-Ọ̀ràngún|ìlú Ila Orangun]], olú ìlú ìtàn ìjọba Igbomina àti agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ila|Ila]] ní ìpínlẹ̀ Osun, Oba Wahab Kayode Adedeji Oyedotun ni Orangun lọ́wọ́lọ́wọ́. Wọ́n fi í ṣe adé ní ọdún 2003 lẹ́yìn àríyànjiyàn ọdún márùn-ún láàárín àwọn ọmọ ọba tí wọ́n yẹ fún ìtẹ́. Ní [[Òkè Ìlá|Oke-Ila]] Orangun, ìlú kan tí ó yapa àti olú ìlú [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ifedayo|Ifedayo]], Orangun lọ́wọ́lọ́wọ́ ni Oba Adedokun Omoniyi Abolarin, ti Ilé Olùdarí Obasolo, ọ̀kan lára àwọn ilé ìjọba mẹ́rin tí orúkọ oyè náà yí padà sí Oke-Ila Orangun. Wọ́n gbé e kalẹ̀ ní ọjọ́ kẹjọ oṣù Kejìlá, ọdún 2006. Fún ìgbà àkọ́kọ́ ní ohun tó lé ní ọgọ́rùn-ún ọdún mẹ́ta sẹ́yìn, àwọn ọmọ Orangun méjì tó ń jọba ní Oke-Ila àti Ila jẹ́ àtọmọdọ́mọ Arutu Oluokun, ọmọ ọba kékeré tó ṣáájú ìjáde àwọn ọ̀dọ́ kúrò ní ìjọba àpapọ̀ ní Ila Yara ní nǹkan bí ọgọ́rùn-ún márùn-ún ọdún sẹ́yìn. == Àwọn ìtọ́kasí == [[Ẹ̀ka:Àwọn olórí orílẹ̀-èdè]] [[Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ]] t1ldm5vb59kjckmj7spqjbafkwf729w 620330 620329 2026-05-10T06:19:58Z Fasanu Omowumi Opeyemi 33977 Àmì ohun 620330 wikitext text/x-wiki {{Yoruba people}} '''Òràngún''' tàbí '''Ọ̀ràngún of Ìlá''' jẹ́ ọ̀kan lára àwọn aláṣẹ àti olùdarí ìlú ìṣẹ̀ǹbáyé tí a mọ́ sì Ìgbómìnà, ọ̀kan lára àwọn ìran ẹ̀yà Yorùbá tí ólu ìlú rẹ̀ sì wá ní ìlú [[Ìlá-Ọ̀ràngún|Ila Orangun]], àárín gbùngbùn ilé Yorùbá, èyítí o wá ní gúúsù orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]]. A lè tọ́ka sí orísun orúkọ ìlú náà sí ìtàn àròsọ nípa ìtàn [[Odùduwà]], bàbà ńlá ìran àwọn [[Ilẹ̀ Yorùbá|Yorùbá]] àì tètè rí ọmọ bí gẹ́gẹ́ bí ọba tí ó nílò àrólé ìtẹ́ ọba. Ìtàn sọ pé ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ-ọmọ méje ti Odùduwà, pàápàá jùlọ ọmọ kẹrin nínú àwọn ọmọ. Ó jogún ọ̀pọ̀lọpọ̀ adé àti ìlẹ̀kẹ̀ lọ́wọ́ baba rẹ̀. Ó fi Ilé-Ife sílẹ̀ láti tèdó pẹ̀lú Àdá-Ògbó (irinṣẹ́ bíi àdá tí wọ́n fi ń gbá àwọn ọ̀nà igbó nígbà tí wọ́n ń gbé ibẹ̀) àti Ọ̀pá Ọ̀rẹ́ (Ọ̀pá àmì ọbaá A sọtẹ́lẹ̀ tiwà wípé ibikíbi tí wọ́n bá kọ́kọ́ gbé ọ̀pá náà sí yálà wọ́n mọ mọ tàbí wọ́n ṣe sí gbé kalẹ̀, ibẹ̀ ni wọ́n yóò ti máa gbé, bẹ́ẹ̀ náà ni wọ́n sì ṣe máa ń gbé ní ibùgbé àkọ́kọ́ wọn, Ìlá-Kòló. == Ìtàn == Gẹ́gẹ́ bí ìtàn àròsọ Yorùbá, Òràngún àkọ́kọ́ ni ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ [[Odùduwà]], ìtàn àròsọ Yorùbá, ẹni tí ó jẹ́ ọba ní [[Ilé-Ifẹ̀|Ilé-Ife]] ní ìgbà àtijọ́. Ọmọ-ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ Odùduwà, ọmọ àkọ́bí ti ọmọ kan ṣoṣo ti Odùduwà, ni a ń pè ní Fágbàmílà tí a sì ń pè ní Òràngún. Orúkọ àpèlé náà jẹ́ ìdàpọ̀ ti Ọ̀ràn mí gún, tí ó túmọ̀ sí "ipò mi pé", bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìtumọ̀ mìíràn wà ṣùgbọ́n tí kò ṣeé lóye. Wọ́n sọ pé Odùduwà fún ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ọmọ ọmọ rẹ̀ ní adé (àwọn kan sọ pé àwọn ọmọ mérìndínlógún) ó sì rán wọn lọ láti dá ìjọba tiwọn sílẹ̀ láti tèdó sí àyè òtọ̀tọ̀. Odùdúwà fún Òràngún ní ìgé ńlá kan tí ó tẹ̀, tí a ń pè ní "Ogbo" láti fi ṣe ọ̀nà rẹ̀ nínú igbó, ṣùgbọ́n ète pàtàkì ẹ̀bùn "Ogbo" ni agbára tí ó wà nínú rẹ̀ láti darí ọmọ-aládé ọ̀dọ́mọdé náà sí ibi tí ó yẹ láti gbé kalẹ̀ kí ó sì fi ìjọba tirẹ̀ múlẹ̀. Àwọn òpìtàn ẹnu sọ pé "Ogbo" yìí ni orísun orúkọ " [[Ìgbómìnà|Igbomina]] " (láti inú "Ògbò mí mọ ọ̀nà" tàbí "Ògbò mo ọ̀nà", gbólóhùn kan tí a sọ pé ó wá láti inú "Òràngún" àtilẹ̀wá, tí ó túmọ̀ sí "Ògbò ọ̀nà", tàbí "Ògbò mọ ọ̀nà"), èyí tí a ń pè ní ẹ̀yà Yorùbá ní àríwá ìlà-oòrùn ilẹ̀ Yorùbá (ti [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun|Òsun]] àti [[Ìpínlẹ̀ Kwara]] ti Nàìjíríà).<ref>Babalola, Olufemi Oladapo. “The Obaala Babalola Adekeye's History of Oke-Ila Orangun - Historical and Constitutional Development of The Ìgbómìnà-Yorùbá Kingdom from its Foundation to British Imperio-Colonialism”. ''Butubutu Publishers. [[Austin, Texas]]. August 1984''.</ref><ref>see Chief Fama's Orisa dictionary, Kayode Fakinlede's Yoruba: moder practical dictionary, Wande Abimbola, Ifa an exposition of literary corpus, or any other reputable traditional Yoruba Ifa texts.</ref> Ìtumọ̀ Ògbò yìí jẹ́ ìtumọ̀ kan ṣoṣo; ní èdè Yorùbá tí a fi ìlànà ṣe, Ogbo túmọ̀ sí Long Life, tàbí Àgbà, ó sinmi lórí ibi tí àwọn àmì ohùn wà. Ada, ni ọ̀rọ̀ Yorùbá fún cutlass, Ogbo mi mo ona yóò túmọ̀ sí "Àgbà mi fi ọ̀nà hàn mí". == Ọ̀ràngún ti Ìlà àti Òkè Ìlà == Ní [[Ìlá-Ọ̀ràngún|ìlú Ìlá Òràngún]], olú ìlú ìtàn ìjọba Igbomina àti agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ìlá ní ìpínlẹ̀ Osun, Oba Wahab Kayode Adedeji Oyedotun ni Òràngún lọ́wọ́lọ́wọ́. Wọ́n fi í ṣe adé ní ọdún 2003 lẹ́yìn àríyànjiyàn ọdún márùn-ún láàárín àwọn ọmọ ọba tí wọ́n yẹ fún ìtẹ́. Ní [[Òkè Ìlá|Òkè-Ìlá]] Òràngún, ìlú kan tí ó yapa àti olú ìlú [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ifedayo|Ifedayo]], Òràngún lọ́wọ́lọ́wọ́ ni Oba Adedokun Omoniyi Abolarin, ti Ilé Olùdarí Obasolo, ọ̀kan lára àwọn ilé ìjọba mẹ́rin tí orúkọ padà sí Òkè-ìlá Òràngún. Wọ́n gbé e kalẹ̀ ní ọjọ́ kẹjọ oṣù Kejìlá, ọdún 2006. Fún ìgbà àkọ́kọ́ ní ohun tó lé ní ọgọ́rùn-ún ọdún mẹ́ta sẹ́yìn, àwọn ọmọ Òràngún méjì tó ń jọba ní Òkè-ìlá àti Ìlá jẹ́ àtọmọdọ́mọ Arutu Oluokun, ọmọ ọba kékeré tó ṣáájú ìjáde àwọn ọ̀dọ́ kúrò ní ìjọba àpapọ̀ ní Ìlá Yara ní nǹkan bí ọgọ́rùn-ún márùn-ún ọdún sẹ́yìn. == Àwọn ìtọ́kasí == [[Ẹ̀ka:Àwọn olórí orílẹ̀-èdè]] [[Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ]] f1aoep06s4t4qfzo7lcrtv5v17hcgfw 620331 620330 2026-05-10T07:03:00Z Tajudeen Abdullahi Olaoluwa 34084 620331 wikitext text/x-wiki {{Yoruba people}} '''Òràngún''' tàbí '''Ọ̀ràngún of Ìlá''' jẹ́ ọ̀kan lára àwọn aláṣẹ àti olùdarí ìlú ìṣẹ̀ǹbáyé tí a mọ́ sì Ìgbómìnà, ọ̀kan lára àwọn ìran ẹ̀yà Yorùbá tí ólu ìlú rẹ̀ sì wá ní ìlú [[Ìlá-Ọ̀ràngún|Ila Orangun]], àárín gbùngbùn ilé Yorùbá, èyítí o wá ní gúúsù orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]]. A lè tọ́ka sí orísun orúkọ ìlú náà sí ìtàn àròsọ nípa ìtàn [[Odùduwà]], bàbà ńlá ìran àwọn [[Ilẹ̀ Yorùbá|Ilé Yorùbá]] àì tètè rí ọmọ bí gẹ́gẹ́ bí ọba tí ó nílò àrólé ìtẹ́ ọba. Ìtàn sọ pé ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ-ọmọ méje ti Odùduwà, pàápàá jùlọ ọmọ kẹrin nínú àwọn ọmọ. Ó jogún ọ̀pọ̀lọpọ̀ adé àti ìlẹ̀kẹ̀ lọ́wọ́ baba rẹ̀. Ó fi Ilé-Ife sílẹ̀ láti tèdó pẹ̀lú Àdá-Ògbó (irinṣẹ́ bíi àdá tí wọ́n fi ń gbá àwọn ọ̀nà igbó nígbà tí wọ́n ń gbé ibẹ̀) àti Ọ̀pá Ọ̀rẹ́ (Ọ̀pá àmì ọbaá A sọtẹ́lẹ̀ tiwà wípé ibikíbi tí wọ́n bá kọ́kọ́ gbé ọ̀pá náà sí yálà wọ́n mọ mọ tàbí wọ́n ṣe sí gbé kalẹ̀, ibẹ̀ ni wọ́n yóò ti máa gbé, bẹ́ẹ̀ náà ni wọ́n sì ṣe máa ń gbé ní ibùgbé àkọ́kọ́ wọn, Ìlá-Kòló. == Ìtàn == Gẹ́gẹ́ bí ìtàn àròsọ Yorùbá, Òràngún àkọ́kọ́ ni ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ [[Odùduwà]], ìtàn àròsọ Yorùbá, ẹni tí ó jẹ́ ọba ní [[Ilé-Ifẹ̀|Ilé-Ife]] ní ìgbà àtijọ́. Ọmọ-ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ Odùduwà, ọmọ àkọ́bí ti ọmọ kan ṣoṣo ti Odùduwà, ni a ń pè ní Fágbàmílà tí a sì ń pè ní Òràngún. Orúkọ àpèlé náà jẹ́ ìdàpọ̀ ti Ọ̀ràn mí gún, tí ó túmọ̀ sí "ipò mi pé", bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìtumọ̀ mìíràn wà ṣùgbọ́n tí kò ṣeé lóye. Wọ́n sọ pé Odùduwà fún ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ọmọ ọmọ rẹ̀ ní adé (àwọn kan sọ pé àwọn ọmọ mérìndínlógún) ó sì rán wọn lọ láti dá ìjọba tiwọn sílẹ̀ láti tèdó sí àyè òtọ̀tọ̀. Odùdúwà fún Òràngún ní ìgé ńlá kan tí ó tẹ̀, tí a ń pè ní "Ogbo" láti fi ṣe ọ̀nà rẹ̀ nínú igbó, ṣùgbọ́n ète pàtàkì ẹ̀bùn "Ogbo" ni agbára tí ó wà nínú rẹ̀ láti darí ọmọ-aládé ọ̀dọ́mọdé náà sí ibi tí ó yẹ láti gbé kalẹ̀ kí ó sì fi ìjọba tirẹ̀ múlẹ̀. Àwọn òpìtàn ẹnu sọ pé "Ogbo" yìí ni orísun orúkọ " [[Ìgbómìnà|Igbomina]] " (láti inú "Ògbò mí mọ ọ̀nà" tàbí "Ògbò mo ọ̀nà", gbólóhùn kan tí a sọ pé ó wá láti inú "Òràngún" àtilẹ̀wá, tí ó túmọ̀ sí "Ògbò ọ̀nà", tàbí "Ògbò mọ ọ̀nà"), èyí tí a ń pè ní ẹ̀yà Yorùbá ní àríwá ìlà-oòrùn ilẹ̀ Yorùbá (ti [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun|Òsun]] àti [[Ìpínlẹ̀ Kwara]] ti Nàìjíríà).<ref>Babalola, Olufemi Oladapo. “The Obaala Babalola Adekeye's History of Oke-Ila Orangun - Historical and Constitutional Development of The Ìgbómìnà-Yorùbá Kingdom from its Foundation to British Imperio-Colonialism”. ''Butubutu Publishers. [[Austin, Texas]]. August 1984''.</ref><ref>see Chief Fama's Orisa dictionary, Kayode Fakinlede's Yoruba: moder practical dictionary, Wande Abimbola, Ifa an exposition of literary corpus, or any other reputable traditional Yoruba Ifa texts.</ref> Ìtumọ̀ Ògbò yìí jẹ́ ìtumọ̀ kan ṣoṣo; ní èdè Yorùbá tí a fi ìlànà ṣe, Ogbo túmọ̀ sí Long Life, tàbí Àgbà, ó sinmi lórí ibi tí àwọn àmì ohùn wà. Ada, ni ọ̀rọ̀ Yorùbá fún cutlass, Ogbo mi mo ona yóò túmọ̀ sí "Àgbà mi fi ọ̀nà hàn mí". == Ọ̀ràngún ti Ìlà àti Òkè Ìlà == Ní [[Ìlá-Ọ̀ràngún|ìlú Ìlá Òràngún]], olú ìlú ìtàn ìjọba Igbomina àti agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ìlá ní ìpínlẹ̀ Osun, Oba Wahab Kayode Adedeji Oyedotun ni Òràngún lọ́wọ́lọ́wọ́. Wọ́n fi í ṣe adé ní ọdún 2003 lẹ́yìn àríyànjiyàn ọdún márùn-ún láàárín àwọn ọmọ ọba tí wọ́n yẹ fún ìtẹ́. Ní [[Òkè Ìlá|Òkè-Ìlá]] Òràngún, ìlú kan tí ó yapa àti olú ìlú [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ifedayo|Ifedayo]], Òràngún lọ́wọ́lọ́wọ́ ni Oba Adedokun Omoniyi Abolarin, ti Ilé Olùdarí Obasolo, ọ̀kan lára àwọn ilé ìjọba mẹ́rin tí orúkọ padà sí Òkè-ìlá Òràngún. Wọ́n gbé e kalẹ̀ ní ọjọ́ kẹjọ oṣù Kejìlá, ọdún 2006. Fún ìgbà àkọ́kọ́ ní ohun tó lé ní ọgọ́rùn-ún ọdún mẹ́ta sẹ́yìn, àwọn ọmọ Òràngún méjì tó ń jọba ní Òkè-ìlá àti Ìlá jẹ́ àtọmọdọ́mọ Arutu Oluokun, ọmọ ọba kékeré tó ṣáájú ìjáde àwọn ọ̀dọ́ kúrò ní ìjọba àpapọ̀ ní Ìlá Yara ní nǹkan bí ọgọ́rùn-ún márùn-ún ọdún sẹ́yìn. == Àwọn ìtọ́kasí == [[Ẹ̀ka:Àwọn olórí orílẹ̀-èdè]] [[Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ]] b2nsnue9g30oq1ees6sjyyjzm29wwpq 620332 620331 2026-05-10T07:36:42Z Tajudeen Abdullahi Olaoluwa 34084 Àmín 620332 wikitext text/x-wiki {{Yoruba people}} '''Òràngún''' tàbí '''Ọ̀ràngún of Ìlá''' jẹ́ ọ̀kan lára àwọn aláṣẹ àti olùdarí ìlú ìṣẹ̀ǹbáyé tí a mọ́ sì , ọ̀kan lára àwọn ìran ẹ̀yà Yorùbá tí ólu ìlú rẹ̀ sì wá ní ìlú [[Ìlá-Ọ̀ràngún|Ila Orangun]], àárín gbùngbùn ilé Yorùbá, èyítí o wá ní gúúsù orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]]. A lè tọ́ka sí orísun orúkọ ìlú náà sí ìtàn àròsọ nípa ìtàn [[Odùduwà]], bàbà ńlá ìran àwọn [[Ilẹ̀ Yorùbá|Ilé Yorùbá]] àì tètè rí ọmọ bí gẹ́gẹ́ bí ọba tí ó nílò àrólé ìtẹ́ ọba. Ìtàn sọ pé ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ-ọmọ méje ti Odùduwà, pàápàá jùlọ ọmọ kẹrin nínú àwọn ọmọ. Ó jogún ọ̀pọ̀lọpọ̀ adé àti ìlẹ̀kẹ̀ lọ́wọ́ baba rẹ̀. Ó fi Ilé-Ife sílẹ̀ láti tèdó pẹ̀lú Àdá-Ògbó (irinṣẹ́ bíi àdá tí wọ́n fi ń gbá àwọn ọ̀nà igbó nígbà tí wọ́n ń gbé ibẹ̀) àti Ọ̀pá Ọ̀rẹ́ (Ọ̀pá àmì ọbaá Asọtẹ́lẹ̀ tiwà wípé ibikíbi tí wọ́n bá kọ́kọ́ gbé ọ̀pá náà sí yálà wọ́n mọ mọ tàbí wọ́n ṣe sí gbé kalẹ̀, ibẹ̀ ni wọ́n yóò ti máa gbé, bẹ́ẹ̀ náà ni wọ́n sì ṣe máa ń gbé ní ibùgbé àkọ́kọ́ wọn, Ìlá-Kòló. == Ìtàn == Gẹ́gẹ́ bí ìtàn àròsọ Yorùbá, Òràngún àkọ́kọ́ ni ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ [[Odùduwà]], ìtàn àròsọ Yorùbá, ẹni tí ó jẹ́ ọba ní [[Ilé-Ifẹ̀|Ilé-Ife]] ní ìgbà àtijọ́. Ọmọ-ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ Odùduwà, ọmọ àkọ́bí ti ọmọ kan ṣoṣo ti Odùduwà, ni a ń pè ní Fágbàmílà tí a sì ń pè ní Òràngún. Orúkọ àpèlé náà jẹ́ ìdàpọ̀ ti Ọ̀ràn mí gún, tí ó túmọ̀ sí "ipò mi pé", bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìtumọ̀ mìíràn wà ṣùgbọ́n tí kò ṣeé lóye. Wọ́n sọ pé Odùduwà fún ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ọmọ ọmọ rẹ̀ ní adé (àwọn kan sọ pé àwọn ọmọ mérìndínlógún) ó sì rán wọn lọ láti dá ìjọba tiwọn sílẹ̀ láti tèdó sí àyè òtọ̀tọ̀. Odùdúwà fún Òràngún ní ìgé ńlá kan tí ó tẹ̀, tí a ń pè ní "Ogbo" láti fi ṣe ọ̀nà rẹ̀ nínú igbó, ṣùgbọ́n ète pàtàkì ẹ̀bùn "Ogbo" ni agbára tí ó wà nínú rẹ̀ láti darí ọmọ-aládé ọ̀dọ́mọdé náà sí ibi tí ó yẹ láti gbé kalẹ̀ kí ó sì fi ìjọba tirẹ̀ múlẹ̀. Àwọn òpìtàn ẹnu sọ pé "Ogbo" yìí ni orísun orúkọ " [[Ìgbómìnà|Igbomina]] " (láti inú "Ògbò mí mọ ọ̀nà" tàbí "Ògbò mo ọ̀nà", gbólóhùn kan tí a sọ pé ó wá láti inú "Òràngún" àtilẹ̀wá, tí ó túmọ̀ sí "Ògbò ọ̀nà", tàbí "Ògbò mọ ọ̀nà"), èyí tí a ń pè ní ẹ̀yà Yorùbá ní àríwá ìlà-oòrùn ilẹ̀ Yorùbá (ti [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun|Òsun]] àti [[Ìpínlẹ̀ Kwara]] ti Nàìjíríà).<ref>Babalola, Olufemi Oladapo. “The Obaala Babalola Adekeye's History of Oke-Ila Orangun - Historical and Constitutional Development of The Ìgbómìnà-Yorùbá Kingdom from its Foundation to British Imperio-Colonialism”. ''Butubutu Publishers. [[Austin, Texas]]. August 1984''.</ref><ref>see Chief Fama's Orisa dictionary, Kayode Fakinlede's Yoruba: moder practical dictionary, Wande Abimbola, Ifa an exposition of literary corpus, or any other reputable traditional Yoruba Ifa texts.</ref> Ìtumọ̀ Ògbò yìí jẹ́ ìtumọ̀ kan ṣoṣo; ní èdè Yorùbá tí a fi ìlànà ṣe, Ogbo túmọ̀ sí Long Life, tàbí Àgbà, ó sinmi lórí ibi tí àwọn àmì ohùn wà. Ada, ni ọ̀rọ̀ Yorùbá fún cutlass, Ogbo mi mo ona yóò túmọ̀ sí "Àgbà mi fi ọ̀nà hàn mí". == Ọ̀ràngún ti Ìlà àti Òkè Ìlà == Ní [[Ìlá-Ọ̀ràngún|ìlú Ìlá Òràngún]], olú ìlú ìtàn ìjọba Igbomina àti agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ìlá ní ìpínlẹ̀ Osun, Oba Wahab Kayode Adedeji Oyedotun ni Òràngún lọ́wọ́lọ́wọ́. Wọ́n fi í ṣe adé ní ọdún 2003 lẹ́yìn àríyànjiyàn ọdún márùn-ún láàárín àwọn ọmọ ọba tí wọ́n yẹ fún ìtẹ́. Ní [[Òkè Ìlá|Òkè-Ìlá]] Òràngún, ìlú kan tí ó yapa àti olú ìlú [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ifedayo|Ifedayo]], Òràngún lọ́wọ́lọ́wọ́ ni Oba Adedokun Omoniyi Abolarin, ti Ilé Olùdarí Obasolo, ọ̀kan lára àwọn ilé ìjọba mẹ́rin tí orúkọ padà sí Òkè-ìlá Òràngún. Wọ́n gbé e kalẹ̀ ní ọjọ́ kẹjọ oṣù Kejìlá, ọdún 2006. Fún ìgbà àkọ́kọ́ ní ohun tó lé ní ọgọ́rùn-ún ọdún mẹ́ta sẹ́yìn, àwọn ọmọ Òràngún méjì tó ń jọba ní Òkè-ìlá àti Ìlá jẹ́ àtọmọdọ́mọ Arutu Oluokun, ọmọ ọba kékeré tó ṣáájú ìjáde àwọn ọ̀dọ́ kúrò ní ìjọba àpapọ̀ ní Ìlá Yara ní nǹkan bí ọgọ́rùn-ún márùn-ún ọdún sẹ́yìn. == Àwọn ìtọ́kasí == [[Ẹ̀ka:Àwọn olórí orílẹ̀-èdè]] [[Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ]] jb2r4p91f8wo3bpbq4gidyubzma5cw9 620333 620332 2026-05-10T07:41:26Z Tajudeen Abdullahi Olaoluwa 34084 620333 wikitext text/x-wiki {{Yoruba people}} '''Òràngún''' tàbí '''Ọ̀ràngún of Ìlá''' jẹ́ ọ̀kan lára àwọn aláṣẹ àti olùdarí ìlú ìṣẹ̀ǹbáyé tí a mọ́ sì , ọ̀kan lára àwọn ìran ẹ̀yà Yorùbá tí ólu ìlú rẹ̀ sì wá ní ìlú [[Ìlá-Ọ̀ràngún|Ila Orangun]], àárín gbùngbùn ilé Yorùbá, èyítí o wá ní gúúsù orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]]. A lè tọ́ka sí orísun orúkọ ìlú náà sí ìtàn àròsọ nípa ìtàn [[Odùduwà]], bàbà ńlá ìran àwọn [[Ilẹ̀ Yorùbá|Ilé Yorùbá]] àì tètè rí ọmọ bí gẹ́gẹ́ bí ọba tí ó nílò àrólé ìtẹ́ ọba. Ìtàn sọ pé ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ-ọmọ méje ti Odùduwà, pàápàá jùlọ ọmọ kẹrin nínú àwọn ọmọ. Ó jogún ọ̀pọ̀lọpọ̀ adé àti ìlẹ̀kẹ̀ lọ́wọ́ baba rẹ̀. Ó fi Ilé-Ife sílẹ̀ láti tèdó pẹ̀lú Àdá-Ògbó (irinṣẹ́ bíi àdá tí wọ́n fi ń gbá àwọn ọ̀nà igbó nígbà tí wọ́n ń gbé ibẹ̀) àti Ọ̀pá Ọ̀rẹ́ (Ọ̀pá àmì ọbaá Asọtẹ́lẹ̀ tiwà wípé ibikíbi tí wọ́n bá kọ́kọ́ gbé ọ̀pá náà sí yálà wọ́n mọ mọ tàbí wọ́n ṣe sí gbé kalẹ̀, ibẹ̀ ni wọ́n yóò ti máa gbé, bẹ́ẹ̀ náà ni wọ́n sì ṣe máa ń gbé ní ibùgbé àkọ́kọ́ wọn, Ìlá-Kòló. == Ìtàn == Gẹ́gẹ́ bí ìtàn àròsọ Yorùbá, Òràngún àkọ́kọ́ ni ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ [[Odùduwà]], ìtàn àròsọ Yorùbá, ẹni tí ó jẹ́ ọba ní [[Ilé-Ifẹ̀|Ilé-Ife]] ní ìgbà àtijọ́. Ọmọ-ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ Odùduwà, ọmọ àkọ́bí ti ọmọ kan ṣoṣo ti Odùduwà, ni a ń pè ní Fágbàmílà tí a sì ń pè ní Òràngún. Orúkọ àpèlé náà jẹ́ ìdàpọ̀ ti Ọ̀ràn mí gún, tí ó túmọ̀ sí "ipò mi pé", bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìtumọ̀ mìíràn wà ṣùgbọ́n tí kò ṣeé lóye. Wọ́n sọ pé Odùduwà fún ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ọmọ ọmọ rẹ̀ ní adé (àwọn kan sọ pé àwọn ọmọ mérìndínlógún) ó sì rán wọn lọ láti dá ìjọba tiwọn sílẹ̀ láti tèdó sí àyè ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Odùdúwà fún Òràngún ní ìgé ńlá kan tí ó tẹ̀, tí a ń pè ní "Ogbo" láti fi ṣe ọ̀nà rẹ̀ nínú igbó, ṣùgbọ́n ète pàtàkì ẹ̀bùn "Ogbo" ni agbára tí ó wà nínú rẹ̀ láti darí ọmọ-aládé ọ̀dọ́mọdé náà sí ibi tí ó yẹ láti gbé kalẹ̀ kí ó sì fi ìjọba tirẹ̀ múlẹ̀. Àwọn òpìtàn ẹnu sọ pé "Ogbo" yìí ni orísun orúkọ " [[Ìgbómìnà|Igbomina]] " (láti inú "Ògbò mí mọ ọ̀nà" tàbí "Ògbò mo ọ̀nà", gbólóhùn kan tí a sọ pé ó wá láti inú "Òràngún" àtilẹ̀wá, tí ó túmọ̀ sí "Ògbò ọ̀nà", tàbí "Ògbò mọ ọ̀nà"), èyí tí a ń pè ní ẹ̀yà Yorùbá ní àríwá ìlà-oòrùn ilẹ̀ Yorùbá (ti [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun|Òsun]] àti [[Ìpínlẹ̀ Kwara]] ti Nàìjíríà).<ref>Babalola, Olufemi Oladapo. “The Obaala Babalola Adekeye's History of Oke-Ila Orangun - Historical and Constitutional Development of The Ìgbómìnà-Yorùbá Kingdom from its Foundation to British Imperio-Colonialism”. ''Butubutu Publishers. [[Austin, Texas]]. August 1984''.</ref><ref>see Chief Fama's Orisa dictionary, Kayode Fakinlede's Yoruba: moder practical dictionary, Wande Abimbola, Ifa an exposition of literary corpus, or any other reputable traditional Yoruba Ifa texts.</ref> Ìtumọ̀ Ògbò yìí jẹ́ ìtumọ̀ kan ṣoṣo; ní èdè Yorùbá tí a fi ìlànà ṣe, Ogbo túmọ̀ sí Long Life, tàbí Àgbà, ó sinmi lórí ibi tí àwọn àmì ohùn wà. Ada, ni ọ̀rọ̀ Yorùbá fún cutlass, Ogbo mi mo ona yóò túmọ̀ sí "Àgbà mi fi ọ̀nà hàn mí". == Ọ̀ràngún ti Ìlà àti Òkè Ìlà == Ní [[Ìlá-Ọ̀ràngún|ìlú Ìlá Òràngún]], olú ìlú ìtàn ìjọba Igbomina àti agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ìlá ní ìpínlẹ̀ Osun, Oba Wahab Kayode Adedeji Oyedotun ni Òràngún lọ́wọ́lọ́wọ́. Wọ́n fi í ṣe adé ní ọdún 2003 lẹ́yìn àríyànjiyàn ọdún márùn-ún láàárín àwọn ọmọ ọba tí wọ́n yẹ fún ìtẹ́. Ní [[Òkè Ìlá|Òkè-Ìlá]] Òràngún, ìlú kan tí ó yapa àti olú ìlú [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ifedayo|Ifedayo]], Òràngún lọ́wọ́lọ́wọ́ ni Oba Adedokun Omoniyi Abolarin, ti Ilé Olùdarí Obasolo, ọ̀kan lára àwọn ilé ìjọba mẹ́rin tí orúkọ padà sí Òkè-ìlá Òràngún. Wọ́n gbé e kalẹ̀ ní ọjọ́ kẹjọ oṣù Kejìlá, ọdún 2006. Fún ìgbà àkọ́kọ́ ní ohun tó lé ní ọgọ́rùn-ún ọdún mẹ́ta sẹ́yìn, àwọn ọmọ Òràngún méjì tó ń jọba ní Òkè-ìlá àti Ìlá jẹ́ àtọmọdọ́mọ Arutu Oluokun, ọmọ ọba kékeré tó ṣáájú ìjáde àwọn ọ̀dọ́ kúrò ní ìjọba àpapọ̀ ní Ìlá Yara ní nǹkan bí ọgọ́rùn-ún márùn-ún ọdún sẹ́yìn. == Àwọn ìtọ́kasí == [[Ẹ̀ka:Àwọn olórí orílẹ̀-èdè]] [[Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ]] dhwb8tchdxjeqrfldidn7ka6r5iw09z 620334 620333 2026-05-10T07:43:30Z Aisha Adeshewa 34151 Mo ṣe àtúnṣe awọn Àmì ohùn ati bi ase n kò awọn ọ̀rọ̀ 620334 wikitext text/x-wiki {{Yoruba people}} '''Òràngún''' tàbí '''Ọ̀ràngún of Ìlá''' jẹ́ ọ̀kan lára àwọn aláṣẹ àti olùdarí ìlú ìṣẹ̀ǹbáyé tí a mọ́ sì , ọ̀kan lára àwọn ìran ẹ̀yà Yorùbá tí ólu ìlú rẹ̀ sì wá ní ìlú [[Ìlá-Ọ̀ràngún|Ila Orangun]], àárín gbùngbùn ilé Yorùbá, èyítí o wá ní gúúsù orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]]. A lè tọ́ka sí orísun orúkọ ìlú náà sí ìtàn àròsọ nípa ìtàn [[Odùduwà]], bàbà ńlá ìran àwọn [[Ilẹ̀ Yorùbá|Ilé Yorùbá]] àì tètè rí ọmọ bí gẹ́gẹ́ bí ọba tí ó nílò àrólé ìtẹ́ ọba. Ìtàn sọ pé ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ-ọmọ méje ti Odùduwà, pàápàá jùlọ ọmọ kẹrin nínú àwọn ọmọ. Ó jogún ọ̀pọ̀lọpọ̀ adé àti ìlẹ̀kẹ̀ lọ́wọ́ baba rẹ̀. Ó fi Ilé-Ife sílẹ̀ láti tèdó pẹ̀lú Àdá-Ògbó (irinṣẹ́ bíi àdá tí wọ́n fi ń gbá àwọn ọ̀nà igbó nígbà tí wọ́n ń gbé ibẹ̀) àti Ọ̀pá Ọ̀rẹ́ (Ọ̀pá àmì ọbaá Asọtẹ́lẹ̀ tiwà wípé ibikíbi tí wọ́n bá kọ́kọ́ gbé ọ̀pá náà sí yálà wọ́n mọ mọ tàbí wọ́n ṣe sí gbé kalẹ̀, ibẹ̀ ni wọ́n yóò ti máa gbé, bẹ́ẹ̀ náà ni wọ́n sì ṣe máa ń gbé ní ibùgbé àkọ́kọ́ wọn, Ìlá-Kòló. == Ìtàn == Gẹ́gẹ́ bí ìtàn àròsọ Yorùbá, Òràngún àkọ́kọ́ ni ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ [[Odùduwà]], ìtàn àròsọ Yorùbá, ẹni tí ó jẹ́ ọba ní [[Ilé-Ifẹ̀|Ilé-Ife]] ní ìgbà àtijọ́. Ọmọ-ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ Odùduwà, ọmọ àkọ́bí ti ọmọ kan ṣoṣo ti Odùduwà, ni a ń pè ní Fágbàmílà tí a sì ń pè ní Òràngún. Orúkọ àpèlé náà jẹ́ ìdàpọ̀ ti Ọ̀ràn mí gún, tí ó túmọ̀ sí "ipò mi pé", bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìtumọ̀ mìíràn wà ṣùgbọ́n tí kò ṣeé lóye. Wọ́n sọ pé Odùduwà fún ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ọmọ ọmọ rẹ̀ ní adé (àwọn kan sọ pé àwọn ọmọ mérìndínlógún) ó sì rán wọn lọ láti dá ìjọba tiwọn sílẹ̀ láti tèdó sí àyè ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Odùdúwà fún Òràngún ní ìgé ńlá kan tí ó tẹ̀, tí a ń pè ní "Ogbo" láti fi ṣe ọ̀nà rẹ̀ nínú igbó, ṣùgbọ́n ète pàtàkì ẹ̀bùn "Ogbo" ni agbára tí ó wà nínú rẹ̀ láti darí ọmọ-aládé ọ̀dọ́mọdé náà sí ibi tí ó yẹ láti gbé kalẹ̀ kí ó sì fi ìjọba tirẹ̀ múlẹ̀. Àwọn òpìtàn ẹnu sọ pé "Ogbo" yìí ni orísun orúkọ " [[Ìgbómìnà|Igbomina]] " (láti inú "Ògbò mí mọ ọ̀nà" tàbí "Ògbò mo ọ̀nà", gbólóhùn kan tí a sọ pé ó wá láti inú "Òràngún" àtilẹ̀wá, tí ó túmọ̀ sí "Ògbò ọ̀nà", tàbí "Ògbò mọ ọ̀nà"), èyí tí a ń pè ní ẹ̀yà Yorùbá ní àríwá ìlà-oòrùn ilẹ̀ Yorùbá (ti [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun|Òsun]] àti [[Ìpínlẹ̀ Kwara]] ti Nàìjíríà).<ref>Babalola, Olufemi Oladapo. “The Obaala Babalola Adekeye's History of Oke-Ila Orangun - Historical and Constitutional Development of The Ìgbómìnà-Yorùbá Kingdom from its Foundation to British Imperio-Colonialism”. ''Butubutu Publishers. [[Austin, Texas]]. August 1984''.</ref><ref>see Chief Fama's Orisa dictionary, Kayode Fakinlede's Yoruba: moder practical dictionary, Wande Abimbola, Ifa an exposition of literary corpus, or any other reputable traditional Yoruba Ifa texts.</ref> Ìtumọ̀ Ògbò yìí jẹ́ ìtumọ̀ kan ṣoṣo; ní èdè Yorùbá tí a fi ìlànà ṣe, Ogbo túmọ̀ sí Long Life, tàbí Àgbà, ó sinmi lórí ibi tí àwọn àmì ohùn wà. Ada, ni ọ̀rọ̀ Yorùbá fún cutlass, Ogbo mi mo ona yóò túmọ̀ sí "Àgbà mi fi ọ̀nà hàn mí". == Ọ̀ràngún ti Ìlà àti Òkè Ìlà == Ní [[Ìlá-Ọ̀ràngún|ìlú Ìlá Ọ̀ràngún]], olú ìlú ìtàn ìjọba ìgbómìnà àti agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ìlá ní ìpínlẹ̀ Osun, Oba Wahab Káyòdé Adédèjì Oyèdọ̀tun ni Ọ̀ràngún lọ́wọ́lọ́wọ́. Wọ́n fi jẹ ọba ní ọdún 2003 lẹ́yìn àríyànjiyàn ọdún márùn láàárín àwọn ọmọ ọba tí wọ́n yan fún oyè. Ní [[Òkè Ìlá|Òkè-Ìlá]] Ọ̀ràngún, ìlú kan tí ó yapa àti olú ìlú [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ifedayo|Ifedayo]], Ọ̀ràngún ni Ọba Adédòkun Ọmọniyì Abọ́lárìn lọ́wọ́lọ́wọ́, ti Ilé Olùdarí Obasolo, ọ̀kan lára àwọn ilé ìjọba mẹ́rin yi orúkọ padà sí Òkè-ìlá Ọ̀ràngún. Wọ́n gbé e kalẹ̀ ní ọjọ́ kẹjọ oṣù Kejìlá, ọdún 2006. Fún ìgbà àkọ́kọ́ ní ohun tó lé ní ọgọ́rùn ọdún mẹ́ta sẹ́yìn, àwọn ọmọ Ọ̀ràngún méjì tó jọba ní Òkè-ìlá àti Ìlá jẹ́ àtọmọdọ́mọ Arutu Oluokun, ọmọ ọba kékeré tó ṣáájú ìjáde àwọn ọ̀dọ́ kúrò ní ìjọba àpapọ̀ ní Ìlá,ní nǹkan bí ọgọ́rùn-ún márùn ọdún sẹ́yìn. == Àwọn ìtọ́kasí == [[Ẹ̀ka:Àwọn olórí orílẹ̀-èdè]] [[Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ]] d9888q54yhorjvjuj2edkz8j0c3608o 620335 620334 2026-05-10T07:45:52Z Tajudeen Abdullahi Olaoluwa 34084 620335 wikitext text/x-wiki {{Yoruba people}} '''Òràngún''' tàbí '''Ọ̀ràngún of Ìlá''' jẹ́ ọ̀kan lára àwọn aláṣẹ àti olùdarí ìlú ìṣẹ̀ǹbáyé tí a mọ́ sì , ọ̀kan lára àwọn ìran ẹ̀yà Yorùbá tí ólu ìlú rẹ̀ sì wá ní ìlú [[Ìlá-Ọ̀ràngún|Ila Orangun]], àárín gbùngbùn ilé Yorùbá, èyítí o wá ní gúúsù orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]]. A lè tọ́ka sí orísun orúkọ ìlú náà sí ìtàn àròsọ nípa ìtàn [[Odùduwà]], bàbà ńlá ìran àwọn [[Ilẹ̀ Yorùbá|Ilé Yorùbá]] àì tètè rí ọmọ bí gẹ́gẹ́ bí ọba tí ó nílò àrólé ìtẹ́ ọba. Ìtàn sọ pé ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ-ọmọ méje ti Odùduwà, pàápàá jùlọ ọmọ kẹrin nínú àwọn ọmọ. Ó jogún ọ̀pọ̀lọpọ̀ adé àti ìlẹ̀kẹ̀ lọ́wọ́ baba rẹ̀. Ó fi Ilé-Ife sílẹ̀ láti tèdó pẹ̀lú Àdá-Ògbó (irinṣẹ́ bíi àdá tí wọ́n fi ń gbá àwọn ọ̀nà igbó nígbà tí wọ́n ń gbé ibẹ̀) àti Ọ̀pá Ọ̀rẹ́ (Ọ̀pá àmì ọbaá Asọtẹ́lẹ̀ tiwà wípé ibikíbi tí wọ́n bá kọ́kọ́ gbé ọ̀pá náà sí yálà wọ́n mọ mọ tàbí wọ́n ṣe sí gbé kalẹ̀, ibẹ̀ ni wọ́n yóò ti máa gbé, bẹ́ẹ̀ náà ni wọ́n sì ṣe máa ń gbé ní ibùgbé àkọ́kọ́ wọn, Ìlá-Kòló. == Ìtàn == Gẹ́gẹ́ bí ìtàn àròsọ Yorùbá, Òràngún àkọ́kọ́ ni ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ [[Odùduwà]], ìtàn àròsọ Yorùbá, ẹni tí ó jẹ́ ọba ní [[Ilé-Ifẹ̀|Ilé-Ife]] ní ìgbà àtijọ́. Ọmọ-ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ Odùduwà, ọmọ àkọ́bí ti ọmọ kan ṣoṣo ti Odùduwà, ni a ń pè ní Fágbàmílà tí a sì ń pè ní Òràngún. Orúkọ àpèlé náà jẹ́ ìdàpọ̀ ti Ọ̀ràn mí gún, tí ó túmọ̀ sí "ipò mi pé", bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìtumọ̀ mìíràn wà ṣùgbọ́n tí kò ṣeé lóye. Wọ́n sọ pé Odùduwà fún ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ọmọ ọmọ rẹ̀ ní adé (àwọn kan sọ pé àwọn ọmọ mérìndínlógún) ó sì rán wọn lọ láti dá ìjọba tiwọn sílẹ̀ láti tèdó sí àyè ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Odùdúwà fún Òràngún ní ìgé ńlá kan tí ó tẹ̀, tí a ń pè ní "Ogbo" láti fi ṣe ọ̀nà rẹ̀ nínú igbó, ṣùgbọ́n ète pàtàkì ẹ̀bùn "Ogbo" ni agbára tí ó wà nínú rẹ̀ láti darí ọmọ-aládé ọ̀dọ́mọdé náà sí ibi tí ó yẹ láti gbé kalẹ̀ kí ó sì fi ìjọba tirẹ̀ múlẹ̀. Àwọn òpìtàn ẹnu sọ pé "Ogbo" yìí ni orísun orúkọ " [[Ìgbómìnà|Igbomina]] " (láti inú "Ògbò mí mọ ọ̀nà" tàbí "Ògbò mo ọ̀nà", gbólóhùn kan tí a sọ pé ó wá láti inú "Òràngún" àtilẹ̀wá, tí ó túmọ̀ sí "Ògbò ọ̀nà", tàbí "Ògbò mọ ọ̀nà"), èyí tí a ń pè ní ẹ̀yà Yorùbá ní àríwá ìlà-oòrùn ilẹ̀ Yorùbá (ti [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun|Òsun]] àti [[Ìpínlẹ̀ Kwara]] ti Nàìjíríà).<ref>Babalola, Olufemi Oladapo. “The Obaala Babalola Adekeye's History of Oke-Ila Orangun - Historical and Constitutional Development of The Ìgbómìnà-Yorùbá Kingdom from its Foundation to British Imperio-Colonialism”. ''Butubutu Publishers. [[Austin, Texas]]. August 1984''.</ref><ref>see Chief Fama's Orisa dictionary, Kayode Fakinlede's Yoruba: moder practical dictionary, Wande Abimbola, Ifa an exposition of literary corpus, or any other reputable traditional Yoruba Ifa texts.</ref> Ìtumọ̀ Ògbò yìí jẹ́ ìtumọ̀ kan ṣoṣo; ní èdè Yorùbá tí a fi ìlànà ṣe, Ogbo túmọ̀ sí Long Life, tàbí Àgbà, ó sinmi lórí ibi tí àwọn àmì ohùn wà. Àdá, ni ọ̀rọ̀ Yorùbá fún cutlass, Ogbo mi mo ona yóò túmọ̀ sí "Àgbà mi fi ọ̀nà hàn mí". == Ọ̀ràngún ti Ìlà àti Òkè Ìlà == Ní [[Ìlá-Ọ̀ràngún|ìlú Ìlá Ọ̀ràngún]], olú ìlú ìtàn ìjọba ìgbómìnà àti agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ìlá ní ìpínlẹ̀ Osun, Oba Wahab Káyòdé Adédèjì Oyèdọ̀tun ni Ọ̀ràngún lọ́wọ́lọ́wọ́. Wọ́n fi jẹ ọba ní ọdún 2003 lẹ́yìn àríyànjiyàn ọdún márùn láàárín àwọn ọmọ ọba tí wọ́n yan fún oyè. Ní [[Òkè Ìlá|Òkè-Ìlá]] Ọ̀ràngún, ìlú kan tí ó yapa àti olú ìlú [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ifedayo|Ifedayo]], Ọ̀ràngún ni Ọba Adédòkun Ọmọniyì Abọ́lárìn lọ́wọ́lọ́wọ́, ti Ilé Olùdarí Obasolo, ọ̀kan lára àwọn ilé ìjọba mẹ́rin yi orúkọ padà sí Òkè-ìlá Ọ̀ràngún. Wọ́n gbé e kalẹ̀ ní ọjọ́ kẹjọ oṣù Kejìlá, ọdún 2006. Fún ìgbà àkọ́kọ́ ní ohun tó lé ní ọgọ́rùn ọdún mẹ́ta sẹ́yìn, àwọn ọmọ Ọ̀ràngún méjì tó jọba ní Òkè-ìlá àti Ìlá jẹ́ àtọmọdọ́mọ Arutu Oluokun, ọmọ ọba kékeré tó ṣáájú ìjáde àwọn ọ̀dọ́ kúrò ní ìjọba àpapọ̀ ní Ìlá,ní nǹkan bí ọgọ́rùn-ún márùn ọdún sẹ́yìn. == Àwọn ìtọ́kasí == [[Ẹ̀ka:Àwọn olórí orílẹ̀-èdè]] [[Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ]] 8ns1ou2citmsa3t3zt7xill8f7xfgx8 620336 620335 2026-05-10T08:47:26Z Saidelo 33975 620336 wikitext text/x-wiki {{Yoruba people}} '''Òràngún''' tàbí '''Ọ̀ràngún of Ìlá''' jẹ́ ọ̀kan lára àwọn aláṣẹ àti olùdarí ìlú ìṣẹ̀ǹbáyé tí a mọ́ sì , ọ̀kan lára àwọn ìran ẹ̀yà Yorùbá tí ólu ìlú rẹ̀ sì wá ní ìlú [[Ìlá-Ọ̀ràngún|Ila Orangun]], àárín gbùngbùn ilé Yorùbá, èyítí o wá ní gúúsù orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]]. A lè tọ́ka sí orísun orúkọ ìlú náà sí ìtàn àròsọ nípa ìtàn [[Odùduwà]], bàbà ńlá ìran àwọn [[Ilẹ̀ Yorùbá|Ilé Yorùbá]] ,àì tètè rí ọmọ bí gẹ́gẹ́ bí ọba tí ó nílò àrólé ìtẹ́ ọba. Ìtàn sọ pé ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ-ọmọ méje ti Odùduwà, pàápàá jùlọ ọmọ kẹrin nínú àwọn ọmọ. Ó jogún ọ̀pọ̀lọpọ̀ adé àti ìlẹ̀kẹ̀ lọ́wọ́ baba rẹ̀. Ó fi Ilé-Ife sílẹ̀ láti tèdó pẹ̀lú Àdá-Ògbó (irinṣẹ́ bíi àdá tí wọ́n fi ń gbá àwọn ọ̀nà igbó nígbà tí wọ́n ń gbé ibẹ̀) àti Ọ̀pá Ọ̀rẹ́ (Ọ̀pá àmì ọbaá Asọtẹ́lẹ̀ tiwà wípé ibikíbi tí wọ́n bá kọ́kọ́ gbé ọ̀pá náà sí yálà wọ́n mọ mọ tàbí wọ́n ṣe sí gbé kalẹ̀, ibẹ̀ ni wọ́n yóò ti máa gbé, bẹ́ẹ̀ náà ni wọ́n sì ṣe máa ń gbé ní ibùgbé àkọ́kọ́ wọn, Ìlá-Kòló. == Ìtàn == Gẹ́gẹ́ bí ìtàn àròsọ Yorùbá, Òràngún àkọ́kọ́ ni ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ [[Odùduwà]], ìtàn àròsọ Yorùbá, ẹni tí ó jẹ́ ọba ní [[Ilé-Ifẹ̀|Ilé-Ife]] ní ìgbà àtijọ́. Ọmọ-ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ Odùduwà, ọmọ àkọ́bí ti ọmọ kan ṣoṣo ti Odùduwà, ni a ń pè ní Fágbàmílà tí a sì ń pè ní Òràngún. Orúkọ àpèlé náà jẹ́ ìdàpọ̀ ti Ọ̀ràn mí gún, tí ó túmọ̀ sí "ipò mi pé", bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìtumọ̀ mìíràn wà ṣùgbọ́n tí kò ṣeé lóye. Wọ́n sọ pé Odùduwà fún ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ọmọ ọmọ rẹ̀ ní adé (àwọn kan sọ pé àwọn ọmọ mérìndínlógún) ó sì rán wọn lọ láti dá ìjọba tiwọn sílẹ̀ láti tèdó sí àyè ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Odùdúwà fún Òràngún ní ìgé ńlá kan tí ó tẹ̀, tí a ń pè ní "Ogbo" láti fi ṣe ọ̀nà rẹ̀ nínú igbó, ṣùgbọ́n ète pàtàkì ẹ̀bùn "Ogbo" ni agbára tí ó wà nínú rẹ̀ láti darí ọmọ-aládé ọ̀dọ́mọdé náà sí ibi tí ó yẹ láti gbé kalẹ̀ kí ó sì fi ìjọba tirẹ̀ múlẹ̀. Àwọn òpìtàn ẹnu sọ pé "Ogbo" yìí ni orísun orúkọ " [[Ìgbómìnà|Igbomina]] " (láti inú "Ògbò mí mọ ọ̀nà" tàbí "Ògbò mo ọ̀nà", gbólóhùn kan tí a sọ pé ó wá láti inú "Òràngún" àtilẹ̀wá, tí ó túmọ̀ sí "Ògbò ọ̀nà", tàbí "Ògbò mọ ọ̀nà"), èyí tí a ń pè ní ẹ̀yà Yorùbá ní àríwá ìlà-oòrùn ilẹ̀ Yorùbá (ti [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun|Òsun]] àti [[Ìpínlẹ̀ Kwara]] ti Nàìjíríà).<ref>Babalola, Olufemi Oladapo. “The Obaala Babalola Adekeye's History of Oke-Ila Orangun - Historical and Constitutional Development of The Ìgbómìnà-Yorùbá Kingdom from its Foundation to British Imperio-Colonialism”. ''Butubutu Publishers. [[Austin, Texas]]. August 1984''.</ref><ref>see Chief Fama's Orisa dictionary, Kayode Fakinlede's Yoruba: moder practical dictionary, Wande Abimbola, Ifa an exposition of literary corpus, or any other reputable traditional Yoruba Ifa texts.</ref> Ìtumọ̀ Ògbò yìí jẹ́ ìtumọ̀ kan ṣoṣo; ní èdè Yorùbá tí a fi ìlànà ṣe, Ogbo túmọ̀ sí Long Life, tàbí Àgbà, ó sinmi lórí ibi tí àwọn àmì ohùn wà. Àdá, ni ọ̀rọ̀ Yorùbá fún cutlass, Ogbo mi mo ona yóò túmọ̀ sí "Àgbà mi fi ọ̀nà hàn mí". == Ọ̀ràngún ti Ìlà àti Òkè Ìlà == Ní [[Ìlá-Ọ̀ràngún|ìlú Ìlá Ọ̀ràngún]], olú ìlú ìtàn ìjọba ìgbómìnà àti agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ìlá ní ìpínlẹ̀ Osun, Oba Wahab Káyòdé Adédèjì Oyèdọ̀tun ni Ọ̀ràngún lọ́wọ́lọ́wọ́. Wọ́n fi jẹ ọba ní ọdún 2003 lẹ́yìn àríyànjiyàn ọdún márùn láàárín àwọn ọmọ ọba tí wọ́n yan fún oyè. Ní [[Òkè Ìlá|Òkè-Ìlá]] Ọ̀ràngún, ìlú kan tí ó yapa àti olú ìlú [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ifedayo|Ifedayo]], Ọ̀ràngún ni Ọba Adédòkun Ọmọniyì Abọ́lárìn lọ́wọ́lọ́wọ́, ti Ilé Olùdarí Obasolo, ọ̀kan lára àwọn ilé ìjọba mẹ́rin yi orúkọ padà sí Òkè-ìlá Ọ̀ràngún. Wọ́n gbé e kalẹ̀ ní ọjọ́ kẹjọ oṣù Kejìlá, ọdún 2006. Fún ìgbà àkọ́kọ́ ní ohun tó lé ní ọgọ́rùn ọdún mẹ́ta sẹ́yìn, àwọn ọmọ Ọ̀ràngún méjì tó jọba ní Òkè-ìlá àti Ìlá jẹ́ àtọmọdọ́mọ Arutu Oluokun, ọmọ ọba kékeré tó ṣáájú ìjáde àwọn ọ̀dọ́ kúrò ní ìjọba àpapọ̀ ní Ìlá,ní nǹkan bí ọgọ́rùn-ún márùn ọdún sẹ́yìn. == Àwọn ìtọ́kasí == [[Ẹ̀ka:Àwọn olórí orílẹ̀-èdè]] [[Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ]] joq1r8xrretop0h54t29a9z1bt2dpfx 620337 620336 2026-05-10T08:53:30Z Saidelo 33975 620337 wikitext text/x-wiki {{Yoruba people}} '''Òràngún''' tàbí '''Ọ̀ràngún of Ìlá''' jẹ́ ọ̀kan lára àwọn aláṣẹ àti olùdarí ìlú ìṣẹ̀ǹbáyé tí a mọ́ sì , ọ̀kan lára àwọn ìran ẹ̀yà Yorùbá tí ólu ìlú rẹ̀ sì wá ní ìlú [[Ìlá-Ọ̀ràngún|Ila Orangun]], àárín gbùngbùn ilé Yorùbá, èyítí o wá ní gúúsù orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]]. A lè tọ́ka sí orísun orúkọ ìlú náà sí ìtàn àròsọ nípa ìtàn [[Odùduwà]], bàbà ńlá ìran àwọn [[Ilẹ̀ Yorùbá|Ilé Yorùbá]] ,àì tètè rí ọmọ bí gẹ́gẹ́ bí ọba tí ó nílò àrólé ìtẹ́ ọba. Ìtàn sọ pé ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ-ọmọ méje ti Odùduwà, pàápàá jùlọ ọmọ kẹrin nínú àwọn ọmọ. Ó jogún ọ̀pọ̀lọpọ̀ adé àti ìlẹ̀kẹ̀ lọ́wọ́ baba rẹ̀. Ó fi Ilé-Ife sílẹ̀ láti tèdó pẹ̀lú Àdá-Ògbó (irinṣẹ́ bíi àdá tí wọ́n fi ń gbá àwọn ọ̀nà igbó nígbà tí wọ́n ń gbé ibẹ̀) àti Ọ̀pá Ọ̀rẹ́ (Ọ̀pá àmì ọbaá Asọtẹ́lẹ̀ tiwà wípé ibikíbi tí wọ́n bá kọ́kọ́ gbé ọ̀pá náà sí yálà wọ́n mọ mọ tàbí wọ́n ṣe sí gbé kalẹ̀, ibẹ̀ ni wọ́n yóò ti máa gbé, bẹ́ẹ̀ náà ni wọ́n sì ṣe máa ń gbé ní ibùgbé àkọ́kọ́ wọn, Ìlá-Kòló. == Ìtàn == Gẹ́gẹ́ bí ìtàn àròsọ Yorùbá, Òràngún àkọ́kọ́ ni ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ [[Odùduwà]], ẹni tí ó jẹ́ ọba ní [[Ilé-Ifẹ̀|Ilé-Ife]] ní ìgbà àtijọ́. Ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ Odùduwà, ọmọ àkọ́bí ti ọmọ Odùduwà, ni a ń pè ní Fágbàmílà ,tí a sì ń pè ní Òràngún. Orúkọ àpèlé náà jẹ́ ìdàpọ̀ ti Ọ̀ràn mí gún, tí ó túmọ̀ sí "ipò mi pé", bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìtumọ̀ mìíràn wà ṣùgbọ́n tí kò ṣeé lóye. Wọ́n sọ pé Odùduwà fún ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ọmọ ọmọ rẹ̀ ní adé (àwọn kan sọ pé àwọn ọmọ mérìndínlógún) ó sì rán wọn lọ láti dá ìjọba tiwọn sílẹ̀ láti tèdó sí àyè ọ̀tọ̀tọ̀. Odùdúwà fún Òràngún ní ìgé ńlá kan tí ó tẹ̀, tí a ń pè ní "Ogbo" láti fi ṣe ọ̀nà rẹ̀ nínú igbó, ṣùgbọ́n ète pàtàkì ẹ̀bùn "Ogbo" ni agbára tí ó wà nínú rẹ̀ láti darí ọmọ-aládé ọ̀dọ́mọdé náà sí ibi tí ó yẹ láti gbé kalẹ̀ kí ó sì fi ìjọba tirẹ̀ múlẹ̀. Àwọn òpìtàn ẹnu sọ pé "Ogbo" yìí ni orísun orúkọ " [[Ìgbómìnà|Igbomina]] " (láti inú "Ògbò mí mọ ọ̀nà" tàbí "Ògbò mọ ọ̀nà", gbólóhùn kan tí a sọ pé ó wá láti inú "Òràngún" àtilẹ̀wá, tí ó túmọ̀ sí "Ògbò ọ̀nà", tàbí "Ògbò mọ ọ̀nà"), èyí tí a ń pè ní ẹ̀yà Yorùbá ní àríwá ìlà-oòrùn ilẹ̀ Yorùbá (ti [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun|Òsun]] àti [[Ìpínlẹ̀ Kwara]] ti Nàìjíríà).<ref>Babalola, Olufemi Oladapo. “The Obaala Babalola Adekeye's History of Oke-Ila Orangun - Historical and Constitutional Development of The Ìgbómìnà-Yorùbá Kingdom from its Foundation to British Imperio-Colonialism”. ''Butubutu Publishers. [[Austin, Texas]]. August 1984''.</ref><ref>see Chief Fama's Orisa dictionary, Kayode Fakinlede's Yoruba: moder practical dictionary, Wande Abimbola, Ifa an exposition of literary corpus, or any other reputable traditional Yoruba Ifa texts.</ref> Ìtumọ̀ Ògbò yìí jẹ́ ìtumọ̀ kan ṣoṣo; ní èdè Yorùbá tí a fi ìlànà ṣe, Ogbo túmọ̀ sí Long Life, tàbí Àgbà, ó sinmi lórí ibi tí àwọn àmì ohùn wà. Àdá, ni ọ̀rọ̀ Yorùbá fún cutlass, Ogbo mi mo ona yóò túmọ̀ sí "Àgbà mi fi ọ̀nà hàn mí". == Ọ̀ràngún ti Ìlà àti Òkè Ìlà == Ní [[Ìlá-Ọ̀ràngún|ìlú Ìlá Ọ̀ràngún]], olú ìlú ìtàn ìjọba ìgbómìnà àti agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ìlá ní ìpínlẹ̀ Osun, Oba Wahab Káyòdé Adédèjì Oyèdọ̀tun ni Ọ̀ràngún lọ́wọ́lọ́wọ́. Wọ́n fi jẹ ọba ní ọdún 2003 lẹ́yìn àríyànjiyàn ọdún márùn láàárín àwọn ọmọ ọba tí wọ́n yan fún oyè. Ní [[Òkè Ìlá|Òkè-Ìlá]] Ọ̀ràngún, ìlú kan tí ó yapa àti olú ìlú [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ifedayo|Ifedayo]], Ọ̀ràngún ni Ọba Adédòkun Ọmọniyì Abọ́lárìn lọ́wọ́lọ́wọ́, ti Ilé Olùdarí Obasolo, ọ̀kan lára àwọn ilé ìjọba mẹ́rin yi orúkọ padà sí Òkè-ìlá Ọ̀ràngún. Wọ́n gbé e kalẹ̀ ní ọjọ́ kẹjọ oṣù Kejìlá, ọdún 2006. Fún ìgbà àkọ́kọ́ ní ohun tó lé ní ọgọ́rùn ọdún mẹ́ta sẹ́yìn, àwọn ọmọ Ọ̀ràngún méjì tó jọba ní Òkè-ìlá àti Ìlá jẹ́ àtọmọdọ́mọ Arutu Oluokun, ọmọ ọba kékeré tó ṣáájú ìjáde àwọn ọ̀dọ́ kúrò ní ìjọba àpapọ̀ ní Ìlá,ní nǹkan bí ọgọ́rùn-ún márùn ọdún sẹ́yìn. == Àwọn ìtọ́kasí == [[Ẹ̀ka:Àwọn olórí orílẹ̀-èdè]] [[Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ]] ljggzdtgj6h69domuxi3m1pudq6aexb 620338 620337 2026-05-10T08:56:59Z Saidelo 33975 620338 wikitext text/x-wiki {{Yoruba people}} '''Òràngún''' tàbí '''Ọ̀ràngún of Ìlá''' jẹ́ ọ̀kan lára àwọn aláṣẹ àti olùdarí ìlú ìṣẹ̀ǹbáyé tí a mọ́ sì , ọ̀kan lára àwọn ìran ẹ̀yà Yorùbá tí ólu ìlú rẹ̀ sì wá ní ìlú [[Ìlá-Ọ̀ràngún|Ila Orangun]], àárín gbùngbùn ilé Yorùbá, èyítí o wá ní gúúsù orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]]. A lè tọ́ka sí orísun orúkọ ìlú náà sí ìtàn àròsọ nípa ìtàn [[Odùduwà]], bàbà ńlá ìran àwọn [[Ilẹ̀ Yorùbá|Ilé Yorùbá]] ,àì tètè rí ọmọ bí gẹ́gẹ́ bí ọba tí ó nílò àrólé ìtẹ́ ọba. Ìtàn sọ pé ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ-ọmọ méje ti Odùduwà, pàápàá jùlọ ọmọ kẹrin nínú àwọn ọmọ. Ó jogún ọ̀pọ̀lọpọ̀ adé àti ìlẹ̀kẹ̀ lọ́wọ́ baba rẹ̀. Ó fi Ilé-Ife sílẹ̀ láti tèdó pẹ̀lú Àdá-Ògbó (irinṣẹ́ bíi àdá tí wọ́n fi ń gbá àwọn ọ̀nà igbó nígbà tí wọ́n ń gbé ibẹ̀) àti Ọ̀pá Ọ̀rẹ́ (Ọ̀pá àmì ọbaá Asọtẹ́lẹ̀ tiwà wípé ibikíbi tí wọ́n bá kọ́kọ́ gbé ọ̀pá náà sí yálà wọ́n mọ mọ tàbí wọ́n ṣe sí gbé kalẹ̀, ibẹ̀ ni wọ́n yóò ti máa gbé, bẹ́ẹ̀ náà ni wọ́n sì ṣe máa ń gbé ní ibùgbé àkọ́kọ́ wọn, Ìlá-Kòló. == Ìtàn == Gẹ́gẹ́ bí ìtàn àròsọ Yorùbá, Òràngún àkọ́kọ́ ni ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ [[Odùduwà]], ẹni tí ó jẹ́ ọba ní [[Ilé-Ifẹ̀|Ilé-Ife]] ní ìgbà àtijọ́. Ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ Odùduwà, ọmọ àkọ́bí ti ọmọ Odùduwà, ni a ń pè ní Fágbàmílà ,tí a sì ń pè ní Òràngún. Orúkọ àpèlé náà jẹ́ ìdàpọ̀ ti Ọ̀ràn mí gún, tí ó túmọ̀ sí "ipò mi pé", bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìtumọ̀ mìíràn wà ṣùgbọ́n tí kò ṣeé lóye. Wọ́n sọ pé Odùduwà fún ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ọmọ ọmọ rẹ̀ ní adé (àwọn kan sọ pé àwọn ọmọ mérìndínlógún) ó sì rán wọn lọ láti dá ìjọba tiwọn sílẹ̀ láti tèdó sí àyè ọ̀tọ̀tọ̀. Odùdúwà fún Òràngún ní ìgé ńlá kan tí ó tẹ̀, tí a ń pè ní "Ogbo" láti fi ṣe ọ̀nà rẹ̀ nínú igbó, ṣùgbọ́n ète pàtàkì ẹ̀bùn "Ogbo" ni agbára tí ó wà nínú rẹ̀ láti darí ọmọ-aládé ọ̀dọ́mọdé náà sí ibi tí ó yẹ láti gbé kalẹ̀ kí ó sì fi ìjọba tirẹ̀ múlẹ̀. Àwọn òpìtàn ẹnu sọ pé "Ogbo" yìí ni orísun orúkọ " [[Ìgbómìnà|Igbomina]] " (láti inú "Ògbò mí mọ ọ̀nà" tàbí "Ògbò mọ ọ̀nà", gbólóhùn kan tí a sọ pé ó wá láti inú "Òràngún" àtilẹ̀wá, tí ó túmọ̀ sí "Ògbò ọ̀nà", tàbí "Ògbò mọ ọ̀nà"), èyí tí a ń pè ní ẹ̀yà Yorùbá ní àríwá ìlà-oòrùn ilẹ̀ Yorùbá (ti [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun|Òsun]] àti [[Ìpínlẹ̀ Kwara]] ti Nàìjíríà).<ref>Babalola, Olufemi Oladapo. “The Obaala Babalola Adekeye's History of Oke-Ila Orangun - Historical and Constitutional Development of The Ìgbómìnà-Yorùbá Kingdom from its Foundation to British Imperio-Colonialism”. ''Butubutu Publishers. [[Austin, Texas]]. August 1984''.</ref><ref>see Chief Fama's Orisa dictionary, Kayode Fakinlede's Yoruba: moder practical dictionary, Wande Abimbola, Ifa an exposition of literary corpus, or any other reputable traditional Yoruba Ifa texts.</ref> Ìtumọ̀ Ògbò yìí jẹ́ ìtumọ̀ kan ṣoṣo; ní èdè Yorùbá tí a fi ìlànà ṣe, Ogbo túmọ̀ sí Long Life, tàbí Àgbà, ó sinmi lórí ibi tí àwọn àmì ohùn wà. Àdá, ni ọ̀rọ̀ Yorùbá fún cutlass, Ogbo mi mo ona yóò túmọ̀ sí "Àgbà mi fi ọ̀nà hàn mí". == Ọ̀ràngún ti Ìlà àti Òkè Ìlà == Ní [[Ìlá-Ọ̀ràngún|ìlú Ìlá Ọ̀ràngún]], olú ìlú ìtàn ìjọba ìgbómìnà àti agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ìlá ní ìpínlẹ̀ Osun, Oba Wahab Káyòdé Adédèjì Oyèdọ̀tun ni Ọ̀ràngún lọ́wọ́lọ́wọ́. Wọ́n fi jẹ ọba ní ọdún 2003 lẹ́yìn àríyànjiyàn ọdún márùn láárin àwọn ọmọ ọba tí wọ́n yan fún oyè. Ní [[Òkè Ìlá|Òkè-Ìlá]] Ọ̀ràngún, ìlú kan tí ó yapa àti olú ìlú [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ifedayo|Ifedayo]], Ọ̀ràngún ni Ọba Adédòkun Ọmọniyì Abọ́lárìn lọ́wọ́lọ́wọ́, ti Ilé Olùdarí Obasolo, ọ̀kan lára àwọn ilé ìjọba mẹ́rin yi orúkọ padà sí Òkè-ìlá Ọ̀ràngún. Wọ́n gbé e kalẹ̀ ní ọjọ́ kẹjọ oṣù Kejìlá, ọdún 2006. Fún ìgbà àkọ́kọ́ láti ohun tó lé ní ọgọ́rùn ọdún mẹ́ta sẹ́yìn, àwọn ọmọ Ọ̀ràngún méjì tó jọba ní Òkè-ìlá àti Ìlá jẹ́ àtọmọdọ́mọ Arutu Oluokun, ọmọ ọba kékeré tó ṣáájú ìjáde àwọn ọ̀dọ́ kúrò ní ìjọba àpapọ̀ ní Ìlá,ní nǹkan bí ọgọ́rùn-ún márùn ọdún sẹ́yìn. == Àwọn ìtọ́kasí == [[Ẹ̀ka:Àwọn olórí orílẹ̀-èdè]] [[Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ]] d8ieuuier6dxo0575dvwkdlev3v4f71 620339 620338 2026-05-10T09:16:23Z Saidelo 33975 Àtúnṣe àmì ohùn àti àwọn gbólóhùn 620339 wikitext text/x-wiki {{Yoruba people}} '''Òràngún''' tàbí '''Ọ̀ràngún tí Ìlá''' jẹ́ ọ̀kan lára àwọn aláṣẹ àti olùdarí ìlú ìṣẹ̀ǹbáyé tí a mọ́ sì Ìlà Ọ̀ràngún , ọ̀kan lára àwọn ìran ẹ̀yà Yorùbá tí ólu ìlú rẹ̀ sì wá ní ìlú [[Ìlá-Ọ̀ràngún|Ila Orangun]], àárín gbùngbùn ilé Yorùbá, èyítí o wá ní gúúsù orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]]. A lè tọ́ka sí orísun orúkọ ìlú náà sí ìtàn àròsọ nípa ìtàn [[Odùduwà]], bàbà ńlá ìran àwọn [[Ilẹ̀ Yorùbá|Ilé Yorùbá]] ,àì tètè rí ọmọ bí gẹ́gẹ́ bí ọba tí ó nílò àrólé sí orí ìtẹ́ ọba. Ìtàn sọ pé ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ-ọmọ méje ti Odùduwà, pàápàá jùlọ ọmọ kẹrin nínú àwọn ọmọ ẹ́. Ó jogún ọ̀pọ̀lọpọ̀ adé àti ìlẹ̀kẹ̀ lọ́wọ́ baba rẹ̀. Ó fi Ilé-Ife sílẹ̀ láti lọ tèdó pẹ̀lú Àdá-Ògbó (irinṣẹ́ bíi àdá tí wọ́n fi ń gbá àwọn ọ̀nà igbó nígbà tí wọ́n ń gbé ibẹ̀) àti Ọ̀pá Ọ̀rẹ́ (Ọ̀pá àmì ọbà ) Asọtẹ́lẹ̀ tiwà wípé ibikíbi tí wọ́n bá kọ́kọ́ gbé ọ̀pá náà sí yálà wọ́n mọ mọ tàbí wọ́n ṣe sí gbé kalẹ̀, ibẹ̀ ni wọ́n yóò ti máa gbé, bẹ́ẹ̀ náà ni wọ́n sì ṣe máa ń gbé ní ibùgbé àkọ́kọ́ wọn, Ìlá-Kòló. == Ìtàn == Gẹ́gẹ́ bí ìtàn àròsọ Yorùbá, Òràngún àkọ́kọ́ ni ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ [[Odùduwà]], ẹni tí ó jẹ́ ọba ní [[Ilé-Ifẹ̀|Ilé-Ife]] ní ìgbà àtijọ́. Ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ Odùduwà, ọmọ àkọ́bí ti ọmọ Odùduwà, ni a ń pè ní Fágbàmílà ,tí a sì ń pè ní Òràngún. Orúkọ àpèlé náà jẹ́ ìdàpọ̀ ti Ọ̀ràn mí gún, tí ó túmọ̀ sí "ipò mi pé", bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìtumọ̀ mìíràn wà ṣùgbọ́n tí kò ṣeé lóye. Wọ́n sọ pé Odùduwà fún ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ọmọ ọmọ rẹ̀ ní adé (àwọn kan sọ pé àwọn ọmọ mérìndínlógún) ó sì rán wọn lọ láti dá ìjọba tiwọn sílẹ̀ láti tèdó sí àyè ọ̀tọ̀tọ̀. Odùdúwà fún Òràngún ní ìgé ńlá kan tí ó tẹ̀, tí a ń pè ní "Ogbo" láti fi ṣe ọ̀nà rẹ̀ nínú igbó, ṣùgbọ́n ète pàtàkì ẹ̀bùn "Ogbo" ni agbára tí ó wà nínú rẹ̀ láti darí ọmọ-aládé ọ̀dọ́mọdé náà sí ibi tí ó yẹ láti gbé kalẹ̀ kí ó sì fi ìjọba tirẹ̀ múlẹ̀. Àwọn òpìtàn ẹnu sọ pé "Ogbo" yìí ni orísun orúkọ " [[Ìgbómìnà|Igbomina]] " (láti inú "Ògbò mí mọ ọ̀nà" tàbí "Ògbò mọ ọ̀nà", gbólóhùn kan tí a sọ pé ó wá láti inú "Òràngún" àtilẹ̀wá, tí ó túmọ̀ sí "Ògbò ọ̀nà", tàbí "Ògbò mọ ọ̀nà"), èyí tí a ń pè ní ẹ̀yà Yorùbá ní àríwá ìlà-oòrùn ilẹ̀ Yorùbá (ti [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun|Òsun]] àti [[Ìpínlẹ̀ Kwara]] ti Nàìjíríà).<ref>Babalola, Olufemi Oladapo. “The Obaala Babalola Adekeye's History of Oke-Ila Orangun - Historical and Constitutional Development of The Ìgbómìnà-Yorùbá Kingdom from its Foundation to British Imperio-Colonialism”. ''Butubutu Publishers. [[Austin, Texas]]. August 1984''.</ref><ref>see Chief Fama's Orisa dictionary, Kayode Fakinlede's Yoruba: moder practical dictionary, Wande Abimbola, Ifa an exposition of literary corpus, or any other reputable traditional Yoruba Ifa texts.</ref> Ìtumọ̀ Ògbò yìí jẹ́ ìtumọ̀ kan ṣoṣo; ní èdè Yorùbá tí a fi ìlànà ṣe, Ogbo túmọ̀ sí Long Life, tàbí Àgbà, ó sinmi lórí ibi tí àwọn àmì ohùn wà. Àdá, ni ọ̀rọ̀ Yorùbá fún cutlass, Ogbo mi mo ona yóò túmọ̀ sí "Àgbà mi fi ọ̀nà hàn mí". == Ọ̀ràngún ti Ìlà àti Òkè Ìlà == Ní [[Ìlá-Ọ̀ràngún|ìlú Ìlá Ọ̀ràngún]], olú ìlú ìtàn ìjọba ìgbómìnà àti agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ìlá ní ìpínlẹ̀ Osun, Oba Wahab Káyòdé Adédèjì Oyèdọ̀tun ni Ọ̀ràngún lọ́wọ́lọ́wọ́. Wọ́n fi jẹ ọba ní ọdún 2003 lẹ́yìn àríyànjiyàn ọdún márùn láárin àwọn ọmọ ọba tí wọ́n yan fún oyè. Ní [[Òkè Ìlá|Òkè-Ìlá]] Ọ̀ràngún, ìlú kan tí ó yapa àti olú ìlú [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ifedayo|Ifedayo]], Ọ̀ràngún ni Ọba Adédòkun Ọmọniyì Abọ́lárìn lọ́wọ́lọ́wọ́, ti Ilé Olùdarí Obasolo, ọ̀kan lára àwọn ilé ìjọba mẹ́rin yi orúkọ padà sí Òkè-ìlá Ọ̀ràngún. Wọ́n gbé e kalẹ̀ ní ọjọ́ kẹjọ oṣù Kejìlá, ọdún 2006. Fún ìgbà àkọ́kọ́ láti ohun tó lé ní ọgọ́rùn ọdún mẹ́ta sẹ́yìn, àwọn ọmọ Ọ̀ràngún méjì tó jọba ní Òkè-ìlá àti Ìlá jẹ́ àtọmọdọ́mọ Arutu Oluokun, ọmọ ọba kékeré tó ṣáájú ìjáde àwọn ọ̀dọ́ kúrò ní ìjọba àpapọ̀ ní Ìlá,ní nǹkan bí ọgọ́rùn-ún márùn ọdún sẹ́yìn. == Àwọn ìtọ́kasí == [[Ẹ̀ka:Àwọn olórí orílẹ̀-èdè]] [[Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ]] cbe43ibxzky7lohmb1m1bucn921xho8 620340 620339 2026-05-10T09:25:15Z Saidelo 33975 Àfikún gbólóhùn 620340 wikitext text/x-wiki {{Yoruba people}} '''Òràngún''' tàbí '''Ọ̀ràngún tí Ìlá''' jẹ́ ọ̀kan lára àwọn aláṣẹ àti olùdarí ìlú ìṣẹ̀ǹbáyé tí a mọ́ sì Ìlà Ọ̀ràngún , ọ̀kan lára àwọn ìran ẹ̀yà Yorùbá tí ólu ìlú rẹ̀ sì wá ní ìlú [[Ìlá-Ọ̀ràngún|Ila Orangun]], àárín gbùngbùn ilé Yorùbá, èyítí o wá ní gúúsù orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]]. A lè tọ́ka sí orísun orúkọ ìlú náà sí ìtàn àròsọ nípa ìtàn [[Odùduwà]], bàbà ńlá ìran àwọn [[Ilẹ̀ Yorùbá|Ilé Yorùbá]] ,àì tètè rí ọmọ bí gẹ́gẹ́ bí ọba tí ó nílò àrólé sí orí ìtẹ́ ọba. Ìtàn sọ pé ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ-ọmọ méje ti Odùduwà, pàápàá jùlọ ọmọ kẹrin nínú àwọn ọmọ ẹ́. Ó jogún ọ̀pọ̀lọpọ̀ adé àti ìlẹ̀kẹ̀ lọ́wọ́ baba rẹ̀. Ó fi Ilé-Ife sílẹ̀ láti lọ tèdó pẹ̀lú Àdá-Ògbó (irinṣẹ́ bíi àdá tí wọ́n fi ń gbá àwọn ọ̀nà igbó nígbà tí wọ́n ń gbé ibẹ̀) àti Ọ̀pá Ọ̀rẹ́ (Ọ̀pá àmì ọbà ) Asọtẹ́lẹ̀ tiwà wípé ibikíbi tí wọ́n bá kọ́kọ́ gbé ọ̀pá náà sí yálà wọ́n mọ mọ tàbí wọ́n ṣe sí gbé kalẹ̀, ibẹ̀ ni wọ́n yóò ti máa gbé, bẹ́ẹ̀ náà ni wọ́n sì ṣe máa ń gbé ní ibùgbé àkọ́kọ́ wọn, Ìlá-Kòló. == Ìtàn == Gẹ́gẹ́ bí ìtàn àròsọ Yorùbá, Òràngún àkọ́kọ́ ni ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ [[Odùduwà]], ẹni tí ó jẹ́ ọba ní [[Ilé-Ifẹ̀|Ilé-Ife]] ní ìgbà àtijọ́. Ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ Odùduwà, ọmọ àkọ́bí ti ọmọ Odùduwà, ni a ń pè ní Fágbàmílà ,tí a sì tún mọ s Wọ́n sọ pé Odùduwà fún ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ọmọ-ọmọ rẹ̀ ní adé (àwọn kan sọ pé àwọn ọmọ mérìndínlógún) ó sì rán wọn lọ láti dá ìjọba tiwọn sílẹ̀ láti tèdó sí àyè ọ̀tọ̀tọ̀. Odùdúwà fún Òràngún ní ìgé ńlá kan tí ó tẹ̀, tí a ń pè ní "Ogbo" láti fi ṣe atọ̀nà rẹ̀ nínú igbó, ṣùgbọ́n ète pàtàkì ẹ̀bùn "Ogbo" ni agbára tí ó wà nínú rẹ̀ láti darí ọmọ-aládé ọ̀dọ́mọdé náà sí ibi tí ó yẹ láti gbé kalẹ̀ kí ó sì fi ìjọba tirẹ̀ múlẹ̀. Àwọn òpìtàn ẹnu sọ pé "Ogbo" yìí ni orísun orúkọ " [[Ìgbómìnà|Igbomina]] " (láti inú "Ògbò mí mọ ọ̀nà" tàbí "Ògbò mọ ọ̀nà", gbólóhùn kan tí a sọ pé ó wá láti inú "Òràngún" àtilẹ̀wá, tí ó túmọ̀ sí "Ògbò ọ̀nà", tàbí "Ògbò mọ ọ̀nà"), èyí tí a ń pè ní ẹ̀yà Yorùbá ní àríwá ìlà-oòrùn ilẹ̀ Yorùbá (ti ìpínlẹ̀ [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun|Òsun]] àti [[Ìpínlẹ̀ Kwara]] ti Nàìjíríà).<ref>Babalola, Olufemi Oladapo. “The Obaala Babalola Adekeye's History of Oke-Ila Orangun - Historical and Constitutional Development of The Ìgbómìnà-Yorùbá Kingdom from its Foundation to British Imperio-Colonialism”. ''Butubutu Publishers. [[Austin, Texas]]. August 1984''.</ref><ref>see Chief Fama's Orisa dictionary, Kayode Fakinlede's Yoruba: moder practical dictionary, Wande Abimbola, Ifa an exposition of literary corpus, or any other reputable traditional Yoruba Ifa texts.</ref> Ìtumọ̀ Ògbò yìí jẹ́ ìtumọ̀ kan ṣoṣo; ní èdè Yorùbá tí a fi ìlànà ṣe, Ogbo túmọ̀ sí Long Life, tàbí Àgbà, ó sinmi lórí ibi tí àwọn àmì ohùn wà. Àdá, ni ọ̀rọ̀ Yorùbá fún cutlass, Ogbo mi mo ona yóò túmọ̀ sí "Àgbà mi fi ọ̀nà hàn mí". == Ọ̀ràngún ti Ìlà àti Òkè Ìlà == Ní [[Ìlá-Ọ̀ràngún|ìlú Ìlá Ọ̀ràngún]], olú ìlú ìtàn ìjọba ìgbómìnà àti agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ìlá ní ìpínlẹ̀ Osun, Oba Wahab Káyòdé Adédèjì Oyèdọ̀tun ni Ọ̀ràngún lọ́wọ́lọ́wọ́. Wọ́n fi jẹ ọba ní ọdún 2003 lẹ́yìn àríyànjiyàn ọdún márùn láárin àwọn ọmọ ọba tí wọ́n yan fún oyè. Ní [[Òkè Ìlá|Òkè-Ìlá]] Ọ̀ràngún, ìlú kan tí ó yapa àti olú ìlú [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ifedayo|Ifedayo]], Ọ̀ràngún ni Ọba Adédòkun Ọmọniyì Abọ́lárìn lọ́wọ́lọ́wọ́, ti Ilé Olùdarí Obasolo, ọ̀kan lára àwọn ilé ìjọba mẹ́rin yi orúkọ padà sí Òkè-ìlá Ọ̀ràngún. Wọ́n gbé e kalẹ̀ ní ọjọ́ kẹjọ oṣù Kejìlá, ọdún 2006. Fún ìgbà àkọ́kọ́ láti ohun tó lé ní ọgọ́rùn ọdún mẹ́ta sẹ́yìn, àwọn ọmọ Ọ̀ràngún méjì tó jọba ní Òkè-ìlá àti Ìlá jẹ́ àtọmọdọ́mọ Arutu Oluokun, ọmọ ọba kékeré tó ṣáájú ìjáde àwọn ọ̀dọ́ kúrò ní ìjọba àpapọ̀ ní Ìlá,ní nǹkan bí ọgọ́rùn-ún márùn ọdún sẹ́yìn. == Àwọn ìtọ́kasí == [[Ẹ̀ka:Àwọn olórí orílẹ̀-èdè]] [[Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ]] 93grp4kyof3bigg3hcw33xqrdu6i3aa 620341 620340 2026-05-10T11:50:28Z Balogun aishat 34016 Mósè àtúnse àwọn àmì ohùn ati ìpalára tó wà nínú àyọkà na 620341 wikitext text/x-wiki {{Yoruba people}} '''Òràngún''' tàbí '''Ọ̀ràngún tí Ìlá''' jẹ́ ọ̀kan lára àwọn aláṣẹ àti olùdarí ìlú ìṣẹ̀ǹbáyé tí a mọ́ sì Ìlà Ọ̀ràngún , ọ̀kan lára àwọn ìran ẹ̀yà Yorùbá tí ólu ìlú rẹ̀ sì wá ní ìlú [[Ìlá-Ọ̀ràngún|Ila Orangun]], àárín gbùngbùn ilé Yorùbá, èyítí o wá ní gúúsù orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]]. A lè tọ́ka sí orísun orúkọ ìlú náà sí ìtàn àròsọ nípa ìtàn [[Odùduwà]], bàbà ńlá ìran àwọn [[Ilẹ̀ Yorùbá|Ilé Yorùbá]] ,àì tètè rí ọmọ bí gẹ́gẹ́ bí ọba tí ó nílò àrólé sí orí ìtẹ́ ọba. Ìtàn sọ pé ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ-ọmọ méje ti Odùduwà, pàápàá jùlọ ọmọ kẹrin nínú àwọn ọmọ ẹ́. Ó jogún ọ̀pọ̀lọpọ̀ adé àti ìlẹ̀kẹ̀ lọ́wọ́ baba rẹ̀. Ó fi Ilé-Ife sílẹ̀ láti lọ tèdó pẹ̀lú Àdá-Ògbó (irinṣẹ́ bíi àdá tí wọ́n fi ń gbá àwọn ọ̀nà igbó nígbà tí wọ́n ń gbé ibẹ̀) àti Ọ̀pá Ọ̀rẹ́ (Ọ̀pá àmì ọbà ) Asọtẹ́lẹ̀ tiwà wípé ibikíbi tí wọ́n bá kọ́kọ́ gbé ọ̀pá náà sí yálà wọ́n mọ mọ tàbí wọ́n ṣe sí gbé kalẹ̀, ibẹ̀ ni wọ́n yóò ti máa gbé, bẹ́ẹ̀ náà ni wọ́n sì ṣe máa ń gbé ní ibùgbé àkọ́kọ́ wọn, Ìlá-Kòló. == Ìtàn == Gẹ́gẹ́ bí ìtàn àròsọ Yorùbá, Ọ̀ràngún àkọ́kọ́ ni ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ [[Odùduwà]], ẹni tí ó jẹ́ ọba ní [[Ilé-Ifẹ̀|Ilé-Ife]] ní ayé àtijọ́. Ọmọ-ọmọ àkọ́kọ́ Odùduwà, ọmọ àkọ́bí ti ọmọ Odùduwà, ni a ń pè ní Fágbàmílà. Wọ́n sọ pé Odùduwà fún ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ọmọ-ọmọ rẹ̀ ní adé (àwọn kan sọ pé àwọn ọmọ mérìndínlógún) ó sì rán wọn lọ láti dá ìjọba tiwọn sílẹ̀ láti tèdó sí àyè ọ̀tọ̀tọ̀. Odùdúwà fún Ọràngún ní ìgé ńlá kan tí ó tẹ̀, tí a ń pè ní "Ogbó" láti fi ṣe atọ̀nà rẹ̀ nínú igbó, ṣùgbọ́n ète pàtàkì ẹ̀bùn "Ogbó" ni agbára tí ó wà nínú rẹ̀ láti darí ọmọ-aládé ọ̀dọ́mọdé náà sí ibi tí ó yẹ láti gbé kalẹ̀ kí ó sì fi ìjọba tirẹ̀ múlẹ̀. Àwọn òpìtàn ẹnu sọ pé "Ogbó" yìí ni orísun orúkọ " [[Ìgbómìnà]] " (láti inú "Ogbó mí mọ ọ̀nà" tàbí "Ogbó mọ ọ̀nà", gbólóhùn kan tí a sọ pé ó wá láti inú "Ọràngún" àtilẹ̀wá, tí ó túmọ̀ sí "Ogbó ọ̀nà", tàbí "Ogbó mọ ọ̀nà", èyí tí a ń pè ní ẹ̀yà Yorùbá ní àríwá ìlà-oòrùn ilẹ̀ Yorùbá (ti ìpínlẹ̀ [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun|Òsun]] àti [[Ìpínlẹ̀ Kwara|Ìpínlẹ̀ Kuara]] ti Nàìjíríà).<ref>Babalola, Olufemi Oladapo. “The Obaala Babalola Adekeye's History of Oke-Ila Orangun - Historical and Constitutional Development of The Ìgbómìnà-Yorùbá Kingdom from its Foundation to British Imperio-Colonialism”. ''Butubutu Publishers. [[Austin, Texas]]. August 1984''.</ref><ref>see Chief Fama's Orisa dictionary, Kayode Fakinlede's Yoruba: moder practical dictionary, Wande Abimbola, Ifa an exposition of literary corpus, or any other reputable traditional Yoruba Ifa texts.</ref> Ìtumọ̀ Ògbò yìí jẹ́ ìtumọ̀ kan ṣoṣo; ní èdè Yorùbá tí a fi ìlànà ṣe, Ogbó túmọ̀ sí Long Life, tàbí Àgbà, ó sinmi lórí ibi tí àwọn àmì ohùn wà. Àdá, ni ọ̀rọ̀ Yorùbá fún cutlass, Ogbó mi mo ona yóò túmọ̀ sí "Àgbà mi fi ọ̀nà hàn mí". == Ọ̀ràngún ti Ìlà àti Òkè Ìlà == Ní [[Ìlá-Ọ̀ràngún|ìlú Ìlá Ọ̀ràngún]], olú ìlú ìtàn ìjọba ìgbómìnà àti agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ìlá ní ìpínlẹ̀ Osun, Oba Wahab Káyòdé Adédèjì Oyèdọ̀tun ni Ọ̀ràngún lọ́wọ́lọ́wọ́. Wọ́n fi jẹ ọba ní ọdún 2003 lẹ́yìn àríyànjiyàn ọdún márùn láárin àwọn ọmọ ọba tí wọ́n yan fún oyè. Ní [[Òkè Ìlá|Òkè-Ìlá]] Ọ̀ràngún, ìlú kan tí ó yapa àti olú ìlú [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ifedayo|Ifedayo]], Ọ̀ràngún ni Ọba Adédòkun Ọmọniyì Abọ́lárìn lọ́wọ́lọ́wọ́, ti Ilé Olùdarí Obasolo, ọ̀kan lára àwọn ilé ìjọba mẹ́rin yi orúkọ padà sí Òkè-ìlá Ọ̀ràngún. Wọ́n gbé e kalẹ̀ ní ọjọ́ kẹjọ oṣù Kejìlá, ọdún 2006. Fún ìgbà àkọ́kọ́ láti ohun tó lé ní ọgọ́rùn ọdún mẹ́ta sẹ́yìn, àwọn ọmọ Ọ̀ràngún méjì tó jọba ní Òkè-ìlá àti Ìlá jẹ́ àtọmọdọ́mọ Arutu Oluokun, ọmọ ọba kékeré tó ṣáájú ìjáde àwọn ọ̀dọ́ kúrò ní ìjọba àpapọ̀ ní Ìlá,ní nǹkan bí ọgọ́rùn-ún márùn ọdún sẹ́yìn. == Àwọn ìtọ́kasí == [[Ẹ̀ka:Àwọn olórí orílẹ̀-èdè]] [[Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ]] m9gietady4h3vvgn887yjq79lorw5mv