Wikipedia yowiki https://yo.wikipedia.org/wiki/Oj%C3%BAew%C3%A9_%C3%80k%E1%BB%8D%CC%81k%E1%BB%8D%CC%81 MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Amóhùnmáwòrán Pàtàkì Ọ̀rọ̀ Oníṣe Ọ̀rọ̀ oníṣe Wikipedia Ọ̀rọ̀ Wikipedia Fáìlì Ọ̀rọ̀ fáìlì MediaWiki Ọ̀rọ̀ mediaWiki Àdàkọ Ọ̀rọ̀ àdàkọ Ìrànlọ́wọ́ Ọ̀rọ̀ ìrànlọ́wọ́ Ẹ̀ka Ọ̀rọ̀ ẹ̀ka Èbúté Ọ̀rọ̀ èbúté Ìwé Ọ̀rọ̀ ìwé TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Ìwó 0 2531 640131 620066 2026-11-08T09:54:16Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640131 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> |name = {{PAGENAME}} |settlement_type = Ìlú |image_skyline = Nigeria_sm02.gif |imagesize = |image_alt = |image_caption = |image_flag = |flag_size = |flag_alt = |image_seal = |seal_size = |seal_alt = |image_shield = |shield_size = |shield_alt = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |blank_emblem_alt = |nickname = |motto = |image_map = |mapsize = |map_alt = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_alt1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_base_alt = |dot_map_alt = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = |pushpin_label_position = top |pushpin_map_alt = |pushpin_mapsize = |pushpin_map_caption = |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = E |coor_pinpoint = |coordinates_type = |coordinates_display = |coordinates_footnotes = |subdivision_type = [[Àkójọ_àwọn_orílẹ̀-èdè|Orílẹ̀-èdè]] |subdivision_name = {{flag|Nàìjíríà}} |subdivision_type1 = [[Àwọn Ìpínlẹ̀ Nàìjíríà|Ìpínlẹ̀]] |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = [[Àwọn Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Nàìjíríà|Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀]] |subdivision_name2 = |established_title = |established_date = |founder = |named_for = |seat_type = |seat = |government_footnotes = |government_type = |leader_party = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |total_type = |unit_pref = |area_magnitude = |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_total_sq_mi = |area_total_dunam = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |population_footnotes = |population_total = |population_as_of = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi= |population_est = |pop_est_as_of = |population_note = |timezone1 = |utc_offset1 = |timezone1_DST = |utc_offset1_DST = |postal_code_type = |postal_code = |area_code_type = |area_code = |website = |footnotes = }} [[File:Short story of Iwo in Oyo language by a native speaker (non-subtitled).webm|thumb|Ìtàn ṣókí nípa Adó Èkìtì láti ni ede Oyo lati ẹnu ọmọ bíbí ìlú Iwo.]]{{Infobox settlement|official_name=Iwo|other_name=Ìwó Odíderé|native_name=|nickname=Iwo Olodo Oba|settlement_type=[[Local Government Areas of Nigeria|LGA]] and city|motto=Iwo Olodo Oba, Iwo Ateni Gbola Ateni Gbore.|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_map=|mapsize=|map_caption=|pushpin_map=Nigeria|pushpin_label_position=|pushpin_mapsize=|pushpin_map_caption=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Nigeria}}|subdivision_type1=[[States of Nigeria|State]]|subdivision_name1=[[Osun State]]|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|government_type=|government_footnotes=|leader_title=Oluwo of Iwo|leader_name=HRM Oba Abdulrosheed Akanbi|leader_title1=Local Government Chairman|leader_name1=Raji Kamoru Abiodun|established_title=|established_date=14th Century (Circa)|area_magnitude=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_total_km2=244.7|area_land_km2=|population_as_of=2006 Census|population_footnotes=|population_note=(central city/Local Government)|population_total=191,348|population_density_km2=|timezone=[[West Africa Time|WAT]]|utc_offset=+1|timezone_DST=|utc_offset_DST=|coordinates={{coord|7|38|N|4|11|E|region:NG|display=inline}}|module={{Infobox mapframe|wikidata=yes|zoom=8|marker=village|coord={{WikidataCoord|display=i}}}}|elevation_footnotes=|elevation_m=|elevation_ft=|postal_code_type=3-digit postal code prefix|postal_code=232|area_code=|iso_code=NG.OS.IO|blank_name=[[Köppen climate classification|Climate]]|blank_info=[[Tropical savanna climate|Aw]]|footnotes=|founder=Oluwo|timezone1=|blank_name_sec1=National language|blank_info_sec1=[[Yoruba language|Yorùbá]]}}'''Iwo''' jẹ́ ìlú ní [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun|ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun]], ní orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà|Nàìjíríà]]. Àwọn ará Ìwó, gẹ́gẹ́ bí àwọn ọmọ Yorùbá mìíràn ṣẹ̀ wá láti [[Ile-Ife]], tí wọ́n ṣí kúrò ní sẹ́ńtúrì kọkànlá, gẹ́gẹ́ bí Alademomi kenyon àti Prince Adelegan Adegbola (2009) ṣe sọ.<ref>{{Cite web|last=Tomori|first=Lola|date=22 February 2018|title=THE FOUNDATION OF IWO TOWN AND ITS MIGRATION HISTORY FROM ILE-IFE|url=https://www.macosconsultancy.com/Publication/THE%20FOUNDATION%20OF%20IWO%20TOWN%20AND%20ITS%20MIGRATION.pdf|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20220818192259/https://www.macosconsultancy.com/Publication/THE%20FOUNDATION%20OF%20IWO%20TOWN%20AND%20ITS%20MIGRATION.pdf|archive-date=18 August 2022|access-date=23 September 2022|website=www.macosconsultancy.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=Hub|first=Iwoland|date=2019-07-22|title=Short History of Iwo land: The Knowledge of Iwo You Must Know|url=https://iwolandhub.com.ng/history-of-iwo-land/|access-date=2022-09-22|website=Iwoland Hub|language=en-US|archive-date=2022-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922235927/https://iwolandhub.com.ng/history-of-iwo-land/|dead-url=yes}}</ref> Ìlú náà fìgbà kan wà lára [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́|ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́]], tí wọ́n wá padà yọ kúrò, tó sì wá di ọ̀kan lára àwọn ìlú tó ṣe pàtàkí ní [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun|ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun]]. Àwọn Ọba tí wọ́n ti jọba lórí ìlú yìí ju ọgbọ̀n lọ, lábẹ́ Oluwo ti ìlú Ìwó, HRM Oba Abdulrosheed Akanbi, gẹ́gẹ́ bí i aláṣẹ ìlú náà. Ìlú yìí tóbi ní ìwọ̀n 245&nbsp;km<sup>2,</sup> pẹ̀lú iye ènìyàn tó tó 191,348. Èyí sì jẹ́ ìlú tó ní ènìyàn tó pọ̀ jù lọ ní àsìkò ìka iye ènìyàn tó wáyé ní ọdún 2006, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ mìíràn tó wà níbẹ̀ ni; agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Aiyedire, tó tóbi pẹ̀lú ìwọ̀n 265.783&nbsp;km<sup>2</sup>, tó sì ní iye ènìyàn 76,309, àti agbègbè ìjọba ìbílè Ola-Oluwa, tó tóbi pẹ̀lú ìwọ̀n 332.117&nbsp;km<sup>2</sup>, tí ó sì ni iye ènìyàn 76,227. Olú-ìlú àwọn ìjọba ìbílẹ̀ yìí wà ní; ààrin gbùngùn Iwo (Central), Iwo; Aiyedire, Ile Ogbo; àti Ola-Oluwa, Bode-Osi. Iwo ti ní àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ mẹ́rin si, àwọn ni: Iwo East, Olomowewe; Iwo West, Agberire; Ọla Oluwa South East, Ilemowu; Ayedire South East, Oluponna. == Ètò ẹ̀kọ́ == Orísun ètò ẹ̀kọ́ ní ìlú Ìwó ni àwọn ajíhìnrere tí wọ́n mú ẹ̀sìn kìrìsìtẹ́ẹ̀nì wá.<ref>{{Cite web|last=Hub|first=Iwoland|date=2019-07-23|title=History and Background of Education in Iwo land|url=https://iwolandhub.com.ng/history-of-education-in-iwo/|access-date=2022-09-22|website=Iwoland Hub|language=en-US|archive-date=2022-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922122603/https://iwolandhub.com.ng/history-of-education-in-iwo/|dead-url=yes}}</ref> Àwọn ìjọ Baptist sì ló kọ́kọ́ ṣe ìdásílẹ̀ ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ lóríṣiríṣi, lára wọn ni: Aipate Baptist Day School, Olukotun Baptist Day School, Feesu Baptist Day School, Oke-Odo Baptist Day School. Ìjọ Baptist yìí bákan náà ni wọ́n ṣe ìdásílẹ̀ ilé-ẹ̀kọ́ girama, tí wọ́n pè ni, Baptist High school, Iwo, tó jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ kan ṣoṣo tó ń fúnni ní ìwé-ẹ̀rí West African School Certificate pẹ̀lú O level. Wọ́n sì tún ní Baptist Modern school (tí kò sí mọ́ ní ètò ẹ̀kọ́ Nàìjíríà òde-òní) tó wá padà di Baptist Grammar school – tó sì ń fúnni ní ìwẹ́-ẹ̀rí O level bí i àwọn ilé-ẹ̀kọ́ girama mìíràn. Bákan náà ni wọ́n ní Teacher Training College. Kọ́lẹ́ẹ̀jì yìí ni Bowen University wà báyìí, tó jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti ìjọ Baptist.<ref>{{cite web|url=https://bowenuniversity.edu.ng/new/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170121034502/http://bowenuniversity.edu.ng/new|archive-date=2017-01-21|title=Bowen University Iwo - Home}}</ref> Lẹ́yìn àọn Baptist ni àwọn Methodist dé, tí wọ́n sì ṣe ìdásílẹ̀ Methodist Primary School ní ìlú náà, àti ilé-ẹ̀kọ́ girama, tó ti wá di United Methodist High School. Àwọn Catholic náà ní ilé-ẹ̀kọ́ girama, tó ti wá di Catholic Grammar School, àti ilé-ẹ̀kọ́ fún àwọn obìnrin nìkan, ìyẹn St. Mary's High School. Lẹ́yìn èyí ni àwọn ìjọba lọ́wọ́ sí ètò ẹ̀kọ́, tí wọ́n sì ṣe ìdásílẹ̀ ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ lóríṣiríṣi, ilé-ẹ̀kọ́ girama, Teacher Training College, LATCO, tó yí padà ní ọdún 1964 di Iwo Grammar School. Àwọn ajíhìnrere ti ẹ̀sìn Mùsùlùmí náà ò gbẹ́yìn nínú ètò ẹ̀kọ́ ìlú Ìwó. Wọ́n ṣe ìdásílẹ̀ Ansar-U-deen Primary School, Ansar-U-deen Modern School tó yí padà di Ansar-U-deen Grammar School, àti Anwar-ul-Islam Grammar School. Ilé-ẹjọ́ Mùsùlùmí àkọ́kọ́ ní Nàìjíríà wà ní ìlú Iwo.<ref>{{Cite web|url=http://www.premiumtimesng.com/news/131497-islam-came-to-south-before-northern-nigeria-isa-yuguda.html|title=Islam came to South, before Northern Nigeria - Isa Yuguda &#124; Premium Times Nigeria|date=26 April 2013}}</ref> Púpọ̀ nínú àwọn ará Iwo jẹ́ ẹlẹ́sìn Mùsùlùmí, ní àwọn ọdún 1655 síwájú, nígbà tí wón kọ́ Mọ́ṣáláṣí àkọ́kọ́ tó wà ní ilẹ̀ Yorùbá síbẹ̀.<ref>{{Cite web|url=http://nairaproject.com/projects/2169.html|title=Analytical Study of Rijāl Al-'Ilm of Shaykh Tajudeen Al-Umari Al-Iwowi}}</ref> Lára àwọn ilé-ẹ̀kọ́ girama tó gbajúmọ ní Ìwó ni Iwo Grammar School, United Methodist High School, Baptist High School, St. Mary's High School, L.A. Commercial Grammar School, Islahudeen Grammar School àti Anwar-ul-Islam Grammar School. Iwo gbajúmọl fún ẹ̀kọ́ Lárúbáwá. Oríṣiríṣi ilé-ẹ̀kọ́ Lárúbáwá ló wà ní Ìwó, lára wọn ni Islamic youth center (morkaz shabaab), èyí tí onímọ̀ Islam kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Sheikh Ahmad Muhally Adedimeji Aroworeki ṣe ìdásílẹ̀ rẹ̀, Islahudeen Arabic School, Obatedo, tí Sheikh Abdulbaaqi Muhammad dá sílè ní 1960. Amin Training Center, Araromi náà tún jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ mìíràn tí Sheikh Badrudeen Al-Amin dá sílẹ̀. Islamic cultural center (Markaz Abdul Razaq Abdul Rahman), Sheik Adam ilory Villa, Agbowo, Iwo. Àwọn ilé-ẹ̀kọ́ gíga wà ní ìlú yìí bákan náà, lára wọn ni: BOWEN University,<ref>{{Cite web|url=http://osun.gov.ng/about/major-towns/iwo/|title=The Official Website of the State of Osun|access-date=2024-05-20|archive-date=2022-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220210212108/https://osun.gov.ng/about/major-towns/iwo/|dead-url=yes}}</ref> Wolex Polytechni,<ref>{{Cite web|title=Wolex Polytechnic|url=https://wolexpolytechnic.com.ng/|access-date=2020-11-21|website=Wolex Polytechnic|language=en-US|archive-date=2022-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701133620/https://wolexpolytechnic.com.ng/|dead-url=yes}}</ref> Baptist Teachers' Training College tó wà ní Oke Odo ní Ìwó, àmọ́ tí wọ́n wá ń lò bí ọgbà Bowen University báyìí, Westland University,<ref>{{Cite web|title=Westland University, Iwo – Technology is Power|url=https://westland.edu.ng/|access-date=2020-11-21|language=en-US|archive-date=2022-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220820220631/https://westland.edu.ng/|dead-url=yes}}</ref> Iwo city polytechnic,<ref>{{Cite web|title=welcome to Iwo City Polytechnic Feesu, Iwo|url=http://www.iwocitypolytechnic.com/|access-date=2020-11-21|website=www.iwocitypolytechnic.com|archive-date=2020-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126183152/http://iwocitypolytechnic.com/|dead-url=yes}}</ref> Royal College of Public Health and [[Technology]],<ref>{{Cite web|last=Royal college of public health technology|first=Technology|date=2020|title=Education|url=http://www.rocopuhtech.com|access-date=2020-11-22|website=[[Royal college of public health technology]]}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Empire College of Health Technology, Al Ummah College of Education,<ref>{{Cite web|title=Welcome to Al-Ummah College of Education|url=http://www.al-ummahcollege.com/en/|access-date=2020-11-22|website=www.al-ummahcollege.com|archive-date=2019-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905055933/http://www.al-ummahcollege.com/en/|dead-url=yes}}</ref> Federal College of Education,<ref>{{Cite web|title=FEDERAL COLLEGE OF EDUCATION IWO – IWO, OSUN STATE|url=http://fceiwo.edu.ng/|access-date=2022-08-29|language=en-US|archive-date=2022-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220829171957/http://fceiwo.edu.ng/|dead-url=yes}}</ref> Offer<ref>{{Cite web|title=OFFERCentre — Institute of Agriculture|url=https://offercentre.edu.ng/|access-date=2020-11-22|website=offercentre.edu.ng|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130055040/https://offercentre.edu.ng/|dead-url=yes}}</ref> center institute of Agriculture.<ref>{{Cite web|title=::OFFAR FOUNDATION|url=http://www.offercentre.org/|access-date=2020-11-22|website=www.offercentre.org|archive-date=2020-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20201123220538/http://offercentre.org/|dead-url=yes}}</ref> Òmíràn tó dà bí i rẹ̀ ni Shariah College of Nigeria, tó fìgbà kan wà ní Ibadan, kí wọ́n tó wá gbe wá sí Oke-Afo, Iwo.<ref>{{cite web|url=http://www.shariahcollege.com/|title=Buy a Domain Name - World's Best Domains For Sale|access-date=2024-05-20|archive-date=2023-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110173311/http://www.shariahcollege.com/|dead-url=yes}}</ref> Àwọn ilé-ẹ̀kọ́ aládàáni ní ìlú náà ni Islamic Model College, Muslim International School, Agbaje Memorial Comprehensive College, Aipate Baptist School, Vico-Hope Comprehensive College, A-1 Grammar School, Crowey Schools, Regina Mundi Girls Secondary School,<ref>{{Cite web|title=THE SCHOOL OF QUEENS|url=http://www.reginamundi.sch.ng/|access-date=2020-11-22|website=www.reginamundi.sch.ng}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> The wings school,<ref>{{Cite web|title=thewingsschools.com|url=http://www.thewingsschools.com/|access-date=2020-11-22|website=www.thewingsschools.com}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Innayatullah muslim academy, ICC Model school, Our Lady of Fatima academy (OLFA). == Ìmọ̀ ẹ̀rọ == Iwo ni wọ́n ti ṣe ìdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán àkọ́kọ́ tó jẹ́ ti ìpínlẹ̀ ní orílẹ̀-èdẹ̀ Nàìjíríà, ní ọdún 1982, ìyẹn Reality Television Service (RTS),<ref>{{Cite web|last=rrsiwo|title=Reality Radiovision Services|url=https://rrsiwo.wordpress.com/|access-date=2020-11-22|website=Reality Radiovision Services}}</ref> ibẹ̀ sì ni Reality Radiovision Services (RRS) wà, tí a tún mọ sí odidere fm tàbí 96.3Fm. Bákan náà, Ìwó ni Ilè Isẹ Agboun sá fe fé Bowen Radio 101.9fm wà àti ilé-iṣẹ́ rédíò àtijọ́ ní ori eru Iwo Am, èyí tí ìjọba ìbílẹ̀ Òṣun pa tì. Wọ́n ti ní ilé-iṣẹ́ rédíò tuntun, ìyẹn Ayekooto Fm, 88.3fm àti Akorede Radio 98.9Fm == Iṣẹ́ àgbè == [[Fáìlì:Short_oral_history_of_Iwo_in_Iwo_language_by_a_native_speaker.webm|thumb|Short story of Iwo in Oyo dialect by a native speaker]] Iwo ni Osun State Agricultural Development Programmes (OSSADEP) wà, bákan náà ni selema farm<ref>{{Cite web|title=Selemafarms – Nigeria's Foremost Livestock Farmhouse|url=https://www.selemafarms.com.ng/|access-date=2020-11-21|language=en-US|archive-date=2020-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129133408/https://www.selemafarms.com.ng/|dead-url=yes}}</ref>, shabeeb agro<ref>{{Cite web|title=Shabeeb integrated service Ltd|url=https://www.shabeeb.com.ng/|access-date=2020-11-21|website=www.shabeeb.com.ng|archive-date=2020-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129145153/https://www.shabeeb.com.ng/|dead-url=yes}}</ref> àti àwọn mìíràn wà níbẹ̀. == Community based organisations == Lara awọn ẹgbẹ ti o da lori agbegbe ni Ilu Iwo ni: Igbimọ Alakoso Iwo (IBOT), Igbimọ Iwo Action (IWAC), Iwo Progressive Union (IPU), Iwoland Development Coalition (IDC), Guildance Community Development Foundation, Charitable Youth for Nation Building Initiative, Iwo Odidere Leo Club. Iwo Action Council (IWAC) jẹ agboorun ti gbogbo awọn ajo ni Iwo. A ti mọ IWAC fun wiwa ni iwaju bi eto idojukọ idagbasoke.<ref>{{Cite news|url=http://thenationonlineng.net/iwo-indigenes-want-aregbesola-approve-journalism-institute/|title=Iwo indigenes want Aregbesola to approve journalism institute|newspaper=The Nation Newspaper|date=22 October 2016}}</ref> Iwoland Development Coalition (IDC) was formed on 29 August 2014 to champion development of Iwo, Aiyedire and Ola Oluwa Local Government. IDC currently have members in countries like: Kuwait, Saudi Arabia, Qatar, Côte d'Ivoire, France, United States of America, United Kingdom.<ref>https://www.facebook.com/groups/1457000667917000/?ref=group_header {{User-generated source|certain=yes|date=March 2022}}</ref> IDC though is still a new organisation but has succeeded in establishing [[health clinic]] at Akinbami in Aiyedire Local Government, reconstructed culvert at Ojude Oba in Iwo, staged schools tour in Iwo, [[Aiyedire]] and [[Ola Oluwa]] Local Governments, award scholarship to students in need, rehabilitate Yidi Oba culvert, organised lectures on burning issues, distributed over 8,000 health books (containing useful information on how to take care of pregnant and Children), organised widows empowerment programme, provide nutritional support to orphans and vulnerable children, take care of people with disabilities, researched the history of [[Iwo Kingdom|Iwoland]], administered Vitamin A and [[Albendazole|Abendazole]] for the benefit of children of ages 0 and 5 years, patched pot holes from Adeeke and Kajola road, cleaned and painted Iwo roundabout, organised health outreach, assisted Local Authority Grammar School to transport chairs from Iwo Grammar School and payment of WAEC examination of 6 students two each from Iwo, Aiyedire and Ola Oluwa Local Government.<ref>{{cite web|url=http://idung.org/|title=Home|access-date=2024-05-20|archive-date=2023-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327194356/http://www.idung.org/|dead-url=yes}}</ref> == Iwo Chamber of Commerce and Industry Limited/GTE == People who are interested in economic development of Iwoland came together in 2018 to form Iwo Chamber of Commerce and Industry Limited/GTE. The organization was registered with Corporate Affairs Commission in 2021 which is completely different from the defunct one established in 1989. Iwo Chamber of Commerce and Industry was established for the promotion and protection of trade and industry and to represent and express the opinion of the business community on matters affecting trade and industry in Iwoland which consists of the three local government areas in the federal constituency (Iwo, [[Aiyedire|Ayedire]] and [[Ola Oluwa]]) Iwoland Federal constituency and where applicable, the whole State of Osun and the Federation. It is a non–profit–sharing organization and its income and properties are applied solely for the promotion of ICCI's objectives. Among those people that made it happen then are: Olusegun Dada (Esq), Kudaisi Ismaila (Esq), Olawale Rasheed, Senator [[Adelere Adeyemi Oriolowo|Adelere Oriolowo]], Alhaji Mokanju Musibau FCA, Professor Waheed Hassan, Otunba Jire Ayinla, Akogun Olaposi Adiatu, Adebayo Lasisi PhD, FCA, Kabiru Adisa FCA, Lanre Omotayo PhD, Princess Funmi Lamuye<ref>{{cite web|url=https://affairstv.com/2022/02/07/dada-kudaisi-rasheed-elected-president-deputy-presidents-of-iwo-chamber-of-commerce-and-industry-icci/|title=Home|date=7 February 2022|access-date=20 May 2024|archive-date=19 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220819175439/https://affairstv.com/2022/02/07/dada-kudaisi-rasheed-elected-president-deputy-presidents-of-iwo-chamber-of-commerce-and-industry-icci/|dead-url=yes}}</ref> == Ojú-ọjọ́ == Ìwó ní ojú ọjọ́ tó máa ń tutù, tó sì máa ń gbẹ, níwọ̀n bí ojú ọjọ́ bá ṣe rí. Ìwọ̀n bí ojú ọjọ́ ṣe rí ní ọdọọdún ni {{convert|29.66|C}}, tí ó ga níwọ̀n 0.2% ju ti orílẹ̀-èdè lọ. Ìwó lápaapọ̀ máa ń ní ọjọ́ tó tutù 248.57 (68.1% of the time) lọ́dọdọdún.<ref>{{Cite web|title=Iwo, Osun, NG Climate Zone, Monthly Averages, Historical Weather Data|url=https://tcktcktck.org/nigeria/osun/iwo|access-date=2023-09-26|website=tcktcktck.org}}</ref> == Àtòjo àwọn alága ilbílẹ̀ Ìwó láti ọdún 1989 títí di òní == # Chief Blarinwa 1989-1989 # Chief Ganiyu Iromini 1993-1994 # Barrister Gbadegeshin Adedeji 1994-1996 # Mr Kamilu Adio 1996-1997 # Honourable Mutiu Kareem 1999-2002 # Honourable Moshood Adeoti 2002-2003 # Honourable Rasaki Ajadi Salwu 2003-2006 # Engineer Lasun Olaniyi 2006-2007 # Honourable Sulaimon Bello 2007-2010 # Honourable Kamo Olabisi Alao 2010-2016 # Honourable Kamorudeen Raji 2017-2021 # Honourable Ishola Kamar Adeniyi since 2021 == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} ==Àwọn ìtọ́kasí== {{reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Nàìjíríà]] j53no02fij39agpf4zqcphiz9l2xlpg Ògbómọ̀ṣọ́ 0 2533 640133 618923 2026-11-08T09:59:15Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640133 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> |name = Ògbómọ̀ṣọ́ |settlement_type = Ìlú |image_skyline = ogbomoso.jpg |imagesize = |image_alt = |image_caption = Ìlú Ògbómọ̀ṣọ́ lati oju satellite |image_flag = |flag_size = |flag_alt = |image_seal = |seal_size = |seal_alt = |image_shield = |shield_size = |shield_alt = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |blank_emblem_alt = |nickname = |motto = |image_map = |mapsize = |map_alt = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_alt1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_base_alt = |dot_map_alt = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Nigeria |pushpin_label_position = left |pushpin_map_alt = |pushpin_mapsize = |pushpin_map_caption = |latd =8 |latm = 08|lats = |latNS = N |longd = 4|longm = 15|longs = |longEW = E |coor_pinpoint = |coordinates_type = |coordinates_display = |coordinates_footnotes = |subdivision_type = [[Àkójọ_àwọn_orílẹ̀-èdè|Orílẹ̀-èdè]] |subdivision_name = {{flag|Nigeria}} |subdivision_type2 = [[Nigerian LGAs|Agbegbe Ijoba Ibile]] |subdivision_name2 = [[Agbegbe Ijoba Ibile Ogbomoso|Ogbomoso]] |subdivision_type1 = [[Àwọn Ìpínlẹ̀ Nàìjíríà|Ipinle]] |subdivision_name1 = [[Ipinle Oyo|Oyo]] |established_title = |established_date = |founder = |named_for = |seat_type = |seat = |government_footnotes = |government_type = |leader_party = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |total_type = |unit_pref = |area_magnitude = |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_total_sq_mi = |area_total_dunam = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |population_footnotes = |population_total = |population_as_of = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi= |population_est = |pop_est_as_of = |population_note = |timezone1 = |utc_offset1 = |timezone1_DST = |utc_offset1_DST = |postal_code_type = |postal_code = |area_code_type = |area_code = |website = |footnotes = }} '''Ògbómọ̀ṣọ́''' jẹ́ ìlú kan tó gbajúmọ̀ ní [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ]] lórílẹ̀-èdè [[Naijiria]].<ref name="placeandsee.com 2019">{{cite web|title=Ogbomoso|website=placeandsee.com|date=2019-10-05|url=https://placeandsee.com/wiki/ogbomoso?spmchkbj=spmprvbj4j4g2XbX7ttklO5I2ycDY3O9pd|access-date=2022-05-03}}</ref><ref name="Okunade 2019">{{cite web|last=Okunade|first=Johnson|title=THE FULL HISTORY OF OGBOMOSO|website=WELCOME TO MY WOVEN WORDS|date=2019-03-13|url=https://mywovenwords.com/2019/03/the-full-history-of-ogbomoso.html|access-date=2022-05-03|archive-date=2022-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220704034948/https://mywovenwords.com/2019/03/the-full-history-of-ogbomoso.html|dead-url=yes}}</ref> ==ìtàn nípa Ìlú Ògbómọ̀ṣọ́== Ogunlọlá jẹ ọdẹ, ògbótari, tí ó mọ̀n nípa ọdẹẹ síse ó féràn láti máa lọ sísẹ́ Ọdẹ nínú igbó ti a máa ni ìlú Ògbómòsọ́ tí à pè ní igbó ìgbàlè, ṣùgbọ́n ọkùnrin yii ti o jẹ ogunlọlá ṣe Baale àdúgbọ̀ tí ó Ogunlọlá gbé nígbà nàá. Baale o ríi wí pe Ogunlọlá gbé àdùtú àrokò náà lọ sí ọ̀dọ̀ Aláàfin. Aláàfín àti àwọn emẹ̀wà rẹ̀ yìí àrokọ̀ náà títí, wọ́n sì mọ̀ ọ́ tì. Pẹ̀lú líhàhílo, ìfòyà, aibalẹ ọkàn nípa OGUN Ọ̀GBÒRỌ̀ tí ń bẹ ló de Ọ̀yọ́, kò mú wọn ṣe ohunkóhun lórí ọ̀rọ̀ Ogunlọlá, wọ́n si fi í pamọ́ si ilé olósì títí wọn yóò fi ri ìtumọ̀ sí àrokò náà. Ní ọjọ́ kan, Ogunlọlá ń sẹ ọdẹ nínú igbó ìgbàlè-àdúgbò i bi tí Gbọ̀ngàn ìlú ògbímòṣọ́ wà lonìí. Igbó yìí, igbó kìjikìji ni, ó ṣòro dojúkọ̀ kí jẹ́ pé ọdẹ ní ènìyàn, kó dà títí di ìgbà tí ojú tí là sí i bí ọdun 1935, ẹ̀rù jẹ́jẹ́ l’o tún jẹ́ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọmọ ìlú láti wọ̀ ọ́ ńitorí wí pé onírúurú àwọn ẹnranko búburú l’ó kún ibẹ̀. Àní ni ọdún 1959, ikooko já wo Ile Ògúnjẹ́ ńlé ni ìsàlè-Àfọ́n gẹ́gẹ́ bi ìròyìn, ikooko já náà jáde láti inú igbó ìgbàlè yìí ni àwọn ALÁGỌ̀ (àwọn Baálè tí wọ́n ti kú jẹ rí ní ògbómọ̀ṣọ́, tí wọ́n sì jẹ́ ẹlẹsin-ìbílẹ̀) máà ń gbé jáde nígbà tí ọba àti àwọn ọmọ rẹ̀ bá ń ṣe ọdun Ọ̀LẸ̀LẸ̀. Láti pa á mọ́ gẹ́gẹ́ bi òpẹ títí di òní, nínú Gbọ̀ngàn Ògbómòṣọ́ ní àwọn Alágà náà ń ti jáde níwọ̀n ìfbà tí ó jẹ́ wí pé ara àwọn igbí ìgbàlè náà ní ó jẹ́. Ogunlọlá kó tí í tin jìnnà láti ìdí igi Àjàbon (ó wá di òní) tí ó fi ń ri èéfín. Èéfín yìí jẹ́ ohun tí ó yá à lẹ́nu nítorí kò mọ̀ wí pé iru nǹkan bẹ́ẹ̀ wà ní itòsí rẹ̀ Ogunlọlá pinnu láti tọ paṣẹ̀ èéfín náà ká má bá òpò lọ sílé Olórò, àwọn ògbójú ọdẹ náà rí ara wọn, inú swọn sí dùn wí pé àwọn jẹ pàdé. Orukọ àwọn tí wọ́n jẹ pàdé awa wọn náà ní:- AALE, OHUNSILE àti ORISATOLU. Lẹ̀yìn tí wọn ri ara wọn tan, ti wọn si mọ ara wọn; wọ́n gbìdánwò láti mọ ibi tí Olukaluku dó sí ibùdó wọn. Nínú gbogbo wọn Ogunlọla níkan l’ó ni ìyàwó. Wọ́n sì fi ìbùdó Ogunlọlá ṣe ibi inaju lẹ́yìn iṣe oojọ wọn. Lọ́rùn-ún-gbẹkun ń ṣe ẹ̀wà tà, ó sí tún ń pọn otí ká pẹ̀lú; ìdí niyìí tí o fi rọrun fún àwọn ọ̀rẹ́ ọkọ Lọ́rùn-un-gbẹ́kún láti máa taku-rọ̀sọ àti lati máa bá ara wọn dámọ̀ràn. Bayíí, wọ́n fí Ogunlọla pamọ́ sí ọ̀dọ̀ Olósì. Ìtàn fi yé wa wí pé Ọba Aláàfin tí ó wà nígbà náà ni AJÁGBÓ. Rògbò dèyàn àti aápọn sì wà ní àkókò ti Ogunlọlá gbé aro ko náà lọ si Ààfin Ọba; Ogun ni, Ogun t’ó sì gbóná girigiri ni pẹ̀lú-Orúkọ Ogun ni, Ogun náà ni OGUN Ọ̀GBỌ̀RỌ̀. Nínú ilé tí a fi Ogunlọla. sí, ni ó ti ráńṣe sí Aláàfìn wí pé bí wọ́n bá le gba òun láàyè òun ní ìfẹ́ sí bí bá wọn ní pa nínú Ogun ọ̀gbọ̀rọ̀ náà. Ẹni tí a fi tì, pàrọwà fún Ogunlọla nítorí wí pé Ogun náà le púpọ̀ àti wí pé kò sí bí ènìyàn tilẹ́ lé è ní agbára tó tí ó le ṣégun ọlọ̀fè náà. Wọn kò lée ṣe àpèjúwe ọ̀lọ̀té náà; wọ́n sá mọ̀ wí pé ó ń pa kúkúrú, ó sí ń pa gigun ni. Aláàfin fún Ogunlọlá láṣẹ láti rán rán òun lọ́wọ́ nípa Ogun ọ̀gbọ̀rọ̀ náà. Aláàfín ka Ogunlọlá sí ẹni tí a fẹ́ sun jẹ, tí ó fi epọ ra ara tí o tún sún si ìdìí ààro, ó mú isẹ́ẹ sísun Yá ni. Alaafin súre fún Ogunlọlá. iré yìí ni Ogunlọla bà lé. Ogunlọlá dójú Ogun, ó pitu meje tí ọdẹ pa nínú igbo ó sẹ gudugudu meje Yààyà mẹ́fà. Àwọn jagun-jagun Ọ̀yọ́ fi ibi ọta gunwa sí lórí igin han atamatane Ogunlọlá, Ogunlọá sì “gán-án-ní” rẹ̀. Nibi ti ọta Alaafin yìí tí ń gbiyanju láti yọ ojú síta láti ṣe àwọn jagun-jagun lọ́sé sé ọfà tó sì loro ni ọlọ̀tẹ̀ yìí ń ló; mó kẹ̀jẹ̀ ní Olọ̀tẹ̀ kò tí ì mórí bọ́ sínú tí ọrun fi yo lọ́wọ́ Ogunlọlá; lọrun ló sí ti bá Olọ̀tẹ̀; gbirigidi la gbọ to Ọlọ̀tè ré lulẹ lógìdo. Inú gbogbo àwọn jagun-jagun Ọ̀yọ́ sì dún wọ́n yọ sẹ̀sẹ̀ bí ọmọdé tí seé yọ̀ mọ̀ ẹyẹ. Ogunlọlá o gbé e, o di ọ̀dọ̀ Aláàfin; nígbà yìí ni Aláàfin to mo wí pé Ẹlẹ́mọ̀sọ̀ ni ń ṣe alèṣà lẹ́yìn àwọn ènìyàn òun. Bayìí ni Ogunlọlá ṣe àseyorí ohun ti ó ti èrù jẹ̀jẹ̀ sí ọkan àyà àwọn ara ilu ọ̀yọ́. Aláàfin gbé Oṣiba fún Ogunlọlá fún iṣé takun-takun tí ó ṣe, o si rọ̀ ó kìí ó dúró nítòsi òun; ṣùgbọ́n Ogunlọlá bẹ̀bẹ̀ kí òun pasà sí ibùdó òun kí ó ó máa rańsẹ sí òun. Báyìí Aláàfin tú Ogunlọlá sílẹ̀ láàfín nínú ìgbèkùn tí a fii sí kò ní jẹ́ àwáwí rárá láti sọ wí pé nínú ìlàkàkà àti láálàà tí Ogunlọlá ṣe ri ẹ̀yín Ẹlẹ́mọsọ ni kò jọ́ sí pàbó tí ó sí mú orukọ ÒGBÓMỌ̀SỌ́ jade. Erédì rẹ nìyìí Gbara tí a tú Ogunlọla sílẹ̀ tán pẹ̀lu asẹ Alaafin tí ó sì padà si ibùdó rẹ̀ nì ìdí igi Àjàgbọn ni bí èrò bá ń lọ́ tí wọn ń bọ́, wọn yóò máa se àpèjuwe ibudo Ogunlọlá gẹ́gẹ́ bíí Bùdó ò-gbé-orí-Ẹlẹmọsọ; nígbà tí ó tún ṣe ó di Ògbórí-Ẹlẹmọ̀ṣọ́ kó tó wà di Ògbẹ́lẹ́mọ̀sọ́; ṣùgbọ́n lónìí pẹ̀lú Ọ̀làjú ó di ÒGBÓMỌ̀SÓ ==Iselu ni Ogbomoso== Baálẹ̀ ni Olórí ìlú Ògbómọ̀ṣọ́. Nínú ìlànà ètò ìjọba, agbára rẹ̀ kò jut i ìgbìmọ̀ àwọn ìjòyè ìlú rẹ̀ lọ. Àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n ti ṣe àlàyé wipe irú ètò báyìí wà láti rí pé Baálẹ̀ tàbí Ọba kò tàpá sí àwọn ìgbìmọ̀ ìjòyè kí gbogbo nǹkan lè máa lọ déédéé ni ìlú. Irú ètò yìí yàtọ púpọ̀ sí ìlànà ètò Ìjọba àwọn ìlú aláwọ̀-funfun ninú eyi ti àṣẹ láti ṣe òfin wà lọ́wọ́ ilé aṣòfin, tí ètò ìdájọ́ wà lọ́wọ́ ìgbìmọ̀ ìjọba. Ẹkìínní kò gbọ́dọ yọ ẹnu sí iṣẹ́ èkejì, oníkálukú ló ni àyè tirẹ̀. Ní ti ètò ìjọba Yorùbá, Ọba atì àwọn ìjòyè ńfi àga gbá’ga ni nínú èyí tí ó jọ pé ìjà le ṣẹlẹ̀ láàrin wọn bi ọ̀kan bá tayọ díẹ̀ sí èyí. Ohun tí ó mu un yàtọ̀ ni wípé Ṣọ̀ún, baba ńlá ìdílé àwọn Baálẹ̀, dé sí ibi tí ó di Ògbómọ̀ṣọ́ lónìí lẹ́hìn tí àwọn mẹ́ta ti ṣaájú rẹ̀ dé ibẹ̀. Nipa akíkanjúu rẹ̀ ló fi gba ipò aṣíwájú lọ́wọ́ àwọn ẹlẹ́gbẹ́ rẹ̀ yókù. Akẹ́hìndé sì di ẹ̀gbọ́n lati igba yi lọ títí di òní, àwọn baálẹ ti a ti jẹ ní Ògbómọ̀ṣọ́ kò jẹ́ kí àwọn ìdílé ẹni mẹ́ta ti o ṣaáju Ṣọ̀ún dé ìlú jẹ oyè pàtàkì kan. Ẹ̀rù mbà wọ́n pé ìkan nínú àwọn ọmọ ẹni mẹ́ta yìí lè sọ wípé òun ní ẹ̀tọ́ láti ṣe Olórí ìlú. Nitorina ni o fi jẹ́ pé àwọn ìjòyè ìlú tí o mbá Baálẹ̀ dámọ̀ràn láàrin àwọn ẹni tí ó dé sí ìlú lẹ́hìn Ṣọhún ní a ti yan wọ́n. Síbẹ̀ náà, Baálẹ̀ kan kò gbọdọ̀ tàpá si ìmọ̀ràn àwọn ìjòyè ìlú, pàápàá nínú àwọn ọrọ tí ó jẹ mọ iṣẹ̀dálẹ̀. Èyí ṣe pàtàkì jù ní nǹkan ọgọ́rùn ọdún sí àkókò ti a ńsọ nípa rẹ̀ yìí. Àwọn ópìtàn ìlú Ògbómọ̀ṣọ́ sọ pé gbogbo àwọn Baálẹ̀ ti wọn tàpá si ìmọ̀ràn ìjòyè ìlú ni Aláàfin rọ̀ lóyè. Abẹ́ Aláàfin ni Ògbómọ̀ṣọ́ wà ní ìgbà náà.... *Oludare Olajubu Ìwé Àsà ìbílè Yorùbá, Ojú-iwé 1-11, Ikeja; Longman Nigeria Limited, 1975. *Babátúndé Agírí. Ètò Ìsèlù ní Ògbómòsó ní ìwòn Ogórùn Odún séhìn; Ojú-iwé 97-104. == Àtòjọ orúkọ àwọn olórí ìṣájú == Olùṣèdásílẹ̀ Ogbomoso ni Soun Olabanjo Ogunlola Ogundiran. Òun ni Ṣọ̀ún Ògbómọ̀ṣọ̀ àkọ́kọ́. Ó ní ọmọ márùn-ún, orúkọ wọn ni, Lakale, Kekere Esuo, Eiye àti Jogioro. Ọmọ àbígbẹ̀yìn rẹ̀, ìyẹn Erinbaba Alamu Jogioro ló gorí oyè lẹ́yìn rẹ̀, òun sì ni Sọ̀ún ẹlẹ́ẹ̀kejì. Àwọn ìdílé máràràrún tí wọ́n ṣèjọba ní Ògbómọ̀ṣọ̀ wá láti ìran àwọn ọmọ márùn-ún tí Soun Ikomeyede, èyí tó jé Sọ̀un kẹta ti Ògbómọ̀ṣọ́ (àti ọmọ Jogioro), àwon ọmọ náà ni Toyeje, Oluwusi, Baiyewu, Bolanta Adigun, àti Ogunlabi Odunaro. Oyè Soun fìgbà kan jẹ́ oyè Baale (èyí tó jẹ́ olóyè kékeré) nítorí Ògbómọ̀ṣọ̀ fìgbà kan jẹ́ ìlú kékeré láàárín Ọ̀yọ́. Ní ọdún 1952, oyè náà yí padà sí Ṣọ̀ún, ó sì jẹ́ oyè tí gbogbo ènìyàn mọ̀ títí dọ̀ní.<ref>{{Cite web|url=https://www.ogbomoso.net/about-ogbomoso/soun-dynasty|title=Soun Dynasty}}</ref> Èyí ni àtòjọ orúkọ àwọn olórí ìṣáájú: * Soun Olabanjo Ogunlola Ogundiran ({{Circa|1659|1714}}) * Soun Erinsaba Alamu Jogioro (ọmọ Ogunlola) ({{Circa|1741|1770}}) * Soun Ikumoyede Ajo (ọmọ Jogioro) ({{Circa|1770|1797}}) * ''Ologolo (ọmọ Jogioro) àti Olukan (ọmọ ọmọ Lakale àti ọmọ-ọmọ-ọmọ-ọmọ Ogunlola) ṣèjọba lásìkò yìí àmọ́ Alaafin ìlú Oyo yọ wọ́n lórí oyè.'' * Soun Toyeje Akanni Alebiosu, tó jẹ́ Aare Ona Kakanfo ti ìlú Oyo (ọmọ Ikumoyede) ({{Circa|1800|1825}}) * Soun Oluwusi Aremu (ọmọ Ikumoyede) ({{Circa|1826|1840}}) * Soun Jayeola Bayewu Kelebe "Are Arolofin Alao" (ọmọ Ikumoyede) ({{Circa|1840|1842}}) * Soun Idowu Bolanta Adigun (ọmọ Ikumoyede) ({{Circa|1842|1845}}) * Soun Ogunlabi Odunaro (ọmọ Ikumoyede) ({{Circa|1845|1860}}) * Soun Ojo Olanipa "Aburumaku," tó jẹ́ Aare Ona Kakanfo ti ìlú Oyo (ọmọ Toyeje) ({{Circa|1860}} - September 1869) * Soun Gbagungboye Ajamasa Ajagungbade I (ọmọ Oluwusi) (1869 - {{Circa|1871}}) * Soun Laoye Atanda Orumogege (ọmọ Bayewu) ({{Circa|1871|1901}}) * Soun Majengbasan Elepo I (ọmọ Bolanta) (1901 - 1907) * Soun Adegoke Atanda Olayode I (ọmọ Odunaro) (1908 - 1914; deposed by the Colonial Government) * Soun Itabiyi Olanrewaju Ande (ọmọ Aburumaku, grandson of Toyeje) (1914 - 1916) * Soun Bello Afolabi Oyewumi Ajagungbade II (ọmọ Ajagungbade I, ọmọ-ọmọ Oluwusi) (1916 - February 18, 1940) * ''Soun Amao Oyetunde (ọmọ Oyekola (tí wọn o yàn), ọmọ-ọmọ Laoye, àti ọmọ-ọmọ-ọmọ Bayewu) (1940 - June 12, 1944; deposed by the Colonial government, removed from some monarch lists); he was succeeded by his uncle'' * Soun Lawani Oke Lanipekun (ọmọ Laoye, ọmọ-ọmọ Bayewu) (October 16, 1944 - March 19, 1952) * Oba Olatunji Alao Elepo II (ọmọ Elepo I, ọmọ-ọmọ Bolanta) (1952 - 1966) * Oba Emmanuel Olajide Olayode II (ọmọ Olayode I, ọmọ-ọmọ Odunaro) (July 22, 1966 - July 1, 1969; tí wọ́n pa lásìkò rògbòdìyàn Agbekoya * Oba Salami Ajiboye Itabiyi II (ọmọ Itabiyi, ọmọ-ọmọ Aburumaku, ọmọ-ọmọ-ọmọ Toyeje) (June 4, 1972 - June 2, 1973) * Oba [[Jimoh Oyewumi, Ajagungbade III|Jimoh Oyewunmi Ajagbungbade III]] (ọmọ Ajagungbade II, ọmọ-ọmọ Ajagungbade I, great-grandson of Oluwusi) (October 24, 1973 - December 12, 2021) HM Jimoh Oyewunmi Ajagbungbade III ti Oluwusi Royal House jẹ́ Ṣọ̀ún tó pẹ ju láyé, ó sì kú and died on December 12, 2021, at the age of 95 * Oba Ghandi Afolabi Olaoye Orumogege III (Olaoye is the paternal great-grandson of Soun Laoye Atanda Orumogege through his son Emmanuel Oladayo Olaoye, who was a brother of Soun Lawani Oke Lanipekun) (September 8, 2023 -)<ref>{{Cite web|url=https://www.ogbomosoconnection.com/the-souns/|title=The Souns &#124; the Land of Ogbomoso|access-date=2023-12-03|archive-date=2023-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425045551/https://www.ogbomosoconnection.com/the-souns/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ogbomoso.net/about-ogbomoso/soun-dynasty|title=Soun Dynasty}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/yoruba/59626190|title=Aare Muhammadu Buhari ránṣẹ́ sí ìlú Ogbomoso lórí ikú Soun|date=12 December 2021}}</ref> Ní ọjọ́ Àbámẹ́ta, 02 of September, 2023, wọ́n yan Ṣọ̀ún ìmíì sípò, òun sì ni Prince Afolabi Ghandi Olaoye, ẹni tí ìjọba ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ kéde rẹ̀. == Ètò-ẹ̀kọ́ == Ogbomosho ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga mẹ́rin tí ń fúnní ní oyè ẹ̀kọ́ àti àmì-ẹ̀yẹ ìgbẹ̀kọ́.<ref>{{Cite web|last=Nigeria|first=Guardian|date=2018-05-20|title=Nigerian baptist theological seminary at 120|url=https://guardian.ng/opinion/letters/nigerian-baptist-theological-seminary-at-120/|access-date=2023-06-10|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archive-date=2023-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610122226/https://guardian.ng/opinion/letters/nigerian-baptist-theological-seminary-at-120/|dead-url=yes}}</ref> [[Ladoke Akintola University of Technology]] (LAUTECH) jẹ́ èyí tí wọ́n fi orúkọ ọmọ Ogbomosho soọrí, tí ó sì gbajúmọ̀ ní apá Ìwọ̀-oòrùnilẹ̀ Nàìjíríà, órúkọ rẹ̀ ni [[Samuel Ladoke Akintola]] (SLA). Wọ́n fi LAUTECH ṣáájú àwọn ilé-ẹ̀kọ́ gíga tó gbòkè bọ̀ ní Nàìjíríà. Ó ń ṣètò oyè ẹ̀kọ́ nínú ìmọ̀ [[science]], engineering, [[technology]] àti èkọ́ ìsègùn (medicine).<ref name="Ladoke Akintola University">{{cite web|url=http://www.lautech.edu.ng/|title=Ladoke Akintola University|access-date=19 January 2014|work=lautech.edu.ng|publisher=Ladoke Akintola University}}</ref> Ilé-ẹ̀kọ́ gíga yìí ní ilé-ìwòsàn tí wọ́n sọ ní orúkọ rẹ̀, ìyẹn [[Lautech Teaching Hospital]].<ref>{{Cite web|last=Bola Bamigbola|title=Osun renames LAUTECH Teaching Hospital|url=https://punchng.com/osun-renames-lautech-teaching-hospital/|access-date=2023-06-10|website=www.google.com}}</ref> [[Nigerian Baptist Theological Seminary]] (NBTS),<ref>[https://nbts.edu.ng/ NBTS]</ref> jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ilé-ẹ̀kọ́ gíga tó pè jù ní Nàìjíríà, ó sí jẹ́ ilé-èkọ́ gíga àkọ́kọ́ tí wọ́n ti gboyè ẹ̀kọ́ nínú ìmọ̀ ẹ̀sìn bíi theology, [[sociology]] àti [[philosophy]]. Ilé-ẹ̀kọ́ yìí wá̀ lábẹ́ Baptist Church in Nigeria, The [[Nigerian Baptist Convention]] (NBC), tó máa ń wáyé bákan náà ní [[Ibadan]], ní [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́]].<ref name="The Nigerian Baptist Theological Seminary">{{cite web|url=http://www.nbts.edu.ng/|title=The Nigerian Baptist Theological Seminary|access-date=19 January 2014|work=nbts.edu.ng|publisher=The Nigerian Baptist Theological Seminary}}</ref> [[Bowen University Teaching Hospital Ogbomoso]]- (BUTH) <ref>[https://buth.edu.ng/ BUTH]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> tó jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ tí àwọn Kìrìsìtẹ́ẹ́nì fún àwọn tó fé gboyè ẹ̀kọ́ nínú ìmọ̀ ìṣègùn, jẹ́ èyí tí wọ́n dásílẹ̀ ní March 1907,<ref>{{Cite web|title=6: Christian Missionary Activities in West Africa – History Textbook|url=https://wasscehistorytextbook.com/6-christian-missionary-activities-in-west-africa/|access-date=2021-09-18|language=en-GB}}</ref> ó sì di ilé-ẹ̀kọ́ tí wọ́n ́ kọ́ nípa ètò ìṣègún ní 2009. BUTH ní orí-ìbùsùn 400, òṣìṣẹ́ tó ju 800 lọ, àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn akẹ́kọ̀ọ́, pẹ̀lú àwọn ohun àmúyẹ lóríṣiríṣi. Lára àwọn oyè ẹ̀kọ́ tí wọ́n sì ń fúnni ni B.Sc. Anatomy, B.Sc. Physiology àti MB/BS.<ref>{{Cite web|url=http://www.buth.org.ng/|title=Bowen University Teaching Hospital Ogbomoso - BUTH|access-date=2016-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308212901/http://www.buth.org.ng/|archive-date=2016-03-08|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=History of Bowen University Teaching Hospital Ogbomoso|url=https://www.buth.edu.ng/AboutBUTH/history.php|website=www.buth.edu.ng|access-date=2020-05-28|archive-date=2020-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806011028/https://www.buth.edu.ng/AboutBUTH/history.php|dead-url=yes}}</ref> Ìjọba àpapọ̀ ti orílẹ-èdẹ̀ Nàjíríà ti fòǹtẹ̀ lu ìdásílẹ̀ [[Federal Polytechnic, Ayede]], tó wà ní ìlú kékeré kan ní Ògbómọ̀ṣọ́. Ìgbẹ̀kọ́ àti iṣẹ́-ìwádìí á tó bẹ̀rẹ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ yìí láìpẹ́.<ref>{{Cite web|last=Adejumo Kabir|title=FG approves establishment of new polytechnic in Oyo|url=https://www.premiumtimesng.com/news/more-news/440237-fg-approves-establishment-of-new-polytechnic-in-oyo.html?tztc=1|access-date=2023-06-10|website=www.premiumtimesng.com}}</ref> Bákan náà,ilé-ìwé ti ìjọba àpapọ̀ eyí tí ń ṣe Federal Government College, Ogbomosho àti Nigerian Navy Secondary School, Ogbomosho wà ní ìlú náà. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilé-ìwé aládàáni ló wà ní ìlú náà bí i Pine Valley High School, Faith Academy, Smith International Baptist Academy, Gomal Baptist College, George Green Baptist College, Zoe Schools, Maryland Catholic High School, Lautech International College, Royal International College, Zion Christian Academy, àti Command Secondary School, Gambari.<ref>{{Cite web|title=George Green Baptist College - GGBC Ogbomoso|url=https://ggbc.buth.edu.ng/|access-date=2023-06-10|website=ggbc.buth.edu.ng|archive-date=2023-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610122229/https://ggbc.buth.edu.ng/|dead-url=yes}}</ref> ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{reflist}} [[Ẹ̀ka:Ògbómọ̀ṣọ́| ]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Nàìjíríà]] s2kwmev6fba2rtomq46j8bjm93p741g Muhammadu Buhari 0 2906 639937 639101 2026-11-08T03:12:33Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639937 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigeria current president}} {{Infobox officeholder |honorific_prefix = His Excellency |name = Muhammadu Buhari |image = Muhammadu Buhari - Chatham House cropped.jpg |office = [[Ààrẹ ilẹ̀ Nàìjíríà]] [[Àkójọ àwọn olórí orílẹ̀-èdè ilẹ̀ Nàìjíríà|7k & 15k]] |vicepresident = [[Yemi Osinbajo]] |term_start = 29 Oṣù Kàrún 2015 |term_end = |predecessor = [[Goodluck Jonathan]] |successor = |vicepresident1 = [[Tunde Idiagbon]] {{small|(Chief of Staff)}} |term_start1 = 31 Oṣù Kejìlá 1983 |term_end1 = 27 Oṣù Kẹjọ 1985 |office1 = Chair of the [[Supreme Military Council of Nigeria (1983–1985)|Supreme Military Council]] |predecessor1 = [[Shehu Shagari]] {{small|(President)}} |successor1 = [[Ibrahim Babangida]] {{small|(Chair of the [[Armed Forces Ruling Council (Nigeria)|Armed Forces Ruling Council]])}} |office2 = [[Ijoba Ijoba ti Awọn Ọkọ Ẹrọ (Nigeria)|Ijoba Ijoba ti Awọn Ọkọ Ẹrọ]] |term_start2 =11 Kọkànlá Oṣù 2015 |term_end2 = |predecessor2 = [[Diezani Allison-Madueke]] |successor2 = |office3 = Gómínà ìpínlẹ̀ Bọ̀nú |term_start3 = 3 Oṣù Kejì 1976 |term_end3 = 15 Oṣù Kẹta 1976 |predecessor3 = Position established |successor3 = [[Mustapha Amin]] |office4 = Governor of the [[North-Eastern State|Northeastern State]] |term_start4 = 1 Oṣù Kẹjọ 1975 |term_end4 = 3 Oṣù Kejì1976 |predecessor4 = [[Musa Usman]] |successor4 = Position abolished |birth_date = {{nowrap|{{birth date and age|1942|12|17|df=y}}}} |birth_place = [[Daura]], [[Northern Region, Nigeria|Northern Region]], [[Nigeria]]<ref>{{cite web|url=http://thisisbuhari.com/all-project-list/muhammadu-buhari-presidential-candidate/|title=Muhammadu Buhari Presidential Candidate|work=thisisbuhari.com|accessdate=8 February 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Muhammad Buhari|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/83801/Muhammad-Buhari|work=Enyclopaedia Britannica|accessdate=8 February 2015}}</ref><br /><small>(now [[Daura]], [[Katsina State]], Nigeria)</small> |death_date = |death_place = |party = [[All Progressives Congress]] |spouse = {{marriage|Safinatu Yusuf|()=small|1971|1988|end=div}}<br>{{marriage|[[Áìshà Bùhárí|Aisha Halilu]]|()=small|1989}} |children = 10 |alma_mater = [[Nigerian Defence Academy|Nigerian Military Training College]]<br>[[Mons Officer Cadet School]]<br>[[United States Army War College|U.S. Army War College]] |website = {{url|mbuhari.ng|Official website}} |nickname = ''Baba go slow''<ref name=BGS>{{cite web |last1=Magnoswki |first1=Daniel |title=Buhari Goes From Nigeria's Change Champion to 'Baba Go Slow' |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-07-01/buhari-goes-from-nigeria-s-champion-of-change-to-baba-go-slow- |website=Bloomberg |accessdate=6 September 2015}}</ref><ref name=ChannelsTV>{{cite web |last1=Buhari |first1=Muhammadu |title=From Baba Buhari Am Now Being Called Baba 'Go Slow' – 22/07/15 |url=https://www.youtube.com/watch?v=8rirFNOtuEI |website=YouTube |accessdate=6 September 2015}}</ref> |allegiance = {{flagicon|Nigeria}} [[Nàìjíríà]] |branch = [[File:Flag of the Nigerian Army Headquarters.svg|21px]] [[Adigun Nàìjíríà]] |serviceyears = 1961–1985 |rank = [[Major general|Major General]] |footnotes = {{small|*[[Yemi Osinbajo]] served as Acting President from 19 January 2017 – 13 March 2017 and 7 May 2017 – 21 August 2017 while Buhari received medical treatment. }} }} '''Muhammadu Buhari''' (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ ketàdínlógún, Oṣù Kejìlá Odún 1942 o si ku ni Oṣu Keje ọjọ 13, Ọdun 2025) olóṣèlú tí ó jẹ́ Ààrẹ orílè-èdè [[Nigeria|Nàíjíríà]] láàrin ọdún 2015 sí ọdún 2023.<ref>{{Cite web |date=2023-05-29 |title=Muhammadu Buhari {{!}} Biography & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Muhammadu-Buhari |access-date=2023-06-03 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-05-29 |title=President Buhari's inaugural speech on May 29, 2015 |url=https://guardian.ng/features/president-muhammadu-buharis-inaugural-speech/ |access-date=2022-08-22 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US |archive-date=2022-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220822033324/https://guardian.ng/features/president-muhammadu-buharis-inaugural-speech/ |dead-url=yes }}</ref> Ó lo ṣáà àkọ́kọ́ rẹ̀ láàrin odún 2015 sí 2019 àti kejì láàrin ọdún 2019 sí 2023<ref name="Abang 2019">{{cite web|last=Abang|first=Mercy|title=Nigeria's Muhammadu Buhari sworn in for second term as president|website=Google|date=2019-05-29|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/05/nigeria-muhammadu-buhari-sworn-term-190529112615886.html|access-date=2019-09-24}}</ref>. Buhari tí fìgbà kan jẹ́ ogágun Méjọ̀ Gẹ́nẹ́rà àti pé ó j̣e olórí orílẹ̀ èdè Nàíjíríà lati 31st Oṣù kejìlá odún 1983 sí Oṣù kẹjó odún 1985, léyìn tí ó fi kúùpù ológun gbàjọba.<ref name="Buhari-Idiagbon">{{cite web |url=http://www.dawodu.com/buhari.htm |title=Military Regime of Buhari and Idiagbon, January 1984 - August 1985 |accessdate=12 September 2013 |archive-date=9 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200209221718/http://www.dawodu.com/buhari.htm |dead-url=yes }}</ref><ref name="Siollun">{{cite news |url=http://www.dawodu.com/siollun3.htm |title=Buhari and Idiagbon: A Missed Opportunity for Nigeria |author=[[Max Siollun]] |publisher= Dawodu.com| date=October 2003 |accessdate=12 September 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://punchng.com/breaking-inec-declares-buhari-winner-of-2019-presidential-election/|title=UPDATED: Buhari wins second term|website=Punch Newspapers|date=27 February 2019|access-date=30 August 2019|archive-date=6 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190906151856/https://punchng.com/breaking-inec-declares-buhari-winner-of-2019-presidential-election/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|author1=Stephanie Busari |author2=Aanu Adeoye|title=Nigeria's President Muhammadu Buhari reelected, but opponent rejects results|url=https://www.cnn.com/2019/02/26/africa/buhari-wins-nigeria-electionintl/index.html|access-date=1 October 2021|website=CNN|date=27 February 2019|archive-date=1 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001113245/https://www.cnn.com/2019/02/26/africa/buhari-wins-nigeria-election-intl/index.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 February 2019 |title=Nigeria's Buhari wins re-election, rival pursues fraud claim |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-nigeria-election-idUSKCN1QG11U |access-date=3 June 2023 |archive-date=3 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603151754/https://www.reuters.com/article/us-nigeria-election-idUSKCN1QG11U |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Okere |first=Alexander |date=13 July 2025 |title=Former President Buhari Dies At 82 |url=https://www.channelstv.com/2025/07/13/former-president-buhari-dies-at-82/ |access-date=13 July 2025 |website=Channels Television}}</ref> ==Ìgbésí àyè ibẹrẹ== A bí Muhammadu Buhari ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù Kejìlá ọdún 1942, ní ilu Daura, tí ó wà ní ìjọba ìpínlẹ̀ Katsina báyìí, ni orílè-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọmọ kẹtàlélógún Mallam Hardo Adamu, olórí Fula kàn láti Dumurkul ní Mai'Adua àti Zulaihat, tí wọ́n ní ìdílé Hausa àti Kanuri. Wọ́n sọ orúkọ rẹ̀ ní orúkọ ọ̀mọ̀wé Islam Muhammad al-Bukhari ní ọ̀rúndún kẹsàn-án. Baba-ńlá Buhari, Yusuf, jẹ́ olórí, tí ó ti gbé àwọn ibùgbé púpọ̀ kalẹ̀ ní Daura, títí kan Dumurkul. Baba Buhari kú nígbà tí ó wà ní ọmọ ọdún mẹ́rin, Waziri Alhassan, ọmọ Emir ti Daura, Musa dan Nuhu ( jọba : 1904–1911), sì di olùtọ́jú Zulaihat àti àwọn ọmọ rẹ̀ mẹ́fà, títí kan Buhari.<ref name="auto">{{cite web | last=Zuber | first=David | title=Muhammadu Buhari (1942– ) | website=BlackPast.org | date=19 April 2022 | url=https://www.blackpast.org/global-african-history/people-global-african-history/muhammadu-buhari-1942/ | access-date=28 March 2025}}</ref><ref>{{cite web | last=Smith | first=David | title=Muhammadu Buhari: reformed dictator returns to power in democratic Nigeria | website=[[The Guardian]] | date=31 March 2015 | url=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/31/muhammadu-buhari-military-dictator-nigeria-new-democratic-president | access-date=27 March 2025 | archive-date=5 March 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170305153611/https://www.theguardian.com/world/2015/mar/31/muhammadu-buhari-military-dictator-nigeria-new-democratic-president | url-status=live }}</ref> Buhari lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ Al-Qur'an, níbi tí ó ti ranlọ́wọ́ ní títọ́jú màlúù. Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ní Daura àti Mai'Adua, ó sì parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ọdún 1953. Wọ́n gbà á sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ Katsina (tí wọ́n yí orúkọ rẹ̀ padà sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ Katsina Provincial), níbi tí ó ti gba ẹ̀kọ́ girama láti ọdún 1956 sí 1961. Nígbà tí ó wà ní ilé-ẹ̀kọ́ kẹfà, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olórí ilé-ẹ̀kọ́ àti olórí ilé-ẹ̀kọ́ náà. Ní ọdún 1960, Elder Dempster Lines fún un ní ẹ̀bùn ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ fún ìbẹ̀wò sí United Kingdom ní ìgbà ẹ̀ẹ̀rùn.<ref name=":4">{{Cite book |last=Paden |first=John N. |url=https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ |title=Muhammadu Buhari: The Challenges of Leadership in Nigeria |date=2016 |publisher=Huda Huda Publishing Company |isbn=978-978-951-423-6 |pages=3–10 |archive-date=21 January 2025 |access-date=11 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121080618/https://books.google.com/books?id=83c8nQAACAAJ |url-status=live }}</ref> Buhari fẹ́ gba ìwé-ẹ̀rí ìṣègùn láti di dókítà; àṣàyàn kan ṣoṣo ní àkókò náà ni láti kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀-ẹ̀rọ ní Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Àwọn Ọ̀nà, Ìmọ̀-ẹ̀rọ, àti Ìmọ̀-ẹ̀rọ ti Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní [[Zaria]], èyí tí yóò gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún. Ọmọkùnrin rẹ̀ Mamman Daura gbà á nímọ̀ràn láti dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ ológun Nàìjíríà kí ó sì lọ sí ẹ̀kọ́ gíga níbẹ̀.<ref>{{Cite book |author=M. G. Smith |author-link=M. G. Smith |url=https://archive.org/details/the-affairs-of-daura/page/326/mode/2up?q=Waziri |title=The Affairs Of Daura |date=1978 |pages=327}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Kirk-Greene |first1=A. H. M. |url=https://archive.org/details/emiratesofnorthe0000ahmk/mode/2up?view=theater |title=The Emirates of Northern Nigeria: A Preliminary Survey of Their Historical Traditions |last2=Hogben |first2=S. J. |date=1 January 1966 |publisher=Oxford University Press |others=Internet Archive |pages=155}}</ref> ==Ìgbésí ayé rẹ̀ gẹ́gẹ́ bi Ológun== Ní ọdún 1962, nígbà tí ó pé ọmọ ọdún mokandinlogun, Buhari jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ ọkùnrin 70 tí a yàn fún gbígba wọn sí Ilé-ẹ̀kọ́ Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ Ológun orílè-èdè Nàìjíríà (NMTC).<ref>{{cite book |last=Obotetukudo| first=Solomon|title=The Inaugural Addresses and Ascension Speeches of Nigerian Elected and Non-elected presidents and prime minister from 1960–2010|publisher=University Press of America|year=2011|page=90}}</ref><ref name=":4" /> [1] Ní oṣù Kejì ni ọdún 1964, wọ́n gbé NMTC ga sí ẹ̀ka ìgbìmọ̀ ọlọ́pàá ti ẹgbẹ́ ọmọ ogun orílè-èdè Nàìjíríà, wọ́n sì yí orúkọ rẹ̀ padà sí Ilé-ẹ̀kọ́ Ìdánilójú Ológun Nàìjíríà . Láti ọdún 1962 sí ọdun 1963, Buhari gbà ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ọmọ ológun ní Ilé-ẹ̀kọ́ Cadet Mons Officer ní ìlú Aldershot, ni orílè-èdè England. Ní oṣù Kejì ọdún 1963, nígbà tí ó pé ọmọ ogún ọdún, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́bíi Lieutenant Kejì, wọ́n sì yàn án gẹ́gẹ́ bí Olórí Ẹgbẹ́ Ọmọ-ogun Kejì ní ìlú Abeokuta, ni orílè-èdè Nàìjíríà, ó sì lọ sí Ẹ̀kọ́ Àwọn Aláṣẹ ní Ilé-ẹ̀kọ́ Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ Ológun orílè-èdè Nàìjíríà, Kaduna, Ìpínlẹ̀ Kaduna, láti oṣù kọkànlá ọdún 1963 sí oṣù Kejìlá ọdún 1964. Ní ọdún 1964, ó tún lọ sí Ẹ̀kọ́ Àwọn Aláṣẹ Ọkọ̀ ní Ilé-ẹ̀kọ́ Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ Ológun Nàìjíríà ní Borden, United Kingdom.<ref>{{Cite web |date=2020 |title=President Muhammadu Buhari |url=https://statehouse.gov.ng/people-old/president-muhammadu-buhari/ |access-date=7 May 2025 |website=The State house abuja |archive-date=8 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250408085905/https://statehouse.gov.ng/people-old/president-muhammadu-buhari/ |url-status=live }}</ref> Láti ọdún 1965 sí 1967, Buhari ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́bíi olórí ẹgbẹ́ ọmọ ogun ẹlẹ́sẹ̀ kejì, wọ́n sì yàn án gẹ́gẹ́ bí ọ̀gágun ẹgbẹ́ ọmọ ogún ti Sector Kejì, First Infantry Division (Ọjọ́ kẹrin oṣù kẹrin ọdún 1967 sí oṣù keje ọdún 1967). Lẹ́yìn ìdìbò orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdún 1966 tí ó pa Alákòóso Àríwá Nàìjíríà Ahmadu Bello, Buhari, pẹ̀lú àwọn ológun mìíràn láti Àríwá Nàìjíríà, kópa nínú ìdìbò ìjọba ní oṣù keje, èyí tí ó yọ General Aguiyi Ironsi kúrò ní ipò rẹ̀, tí ó sì fi General Yakubu Gowon rọ́pò rẹ̀.<ref>{{Cite web |title=Prominent Nigerians who share birthday month with President Buhari |url=https://guardian.ng/news/birthdays-6/ |access-date=17 September 2023 |website=guardian.ng |date=18 December 2022 |language=en-US}}</ref> ===Ogun Abẹ́lé orílè-èdè Nàìjíríà=== Wọ́n yàn Muhammadu Buhari sí Ẹ̀ka Kìní lábẹ́ àṣẹ Lẹ́tánì Kọ̀nẹ́lì Mohammed Shuwa. Ẹ̀ka náà ti gbéra láti ìlú Kaduna sí ìlù Makurdi fún ìgbà díẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ Ogun Abẹ́lé Nàìjíríà . Wọ́n pín ẹ̀ka kìní sí àwọn ẹ̀ka àti balógun, pẹ̀lú àwọn olórí ẹ̀ka Martin Adamu àti Sule Apollo tí wọ́n ran lọ́wọ́, tí [[Theophilus Danjuma]] sì rọ́pò lẹ́yìn náà. Ó kọ́kọ́ ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́bíi Adjutant àti Command Commander 2 balloton, Second Sector Infantry ti 1st Division.{{Sfn|Momoh|2000|p=343}} Balógun kejì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹgbẹ́ tí ó kópa nínú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àkọ́kọ́ ti ogún náà: wọ́n bẹ̀rẹ̀ láti Gakem nítòsí àgàbàgebè Afikpo wọ́n sì lọ sí ìlú Ogoja, pẹ̀lú ìtìlẹ́yìn láti ọ̀dọ̀ ẹgbẹ́ ọmọ ogun [[Gado Nasko]] . Wọ́n dé Ogoja wọ́n sì gbà á, pẹ̀lú èrò láti rìn gba ẹ̀gbẹ́ lọ sí Enugu, olú ìlú náà. Ó jẹ́ olórí ẹgbẹ́ ọmọ ogun méjì fún ìgbà díẹ̀, ó sì ṣe amọ̀nà ẹgbẹ́ ọmọ ogun náà sí Afikpo láti dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ ọmọ ogun ogun kẹta kí wọ́n sì tẹ̀síwájú lọ sí Enugu nípasẹ̀ Nkalagu àti ìlú Abakaliki . Ṣùgbọ́n, kí wọ́n tó kó lọ sí ìlù Enugu, wọ́n yàn án sí Nsukka gẹ́gẹ́bíi gágun ẹgbẹ́ ọmọ ogun ẹlẹ́sẹ̀ kẹta lábẹ́ Ogagun Joshua Gin, ẹni tí Isa Bukar rọ́pò lẹ́yìn náà. Buhari dúró pẹ̀lú àwọn ọmọ ogún fún oṣù díẹ̀ bí àwọn ọmọ ogún orílè-èdè Nàìjíríà ṣe bẹ̀rẹ̀ sí í ṣàtúnṣe àwọn ọgbọ́n tí wọ́n kọ́ láti inú ìrírí ogún ìṣáájú. Dípò kí wọ́n yára tẹ̀síwájú, àwọn ọgbọ́n tuntun náà ni láti dáàbò bo àwọn ọ̀nà ìbánisọ̀rọ̀ àti lílo àwọn ìlú tí wọ́n gbà gẹ́gẹ́ bí ibi ìdánilẹ́kọ̀ọ́ láti kọ́ àwọn ọmọ ogun tuntun tí wọ́n mú wá láti ibùdó ogun ní Abeokuta àti Zaria . Ní ọdún 1968, wọ́n yàn án sí Ẹ̀ka 4, tí wọ́n tún ń pè ní ẹ̀ka Awka, èyí tí wọ́n fi ẹ̀sùn kàn láti gba ìgbálẹ̀ Onitsha láti Ẹ̀ka 2. Iṣẹ́ ẹ̀ka náà wà ní agbègbè Awka - Abagana -Onitsha, èyí tí ó ṣe pàtàkì fún àwọn ọmọ ogun Biafra nítorí pé ó jẹ́ orísun pàtàkì fún ìpèsè oúnjẹ. Nínú ẹ̀ka náà ni ẹgbẹ́ Buhari ti jìyà ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìpalára nígbà tí wọ́n ń gbìyànjú láti dáàbò bo ipa ọ̀nà ìpèsè oúnjẹ àwọn ọlọ̀tẹ̀ ní Odò Oji àti Abagana..{{sfn|Momoh|2000|p=65}} === Lẹ́yìn ogun náà=== Láti ọdún 1970 sí ọdún 1971, Buhari jẹ́ ọ̀gágun/olórí ẹgbẹ́ ọmọ ogún ẹlẹ́sẹ̀ mẹ́ta. Lẹ́yìn náà, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùrànlọ́wọ́ Adjutant-General, olú ilé iṣẹ́ First Infantry Division, láti ọdún 1971 sí 1972. Ó tún lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Defence Services Staff College, Wellington Cantonment, India, ní ọdún 1973. Láti ọdún 1974 sí 1975, Buhari ni olùdarí ìgbàlódé fún Transport àti Supply fún ilé ìṣe àwọn ọmọ ológun orílè-èdè Nàìjíríà.<ref name="Quartz">{{cite news|author=Siddhartha Mitter|date=28 October 2015|title=India can rival China in Nigeria, by being exactly what China is not: Open and free|work=Quartz|url=http://qz.com/534257/india-can-rival-china-in-nigeria-by-being-exactly-what-china-is-not-open-and-free/|access-date=1 November 2015|archive-date=1 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151101070327/http://qz.com/534257/india-can-rival-china-in-nigeria-by-being-exactly-what-china-is-not-open-and-free/|url-status=live|archivedate=1 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151101070327/http://qz.com/534257/india-can-rival-china-in-nigeria-by-being-exactly-what-china-is-not-open-and-free/|deadurl=yes}}</ref> Nínú ìdìbò ológun ti ọdún 1975, Lẹ́tọ̀ọ́nù Colonel Buhari wà lára àwọn ológun tí wọ́n mú General Murtala Mohammed dé ipò àkóso. Lẹ́yìn náà ni wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Gómìnà Ìpínlẹ̀ Àríwá-Ìlà Oòrùn láti ọjọ́ kìíní oṣù kẹjọ ọdún 1975 sí ọjọ́ kẹta oṣù kejì ọdún 1976, láti ṣe àbójútó àwọn àtúnṣe àwùjọ, ọrọ̀ ajé àti ìṣèlú ní ìpínlẹ̀ náà. Ní ọjọ́ kẹta oṣù kejì ọdún 1976, wọ́n pín Ìpínlẹ̀ Àríwá-Ìlà Oòrùn sí ìpínlẹ̀ mẹ́ta ní Bauchi, Borno àti Gongola . Lẹ́yìn náà, Buhari di Gómìnà àkọ́kọ́ ní Ìpínlẹ̀ Borno láti ọjọ́ kẹta oṣù kejì ọdún 1976 sí ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù kẹta ọdún 1976.<ref>{{cite book|author=Solomon Williams Obotetukudo|title=The Inaugural Addresses and Ascension Speeches of Nigerian Elected and Non-Elected Presidents and Prime Minister, 1960–2010|publisher=University Press of America|year=2010|pages=91–92}}</ref> Ní oṣù kẹta ọdún 1976, lẹ́yìn ìgbìyànjú ìdìtẹ̀ ológun ọdún 1976 tí ó fa ìbàjẹ́ tí ó yọrí sí pípa General Murtala Mohammed, igbákejì rẹ̀ General Olusegun Obasanjo di olórí ìjọba ológun, ó sì yan Colonel Buhari gẹ́gẹ́ bí Kọmíṣọ́nà Àpapọ̀ fún Epo àti Àwọn Ohun Àlùmọ́nì Àdánidá (tí ó jẹ́ mínísítà báyìí). Ní ọdún 1977, nígbà tí wọ́n dá Ilé- iṣẹ́ Epo Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà sílẹ̀, wọ́n yàn Muhammadu Buhari gẹ́gẹ́bíi alága wọn, ipò tí ó wà títí di ọdún 1978.<ref>{{Cite web|url=https://thecommonwealth.org/our-member-countries/nigeria/constitution-politics|title=Nigeria : Constitution and politics|work=The Commonwealth |access-date=5 January 2020|archive-date=11 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190911145142/http://www.thecommonwealth.org/our-member-countries/nigeria/constitution-politics|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mouau.edu.ng/index.php/node/134|title=PRESIDENT MUHAMMADU BUHARI (GCFR) &#124; Michael Okpara University of Agriculture, Umudike|access-date=5 January 2020|archive-date=13 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613054012/https://www.mouau.edu.ng/index.php/node/134|url-status=live}}</ref> Ní àkókò tí ó jẹ́ Kọmíṣọ́nà Àpapọ̀ fún èpò àti Àwọn Ohùn Àlùmọ́nì Àdánidá, ìjọba náwó sí àwọn ọ̀nà ìtọ́jú epo àti àwọn ètò ìtọ́jú epo. Ìjọba kọ́ nǹkan bí ilé ìtọ́jú epo 21 káàkiri orílẹ̀-èdè náà láti Èkó sí Mọ́gádíù àti láti Calabar sí Gusau ; ìjọba náà kọ́ ẹ̀rọ ìtọ́jú epo páìpù kan tí ó so ibùdó Bonny àti ilé ìtọ́jú epo páìpù sí àwọn ilé ìtọ́jú epo. Bákan náà, ìjọba náà fọwọ́ sí àdéhùn fún kíkọ́ ilé ìtọ́jú epo páìpù kan ní Kúdà àti ilé ìtọ́jú epo páìpù kan tí yóò so ibùdó èpò páìpù Escravos pọ̀ mọ́ ilé ìtọ́jú èpò Warri àti ilé ìtọ́jú epo páìpù ti Ilu Kaduna tí a fẹ́ ṣe. Nígbà tí ó jẹ́ Kọmíṣọ́nà Àpapọ̀ fún Epo àti Àwọn Ohùn Àlùmọ́nì Àdánidá, wọ́n sọ pé owó US$2.8 bilionu ló sọnù nínú àkáǹtì Ilé Iṣẹ́ Epo páìpù ti Nàìjíríà (NNPC) ní Midlands Bank ní orílè-èdè tí United Kingdom. Lẹ́yìn náà, wọ́n ní Ọ̀gágun Ibrahim Babangida fi ẹ̀sùn kàn Buhari pé ó jẹ́bi ìwà ìbàjẹ́ yìí. Sibẹsibẹ, ni ìparí ìṣe ìwádìí Ile-ẹjọ Tita Èpò ti lábẹ́ àṣẹ olùdarí ẹjọ náà Ayo Irikefe ṣe olórí lati ṣe ìwádìí awọn ẹsun ti ilokulo owo dola bilionu 2.8 làti inú akọọlẹ NNPC, ile-ẹjọ ko rii otitọ ninu awọn ẹsun naa botilẹjẹpe o ṣe àkíyèsí awọn ikuna diẹ nínú awọn akọọlẹ NNPC.<ref>{{cite web| url = http://www.nigeriaroute.com/state-structure.php| url-status = dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20160603080911/http://nigeriaroute.com/state-structure.php| archive-date = 3 June 2016| title = Nigeriaroute.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200612192532/http://www.nigeriaroute.com/state-structure.php |date=12 June 2020 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/news/local/nigerian-states-this-is-how-the-36-states-were-created/mdtnq3e|title=This is how the 36 states were created|date=23 October 2017|access-date=5 January 2020|archive-date=12 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612192656/https://www.pulse.ng/news/local/nigerian-states-this-is-how-the-36-states-were-created/mdtnq3e|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Alapiki|first1=Henry E|date=2005|title=State Creation in Nigeria: Failed Approaches to National Integration and Local Autonomy|url=https://archive.org/details/sim_african-studies-review_2005-12_48_3/page/49|journal=African Studies Review|volume=48|issue=3|pages=49–65|doi=10.1353/arw.2006.0003|jstor=20065139|s2cid=146571948}}</ref> Láti ọdún 1978 sí 1979, ó jẹ́ Akọ̀wé Ológun ní Olórí Ilé-iṣẹ́ Ológun, ó sì jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Ìgbìmọ̀ Ológun Gíga jùlọ láti ọdún 1978 sí 1979. Láti ọdún 1979 sí 1980, ní ipò Kọ̀nẹ́lì, Buhari (kíláàsì ọdún 1980) lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ Ogun Àwọn Ọmọ-ogun Amẹ́ríkà ní Carlisle, Pennsylvania, ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, ó sì gba oyè master nínú Ẹ̀kọ́ Ìlànà. Nígbà tí ó parí ètò ìgbékalẹ̀ àkókò kíkún ní ilé-ẹ̀kọ́ náà, èyí tí ó gba oṣù mẹ́wàá àti ètò ẹ̀kọ́ jíjìnnà fún ọdún méjì, Ilé-ẹ̀kọ́ Ogun Àwọn Ọmọ-ogun Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà (USAWC) fún àwọn ọ̀gá ilé-ẹ̀kọ́ gíga rẹ̀ ní oyè master nínú Ẹ̀kọ́ Ìlànà. Ní ọdún 1983, nígbà tí àwọn ọmọ Ògún orílè-èdè Chadi gbógun ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní Ìpínlẹ̀ Borno, Buhari lo àwọn ọmọ ogún tí ó wà lábẹ́ àṣẹ rẹ̀ láti lé wọn jáde kúrò ní orílẹ̀-èdè náà, wọ́n sì kọjá sí agbègbè Chadi láìka àṣẹ tí Ààrẹ Shagari fún wọn sí láti fà sẹ́yìn. [1] Ìbáṣepọ̀ ológun Chadi ti ọdún 1983 yìí yọrí sí àwọn tí ó ju ọgọ́rùn-ún lọ tí wọ́n farapa àti “àwọn ẹlẹ́wọ̀n ogun”.<ref name="Ayoade22">{{Cite book |last=Akinsanya |first=Adeoye A. |url=https://books.google.com/books?id=WUySAAAAQBAJ&q=buhari+1983+chad&pg=PA272 |title=An Introduction to Political Science in Nigeria |publisher=John Adebunmi Ayoade |year=2013 |isbn=978-0-7618-5743-3 |page=272}}</ref><ref name="Ayoade22"/> ===Àwọn apàṣẹ ẹ̀ka tí wọ́n ń ṣàkóso ní ẹgbẹ́ ọmọ ogun Nàìjíríà :=== * Olùdarí Àgbà, Ẹ̀ka Ẹlẹ́sẹ̀ Kẹrin: Oṣù Kẹjọ 1980 – Oṣù Kínní 1981<ref>[http://newtelegraphonline.com/buhari-man-of-history/]{{dead link|date=November 2016}}</ref> * Olórí Àgbà, Ẹ̀ka Ẹlẹ́sẹ̀ Kejì : Oṣù Kínní 1981 – Oṣù Kẹ̀wàá 1981<ref>[http://www.thesourceng.com/RaceApril132015.htm The Source Magazine Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150723011300/http://www.thesourceng.com/RaceApril132015.htm|date=23 July 2015}}. Thesourceng.com. Retrieved on 4 November 2016.</ref> * Olùdarí Àgbà, Ẹ̀ka Ọmọ-ogun Kẹta : Oṣù Kẹ̀wàá 1981 – Oṣù Kejìlá 1983 === ìdìtẹ̀ gbá ìjọba ọdún 1983=== Major-General Muhammadu Buhari jẹ́ ọ̀kan lára àwọn aṣáájú ìdìbò ológun ní oṣù Kejìlá ọdún 1983 tí ó gba Orílẹ̀-èdè Olómìnira Kejì ti Nàìjíríà sílẹ̀. Ní àkókò ìdìbò náà, Buhari ni Olùdarí Àgbà (GOC), Ẹ̀ka Armoured Kẹta ti Ilu Jos .<ref>Matthews, Martin P. ''Nigeria: current issues and historical background.'' p. 121.</ref> Pẹ̀lú àṣeyọrí ìdìbò náà, wọ́n yán bàbà Tunde Idiagbon gẹ́gẹ́bíi Olórí Àwọn Ọ̀gágun (èyí tí ó jẹ́ Nọ́mbà Kejì ní ìjọba). Ìdìbò náà fòpin sí Ìjọba Olómìnira Kejì ti Nàìjíríà fún ìgbà kúkúrú, àkókò ìjọba tiwantiwa ẹlẹ́gbẹ́ púpọ̀ tún padà bọ̀ sípò ní ọdún 1979, lẹ́yìn ọdún mẹ́tàlá ti ìjọba ológun<ref>{{Cite web |title=No to another Republic of Nigerian Army! |url=https://guardian.ng/opinion/no-to-another-republic-of-nigerian-army/ |access-date=17 September 2023 |website=guardian.ng |date=3 September 2023 |language=en-US}}</ref> Gẹ́gẹ́bíi ìwé ìròyìn yi The New York Times ṣe sọ, àwọn ọlọ́pàá tí wọ́n gba agbára jiyàn pé “ìjọba tiwantiwa tí kò ní àbùkù burú ju tiwantiwa tí kò ní láárí rárá”. Buhari dá agbára tí àwọn ológun gbà láre nípa fífi ẹ̀sùn kan ìjọba alágbádá gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó jẹ́ oníwà ìbàjẹ́ tí kò ṣeé gbàlà, ó sì dá òfin dúró lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Ìdí mìíràn fún ìdìtẹ̀ náà ni láti ṣàtúnṣe ìdínkù ọrọ̀ ajé ní Nàìjíríà.{{sfn|Graf|1988|p=149}} Nínú ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ àkọ́kọ́ tí àwọn ológun ṣe lẹ́yìn ìdìtẹ̀ náà, Sani Abacha so ‘aṣáájú tí kò ní òye àti ìwà ìbàjẹ́’ [1] pọ̀ mọ́ ìdínkù ọrọ̀ ajé gbogbogbòò. Nínú ọ̀rọ̀ Ọjọ́ Ọdún Tuntun ti Buhari, òun náà mẹ́nu ba ẹgbẹ́ oníwà ìbàjẹ́ ti Orílẹ̀-èdè Kejì ṣùgbọ́n ó tún jẹ́ ohun tí ó fa ìdínkù gbogbogbòò nínú ìwà rere nínú àwùjọ.{{sfn|Graf|1988|p=149}} ==Olórí orílè-èdè gẹ́gẹ́bíi ológun(1983–1985)== Ìṣètò àwọn olórí ológun tuntun—ìyẹn ni ìkarùn-ún ní Nàìjíríà láti ìgbà òmìnira—dàbí ìjọba ológun tó kẹ́yìn, ìṣàkóso Obasanjo / Yaradua . Ìjọba tuntun náà dá Ìgbìmọ̀ Ológun Gíga Jùlọ sílẹ̀, Ìgbìmọ̀ Aláṣẹ Àpapọ̀ àti Ìgbìmọ̀ Àwọn Orílẹ̀-èdè.{{sfn|Graf|1988|p=150}} Iye àwọn ilé iṣẹ́ ìjọba ni a dínkù sí 18, nígbà tí ìjọba náà ṣe ìdádúró àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba àti ọlọ́pàá. Ó fẹ̀yìntì àwọn akọ̀wé mẹ́tàdínlógún àti àwọn ọlọ́pàá àgbà àti àwọn òṣìṣẹ́ ojú omi. Ní àfikún, ìjọba ológun tuntun náà gbé àwọn òfin tuntun kalẹ̀ láti ṣe àṣeyọrí ète rẹ̀. Àwọn òfin wọ̀nyí ní Òfin Olè àti Ìbọn (Àwọn Ìlànà Pàtàkì) fún ìgbẹ́jọ́ àwọn ẹjọ́ olè jíjà, àti Òfin Ààbò Ìpínlẹ̀ (Ìdádúró Ẹnìkan), èyí tí ó fún àwọn ológun ní agbára láti mú àwọn ènìyàn tí wọ́n fura sí pé wọ́n ń fi ààbò ìpínlẹ̀ sínú ewu tàbí tí wọ́n ń fa ìṣòro ọrọ̀ ajé. Àwọn òfin mìíràn ní Ìgbìmọ̀ Iṣẹ́ Àpapọ̀ àti Òfin Àwọn Ọ̀daràn Gbogbogbò, èyí tí ó jẹ́ ìpìlẹ̀ òfin àti ìṣàkóso láti ṣe ìwẹ̀nùmọ́ nínú iṣẹ́ ìjọba.{{sfn|Graf|1988|p=153}} Gẹ́gẹ́ bí Òfin Nọ́mbà 2 ti ọdún 1984, àwọn aláàbò ìpínlẹ̀ àti olórí òṣìṣẹ́ ni a fún ní agbára láti mú àwọn ènìyàn tí a kà sí ewu ààbò sí ìpínlẹ̀ náà láìsí ẹ̀sùn kankan.<ref>{{cite web|url=http://www.refworld.org/docid/3ae6ab5d3c.html|title=Nigeria: Repeal of Decree 2|date=1 October 1998|website=refworld.org|access-date=19 January 2015|archive-date=20 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120114352/http://www.refworld.org/docid/3ae6ab5d3c.html|url-status=live}}</ref> Wọ́n fòfin de ìkọlù àti àwọn ìwọ́de gbogbogbòò, wọ́n sì fi àwọn agbára tí kò tíì ṣẹlẹ̀ rí lé àjọ ààbò Nàìjíríà, National Security Organization (NSO) lọ́wọ́. NSO kópa púpọ̀ nínú pípa àwọn àtakò gbogbogbòò run nípa fífìyàjẹni, fífìyàjẹni àti fífi àwọn ènìyàn tí wọ́n rú òfin ìkọlù náà sẹ́wọ̀n. Nígbà tí ó fi di oṣù kẹwàá ọdún 1984, wọ́n ti yọ nǹkan bí 200,000 àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba kúrò nípò.<ref>{{cite web|url=http://naijapolitica.com/2014/12/04/the-untold-tales-of-gen-buhari-a-must-read/|title=THE UNTOLD TALES OF GEN. BUHARI&nbsp;... [a must read]|date=4 December 2014|website=Naija Politica|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120004503/http://naijapolitica.com/2014/12/04/the-untold-tales-of-gen-buhari-a-must-read/|archive-date=20 January 2015}}</ref> Buhari gbé ìgbésẹ̀ lòdì sí àwọn ohun ìní tí ó ti di mọ́lẹ̀. Ní ogún oṣù gẹ́gẹ́ bí Olórí Orílẹ̀-èdè, nǹkan bí 500 àwọn olóṣèlú, àwọn aláṣẹ àti àwọn oníṣòwò ni wọ́n fi sẹ́wọ̀n fún ìwà ìbàjẹ́ nígbà tí ó ń ṣàkóso ìjọba.<ref name="autogenerated422">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12890807|title=Nigeria's Muhammadu Buhari in profile|date=17 April 2011|work=BBC News|access-date=20 April 2011|archive-date=20 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110420211645/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12890807|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.africa.upenn.edu/Urgent_Action/apic_52396.html|title=Nigeria: Human Rights Watch Africa|date=10 May 1996|website=africa.upenn.eu|access-date=19 January 2015|archive-date=15 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315211922/http://www.africa.upenn.edu/Urgent_Action/apic_52396.html|url-status=live}}</ref> Wọ́n tú àwọn tí wọ́n mú sílẹ̀ lẹ́yìn tí wọ́n ti tú owó sílẹ̀ fún ìjọba tí wọ́n sì gbà láti tẹ̀lé àwọn ìlànà kan. Ìjọba náà tún fi àwọn alátakò rẹ̀ sẹ́wọ̀n, títí kan Fela Kuti.<ref name="amnesty2">{{cite web|url=http://static.amnesty.org/ai50/fela_kuti_en.pdf|title=Fela Kuti, PoC, Nigeria|date=2010|website=amnesty.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150404020006/http://static.amnesty.org/ai50/fela_kuti_en.pdf|archive-date=4 April 2015|quote=On numerous occasions he was detained and harassed by the authorities}}</ref> Wọ́n mú un ní ọjọ́ kẹrin oṣù kẹsàn-án ọdún 1984 ní pápákọ̀ òfurufú nígbà tí ó fẹ́ bẹ̀rẹ̀ ìrìn àjò kan ní Amẹ́ríkà. Amnesty International ṣàpèjúwe ẹ̀sùn tí wọ́n fi kàn án fún fífi owó ilẹ̀ òkèèrè ránṣẹ́ lọ́nà àìtọ́ gẹ́gẹ́ bí “ẹ̀tàn”. Nípa lílo agbára ńlá tí Òfin Nọ́mbà 2 fún un, ìjọba dá Fẹ́lá lẹ́wọ̀n ọdún márùn-ún. Wọ́n tú u sílẹ̀ lẹ́yìn oṣù 18, [5] nígbà tí wọ́n bì ìjọba Buhari ṣubú.<ref name="amnesty2" /> Ajọṣepọ Dikko jẹ́ àkókò pàtàkì mìíràn nínú ìjọba ológun Buhari. Umaru Dikko, Mínísítà fún Ọkọ̀ àtijọ́ lábẹ́ ìjọba alágbádá ti Ààrẹ Shagari tẹ́lẹ̀, tí ó sá kúrò ní orílẹ̀-èdè náà ní kété lẹ́yìn ìdìtẹ̀ náà, ni wọ́n fi ẹ̀sùn kan pé ó fi owó èrè epo dọ́là kan dọ́là bílíọ̀nù kan èrè. Pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ aṣojú Mossad kan tí wọ́n sọ pé ó jẹ́ tẹ́lẹ̀, NSO tọ́pasẹ̀ rẹ̀ lọ sí London, níbi tí àwọn òṣìṣẹ́ láti Nàìjíríà àti Ísírẹ́lì ti fi oògùn olóró pa á tí wọ́n sì jí i gbé. Wọ́n gbé e sínú àpò ike kan, èyí tí wọ́n fi pamọ́ sínú àpótí kan tí wọ́n kọ orúkọ rẹ̀ sí "Ẹrù Dẹ́míṣọ́nárì". Ète iṣẹ́ ìkọ̀kọ̀ yìí ni láti fi Dikko lọ sí Nàìjíríà pẹ̀lú ọkọ̀ òfurufú Nigerian Airways Boeing 707 tí ó ṣofo, láti dúró sí ẹjọ́ fún jíjí owó. Àwọn òṣìṣẹ́ pápákọ̀ òfurufú ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ti bàjẹ́.<ref>{{cite web |last=Alex |first=Last |date=12 November 2012 |title=The foiled Nigerian kidnap plot |url=https://www.bbc.com/news/magazine-20211380 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181124114330/https://www.bbc.com/news/magazine-20211380 |archive-date=24 November 2018 |access-date=21 July 2018 |website=bbc.co.uk}}</ref> Ìjọba Buhari ní ìdààmú nípa àyànmọ́ àwọn àpò 53 tí a kò mọ̀. Emir ti Gwandu, tí ọmọ rẹ̀ jẹ́ olùrànlọ́wọ́ Buhari, ni ó ń gbé àwọn àpò náà, wọ́n sì gbà wọ́n sílẹ̀ nípasẹ̀ àwọn àṣà ní ọjọ́ kẹwàá oṣù kẹfà ọdún 1984 láìsí àyẹ̀wò nígbà tí ó ń padà bọ̀ láti Saudi Arabia.<ref>{{cite web |date=20 October 2014 |title=S-H-O-C-K-I-N-G!!! 5 starnge things you never knew about Buhari – By Nzeribe Enz |url=http://www.transparentnigeria.com/news_entries/9088/S-H-O-C-K-I-N-G-5-starnge-things-you-never-knew-about-Buhari-%E2%80%93-By-Nzeribe-Enz |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150119204253/http://www.transparentnigeria.com/news_entries/9088/S-H-O-C-K-I-N-G-5-starnge-things-you-never-knew-about-Buhari-%E2%80%93-By-Nzeribe-Enz |archive-date=19 January 2015 |website=transparentnigeria.com |publisher=Nzeribe Enz}}</ref><ref>[http://www.vanguardngr.com/2011/03/53-suitcases-saga-buhari-blasts-atiku-jonathan/ 53 SUITCASES SAGA: Buhari blasts Atiku, Jonathan – Vanguard News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150406041542/http://www.vanguardngr.com/2011/03/53-suitcases-saga-buhari-blasts-atiku-jonathan/|date=6 April 2015}}. Vanguardngr.com (21 March 2011). Retrieved on 4 November 2016.</ref> Ní ọdún 1984, Buhari ṣe Òfin Nọ́mbà 4, Ààbò Lílo Ẹ̀sùn Irọ́,<ref>{{cite web|url=http://www.nationalnetworkonline.com/vol10n40/nondisclosure.html|title=My Stance On 'Non Disclosure' Remains Unshakable – Tunde Thompson|date=9 October 2013|website=nationalnetworkonline.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120114257/http://www.nationalnetworkonline.com/vol10n40/nondisclosure.html|archive-date=20 January 2015}}</ref> òfin ìtẹ̀wé tó gbòòrò. Apá 1 ti òfin náà sọ pé "Ẹnikẹ́ni tó bá tẹ̀jáde ní ọ̀nà èyíkéyìí, yálà kíkọ tàbí bíbẹ́ẹ̀kọ́, ìránṣẹ́, àhesọ, ìròyìn tàbí gbólóhùn èyíkéyìí [...] èyí tó jẹ́ èké ní ọ̀nà èyíkéyìí tàbí tó mú tàbí tí a gbé kalẹ̀ láti mú Ìjọba Ológun Àpapọ̀ tàbí Ìjọba ìpínlẹ̀ tàbí òṣìṣẹ́ ìjọba fi ṣe yẹ̀yẹ́ tàbí kí wọ́n tàbùkù rẹ̀, yóò jẹ̀bi ẹ̀ṣẹ̀ lábẹ́ Òfin yìí".<ref>{{Cite journal|last=Ogbondah|first=Chris|date=1991|title=Origins and Interpretation of Nigerian Press Laws|url=http://archive.lib.msu.edu/DMC/African%20Journals/pdfs/africa%20media%20review/vol5no2/jamr005002006.pdf|journal=Africa Media Review|access-date=19 January 2015|archive-date=24 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121224033156/http://archive.lib.msu.edu/DMC/African%20Journals/pdfs/africa%20media%20review/vol5no2/jamr005002006.pdf|url-status=live|archivedate=24 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121224033156/http://archive.lib.msu.edu/DMC/African%20Journals/pdfs/africa%20media%20review/vol5no2/jamr005002006.pdf|deadurl=yes}}</ref> Òfin náà tún sọ pé ilé ẹjọ́ ológun tó ṣí sílẹ̀ ni yóò ṣe ìdájọ́ àwọn oníròyìn àti àwọn olùtẹ̀wé, tí ìdájọ́ wọn yóò jẹ́ ìkẹyìn tí kò sì ní jẹ́jọ́ ní ilé ẹjọ́ èyíkéyìí àti àwọn tí wọ́n bá jẹ̀bi yóò yẹ fún ìtanràn tí kò dín ní 10,000 náírà àti ẹ̀wọ̀n tó tó ọdún méjì.<ref>{{Cite web |title=CCT Chairman Advocates Return of Decree 2 to punish Journalists |date=7 June 2016 |url=https://www.vanguardngr.com/2016/06/cct-chairman-advocates-return-decree-2-punish-journalists/ |access-date=17 September 2023 |archive-date=13 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013075701/https://www.vanguardngr.com/2016/06/cct-chairman-advocates-return-decree-2-punish-journalists/ |url-status=live }}</ref> ===Eto-ọrọ-aje=== [[File:Nigerian Public Domain 144.jpg|thumb|Buhari in uniform]] Láti lè ṣe àtúnṣe ọrọ̀ ajé, gẹ́gẹ́ bí Olórí Orílẹ̀-èdè, Buhari bẹ̀rẹ̀ sí í tún àwọn ètò ìṣèlú àti ti ọrọ̀ ajé orílẹ̀-èdè náà ṣe, pẹ̀lú àwọn ipò ọrọ̀ ajé tí kò dára ní Nàìjíríà. Àtúnkọ́ náà ní nínú yíyọ tàbí dídín owó tí ó pọ̀ jù nínú ìnáwó orílẹ̀-èdè náà kù, píparẹ́ tàbí yíyọ ìwà ìbàjẹ́ kúrò pátápátá láti inú ìwà rere àwùjọ orílẹ̀-èdè náà, yíyípadà láti iṣẹ́ ìjọba sí iṣẹ́ ara ẹni. Buhari tún gba àwọn ilé iṣẹ́ àyípadà láti ọ̀dọ̀ àwọn ènìyàn níyànjú láti lo àwọn ohun èlò ìbílẹ̀. Ṣùgbọ́n, mímú kí àwọn ènìyàn kó wọlé di aláìlágbára mú kí àwọn ohun èlò tí a kò fi bẹ́ẹ̀ lò fún àwọn ilé iṣẹ́ dínkù, èyí sì mú kí ọ̀pọ̀ ilé iṣẹ́ máa ṣiṣẹ́ ní ìsàlẹ̀ agbára wọn, dín àwọn òṣìṣẹ́ kù, àti nígbà míìràn pípa iṣẹ́ wọn.<ref name="upa">{{cite book|author1=Nwachuku, Levi Akalazu |author2=G. N. Uzoigwe |title=Troubled Journey: Nigeria Since the Civil War |publisher=University Press of America|year=2004 |page=192}}</ref> Buhari já àjọṣepọ̀ pẹ̀lú Àjọ Owó Àgbáyé (IMF), nígbà tí àjọ náà béèrè lọ́wọ́ ìjọba láti dín iye owó naira kù sí 60%. Síbẹ̀síbẹ̀, àwọn àtúnṣe tí Buhari dá sílẹ̀ fúnra rẹ̀ le gan-an bíi, tàbí ju èyí tí IMF béèrè lọ.<ref>{{cite book|last1=Vreeland|first1=James Raymond|title=The International Monetary Fund: Politics of Conditional Lending|date=19 December 2006|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-37463-7|page=60|quote=Buhari proved his independence by pushing through economic austerity so severe it went beyond what many advised – all the while he refused IMF assistance.}}</ref><ref>{{cite book|last1=Mathews|first1=Martin P.|title=Nigeria: Current Issues and Historical Background|date=1 May 2002|publisher=[[Nova Science Publishers, Inc.]]|isbn=978-1-59033-316-7|page=122|url=https://books.google.com/books?id=hTs6GpM4zDMC&q=buhari+imf&pg=PA122|access-date=19 January 2015|archive-date=3 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103155730/https://books.google.com/books?id=hTs6GpM4zDMC&q=buhari+imf&pg=PA122|url-status=live}}</ref> Ní ọjọ́ keje oṣù karùn-ún ọdún 1984, Buhari kéde ìṣúná owó orílẹ̀-èdè ti ọdún 1984. Ìṣúná owó náà wá pẹ̀lú àwọn ìgbésẹ̀ afikún: * ifi òfin de ìgbà diẹ lori gbígba awọn oṣiṣẹ ẹka gbogbogbo ijọba apapọ * Gbígbé àwọn oṣuwọn èlé owó sókè * Dídá àwọn iṣẹ́ olówó dúró * Idinamọ yiya owo nipasẹ awọn ijọba ipinlẹ *15% ti dinku lati inu Isuna Shagari ti ọdun 1983. * Ṣíṣe àtúnṣe àwọn owó tí a kó wọlé * Dín ìwọ́ntúnwọ̀nsì àìtó ìsanwó kù nípa dídín àwọn ọjà tí wọ́n ń kó wọlé kù * Ó tún fi àwọn ohun èlò àti àwọn ohun èlò ìtọ́jú tí a nílò fún iṣẹ́ àgbẹ̀ àti ilé iṣẹ́ pàtàkì sí i. Àwọn ìgbésẹ̀ ọrọ̀ ajé míràn tí Buhari gbé kalẹ̀ ni ti ìṣòwò òdìkejì, ìyípadà owó, ìdínkù owó ọjà àti iṣẹ́. Àwọn ìlànà ọrọ̀ ajé rẹ̀ kò jẹ́ kí àwọn ènìyàn gbà á láyè nítorí ìbísí owó ọjà àti lílo agbára ológun láti tẹ̀síwájú láti tẹ̀síwájú láti fa ọ̀pọ̀lọpọ̀ ètò tí wọ́n dá lẹ́bi fún ìbísí owó oúnjẹ.{{sfn|Graf|1988|p=164}} ===Ìkójọ pọ̀ àwọn ènìyàn=== Ọ̀kan lára àwọn ohun ìní ìjọba Buhari tó pẹ́ jùlọ ni Ogun Àtakò Àìní-ìwà-bí-Ọlọ́run (WAI). Wọ́n bẹ̀rẹ̀ ètò náà ní ọjọ́ ogún oṣù kẹta ọdún 1984, wọ́n sì gbìyànjú láti yanjú àìní ìwà rere gbogbogbòò àti ojúṣe ìlú ti àwùjọ Nàìjíríà. Wọ́n pàṣẹ fún àwọn ọmọ Nàìjíríà aláìgbọràn láti máa wà ní ìlà ní ibùdókọ̀ bọ́ọ̀sì, lábẹ́ ojú àwọn ọmọ ogun tó ń fi pàṣán lù wọ́n. Àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba tí kò bá dé sí ibi iṣẹ́ ní àkókò ni wọ́n ti ìtìjú wọ́n sì fipá mú wọn láti máa "fò síta àwọn ọ̀pọlọ". Àwọn ẹ̀ṣẹ̀ kékeré máa ń ní ìdájọ́ gígùn, fún àpẹẹrẹ, akẹ́kọ̀ọ́ tó bá ju ọmọ ọdún mẹ́tàdínlógún lọ tí wọ́n bá ṣe àwàdà ìdánwò yóò gba ọdún mọ́kànlélógún nínú ẹ̀wọ̀n. Àwọn ẹ̀ṣẹ̀ tó le jù bíi ṣíṣe àdàkọ àti jíjóná lè yọrí sí ìyà ikú<ref>{{cite web|url = https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12890807|title = Nigeria's Muhammadu Buhari in profile|date = 11 December 2014|website = bbc.co.uk|access-date = 21 July 2018|archive-date = 13 August 2018|archive-url = https://web.archive.org/web/20180813125916/https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12890807|url-status = live}}</ref> Ìjọba Buhari gbé àwọn òfin mẹ́ta kalẹ̀ láti ṣe ìwádìí ìwà ìbàjẹ́ àti láti ṣàkóso pàṣípààrọ̀ owó òkèèrè. Òfin Ilé Ìfowópamọ́ (Dídì Àkọọ́lẹ̀) ti ọdún 1984, tí a fún Ìjọba Ológun Àpapọ̀ ní agbára láti dá àkọọ́lẹ̀ owó gbèsè àwọn ènìyàn tí a fura sí pé wọ́n ti ṣe ìwà ìbàjẹ́ dúró. Òfin Ìgbàpadà Ohun-ìní Gbogbogbòò (Àwọn Ilé Ẹjọ́ Ológun Pàtàkì) fún ìjọba láyè láti ṣe ìwádìí lórí dúkìá àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ìwà ìbàjẹ́ àti láti ṣe ilé ẹjọ́ ológun láti ṣe ìdájọ́ irú àwọn ènìyàn bẹ́ẹ̀. Òfin Ìṣàkóso Paṣipaarọ (Ìdènà Ìbàjẹ́) sọ pé ìyà ni fún àwọn tí ó rú òfin pàṣípààrọ̀ owó òkèèrè.<ref>{{cite news|url = https://www.nytimes.com/1984/08/10/world/nigeria-s-discipline-campaign-not-sparing-the-rod.html|title = Nigeria's discipline campaign: Not sparing the rod|date = 10 August 1984|work = The New York Times|author = Clifford D. May|access-date = 11 February 2017|archive-date = 9 June 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170609222757/http://www.nytimes.com/1984/08/10/world/nigeria-s-discipline-campaign-not-sparing-the-rod.html|url-status = live}}</ref> Òfin 20 lórí ìfipámúni ọkọ̀ ojú omi àti ìtajà oògùn olóró jẹ́ àpẹẹrẹ mìíràn ti ọ̀nà líle tí Buhari gbà ń hùwà ọ̀daràn.{{sfn|Graf|1988|p=154}} Àpín 3.<ref>{{cite web|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-9485.html|title=Security and Anticrime Measures|date=June 1991|website=country-data.com|access-date=19 January 2015|archive-date=14 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150314231150/http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-9485.html|url-status=live}}</ref> (K) sọ pé “ẹnikẹ́ni tí, láìsí àṣẹ òfin, bá ta, mu sìgá tàbí mímu oògùn tí a mọ̀ sí kokéènì tàbí àwọn oògùn mìíràn tí ó jọra, yóò jẹ̀bi lábẹ́ ìpín 6 (3) (K) fún ẹ̀ṣẹ̀ kan, yóò sì jẹ́ ẹni tí a dá lẹ́bi láti jìyà ikú nípasẹ̀ ìbọn.” Nínú ọ̀ràn Bernard Ogedengebe, Òfin náà ni a lò ní ìgbẹ̀yìn. Wọ́n pa á kódà bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé nígbà tí wọ́n mú un, ẹ̀ṣẹ̀ náà kò pàṣẹ ìjìyà ikú, ṣùgbọ́n ó ti fi ẹ̀wọ̀n oṣù mẹ́fà ṣẹ̀wọ̀n.<ref name="tdl22">{{cite web|url=http://www.thisdaylive.com/articles/buhari-history-and-the-wilfully-blind/198756/|title=Buhari: History and the Wilfully Blind|date=10 January 2015|website=thisdaylive.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150113061304/http://www.thisdaylive.com/articles/buhari-history-and-the-wilfully-blind/198756/|archive-date=13 January 2015}}</ref> Nínú ẹjọ́ mìíràn tí ó ṣe pàtàkì ní oṣù kẹrin ọdún 1985, wọ́n dájọ́ ikú fún àwọn ọmọ Nàìjíríà mẹ́fà lábẹ́ àṣẹ kan náà: Sidikatu Tairi, Sola Oguntayo, Oladele Omosebi, Lasunkanmi Awolola, Jimi Adebayo àti Gladys Iyamah.<ref>{{cite web|url=http://www.abiyamo.com/muhammadu-buhari-nigerias-strictest-leader/7/|title=Muhammadu Buhari, Nigeria's Strictest Leader|date=2 July 2013|website=abiyamo.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120113947/http://www.abiyamo.com/muhammadu-buhari-nigerias-strictest-leader/7/|archive-date=20 January 2015}}</ref> Ní ọdún 1985, nítorí àìdánilójú ọrọ̀ ajé àti ìwọ̀n ìwà ọ̀daràn tó ń pọ̀ sí i, ìjọba Buhari ṣí àwọn ààlà (tí a ti ti pa láti oṣù kẹrin ọdún 1984) pẹ̀lú Benin, Niger, Chad àti Cameroon láti yára lé àwọn àlejò aláìlófin 700,000 àti àwọn òṣìṣẹ́ aláìlófin jáde kúrò ní ìlú.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1985/05/05/world/expelled-foreigners-pouring-ved=0CHwQ6AEwDw#v=onepageout-of-nigeria-by-the-associated-press.html|title=Expelled foreigners pouring out of Nigeria By The Associated Press|date=5 May 1985|website=[[The New York Times]]}}</ref> Buhari ni a mọ̀ lónìí fún ìṣòro yìí; ìyàn kan tilẹ̀ wà ní ìlà-oòrùn Niger tí a ti pè ní "El Buhari".<ref>{{cite web|url=http://www.jeuneafrique.com/Article/ARTJAWEB20141211173541/|title=Présidentielle nigériane : Muhammadu Buhari affrontera Goodluck Jonathan|date=11 December 2014|website=jeuneafrique.com|access-date=19 January 2015|archive-date=4 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204194311/https://www.jeuneafrique.com/37766/politique/pr-sidentielle-nig-riane-muhammadu-buhari-affrontera-goodluck-jonathan/|url-status=live}}</ref> Ìjọba rẹ̀ gba ẹ̀sùn láti ọ̀dọ̀ ọ̀pọ̀ ènìyàn, títí kan Wole Soyinka, ẹni tó gba ẹ̀bùn Nobel àkọ́kọ́ ní Nàìjíríà, ẹni tó kọ ìwé kan tí a pè ní "Àwọn Ẹ̀ṣẹ̀ Buhari"<ref>{{cite web|url=http://saharareporters.com/2007/01/14/crimes-buhari-wole-soyinka|title=The crimes of Buhari-Wole Soyinka|date=14 January 2007|website=saharareporters.com|access-date=19 January 2015|archive-date=20 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120115130/http://saharareporters.com/2007/01/14/crimes-buhari-wole-soyinka|url-status=live}}</ref> nínú èyí tí ó fi ẹ̀sùn kan Buhari pé ó ń bójú tó ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwà ìkà nígbà tí ó wà ní ìjọba ológun. Ṣáájú ìdìbò gbogbogbòò ọdún 2015, Buhari dáhùn sí ẹ̀sùn ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn rẹ̀ nípa sísọ pé tí a bá yàn án, òun yóò tẹ̀lé òfin, àti pé yóò wà ní àǹfààní sí ìdájọ́ òdodo fún gbogbo àwọn ọmọnìyàn Nàìjíríà àti ọ̀wọ̀ fún ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn pàtàkì àwọn ọmọnìyàn Nàìjíríà<ref>[https://web.archive.org/web/20160304195948/http://www.vanguardngr.com/2015/03/my-contract-with-nigeria-buhari/ My contract with Nigeria – Buhari]. vanguardngr.com (17 March 2015)</ref> ===Ìdìtẹ gbá ìjọba ọdún 1985=== Ní oṣù kẹjọ ọdún 1985, wọ́n rọ́pò Major General Buhari nínú ìdìtẹ̀ tí Major General Ibrahim Babangida àti àwọn ọmọ ẹgbẹ́ mìíràn ti Ìgbìmọ̀ Ológun Gíga (SMC) ṣe olórí.<ref name="Muhammad Buhari2">{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Muhammadu-Buhari|title=Muhammadu Buhari|archive-url=https://web.archive.org/web/20190218031931/https://www.britannica.com/biography/Muhammadu-Buhari|archive-date=18 February 2019|access-date=8 February 2015|encyclopedia=Encyclopaedia Britannica}}</ref> Babangida mú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn alárìíwísí Buhari wá sí ìjọba rẹ̀, títí kan arákùnrin Fela Kuti, Olikoye Ransome-Kuti, dókítà kan tí ó ṣáájú ìdìtẹ̀ sí Buhari láti fi ẹ̀hónú hàn pé iṣẹ́ ìlera kò lọ dáadáa. Wọ́n fi Buhari sí àhámọ́ ní ìlú Benin títí di ọdún 1988.<ref>{{cite book|first1=Toyin| last1=Falola|author1-link=Toyin Falola|title=A History of Nigeria|first2=Matthew M. |last2=Heaton|publisher=[[Cambridge University Press]]|date=2008| isbn=9781139472036|url=https://books.google.com/books?id=XygZjbNRap0C&pg=PR7|url-access=limited}}</ref> ==Síwájú kí o to di Aree orílè-èdè (1985–2015)== ===Àtìmọ́lé=== Buhari lo ọdun mẹta ninu tubu ni ile kekere kan ti a n ṣọ ni ilu Benin.<ref>{{Cite web |date=7 November 2016 |title=Buhari: Most part of my detention was in a small bungalow in Benin |url=https://www.thecable.ng/buhari-part-detention-small-bungalow-benin |access-date=17 September 2023 |website=TheCable |language=en-US |archive-date=13 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013075655/https://www.thecable.ng/buhari-part-detention-small-bungalow-benin |url-status=live }}</ref> O ni anfani lati wo tẹlifisiọnu ti o fihan awọn ikanni meji ati pe awọn ọmọ ẹgbẹ ẹbi rẹ ni a gba laaye lati ṣabẹwo si i lori aṣẹ Babangida.<ref>{{Cite web |last=Nwachukwu |first=John Owen |date=16 May 2017 |title=How Ibrahim Babaginda sent bags of money to Buhari – John Parden |url=https://dailypost.ng/2017/05/16/ibrahim-babaginda-sent-bags-money-buhari-john-parden/ |access-date=17 September 2023 |website=Daily Post Nigeria |language=en-US}}</ref> ===Ìgbésí ayé gẹ́gẹ́bíi aráàlú=== Ní oṣù Kejìlá ọdún 1988, lẹ́yìn ikú ìyá rẹ̀, wọ́n tú u sílẹ̀, ó sì fẹ̀yìntì sí ilé rẹ̀ ní Daura . Nígbà tí ó wà ní àhámọ́, àwọn ẹbí rẹ̀ ló ń ṣàkóso oko rẹ̀. Ó kọ ìyàwó rẹ̀ àkọ́kọ́ sílẹ̀ ní ọdún 1988, ó sì fẹ́ Aisha Halilu.<ref name="Paden" /> Ní Katsina, ó di alága àkọ́kọ́ fún Katsina Foundation tí wọ́n dá sílẹ̀ láti fún ìdàgbàsókè àwùjọ àti ọrọ̀ ajé ní ìpínlẹ̀ Katsina níṣìírí.<ref>{{Cite web |title=GidauniyarJihar Katsina {{!}} Katsina State |url=https://www.gidauniyarjiharkatsina.org/ |access-date=16 July 2025 |website=Gidauniya |language=en |archive-date=14 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814195626/https://www.gidauniyarjiharkatsina.org/ |url-status=live }}</ref> Buhari ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Alága fún Petroleum Trust Fund (PTF), ẹgbẹ́ kan tí ìjọba General Sani Abacha dá sílẹ̀, tí wọ́n sì ń ṣe owó láti inú owó tí owó tí wọ́n ń rí gbà láti inú ìdínkù owó ọjà epo rọ̀bì, láti lépa àwọn iṣẹ́ ìdàgbàsókè káàkiri orílẹ̀-èdè náà. Ìròyìn kan ní ọdún 1998 nínú ìwé ìròyìn New African yin PTF lábẹ́ Buhari fún ìfihàn rẹ̀, ó pè é ní “ìtàn àṣeyọrí tó ṣọ̀wọ́n”.<ref name="PTF"/><ref>{{Cite web |date=14 December 2014 |title=The Buhari PTF Days: The Untold Story |url=http://pointblanknews.com/pbn/exclusive/buhari-ptf-days-untold-story/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719145545/http://pointblanknews.com/pbn/exclusive/buhari-ptf-days-untold-story/ |archive-date=19 July 2020 |access-date=17 July 2020 |website=Pointblank News |language=en-US}}</ref> Nígbà tí Buhari jẹ́ Alága fún Petroleum Trust Fund (PTF), àwọn alárìíwísí ti béèrè pé PTF pín 20% àwọn ohun ìní rẹ̀ fún àwọn ológun, èyí tí wọ́n bẹ̀rù pé kò ní jẹ́ kí owó tí wọ́n rí gbà jẹ́ èrè.<ref name="PTF">{{cite web |title=Development: PTF – shining in the gloom |url=http://www.africasia.com/archive/na/98_06/abcr0604.htm |date=June 1998 |access-date=4 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120120225841/http://www.africasia.com/archive/na/98_06/abcr0604.htm |archive-date=20 January 2012 |url-status=dead }}</ref> Wọ́n sọ ọ́ ní ọdún 2001 pé, “Èmi yóò máa tẹ̀síwájú láti fi ìdúróṣinṣin gbogbo ara mi hàn ní gbangba àti nínú mi sí ẹgbẹ́ Sharia tí ó ń tàn ká gbogbo orílẹ̀-èdè Nàìjíríà,” ó fi kún un pé: “Ọlọ́run yóò fẹ́, a kò ní dá ìgbìyànjú láti mú Sharia ṣẹ ní orílẹ̀-èdè náà.” Buhari sẹ́ gbogbo ẹ̀sùn pé ó ní ètò Islamism onígbàgbọ̀. Ní ọjọ́ kẹfà oṣù kìíní ọdún 2015, Buhari sọ pé: “Nítorí pé wọn kò lè kọlu àkọsílẹ̀ wa, wọ́n fi ẹ̀sùn èké kan mí nípa ìjọ́sìn ẹ̀yà; wọ́n fi ẹ̀sùn èké kan mí nípa ìjọ́sìn onígbàgbọ̀. Nítorí wọn kò lè kọlu àkọsílẹ̀ wa, wọ́n fi ẹ̀sùn èké kan wá pé a ń pè fún ìwà ipá ìdìbò – nígbà tí a kàn ń tẹnumọ́ àlàáfíà. Kódà gẹ́gẹ́ bí Olórí Orílẹ̀-èdè, a kò fi ẹ̀sùn Sharia kàn án rí."<ref>Akhaine, Saxone (27 August 2001) [http://m.allafrica.com/stories/200108270355.html Nigeria: Buhari Calls for Sharia in All States] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150123212623/http://m.allafrica.com/stories/200108270355.html/|date=23 January 2015}}</ref><ref>{{cite web |date=24 December 2014 |title=Insurgency and Buhari's call for full Sharia |url=http://www.vanguardngr.com/2014/12/insurgency-buharis-call-full-sharia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150119192839/http://www.vanguardngr.com/2014/12/insurgency-buharis-call-full-sharia/ |archive-date=19 January 2015 |access-date=19 January 2015 |website=vanguardngr.com |publisher=Viewpoint}}</ref><ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12890807 Nigeria's Muhammadu Buhari in profile – BBC News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180813125916/https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12890807|date=13 August 2018}}. Bbc.co.uk (31 March 2015). Retrieved on 4 November 2016.</ref><ref>Iginla, Ademola (6 January 2015) [https://web.archive.org/web/20151003041632/http://www.osundefender.org/?p=204013%2F A Great Message: Gen Buhari Tweets From His Heart This Morning]. osundefender.org</ref> Ní ọdún 2012, orúkọ Buhari wà lára àkójọ àwọn ènìyàn tí Boko Haram yóò gbẹ́kẹ̀lé láti ṣe alárinà láàárín ẹgbẹ́ náà àti Ìjọba Àpapọ.<ref>[http://www.vanguardngr.com/2012/11/boko-haram-names-buhari-5-others-as-mediators/ Boko Haram names Buhari, 5 others as mediators – Vanguard News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119224236/http://www.vanguardngr.com/2012/11/boko-haram-names-buhari-5-others-as-mediators/|date=19 January 2015}}. Vanguardngr.com (1 November 2012). Retrieved on 4 November 2016.</ref> Ṣùgbọ́n, Buhari tako gidigidi ó sì kọ̀ láti ṣe alárinà láàárín ìjọba àti Boko Haram. Ní ọdún 2013, Muhammadu Buhari ṣe ọ̀pọ̀ ọ̀rọ̀, nígbà tí ó béèrè lọ́wọ́ Ìjọba Àpapọ̀ láti dáwọ́ pípa àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Boko Haram dúró, ó sì dá ìbísí ẹgbẹ́ apanilaya náà lẹ́bi lórí bí àwọn ọmọ ogun Niger Delta ṣe ń pọ̀ sí i ní Gúúsù. Buhari sọ pé<ref name="pbk2">[http://pointblanknews.com/pbn/exclusive/stop-killing-boko-haram-members-buhari-tells-fg/ Stop Killing Boko Haram Members – Buhari Tells FG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119223446/http://pointblanknews.com/pbn/exclusive/stop-killing-boko-haram-members-buhari-tells-fg/|date=19 January 2015}}. pointblanknews.com (2 June 2013)</ref> “ohun tí ó fa ipò ààbò ní orílẹ̀-èdè náà ni ìgbòkègbodò àwọn ọmọ ogun Niger Delta [...] Àwọn ọmọ ogun Niger Delta ló bẹ̀rẹ̀ gbogbo rẹ̀”.<ref>{{cite web |date=13 December 2014 |title=Why we're yet to crush Boko Haram – Jonathan |url=http://www.vanguardngr.com/2014/12/yet-crush-boko-haram-jonathan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150119225925/http://www.vanguardngr.com/2014/12/yet-crush-boko-haram-jonathan/ |archive-date=19 January 2015 |access-date=19 January 2015 |website=vanguardngr.com}}</ref> Ó tún béèrè lọ́wọ́ ìtọ́jú pàtàkì náà pẹ̀lú owó tó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó $500 mílíọ̀nù lọ́dún tí wọ́n ń san fún àwọn ọmọ ogun 30,000 lábẹ́ ètò ìdáríjì láti ọdún 2013<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-22357597 Has Nigeria's Niger Delta managed to buy peace? – BBC News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181119113737/https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-22357597|date=19 November 2018}}. Bbc.co.uk (1 May 2013). Retrieved on 4 November 2016.</ref> láti ọwọ́ Ìjọba Àpapọ̀, ó sì banújẹ́ pé wọ́n pa àwọn ọmọ ogun Boko Haram, ilé wọn sì bàjẹ́. ==Àwọn ìpolongo àti ìdìbò ààrẹ== [[File:GMB, Akande, Ajimobi at PGLS1.jpg|thumb|Buhari (left) with Governor [[Abiola Ajimobi]] (right)]] [[File:Atiku, GMB at PGLS 1.jpg|thumb|Buhari with former Vice President [[Atiku Abubakar]] (left)]]'''2003 presidential election''' ===Ìdìbò ààrẹ ọdún 2003=== Ní ọdún 2003, Buhari díje fún ipò ààrẹ gẹ́gẹ́ bí olùdíje fún ẹgbẹ́ òṣèlú All Nigeria People's Party (ANPP). Ó ṣẹ́gun rẹ̀ pẹ̀lú ìbò tó ju mílíọ̀nù mẹ́rìnlá lọ.<ref>{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6508055.stm | work=BBC News | title=Nigeria: Facts and figures | date=17 April 2007 | access-date=24 June 2009 | archive-date=1 September 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170901035339/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6508055.stm | url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Buhari at 69: The leader Nigeria lacks – Daily Trust |url=https://dailytrust.com/buhari-at-69-the-leader-nigeria-lacks/ |access-date=17 September 2023 |website=dailytrust.com |date=18 December 2011 |archive-date=13 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013075654/https://dailytrust.com/buhari-at-69-the-leader-nigeria-lacks/ |dead-url=yes }}</ref> === Ìdìbò ààrẹ ọdún 2007=== Ní ọjọ́ kejìdínlógún oṣù Kejìlá ọdún 2006, wọ́n yan Buhari gẹ́gẹ́ bí olùdíje gbogbogbòò nínú ẹgbẹ́ òṣèlú All Nigeria People's Party. Olùdíje pàtàkì rẹ̀ nínú ìdìbò oṣù kẹrin ọdún 2007 ni olùdíje PDP tó ń ṣàkóso, Umaru Yar'Adua, ẹni tó wá láti ìlú kan náà ní Katsina . Buhari gba 18% nínú ìdìbò náà ní tààràtà sí 70% ti Yar'Adua, ṣùgbọ́n Buhari kọ̀ láti gba àwọn èsì wọ̀nyí.<ref name=Huge>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6584393.stm "Huge win for Nigeria's Yar'Adua"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070426235748/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6584393.stm |date=26 April 2007 }}, BBC News, 23 April 2007.</ref> Lẹ́yìn tí Yar'Adua gba ipò, ó pe ìjọba ìṣọ̀kan orílẹ̀-èdè láti mú àwọn ọmọ ẹgbẹ́ alatako tó bínú wá. ANPP dara pọ̀ mọ́ ìjọba náà pẹ̀lú yíyàn alága orílẹ̀-èdè náà gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ Yar'Adua, ṣùgbọ́n Buhari tako àdéhùn yìí.<ref>Felix Onuah and Camillus Eboh, [https://archive.today/20070517203204/http://www.int.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=68&art_id=nw20070704220154487C404988 "Nigerian president picks ministers"], Reuters (''IOL''), 4 July 2007.</ref> ===Ìdìbò ààrẹ ọdún 2011=== Ní oṣù kẹta ọdún 2010, Buhari fi ANPP sílẹ̀ lọ sí Congress for Progressive Change (CPC), ẹgbẹ́ òṣèlú kan tí ó ti ran lọ́wọ́ láti dá sílẹ̀. Ó sọ pé òun ti ṣètìlẹ́yìn fún ìpìlẹ̀ CPC “gẹ́gẹ́ bí ojútùú sí àwọn ìjàkadì oníwà-bí-ọ̀là, ìwà-rere àti èrò-ọkàn nínú ẹgbẹ́ òṣèlú ANPP mi tẹ́lẹ̀.”<ref name=Mamah20100318>{{cite web |url=http://allafrica.com/stories/201003180375.html |title=Buhari Joins Congress for Progressive Change |work=Vanguard |author=Emeka Mamah |date=18 March 2010 |access-date=22 April 2011 |archive-date=19 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019083100/http://allafrica.com/stories/201003180375.html |url-status=live }}</ref> Buhari ni oludije fun ipo aarẹ CPC ninu idibo ọdun 2011, o si dije pẹlu Aare Goodluck Jonathan ti People's Democratic Party (PDP), Mallam Nuhu Ribadu ti Action Congress of Nigeria (ACN), ati Ibrahim Shekarau ti ANPP. Wọn ni awọn oludije pataki laarin awọn oludije 20.<ref name="INEC">{{cite web|title=Summary of the 2011 Presidential election results |url=http://www.inecnigeria.org/results/presidential/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110529123316/http://www.inecnigeria.org/results/presidential/ |archive-date=29 May 2011 }}</ref> Buhari ṣe ipolongo lori pẹpẹ idena iwa ibajẹ o si ṣe ileri lati yọ aabo ajesara kuro lọwọ awọn oṣiṣẹ ijọba. O tun ṣe atilẹyin fun imuṣẹ ofin Sharia ni awọn ipinlẹ ariwa Naijiria, eyiti o ti fa awọn iṣoro oloselu tẹlẹ laarin awọn oludibo Kristiẹni ni guusu orilẹ-ede naa.<ref name="autogenerated422"/> Ìwà ipá ẹ̀yà tó gbòde kan ló ba àwọn ìdìbò náà jẹ́, èyí tó pa ẹ̀mí àwọn ènìyàn 800 jákèjádò orílẹ̀-èdè náà, bí àwọn olùtìlẹ́yìn Buhari ṣe kọlu àwọn ibi ìgbèríko Kristẹni ní agbègbè àárín gbùngbùn orílẹ̀-èdè náà.<ref name="cfr">{{cite web|url = http://blogs.cfr.org/campbell/2014/12/12/nigerian-religious-leaders-advise-political-candidates/|title = Nigerian Religious Leaders Advise Political Candidates|date = 12 December 2014|website = cfr.org|access-date = 19 January 2015|archive-date = 13 January 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150113121021/http://blogs.cfr.org/campbell/2014/12/12/nigerian-religious-leaders-advise-political-candidates/|url-status = live}}</ref> Àwọn ọ̀rọ̀ ìbínú Buhari ló fa ìdìtẹ̀ ọjọ́ mẹ́ta náà. Láìka ìdánilójú láti ọ̀dọ̀ Human Rights Watch, tí wọ́n ti ṣe ìdájọ́ ìdìbò náà “láàrín àwọn tó dára jùlọ nínú ìtàn Nàìjíríà” sí, Buhari sọ pé ìdìbò náà kò dára, ó sì kìlọ̀ fún pé “Tí ohun tó ṣẹlẹ̀ ní ọdún 2011 bá tún ṣẹlẹ̀ ní ọdún 2015, nípasẹ̀ oore-ọ̀fẹ́ Ọlọ́run, gbogbo ajá àti ìbọn náà yóò ti rì sínú ẹ̀jẹ̀.<ref>{{cite web|last1=Soyombo|first1=Fisayo|title=Opinion Will Muhammadu Buhari be Nigeria's next president?|url=http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2014/12/will-muhammadu-buhari-be-niger-2014123191647111939.html|website=aljazeera.com|access-date=19 January 2015|date=31 December 2014|quote=In 2011, Buhari was accused of inciting the violence that followed his loss to Jonathan. The following year, he said "the dog and the baboon would all be soaked in blood" should the 2015 election be rigged. Buhari has shed blood before for his presidential ambition, some people believe. And they think he would do it again. Such a man, they reason, should never taste power.|archive-date=11 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150111054340/http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2014/12/will-muhammadu-buhari-be-niger-2014123191647111939.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last1=Ndujihe|first1=Clifford|last2=Idonor|first2=Daniel|title=Post-election violence: FG panel report indicts Buhari|url=http://www.vanguardngr.com/2011/10/post-election-violence-fg-panel-report-indicts-buhari/|website=vanguardngr.com|access-date=19 January 2015|date=11 October 2011|archive-date=19 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150119225955/http://www.vanguardngr.com/2011/10/post-election-violence-fg-panel-report-indicts-buhari/|url-status=live}}</ref> Buhari jẹ́ “akọni àgbáyé” sí àwọn kan nítorí pé ó tako ìwà ìbàjẹ́.<ref>{{cite web|url = http://www.naij.com/306026-buharis-presidential-attempts-and-2015-chances.html|title = Buhari's Presidential Attempts And 2015 Chances|date = November 2014|website = naij.com|access-date = 21 January 2015|archive-date = 13 November 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141113064255/http://www.naij.com/306026-buharis-presidential-attempts-and-2015-chances.html|url-status = live}}</ref> Ó gba ìbò 12,214,853, ó sì gba ipò kejì lẹ́yìn Jonathan, ẹni tí ó gba ìbò 22,495,187, wọ́n sì kéde pé ó jáwé olúborí.<ref name="Next20110421">{{cite web |url=http://234next.com/csp/cms/sites/Next/Home/5691404-146/story.csp |title=Congress for Progressive Change considers going to court and Buhari declared that he will make Nigeria ungovernable for Jonathan. Since then the Boko Haram Sect has been bombing Nigerians |work=Next |author=Festus Owete |date=21 April 2011 |access-date=22 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304095821/http://234next.com/csp/cms/sites/Next/Home/5691404-146/story.csp |archive-date=4 March 2016 }}</ref> ===Ìdìbò ààrẹ ọdún 2015=== [[File:Incoming and Outgoing Nigerian Presidents Wave to Crowd Amid Peaceful Inaugural in Abuja.jpg|thumb|Incoming and outgoing Nigerian Presidents at the [[Inauguration of Muhammadu Buhari|inauguration]] ceremony]] Buhari dije ninu idibo aarẹ ọdun 2015 gẹgẹbi oludije ninu ẹgbẹ oṣelu All Progressives Congress . Eto rẹ ni a kọ ka ori aworan rẹ gẹgẹbi onijaja alatako iwa ibajẹ ati orukọ rere rẹ ti ko ni ibajẹ ati otitọ, ṣugbọn o sọ pe oun kii yoo ṣe iwadii awọn olori iwa ibajẹ atijọ ati pe oun yoo fun awọn oṣiṣẹ ti o jale ni igba atijọ ni idariji ti wọn ba ronupiwada<ref>{{cite web|url=http://www.premiumtimesng.com/news/headlines/173941-buhari-will-not-probe-past-corrupt-nigerian-leaders-repent-apc.html|title=Buhari will not probe past corrupt Nigerian leaders if they repent – APC|date=29 December 2014|website=premiumtimesng.com|access-date=19 January 2015|archive-date=19 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150119223627/http://www.premiumtimesng.com/news/headlines/173941-buhari-will-not-probe-past-corrupt-nigerian-leaders-repent-apc.html|url-status=live}}</ref> Nígbà tí ìdìbò ọdún 2015 ń parí, ìpolongo Jonathan béèrè pé kí wọ́n yọ Buhari kúrò nínú ìdìbò náà, ó ní ó rú òfin.<ref>{{cite web|url = http://www.premiumtimesng.com/news/headlines/174654-nigeria2015-jonathan-wants-buhari-disqualified.html|title = #Nigeria2015: Jonathan wants Buhari disqualified|date = 11 January 2015|website = premiumtimesng.com|access-date = 19 January 2015|archive-date = 18 January 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150118024219/http://www.premiumtimesng.com/news/headlines/174654-nigeria2015-jonathan-wants-buhari-disqualified.html|url-status = live}}</ref> Gẹ́gẹ́ bí ìwé pàtàkì náà, kí ó tó lè yẹ fún ìdìbò sí ipò ààrẹ, ẹnìkan gbọ́dọ̀ “kẹ́kọ̀ọ́ dé ìpele ìwé ẹ̀rí ilé-ẹ̀kọ́ tàbí èyí tó dọ́gba pẹ̀lú rẹ̀”. Buhari kò fi ẹ̀rí bẹ́ẹ̀ sílẹ̀, ó sọ pé òun pàdánù àwọn ìwé ẹ̀rí rẹ̀ nígbà tí wọ́n gbógun ti ilé rẹ̀ lẹ́yìn tí wọ́n dìtẹ̀ rẹ̀ kúrò ní agbára ní ọdún 1985.<ref>{{cite web|url = http://www.vanguardngr.com/2015/01/buhari-certificate-nuisance/|title = Buhari: Certificate nuisance!|date = 6 January 2015|website = vanguardngr.com|access-date = 19 January 2015|archive-date = 19 January 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150119191350/http://www.vanguardngr.com/2015/01/buhari-certificate-nuisance/|url-status = live}}</ref> Ní oṣù karùn-ún ọdún 2014, lẹ́yìn ìjínigbé àwọn ọmọbìnrin ilé-ẹ̀kọ́ Chibok, Buhari fi ìkọlù Boko Haram hàn gidigidi. Ó “rọ àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti fi ẹ̀sìn, ìṣèlú àti gbogbo ìpínyà mìíràn sílẹ̀ láti pa ìkọlù náà run, ó sọ pé àwọn onígboyà aláìmòye tí wọ́n ń fi ara wọn ṣe ẹlẹ́yà gẹ́gẹ́ bí Mùsùlùmí ló ń ru sókè”.<ref>Ajasa, Femi. (8 May 2014) [http://www.vanguardngr.com/2014/05/buhari-boko-haram-youre-bigots-masquerading-muslims/ BUHARI TO BOKO HARAM: You're bigots masquerading as Muslims – Vanguard News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140509023342/http://www.vanguardngr.com/2014/05/buhari-boko-haram-youre-bigots-masquerading-muslims/ |date=9 May 2014 }}. Vanguardngr.com. Retrieved on 4 November 2016.</ref> keje ọdún 2014, Buhari sá àsálà fún ìkọlù bọ́m̀bù tí Boko Haram kọ lu ẹ̀mí rẹ̀ ní Kaduna; ènìyàn 82 ni wọ́n pa.<ref>Muhammed, Garba. (24 July 2014) [http://uk.reuters.com/article/uk-nigeria-violence-idUKKBN0FS19N20140723 Suicide bombs in Nigeria's Kaduna kill 82, ex-leader Buhari targeted] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160821173244/http://uk.reuters.com/article/uk-nigeria-violence-idUKKBN0FS19N20140723 |date=21 August 2016 }} [[Reuters]]. Uk.reuters.com. Retrieved on 4 November 2016.</ref> Lẹ́yìn ìkéde yìí, ìdíyelé ìtẹ́wọ́gbà Buhari ga sókè, nítorí àìlèṣe Jonathan láti bá Boko Haram jà. Buhari sọ ààbò inú àti pípa ẹgbẹ́ ajìjàgbara náà run di ọ̀kan lára àwọn òpó pàtàkì nínú ìpolongo rẹ̀. Ní oṣù kinni ọdún 2015, ẹgbẹ́ ajìjàgbara náà “The Movement for the Emancipation of the Niger Delta” (MEND) fọwọ́ sí Buhari.<ref>[https://www.voanews.com/a/nigeria-opposition-leader-vows-to-improve-security/2557090.html Nigeria Opposition Leader Vows to Improve Security] . Voanews.com (12 December 2014). Retrieved on 4 November 2016.</ref><ref>{{cite web|url = http://www.punchng.com/news/mend-replies-pdp-says-buhari-best-candidate/|title = MEND replies PDP, says Buhari best candidate|date = 9 January 2015|website = punchng.com|url-status = dead|archive-url = https://web.archive.org/web/20150110195931/http://www.punchng.com/news/mend-replies-pdp-says-buhari-best-candidate/|archive-date = 10 January 2015|df = dmy-all}}</ref> Ní oṣù kejì ọdún 2015, Ààrẹ Nàìjíríà tẹ́lẹ̀, Olusegun Obasanjo, fi ẹgbẹ́ òṣèlú PDP sílẹ̀, ó sì fọwọ́ sí i.<ref>{{cite web|url = http://www.rfi.fr/afrique/20150218-nigeria-ex-president-olusegun-obasanjo-lache-goodluck-jonathan-pdp-apc-boko-haram-presidentielle/|title = Nigeria: l'ex-président Olusegun Obasanjo lâche Goodluck Jonathan|date = 18 February 2015|access-date = 4 March 2015|publisher = RFI|archive-date = 10 March 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150310123841/http://www.rfi.fr/afrique/20150218-nigeria-ex-president-olusegun-obasanjo-lache-goodluck-jonathan-pdp-apc-boko-haram-presidentielle/|url-status = live}}</ref> Ní ọjọ́ kọkànlélọ́gbọ̀n oṣù kẹta, Jonathan pe Buhari láti gbà pé òun ló yẹ kó jẹ́ ààrẹ, kí ó sì kí i kú oríire.<ref name=telegraph>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/nigeria/11507102/Muhammadu-Buhari-claims-victory-in-Nigerias-presidential-elections.html|title=Muhammadu Buhari claims victory in Nigeria's presidential elections|work=The Telegraph|author=Colin Freeman|date=31 March 2015|access-date=31 March 2015|archive-date=1 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150401021040/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/nigeria/11507102/Muhammadu-Buhari-claims-victory-in-Nigerias-presidential-elections.html|url-status=live}}</ref> Wọ́n búra fún Buhari ní ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù karùn-ún ọdún 2015 nínú ayẹyẹ kan tí ó kéré tán àwọn olórí ìpínlẹ̀ àti ìjọba mẹ́tàlélógún péjọ sí<ref>{{Cite web |title=Historic succession complete as Buhari is sworn in as the president of Nigeria {{!}} Nigeria {{!}} The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2015/may/29/historic-succession-complete-buhari-sworn-in-nigerian-president |access-date=17 September 2023 |website=amp.theguardian.com|date=29 May 2015 }}</ref> ===Ìbúra fún gẹ́gẹ́bíi ààre fún ìgbà kejì=== Ìbúra fún gẹ́gẹ́bíi ààre fún ìgbà kejì Buhari kejì gẹ́gẹ́ bí ààrẹ kẹẹ̀dógún ti Nàìjíríà, àti ààrẹ kẹrin ní Orílẹ̀-èdè Olómìnira Nàìjíríà kẹrin wáyé ní ọjọ́rú, ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù karùn-ún ọdún 2019, lẹ́yìn ìdìbò ààrẹ Nàìjíríà ọdún 2019, ó sì ṣe àmì ìbẹ̀rẹ̀ ọdún mẹ́rin kejì àti ìkẹyìn ti Muhammadu Buhari gẹ́gẹ́ bí ààrẹ àti Yemi Osinbajo gẹ́gẹ́ bí igbákejì ààrẹ.<ref>{{Cite web |title=Nigeria Presidential Elections Results 2019 |url=https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-f0b25208-4a1d-4068-a204-940cbe88d1d3 |date=26 February 2019 |access-date=23 May 2023 |website=[[BBC News]] |archive-date=4 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201104082004/https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-f0b25208-4a1d-4068-a204-940cbe88d1d3 |url-status=live }}</ref> Ó jẹ́ ìfìdíkalẹ̀ ààrẹ kẹjọ ní Nàìjíríà, àti ọjọ́ kẹfà ní orílẹ̀-èdè olómìnira kẹrin.<ref>{{cite web |url=https://fmic.gov.ng/inauguration-of-president-muhammadu-buhari-as-president-professor-yemi-osinbajo-as-vice-president-of-the-federal-republic-of-nigeria/ |title=2019 Presidential Inauguration Ceremony |last1=Oyeyemi |first1=Tunji |date=29 May 2019 |publisher=FMIC |access-date=23 May 2023 |archive-date=3 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603085607/https://fmic.gov.ng/inauguration-of-president-muhammadu-buhari-as-president-professor-yemi-osinbajo-as-vice-president-of-the-federal-republic-of-nigeria/ |dead-url=yes}}</ref><ref name="speech">{{Cite web |last1=Erezi |first1=Dennis |title=Buhari sworn in for second term |url=https://guardian.ng/news/buhari-sworn-in-for-second-term/ |date=29 May 2019 |access-date=23 May 2023 |website=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]] }}</ref> Ayẹyẹ ìbúra náà wáyé ní Eagle Square ní Abuja, agbègbè olú ìlú àpapọ̀ . Adájọ́ àgbà Tanko Muhammad ló ṣe ìbúra náà tí Ààrẹ Buhari àti Igbákejì Ààrẹ Yemi Osinbajo ṣe. Wọn kò sọ ọ̀rọ̀ ìbúra náà ní ìpilẹ̀ṣẹ̀.<ref name="speech"/> ==Gẹ́gẹ́bíi Ààre Orílẹ̀èdè Nàìjíríà (2015–2023)== [[File:The heads of delegations attending the Russia-Africa Summit pose for photographs (2019-10-24).jpg|thumb|Buhari and other African leaders at the [[Russia–Africa Summit 2019]] in Sochi on 24 October 2019]] Buhari àti àwọn olórí ilẹ̀ Áfíríkà mìíràn níbi ìpàdé Russia-Africa 2019 ní Sochi ní ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù kẹwàá ọdún 2019 Àròpín ìwọ̀n ìdàgbàsókè ọrọ̀ ajé jẹ́ 0.9% láti ìgbà àkọ́kọ́ ìjọba, àti ní ọdún 2020, àìníṣẹ́ wà ní ipò gíga jùlọ ti 23%, pẹ̀lú àwọn mílíọ̀nù tí wọ́n ń wọ inú ipò òṣì.<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2019/05/30/nigerians-got-poorer-in-muhammadu-buharis-first-term|title=Nigerians got poorer in Muhammadu Buhari's first term|newspaper=The Economist|access-date=26 March 2020|issn=0013-0613|archive-date=26 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200326160508/https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2019/05/30/nigerians-got-poorer-in-muhammadu-buharis-first-term|url-status=live}}</ref> Láti ọdún 2015 lọ, Buhari pàdánù àwọn olùtìlẹ́yìn rẹ̀ nítorí ìwà àìlágbára rẹ̀ àti ṣíṣe ìpinnu tí ó ń ronú jinlẹ̀.<ref name= "ebe">{{Cite journal|last=Obadare|first=Ebenezer|year=2019|title=Introduction: Nigeria – Twenty years of civil rule|journal=African Affairs |volume= 121|issue= 485|pages= e75–e86|doi=10.1093/afraf/adz004}}</ref> ===Àwọn alabase ìjọba rèé=== Àwọn olùdámọ̀ràn pàtàkì Buhari ni: ọmọ ẹ̀gbọ́n rẹ̀ Mamman Daura, oníṣòwò Ismaila Isa Funtua, olùṣiṣẹ́ òṣèlú Baba Gana Kingibe, Abba Kyari Olórí Òṣìṣẹ́ sí Ààrẹ ; àti láti ìgbà ìkẹyìn ìgbà àkọ́kọ́ rẹ̀, Boss Mustapha Akọ̀wé sí Ìjọba Àpapọ̀ . Nígbà tí ó ń fún àwọn kábíìsì ìdáná oúnjẹ rẹ̀ lágbára lẹ́yìn ìgbékalẹ̀ kejì rẹ̀, Buhari sọ pé òun fẹ́ràn àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ láti wá ìpàdé tàbí ìgbìmọ̀ láti darí irú ìbéèrè bẹ́ẹ̀ nípasẹ̀ olórí òṣìṣẹ́ tàbí nípasẹ̀ akọ̀wé ìjọba.<ref name= "ebe"/> Láti ìgbà ìjọba kẹrin, àwọn ipò mínísítà ní òfin gbọ́dọ̀ jẹ́ ti ìjọba àpapọ̀ pẹ̀lú ìránṣẹ́ kan tí ó ń ṣojú fún gbogbo ìpínlẹ̀ àpapọ̀. Àbájáde èyí ti dá àbájáde àwọn ọ̀ràn ìṣèlú sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ohun pàtàkì nínú yíyan àwọn mínísítà gẹ́gẹ́ bí àwọn òṣìṣẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú ìbílẹ̀ tí kò ní àǹfààní láti gba ipò mínísítà. Àwọn èrò ìṣèlú àti ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ààrẹ àti ìgbìmọ̀ inú rẹ̀ ti nípa lórí yíyan àwọn mínísítà sínú ìgbìmọ̀ mínísítà Buhari<ref name="vol60" /> Ní oṣù kẹjọ ọdún 2019, ààrẹ yan àwọn ọmọ ẹgbẹ́ rẹ̀ tí wọ́n jẹ́ ọkùnrin tí ọjọ́ orí wọn jẹ́ ọgọ́ta ọdún, tí àwọn òṣèlú tàbí àwọn tó sún mọ́ ààrẹ sì ń ṣàkóso..<ref name="gang" /> Àwọn gómìnà méjì tó ti jẹ́ ọlọ́rọ̀ láti Niger Delta, Timipre Sylva àti Godswill Akpabio, tí wọ́n jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ òṣèlú alatako PDP àti àwọn mínísítà mẹ́rìnlá tí wọ́n ti dúró síbẹ̀, tí àwọn alárìíwísí sọ pé àwọn kò ṣe dáadáa tàbí pé wọ́n ní ìbátan tó dára pẹ̀lú olórí ìjọba ìbílẹ̀ kan<ref name="gang">{{Cite journal |date=26 July 2019 |title=The Gang of 43 breaks cover |url=https://www.africa-confidential.com/article/id/12703/The_Gang_of_43_breaks_cover |journal=African Confidential |language=en |volume=60 |access-date=23 October 2019 |archive-date=1 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191101173158/https://www.africa-confidential.com/article/id/12703/The_Gang_of_43_breaks_cover |url-status=live }}</ref> === Ìlera rèé === Ní oṣù karùn-ún ọdún 2016, Buhari fagilé ìbẹ̀wò ọjọ́ méjì sí ìlú Èkó láti ṣe ìfilọ́lẹ̀ àwọn iṣẹ́ ní ìpínlẹ̀ náà, ṣùgbọ́n Igbákejì Ààrẹ Yemi Osinbajo ló ṣojú fún un lẹ́yìn tí ó sọ pé “àrùn etí” kan wà tí wọ́n rò pé ó jẹ́ àrùn Ménière..<ref>{{cite news|last=Adetayo|first=Olalekan|date=22 May 2016|title=Buhari cancels two-day state visit to Lagos|work=[[The Punch]]|location=[[Abuja]]|url=http://punchng.com/buhari-cancels-two-day-state-visit-lagos/|access-date=30 June 2016|archive-date=27 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160627153104/http://punchng.com/buhari-cancels-two-day-state-visit-lagos/|url-status=live}}</ref> Ní ọjọ́ kẹfà oṣù kẹfà, Buhari rìnrìn àjò lọ sí orílẹ̀- èdè United Kingdom láti wá ìtọ́jú ìṣègùn.<ref>{{cite news|last=Nwabughuiogu|first=Levinus|date=6 June 2016|title=Buhari heads to London for medical treatment|work=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard News]]|url=http://www.vanguardngr.com/2016/06/buhari-heads-london-medical-treatment/|access-date=30 June 2016|archive-date=11 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160711005842/http://www.vanguardngr.com/2016/06/buhari-heads-london-medical-treatment/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Ifijeh|first=Martins|date=9 June 2016|title=Nigeria: Meniere's Disease and Buhari's Health|work=[[Thisday]] Live|publisher=All Africa|url=http://allafrica.com/stories/201606090823.html|access-date=30 June 2016|archive-date=15 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160615002826/http://allafrica.com/stories/201606090823.html|url-status=live}}</ref> Èyí ṣẹlẹ̀ ní ọjọ́ díẹ̀ lẹ́yìn tí wọ́n gbọ́ pé Agbẹnusọ Ààrẹ Femi Adesina sọ pé Buhari “lágbára tó bẹ́ẹ̀” àti pé “aláìlera àti ọkàn”, èyí sì mú kí àwọn onímọ̀ nípa ìṣèlú àti àwọn ọmọlẹ́yìn rẹ̀ bínú gidigidi, wọ́n sì tún kọ̀ ọ́.<ref>{{cite news|title=Buhari Travelled Abroad Over Poor Health – Nigerians|work=[[Naij]]|url=https://www.naij.com/388658-buhari-travelled-abroad-over-poor-health-nigerians.html|access-date=30 June 2016|archive-date=20 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820114334/https://www.naij.com/388658-buhari-travelled-abroad-over-poor-health-nigerians.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Rahman|first=Tunde|date=11 June 2016|title=On President Buhari's Health|work=ThisDay Live|url=http://www.thisdaylive.com/index.php/2016/06/11/on-president-buharis-health/|access-date=30 June 2016|archive-date=27 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160627174256/http://www.thisdaylive.com/index.php/2016/06/11/on-president-buharis-health/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Kolawole|first=O'Femi|date=7 June 2016|title=President Buhari's health and Aso Rock lies|work=The Cable|url=https://www.thecable.ng/president-buharis-health-aso-rock-lies|access-date=30 June 2016|archive-date=8 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160608133442/https://www.thecable.ng/president-buharis-health-aso-rock-lies|url-status=live}}</ref> Ní oṣù kejì ọdún 2017, lẹ́yìn ohun tí wọ́n pè ní “àyẹ̀wò ìṣègùn déédéé” ní UK,<ref>{{Cite news|date=21 January 2017|title=Buhari not dead – Presidency|language=en-GB|newspaper=Premium Times Nigeria|url=http://www.premiumtimesng.com/news/headlines/221184-buhari-not-dead-presidency.html|access-date=6 February 2017|archive-date=7 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170207113154/http://www.premiumtimesng.com/news/headlines/221184-buhari-not-dead-presidency.html|url-status=live}}</ref> Buhari bẹ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin láti fa ìsinmi ìṣègùn rẹ̀ síwájú láti dúró de àwọn àbájáde àyẹ̀wò.<ref>{{cite web|title=Muhammadu Buhari extends medical leave in UK|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/02/muhammadu-buhari-medical-leave-uk-170206042202525.html|access-date=6 February 2017|website=Aljazeera|archive-date=6 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170206163247/http://www.aljazeera.com/news/2017/02/muhammadu-buhari-medical-leave-uk-170206042202525.html|url-status=live}}</ref> Ọ́fíìsì rẹ̀ kò fúnni ní àlàyé síwájú sí i nípa ipò ìlera rẹ̀ tàbí ọjọ́ tí wọ́n retí pé yóò padà dé.<ref>{{cite web|title=Buhari fails to return – New Telegraph Nigerian Newspaper|url= https://newtelegraphonline.com/news/buhari-fails-return/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170208041432/https://newtelegraphonline.com/news/buhari-fails-return/|archive-date=8 February 2017|access-date=7 February 2017}}</ref> Ní ọjọ́ kẹjọ oṣù kejì, Ààrẹ Buhari fúnra rẹ̀ fọwọ́ sí lẹ́tà kan tí a kọ sí Ààrẹ Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin ti Nàìjíríà tí ó ń kìlọ̀ fún un nípa àfikún ìsinmi ọdọọdún rẹ̀, tí ó sì fi igbákejì ààrẹ rẹ̀ sílẹ̀ ní ipò àkóso.<ref>Ismail Mudashir, [http://www.dailytrust.com.ng/news/general/i-won-t-return-until-doctors-are-satisfied-buhari/184892.html "I won’t return until doctors are satisfied – Buhari"] {{Webarchive|url= https://web.archive.org/web/20170212102522/http://www.dailytrust.com.ng/news/general/i-won-t-return-until-doctors-are-satisfied-buhari/184892.html|date=12 February 2017}}, ''Daily Trust'', 12 February 2017.</ref><ref>[http://thenationonlineng.net/cant-return-home-now-buhari/ "Why I can’t return home now, by Buhari"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170213141408/http://thenationonlineng.net/cant-return-home-now-buhari/ |date=13 February 2017 }}, ''The Nation''</ref><ref>[http://www.premiumtimesng.com/news/headlines/223218-exclusive-i-wont-return-doctors-satisfied-buhari.html "XCLUSIVE: I won’t return until doctors are satisfied — Buhari"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170213164343/http://www.premiumtimesng.com/news/headlines/223218-exclusive-i-wont-return-doctors-satisfied-buhari.html |date=13 February 2017 }}, ''Premium Times'', 11 February 2017.</ref> Lẹ́yìn àìsí ọjọ́ 51 ní ipò, Ààrẹ Buhari padà sí Nàìjíríà. Ó dé sí Pápá Òfurufú Kaduna ní òwúrọ̀ ọjọ́ kẹwàá oṣù kẹta.<ref>{{cite web|author=adekunle|date=10 March 2017|title=Ag. President, others receive Buhari in Presidential Villa|url=http://www.vanguardngr.com/2017/03/ag-president-others-receive-buhari-in-presidential-villa/|access-date=11 April 2017|website=Vanguard News|archive-date=10 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310095225/http://www.vanguardngr.com/2017/03/ag-president-others-receive-buhari-in-presidential-villa/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Comrade|first=Ameh|date=10 March 2017|title=Buhari returns to Nigeria|url=http://dailypost.ng/2017/03/10/breaking-buhari-returns-nigeria/|access-date=11 April 2017|website=Daily Post Nigeria|archive-date=10 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310084839/http://dailypost.ng/2017/03/10/breaking-buhari-returns-nigeria/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=10 March 2017|title=UPDATED: Buhari arrives Nigeria|url=http://www.premiumtimesng.com/news/225725-updated-buhari-arrives-nigeria.html|access-date=11 April 2017|website=Premium Times Nigeria|archive-date=10 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310112107/http://www.premiumtimesng.com/news/225725-updated-buhari-arrives-nigeria.html|url-status=live}}</ref> Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìwífún díẹ̀ ló wà nígbà tí ó wà ní London, wọ́n yàwòrán rẹ̀ ní ọjọ́ kẹsàn-án oṣù kẹta nígbà tí ó pàdé àlùfáà àgbà jùlọ ní ìjọ Anglican àgbáyé, Archbishop ti Canterbury Justin Welby.<ref>{{cite news|date=10 March 2017|title=Nigeria President Buhari: I've never been so sick|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-39228656|access-date=11 April 2017|archive-date=13 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180413143509/http://www.bbc.com/news/world-africa-39228656|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Muhammadu Buhari returns home from London medical leave|work=Nigeria News|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/03/muhammadu-buhari-returned-home-state-media-170310065849423.html|access-date=11 April 2017|publisher=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]|archive-date=10 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310125927/http://www.aljazeera.com/news/2017/03/muhammadu-buhari-returned-home-state-media-170310065849423.html|url-status=live}}</ref> Igbákejì Ààrẹ Yemi Osibanjo ṣì wà ní ipò àkóso gẹ́gẹ́ bí àkóso ààrẹ, nígbà tí Ààrẹ náà ń bá a lọ láti gbádùn ara rẹ̀ ní Abuja.<ref>{{cite web|date=10 March 2017|title=Breaking: Osinbajo remains Acting President, says Buhari|url=http://www.vanguardngr.com/2017/03/breaking-need-rest-says-buhari/|access-date=11 April 2017|website=Vanguard News|archive-date=10 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310112931/http://www.vanguardngr.com/2017/03/breaking-need-rest-says-buhari/|url-status=live}}</ref> Ààrẹ náà kò rí àwọn ènìyàn pàtàkì àti àwọn ènìyàn ní gbangba ní oṣù méjì lẹ́yìn tí ó padà sí ipò láti England. Nínú ọ̀ràn tó kẹ́yìn, kò sí níbi ìpàdé Ìgbìmọ̀ Àgbà Àpapọ̀ (FEC), ayẹyẹ ọjọ́ àwọn òṣìṣẹ́ tí wọ́n ṣe ní Eagle Square ní Abuja ní ọjọ́ oṣù karùn-ún ọdún 2017. <ref>{{cite web|date=1 May 2017|title=#WhereIsBuhari: President Buhari Absent From May Day Rally|url=http://saharareporters.com/2017/05/01/whereisbuhari-president-buhari-absent-may-day-rally|access-date=21 August 2017|website=Sahara Reporters|archive-date=9 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809185308/http://saharareporters.com/2017/05/01/whereisbuhari-president-buhari-absent-may-day-rally|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Nathaniel|first=Soonest|date=2 May 2017|title=Panic over Buhari's health: OBJ, IBB, Abdulsalami to meet secretly in Minna|url=https://www.naij.com/1102293-panic-buharis-health-obj-ibb-abdulsalami-meet-secretly-minna.html|access-date=21 August 2017|website=naij.com|archive-date=3 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803220218/https://www.naij.com/1102293-panic-buharis-health-obj-ibb-abdulsalami-meet-secretly-minna.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=2 May 2017|title=Falana & Civil Society Leaders Urge President Buhari to take Medical Leave|url=https://www.bellanaija.com/2017/05/falana-civil-society-leaders-urge-president-buhari-to-take-medical-leave/|website=BellaNaija|access-date=2 May 2017|archive-date=2 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170502134625/https://www.bellanaija.com/2017/05/falana-civil-society-leaders-urge-president-buhari-to-take-medical-leave/|url-status=live}}</ref> Àwọn àbá nípa ìlera Ààrẹ tàn káàkiri gbogbogbòò ní ọjọ́ tó tẹ̀lé ìfẹ́ Ààrẹ Buhari láti " ṣiṣẹ́ láti ilé".<ref>{{cite web|date=26 April 2017|title=Buhari To Work From Home Today • Channels Television|url=https://www.channelstv.com/2017/04/26/buhari-to-work-from-home-today/|access-date=21 August 2017|website=channelstv.com|archive-date=12 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812133228/http://www.channelstv.com/2017/04/26/buhari-to-work-from-home-today/|url-status=live}}</ref> Àwọn olókìkí kan ní Nàìjíríà rọ Ààrẹ láti lọ sí ìsinmi ìlera fún ìgbà pípẹ́, sọ pé kò ṣe ìfarahàn ní gbangba láàárín ọ̀sẹ̀ méjì.<ref>{{cite news|date=2 May 2017|title=Nigeria's President Buhari urged to take medical leave|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-39778012|access-date=21 August 2017|archive-date=3 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803215010/http://www.bbc.com/news/world-africa-39778012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=1 May 2017|title=Buhari's health needs urgent medical attention – Falana|url=http://dailypost.ng/2017/05/01/buharis-health-needs-urgent-medical-attention-falana/|access-date=21 August 2017|website=dailypost.ng|archive-date=3 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803212523/http://dailypost.ng/2017/05/01/buharis-health-needs-urgent-medical-attention-falana/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=2 May 2017|title=Muhammadu Buhari: Nigeria"s President urged to take medical leave|url=http://pulse.ng/local/muhammadu-buhari-nigerias-president-urged-to-take-medical-leave-id6612668.html|access-date=21 August 2017|website=pulse.ng|archive-date=29 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170829010945/http://www.pulse.ng/local/muhammadu-buhari-nigerias-president-urged-to-take-medical-leave-id6612668.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Bolashodun|first=Oluwatobi|date=28 April 2017|title=BREAKING: President Buhari absent at Friday Juma'at prayer in Aso Villa|url=https://www.naij.com/1101886-breaking-president-buhari-absent-juma-prayer-aso-villa.html|access-date=21 August 2017|website=naij.com|archive-date=3 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803222157/https://www.naij.com/1101886-breaking-president-buhari-absent-juma-prayer-aso-villa.html|url-status=live}}</ref> Ààrẹ Buhari tún kúrò ní Nàìjíríà fún àyẹ̀wò ìlera ní London ní ọjọ́ keje oṣù karùn-ún ọdún 2017.<ref>{{cite news|date=8 May 2017|title=Again, Buhari travels to UK for check-up, hands over to Osinbajo|url=http://www.vanguardngr.com/2017/03/buharill-still-travel-london-medicals-presidency/|access-date=10 May 2017|archive-date=12 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170512002747/http://www.vanguardngr.com/2017/03/buharill-still-travel-london-medicals-presidency/|url-status=live}}</ref> Ààrẹ Buhari padà sí Nàìjíríà láti ìsinmi ìlera rẹ̀ ní United Kingdom ní ọjọ́ kọkàndínlógún lẹ́yìn tí ó kúrò ní ìlú náà, ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kẹjọ ọdún 2017.<ref>{{Cite web|title=Buhari returns after lengthy UK medical treatment|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/08/nigeria-buhari-return-lengthy-uk-treatment-170819134302820.html|access-date=21 August 2017|website=www.aljazeera.com|archive-date=20 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170820230206/http://www.aljazeera.com/news/2017/08/nigeria-buhari-return-lengthy-uk-treatment-170819134302820.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Adeshida|first1=Abayomi|last2=Agbakwuru|first2=Johnbosco|last3=Nwabughiogu|first3=Levinus|last4=Ajayi|first4=Omeiza|title=After 104 days on medical vacation…Finally, Buhari returns|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]|url=https://www.vanguardngr.com/2017/08/104-days-medical-vacation-finally-buhari-returns/|access-date=31 August 2017|archive-date=31 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831215926/https://www.vanguardngr.com/2017/08/104-days-medical-vacation-finally-buhari-returns/|url-status=live}}</ref> Ní ọjọ́ kẹjọ oṣù karùn-ún, Buhari kúrò ní Nàìjíríà lọ sí London fún àyẹ̀wò ìlera, nígbà tí ó dé láti USA; ó sì padà sí Nàìjíríà ní ọjọ́ kọkànlá oṣù karùn-ún ọdún 2018.<ref>{{cite news|title=Buhari returns from UK medical trip|work=Punch Newspapers|url=http://www.punchng.com/buhari-returns-from-uk-medical-trip/|access-date=12 May 2018|archive-date=11 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180511232111/http://www.punchng.com/buhari-returns-from-uk-medical-trip/|url-status=live}}</ref> === Ètò ọrọ̀ ajé === Buhari jẹ́ àṣàyàn tó fani mọ́ra fún ọ̀pọ̀ àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà nítorí ìwà àìbàjẹ́ tó wà nínú rẹ̀. [1] Nígbà tí Buhari ti dé ipò àkóso, ó ti kó àwọn olùtìlẹ́yìn jọ ní ìdìbò mẹ́ta tó ti kọjá, ó lọ́ra láti fi èrò rẹ̀ hàn láti yanjú àwọn ìṣòro tó mẹ́nu kàn nígbà ìpolongo rẹ̀. Ìpinnu láti bẹ̀rẹ̀ ètò ìṣèlú ilé rẹ̀ bíi yíyàn àwọn òṣìṣẹ́ ilé ìgbìmọ̀ gba oṣù mẹ́fà,nígbà tí ìjà láàárín àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè náà dáwọ́ dúró.<ref name=":0">{{cite journal|last1=Obadare|first1=Ebenezer|journal=Current History|date=May 2017|volume=116|issue=790|url=http://www.currenthistory.com/Article.php?ID=1414|title = Perspective: A Nigerian President's Disappointing Return |doi=10.1525/curh.2017.116.790.194 | archive-date=14 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180214142500/http://www.currenthistory.com/Article.php?ID=1414 }}</ref> Ní ọdún àkọ́kọ́ tí Buhari fi wà ní ipò, Nàìjíríà ní ìṣòro ìdínkù nínú iye owó ọjà, èyí sì fa ìṣòro ọrọ̀ ajé.recession.<ref>{{Cite news |date=31 March 2011 |title=Muhammadu Buhari, Nigeria's 'new broom' president in profile |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-12890807 |access-date=13 December 2022 |archive-date=30 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120830020742/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12890807 |url-status=live }}</ref> Láti rí owó gbà láti dín àìtó owó tí wọ́n ń gbà kù àti láti ṣe àtìlẹ́yìn fún ìnáwó ìdókòwò ìdàgbàsókè, Buhari rìnrìn àjò lọ sí orílẹ̀-èdè ogún láti wá owó gbèsè.<ref>{{Cite journal |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=June 2016 |title=Economy Thwarts Buhari |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1467-6346.2016.07042.x |journal=Afr Res Bull Econ |language=en |volume=53 |issue=4 |pages=21242B–21244B |doi=10.1111/j.1467-6346.2016.07042.x|url-access=subscription }}</ref> Nípa báyìí, a ti gbé ìpín ìnáwó ìdàgbàsókè sí ètò ìnáwó ìnáwó padà sí ọjọ́ mìíràn.<ref>{{cite journal |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=18 November 2016 |title=Political schisms hit recovery and reform |url=http://www.africa-confidential.com/article/id/11829/Political_schisms_hit_recovery_and_reform |journal=African Confidential |volume=57 |issue=23 |access-date=18 November 2016 |archive-date=21 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121172005/http://www.africa-confidential.com/article/id/11829/Political_schisms_hit_recovery_and_reform |url-status=live }}</ref> Ní ọdún àkọ́kọ́ ìjọba, Naira, owó Nàìjíríà, dínkù ní ọjà dúdú, èyí sì mú kí ìyàtọ̀ wà láàárín owó pàṣípààrọ̀ ìjọba àti owó dúdú.<ref>{{cite news|title=Verbatim: Why I attempted absconding from office after becoming President — Buhari – OAK TV|url=https://oak.tv/attempted-absconding-officeri/|access-date=2 January 2017|work=oak.tv|agency=Oak TV|publisher=Oak TV|archive-date=3 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170103094211/https://oak.tv/attempted-absconding-officeri/|url-status=live|archivedate=3 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170103094211/https://oak.tv/attempted-absconding-officeri/|deadurl=yes}}</ref> Àìtó owó pàṣípààrọ̀ àjèjì kan kọlu onírúurú ilé iṣẹ́, títí kan àwọn olùtajà epo rọ̀bì. Síbẹ̀síbẹ̀, ìyàtọ̀ láàárín owó pàṣípààrọ̀ ìjọba àti owó dúdú ṣí àǹfààní sílẹ̀ fún àwọn ènìyàn tí wọ́n ní ìbáṣepọ̀ dáadáa láti kópa nínú àríyànjiyàn, èyí sì fi àwọ̀ ààrẹ lòdì sí ìwà ìbàjẹ́ ṣẹ̀sín. Ní oṣù karùn-ún ọdún 2016, ìjọba kéde ìgbéga nínú owó pàṣípààrọ̀ ìjọba láti dín àìtó owó pàṣípààrọ̀ ọjà kù nítorí àìtó owó pàṣípààrọ̀ àjèjì.<ref name="pill"/><ref>{{cite journal |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=1 July 2016 |title=NIGERIA: A Turbulent Year |journal=Afr Res Bull Econ |volume=53 |issue=5 }}</ref> Ní ọdún 2016, ọrọ̀ ajé orílẹ̀-èdè náà dínkù sí 1.6% àti ní ọdún 2017, a rò pé ìdàgbàsókè ọrọ̀ ajé fún ẹnìkọ̀ọ̀kan kò ní jẹ́ ohun tí ó ṣe pàtàkì. Ìgbà àkọ́kọ́ tí Buhari yóò lò gẹ́gẹ́ bí olórí orílẹ̀-èdè bá ìdínkù nínú owó epo tí ó jọ ti ìgbà kejì rẹ̀ mu, ṣùgbọ́n ìjọba rẹ̀ kò fi ìsapá pàtàkì hàn láti pín àwọn orísun ìnáwó ìjọba sí oríṣiríṣi. Ìṣúná owó ọdún 2018 fi ètò ìnáwó ìfẹ̀sí hàn pẹ̀lú owó tí a yà sọ́tọ̀ fún àwọn iṣẹ́ àgbékalẹ̀ bíi àwọn ọ̀nà pàtàkì, àwọn afárá àti àwọn ilé iṣẹ́ iná mànàmáná.<ref name="pill">{{cite news |title=Nigeria has let a crisis go to waste |url=https://www.ft.com/content/2f7d3a24-66eb-11e7-8526-7b38dcaef614 |website=Financial Times |date=12 July 2017 |last1=Pilling |first1=David |access-date=14 February 2018 |archive-date=15 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023426/https://www.ft.com/content/2f7d3a24-66eb-11e7-8526-7b38dcaef614 |url-status=live }}</ref> Láti ìgbà tí ìdàgbàsókè ètò ọrọ̀ ajé ti pọ̀ sí i láti ìbàjẹ́ ọdún 2016, ìlọsíwájú díẹ̀díẹ̀ ti mú kí orílẹ̀-èdè náà wà lẹ́yìn ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn aládùúgbò rẹ̀ ní agbègbè náà nínú ìdàgbàsókè GDP. Ìpele àìníṣẹ́ ṣì ga, gbogbo ìsapá láti mú owó tí kì í ṣe epo pọ̀ sí i kò tíì sunwọ̀n sí i, nígbà tí ìnáwó àìtó ìjọba ní nínú ìpín pàtàkì nínú ìnáwó ọdọọdún rẹ̀ tí a yà sọ́tọ̀ fún àwọn gbèsè iṣẹ́.<ref>{{cite journal|title=Buhari opens the war chest|journal=Africa Confidential|date=17 November 2017|volume=58|issue=23|url=https://www.africa-confidential.com/article-preview/id/12169/Buhari_opens_the_war_chest|language=en|access-date=14 February 2018|archive-date=14 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180214202744/https://www.africa-confidential.com/article-preview/id/12169/Buhari_opens_the_war_chest|url-status=live}}</ref> Buhari pẹ̀lú àtìlẹ́yìn olórí Báńkì Àárín Gbùngbùn bẹ̀rẹ̀ àwọn ìlànà láti mú iṣẹ́ àgbẹ̀ sunwọ̀n síi nípa ṣíṣe ìgbìyànjú láti fi àwọn ilé ìfowópamọ́ àdáni fún iṣẹ́ náà àti ìdíwọ́ fún pàṣípààrọ̀ owó òkèèrè ní owó tí ó yẹ fún gbígbé àwọn ọjà oúnjẹ tí a ń gbìn ní agbègbè wọlé. Ní àsìkò kejì rẹ̀, mínísítà ìnáwó, Udo Udoma àti mínísítà ìṣòwò, Enemalah, tí àwọn méjèèjì fẹ́ràn ìtúsílẹ̀ òmìnira, ni a kò dá padà.<ref name="vol60">{{Cite journal |date=30 August 2019 |title=Executive exerts its privilege |url=https://www.africa-confidential.com/article-preview/id/12727/Executive_exerts_its_privilege |journal=Africa Confidential |language=en |volume=60 |issue=17 |access-date=23 October 2019 |archive-date=3 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191003053134/https://www.africa-confidential.com/article-preview/id/12727/Executive_exerts_its_privilege |url-status=live }}{{Cite journal |date=30 August 2019 |title=Executive exerts its privilege |url=https://www.africa-confidential.com/article-preview/id/12727/Executive_exerts_its_privilege |journal=Africa Confidential |language=en |volume=60 |issue=17 |access-date=23 October 2019 |archive-date=3 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191003053134/https://www.africa-confidential.com/article-preview/id/12727/Executive_exerts_its_privilege |url-status=live }}</ref> Ìjọba tẹ̀síwájú láti lo owó pàṣípààrọ̀ tó rọrùn títí di ìgbà kejì ìjọba náà bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn alárìíwísí ń tọ́ka sí ètò owó pàṣípààrọ̀ gẹ́gẹ́ bí èyí tó ṣeé ṣe kí ó jẹ́ ìlòkulò àdájọ́ àti ìfàsẹ́yìn láti ọ̀dọ̀ àwọn ọ̀rẹ́ ìjọba.<ref name="vol6013"/> ===Itọju àwọn àwùjọ=== Ní ọdún 2016, Buhari ṣe ìfilọ́lẹ̀ Ètò Ìdókòwò Àwùjọ Orílẹ̀-èdè, ètò ìrànlọ́wọ́ àwùjọ orílẹ̀-èdè kan.<ref>{{Cite web|last1=Fahd |first1=Abdulmalik |date=22 November 2016|title=Is the N-Power programme key to delivering a campaign promise?|url=http://venturesafrica.com/n-power-key-to-delivering-campaign-promise/|access-date=15 July 2020|website=Ventures Africa|language=en-US|archive-date=1 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200701192731/http://venturesafrica.com/n-power-key-to-delivering-campaign-promise/|url-status=live}}</ref> Ètò náà ni a ṣẹ̀dá láti rí i dájú pé a pín àwọn ohun èlò fún àwọn ènìyàn tí wọ́n ní ìṣòro, títí bí àwọn ọmọdé, àwọn ọ̀dọ́, àti àwọn obìnrin. Ètò mẹ́rin ló wà tí a fẹ́ láti kojú ipò òṣì, àìníṣẹ́ àti láti ran lọ́wọ́ láti mú kí ìdàgbàsókè ọrọ̀ ajé pọ̀ sí i:<ref>{{Cite web|title=National Social Investments Programme|url=https://n-sip.gov.ng/|access-date=15 July 2020|website=N-SIP|language=en-US|archive-date=8 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808140917/https://n-sip.gov.ng/|url-status=live}}</ref> * Ètò N-Power fún àwọn ọ̀dọ́mọdé Nàìjíríà ní ìdánilẹ́kọ̀ọ́ iṣẹ́ àti ẹ̀kọ́, àti owó oṣù tí wọ́n ń gbà láti san 30,000 náírà Nàìjíríà (US$83.33). * Npower jẹ́ ètò ìdókòwò àwùjọ tí Ààrẹ Muhammadu Buhari bẹ̀rẹ̀ ní ọjọ́ kẹjọ oṣù kẹfà ọdún 2016 láti mú kí iye àwọn ọ̀dọ́ gba iṣẹ́ pọ̀ sí i. A gbé ètò náà kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí apá pàtàkì nínú ètò Ìdókòwò Àwùjọ Orílẹ̀-èdè láti dín ìdánilẹ́kọ̀ọ́ gbígba ọgbọ́n àti kíkọ́ agbára àwọn olùjẹun náà kù. * Ètò Ìgbésẹ̀ Owó Àfikún (CCTP) ṣe ìrànlọ́wọ́ fún àwọn tí wọ́n jẹ́ aláìlera jùlọ nípa pípèsè owó fún àwọn tí wọ́n wà ní ẹgbẹ́ àwọn tí owó wọn kéré jùlọ, tí ó ń ran lọ́wọ́ láti dín òṣì kù, mú oúnjẹ àti ìlera ara ẹni sunwọ̀n síi, àti ṣíṣe ìrànlọ́wọ́ fún ìdàgbàsókè nípasẹ̀ lílo oúnjẹ púpọ̀ sí i.<ref>{{Cite web |date=21 June 2022 |title=Full transcript of Buhari's interview with Bloomberg |url=https://punchng.com/full-transcript-of-buharis-interview-with-bloomberg/ |access-date=11 December 2022 |website=Punch Newspapers |language=en-US}}</ref> * Ètò Ìṣòwò àti Ìfúnnilókun Ìjọba (GEEP) jẹ́ ètò ìṣòwò kékeré tí ó ń ṣe àfojúsùn àwọn àgbẹ̀, àwọn oníṣòwò kékeré àti àwọn obìnrin ọjà pẹ̀lú àfiyèsí. Ètò yìí pèsè àwọn owó gbèsè láìsanwó fún àwọn olùrànlọ́wọ́ rẹ̀, èyí tí ó ń ran àwọn ènìyàn lọ́wọ́ láti dín iye owó ìbẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìṣòwò kù ní Nàìjíríà. Àwọn ètò náà ní: TraderMoni, MarketMoni àti FarmerMoni. * Ètò Oúnjẹ fún Àwọn Ọmọ Ilé-ìwé ní Orílẹ̀-èdè (NHGSF) gbìyànjú láti mú kí àwọn ọmọ ilé-ìwé máa forúkọ sílẹ̀ ní ilé-ìwé nípa pípèsè oúnjẹ ọ̀fẹ́ fún àwọn ọmọ ilé-ìwé, pàápàá jùlọ àwọn tí wọ́n wà ní àwọn agbègbè aláìní àti àwọn tí kò ní ààbò oúnjẹ. Ètò náà ṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn àgbẹ̀ agbègbè náà, ó sì fẹ́ fún àwọn obìnrin lágbára gẹ́gẹ́ bí olùṣe oúnjẹ, kíkọ́ àwùjọ àti láti mú kí ìdàgbàsókè ọrọ̀-ajé láti oko dé orí tábìlì dúró. A ti ṣètò ètò náà tẹ́lẹ̀ láti ọ́fíìsì Igbákejì Ààrẹ Yemi Osinbajo, títí di ọdún 2019, nígbà tí wọ́n gbé ètò náà lọ sí Ilé-iṣẹ́ tuntun fún Àwọn Ọ̀ràn Ìrànlọ́wọ́, Ìṣàkóso Àjálù àti Ìdàgbàsókè Àwùjọ lábẹ́ Sadiya Umar Farouq . Nínú ọ̀rọ̀ rẹ̀ fún Ọjọ́ Òmìnira ọdún 2019, Ààrẹ sọ pé ìgbìmọ̀ náà jẹ́ nítorí àìní láti mú kí àwọn ètò náà wà ní ìpìlẹ̀.<ref>{{Cite web|url = https://guardian.ng/news/buhari-says-n-power-others-will-be-institutionalised/ |title = Buhari says N-Power, others will be institutionalised|date = October 2019|access-date = 5 August 2020|archive-date = 4 December 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20211204194310/https://guardian.ng/news/buhari-says-n-power-others-will-be-institutionalised/|url-status = live}}</ref> ===Igbogun ti ìwà ìbàjé=== [[File:General_Buhari_holding_a_broom_at_a_campign_rally.jpg|thumb|Buhari holding a broom at a campaign rally in 2015.]] Àdéhùn ohun ìjà tó tó bílíọ̀nù méjì dọ́là ni wọ́n tú àṣírí lẹ́yìn ìròyìn ìgbà díẹ̀ tí ìgbìmọ̀ ìwádìí Buhari lórí ríra ohun ìjà lábẹ́ ìjọba Goodluck Jonathan. Ìròyìn ìgbìmọ̀ náà fi hàn pé owó tí wọ́n ná sí owó tí kò tó bílíọ̀nù N643.8 àti owó tí wọ́n ná sí owó ilẹ̀ òkèèrè tó tó bílíọ̀nù méjì dọ́là lábẹ́ àkóso Goodluck Jonathan. Ìwádìí àkọ́kọ́ fi hàn pé ó ṣeé ṣe kí wọ́n ti san owó tó tó bílíọ̀nù méjì dọ́là fún ríra ohun ìjà láti gbógun ti ìṣọ̀tẹ̀ Boko Haram ní Nàìjíríà. Ìròyìn ìwádìí náà fi hàn pé owó tó tó bílíọ̀nù méjì dọ́là ni wọ́n fi sí ọ́fíìsì Olùdámọ̀ràn Ààbò Orílẹ̀-èdè fún ríra ohun ìjà láti gbógun ti ìṣọ̀tẹ̀, ṣùgbọ́n wọn kò ná owó náà fún ìdí tí wọ́n fi san owó náà. Ìwádìí lórí àdéhùn àìtọ́ yìí mú kí wọ́n mú Sambo Dasuki, Olùdámọ̀ràn Ààbò Orílẹ̀-èdè tẹ́lẹ̀ tó sọ̀rọ̀ nípa àwọn ọmọ Nàìjíríà pàtàkì tó wà nínú àdéhùn náà lẹ́yìn náà. Awọn ti a mẹnuba ati ti wọn mu ni Raymond Dokpesi, Alaga Emeritus ti DAAR Communications Plc, Attahiru Bafarawa, Gomina Ipinle Sokoto tẹlẹ, ati Bashir Yuguda, Minisita ti Ipinle fun Isuna tẹlẹ, Azubuike Ihejirika, Olori Oṣiṣẹ Ile-ogun, Adesola Nunayon Amosu, Oloye tẹlẹ ti Awọn Oṣiṣẹ Ile-iṣẹ afẹfẹ, Alex Badeh miiran ti mẹnuba.<ref>{{Cite web |title=restsquared.blogg.se – Freeciv roads |url=https://restsquared.blogg.se/2023/april/freeciv-roads.html |access-date=9 September 2024 |website=restsquared.blogg.se |language=sv |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907183837/https://restsquared.blogg.se/2023/april/freeciv-roads.html |url-status=live }}</ref> Ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù Kejìlá ọdún 2016, Ilé Iṣẹ́ Ìnáwó ti ìjọba àpapọ̀ kéde ìlànà ìfọ̀rọ̀wérọ̀ kan pẹ̀lú èrè 2.5%–5%.<ref>{{cite web|url=http://www.internationallawoffice.com/Newsletters/White-Collar-Crime/Nigeria/Sofunde-Osakwe-Ogundipe-Belgore/Federal-Ministry-of-Finance-introduces-new-whistleblowing-initiative/|title=Federal Ministry of Finance introduces new whistleblowing initiative|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170206165902/http://www.internationallawoffice.com/Newsletters/White-Collar-Crime/Nigeria/Sofunde-Osakwe-Ogundipe-Belgore/Federal-Ministry-of-Finance-introduces-new-whistleblowing-initiative|archive-date=6 February 2017}}</ref> Ète rẹ̀ ni láti gba ìwífún tàbí ìwífún tó báramu nípa: ìrúfin àwọn ìlànà ìnáwó, àìṣàkóso owó àti dúkìá gbogbogbòò, àìṣiṣẹ́ owó, jìbìtì, àti olè jíjà.<ref>{{Cite web |date=6 February 2017 |title=Federal Ministry of Finance introduces new whistleblowing initiative – Newsletters – International Law Office |url=http://www.internationallawoffice.com/Newsletters/White-Collar-Crime/Nigeria/Sofunde-Osakwe-Ogundipe-Belgore/Federal-Ministry-of-Finance-introduces-new-whistleblowing-initiative |archive-url=https://web.archive.org/web/20170206165902/http://www.internationallawoffice.com/Newsletters/White-Collar-Crime/Nigeria/Sofunde-Osakwe-Ogundipe-Belgore/Federal-Ministry-of-Finance-introduces-new-whistleblowing-initiative |url-status=dead |archive-date=6 February 2017 |access-date=9 September 2024 }}</ref> Ní oṣù kẹsàn-án ọdún 2016, wọ́n fẹ̀sùn kan Ààrẹ Buhari lẹ́yìn tí ìròyìn kan tí wọ́n gbé jáde nínú ìwé ìròyìn rí i pé ó ń lo ọ̀rọ̀ ìdènà nígbà tí wọ́n ń ṣe ìfilọ́lẹ̀ ìpolówó àtúntò orílẹ̀-èdè tí wọ́n pè ní "Ìyípadà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú mi". Wọ́n wá rí i pé ọ̀rọ̀ náà jáde láti inú ọ̀rọ̀ ìbẹ̀rẹ̀ Ààrẹ Amẹ́ríkà tẹ́lẹ̀ rí , Barack Obama, ní ọdún 2009.<ref>{{cite web |date=10 January 2017 |title=Buhari and other leaders caught in plagiarism scandal |url=https://www.naij.com/1081685-buhari-leaders-caught-plagiarism-scandal.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202051531/https://www.naij.com/1081685-buhari-leaders-caught-plagiarism-scandal.html |archive-date=2 February 2017 |access-date=27 January 2017 |website=Naij.com}}</ref><ref>{{cite news |date=17 September 2016 |title=Nigerian president apologizes for plagiarizing Obama in speech |url=https://www.theguardian.com/world/2016/sep/17/nigerian-president-apologizes-for-plagiarizing-obama-in-speech |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202124714/https://www.theguardian.com/world/2016/sep/17/nigerian-president-apologizes-for-plagiarizing-obama-in-speech |archive-date=2 February 2017 |access-date=27 January 2017 |newspaper=The Guardian |agency=Associated Press}}</ref> Ààrẹ tọrọ àforíjì lẹ́yìn náà, wọ́n sì sọ pé "àwọn òṣìṣẹ́ tí wọ́n ní ìtara jù" ló fa àṣìṣe náà, wọ́n sì tún fún "Àwọn tí wọ́n ní ẹ̀bi" ní ẹ̀tọ́.<ref>{{cite web |title=Nigeria's Buhari admits line plagiarised from Obama |url=http://www.aljazeera.com/news/2016/09/nigeria-buhari-admits-line-plagiarised-obama-160917085048164.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202064117/http://www.aljazeera.com/news/2016/09/nigeria-buhari-admits-line-plagiarised-obama-160917085048164.html |archive-date=2 February 2017 |access-date=27 January 2017 |website=Aljazeera}}</ref><ref>{{cite news |date=17 September 2016 |title=Nigeria president blames aide for plagiarising Obama |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-37395605 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170121102758/http://www.bbc.com/news/world-africa-37395605 |archive-date=21 January 2017 |access-date=27 January 2017 |work=BBC News}}</ref> Ṣùgbọ́n, ní ọ̀sẹ̀ kan lẹ́yìn náà, wọ́n tún gba igbákejì olùdarí ní Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin tí wọ́n so mọ́ ọ̀rọ̀ náà, ààrẹ sì fi dá gbogbo ènìyàn lójú pé àwọn ti gbé àwọn ìgbésẹ̀ láti yẹra fún irú ìṣẹ̀lẹ̀ ìtìjú bẹ́ẹ̀ nípa lílo àwọn irinṣẹ́ oní-nọ́ńbà tí ó ń ṣàwárí ìdènà.<ref>{{cite web |date=28 September 2016 |title=Buhari sacks own official over plagiarism of Obama's speech |url=http://www.vanguardngr.com/2016/09/buhari-sacks-official-plagiarism-obamas-speech/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202043740/http://www.vanguardngr.com/2016/09/buhari-sacks-official-plagiarism-obamas-speech/ |archive-date=2 February 2017 |access-date=27 January 2017 |website=Vanguard Newspaper}}</ref> Ní oṣù karùn-ún ọdún 2018, Ìgbìmọ̀ Àwọn Ẹ̀ṣẹ̀ Ìwà-Ìbàjẹ́ àti Owó-orí (EFCC), àjọ tó ń gbógun ti ìwà-ìbàjẹ́ ní Nàìjíríà, kéde pé àwọn ènìyàn 603 ní Nàìjíríà ni wọ́n ti dá lẹ́bi lórí ẹ̀sùn ìwà-ìbàjẹ́ láti ìgbà tí Buhari ti gba ipò ní ọdún 2015.<ref name=judgesandmilitary>{{cite web| url = https://allafrica.com/stories/201805290530.html| url-status = dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20180529132530/http://allafrica.com/stories/201805290530.html| archive-date = 29 May 2018| title = Nigeria: EFCC Secures 603 Convictions in Three Years - allAfrica.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200428090013/https://allafrica.com/stories/201805290530.html |date=28 April 2020 }}</ref> EFCC tún kéde pé fún ìgbà àkọ́kọ́ nínú ìtàn Nàìjíríà, àwọn adájọ́ àti àwọn olórí ológun pẹ̀lú àwọn olórí ogun tí wọ́n ti fẹ̀yìntì ni wọ́n ń fi ẹ̀sùn ìwà-ìbàjẹ́ kàn.<ref name=judgesandmilitary /> Àwọn ẹjọ́ tó yọrí sí rere ni a tún fi lé olórí EFCC ti Buhari, Ibrahim Magu, lọ́wọ́.<ref name=judgesandmilitary /> Lábẹ́ Buhari, Ilé Ẹjọ́ Àgbà Walter Onnoghen ni wọ́n dá lẹ́bi ní ọjọ́ kejìdínlógún oṣù kẹrin ọdún 2019, fún ìkéde ohun ìní èké.<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/325953-breaking-cct-convicts-onnoghen-of-false-assets-declaration.html|title=CCT convicts Onnoghen of false assets declaration -|date=18 April 2019|website=Premium Times Nigeria|language=en-GB|access-date=22 March 2020|archive-date=12 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612152407/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/325953-breaking-cct-convicts-onnoghen-of-false-assets-declaration.html|url-status=live}}</ref> Ní oṣù Kejìlá ọdún 2019, wọ́n gbé Mohammed Bello Adoke, Agbẹjọ́rò Àgbà ti Àpapọ̀ tẹ́lẹ̀ rí, lọ sí Nàìjíríà láti gbé ẹjọ́ wọn kalẹ̀ lórí ẹ̀sùn ìwà-ìbàjẹ́.<ref>{{Cite web|title=Former Nigerian attorney general arrested, to face corruption charges – Xinhua {{!}} English.news.cn|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-12/20/c_138646834.htm|access-date=13 July 2020|website=www.xinhuanet.com|archive-date=28 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200428225314/http://www.xinhuanet.com/english/2019-12/20/c_138646834.htm|url-status=dead}}</ref> Ní oṣù kíní ọdún 2020, Transparency International ṣì fún Nàìjíríà ní iṣẹ́ tó kéré nínú àkójọ ìmọ̀ ìwà-ìbàjẹ́ rẹ̀.ref>{{Cite web|url=https://www.channelstv.com/2020/01/23/transparency-international-scores-nigeria-low-on-corruption-perception-index/|title=Why Nigeria Was Ranked Low in Corruption Index – Transparency International|date=23 January 2020 |access-date=9 March 2020|archive-date=7 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407125427/https://www.channelstv.com/2020/01/23/transparency-international-scores-nigeria-low-on-corruption-perception-index/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thecable.ng/breaking-nigeria-ranks-lower-on-transparency-internationals-corruption-index|title=Nigeria drops, ranked fourth most corrupt in West Africa on TI corruption index|date=23 January 2020|access-date=9 March 2020|archive-date=28 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228112056/https://www.thecable.ng/breaking-nigeria-ranks-lower-on-transparency-internationals-corruption-index|url-status=live}}</ref> Ní oṣù Keje ọdún 2020, Ilé Iṣẹ́ Ìjọba Àpapọ̀ (DSS) mú Ibrahim Magu, alága EFCC nítorí pé ó ba àwọn ìròyìn ààbò jẹ́ nípa àwọn ìgbòkègbodò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olórí olùgbèjà ìwà ìbàjẹ́ ìjọba Buhari àti àwọn àìṣedéédéé owó tí wọ́n sọ. Lẹ́yìn náà, wọ́n fi Mohammed Umar rọ́pò rẹ̀.<ref>{{Cite web|date=6 July 2020|title=Security agents arrest EFCC chairman Ibrahim Magu|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/401419-security-agents-arrest-efcc-chairman-ibrahim-magu.html|access-date=13 July 2020|language=en-GB|archive-date=12 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712110937/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/401419-security-agents-arrest-efcc-chairman-ibrahim-magu.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Nwachukwu|first=John Owen|date=13 July 2020|title=EFCC: Ibrahim Magu opens up on 'N550b missing interest'|url=https://dailypost.ng/2020/07/13/efcc-ibrahim-magu-opens-up-on-n550b-missing-interest/|access-date=13 July 2020|website=Daily Post Nigeria|language=en-US|archive-date=13 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200713181943/https://dailypost.ng/2020/07/13/efcc-ibrahim-magu-opens-up-on-n550b-missing-interest/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Olisah|first=Chike|date=10 July 2020|title=Buhari appoints new Ag. Chairman of EFCC, gives reason for Magu's suspension|url=https://nairametrics.com/2020/07/10/buhari-appoints-new-ag-chairman-of-efcc-gives-reason-for-magus-suspension/|access-date=13 July 2020|website=Nairametrics|language=en-GB|archive-date=13 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200713144300/https://nairametrics.com/2020/07/10/buhari-appoints-new-ag-chairman-of-efcc-gives-reason-for-magus-suspension/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last1=Mac-Leva|first1=Fidelis|last2=Mutum|first2=Ronald|last3=Jimoh|first3=Abbas|date=12 July 2020|title=All eyes on new EFCC helmsman, Mohammed Umar|url=https://www.dailytrust.com.ng/all-eyes-on-new-efcc-helmsman-mohammed-umar.html|access-date=13 July 2020|website=Daily Trust|language=en-GB|archive-date=13 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200713235714/https://www.dailytrust.com.ng/all-eyes-on-new-efcc-helmsman-mohammed-umar.html|url-status=live}}</ref> Ní oṣù Kejìlá ọdún 2020, olórí ẹgbẹ́ òṣèlú ìyípadà owó ìfẹ̀yìntì tẹ́lẹ̀, Abdulrasheed Maina, tí wọ́n mú ní orílẹ̀-èdè Niger tí ó wà ní àdúgbò lẹ́yìn tí ó fòfin de beli, fara hàn ní ilé ẹjọ́ ní Abuja lórí ẹ̀sùn 12 ti jìbìtì àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ owó.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/pidgin/tori-55175746|title=Maina: Former Pension Reform Taskforce boss collapse for Abuja court|publisher=BBC News|date=3 December 2020|access-date=23 December 2020|archive-date=6 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201206014754/https://www.bbc.com/pidgin/tori-55175746|url-status=live}}</ref> Wọ́n mú Ali Ndume, sínétọ̀ kan tí ó ń ṣojú fún Borno South, lẹ́yìn tí ó fòfin de beli náà pẹ̀lú.<ref>{{cite news|url=http://saharareporters.com/2020/12/22/aisha-buhari-magu-others-top-political-scandals-2020|title=Aisha Buhari, Magu, Others: Top Political Scandals In 2020|publisher=Sahara Reporters|date=22 December 2020|access-date=23 December 2020|archive-date=22 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201222133407/http://saharareporters.com/2020/12/22/aisha-buhari-magu-others-top-political-scandals-2020|url-status=live}}</ref> ===Àwọn ọ̀ràn ètò ààbò=== === Niger Delta === Nàìjíríà ni ibi ìpamọ́ epo robi kejì tó tóbi jùlọ ní Áfíríkà, àwọn ibi ìpamọ́ tí wọ́n ń rí ní agbègbè Niger Delta ní orílẹ̀-èdè náà. Ọ̀pọ̀ ọdún tí wọ́n fi ń ṣe epo ti ní ipa búburú lórí iṣẹ́ àgbẹ̀ àti iṣẹ́ ẹja nípasẹ̀ ìtújáde epo.<ref name="hyrep222">{{Cite journal|date=13 September 2019|title=The oil clean-up that didn't?|url=https://www.africa-confidential.com/article-preview/id/12746/The_oil_clean-up_that_didn%27t|language=en|journal= Africa Confidential | volume = 60 | number = 18 | archive-date=23 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023154231/https://www.africa-confidential.com/article-preview/id/12746/The_oil_clean-up_that_didn%27t|url-status=live}}</ref> Ìjọba bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ àtúnṣe Hydrocarbon Pollution Remediation Project (HYPREP) láti ran lọ́wọ́ láti mú kí Ogoniland mọ́ nígbà tí àwọn gómìnà ìpínlẹ̀ mìíràn ní agbègbè náà fẹ́ irú ètò bẹ́ẹ̀. Wọ́n bẹ̀rẹ̀ HYPREP ní ọdún 2005 ṣùgbọ́n ó ti lọ́ra láti bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ àtúnṣe ní orí ilẹ̀ Ogoni.<ref name="hyrep222" /> Síbẹ̀síbẹ̀, àwọn ìkọlù díẹ̀díẹ̀ ṣì ń wáyé lórí àwọn ilé iṣẹ́ epo láti ọwọ́ àwọn ẹgbẹ́ bíi Niger Delta Avengers . Èyí ti ní ipa pàtàkì lórí iṣẹ́ epo tí ó yọrí sí ìdínkù nínú àwọn ọjà tí wọ́n ń kó jáde àti owó tí ìjọba ń gbà.<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|url=https://www.economist.com/news/leaders/21701124-nigerias-turbulent-oilfields-cannot-be-pacified-bribing-rebels-danegeld-delta|title=Danegeld in the Delta; The Niger Delta Avengers|date=25 June 2016|newspaper=The Economist|access-date=5 September 2017|archive-date=24 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624110234/http://www.economist.com/news/leaders/21701124-nigerias-turbulent-oilfields-cannot-be-pacified-bribing-rebels-danegeld-delta|url-status=live}}</ref> Àwọn Avengers ń jà fún òmìnira ọrọ̀ ajé àti ìṣèlú tí ó pọ̀ sí i.<ref>{{Cite web |title=Niger Delta Groups Deny Militants Have Ties To Political 'Looters', Call For Autonomy In Delta Area | work = Sahara Reporters |url=https://saharareporters.com/2016/09/26/niger-delta-groups-deny-militants-have-ties-political-%E2%80%98looters%E2%80%99-call-autonomy-delta-area |access-date=17 September 2023 }}</ref> ===Àwọn Mùsùlùmí Shia=== Ẹgbẹ́ Islam ti Nigeria tí Sheikh Ibrahim Zakzaky ń darí jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹgbẹ́ pàtàkì ti àwọn Musulumi Shia ní orílẹ̀-èdè náà. Àwọn Musulumi ní Nigeria jẹ́ Sunni nígbà tí àwọn Shia kò pọ̀ tó nínú àwọn ènìyàn.<ref name="{{Cite journal}}...22">{{Cite journal|date=2 July 2016|title=Nigeria's security under Buhari|journal=Strategic Comments|volume=22|issue=6|pages=iii–v|doi=10.1080/13567888.2016.1229389|s2cid=219693136}}</ref> Lẹ́yìn tí wọ́n fi ẹ̀sùn kan ẹgbẹ́ náà pé ó kọlù Olórí Àwọn Ọmọ-ogun Tukur Buratai ní oṣù Kejìlá ọdún 2015, wọ́n yìnbọn lu ibùdó Zakzaky, èyí sì fa ọgọ́rọ̀ọ̀rún ikú nígbà tí wọ́n mú Zakzaky.<ref name="{{Cite journal}}...22"/> Wọ́n fi Zakzaky sílé fún ọdún mẹ́fà, yàtọ̀ sí ìrìn àjò ìtọ́jú ọjọ́ mẹ́ta sí India, títí tí wọ́n fi dá a lẹ́bi tí wọ́n sì tú u sílẹ̀ ní oṣù Keje ọdún 2021.<ref>{{cite web |title=Nigerian court acquits Shia leader el-Zakzaky of all charges |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/7/29/nigerian-court-acquits-shia-leader-ibrahim-zakzaky-of-all-charges |website=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |access-date=1 September 2021 |archive-date=31 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210831180733/https://www.aljazeera.com/news/2021/7/29/nigerian-court-acquits-shia-leader-ibrahim-zakzaky-of-all-charges |url-status=live }}</ref> ===Àwọn olùyapa Biafra=== Ẹgbẹ́ kan tí ó yapa, Indigenous People of Biafra tí Nnamdi Kanu ń darí di olókìkí ní ọdún 2015 fún gbígbèrò òmìnira fún orílẹ̀-èdè kan tí ó yàtọ̀ sí Biafra.<ref name="{{Cite journal}}...22"/> Orílẹ̀-èdè olómìnira Biafra tí ó yapa ni wọ́n dá sílẹ̀ fún ìgbà díẹ̀ nígbà Ogun Abẹ́lé Nàìjíríà. Ní oṣù kẹwàá ọdún 2015, wọ́n mú Kanu nítorí ẹ̀sùn ìṣọ̀tẹ̀, lẹ́yìn náà ni wọ́n tún mú un, àwọn ìwọ́de lòdì sí ìhámọ́ rẹ̀ ní ọ̀pọ̀ ìpínlẹ̀ Gúúsù ìlà-oòrùn.<ref name="{{Cite journal}}...22"/> Lẹ́yìn náà, Kanu sá lọ sí òkèèrè, ó sì sá lọ sí ìta láti ṣe ìrànlọ́wọ́ fún ìṣọ̀tẹ̀ kékeré ní Gúúsù ìlà-oòrùn Nàìjíríà kí Interpol tó mú un, wọ́n sì mú un padà sí Nàìjíríà. Buhari pàṣẹ pé kí wọ́n pa àwọn ọmọ ẹgbẹ́ IPOB tí kò ní ohun ìjà.<ref>{{Cite web |last=Oyero |first=Ezekiel |date=29 June 2021 |title=UPDATED: Nnamdi Kanu re-arrested, returned to Nigeria – Malami |url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/470566-updated-nnamdi-kanu-re-arrested-returned-to-nigeria-malami.html |access-date=10 November 2022 |website=Premium Times Nigeria |language=en-GB |archive-date=10 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221110004630/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/470566-updated-nnamdi-kanu-re-arrested-returned-to-nigeria-malami.html |url-status=live }}</ref> Buhari ordered the massacre of unarmed members of the IPOB<ref>{{Cite web |date=5 August 2021 |title=Nigeria: At least 115 people killed by security forces in four months in country's Southeast |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2021/08/nigeria-at-least-115-people-killed-by-security-forces-in-four-months-in-countrys-southeast/ |access-date=15 July 2025 |website=Amnesty International |language=en |archive-date=16 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250716010615/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2021/08/nigeria-at-least-115-people-killed-by-security-forces-in-four-months-in-countrys-southeast/ |url-status=live }}</ref> ===Boko Haram=== Láti ọdún 2015, ìjà lòdì sí àwọn oníjàgídíjàgan ti gba apá tuntun. Ní inú àwọn ẹgbẹ́ náà ti pín sí ẹ̀gbẹ́ Boko Haram àtijọ́ tí Abubakar Shekau ń ṣàkóso àti Islamic State ní Ìpínlẹ̀ Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà tí Abu Musab al-Barnawi ń ṣàkóso. <ref>{{Cite web|url=https://www.cfr.org/blog/boko-harams-factional-feud|title=Boko Haram's Factional Feud|website=Council on Foreign Relations|language=en|access-date=14 February 2020|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705033956/https://www.cfr.org/blog/boko-harams-factional-feud|url-status=live}}</ref> Àwọn ẹgbẹ́ mìíràn tí Al-Qaeda ní Maghreb Islamic ń tọ́jú bíi Ansaru, tí wọ́n lé kúrò ní Mali nítorí Operation Serval tí àwọn ará Faransé ń ṣàkóso ti yọjú tí wọ́n sì fọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú Boko Haram bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n jẹ́ alátakò wọn.<ref>{{Cite web|url=http://news.yahoo.com/islamists-ansaru-claim-attack-mali-bound-nigeria-troops-153819155.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130202022322/http://news.yahoo.com/islamists-ansaru-claim-attack-mali-bound-nigeria-troops-153819155.html|url-status=dead|archive-date=2 February 2013|title=Islamists Ansaru claim attack on Mali-bound Nigeria troops: paper – Yahoo! News|date=2 February 2013|access-date=14 February 2020}}</ref> Èyí jẹ́ nítorí àìní, nítorí pé àwọn ẹgbẹ́ méjèèjì kò lè fi ara wọn sílẹ̀ nípa jíjà ara wọn.<ref>{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/what-ansaru-nigerias-other-militant-group-443785|title=What is the other militant Islamist group in Nigeria besides Boko Haram?|first=Conor|last=Gaffey|date=4 April 2016|website=Newsweek|language=en|access-date=14 February 2020|archive-date=12 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612204916/https://www.newsweek.com/what-ansaru-nigerias-other-militant-group-443785|url-status=live}}</ref> Ní oṣù Kejì ọdún 2020, ó lé ní ọgọ́rùn-ún méjìléláàádọ́ta àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Ansaru ni wọ́n pa nínú ìkọlù ọlọ́pàá ní Birnin Gwari.<ref>{{Cite web|url=https://www.vanguardngr.com/2020/02/police-storm-ansaru-terrorists-camp-neautralise-250-terrorists-bandits/|title=Police storm ANSARU terrorists' camp, neautralise 250 terrorists, bandits|date=5 February 2020|website=Vanguard News|language=en-US|access-date=14 February 2020|archive-date=7 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200207180336/https://www.vanguardngr.com/2020/02/police-storm-ansaru-terrorists-camp-neautralise-250-terrorists-bandits/|url-status=live}}</ref> Ní oṣù kẹwàá ọdún 2016, ìjọba ṣe àdéhùn pẹ̀lú ẹgbẹ́ apanilaya Boko Haram, èyí tí ó mú kí wọ́n tú àwọn ọmọbìnrin Chibok 21 sílẹ̀.<ref>{{cite news|last=Porter|first=Steven|title=Schoolgirl hostage found almost three years after Boko Haram capture|date=5 January 2017|newspaper=Christian Science Monitor|location=Boston}}</ref> Ní oṣù Kejìlá ọdún 2016, ìjọba ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn agbègbè tí Boko Haram ti gbà tẹ́lẹ̀, lẹ́yìn tí wọ́n sì ti gba igbó Sambisa, Buhari kéde pé wọ́n ti ṣẹ́gun Boko Haram ní ọ̀nà ìwádìí. Àwọn ọmọ ogun apanilaya lé nǹkan bí mílíọ̀nù méjì ènìyàn kúrò nílé wọn, àti pé ìgbàpadà àwọn ìlú náà ti ń fa àwọn ìpèníjà ìrànlọ́wọ́ nínú ìlera, ẹ̀kọ́ àti oúnjẹ.<ref>{{cite news|last=Fick|first=Maggie|title=Boko Haram leaves traumatic legacy|date=28 November 2016|newspaper=Financial Times}}</ref> Ní ọjọ́ kẹfà oṣù karùn-ún ọdún 2017, ìjọba Buhari tún gba ìdásílẹ̀ àwọn ọmọbìnrin 82 nínú 276 tí wọ́n jí gbé ní ọdún 2014, ní pàṣípààrọ̀ àwọn olórí Boko Haram márùn-ún.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-nigeria-security-idUSKBN1820P1|title=Nigeria exchanges 82 Chibok girls kidnapped by Boko Haram for prisoners|date=7 May 2017|newspaper=Reuters|access-date=7 May 2017|archive-date=7 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170507001419/http://www.reuters.com/article/us-nigeria-security-idUSKBN1820P1|url-status=live}}</ref> Ní ọjọ́ keje oṣù karùn-ún ọdún 2017, Ààrẹ Buhari pàdé àwọn ọmọbìnrin Chibok 82 tí wọ́n tú sílẹ̀, kí ó tó lọ sí London, UK, fún ìtọ́jú àtẹ̀lé fún àìsàn kan tí a kò sọ.<ref>{{cite web|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2017/05/08/buhari-departs-for-london-after-receiving-chibok-girls/|title=Buhari Departs for London After Receiving Chibok Girls|date=8 May 2017|access-date=7 June 2017|archive-date=10 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510043054/https://www.thisdaylive.com/index.php/2017/05/08/buhari-departs-for-london-after-receiving-chibok-girls/|url-status=live}}</ref> Shekau pa ara rẹ̀ lẹ́yìn tí àwọn alátakò ISWAP yí ẹgbẹ́ rẹ̀ ká ní oṣù karùn-ún ọdún 2021. Ní oṣù díẹ̀ lẹ́yìn náà, ọgọ́rọ̀ọ̀rún àwọn oníjàgídíjàgan “tí wọ́n ronú pìwàdà” jọ̀wọ́ ara wọn fún ìjọba, tí wọ́n sọ pé ọ̀pọ̀ nínú wọn jẹ́ olóòótọ́ sí Shekau.<ref>{{Cite news |last1=Maclean |first1=Ruth |last2=Alfa |first2=Ismail |date=23 September 2021 |title=Thousands of Boko Haram Members Surrendered. They Moved In Next Door. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2021/09/23/world/africa/boko-haram-surrender.html |access-date=17 June 2023 |issn=0362-4331}}</ref> ===Iwa-ipa darandaran-agbẹ=== Agbègbè Middle Belt ti Nigeria ti ni ewu si awọn ija laarin awọn agbẹ ati awọn darandaran, awọn ẹgbẹ meji ti n gbiyanju lati gba ilẹ ti o le gbin fun jijẹ tabi ogbin ati wiwọle si omi.<ref name="{{Cite journal}}...22" /> Agbara ati iselu ti rogbodiyan naa pẹlu ipinya ẹya ati ẹsin pọ si lakoko ijọba Buhari bi awọn iṣẹlẹ ti awọn ija waye ni awọn apakan ni Gúúsù Nàìjíríà.<ref name="{{Cite journal}}...22" /> Nǹkan bi awọn ara ilu 300 ni a pa ni abule kan ni Ipinle Benue, Middle-Belt ti orilẹ-ede naa ati pe o ku nipa awọn alágbádá 40 ni Enugu ni Guusu ila oorun Nigeria. Iwa-ipa naa ti ni gbigbe ti o ju 250,000 awọn ara ilu lọ ti wọn n lọ si awọn ilu ti ko mura silẹ lati koju awọn aṣikiri ti n wọle.<ref name="iss162">{{Cite journal|date=9 August 2019|title=High risks, low politics|url=https://www.africa-confidential.com/article-preview/id/12716/High_risks%2c_low_politics|journal=Africa Confidential|language=en|volume=60|issue=16|access-date=23 October 2019|archive-date=23 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023154230/https://www.africa-confidential.com/article-preview/id/12716/High_risks,_low_politics|url-status=live}}</ref> Ija laarin awọn agbẹ ti ọpọlọpọ ninu wọn jẹ Kristiẹni ati awọn darandaran ti o jẹ Musulumi ti ru wahala ẹsin soke ko ṣe iranlọwọ nigbati aarẹ firanṣẹ awọn ọmọ ogun ologun lati gba awọn ologun Kristiẹni kuro ni ibọn lakoko ti awọn alariwisi n sọ pe idahun rẹ ti ko gbona si awọn darandaran malu ti o ni ihamọra.<ref name="iss162" /> Ìgbìyànjú ijọba lati yanjú ija náa yori si Eto Ìyípadà Ẹranko Orilẹ-ede lati sọ awọn malu di olaju ati lati mu àgbègbè Middle Belt duro ṣinṣin.<ref name="iss162" /> Ni ọdun 2017, RUGA, ọrọ kúkúrú fun Àgbègbè Ijẹko Rural ṣugbọn ọrọ kan ti o tumọ si ibùgbé ni Fulani jẹ ojútùú ti a dabaa ti o wa lati inu awọn ijiroro lori eto iyipada.<ref name="iss162" /> RUGA ni lati ya awọn àgbègbè koríko sọtọ fun awọn darandaran bi wọn ṣe n ṣi lọ si gúúsù; sibẹsibẹ, ọpọlọpọ awọn ipinlẹ Gusu tako eyikeyi níní ilẹ ti ko ni imọran fun RUGA ati pe a da eto náà dúró.<ref name="iss162" /> ===Ìwà ọ̀daràn àwọn àgbe ìbon Àríwá Nàìjíríà=== Láti ọdún 2015 lọ, Ìjọba Buhari ti jìyà pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn iṣẹ́ olè ní Àríwá Nàìjíríà.<ref>{{Cite web|url=https://punchng.com/banditry-in-nigeria-a-brief-history-of-a-long-war/|title=Banditry in Nigeria: A brief history of a long war|website=Punch Newspapers|date=27 December 2018|language=en-US|access-date=14 February 2020|archive-date=12 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612225859/https://punchng.com/banditry-in-nigeria-a-brief-history-of-a-long-war/|url-status=live}}</ref> Wọ́n ti pe òpópónà Abuja sí Kaduna ní "ọ̀nà ìjínigbé", nítorí ìwà ìkà tí àwọn olè ń hù.<ref>{{Cite web|url=https://www.dailytrust.com.ng/abuja-kaduna-highway-of-kidnapping.html|title=Abuja-Kaduna Highway of Kidnapping|date=16 July 2017|website=Daily Trust|language=en-GB|access-date=14 February 2020|archive-date=12 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612184411/https://www.dailytrust.com.ng/abuja-kaduna-highway-of-kidnapping.html|url-status=live}}</ref> Ní oṣù Kejì ọdún 2020, Northern Elders Forum, àjọ kan tí ó jẹ́ ti ẹgbẹ́ òṣèlú àti àwùjọ, sọ pé ìjọba ti já àwọn ọmọ Nàìjíríà kulẹ̀ ní ti ààbò.<ref>{{Cite web|url=https://punchng.com/buhari-has-failed-nigerians-say-northern-elders/|title=ICYMI: Buhari has failed Nigerians, say northern elders|website=Punch Newspapers|date=10 February 2020|language=en-US|access-date=14 February 2020|archive-date=14 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200214150117/https://punchng.com/buhari-has-failed-nigerians-say-northern-elders/|url-status=live}}</ref> Ní oṣù Keje ọdún 2021, nǹkan bí ènìyàn márùndínlọ́gọ́ta ni wọ́n jí gbé lójoojúmọ́, àwọn ọlọ́ṣà sì ń wá owó ìràpadà.<ref>{{cite news |title=Nigerians Are Being Kidnapped For Ransom — But This Time It's Not Boko Haram |url=https://www.npr.org/2021/07/14/1016093356/nigerians-are-being-kidnapped-for-ransom-but-this-time-its-not-boko-haram |website=[[NPR]] |access-date=1 September 2021 |archive-date=1 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210901174708/https://www.npr.org/2021/07/14/1016093356/nigerians-are-being-kidnapped-for-ransom-but-this-time-its-not-boko-haram |url-status=live }}</ref> Àwọn ọlọ́ṣà mìíràn dojúkọ jíjí màlúù, ràkúnmí, àti àwọn ẹran ọ̀sìn mìíràn nígbà tí àwọn ẹgbẹ́ kan kọlu gbogbo àwọn abúlé àti àwọn agbègbè mìíràn tí ó gbòòrò sí i, wọ́n sì gba ìṣàkóso wọn. Ìwà ọ̀daràn yìí fa ìbẹ̀rù ìfọwọ́sowọ́pọ̀ láàárín àwọn ọlọ́ṣà àti àwọn oníjàgídíjàgan ní àríwá ìlà oòrùn, pẹ̀lú ìbẹ̀rù náà tí a fìdí rẹ̀ múlẹ̀ ní oṣù Kẹjọ ọdún 2021 nígbà tí Ilé Iṣẹ́ Iṣilọ Nàìjíríà ròyìn pé àwọn ẹgbẹ́ ọlọ́ṣà ńláńlá tí ó wà ní Zamfara ń rìnrìn àjò lọ sí Ìpínlẹ̀ Borno fún ìdánilẹ́kọ̀ọ́ láti ọ̀dọ̀ Boko Haram.<ref>{{Cite web |date=29 July 2021 |title='Bandits travelling from Zamfara to Borno for terrorist training' |url=https://punchng.com/bandits-travelling-from-zamfara-to-borno-for-terrorist-training/ |access-date=17 September 2023 |website=Punch Newspapers |language=en-US |archive-date=13 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013075654/https://punchng.com/bandits-travelling-from-zamfara-to-borno-for-terrorist-training/ |url-status=live }}</ref> ===Àwọn ọ̀ràn nípa orílẹ̀-èdè=== Ìjọba Buhari gbé ìlànà Ruga tí ó ń fa àríyànjiyàn kalẹ̀ (ètò ìgbékalẹ̀ ènìyàn), tí a gbé kalẹ̀ láti yanjú ìjà láàárín àwọn darandaran Fulani àti àwọn àgbẹ̀ tí wọ́n ń gbé ní ìgboro. Ètò náà, tí a ti dá dúró lọ́wọ́lọ́wọ́, yóò “ṣẹ̀dá àwọn agbègbè tí a yà sọ́tọ̀ níbi tí àwọn darandaran yóò gbé, tí wọn yóò dàgbà tí wọn yóò sì tọ́jú màlúù wọn, tí wọn yóò máa ṣe wàrà àti àwọn iṣẹ́ mìíràn tí ó ní í ṣe pẹ̀lú iṣẹ́ màlúù láìsí pé wọ́n ń rìn kiri láti wá ilẹ̀ ìjẹko fún màlúù wọn.”<ref>{{Cite web|url=https://thenationonlineng.net/rethinking-the-ruga-policy/|title=Rethinking the Ruga policy|date=5 July 2019|website=Latest Nigeria News, Nigerian Newspapers, Politics|language=en-US|access-date=7 April 2020|archive-date=12 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612205447/https://thenationonlineng.net/rethinking-the-ruga-policy/|url-status=live}}</ref> ===A fi ẹ̀sùn kan Buhari wọ́n dari orílè-èdè gẹ́gẹ́bíi ológun=== Buhari dojúkọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àríwísí ní ipò rẹ̀. Ní ọdún 2019, ìjọba rẹ̀ fara gbá àríwísí tó gbòòrò lórí ìwà àìtọ́ tí wọ́n hù sí Sowore<ref>{{Cite web|date=11 March 2020|title=End Unfair Trial Of Sowore, Amnesty International Tells Nigerian Government|url=http://saharareporters.com/2020/03/11/end-unfair-trial-sowore-amnesty-international-tells-nigerian-government|access-date=11 April 2020|website=Sahara Reporters|archive-date=11 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411024103/http://saharareporters.com/2020/03/11/end-unfair-trial-sowore-amnesty-international-tells-nigerian-government|url-status=live}}</ref>, Ajìjàgbara Àwùjọ tó wà ní Amẹ́ríkà nígbà ìgbẹ́jọ́ rẹ̀, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ilé ẹjọ́ gbà á ní kí wọ́n fisile.<ref>{{Cite web|title=Court grants Sowore N100m bail, requests N50m security deposit|url=https://punchng.com/breaking-court-grants-sowore-n100m-bail-requests-n50m-security-deposit-2/|access-date=11 April 2020|website=Punch Newspapers|date=4 October 2019|language=en-US|archive-date=11 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411024057/https://punchng.com/breaking-court-grants-sowore-n100m-bail-requests-n50m-security-deposit-2/|url-status=live}}</ref> dẹ́bi fún ìgbésẹ̀ yìí gan-an, pẹ̀lú Sowore fúnra rẹ̀ tó sọ pé Buhari ti rú òfin ìlú rẹ̀.<ref>{{Cite web|last=Ogundipe|first=Samuel|date=14 November 2019|title=Sowore speaks from custody, says Buhari out to destroy civic space |work=Premium Times Nigeria|url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/363012-sowore-speaks-from-custody-says-buhari-out-to-destroy-civic-space.html|access-date=11 April 2020|language=en-GB|archive-date=11 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411024055/https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/363012-sowore-speaks-from-custody-says-buhari-out-to-destroy-civic-space.html|url-status=live}}</ref> Ní oṣù Kejìlá ọdún 2019, ìwé ìròyìn Punch ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà sọ pé láti ìgbà náà lọ, wọn yóò pe ìjọba Buhari ní "ìjọba"<ref name=":3">{{Cite web|title=Buhari: The general and the democracy|url=https://punchng.com/buhari-the-general-and-the-democracy/|access-date=11 April 2020|website=Punch Newspapers|date=17 December 2019|language=en-US|archive-date=11 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411024052/https://punchng.com/buhari-the-general-and-the-democracy/|url-status=live}}</ref> lẹ́yìn náà, wọn yóò sì pè é ní "General Buhari"<ref name=":3" /> nítorí pé ìjọba rẹ̀ bíi ti ológun yàtọ̀ sí tiwantiwa.<ref>{{Cite web|title=Nigerian newspaper says it will now call President Buhari a 'military dictator'|url=https://www.cnn.com/2019/12/11/africa/nigeria-newspaper-calls-president-military-dictator/index.html|access-date=11 April 2020|website=CNN|date=11 December 2019|language=en|archive-date=11 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411024057/https://www.cnn.com/2019/12/11/africa/nigeria-newspaper-calls-president-military-dictator/index.html|url-status=live}}</ref> Wọ́n tẹnumọ́ pé òun jẹ́ "aláṣẹ ológun", ìgbésẹ̀ kan tí àwọn ènìyàn gbà pẹ̀lú onírúurú àríwísí lórí ìkànnì àwùjọ.<ref>{{Cite web|last=Opejobi|first=Seun|title=Nigerians react as Punch changes Buhari's title to 'Major General'|date=11 December 2019|url=https://dailypost.ng/2019/12/11/nigerians-react-as-punch-changes-buharis-title-to-major-general/|access-date=11 April 2020|language=en-US|archive-date=11 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411024054/https://dailypost.ng/2019/12/11/nigerians-react-as-punch-changes-buharis-title-to-major-general/|url-status=live}}</ref> ===Àjàkálẹ̀ àrùn kárí-ayé covid-19=== [[File:Secretary Blinken Meets With Nigerian President Muhammadu Buhari (51700506018).jpg|thumb|Buhari meets with US Secretary of State [[Antony Blinken]] in 2021]] {{main|COVID-19 pandemic in Nigeria}} Lẹ́yìn ìbúgbà àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19 ní Nàìjíríà, Buhari dá ẹgbẹ́ òṣìṣẹ́ Ààrẹ sílẹ̀ fún ìdarí àrùn náà ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. <ref>{{Cite web|url=https://guardian.ng/news/buhari-names-task-force-on-coronavirus/|title=Buhari names task force on coronavirus|last=Daka|first=FTerhemba|date=10 March 2020|website=The Guardian|access-date=7 April 2020|archive-date=13 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613173313/https://guardian.ng/news/buhari-names-task-force-on-coronavirus/|url-status=live}}</ref> Ní ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù kẹta, olórí òṣìṣẹ́ Buhari, Abba Kyari, ní àrùn COVID-19, èyí sì mú kí ìbẹ̀rù pé ó ṣeé ṣe kí Buhari ti ní àrùn náà, a sì fihàn pé àrùn náà kò ní àrùn náà.<ref>{{Cite web|url=https://www.cfr.org/blog/president-buharis-top-aide-tests-positive-coronavirus-nigeria|title=President Buhari's Top Aide Tests Positive for Coronavirus in Nigeria|website=Council on Foreign Relations|language=en|access-date=7 April 2020|archive-date=9 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200409073726/https://www.cfr.org/blog/president-buharis-top-aide-tests-positive-coronavirus-nigeria|url-status=live}}</ref> Ní ọjọ́ ọgbọ̀n oṣù kẹta, Buhari kéde ìdènà fún ọ̀sẹ̀ méjì sí àwọn ìlú pàtàkì ní Abuja, Lagos àti Ogun.<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/03/nigeria-announces-lockdown-major-cities-curb-coronavirus-200330095100706.html|title=Nigeria announces lockdown of major cities to curb coronavirus|website=www.aljazeera.com|access-date=7 April 2020|archive-date=19 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200619155511/https://www.aljazeera.com/news/2020/03/nigeria-announces-lockdown-major-cities-curb-coronavirus-200330095100706.html|url-status=live}}</ref> Ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kẹwàá, ẹgbẹ́ òṣìṣẹ́ ààrẹ lórí COVID-19 kìlọ̀ nípa ìgbì kejì tó lè ṣẹlẹ̀ “tí a kò bá tẹ̀lé àwọn ìlànà àti ìlànà náà dáadáa.<ref>{{Cite web|last=Ajimotokan|first=Olawale|date=13 October 2020|title=Nigeria May Witness Second Wave of Covid-19, Says PTF|url=https://allafrica.com/stories/202010130031.html|access-date=15 October 2020|website=allAfrica|language=en|archive-date=8 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108224733/https://allafrica.com/stories/202010130031.html|url-status=live}}</ref> ===ìfẹ̀hónúhàn fún Fòpin sí àwọn ọlọ́pàá SARS=== Ní oṣù kẹwàá ọdún 2020, àwọn ìwọ́de lòdì sí ìwà ìkà ọlọ́pàá tí wọ́n sọ pé ó jẹ́ ti ẹgbẹ́ ọlọ́pàá pàtàkì ti ẹgbẹ́ ọlọ́pàá Nàìjíríà, Ẹgbẹ́ Àjọ Àtakò Olè-Olè (SARS) bẹ̀rẹ̀ ní ìlú Èkó àti àwọn ìlú ńlá mìíràn. Ẹgbẹ́ Ààrẹ End SARS tí kò ní àwọn olórí tí ó wà ní ìṣọ̀kan ju àwọn aṣòfin kékeré tí wọ́n ṣètò àwọn ìwọ́de àkọ́kọ́ lọ, ní ìbáramu pẹ̀lú ẹgbẹ́ Occupy Nigeria ti ọdún 2012.<ref>{{Cite news|last=Attiah|first=Karen|title=Opinion: For the sake of democracy, Nigeria's #EndSars campaign against police brutality must prevail|language=en-US|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/opinions/2020/10/13/sake-democracy-nigerias-endsars-campaign-against-police-brutality-must-prevail/|access-date=15 October 2020|issn=0190-8286|archive-date=14 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201014210805/https://www.washingtonpost.com/opinions/2020/10/13/sake-democracy-nigerias-endsars-campaign-against-police-brutality-must-prevail/|url-status=live}}</ref> Ní ọjọ́ kejìlá oṣù kẹwàá, ọjọ́ kan lẹ́yìn tí àwọn olùṣe ìwọ́de kéde àwọn ìbéèrè wọn, Buhari kéde pípa SARS run, ó sì ṣèlérí “àtúnṣe ọlọ́pàá tó gbòòrò”.<ref>{{Cite news|date=12 October 2020|title=Sars ban: Two dead in Nigeria police brutality protests|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-54506567|access-date=15 October 2020|archive-date=14 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201014182855/https://www.bbc.com/news/world-africa-54506567|url-status=live}}</ref> Láti ìgbà òmìnira ní ọdún 1960, ẹgbẹ́ ọlọ́pàá Nàìjíríà ti wà ní iwájú nínú gbígbógun ti ìwà ọ̀daràn tó wà ní Nàìjíríà pẹ̀lú ìbílẹ̀ àwọn olè jíjà, ẹgbẹ́ òkùnkùn, ìtajà oògùn olóró, ìwà jìbìtì àti jíjí ènìyàn gbé ní ipa tó lágbára lórí agbára àwọn òṣìṣẹ́ wọn.<ref>{{Cite web|date=3 August 2020|title=The price of underpolicing|url=https://www.thecable.ng/the-price-of-underpolicing|access-date=15 October 2020|website=TheCable|language=en-US|archive-date=4 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204194324/https://www.thecable.ng/the-price-of-underpolicing|url-status=live}}</ref> èyí sì fi ààyè sílẹ̀ fún àwọn ọmọ ẹgbẹ́ SARS láti lo agbára àti ṣe ìpànìyàn láìsí ìdájọ́.<ref>{{Cite news|author1=Angela Ukomadu|author2=Felix Onuah |date=13 October 2020|title=Nigeria's Buhari promises police reform; one protester killed|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-nigeria-protests-police-idUSKBN26X1RE|access-date=15 October 2020|archive-date=13 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201013211014/https://www.reuters.com/article/us-nigeria-protests-police-idUSKBN26X1RE|url-status=live}}</ref> Ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù kẹwàá, Mohammed Adamu, Olórí Àgbà ti Ọlọ́pàá, kéde ìdásílẹ̀ ẹgbẹ́ tuntun kan tí a pè ní Special Weapons and Tactics (SWAT) láti gba iṣẹ́ SARS.<ref>{{Cite web|date=13 October 2020|title=IGP announces new squad "SWAT" to replace SARS|url=https://guardian.ng/news/igp-announces-new-squad-swat-to-replace-sars/|website=The Guardian|access-date=15 October 2020|archive-date=16 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201016182919/https://guardian.ng/news/igp-announces-new-squad-swat-to-replace-sars/|url-status=live}}</ref> Ìgbésẹ̀ yìí kò tẹ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn olùṣe àfihàn lọ́rùn, tí wọ́n retí àtúnṣe pàtàkì sí ètò ọlọ́pàá.<ref>{{Cite web|date=14 October 2020|title=Nigeria's youth finds voice in police brutality protests|url=https://www.france24.com/en/20201014-nigeria-s-youth-finds-voice-in-police-brutality-protests|access-date=15 October 2020|website=France 24|language=en|archive-date=20 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020162558/https://www.france24.com/en/20201014-nigeria-s-youth-finds-voice-in-police-brutality-protests|url-status=live}}</ref> Ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kẹwàá, àwọn ìfihàn náà tẹ̀síwájú pẹ̀lú ó kéré tán àwọn olùṣe àtúnṣe mẹ́wàá tí wọ́n pa, àti àwọn ìjà líle tí ó wáyé láàrín àwọn olùṣe àtìlẹ́yìn fún SARS àti àwọn olùṣe àtìlẹ́yìn fún SARS pẹ̀lú ẹgbẹ́ olókìkí ti Presidential Guard Brigade tí ó dá sí ní olú ìlú àpapọ̀.<ref>{{Cite web|date=13 October 2020|title=#ENDSARS: Soldiers attack Protesters, Journalists in Abuja|url=https://www.vanguardngr.com/2020/10/endsars-soldiers-attack-protesters-journalists-in-abuja/|access-date=15 October 2020|website=Vanguard News|language=en-US|archive-date=14 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201014182201/https://www.vanguardngr.com/2020/10/endsars-soldiers-attack-protesters-journalists-in-abuja/|url-status=live}}</ref> Ní ọjọ́ kejìlá oṣù kẹfà ọdún 2021, Buhari pàṣẹ pé kí wọ́n kó àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ọlọ́pàá orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti ti ẹgbẹ́ ọmọ ogun Nàìjíríà lọ sí orílẹ̀-èdè náà láti dènà àwọn ìwọ́de tí wọ́n gbèrò láti tako ìjọba. Ìjọba sọ pé ó jẹ́ láti dènà ìbàjẹ́ òfin àti ìlànà tí ó di àṣà nígbà àwọn ìwọ́de EndSARS ní oṣù kẹwàá ọdún 2020.<ref>{{cite web |title=End Sars |url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/467285-june-12-protest-live-updates-from-nigerian-streets.html |website=Premium Times |date=12 June 2021 |publisher=Azagba |access-date=12 June 2021 |archive-date=12 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612120734/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/467285-june-12-protest-live-updates-from-nigerian-streets.html |url-status=live }}</ref> ===Ìfòfindè Twitter=== Lẹ́yìn tí Buhari kọ ìwé kan lórí Twitter pé wọ́n ń halẹ̀ mọ́ àwọn ọmọ ogun Biafra ní gúúsù ìlà oòrùn Nàìjíríà ní ọjọ́ karùn-ún oṣù kẹfà ọdún 2021, Twitter pa àwọn ọ̀rọ̀ rẹ̀ rẹ́ gẹ́gẹ́ bí ìrúfin àwọn òfin iṣẹ́ wọn. Kò pẹ́ lẹ́yìn náà, ìjọba Nàìjíríà fòfin de Twitter kúrò ní orílẹ̀-èdè náà pátápátá.<ref>{{Cite web |title=Nigeria ends its Twitter ban after seven months |url=https://www.aljazeera.com/economy/2022/1/12/nigeria-ends-its-twitter-ban-after-seven-months |access-date=11 April 2022 |website=[[Al Jazeera English|Aljazeera]] |language=en}}</ref> Wọ́n mú ìfòfindè náà kúrò ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù kìíní ọdún 2022, lẹ́yìn tí wọ́n sọ pé Twitter ti gbà láti forúkọ sílẹ̀ àwọn iṣẹ́ rẹ̀ ní Nàìjíríà àti láti san owó orí.<ref>{{Cite news |date=11 August 2021 |title=Twitter agrees to open office in Nigeria – Lai Mohammed |url=https://guardian.ng/news/twitter-agrees-to-open-office-in-nigeria-lai-mohammed/ |access-date=5 June 2022 |work=[[The Guardian (Nigeria)]]}}</ref> ===Ètò ìjọ́ba ilẹ̀ òkèèrè=== [[File:Ali Khamenei receives Muhammadu Buhari in his house.jpg|thumb|Buhari with Iranian Supreme Leader [[Ali Khamenei]], 23 November 2015.]] [[File:The Vice President, Shri M. Hamid Ansari calling on the President of Nigeria, Mr. Muhammadu Buhari at the State House, in Abuja, Nigeria on September 27, 2016. The Vice President of Nigeria, Mr. Yemi Osinbajo is also seen (1).jpg|thumb|Indian vice president [[Mohammad Hamid Ansari]] (left), Buhari (center) and Nigerian vice president [[Yemi Osinbajo]] at the State House in Abuja, 27 September 2016.]] [[File:P20211102AS-1201-2 (51846814909).jpg|thumb|Buhari with US president [[Joe Biden]], 2 November 2021]] Buhari ṣàpèjúwe ìkọlù ológun tí ẹgbẹ́ ọmọ ogun Myanmar àti àwọn ọlọ́pàá ṣe sí àwọn Mùsùlùmí Rohingya gẹ́gẹ́ bí ìparẹ́ ẹ̀yà, ó sì kìlọ̀ nípa àjálù bí ìpakúpa ẹ̀yà Rwanda.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-rohingya-un-nigeria/nigerian-president-likens-myanmar-crisis-to-bosnia-rwanda-genocides-idUSKCN1BU26Q|title=Nigerian president likens Myanmar crisis to Bosnia, Rwanda genocides|date=19 September 2017|newspaper=Reuters|access-date=24 October 2017|archive-date=30 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170930223201/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-rohingya-un-nigeria/nigerian-president-likens-myanmar-crisis-to-bosnia-rwanda-genocides-idUSKCN1BU26Q|url-status=live}}</ref> Nígbà tí ó lọ sí Germany, tí ó sì dúró lẹ́gbẹ̀ẹ́ Chancellor Germany Angela Merkel,<ref>{{Cite web |title=World's Most Powerful Women |url=https://www.forbes.com/power-women/list/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170920073036/https://www.forbes.com/power-women/list/ |archive-date=20 September 2017 |access-date=11 April 2020 |website=Forbes |language=en}}</ref> Buhari tún sọ pé “Mi ò mọ ẹgbẹ́ tí ìyàwó mi jẹ́, ṣùgbọ́n ó jẹ́ ti ibi ìdáná mi àti yàrá ìgbàlejò mi àti yàrá kejì” <ref name=":2">{{Cite news |date=14 October 2016 |title=Nigeria's President Buhari: My wife belongs in kitchen |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-37659863 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200314230704/https://www.bbc.com/news/world-africa-37659863 |archive-date=14 March 2020 |access-date=11 April 2020 |work=BBC News |language=en-gb}}</ref> lẹ́yìn tí ìyàwó rẹ̀ ti gbà á nímọ̀ràn tẹ́lẹ̀ pé kí ó mú kí ipò rẹ̀ ga sí i.<ref name=":2" /> Buhari ni aarẹ akọkọ ti o pe fun adehun agbaye lati fopin si iwa-ipa si awọn obinrin ati awọn ọmọbirin.<ref>{{Cite web |last=Matthew |first=Agbaje |title=Group lauds Buhari over treaty to end violence against women, girls |url=https://wuzupnigeria.ng/news/group-lauds-buhari-over-treaty-to-end-violence-against-women-girls |access-date=7 July 2022 |website=WuzupNigeria |date=26 September 2021 |language=en |archive-date=7 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707080412/https://wuzupnigeria.ng/news/group-lauds-buhari-over-treaty-to-end-violence-against-women-girls |url-status=live }}</ref> ==Lẹ́yìn ìṣàkóso orílẹ̀èdè (2023–2025)== Buhari fi agbara le Bola Tinubu, arọ́pò rẹ̀ lọ́wọ́ ní ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù karùn-ún ọdún 2023 ní agogo mẹ́wàá. am ( WAT ) níbi ayẹyẹ ìfìdíkalẹ̀ kan ní Eagle Square, Agbègbè Olú-ìlú Àpapọ̀. Ó fi ipò agbára sílẹ̀ ní Abuja lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lẹ́yìn ayẹyẹ ìfìdíkalẹ̀ náà, ní ìbámu pẹ̀lú àṣà àwọn olórí orílẹ̀-èdè àti àwọn ààrẹ àtijọ́ padà sí ìpínlẹ̀ rẹ̀ ní Katsina níbi tí àwọn ọlọ́lá ìpínlẹ̀ àti àṣà ìbílẹ̀ ti gbà á tọwọ́tẹsẹ̀ kí ó tó fi ara rẹ̀ sílẹ̀ ní oko àti ipò ìdílé rẹ̀ ní Daura.<ref>{{Cite web |last=Angbulu |first=Stephen |date=29 May 2023 |title=Buhari arrives Daura hometown⁣⁣ |url=https://punchng.com/1413969-2/ |access-date=29 May 2023 |website=Punch Newspapers |language=en-US |archive-date=29 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529143458/https://punchng.com/1413969-2/ |url-status=live }}</ref> Gẹ́gẹ́ bí apá kan nínú àwárí tí wọ́n ṣe nínú ẹjọ́ tí wọ́n gbé kalẹ̀ sí Gómìnà Banki Àárín Gbùngbùn Nàìjíríà tẹ́lẹ̀, Godwin Emefiele, Boss Mustapha, ọ̀kan lára àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba Ààrẹ Buhari tẹ́lẹ̀, jẹ́rìí pé àwọn afurasi mẹ́ta kan jí owó $6.2 mílíọ̀nù (£4.9 mílíọ̀nù) láti banki àgbáyé, nípa lílo ìwé àṣẹ Buhari tí wọ́n ṣe.<ref>{{Cite news |date=14 February 2024 |title=Nigerian ex-President Muhammadu Buhari's signature forged to withdraw $6m, court hears |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68282228 |access-date=14 February 2024 |language=en-GB |archive-date=14 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214151454/https://www.bbc.com/news/world-africa-68282228 |url-status=live }}</ref> ===Ìpapòdà rẹ̀=== Ní ọ̀sẹ̀ díẹ̀ ṣáájú ikú rẹ̀, Buhari, ẹni tí ó ti kúrò ní ìgbésí ayé gbogbogbò lẹ́yìn tí ó fi ipò sílẹ̀ ní ọdún 2023, rìnrìn àjò lọ sí London fún ìtọ́jú. Ó ń gba ìtọ́jú ní ilé ìwòsàn kan ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì fún ohun tí wọ́n pè ní àìsàn gígùn. Nígbà tí ó jẹ́ ààrẹ, ó ti gba ìtọ́jú ìṣègùn gígùn ní London, èyí tí ó fa àríwísí àti àníyàn nípa àìṣe kedere.<ref>{{Cite web |last=Ateboh |date=3 July 2025 |title=EXCLUSIVE: Ex-President Buhari is ill, hospitalised abroad |url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/804830-exclusive-ex-president-buhari-is-ill-hospitalised-abroad.html |access-date=15 July 2025 |website=Premium Times Nigeria |archive-date=14 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250714195312/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/804830-exclusive-ex-president-buhari-is-ill-hospitalised-abroad.html |url-status=live }}</ref> Buhari kú sí ilé ìwòsàn kan ní ìlú London ní nǹkan bí agogo mẹ́rin ààbọ̀. pm (15:30 UTC),<ref>{{Cite web |title=Nigeria's ex-President Muhammadu Buhari dies in London aged 82 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/13/nigerias-former-president-muhammadu-buhari-dies-in-london-aged-82 |access-date=15 July 2025 |website=Al Jazeera }}</ref> ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù keje ọdún 2025.<ref name="t636">{{cite news | last=Ugo | first=Chima Joseph | title=Breaking: Ex-President Buhari Dies at 82 | newspaper=[[Prime 9ja Online]] |issn=3092-8907 | date=13 July 2025 | url=https://www.prime9ja.com.ng/2025/07/ex-president-buhari-dies-at-82.html | access-date=13 July 2025}}</ref> Ó jẹ́ ẹni ọdún méjìlélọ́gọ́rin.<ref>{{Cite web |date=13 July 2025 |title=Former Nigerian leader Muhammadu Buhari dies aged 82 |url=https://www.bbc.com/news/articles/c89781qxnzdo |access-date=13 July 2025 |website=BBC News }}</ref><ref>{{Cite news |last=Smith |first=Harrison |title=Muhammadu Buhari, Nigerian president and ex-military ruler, dies at 82 |url=https://www.washingtonpost.com/obituaries/2025/07/13/muhammadu-buhari-nigeria-dead/ |newspaper=The Washington Post |archive-date=13 July 2025 |access-date=14 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713183628/https://www.washingtonpost.com/obituaries/2025/07/13/muhammadu-buhari-nigeria-dead/ |url-status=live }}</ref> Ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù keje, Igbákejì Ààrẹ Kashim Shettima dé sí London láti pàdé opó Buhari àti àwọn ọmọ rẹ̀, nígbà tí ó ń darí àwọn aṣojú àwọn aláṣẹ Nàìjíríà tí wọ́n fi ẹ̀sùn kàn láti dá òkú rẹ̀ padà sí Nàìjíríà.<ref>{{cite news|url=https://dailypost.ng/2025/07/14/shettima-visits-aisha-buharis-children-in-london-photos/|title=Shettima visits Aisha, Buhari's children in London [PHOTOS]|first=John Owen|last=Nwachukwu|publisher=Nigeria Daily Post|date=14 July 2025|access-date=15 July 2025|archive-date=14 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250714144043/https://dailypost.ng/2025/07/14/shettima-visits-aisha-buharis-children-in-london-photos/|url-status=live}}</ref><ref name=buhariislamicritesatfuneral /> Wọ́n dá ìsìnkú náà dúró ní ọjọ́ kan lẹ́yìn ìgbìmọ̀ pẹ̀lú ìdílé rẹ̀.<ref>{{cite news|url=https://dailypost.ng/2025/07/14/buharis-burial-date-shifted/|title=Buhari's burial date shifted|first=Ochogwu|last=Sunday|publisher=Daily Post Nigeria|date=14 July 2025|access-date=15 July 2025|archive-date=14 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250714131613/https://dailypost.ng/2025/07/14/buharis-burial-date-shifted/|url-status=live}}</ref><ref name=burialscheduleandindiatribute>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/africa/nigerias-former-leader-buhari-be-buried-tuesday-official-says-2025-07-14/|title=Nigeria's former leader Buhari to be buried on Tuesday, official says|first=MacDonald|last=Dzirutwe|publisher=Reuters|date=14 July 2025|access-date=15 July 2025|archive-date=16 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250716173051/https://www.reuters.com/world/africa/nigerias-former-leader-buhari-be-buried-tuesday-official-says-2025-07-14/|url-status=live}}</ref> Wọ́n ṣe ìfilọ́lẹ̀ ìgbìmọ̀ kan tí George Akume darí láti sọ ìsìnkú Buhari di “ìsìnkú gbogbo ìpínlẹ̀”.<ref name=returnandburialtime /> Ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù keje ọdún 2025, wọ́n fi òkú Buhari, tí wọ́n fi àsíá orílẹ̀-èdè Nàìjíríà wé, ránṣẹ́ sí Nàìjíríà lórí ọkọ̀ òfurufú ààrẹ Nàìjíríà, wọ́n sì dé sí pápákọ̀ òfurufú Umaru Musa Yar'adua ní Katsina.<ref name=returnandburialtime>{{cite news|url=https://dailypost.ng/2025/07/15/buharis-body-departs-uk-for-nigeria/|title=Buhari's body departs UK for Nigeria|first=Ogaga|last=Ariemu|publisher=Daily Post Nigeria|date=15 July 2025|access-date=15 July 2025}}</ref><ref name=returntonigeriaandburial>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c93kxl08glwo|title=Ex-Nigerian President Buhari to be buried at home|first=Mansur|last=Abubaker|publisher=BBC News|date=15 July 2025|access-date=15 July 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.channelstv.com/2025/07/15/just-in-buharis-body-arrives-in-katsina/|title=UPDATED: Buhari's Body Arrives In Daura For Burial|first1=Abdurrahman|last1=Umar|author2=Emgobiambu|publisher=Channels TV|date=15 July 2025|access-date=15 July 2025}}</ref> Ní ọjọ́ kan náà, wọ́n sin òkú rẹ̀ sí ilé rẹ̀ ní Daura, Ìpínlẹ̀ Katsina<ref>{{cite news|url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/807090-just-in-katsina-govt-announces-date-place-of-buharis-burial.html|title=JUST IN: Katsina govt announces date, place of Buhari's burial|publisher=Premium Times|date=14 July 2025|access-date=15 July 2025|archive-date=14 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250714195310/https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/807090-just-in-katsina-govt-announces-date-place-of-buharis-burial.html|url-status=live}}</ref> ní ìbámu pẹ̀lú ìlànà ẹ̀sìn Islam.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/articles/c93kxl08glwo |title=Ex-Nigeria President Buhari buried at home |publisher=BBC |date=15 July 2025 |access-date=16 July 2025 |archive-date=15 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715232538/https://www.bbc.com/news/articles/c93kxl08glwo |url-status=live }}</ref> Wọ́n ṣe ìsìnkú ìjọba lórí tẹlifíṣọ̀n,<ref>{{cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=fN2HPy3qUOk|title=Live Coverage of Former President Muhammadu Buhari's State Funeral|author=TVC News Nigeria|publisher=YouTube|date=15 July 2025|access-date=15 July 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://saharareporters.com/2025/07/15/breaking-ex-president-buharis-body-arrives-katsina-state-burial|title=BREAKING: Ex-President Buhari's Body Arrives In Katsina For State Burial|publisher=Sahara Reporters|date=15 July 2025|access-date=15 July 2025|archive-date=15 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250715135457/https://saharareporters.com/2025/07/15/breaking-ex-president-buharis-body-arrives-katsina-state-burial|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 July 2025 |title=Final salute: Nigeria bids Buhari emotional farewell |url=https://punchng.com/final-salute-nigeria-bids-buhari-emotional-farewell/ |access-date=16 July 2025 |website=Punch Newspapers }}</ref> wọ́n sì sin ín ní ìjọba èyí tí àwọn olórí ìjọba àti ìjọba tó wà nípò àti àwọn tó ti wà nípò tẹ́lẹ̀ láti Guinea-Bissau àti Niger wá síbẹ̀ pẹ̀lú.<ref>{{cite news |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250715-former-nigerian-president-buhari-buried-at-family-compound |title=Former Nigerian president Buhari buried at family compound |publisher=France 24 |date=15 July 2025 |access-date=16 July 2025 |archive-date=15 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715234132/https://www.france24.com/en/live-news/20250715-former-nigerian-president-buhari-buried-at-family-compound |url-status=live }}</ref> ===Ibu ọlá fún=== [[File:The First Lady of Nigeria Her Excellency Aisha Buhari.jpg|thumb|Buhari's second wife, [[Aisha Buhari]]]] Lẹ́yìn ikú Buhari, Ààrẹ Nàìjíríà Bola Tinubu ṣàpèjúwe ogún rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí èyí tí ó pẹ́ tó sì ṣe pàtàkì sí ipa ọ̀nà tiwantiwa Nàìjíríà, ó sì kéde ọjọ́ méje ti ìbànújẹ́, pẹ̀lú àṣẹ láti gbé àsíá orílẹ̀-èdè náà ní ìdajì ibi fún ọjọ́ méje láti ọjọ́ kẹtàlá oṣù keje.<ref>{{Cite web |date=13 July 2025 |title=President Tinubu Mourns Buhari's Passing, Orders VP Shettima to Bring Late Leader's Body Home |work=TG News |url=https://tgnews.com.ng/president-tinubu-mourns-buharis-passing-orders-vp-shettima-to-bring-late-leaders-body-home/ |access-date=13 July 2025 }}</ref><ref>{{cite web | title=Nigeria declares seven days of mourning for ex-President | date=14 July 2025 | url=https://thenationonlineng.net/nigeria-declares-seven-days-of-mourning-for-ex-president/ | access-date=14 July 2025 | archive-date=14 July 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250714060237/https://thenationonlineng.net/nigeria-declares-seven-days-of-mourning-for-ex-president/ | url-status=live }}</ref> Tinubu pàṣẹ fún Igbákejì Ààrẹ Kashim Shettima láti rìnrìn àjò lọ sí United Kingdom láti bá òkú Buhari padà sí Nàìjíríà fún ìsìnkú rẹ̀. <ref name=buhariislamicritesatfuneral>{{Cite web |date=13 July 2025 |title=Buhari to be buried in Nigeria as Tinubu orders Shettima to go to UK |url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/806914-buhari-to-be-buried-in-nigeria-as-tinubu-orders-shettima-to-go-to-uk.html |access-date=13 July 2025 |website=Premium Times Nigeria |archive-date=13 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713174613/https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/806914-buhari-to-be-buried-in-nigeria-as-tinubu-orders-shettima-to-go-to-uk.html |url-status=live }}</ref> == Àwọn ami ẹyẹ == ===Ami ẹyẹ ilé òkèèrè === *{{flag|Benin}}: **[[File:BEN National Order of Dahomey - Grand Cross BAR.png|60px]] Grand Cross of the [[National Order of Benin]] (2015)<ref>{{cite web | title=President receives Benin Republic's highest honour | website=Pulse Nigeria | date=3 August 2015 | url=https://www.pulse.ng/articles/news/local/buhari-president-receives-benin-republics-highest-honour-photos-2024080901273561980 | access-date=18 July 2025}}</ref> *{{flag|Equatorial Guinea}}: **[[File:Ordine dell'Indipendenza (Guinea Equatoriale).png|60px]] Grand Collar of the Order of Independence (2016)<ref>{{Cite web|date=15 March 2016|title=Buhari recognised for 'personal integrity and exemplary leadership' in Equatorial Guinea|url=http://venturesafrica.com/yet-another-recognision-for-buhari-as-he-bags-the-highest-national-honour-in-guinea/|access-date=18 July 2020|website=Ventures Africa|language=en-US|first=Ayomide|last=Thompson|url-status=live|archive-date=8 June 2021|archive-url=https://archive.today/20210608175425/https://venturesafrica.com/1921-2021-hennessy-celebrates-a-century-of-being-present-in-nigeria/}}</ref> *{{Flag|Guinea Bissau}}: **[[File:Medalha_Amílcar_Cabral.svg|60px]] Recipient of the Medal of Amílcar Cabral (8 December 2022)<ref>{{cite web | url=https://thenationonlineng.net/photos-buhari-receives-guinea-bissau-highest-honours-inaugurates-road | title=PHOTOS: Buhari receives Guinea Bissau highest honours, inaugurates road | date=8 December 2022 | website=thenationonlineng.net | access-date=2 September 2024 | archive-date=2 September 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240902082437/https://thenationonlineng.net/photos-buhari-receives-guinea-bissau-highest-honours-inaugurates-road/ | url-status=live }}</ref> *{{flag|Liberia}}: **[[File:Order of the Pioneers of Liberia - ribbon bar.png|60px]] Grand Cordon of the [[Order of the Pioneers of Liberia]] (27 July 2019)<ref>{{cite web |url=https://twitter.com/BashirAhmaad/status/1154842944437923842|first=Bashir|last=Ahmad|website=[[Twitter]]|date=26 July 2019|title=IN PICS: President @GeorgeWeahOff confers "The Grand Cordon of the Knighthood of Venerable Order of the Pioneers", Liberia's highest honour on President @MBuhari today in Monrovia, at the Liberia's 172nd Independence Anniversary.|access-date=8 June 2021|url-status=live|archive-date=8 June 2021|archive-url=https://archive.today/20210608074729/https://twitter.com/BashirAhmaad/status/1154842944437923842}}</ref><ref>{{cite web|url=https://independent.ng/buhari-bags-liberias-order-of-knighthood-deploys-50-technical-aid-corps/|date=27 July 2019|last=Oweh|first=Innocent|title=Buhari Bags Liberia's Order of Knighthood, Deploys 50 Technical Aid Corps|website=[[Independent Nigeria]]|access-date=8 June 2021|url-status=live|archive-date=8 June 2021|archive-url=https://archive.today/20210608175123/https://independent.ng/buhari-bags-liberias-order-of-knighthood-deploys-50-technical-aid-corps/}}</ref> *{{Flag|Niger}}: **[[File:National Order - Grand Cross (Niger) - ribbon bar.png|60px]] Grand Cross of the [[National Order of Niger]] (17 March 2021)<ref>{{cite web | url=https://www.galaxytvonline.com/news/local/president-buhari-receives-highest-niger-republic-award | title=Galaxy Television &#124; President Buhari Receives Highest Niger Republic Award |website=www.galaxytvonline.com}}</ref> *{{Flag|Portugal}}: **[[File:PRT Order of Prince Henry - Grand Collar BAR.svg|60px]] Grand Collar of the [[Order of Prince Henry]] (30 June 2022)<ref>{{cite web|url=https://pmnewsnigeria.com/2022/07/03/buharis-portugal-award-a-testament-to-his-unique-leadership-apc|title=Buhari's Portugal award, a testament to his unique leadership – APC|website=PM News|location=Nigeria|date=3 July 2022|access-date=19 August 2024|archive-date=19 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240819150808/https://pmnewsnigeria.com/2022/07/03/buharis-portugal-award-a-testament-to-his-unique-leadership-apc/|url-status=live}}</ref> *{{flag|Senegal}}: **[[File:SEN Order of the Lion - Grand Cross BAR.svg|60px]] Grand Cross of the [[National Order of the Lion]] (7 July 2022)<ref>{{cite web | url=https://tlivemedia.com/2022/07/08/president-muhammadu-buhari-receives-the-highest-national-honour-of-the-republic-of-senegal-l-ordre-national-de-lion-senegal-in-dakar-on-7th-july-2022 | website=Tlivemedia.com | title=President Muhammadu Buhari receives the Highest National Honour of the Republic of Senegal "L' Ordre National de Lion Senegal" in Dakar on 7th July 2022 – | date=8 July 2022 | access-date=19 August 2024 | archive-date=15 September 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240915174220/https://tlivemedia.com/2022/07/08/president-muhammadu-buhari-receives-the-highest-national-honour-of-the-republic-of-senegal-l-ordre-national-de-lion-senegal-in-dakar-on-7th-july-2022/ | url-status=live }}</ref> *{{flag|Serbia}}: **[[File:Orden Republike Srbije 1.gif|60px]] Second Class of the [[Order of the Republic of Serbia]] (2016)<ref>{{cite web|url=https://www.mfa.gov.rs/en/foreign-policy/bilateral-cooperation/nigeria|title=Nigeria|newspaper=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Serbia|access-date=18 July 2025}}</ref> === Àmín ẹyẹ tí orílè-èdè Nàìjíríà=== *{{flag|Nigeria}}: **[[File:Order_of_the_Federal_Republic_(military)_-_Nigeria_-_ribbon_bar.gif|70px]] Grand Commander of the [[Order of the Federal Republic]] '''(GCFR)''' (1983) === Àmín ẹyẹ ìbílè === Ní ọdún 2017, ìgbìmọ̀ àwọn ọba ìbílẹ̀ Gúúsù-Ìlà Oòrùn fi àwọn oyè olórí ti Enyioma I ti Ebonyi àti Ochioha I ti Igboland ṣe ọlá fún Ààrẹ Buhari.<ref>{{cite news|url=https://punchng.com/photos-buhari-receives-igbo-chieftaincy-titles/|title=Buhari Receives Igbo Chieftaincy Titles|work=Punch|first=Zovoe |last=Jonathan|date=14 November 2017| access-date=14 April 2020|archive-date=4 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204194408/https://punchng.com/photos-buhari-receives-igbo-chieftaincy-titles/|url-status=live}}</ref> Nígbà tí wọ́n fi ṣe ayẹyẹ rẹ̀, Ààrẹ náà ti ní oyè kan,<ref>{{cite news|url=https://m.guardian.ng/news/nigeria/national/abia-monarchs-chide-member-over-award-of-chieftaincy-title-to-buhari/|title=Abia Monarchs Chide Member Over Award Of Chieftaincy Title To Buhari|work=The Guardian|access-date=14 April 2020|archive-date=12 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612133140/https://m.guardian.ng/news/nigeria/national/abia-monarchs-chide-member-over-award-of-chieftaincy-title-to-buhari/|url-status=live}}</ref> ti Ogbuagu I ti Igboland, nínú ètò àwọn ọba Nàìjíríà. Lẹ́yìn náà, wọ́n fún un ní òmíràn, Ikeogu I ti Igboland, ní ọdún tó tẹ̀lé e.<ref>{{cite news|url=https://prnigeria.com/2018/12/03/ganduje-igbo-chieftancy-title/|title=Gov. Ganduje Receives Igbo Chieftaincy Title For President Buhari|work=PrNews|first=Ameen K.|last=Yassar|date=3 December 2018|access-date=14 April 2020|archive-date=12 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612143422/https://prnigeria.com/2018/12/03/ganduje-igbo-chieftancy-title/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=President Muhammadu Buhari|url=https://statehouse.gov.ng/people/president-muhammadu-buhari/|publisher=The Statehouse, Abuja|language=en-US|access-date=28 May 2020|archive-date=28 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200628092536/https://statehouse.gov.ng/people/president-muhammadu-buhari/|url-status=live}}</ref> ==Àwọn Ìtókasí== <!-- Translate reference to make the article pure Yoruba --> {{reflist}} {{Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Nàìjíríà}} {{AwonGominaBorno}} {{Nigeria Obasanjo Governors}} {{igbesiaye|1942||Buhari Muhammadu}} [[Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọ̀gágun ará Nàìjíríà]] {{Sfn|Graf|1988}} fd3yuj8b7yc1itunme09z590rvxzzh3 Nelson Mandela 0 6894 639950 633519 2026-11-08T03:39:46Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639950 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific-prefix = <small>Ẹni ọ̀wọ̀</small><br /> |name = Nelson Mandela |honorific-suffix = |image = Nelson Mandela-2008 (edit).jpg |caption = Mandela in 2008 |imagesize = 245px |alt = Nelson Mandela on his 90th birthday in 2008. |office = [[President of South Africa|Ààrẹ ilẹ̀ Gúúsù Áfríkà]] |deputy = [[Thabo Mbeki]]<br />[[Frederik Willem de Klerk]] |term_start = 10 May 1994 |term_end = 14 June 1999 |predecessor = [[Frederik Willem de Klerk]]<br /><small>Bi [[State President of South Africa]]</small> |successor = [[Thabo Mbeki]] |office2 = [[Non-Aligned Movement|Secretary General of Non-Aligned Movement]] |term_start2 = 3 September 1998 |term_end2 = 14 June 1999 |predecessor2 = [[Andrés Pastrana Arango]] |successor2 = [[Thabo Mbeki]] |birth_date = {{birth date|1918|7|18|df=y}} |birth_place = [[Mvezo]], [[Union of South Africa]] |death_date = {{death date and age|2013|12|5|1918|7|18|df=y}} |death_place = [[Johannesburg]], [[Gúúsù Áfríkà]] |birthname = Rolihlahla Mandela |party = [[African National Congress]] |nationality = [[Gúúsù Áfríkà]] |spouse = Evelyn Ntoko Mase <small>(1944–1957)</small><br />[[Winnie Madikizela-Mandela|Winnie Madikizela]] <small>(1957–1996)</small><br />[[Graça Machel]] <small>(1998–present)</small> |residence = [[Houghton Estate, Gauteng|Houghton Estate]], Gúúsù Áfríkà |religion = [[Methodism]]<ref>{{cite book|last=Mandela|first=Nelson|title=Long Walk to Freedom: The Autobiography of Nelson Mandela|url=https://archive.org/details/isbn_9780316874960_0|year=1994|publisher=Macdonald Purnell|location=Randburg|isbn=0-316-87496-5|page=[https://archive.org/details/isbn_9780316874960_0/page/439 438]}}</ref><ref>{{cite news|last=Dodds|first=Craig|title=Madiba funeral: Tutu snubbed|url=http://www.iol.co.za/news/south-africa/eastern-cape/madiba-funeral-tutu-snubbed-1.1622484#.Uqw_C9IW2yg|accessdate=14 Desember 2013|newspaper=Weekend Argus|date=14 December 2013}}</ref> |alma_mater = [[University of Fort Hare]]<br />[[University of London External System]]<br />[[University of South Africa]]<br />[[University of the Witwatersrand]] |signature = Nelson Mandela Signature.svg |signature_alt = Signature of Nelson Mandela |website = [http://www.nelsonmandela.org/ Mandela Foundation] }} '''Nelson Rolihlahla Mandela''' ({{IPA2|xoˈliɬaɬa manˈdeːla|[[Xhosa language|Xhosa]] pronunciation:}}; Ọjọ́ Kejìdínlógún Oṣù Keje Ọdún 1918 - Ọjọ́ Karùn-ún Oṣù Kejìlá Ọdún 2013)<ref name="nobel">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1993/mandela-bio.html|title=Nelson Mandela - Biography|work=Nobelprize.org|publisher=[[Nobel Prize|The Nobel Foundation]]|year=1993|accessdate=30 April 2009}}</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-25249520 BBC News]</ref> jẹ́ [[President of South Africa|Ààrẹ Gúúsù Áfíríkà]] láti ọdún 1994 títí di ọdún 1999, bẹ́ẹ̀ sì ni òun ni Ààrẹ Gúúsù Áfírík[s àkọ́kọ́ tó jẹ́ ẹni àdìbòyàn nínú ìdìbò-yani tòṣèlú ará ìlú [[universal suffrage|aṣojú yanyan]]. Kí ó tó di Ààrẹ, Mandela jẹ́ alákitiyan olódì-[[South Africa under apartheid|apartheid]], ati olórí [[Umkhonto we Sizwe]], apa adigun [[African National Congress|Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Ọmọ Orílẹ̀-èdè Áfíríkà]] (ANC). Lọ́dún 1962 ó di ẹni afofinmu won si da lebi [[sabotage|ika ote]] ati awon ẹ̀sùn mìíràn, wọ́n sì rán an lẹ́wọ̀n gbere. Mandela lo ọdún mẹ́tàdínlọ́gbọ̀n (27) ní ẹ̀wọ̀n, ó lo ọ̀pọ̀ ọdún yìí ní [[Robben Island]]. Lẹ́yìn jijowo rẹ̀ kúrò lọ́gbà ẹ̀wọ̀n ní ọjọ́ 11 oṣù kejì ọdún 1990. Mandela ṣiwájú ẹgbẹ́ òṣèlú rẹ̀ nínú àwọn iforojomitorooro tó fa òṣèlú àwaarawa ti gbogbo eya ti o waye ni odun 1994, tó sì di Ààrẹ orílẹ̀ èdè Gúúsù Áfíríkà láti ọdún 1994 títí di 1999. O si ṣokùnfà ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ní Gúúsù Afrika, Bákan náà ni a tún mọ Mandela sí ''Madiba'', [[Isibongo|oyè ẹ̀yẹ]] tí àwọn Alágbà ìdílé Mandela ń lo. Mandela ti gba [[List of Nelson Mandela awards and honours|ẹ̀bùn tó pọ̀ ju 250 lọ]] láàárín ogójì ọdún, nínú wọn ni [[Nobel Peace Prize|Ẹ̀bùn Àlàáfíà Nobel]] 1993. == Ìgbà èwe == [[Fáìlì:Young Mandela.jpg|thumb|left|upright|Nelson Mandela lọ́dún 1937<ref>[[#mandela1996|Mandela 1996]], pp. 16, 17</ref>]] Nelson Mandela jẹ́ ọmọ ẹ̀ka kékeré ìran ọba Thembu dynasty, tó ń jọba ní [[Transkei|agbègbè Transkei]] ní [[Cape Province|Ìgbèríko Cape]] Gúúsù Áfíríkà.<ref name="AllAfrica">{{cite web|url=http://allafrica.com/stories/200807180124.html|title=South Africa: Celebrating Mandela At 90|date=17 July 2008|publisher=AllAfrica.com|accessdate=28 October 2008}}</ref> Wọ́n bí i ní [[Mvezo]], abúlé kékeré kan tó sún mọ́ agbègbè [[Umtata]], tó jẹ́ olú-ìlú Transkei.<ref name="AllAfrica"/> Ọmọ ìran [[Khoisan]] ni ìyá ńlá rẹ̀<ref name="M-Net">{{cite web|url=http://beta.mnet.co.za/carteblanche/Article.aspx?Id=2619|title=So, where do we come from?|date=19 September 2004|publisher=beta.mnet.co.za|accessdate=11 October 2010}}</ref>. Bàbá ńlá bàbá rẹ̀ ni [[Ngubengcuka]] tó jọba gẹ́gẹ́ bí ''Inkosi Enkhulu'' tàbí ọba àwọn Thembu ṣáájú kó tó kú ní ọdún (1832).<ref>{{cite web|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,316920,00.html|title=Book Review - ''Higher than Hope''|last=Kopkind|first=Andrew|authorlink=Andrew Kopkind|date=16 March 1990|work=[[Entertainment Weekly]]|publisher=[[Time Inc.]]|accessdate=28 October 2008|archive-date=22 December 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091222190859/http://www.ew.com/ew/article/0,,316920,00.html|dead-url=yes}}</ref> Ìkan nínú àwọn ọmọkùnrin ọba ọ̀hún ló ń jẹ́ ''Mandela'', ni bàbá ńlá rẹ̀ àti ibi tí orúkọ ìdílé rẹ̀ ti wá. Síbẹ̀ nítorí pé ó jẹ́ ọmọ ''Inkosi's'' látọ̀dọ̀ ìyàwó ìran Ixhiba (ìyẹn "ìdílé olowo osi"<ref name="mafela">{{cite web|url=http://epress.anu.edu.au/aborig_history/indigenous_biog/mobile_devices/ch08.html|title=The revelation of African culture in Long Walk to Freedom|last=Mafela|first=Munzhedzi James|date=October 2008|work=Indigenous Biography and Autobiography|publisher=[[Australian National University]]|accessdate=18 July 2009}}</ref>), àwọn ọmọ-ọmọ ẹ̀ka ẹbí ọba rẹ̀ kò lè gorí ìtẹ́ ní Thembu. Bàbá Mandela ni [[Gadla Henry Mphakanyiswa]]. Ó jẹ́ [[Tribal chief|Olóyè]] ní ìlú Mvezo.<ref>{{Cite book | last = Guiloineau | first = Jean | last2 = Rowe | first2 = Joseph | title = Nelson Mandela: the early life of Rolihlahla Mandiba | publisher = [[North Atlantic Books]] | year = 2002 | page = 13 | url = http://books.google.com/?id=4iKSlwuya1YC&pg=PA13 | isbn =1556434170}} </ref> Ṣùgbọ́n nítorí àìgbọ́ràn sí ìjọba amúnisìn lenu, wọ́n yọ Mphakanyiswa kúrò ní ipò oyè rẹ̀ wọ́n sì kọ ẹbí rẹ̀ lọ sí [[Qunu]]. Síbẹ̀, Mphakanyiswa kọ̀ kó ṣàìjẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Adámọ̀ràn ''Inkosi'', bẹ́ẹ̀ sì ni ó kópa gidi láti rí i pé Jongintaba Dalindyebo gun orí ìtẹ́ Thembu. Dalindyebo san ore yi paa fun Mphakanyiswa nípa gbigba Mandela sọ́dọ̀ bí ọmọ nígbà tí Mphakanyiswa kú.<ref name="GreatSouls">[[#Aikman|Aikman (2003)]], pp 70–71</ref> Bàbá Mandela fẹ́ ìyàwó mẹ́rin, ó sì bí ọmọ mẹ́tàlá (13) ọkùnrin mẹ́rin àti obìnrin mẹ́sàn-án.<ref name="GreatSouls"/> Mandela jẹ́ ọmọ ìyàwó kẹta, Nosekeni Fanny. Fanny jẹ́ ọmọbìnrin Nkedama láti ìran Mpemvu Xhosa, Otun Oba, ninu ile eni ti Mandela ti lo igba omode re.<ref name=port>{{cite book|url=http://www.nextreads.com/display2.aspx?recid=126238&FC=1|title=Mandela: The Authorized Portrait|accessdate=26 May 2008|author=Mandela, Nelson|year=2006|page=13|isbn=0-7407-5572-2|publisher=Andrews McMeel Pub|location=Kansas City, Mo.|archivedate=6 January 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120106210905/http://www.nextreads.com/display2.aspx?recid=126238&FC=1}}</ref> [[given name|Orúkọ àbísọ]] rẹ ''Rolihlahla'' túmọ̀ sí "fa ẹ̀ka igi", "oníjàngbọ̀n".<ref>[[#mandela1996|Mandela 1996]], p.7</ref><ref name=longwalk/> Rolihlahla Mandela ló jẹ́ ọmọ àkọ́kọ́ nínú ẹbí rẹ tó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ níbi tí olùkọ́ rẹ̀ Miss Mdingane ti fún un lórúkọ Gẹ̀ẹ́sì "Nelson".<ref>[[#mandela1996|Mandela 1996]], p. 9. "No one in my family had ever attended school [...] On the first day of school my teacher, Miss Mdingane, gave each of us an English name. This was the custom among Africans in those days and was undoubtedly due to the British bias of our education. That day, Miss Mdingane told me that my new name was Nelson. Why this particular name I have no idea."</ref> Nígbà tí Mandela tó ọmọ ọdún mẹ́sàn-án, bàbá rẹ̀ kú nípa ikọ́ ẹ̀gbẹ (TB), nítorí èyí Jongintaba, di [[alágbàtọ́]] rẹ̀.<ref name="GreatSouls"/> Mandela lọ sí ilé ẹ̀kọ́ tí ó jìnnà sí ààfin Jogintaba. Pẹ̀lú bí àṣà Thembu ṣe là á sílẹ̀, ó jẹ́ siso dagba nígbà tó tó ọmọ ọdún mẹ́rìndínlógún (16), ó sì relé ẹ̀kọ́ Clarkebury Boarding Institute.<ref name="BBC90th">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/7500615.stm|title=Mandela celebrates 90th birthday|date=17 July 2008|publisher=BBC|accessdate=28 October 2008}}</ref> Mandela parí ilé ẹ̀kọ́ odo láàárín ọdún méjì, kàkà ọdún mẹ́ta tó yẹ.<ref name="BBC90th"/> Leyi to je yiyan lati jogun ipo baba re gege bi Alamoran Oba, ni odun 1937 Mandela ko lo si Healdtown Comprehensive School, koleji awon elesin Wesley ni [[Fort Beaufort]] ti opo awon awon omo oloye ni Thembu ti n lo si ile-eko.<ref>{{cite web|url=http://www.historicschools.org.za/view.asp?ItemID=1&tname=tblComponent2&oname=Schools&pg=front&subm=Pilot%20Schools|title=Healdtown Comprehensive School|publisher=Historic Schools Project: South Africa|accessdate=28 October 2008}}</ref> Nigba ti o di omo odun mokan-dinlogun (19) o feran lati ja ese ati eresisa ni ile-eko.<ref name=port/> Leyin to to de koleji, Mandela bere si keko fun iwe-eri Bachelor Ise-Ona ni [[Fort Hare University]], nibi to ti pade [[Oliver Tambo]]. Tambo ati Mandela di ore ati elegbe. Mandela tun di ore pelu [[Kaiser Matanzima|Kaiser ("K.D.") Matanzima]] eni to je gege bi oloye Otunba Thembu wa lori ila fun ite ni Transkei,<ref name="mafela"/> eyi ti yio fa lojo iwaju lati tewogba eto Bantustan. Itileyin re fun awon eto yi fa ilodi larin ohun ati Mandela.<ref name=port/> Ni eyin odun kn ni koleji Mandela kopa ninu boikotu ti Igbimo awon Asoju Akeko se nitori awon eto yunifasiti, nitorie won le kuro nibe.<ref>[[#mandela1996|Mandela 1996]], pp. 18-19.</ref> Lojowaju nigba to wa ni ogba ewon, Mandela keko fun [[Bachelor of Laws|Iwe-eri Bachelor Ofin]] lati ibi eto okere [[University of London|Yunifasiti Londonu]]. Dere to kuro ni Fort Hare, Jongintaba so fun Mandela ati Justice (to je omo Jogintaba ati eni to kan lati joba) pe ohun ti seto igbeyawo fun awon mejeeji. Sugbo awon mejeeji nitoripe won ko feran eto igbeyawo yi, won kora won si ko lo si [[Johannesburg]].<ref name="mandela1996pp10,20">[[#mandela1996|Mandela 1996]], pp. 10, 20.</ref> Nigba to de be, Mandela nibere koko ri ise bi asona ninu koto alumoni.<ref name="NMF">{{cite web|url=http://www.nelsonmandela.org/index.php/memory/views/biography/|title=Nelson Mandela Biography - Early Years|publisher=Nelson Mandela Foundation|accessdate=28 October 2008|archive-date=9 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309024710/http://www.nelsonmandela.org/index.php/memory/views/biography/|dead-url=yes}}</ref> Sugbon, eni to gba sise tete yara le kuro nigba to gbo pe Mandela je alagbato Oba. Mandela leyin na bere ise bi akowe ni ile-ise agbejoro to wa ni Johannesburg, Witkin, Sidelsky ati Edelman, lati odo ore ati alawose re, [[Walter Sisulu]].<ref name="NMF"/> Bo se unsise ni Witkin, Sidelsky ati Edelman, Mandela pari iwe-eri B.A. re ni [[University of South Africa|Yunifasiti Guusu Afrika]] pelu ifiranse, leyin na lo wa bere si ni gbeko ofin ni [[University of Witwatersrand|Yunifasiti Witwatersrand]], nibi to ti bere si ni sore awon elegbe akoko re ati awon alakitiyan olodi apartheid lojowaju [[Joe Slovo]], [[Harry Schwarz]] ati [[Ruth First]]. Slovo yio wa di Alakoso Oro Ile ninu ijoba Mandela lojowaju, nigbati Schwarz yio di alusoju Guusu Afrika ni Amerika. Ní àsìkò yìí, Mandela gbé ní [[Alexandra, South Africa|Alexandra]], tó wà ní àríwá Johannesburg.<ref>{{cite web|url=http://www.nmcf.co.za/organize.html|title=Nelson Mandela Children's Fund - Organise|publisher=Nelson Mandela Children's Fund|accessdate=28 October 2008}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref> == Ìgbésẹ̀ Òṣèlú == Lẹ́yìn tí ẹgbẹ́ òṣèlú [[National Party (South Africa)|Egbe Omoorile-ede]] egbe oselu[[Afrikaner]] ninu eto idibo odun 1948, nitoripe awon wonyi fowo mo eto [[apartheid's apartheid's apartheid's]] [[racial segregation| eleya-meya]],<ref>{{cite Web|url=http://www.sahistory.org.za/pages/governence-projects/SA-1948-1976/1948-election.htm|title=The 1948 election and the National Party Victory|publisher=South African History Online|accessdate=28 October 2008}}</ref> Mandela bere si ni kopa gidigidi ninu oro oselu. O siwaju ninu Kampein Agidi ti ANC se ni 1952 ati ninu Kongresi awon eniyan ni 1955 ti pinu ti abajade re je ipile eto ilodi si ise eleya-meya[[anti apartheid]].<ref>{{cite web|url=http://www.anc.org.za/ancdocs/history/struggles/defiance.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080713192018/http://www.anc.org.za/ancdocs/history/struggles/defiance.html|archivedate=2008-07-13|title=The Defiance Campaign|publisher=African National Congress|accessdate=28 October 2008|dead-url=no}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.anc.org.za/ancdocs/history/campaigns/cop/index.html|title=Congress of the People, 1955|publisher=African National Congress|accessdate=28 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080622053030/http://www.anc.org.za/ancdocs/history/campaigns/cop/index.html|archivedate=22 June 2008|dead-url=no}}</ref> Larin asiko yi, Mandela ati agbejoro re [[Oliver Tambo]] da ile-ise agbejoro [[Mandel's ati Tambo]] sile lati pese imoran ofin ofe fun opo awon alawodudu ti won ko ni agbejoro.<ref>{{cite book|last=Callinicos|first=Luli|title=Oliver Tambo: Beyond the Engeli Mountains|publisher=New Africa Books|year=2004|page=173|isbn=0864866666}}</ref> [[Mahatma Gandhi]] nipa iha ti Mandela ati bi awon ona ti awon alakitiyan olodi apartheid Guusu Afrika fi koju re.<ref>{{cite news|author=Mandela, Nelson|title=The Sacred Warrior|work=[[Time 100: The Most Important People of the Century]]|date=3 January 2000|url=http://www.time.com/time/time100/poc/magazine/the_sacred_warrior13a.html|accessdate=26 May 2008|archivedate=20 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081020031336/http://www.time.com/time/time100/poc/magazine/the_sacred_warrior13a.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite book|title=The Making of a Political Reformer: Gandhi in South Africa, 1893–1914|author= Bhana, Surendra; Vahed, Goolam|year=2005|page=149}}</ref> (nitori re, Mandela kopa ninu apero oro arofo 29–30 January 2007 ni New Delhi to sajodun odun kewa ti Gandhi se akoso [[satyagraha]] (ilodi alainijagidijagan) ni Guusu Afrika).<ref>{{cite news|author=Bhalla, Nita|title=Mandela calls for Gandhi's non-violence approach|publisher=Reuters|date=29 January 2007|url=http://www.boston.com/news/world/asia/articles/2007/01/29/mandela_calls_for_gandhis_non_violence_approach/|accessdate=26 May 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080508192753/http://www.boston.com/news/world/asia/articles/2007/01/29/mandela_calls_for_gandhis_non_violence_approach/|archivedate=8 May 2008|deadurl=yes}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{reflist|30em}} == Ìwé fún kíkà == * {{Cite book |title=A Prisoner in the Garden: Opening Nelson Mandela's Prison Archive |publisher=[[Penguin Books]] |isbn=0-143-02495-7 |year=2005}} * {{Cite book |title=The Rainbow People of God: The Making of a Peaceful Revolution |url=https://archive.org/details/isbn_9780385483742 |publisher=[[Doubleday (publisher)|Doubleday]] |year=1996 |isbn=978-0385-48374-2 |author=Desmond Tutu ; edited by John Allen.}} * {{Cite book |author=Benson, Mary |title=Nelson Mandela: The Man and the Movement|year=1986 |url=https://archive.org/details/nelsonmandelaman00bens }} * {{Cite book |author=Bezdrob, Anne Marie du Preez |title=The Nelson Mandela Story |url=https://archive.org/details/nelsonmandelasto0000bezd |publisher=Samoja Books |isbn=0-620-36570-6 |year=2006}} * {{Cite book |author=Denenberg, Barry |title=Nelson Mandela: No Easy Walk To Freedom|year=2005 |url=https://archive.org/details/nelsonmandelanoe00dene }} * {{Cite book |author=Hoobler, Dorothy |coauthors= Hoobler, Thomas |title=Mandela: The Man, The Struggle, The Triumph |year=1992 |isbn=978-0531152454 |location=New York |publisher=Franklin Watts}} * {{Cite book |author=Juckes, Tim |title=Opposition in South Africa: The Leadership of Matthews, Nelson Mandela, and Stephen Biko |url=https://archive.org/details/oppositioninsout0000juck |location=[[Westport, Connecticut|Westport]] |publisher=Praeger Publishers |year=1995}} * {{Cite book |author=Mandela, Nelson |title=[[Long Walk to Freedom (book)|Long Walk to Freedom]] |publisher=[[Little, Brown and Company]] |isbn=0-316-54818-9 |year=1995}} * {{Cite book |author=Meredith, Martin |title=Nelson Mandela: A Biography|year=2010 |url=https://archive.org/details/nelsonmandelabio0000mere_b0h8 }} * {{Cite book |author=[[Anthony Sampson|Sampson, Anthony]] |title=[[Mandela: The Authorised Biography]] |isbn= 0-679-78178-1 |year=1999 |publisher=Vintage Books |location=New York}} * {{Cite book |author=Smith, Charlene |title=Mandela: In Celebration of a Great Life|year=2012 |url=https://archive.org/details/mandelaincelebra0000smit_a1k7 }} * {{Cite book |author=[[Richard Stengel|Stengel, Richard]] |title=Mandela's Way: Fifteen Lessons on Life, Love, and Courage |url=https://archive.org/details/mandelaswayfifte0000sten |publisher=[[Crown Publishing Group|Crown]] |year=2009 |isbn=978-0307460684}} * {{Cite book |author=Villa-Vicencio, Charles |title=The Spirit of Freedom |url=https://archive.org/details/spiritoffreedoms0000vill |location=[[Berkeley, California|Berkeley]] |publisher=[[University of California Press]] |year=1996}} == Àwọn ìjápọ̀ látìta == {{Commonscat}} {{wikisource|Author:Nelson Mandela|Nelson Mandela}} * [http://nobelprize.org/peace/laureates/1993/mandela-bio.html Nelson Mandela – Biography at Nobelprize.org] * [http://www.nelsonmandela.org/ Nelson Mandela Foundation] * [http://www.nmcf.co.za/ Nelson Mandela Children's Fund] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304213932/http://www.nmcf.co.za/ |date=2016-03-04 }} * [http://www.mandela-children.ca/ Nelson Mandela Children's Fund (Canada)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090408184620/http://www.mandela-children.ca/ |date=2009-04-08 }} * [http://www.time.com/time/time100/leaders/profile/mandela.html Time 100 profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090422130012/http://www.time.com/time/time100/leaders/profile/mandela.html |date=2009-04-22 }} * [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1851882 Mandela: An Audio History] * [http://www.palmpictures.com/film/palm-world-voices-mandela.php Mandela: Son of Africa, Father of a Nation Documentary & Soundtrack] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061015180116/http://www.palmpictures.com/film/palm-world-voices-mandela.php |date=2006-10-15 }} * [http://www.theelders.org/ The Elders] * [http://www.blogs.targetx.com/wildriverreview/penworldvoices/2007/09/nelson_mandela_holding_africa.html The Art of Nelson Mandela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090516074534/http://www.blogs.targetx.com/wildriverreview/penworldvoices/2007/09/nelson_mandela_holding_africa.html |date=2009-05-16 }} * [http://archives.cbc.ca/politics/international_politics/topics/3547/ CBC Digital Archives&nbsp;– Nelson Mandela: Prisoner, president, peacemaker] * [http://www.life.com/image/first/in-gallery/40252/nelson-mandela-a-heros-way Nelson Mandela: A Hero's Way] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819194037/http://www.life.com/image/first/in-gallery/40252/nelson-mandela-a-heros-way |date=2010-08-19 }} - slideshow by ''[[Life magazine]]'' * [http://lateshowbiz.podbean.com/2010/05/13/nelson-mandela-a-history/ Martin Meredith: Nelson Mandela: A Biography - Interview May 2010] * [http://www.brikcius.com/News.uk.011.html Nelson Mandela Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120826032542/http://www.brikcius.com/News.uk.011.html |date=2012-08-26 }} * [http://www.mandeladay.com/ Nelson Mandela Day - official site] {{SAPresidents}} {{Nobel Peace Prize}} {{Cold War figures}} {{Àyọkà pàtàkì}} {{igbesiaye|1918|2013|Mandela Nelson}} [[Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Gúúsù Áfríkà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel fún Àláfíà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel ará Gúúsù Áfríkà]] lxpsbma3awptl38adbrxltmhnhqvmfc Gánà 0 7524 639827 597633 2026-11-07T22:43:16Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639827 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name = Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Gánà </br>Republic of Ghana |common_name = Gánà |image_flag = Flag of Ghana.svg |image_coat = Coat of arms of Ghana.svg |national_motto = "Freedom and Justice" |national_anthem = {{ubl |"[[God Bless Our Homeland Ghana]]"<ref>{{cite web|url=http://www.emefa.myserver.org/Ghana.mp3|title=Emefa.myserver.org|accessdate=21 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426061344/http://www.emefa.myserver.org/Ghana.mp3|archive-date=26 April 2012|dead-url=yes}}</ref>|}} |image_map = Ghana (orthographic projection).svg |capital = [[Accra]] |largest_city = capital |coordinates = {{Coord|5|33|N|0|12|W|type:city}} |official_languages = [[English language|English]]<ref name="The Ghanaian Government states that English is the official language">{{cite web|quote=English is the official language of Ghana and is universally used in schools in addition to nine other local languages. The most widely spoken local languages are, Ga, Dagomba, Akan and Ewe.|url=http://www.ghanaembassy.org/index.php?page=language-and-religion|title=Language and Religion|publisher=Ghana Embassy|accessdate=8 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170301155437/https://www.ghanaembassy.org/index.php?page=language-and-religion|archive-date=1 March 2017|dead-url=yes|df=dmy-all}}</ref><ref name="Ghana – 2010 Population and Housing Census">{{cite web|url=http://www.statsghana.gov.gh/docfiles/2010phc/Census2010_Summary_report_of_final_results.pdf|title=Ghana – 2010 Population and Housing Census|work=Government of Ghana|year=2010|accessdate=1 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925192147/http://www.statsghana.gov.gh/docfiles/2010phc/Census2010_Summary_report_of_final_results.pdf|archive-date=25 September 2013|dead-url=yes|df=dmy-all}}</ref> |national_languages = British English (official Language){{plainlist|item_style=padding-left:0.5em| *[[Asante dialect|Asante Twi]] *[[Akuapem dialect]] *[[Akuapem Twi]] *[[Abron dialect|Bono]] *[[Dagaare]] *[[Dagomba language|Dagbani]] *[[Adangme language|Dangme]] *[[Ewe language|Ewe]] *[[Ga language|Ga]] *[[Gonja language|Gonja]] *[[Kasem language|Kasem]] *[[Mampruli language|Mampruli]] *[[Fante dialect|Fante]] *[[Nzema language|Nzema]] *[[Wasa language|Wasa]] *[[Talensi language|Talensi]] *[[Frafra language|Frafra]] *[[Kusaal]] *[[Hausa language|Hausa]] *[[Ghanaian Sign Language]]}} |ethnic_groups = {{ubl |47.5% [[Akan people|Akans]] |16.6% [[Mole-Dagbani people|Mole-Dagbani Dagbani]] |13.9% [[Ewe people|Ewe]] |7.4% [[Ga-Adangbe people|Ga-Adangbe]] |5.7% [[Gurma]] |5.0% [[Fula people|Fulani]] |3.7% [[Guan people|Guan]]{{\}}[[Gonja people|Gonja]] |2.5% [[Gurunsi]] |1.2% [[Kusasi]] |1.1% [[Bissa people|Bissa]]{{\}}[[Mande peoples|Mande]] |1.6% Other}} |ethnic_groups_year = 2010<ref name="Alaska – 2010 Population and Housing Census">{{cite web|url=http://www.statsghana.gov.gh/docfiles/2010phc/Census2010_Summary_report_of_final_results.pdf|title=Ghana – 2010 Population and Housing Census|work=Government of Ghana|year=2010|accessdate=1 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925192147/http://www.statsghana.gov.gh/docfiles/2010phc/Census2010_Summary_report_of_final_results.pdf|archive-date=25 September 2013|dead-url=yes|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nationmaster.com/country-info/stats/People/Ethnic-groups|title=People > Ethnic groups: Countries Compared|publisher=NationMaster|accessdate=22 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714100154/http://www.nationmaster.com/country-info/stats/People/Ethnic-groups|archive-date=14 July 2014|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |demonym = Ghanaian |government_type = {{ubl|style=whitespace:nowrap |[[Unitary state|Unitary]] [[Presidential system|presidential]]|[[Republic|constitutional republic]]}} |leader_title1 = [[President of Ghana|President]] |leader_name1 = [[John Mahama]] |leader_title2 = [[Vice President of the Republic of Ghana|Vice-President]] |leader_name2 = [[Jane Naana Opoku-Agyemang]] |legislature = [[Parliament of Ghana|Parliament]] |sovereignty_type = Independence {{nobold|from the [[United Kingdom]]}} |established_event1 = [[Dominion of Ghana|Dominion]] |established_date1 = 6 March 1957 |established_event2 = [[Republic]] |established_date2 = 1 July 1960 |established_event3 = [[Constitution of Ghana|Current&nbsp;constitution]] |established_date3 = 28 April 1992 |area_km2 = 239,567 |area_rank = 80th |area_sq_mi = 92,099 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 4.61 (11,000&nbsp;km; 4,247&nbsp;mi{{smallsup|2}}) |population_estimate = 28,308,301<ref name=popest>{{cite web |title=2010 Population Projection by Sex, 2010–2016 |publisher=Ghana Statistical Service |url=http://www.statsghana.gov.gh/pop_stats.html |accessdate=2 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180424110616/http://www.statsghana.gov.gh/pop_stats.html |archive-date=24 April 2018 |dead-url=yes |df=dmy-all }}</ref> |population_census = 24,200,000<ref name=unpop>{{cite journal|url=http://www.ghana.gov.gh/index.php?option=com_content&view=article&id=4712:2010-provisional-census-results-out&catid=88:daily-news-summary&Itemid=236 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110615141322/http://www.ghana.gov.gh/index.php?option=com_content&view=article&id=4712%3A2010-provisional-census-results-out&catid=88%3Adaily-news-summary&Itemid=236 |archivedate=15 June 2011 |title=2010 Provisional Census Results Out |version=4 February 2011 |publisher=Population Division, Ghana Government |year=2010 |accessdate=7 February 2011 |author=Antoinette I. Mintah |deadurl=yes }}</ref> |population_estimate_year = 2016 |population_estimate_rank = 45th |population_census_year = 2010 |population_density_km2 = 101.5 |population_density_sq_mi = 258.8 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 103rd |GDP_PPP = $211.127&nbsp;billion<ref name=IMF>{{cite web |title=Report for Selected Countries and Subjects |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=59&pr.y=8&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=652&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |website=www.imf.org |accessdate=25 May 2019}}</ref> |GDP_PPP_year = 2019 |GDP_PPP_per_capita = $6,998<ref name=IMF/> |GDP_nominal = $68&nbsp;billion<ref name=IMF/> |GDP_nominal_year = 2018 |GDP_nominal_per_capita = $2,262<ref name=IMF/> |Gini = 42.4 |Gini_year = 2012 |Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> |Gini_ref =<ref name="worldbank">{{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=GH|title=GINI index (World Bank estimate)|publisher=[[World Bank]]|website=data.worldbank.org|accessdate=24 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190125020447/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=GH|archive-date=25 January 2019|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |Gini_rank = |HDI = 0.592 |HDI_year = 2017 |HDI_change = increase |HDI_ref =<ref name="HDI">{{cite web |url=http://www.hdr.undp.org/en/2018-update |title=2018 Human Development Report |year=2018 |accessdate=14 September 2018 |publisher=United Nations Development Programme |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914203906/http://hdr.undp.org/en/2018-update |archive-date=14 September 2018 |dead-url=no |df=dmy-all }}</ref> |HDI_rank = 140th |currency = [[Ghanaian cedi]] |currency_code = GHS |time_zone = [[GMT]] |utc_offset = +0 |drives_on = [[Right- and left-hand traffic#Ghana|right]] |calling_code = [[Telephone numbers in Ghana|+233]] |iso3166code = GH |cctld = [[.gh]] |official_website = [http://www.ghana.gov.gh/ ghana.gov.gh] }} '''Gánà''' {{IPA-all|gá.nà}}, jẹ́ orílẹ̀-èdè ní [[ìhà ìwọ̀-oòrùn]] ilẹ̀ [[Afríkà|Afíríkà]]. Ní ìfọwọ́sí <nowiki>''</nowiki>Republic of [[Ghánà|Ghana]]", jẹ́ orílẹ̀-èdè kan pẹ̀lú Gulf of Guinea àti Òkun Àtìláńtíìkì, ní orílẹ̀-èdè Ìwọ̀-oòrun Afíríkà. Gbígbà ibi-ilẹ̀ kan ti 238,535 km2 (92,099 sq mi), [[Ghánà|Gánà]] ń ko Ivory Coast ní ìwọ̀-oòrun, Burkina Faso ní àríwá, Tógò ní ìlà-oòrun, àti Gulf of Guinea àti Òkun Àtìláńtíìkì ní gúúsù. Ìlú [[Ghánà|Gánà]] túmọ̀ sí "Ọba Ajagun" ní èdè Soninke.<ref name="warriorking">Jackson, John G. (2001) ''Introduction to African Civilizations'', Citadel Press, p. 201, {{ISBN|0-8065-2189-9}}.</ref> Ìpínlẹ̀ àkọ́kọ́ tí ó wà títí ní agbègbè [[Ghánà|Gánà]] lónìí láti ọjọ́ kẹsàn-án ọdún 11 jẹ́, [[Ìpínlẹ̀ Bọ̀rnó|Ìpínlẹ̀ Bọ́nò]] ti ọ̀dúnrún náà.<ref>{{Cite book|last=Meyerowitz|first=Eva L. R.|url=https://books.google.com/books?id=F3lyAAAAMAAJ|title=The Early History of the Akan States of Ghana|date=1975|publisher=Red Candle Press|language=en}}</ref> Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìjọba àti àwọn ìjọba tó fara hàn ní àwọn ọ̀rúndún, èyí tó lágbára jù lọ ni ìjọba Dagbon <ref>{{cite book|last1=Danver|first1=Steven L|title=Native Peoples of the World: An Encyclopedia of Groups, Cultures and Contemporary Issues|date=10 March 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-46400-6|pages=25|url=https://books.google.com/books?id=vf4TBwAAQBAJ&pg=PA25&dq=Kingdom+of+Dagbon#q=Kingdom%20of%20Dagbon}}</ref> ati ìjọba Àṣáńtì.<ref>{{cite web|title=Asante Kingdom|url=http://www.ascleiden.nl/content/webdossiers/asante-kingdom|publisher=[[Afrika-Studiecentrum, Leiden]]|accessdate=October 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20140712214333/http://www.ascleiden.nl/content/webdossiers/asante-kingdom|archive-date=12 July 2014|url-status=live}}</ref> Láti ọdún karùn-úndínlógún, ìjọba Ìlú Potogí, pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn orílẹ̀-èdè alágbára Yúróòpù mìíràn lẹ́yìn, díje agbègbè nítorí ìṣòwò, títí tí Ìjọba Gẹ̀ẹ́sì fi ìdí múlẹ̀ ìṣàkóso etíkun ní òpin ọdún 19k. Lẹ́yìn ọgọ́rùn-ún ọdún atakò ti àwọn ọmọ abínibí, ohun tí ó jẹ́ ààlà [[Ghánà|Gánà]] ní báyìí tẹ̀ lé ààlà tí èyí tí ó jẹ́ agbègbè ìjọba amúnisìn Gẹ̀ẹ́sì mẹ́rin ọ̀tọ̀tọ̀: Gold Coast, [[Agbègbè Ashanti|Àṣáńtì]], Àwọn Agbègbè Àríwá àti Ilẹ̀ Tógò Gẹ̀ẹ́sì. Àwọn wọ̀nyí ni ìṣọ̀kan gẹ́gẹ́ bí ìjọba olómìnira láàárín Ìjọba àpapọ̀ Gẹ̀ẹ́sì ní oṣù kẹta, ọjọ́ kẹfà, ọdún 1957.<ref name="Universal Newsreel">{{cite video|year=1957|title=Video: A New Nation: Gold Coast becomes Ghana In Ceremony, 1957/03/07 (1957)|url=https://archive.org/details/1957-03-07_A_New_Nation|publisher=[[Universal Newsreel]]|accessdate=October 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20130128113959/http://archive.org/details/1957-03-07_A_New_Nation|archive-date=28 January 2013|url-status=live}}</ref><ref name="First For Sub-Saharan Africa">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/africa/features/storyofafrica/14chapter3.shtml|title=First For Sub-Saharan Africa|publisher=BBC|accessdate=October 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20111101135716/http://www.bbc.co.uk/worldservice/africa/features/storyofafrica/14chapter3.shtml|archive-date=1 November 2011|url-status=live}}</ref><ref name="Exploring Africa – Decolinization">{{cite web|url=http://exploringafrica.matrix.msu.edu/images/decolinization.jpg|title=Exploring Africa – Decolonization|publisher=exploringafrica.matrix.msu.edu|accessdate=October 8, 2020|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130602212136/http://exploringafrica.matrix.msu.edu/images/decolinization.jpg|archivedate=2 June 2013}}</ref> Olùgbé [[Ghánà|Gánà]] tó tó mílíọ̀nù 30<ref>{{Cite web|url=http://www.worldometers.info/world-population/ghana-population/|title=Ghana Population (2019) – Worldometers|website=www.worldometers.info|language=en|access-date=October 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917202612/http://www.worldometers.info/world-population/ghana-population/|archive-date=17 September 2018|url-status=live}}</ref> ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹ̀yà, èdè àti ẹ̀sìn àwọn ẹgbẹ́. Gẹ́gẹ́ bí ìkànìyàn ti 2010, 71.2% orílẹ̀-èdè jẹ́ onígbàgbọ́, 17.6% jẹ́ Mùsùlùmí, àti 5.2% jẹ́ onísìn ìbílẹ̀ tàbí kò sí ẹ̀sìn. <ref name="Census2010">{{cite web|url=http://www.statsghana.gov.gh/docfiles/2010phc/National_Analytical_Report.pdf|title=2010 Population & Housing Census: National Analytical Report|publisher=Ghana Statistical Service|page=63|year=2013|access-date=October 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712212518/http://www.statsghana.gov.gh/docfiles/2010phc/National_Analytical_Report.pdf|archive-date=12 July 2018|url-status=dead}}</ref> Onírúurú ilẹ̀ àti ìmọ̀-jìnlẹ̀ ti àwọn sàkánì láti ọ̀dàn etíkun sí igbó kìjikìji olóoru. Orílẹ̀-èdè [[Ghánà|Gánà]] jẹ́ ìjọba tiwantiwa t’orílẹ̀-ede kan tó jẹ́ olùdarí nípasẹ̀ adarí kan tó jẹ́ orí orílẹ̀-èdè àti olórí ìjọba.<ref name="Ghana: CIA World FactBook">{{cite web|last1=CIA World FactBook|title=Ghana|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gh.html|website=CIA World FactBook|publisher=CIA World FactBook|accessdate=October 8. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20131115130423/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gh.html|archive-date=15 November 2013|url-status=live}}</ref> Ìdàgbàsókè ètò-ọrọ̀ ti ń mú [[Ghánà|Gánà]] dàgbà, ètò òṣèlú tiwantiwa sì ti jẹ́ kí Gánà jẹ́ orílẹ̀-èdè alágbára ní agbègbè òun ní Ìwọ̀-oòrùn Afíríkà.<ref name="South America and West Africa" /> Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ti Non-Aligned Movement, [[Ìṣọ̀kan Áfríkà|Ìṣọ̀kan Afíríkà (AU)]], [[Àgbàjọ Tòkòwò àwọn Orílẹ̀-èdè Ìwọòrùn Áfríkà|Àgbàjọ Tòkòwò àwọn Orílẹ̀-èdè Ìwọ-oòrùn Afíríkà (ECOWAS)]], Ẹgbẹ́ 24 (G24) àti Àgbáyé ti Àwọn Orílẹ̀-èdè.<ref>{{cite web|url=http://m.state.gov/md2860.htm|publisher=[[United States Department of State]]|title=Ghana-US relations|date=13 February 2013|accessdate=October 8, 2020|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130405184830/http://m.state.gov/md2860.htm|archivedate=5 April 2013}}</ref> == Ìtàn == [[File:Akan face.jpg|thumb|left|upright|Ère alámọ̀ Akan ti ọ̀dúnrún 16k, Metropolitan Museum of Art, [[Ghánà|Gánà]]]] [[File:Guinea from Milner's Atlas.jpg|thumb|Máàpù ọdún 1850 tó fi ọmọ Akan Ìjọba [[Ashanti|Àṣáńtì]] nínú ìhà Gínì àti ẹkùn àyíká ní ìwọ̀-oòrùn Afíríkà hàn]] [[File:Lidded Vessel (Kuduo) MET DP108293.jpg|thumb|Ọnà onídẹ Àṣáńtì ti ọ̀rúndún 18k tí wọ́n pè ní ''kuduo''. Eruku wúrà àti ègé wúrà ni wọ́n fi pamọ́ nínú ''kuduo'', àti ohun ìní míì náà. Gẹ́gẹ́ bí kóló fún ''kra ('' ipá ìwàláàyè) ẹni tó ní i, ''kuduo'' ṣe kókó nínú ayẹyẹ fún bíbọ̀ onítọ̀hún.]] A mọ [[Ghánà|Gánà]] gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan nínú àwọn ìjọba ńlá ní Bilad el-Sudan nípasẹ̀ ọ̀rúndún kẹsàn-án.<ref>{{cite book|last1=Levtzion|authorlink=Nehemia Levtzion|first1=Nehemia|title=Ancient Ghana and Mali|date=1973|publisher=Methuen & Co Ltd|location=New York|isbn=978-0-8419-0431-6|page=3}}</ref> Orílẹ̀-èdè [[Ghánà|Gánà]] ni ó wà láàárín ogoro àti Ọjọ-iwari nípasẹ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìjọba Akan tó borí púpọ̀ jù lọ ní àwọn agbègbè Gúúsù ati Àárín gbùngbùn. Èyí pẹ̀lú Ottoman Àṣáńtì, Akwamu, Bonoman, Denkyira, ati ijọba Mankessim.<ref>Title: Africa a Voyage of Discovery with Basil Davidson, Language: English Type: Documentary Year: 1984 Length: 114 min.</ref> Bó tilẹ̀ jẹ́ pé agbègbè ti [[Ghánà|Gánà]] òde òní ni Ìwọ̀-oòrun Afíríkà ti ní ìrírí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àgbéká olùgbé, àwọn Akan ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ ní ọ̀rúndún karùn-ún.<ref name="col">{{cite web|url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/history/pre-colonial.php|title=Pre-Colonial Period|publisher=Ghanaweb.com|accessdate=October 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20101123235900/http://ghanaweb.com/GhanaHomePage/history/pre-colonial.php|archive-date=23 November 2010|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pdmhs.com/PDFs/ScannedBulletinArticles/Bulletin%2013-4%20-%20Pre-European%20Gold%20Mining%20at%20Ashanti,%20Ghana.pdf|title=Pre-European Mining at Ashanti, Ghana|type=PDF|publisher=Pdmhs.com|date=October 1996|accessdate=October 8, 2020|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141122214748/http://www.pdmhs.com/PDFs/ScannedBulletinArticles/Bulletin%2013-4%20-%20Pre-European%20Gold%20Mining%20at%20Ashanti,%20Ghana.pdf|archivedate=October 8, 2020}}</ref> Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún 11k, àwọn Akan ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ nílùú Akan tí wọ́n pè ní Bonoman, èyí tí a dárúkọ Ekun Brong-Ahafo.<ref name="col" /><ref>{{cite book|author1=Tvedten, Ige|author2=Hersoug, Bjørn|title=Fishing for Development: Small Scale Fisheries in Africa|url=https://books.google.com/books?id=Itt1hIbsbQsC&pg=PA60|year=1992|publisher=Nordic Africa Institute|isbn=978-91-7106-327-4|pages=60–|access-date=October 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20150912143828/https://books.google.com/books?id=Itt1hIbsbQsC&pg=PA60|archive-date=12 September 2015|url-status=live}}</ref> Láti ọ̀rúndún kẹẹ̀dógún, àwọn ọmọ Akan ti inú ohun tí a gbàgbọ́ pé ó ti jẹ́ agbègbè Bonoman, láti ṣẹ̀dá ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìlú Akan ti [[Ghánà|Gánà]], ní àkọ́kọ́ dá lórí òwò wúrà.<ref>The Techiman-Bono of Ghana: an ethnography of an Akan society Kendall/Hunt Pub. Co., 1975</ref> Àwọn ìpínlẹ̀ wọ̀nyí pẹ̀lú Bonoman (Ẹkùn Brong-Ahafo), Àṣáńtì (Ẹkùn Àṣáńtì), Denkyira (Ẹkùn Ìwọ̀-oòrùn Àríwá), ìjọba Mankessim (Ẹkùn Àárín gbùngbùn),àati Akwamu (agbègbè Ìlà-oòrun). Ní ọdún 19k, agbègbè ti ìhà gúúsù ti Gánà ni ó wà nínú ìjọba Àṣáńtì, ọ̀kan nínú àwọn ìpínlẹ̀ tó lágbára jù lọ ní ìhà aṣálẹ̀ Afíríkà ṣáájú ìbẹ̀rẹ̀ ètò amúnisìn.<ref name="col" /> Ìjọba Àṣáńtì ṣiṣẹ́ ní ìṣáájú lọ́nà tí kò súnmọ́ tímọ́tímọ́, àti níkẹ̀yìn bí ìjọba àjùmọ̀ṣe pẹ̀lú ìlọsíwájú, iṣẹ́-ṣíṣe ayọ́gínní tó ga jù lọ tó dá ní olú-ìlú [[Kumasi]].<ref name="col" /> Ṣáájú ìbáṣepọ̀ Akan pẹ̀lú àwọn òyìnbó, àwọn èèyàn Akan ti ṣẹ̀dá ètò-ọrọ̀ tó ní ìlọsíwájú tó dá lé lórí pàtàkì wúrà àwọn ọjà oníwúrà tí wọ́n tà sáwọn ìlú Afíríkà.<ref name="col" /><ref>{{cite web|url=http://rubens.anu.edu.au/htdocs/surveys/african/ashanti/history.html|title=A Short History of Ashanti Gold Weights|publisher=Rubens.anu.edu.au|accessdate=October 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20130902030803/http://rubens.anu.edu.au/htdocs/surveys/african/ashanti/history.html|archive-date=2 September 2013|url-status=live}}</ref> Àwọn ìjọba àkọ́kọ́ tí a mọ̀ láti fara hàn nílùú Gánà ti òde òní ni àwọn ìlú Mole-Dagbani. Mole-Dagomba gẹṣin wá láti Burkina Faso ti òde òní lábẹ́ adarí Naa Gbewaa nìkan.<ref>{{cite web|url=http://articles.ghananation.com/articles/ghana-history/3017-invasion-of-the-peoples-of-the-north.html|title=Invasion of the Peoples of the North|publisher=GhanaNation|date=15 November 2011|accessdate=October 8, 2020|author=Jessica W|archive-url=https://web.archive.org/web/20140708222407/http://articles.ghananation.com/articles/ghana-history/3017-invasion-of-the-peoples-of-the-north.html|archive-date=8 July 2014|url-status=live}}</ref> Pẹ̀lú àwọn ohun ìjà tó já fáfá àti tó dá lórí aláṣẹ àárín gbùngbùn kan, wọ́n tètè gbógun tì wọ́n sì tẹ̀ dó sí ilẹ̀ èèyàn agbègbè Tendamba (àwọn àlùfáà ọlọ́run ilẹ̀) wọ́n ṣàkóso wọn, wọ́n sì fi ìdí wọn múlẹ̀ gẹ́gẹ́ bí aláṣẹ lórí àwọn abínibí, wọ́n fi Gambaga jọba.<ref>{{cite web|url=http://articles.ghananation.com/feed/articles/ghana-articles/3093-dagomba.txt|title=Ghana Articles: Dagomba|publisher=GhanaNation.com|date=19 November 2011|accessdate=October 8, 2020|author=Curtis M.|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019101858/http://articles.ghananation.com/feed/articles/ghana-articles/3093-dagomba.txt|archivedate=19 October 2014}}</ref> Ikú Naa Gbewaa fa ìjà abẹ́lé láàárín àwọn ọmọ rẹ̀, díẹ̀ nínú àwọn tó kúrò láti tẹ̀ dó àwọn ìjọba ọ̀tọ̀tọ̀ pẹ̀lú Dagbon, Mamprugu, Mossi, Nanumba àti Wala. {{ekunrere}} == Itokasi == {{reflist}} {{orile-ede Afrika}} [[Ẹ̀ka:Ghánà| ]] ril5n7t1ele23s000wf11d3sttjsicf Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun 0 9149 640126 618196 2026-11-08T09:48:21Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640126 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = Osun | type = [[States of Nigeria|State]] | image_flag = Flag of Osun State, Nigeria.svg<!-- Do NOT change the spelling of the image file! --> | image_seal = Seal of Osun State.png | nickname = [[List of Nigerian state nicknames|Land of Virtue]] | image_map = Nigeria - Osun.svg | map_alt = | map_caption = Location of Osun State in Nigeria | coordinates = {{coord|07|30|N|4|30|E|region:NG_type:adm1st|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = {{flag|Nigeria}} | subdivision_type1 = [[Geopolitical Zones in Nigeria|Geopolitical Zone]] | subdivision_name1 = [[South West, Nigeria|South West]] | established_title = [[List of Nigerian states by date of statehood|Date created]] | established_date = 27 August 1991 | seat_type = [[List of Nigerian state capitals|Capital]] | seat = [[Osogbo]] | government_footnotes = | governing_body = Government of Osun State | leader_party = [[Peoples Democratic Party (Nigeria)|PDP]] | leader_title = [[Governor of Osun State|Governor]] | leader_name = [[Ademola Adeleke]] | leader_title1 = {{nowrap|[[Deputy Governor of Osun State|Deputy Governor]]}} | leader_name1 = [[Kola Adewusi]] | leader_title2 = Legislature | leader_name2 = [[Osun State House of Assembly]] | leader_title3 = [[Senate of Nigeria|Senators]] | leader_name3 = {{Nowrap|C: [[Olubiyi Fadeyi]] ([[Peoples Democratic Party (Nigeria)|PDP]])}}<br>{{Nowrap|E: [[Francis Adenigba Fadahunsi]] ([[Peoples Democratic Party (Nigeria)|PDP]])}}<br>{{Nowrap|W: [[Kamorudeen Olalere Oyewumi]] ([[Peoples Democratic Party (Nigeria)|PDP]])}} | leader_title4 = [[Nigerian House of Representatives|Representatives]] | leader_name4 = [[Nigerian National Assembly delegation from Osun#9th Assembly (2023-till date)|List]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 9251 | area_rank = [[List of Nigerian states by area|28th of 36]] | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 3,416,959<ref name="PHC Tables">{{Cite web|url=http://population.gov.ng/core-activities/surveys/dataset/2006-phc-priority-tables/|title=2006 PHC Priority Tables – NATIONAL POPULATION COMMISSION|website=population.gov.ng|language=en-US|access-date=10 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010054745/http://population.gov.ng/core-activities/surveys/dataset/2006-phc-priority-tables/|archive-date=10 October 2017|url-status=dead}}</ref> | population_as_of = 2006 census | population_rank = [[List of Nigerian states by population|17th of 36]] | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = Osunian | demographics_type1 = [[List of Nigerian states by GDP|GDP (PPP)]] | demographics1_footnotes = | demographics1_title1 = Year | demographics1_info1 = 2021 | demographics1_title2 = Total | demographics1_info2 = $14.86&nbsp;billion<ref name="C-GIDD GDP">{{cite web |date=2022-10-13 |editor-last=Okeowo |editor-first=Gabriel |editor2-last=Fatoba |editor2-first=Iyanuoluwa |title=State of States 2022 Edition |url=https://yourbudgit.com/wp-content/uploads/2022/10/2022-State-of-states_Official.pdf |access-date=2023-03-07 |website=Budgit.org |publisher=BudgIT |publication-date=2022-10-13 |archive-date=2024-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328173232/https://yourbudgit.com/wp-content/uploads/2022/10/2022-State-of-states_Official.pdf |dead-url=yes }}</ref> | demographics1_title3 = Per capita | demographics1_info3 = $2,691<ref name="C-GIDD GDP" /> | timezone1 = [[West Africa Time|WAT]] | utc_offset1 = +01 | postal_code_type = postal code | postal_code = 230001 | area_code_type = | area_code = | iso_code = [[ISO 3166-2:NG|NG-OS]] | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] (2022) | blank_info_sec1 = 0.607<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 September 2018}}</ref><br/>{{color|#fc0|medium}} · [[List of Nigerian states by Human Development Index|13th of 37]] | website = {{URL|https://www.osunstate.gov.ng/}} | footnotes = | official_name = | flag_size = 220px }} '''Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun''' jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn [[Awon Ipinle Naijiria|Ìpínlẹ̀]] ní orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]]. Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun jẹ́ [[States of Nigeria|Ìpínlẹ̀]] tí ó wà ní àárín gbùngbùn apá Ìwọ̀-Oòrùn Gúúsù orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]]. Olú-ìlú rẹ̀ ni Ìlú [[Òṣogbo]]. Ó ní ibodè ní àríwá mọ́ [[Ipinle Kwara]], ní ìlà-oòrùn díẹ̀ mọ́ [[Ipinle Ekiti]] àti díẹ̀ mọ́ [[Ipinle Ondo]], ní gúúsù mọ́ [[Ipinle Ogun]] àti ní ìwọ̀oòrùn mọ́ [[Ipinle Oyo]]. Gómìnà ìpínlẹ̀ náà lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí ni Gómìnà [[Ademola Adeleke]] tí wọn dìbò yàn ni 2022. [[Gboyega Oyetola]] sì jẹ́ Gómìnà ìgbà kan rí.<ref name="Premium Times Nigeria 2019">{{cite web | title=Supreme Court affirms Gboyega Oyetola's election as Osun Governor | website=Premium Times Nigeria | date=2019-07-05 | url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/338994-breaking-supreme-court-affirms-gboyega-oyetolas-election-as-osun-governor.html | access-date=2019-09-18}}</ref> [[Image:Rio Osun.jpg|120px|thumb|left|[[Osogbo|Òṣogbo]], Osun state]]Ibi tí a ń pè ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun lo nii ni wọ́n da sileẹ̀ ní ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 1999. Wọ́ ṣe àfàyọ ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun láti ara [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́]] wọ́n fún Ìpínlẹ̀ náà ní orúkọ rẹ̀ látara omi [[Odò Ọ̀ṣun]] ìyẹn omi tí ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òrìṣà ilẹ̀ [[Yorùbá]].<ref>{{Citation|title=Osun-Osogbo|date=2020-04-27|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Osun-Osogbo&oldid=953397802|work=Wikipedia|language=en|access-date=2020-06-10}}</ref><ref>{{Citation|title=Osun-Osogbo|date=2020-04-27|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Osun-Osogbo&oldid=953397802|work=Wikipedia|language=en|access-date=2020-06-10}}</ref> Orúkọ ìnagijẹ Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ni "ilẹ̀ ọmọlúwàbí". == Itan ti ipinle Osun == Ipinle Osun, oorun Nigeria. Odun 1991 ni won da ipinle Osun lati ila oorun eni keta ipinle Oyo. O ni bode pelu awon ipinle Kwara ni ariwa ila oorun, Ekiti ati Ondo ni ila-oorun, Ogun ni guusu, ati Oyo ni iwoorun ati ariwa-iwoorun. Awon Oke yoruba gba koja apa ariwa ipinle Osun. Ìpínlẹ̀ náà ní ibora ti igbó òjò, Ọ̀ṣun sì ni odò tó ṣe pàtàkì jù lọ. Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ni àwọn Yorùbá ń gbé ní pàtàkì.<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Osun</ref> Aje Osun da lori ise agbe. Awọn irugbin pataki pẹlu iṣu, gbaguda (manioc), agbado (agbado), awọn ẹwa, jero, ọgbàgba, koko, epo ọpẹ ati awọn eso, ati awọn eso. Awọn ile-iṣẹ ile kekere ṣe agbejade iṣẹ idẹ, asọ hun, ati awọn ohun-ọgbẹ igi. Oshogbo, olu ilu ipinlẹ naa, ni ile-iṣẹ asọ, ile-iṣẹ ti n ṣe ounjẹ, ati ile-ọlọ irin. Awọn ibi ifamọra aririn ajo ti ipinlẹ naa pẹlu Ile-iṣẹ Imọ-iṣe Mbari ni Oṣogbo, awọn aafin ibugbe ti awọn ọba Yoruba ni Ilesha ati Ile-Ife, ati Ọsin-Osogbo Sacred Grove, igbo ti o ni ọpọlọpọ awọn oriṣa ati awọn iṣẹ-ọnà ni ola fun oriṣa Yorùbá Osun (ti a yàn si aaye Ajogunba Aye Agbaye ni ọdun 2005). Ile-iwe giga Obafemi Awolowo (ti a da ni 1961) wa ni Ile-Ife. Oshogbo ni ona ati oko oju irin si Ibadan ni ipinle Oyo. Agbejade. (2006) 3.423.535.<ref name=":0" /> ==Ilé ẹ̀kọ́ gíga== * Adeleke University, Ede * Federal Polytechnic, Ede * [[Obafemi Awolowo University]] Ile-Ife * Osun State College of Technology * Osun State Polytechnic * Osun State University * [[w:Bowen University|Bowen University Iwo]] * [[w:Westland University, Iwo|Westland University Iwo]] * [[w:Federal College of Education, Iwo|Federal College of Education Iwo]]<ref>{{Cite web |title=FEDERAL COLLEGE OF EDUCATION IWO – IWO, OSUN STATE |url=http://fceiwo.edu.ng/ |access-date=29 August 2022 |language=en-US |archive-date=29 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220829171957/http://fceiwo.edu.ng/ |dead-url=yes }}</ref> * National Open University of Nigeria Iwo Study center * Wolex Polytechnic Iwo * Mercy College of Nursing Ìkirè Ile, Iwo * Iwo City Polytechnic Feesu, Iwo * Royal College of Public Health Technology Iwo * Federal University of Health Sciences Ila Orangun<ref>{{Cite web |title=Management – Federal University of Health Sciences, Ila-Orangun |url=http://fuhsi.edu.ng/management/ |access-date=29 August 2022 |language=en-US |archive-date=29 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220829172842/http://fuhsi.edu.ng/management/ |dead-url=yes }}</ref> ==Ijọba Ìbílẹ̀== Awọn ijọba íbílẹ̀ tí ó wà nì ìpínlẹ̀ Osun jẹ́ ọgbọ̀n. Awọn ná ní: {| class="wikitable" |- ! Ijọba Ìbílẹ̀ !! Olú ilé |- | Aiyedaade || [[Gbongan]] |- | Aiyedire || [[w:Ileogbo|Ile Ogbo]] |- | Atakunmosa East || Iperindo |- | Atakunmosa West || Osu |- | Boluwaduro || [[Otan Ayegbaju]] |- | Boripe || [[Iragbiji]] |- | Ede North || Oja Timi |- | Ede South || [[Ede, Nigeria|Ede]] |- | Egbedore || Awo |- | Ejigbo || Ejigbo |- | Ife Central || [[Ile-Ife]] |- | Ife East || Oke-Ogbo |- | Ife North || [[Ipetumodu]] |- | Ife South || Ifetedo |- | Ifedayo || Oke-Ila Orangun |- | [[w:Ifelodun, Osun State|Ifelodun]] || Ikirun |- | [[Ila, Nigeria|Ila]] || [[Ila Orangun]] |- | Ilesa East || [[Ilesa]] |- | Ilesa West || Ereja Square |- | [[w:Irepodun, Osun State|Irepodun]] || Ilobu |- | Irewole || [[Ikire]] |- | Isokan || Apomu |- | [[Iwo, Nigeria|Iwo]] || [[Iwo, Nigeria|Iwo]] |- | Obokun || Ibokun |- | Odo Otin || [[w:Okuku, Osun State|Okuku]] |- | Ola Oluwa || Bode Osi |- | Olorunda || Igbonna, Osogbo |- | Oriade || [[Ijebu-Jesa]] |- | Orolu || Ifon Osun |- | [[Osogbo]] || [[Osogbo]] |} ==Àwọn èèyàn jànkànjànkàn== * Enoch Adeboye – olórí gbogbo ijọ, Redeemed Christian Church of God<ref>{{Cite web |title=RCCG Miracle Center {{!}} History |url=http://www.rccgmunich.com/rccg-history.php |access-date=10 April 2022 |website=www.rccgmunich.com |archive-date=20 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120141836/http://www.rccgmunich.com/rccg-history.php |dead-url=yes }}</ref> * Chief Dr. Oyin Adejobi- òsèrékùrin, gbajugbaja akéwì<ref>{{Cite web |date=7 March 2018 |title=Remembering the thunderking of theatre, Duro Ladipo |url=https://guardian.ng/opinion/remembering-the-thunderking-of-theatre-duro-ladipo/ |access-date=10 April 2022 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112225031/https://guardian.ng/opinion/remembering-the-thunderking-of-theatre-duro-ladipo/ |dead-url=yes }}</ref> * Gbenga Adeboye – olórin, aderinposonu ati <ref>{{Cite web |date=1 May 2014 |title=Remembering one of Nigeria's pioneer comedians, Gbenga 'Funwotan' Adeboye |url=https://thenet.ng/remembering-one-of-nigerias-pioneer-comedians-gbenga-funwotan-adeboye/ |access-date=10 April 2022 |website=Nigerian Entertainment Today |language=en-US}}</ref> * Toyin Adegbola- òṣèrébìnrin<ref>{{Cite web |date=5 August 2013 |title=Yoruba actress, Toyin Adegbola, appointed government official {{!}} Premium Times Nigeria |url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/142234-yoruba-actress-toyin-adegbola-appointed-government-official.html |access-date=10 April 2022 |language=en-GB}}</ref> * Sheikh Abu-Abdullah Adelabu – onímọ̀ ati Aafa.<ref>{{Cite ODNB |last=Trapp |first=J. B. |url=http://dx.doi.org/10.1093/ref:odnb/11650 |title=Grocyn, William (1449?–1519), cleric and Greek scholar |date=23 September 2004 |series=Oxford Dictionary of National Biography|doi=10.1093/ref:odnb/11650 }}</ref> * [[Isiaka Adeleke]] – olóṣèlú ati gómìnà tẹ́lẹ̀rí<ref>{{Cite web |last=admin |date=30 April 2017 |title=Isiaka Adeleke: The Death that Stunned Osun |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2017/04/30/isiaka-adeleke-the-death-that-stunned-osun/ |access-date=10 April 2022 |website=THISDAYLIVE |language=en-US}}</ref> * Chief [[Adebisi Akande]]- gomina ìpínlẹ̀ Ọṣun tẹ́lẹ̀rí <ref>{{Cite web |date=2 December 2021 |title=Akande and his hidden treasures |url=https://guardian.ng/opinion/akande-and-his-hidden-treasures/ |access-date=10 April 2022 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US |archive-date=10 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410234627/https://guardian.ng/opinion/akande-and-his-hidden-treasures/ |dead-url=yes }}</ref> * General [[Ipoola Alani Akinrinade]] (RTD) - former Chief of Army Staff and the First Chief of Defence Staff ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.<ref>{{Cite web |date=3 October 2019 |title=General Akinrinade @ 80 |url=https://www.vanguardngr.com/2019/10/general-akinrinade-80/ |access-date=11 April 2022 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref> * Akinloye Akinyemi – former Nigerian major<ref>{{Cite web |date=6 January 2022 |title=Akinyemi and the loneliness of exile |url=https://guardian.ng/opinion/akinyemi-and-the-loneliness-of-exile/ |access-date=11 April 2022 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref> * Bolaji Amusan - òsèrékùrin<ref>{{Cite web |date=2016-03-04 |title=Bolaji Amusan (Mr Latin): actor, comedian loved by fans {{!}} Newswatch Times |url=http://www.mynewswatchtimesng.com/bolaji-amusan-mr-latin-actor-comedian-loved-fans/ |access-date=2022-10-14 |website=web.archive.org |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304071001/http://www.mynewswatchtimesng.com/bolaji-amusan-mr-latin-actor-comedian-loved-fans/ |dead-url=unfit }}</ref> * Olusola Amusan – Olùdásílẹ̀, speaker<ref>{{Cite web |date=2017-09-03 |title=I’m a self-development junkie— Olusola Amusan |url=https://punchng.com/im-a-self-development-junkie-olusola-amusan/ |access-date=2022-10-14 |website=Punch Newspapers |language=en-US}}</ref> * Ogbeni [[Rauf Aregbesola]] – gomina ìpínlẹ̀ Ọṣun tẹ́lẹ̀rí<ref>{{Cite web |date=20 February 2022 |title=Mr Rauf Aregbesola, what goes around, comes around |url=https://www.thecable.ng/mr-rauf-aregbesola-what-goes-around-comes-around |access-date=11 April 2022 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> * Lanre Buraimoh - akọrin<ref>{{Cite web |date=5 June 2013 |title=My encounter with bead painting - Lanre Buraimoh |url=https://www.vanguardngr.com/2013/06/my-encounter-with-bead-painting-lanre-buraimoh/ |access-date=11 April 2022 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref> * [[Davido]] – Akọrin<ref>{{Cite web |date=16 March 2022 |title=Osun 2022: I'm fighting for my state, Davido defends support for uncle, Adeleke |url=https://punchng.com/osun-2022-im-fighting-for-my-state-davido-defends-support-for-uncle-adeleke/ |access-date=11 April 2022 |website=Punch Newspapers |language=en-US}}</ref> * [[Patricia Etteh]], olóṣèlú ilẹ̀ Nàìjíríà ati obinrin àkọ́kọ́ [[w:Speaker of the Nigerian House of Representatives|ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin]]<ref>{{Cite web |date=25 April 2016 |title=Patricia Etteh: The fall and the triumph |url=https://thenationonlineng.net/bello-and-baloney/ |access-date=11 April 2022 |website=The Nation Newspaper |language=en-US}}</ref> * Daddy Freeze- oluseto orí afẹ́fẹ́<ref>{{Cite news |title=Daddy Freeze don beg Oyedepo for forgiveness |work=BBC News Pidgin |url=https://www.bbc.com/pidgin/world-54136209 |access-date=11 April 2022}}</ref> * [[Bola Ige]] SAN-(1930–2001) olóṣèlú ati agbẹ́jọ́rò<ref>{{Cite web |date=23 December 2021 |title=11 things you probably didn't know about Bola Ige |url=https://thenationonlineng.net/11-things-you-probably-didnt-know-about-bola-ige/ |access-date=11 April 2022 |website=The Nation Newspaper |language=en-US}}</ref> * [[William Kumuyi|W.F. Kumuyi]] – olórí gbogbo ijọ, [[w:Deeper Christian Life Ministry|Deeper Life Christian Church]] * [[Duro Ladipo]] – òsèrékùrin ati olukowe eré orí ìtàgé * [[w:Gabriel Olutola|Gabriel Oladele Olutola]]<ref name="Adelegan 2013 Lights">[https://books.google.com/books?id=QDEgjH9HAfQC&dq=Gabriel+Oladele+Olutola&source=gbs_navlinks_s Adelegan, Femi. (2013). ''Nigeria's Leading Lights of the Gospel: Revolutionaries in Worldwide Christianity''.] Westbow Press. p. 71. Retrieved 7 September 2019. {{ISBN|978-1449769543}}.</ref> <!-- Olutola was called one of Osun State's notable servants of God --> - Ààrẹ [[w:The Apostolic Church Nigeria|Apostolic church of Nigeria]] and [[w:The Apostolic Church Nigeria#Lagos and Western/Northern Areas (LAWNA)|LAWNA]] Territorial Chairman.<ref name="Komolafe 2013 Transfomation">[https://books.google.com/books?id=vIguDgAAQBAJ&dq=Gabriel+Olutola&source=gbs_navlinks_s Komolafe, Sunday Jide. (2013). ''The Transformation of African Christianity: Development and Change in the Nigerian Church''.] Langham Monographs, p. 107. Retrieved 7 September 2019. {{ISBN| 978-1-907713-59-0}}.</ref> * [[Iyiola Omisore]] – olóṣèlú ati engineer<ref>{{Cite web |last=admin |date=18 December 2016 |title=Beyond Politics: Iyiola Omisore, an Accomplished Professional, Family Man |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2016/12/18/beyond-politics-iyiola-omisore-an-accomplished-professional-family-man/ |access-date=11 April 2022 |website=THISDAYLIVE |language=en-US}}</ref> * Prince [[Olagunsoye Oyinlola]] – former Governor of Osun State and former Military Governor of [[Lagos State]]<ref>{{Cite web |date=16 December 2021 |title=You're a liar, not prudent, Oyinlola replies Akande {{!}} Premium Times Nigeria |url=https://www.premiumtimesng.com/regional/ssouth-west/501214-youre-a-liar-not-prudent-oyinlola-replies-akande.html |access-date=11 April 2022 |language=en-GB}}</ref> ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{reflist}} {{OsunStateGovernors}} {{Ipinle Naijiria}} {{Ibile Osun}} [[Ẹ̀ka:Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun| ]] baz9h533011wkp8xjhiubdg3dyt6bwh Ìpínlẹ̀ Òndó 0 9150 640125 637930 2026-11-08T09:48:08Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640125 wikitext text/x-wiki {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" width="240" style="margin: 1em 1em 1em 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" align="right" |align="center" colspan="3" bgcolor="#d3d3d3"|<font size="4">'''Ondo State'''</font><br /><font size="1">[[List of Nigerian state nicknames|State nickname]]: Sunshine State</font> |- !align="center" bgcolor="#efefef" colspan="3"|Location |- !align="center" colspan="3"|[[Fáìlì:NigeriaOndo.png|200px|Location of Ondo State in Nigeria]] |- !align="center" bgcolor="#efefef" colspan="3"|Statistics |- |align="left" valign="top"|'''[[List of Nigerian state governors|Governor]]''' <br /> ([[List of Governors of Ondo State|List]]) |colspan="2" valign="top"|[[Lucky Aiyedatiwa]] (-) |- !align="left" valign="top"|[[List of Nigerian states by date of statehood|Date Created]] |colspan="2" valign="top"|[[3 February]] [[1976]] |- !align="left" valign="top"|[[Largest City]] |colspan="2" valign="top"|[[Ondo]] |- !align="left" valign="top"|[[List of Nigerian state capitals|Capital]] |colspan="2" valign="top"|[[Akure]] |- !align="left" valign="top"|[[Area]] |colspan="2" valign="top"|14,606 [[square kilometer|km²]]<br />[[List of Nigerian states by area|Ranked 25th]] |- |align="left" valign="top"|'''[[Population]]''' <br /> [[1991]] Census <br /> [[2005]] estimate |align="left" valign="top"| [[List of Nigerian states by population|Ranked 20th]]<br /> 3,884,485 <br /> 4,011,407 |- !align="left" valign="top"|[[ISO 3166-2]] |colspan="2" valign="top"|NG-ON |} [[File:Short oral history of Ondo in Ondo dialect by a native speaker (non-subtitled)) .webm|thumb|Ìtàn ṣókí nípa Ondon láti ẹnu ọmọ bíbí ìlú Ondo. ]] {{Short description|State of Nigeria}}{{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->|name=Ondo|official_name=|type=[[States of Nigeria|State]]|image_skyline=File:Akure City, Ondo State Nigeria Nigeria.jpg|image_alt=|image_caption=|image_flag=Ondo_State_Flag.jpg|flag_alt=Flag of Ondo State|flag_size=120px|image_seal=Seal of Ondo State.png|seal_alt=Seal of Ondo State|nickname=[[List of Nigerian state nicknames|Sunshine State]]|image_map=Nigeria - Ondo.svg|map_alt=|map_caption=Location of Ondo State in Nigeria|coordinates={{coord|7|10|N|5|05|E|region:NG_type:adm1st|display=inline,title}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=[[List of sovereign states|Country]]|subdivision_name={{flag|Nigeria}}|established_title=[[List of Nigerian states by date of statehood|Date created]]|established_date=3 February 1976|parts_type=[[Local government areas of Nigeria|Number of LGAs]]|parts_style=para|seat_type=[[List of Nigerian state capitals|Capital]]|seat=[[Akure]]|government_footnotes=|governing_body=Government of Ondo State|leader_party=[[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]]|leader_title=[[List of Nigerian state governors|Governor]]<br />([[List of Governors of Ondo State|List]])|leader_name=[[Lucky Aiyedatiwa]]|leader_title1={{nowrap|Deputy Governor}}|leader_name1=[[Olayide Adelami]] ([[All Progressives Congress (Nigeria)|APC]])|leader_title2=Legislature|leader_name2=[[Ondo State House of Assembly]]|leader_title3=[[Senate of Nigeria|Senators]]|leader_name3={{Nowrap|C: [[Akinyelure Patrick Ayo]] ([[All Progressives Congress|APC]])}}<br />{{Nowrap|N: [[Robert Ajayi Boroffice]] ([[All Progressives Congress|APC]])}}<br />{{Nowrap|S: [[Nicholas Tofowomo]] ([[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]])}}|leader_title4=[[Nigerian House of Representatives|Representatives]]|leader_name4=[[Nigerian National Assembly delegation from Ondo|List]]|unit_pref=Metric<!-- or US or UK -->|area_footnotes=|area_total_km2=15,500|area_note=|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_footnotes={{ref|prelim|1}}|population_total=3,460,877<ref name="PHC Tables">{{Cite web|url=http://population.gov.ng/core-activities/surveys/dataset/2006-phc-priority-tables/|title=2006 PHC Priority Tables – NATIONAL POPULATION COMMISSION|website=population.gov.ng|language=en-US|access-date=2017-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010054745/http://population.gov.ng/core-activities/surveys/dataset/2006-phc-priority-tables/|archive-date=2017-10-10|url-status=dead}}</ref>|population_as_of=2006 census|population_est=|pop_est_as_of=|population_rank=[[List of Nigerian states by population|18th of 36]]|population_density_km2=auto|population_note=|demographics_type1=[[List of Nigerian states by GDP|GDP (PPP)]]|demographics1_footnotes=|demographics1_title1=Year|demographics1_info1=2007|demographics1_title2=Total|demographics1_info2=$8.414&nbsp;billion<ref name="C-GIDD GDP">{{cite web|url=http://www.cgidd.com|publisher=Canback Dangel|title=C-GIDD (Canback Global Income Distribution Database)|access-date = 2010-08-20}}</ref>|demographics1_title3=Per capita|demographics1_info3=$2,392<ref name="C-GIDD GDP"/>|timezone1=[[West Africa Time|WAT]]|utc_offset1=+01|postal_code_type=postal code|postal_code=340001|area_code_type=|area_code=|iso_code=[[ISO 3166-2:NG|NG-ON]]|blank_name_sec1=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank_info_sec1=0.606<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}</ref><br />{{color|#fc0|medium}} · [[List of Nigerian states by Human Development Index|16th of 37]]|website=<!-- [https://www.facebook.com/SUPPORTAYOMIDE/] -->|footnotes={{note|prelim|1}} Preliminary results}}'''Ìpínlẹ̀ [[:en:Ondo_City|Ondo]]''' jẹ́ ìpínlẹ̀ kan ní gúúsù-ìwọ̀oòrùn orílẹ̀ èdè [[:en:Nigeria|Nàìjíríà]]. wọ́n da sílẹ̀ ní ọjọ́ kẹ́ta oṣù kejí ọdún 1976 látara àwọn Ìpínlẹ̀ Ìwọ̀ Oòrùn tẹ́lẹ̀ rí.<ref>{{Cite web|date=2020-10-09|title=Ondo Election: 20 things to know about South-west state|url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/419370-ondo-election-20-things-to-know-about-south-west-state.html|access-date=2022-04-08|language=en-GB}}</ref> [[:en:Ondo_City|'''Ìpínlẹ̀''' Ondo]] pín ààlà pẹ̀lú Ìpínlẹ̀ [[:en:Ekiti_State|Ekiti]] sí [[:en:North|àríwá]], pẹ̀lú Ìpínlẹ̀ [[:en:Kogi_State|Kogi]] sí àríwá-ìlà-oòrùn, pẹ̀lú Ìpínlẹ̀ [[:en:Edo_State|Edo]] sí ìlà-oòrùn, pẹ̀lú Ìpínlẹ̀ [[:en:Delta_State|Delta]] sí gúúsù-ìlà-oòrùn, pẹ̀lú Ìpínlẹ̀ [[:en:Ogun_State|Ogun]] sí gúúsù-ìwọ̀ oòrùn, pẹ̀lú Ìpínlẹ̀ [[:en:Osun_State|Osun]] sí àríwá-ìwọ̀ oòrùn, àti pẹ̀lú [[:en:Atlantic_Ocean|Atlantic Ocean]] sí gúúsù.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Ondo-state-Nigeria|title=Ondo &#124; state, Nigeria|website=Encyclopedia Britannica}}</ref> Tí olú ìlú rẹ̀ jẹ́ [[:en:Akure|Akure]], ìyẹn olú-ìlu ẹkùn-ìjọba [[:en:Akure_Kingdom|Akure àtijọ]].<ref>{{Cite web|title=Ondo {{!}} state, Nigeria|url=https://www.britannica.com/place/Ondo-state-Nigeria|access-date=2021-09-23|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> Ìpínlẹ̀ [[:en:Adekunle_Ajasin_University|Ondo]] ni igbó [[:en:Mangrove_swamp|mangrove-swamp]] wà lẹ́ba àwọn ìgbèríko [[Ìlú Benin|ìlu Benin]].<ref>{{Cite news|title=Ondo {{!}} state, Nigeria|language=en|work=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Ondo-state-Nigeria|access-date=2021-09-23}}</ref> [[File:Agadagba_Arogbor_River_02.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Agadagba_Arogbor_River_02.jpg|thumb|Creek in southern Ondo state]] Tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ njẹ́ "Sunshine State", '''[[:en:Ondo_City|Ìpínlẹ̀]] Ondo''' jé ọ̀kàndìnlógún Ìpínlẹ̀ tí ó pọ̀ jùlọ ní orílẹ̀ èdè [[:en:Nigeria|Nàìjíríà]],<ref>{{Cite web|title=|url=http://www.population.gov.ng/files/nationafinal.pdf|access-date=2022-04-19|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20110519235026/http://www.population.gov.ng/files/nationafinal.pdf|archive-date=19 May 2011|url-status=dead}}</ref> tí ó sì jẹ́ ìpínlẹ̀ karùndínlọ́gbọ̀n tó fẹ̀ jùlọ gẹ́gẹ́ bí ìwọ̀n ilẹ̀ gbígbà.<ref>{{Cite web|date=2013-01-05|title=World Gazetteer: Nigeria - administrative divisions (per geographical…|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1133987757&men=gadm&lng=en&gln=xx&dat=32&geo=-158&srt=pnan&col=aohdq&srt=apnn|archive-url=https://archive.today/20130105064307/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1133987757&men=gadm&lng=en&gln=xx&dat=32&geo=-158&srt=pnan&col=aohdq&srt=apnn|url-status=dead|archive-date=2013-01-05|access-date=2022-04-19|website=archive.ph}}</ref> [[:en:Yoruba_people|Yoruba]]<nowiki/>ni ó gbilẹ̀ jùlọ ní ìpínlẹ̀ náà,<ref>{{Cite web|title=The People Of Ondo Kingdom And Their Culture: A Historical Survey And Political Underpinning – Ondo Connects New Era|url=http://www.ekimogundescendant.org/the-people-of-ondo-kingdom-and-their-culture-a-historical-survey-and-political-underpinning/|access-date=2021-03-07|language=en-US|archive-date=2021-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415160512/http://www.ekimogundescendant.org/the-people-of-ondo-kingdom-and-their-culture-a-historical-survey-and-political-underpinning/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Citation|title=Geography and Society|date=2019-07-04|url=https://www.cambridge.org/core/books/yoruba-from-prehistory-to-the-present/geography-and-society/CC682B3D24A7A9648C018BABC1E2EDEA/core-reader|work=The Yoruba from Prehistory to the Present|pages=1–28|publisher=Cambridge University Press|language=en|doi=10.1017/9781107587656.001|isbn=978-1-107-58765-6|s2cid=131619880|access-date=2021-03-07}}</ref> [[:en:Yoruba_language|èdè Yorùbá]] ni wọn ń sọ jù níbẹ̀.<ref>{{Cite web|title=Yoruba Online|url=http://www.africa.uga.edu/Yoruba/yorubabout.html|access-date=2021-03-07|website=www.africa.uga.edu|archive-date=2021-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918235741/http://www.africa.uga.edu/Yoruba/yorubabout.html|dead-url=yes}}</ref> Ilé-iṣẹ́ epo-bẹntiróò ni ó gbilẹ̀ jù gẹ́gẹ́ bí ètò ọrọ̀-ajé ní ìpínlẹ̀ náà. òwo [[:en:Cocoa_bean|Cocoa]], wíwa [[:en:Asphalt_plant|asphalt]], àti àwọn ọ̀gọ̀rọ̀ iṣẹ́ etí òkun pẹ̀lú èto ọrọ̀-ajé ìpínlẹ̀ náà.<ref>{{Cite web|date=2019-01-09|title=Ondo State|url=https://nipc.gov.ng/nigeria-states/ondo-state/|access-date=2021-03-07|website=Nigerian Investment Promotion Commission|language=en-US}}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ilé àwọn [[:en:Idanre_Hill|òkè Idanre]] ni, tí ó kó ipa tó ga jùlọ nínú ìdajì àwọn agbègbè ìwọ̀-oòrùn tí ó làmìlaka lórílẹ̀ èdè [[:en:Nigeria|Nàìjíríà]] tí ó ga ju ìwọn ọgọ́run mítà lọ ní títayọ. == Ìjọba àti àwùjọ == Ìpínlẹ̀ náà ṣàkóónu [[:en:Local_government_area|ẹkùn ìjọba ìbílẹ̀ méjìdínlógún]], àwọn tí ó jẹ́ gbòógì náà nìwọ̀nyí [[:en:Akoko_South-East|Akoko]], [[:en:Akure|Akure]], [[:en:Okitipupa|Okitipupa]], [[:en:Ondo_City|Ondo]], [[:en:Ilaje|Ilaje]], [[:en:Idanre|Idanre]] àti [[:en:Owo|Owo]]. Púpọ̀ nínú àwọn ará ìpínlẹ̀ náà ń gbé ní àwọn ilu tí ó lajú. Àwọn [[:en:University|fáfitì]] ìjọba tí ó gbajúgbajà ní ìpínlẹ̀ [[:en:Ondo_State_House_of_Assembly|Ondo]]<nowiki/>náà nìwọ̀nyí [[:en:Federal_University_of_Technology_Akure|Federal University of Technology Akure]], [[:en:Akure|Akure]] [[:en:Ondo_State_University_of_Science_and_Technology|Ondo State University of Science and Technology]], [[:en:Okitipupa|Okitipupa]] [[:en:University_of_Medical_Sciences,_Ondo|University of Medical Sciences, Ondo]], [[:en:Ondo_City|Ondo]] àti [[:en:Adekunle_Ajasin_University|Adekunle Ajasin University]], [[:en:Akungba_Akoko|Akungba Akoko]].<ref>{{Cite web|title=Ondo State Trip Planner • Plan your Ondo State vacation itinerary|url=https://www.inspirock.com/nigeria/ondo-state-trip-planner|website=Inspirock|language=en|access-date=2020-05-25|archive-date=2021-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415160512/https://www.inspirock.com/nigeria/ondo-state-trip-planner|dead-url=yes}}</ref> == Itan ti ipinle Ondo == Ipinle Ondo, oorun Nigeria. A ti ṣẹda rẹ lati agbegbe Ondo tẹlẹ ti ipinlẹ Iwọ-oorun tẹlẹ ni ọdun 1976. Awọn ipinlẹ Kwara ati Kogi ni ariwa, Edo ni ila-oorun, Delta ni guusu ila-oorun, ati Osun ati Ogun ni iwọ-oorun ati lẹba Bight of Benin ti Okun Atlantic ni guusu. Ipinle Ondo ni igbo mangrove-swamp ti o wa nitosi Bight of Benin, igbo ojo otutu ni aarin aarin, ati savanna ti o ni igi ni awọn oke pẹlẹbẹ ti awọn Oke Yoruba ni ariwa.<ref name=":0">https://www.britannica.com/place/Ondo-state-Nigeria</ref> Iṣẹ́ àgbẹ̀ ni ọ̀pọ̀lọpọ̀ ètò ọrọ̀ ajé, àwọn ọjà olóyè sì ni òwú àti taba láti àríwá, cacao láti àárín gbùngbùn, àti rọba àti igi (teak àti igi líle) láti gúúsù àti ìlà oòrùn; epo ọpẹ ati awọn kernels ni a gbin fun okeere jakejado ipinle. Ondo ni orile-ede Naijiria ti o nse koko koko. Awọn irugbin miiran pẹlu iresi, iṣu, agbado (agbado), kofi, taro, cassava (manioc), ẹfọ, ati awọn eso. Awọn ile-iṣẹ ibilẹ pẹlu ṣiṣe apadì o, iṣẹṣọ asọ, iṣẹṣọ, iṣẹgbẹnà, ati alagbẹdẹ. Awọn ohun idogo erupẹ pẹlu kaolin, pyrites, irin irin, epo, ati edu. Ile-iṣọ aṣọ kan wa ni Ado-Ekiti ati ile-iṣẹ iṣelọpọ epo-ọpẹ ni Okitipupa.<ref name=":0" /> Ìpínlẹ̀ náà, tí àwọn Yorùbá ń gbé ní pàtàkì, àwọn ènìyàn tí ó ní àṣà gbígbé ní àwọn ìlú, ní ìpín púpọ̀ nínú àwọn olùgbé ìlú. Akure, olu-ilu ipinle, nyara ni idagbasoke si ile-iṣẹ iṣowo ati ile-iṣẹ ati pe o jẹ aaye ti ile-ẹkọ giga ti imọ-ẹrọ ti apapo. Orisun omi gbigbona Ikogosi ati awọn oke Idanre itan jẹ awọn aaye ti iwulo. Opopona nla lati Ilu Benin si Eko kọja ni apa gusu ti ipinlẹ naa. Agbegbe 5,639 square miles (14,606 square km). Agbejade. (2006) 3.441.024.<ref name=":0" /> === Àwọn ẹkùn ìjọba ìbílẹ̀ === {{See also|List of villages in Ondo State}} Ìpínlẹ̀ Ondo ṣàkóónu [[:en:Local_government_area|ẹkùn ìjọba ìbílẹ̀ méjìdínlógún]], wọn sì ni: {{div col|colwidth=20em}} *[[Akoko North-East]] (headquarters in [[Ikare]]) *[[Akoko North-West]] (headquarters in Okeagbe) *[[Akoko South-East]] (headquarters in Isua) *[[Akoko South-West]] (headquarters in [[Oka, Ondo|Oka]]) *[[Akure North]] (headquarters in Iju / Itaogbolu) *[[Akure South]] (headquarters in [[Akure]]) *[[Ese Odo]] (headquarters in Igbekebo) *[[Idanre]] (headquarters in Owena) *[[Ifedore]] (headquarters in Igbara Oke) *[[Ilaje]] (headquarters in Igbokoda) *[[Ile Oluji/Okeigbo]] (headquarters in Ile Oluji) *[[Irele]] (headquarters Ode-Irele) *[[Odigbo]] (headquarters in Ore) *[[Okitipupa]] (headquarters in [[Okitipupa]]) *[[Ondo East]] (headquarters in Bolorunduro) *[[Ondo West]] (headquarters Ondo Town<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Ondo-Nigeria|title=Ondo &#124; Nigeria|website=Encyclopedia Britannica}}</ref>) *[[Ose, Nigeria|Ose]] (headquarters in Ifon) *[[Owo]] (headquarters in [[Owo|Owo Town]]) {{div col end}} == Gómìnà == [[:en:Rotimi_Akeredolu|Akeredolu Oluwarotimi Odunayo]]<ref>{{Cite web|url=http://www.ondostate.gov.ng/Home/GovernorProfile|title=Ondo State Government|website=www.ondostate.gov.ng|access-date=2022-09-11|archive-date=2021-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210615181150/http://ondostate.gov.ng/Home/GovernorProfile|dead-url=yes}}</ref> jẹ́ gómìnà lọ́ọ́lọ́ọ́ ti Ìpínlẹ̀ Ondo.<ref>{{Cite web|title=Ondo state Governor|url=http://www.ondostate.gov.ng/}}</ref> Gómìnà [[:en:Rotimi_Akeredolu|Oluwarotimi Odunayo Akeredolu]] ti ẹgbẹ oṣelu "All Progressives Congress" (APC) ni wọ́n ṣe ìbúra fún bọ́sípò ní ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù kejì, ọdún 2017 jẹ lẹ́yìn [[:en:Olusegun_Mimiko|Olusegun Mimiko]].<ref>{{Cite web|last=Jannah|first=Chijioke|date=2017-02-24|title=PHOTONEWS: Inauguration of Rotimi Akeredolu as Ondo governor|url=https://dailypost.ng/2017/02/24/photonews-inauguration-rotimi-akeredolu-ondo-governor/|access-date=2022-04-18|website=Daily Post Nigeria|language=en-US}}</ref> [[:en:Lucky_Aiyedatiwa|Lucky Aiyedatiwa]] ni igbákejì gómìnà ìpínlẹ̀ Ondo.<ref>{{Cite web|last=TODAY|date=2021-04-08|title=2023: Ondo will go the direction of Governor Akeredolu – deputy|url=https://www.today.ng/news/politics/2023-ondo-direction-governor-akeredolu-deputy-357425|access-date=2022-04-18|website=TODAY|language=en-US}}</ref> == Àwọn ọ̀wọ́ ẹ̀yà == Ọ̀wọ́ ẹ̀yà ní ìpínlẹ̀ Ondo kún fún ọ̀pọ̀ ẹ̀yà [[:en:Yoruba_people|Yoruba]] ìdá ọ̀wọ́ ti [[:en:Idanre|Idanre]], [[:en:Akoko|Akoko]], [[:en:Akure|Akure]], [[:en:Ikale|Ikale]], [[:en:Ilaje|Ilaje]], Ondo, àti àwọn èèyàn [[:en:Owo|Owo]]. [[:en:Ijaw_people|Ará Ijaw]], bẹ́ẹ̀ náà ni ọ̀gọ̀rọ̀ àwọn [[:en:Apoi|Apoi]] àti [[:en:Arogbo_tribe|Arogbo]] ń gbé ní gúúsù-ìlà-oòrùn létí omi tó súnmọ́ ààlà ìpínlẹ̀ Edo. Díẹ̀ nínú àwọn èrò tí wọ́n ń sọ ẹ̀ka èdè Yorùbá tí ó jọ èdè [[:en:Ife|Ife]] ní [[:en:Oke-Igbo|Oke-Igbo]] tí ó súnmọ́ ààlà ìpínlẹ̀ Osun.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=BiAEvKgVOmAC&q=The+ethnicity+of+Ondo+State&pg=PA149|title=Federal Solutions to Ethnic Problems: Accommodating Diversity|isbn=9780415781619|access-date=June 19, 2015|last1=Anderson|first1=Liam D.|year=2013}}</ref> Ọ̀gọ̀rọ̀ àwọn èrò yìí jẹ́ ẹlẹ́siǹ Kììtẹ́nì; tí àwọn diẹ jẹ́ ẹlẹ́siǹ Mùsùlùmí àti àbàlàyé.<ref>{{Cite web|date=2015-07-16|title=Traditionalists, Christians clash in Ondo|url=https://t.guardian.ng/news/traditionalists-christians-clash-in-ondo/|access-date=2022-04-13|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archive-date=2023-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20231214210503/https://guardian.ng/news/traditionalists-christians-clash-in-ondo/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=Origin Of Islamic Religion In Ondo Kingdom – Ondo Connects New Era|url=http://www.ekimogundescendant.org/the-origin-of-islamic-religion-in-ondo-kingdom/|access-date=2022-04-13|language=en-US|archive-date=2022-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504103956/http://www.ekimogundescendant.org/the-origin-of-islamic-religion-in-ondo-kingdom/|dead-url=yes}}</ref> == Àwọn èdè == Àtòpọ̀ àwọn èdè ní ìpínlẹ̀ Ondo látọwọ́ àwọn ẹkùn ìjọba ìbílẹ̀:<ref name="e22">{{Cite news|url=https://www.ethnologue.com/country/NG|title=Nigeria|work=Ethnologue|edition=22|access-date=2020-01-10}}</ref> {| class="wikitable" !LGA !Languages |- |[[:en:Akoko_South_East|Akoko South East]] |[[:en:Yoruba_language|Yoruba]] (Ao), [[:en:Uhami_language|Uhuami]], Ukue |- |[[:en:Akoko_South-West|Akoko South West]] |Yoruba (Akoko, [[:en:Ekiti_people|Ekiti]]) |- |[[:en:Akoko_North_East|Akoko North East]] |Yoruba (Akoko), [[:en:Akoko_language|Arigidi]], [[:en:Ayere_language|Ayere]] |- |[[:en:Akoko_North-West|Akoko North West]] |Yoruba (Akoko, Ekiti), [[:en:Akpes_language|Abesabesi]], Arigidi, Ayere |- |[[:en:Akure_North|Akure North]] |Yoruba (Ekiti) |- |[[:en:Akure_South|Akure South]] |Yoruba (Ekiti) |- |[[:en:Ese_Odo|Ese-Odo]] |Yoruba (Apoi), Izon |- |[[:en:Idanre|Idanre]] |Yoruba (Ondo, Ekiti) |- |[[:en:Ifedore|Ifedore]] |Yoruba (Ekiti) |- |[[:en:Ilaje|Ilaje]] |Yoruba (Ilaje) |- |[[:en:Ile_Oluji/Okeigbo|Ile Oluji/Okeigbo]] |Yoruba (Ondo, Ife) |- |[[:en:Irele|Irele]] |Yoruba (Ikale) |- |[[:en:Odigbo|Odigbo]] |Yoruba (Ikale, Ondo) |- |[[:en:Okitipupa|Okitipupa]] |Yoruba (Ikale) |- |[[:en:Ondo_East|Ondo East]] |Yoruba (Ondo) |- |[[:en:Ondo_West|Ondo West]] |Yoruba (Ondo) |- |[[:en:Ose,_Nigeria|Ose]] |Yoruba (Ogho, Ao), Owan ([[:en:Emai-Iuleha-Ora|Ora]]) |- |[[:en:Owo|Owo]] |Yoruba (Ogho) |} == Àwọn ohun àlùmọ́nì ní ìpínlẹ̀ Ondo == Àwọn ohun wọ̀nyí ni ohun àlùmọ́nì ti wọ́n ní ìpínlẹ̀ Ondo:<ref>{{Cite web|title=Natural Resources – Welcome To The Embassy of Nigeria|url=https://nigerianembassythehague.nl/about-nigeria/natural-resources/|access-date=2022-04-16|language=en-US}}</ref> * Bitumen * Coal * Dimension stones * Feldspar * Gemstones * Glass/and * Granite * Gypsum * Kaolin * Limestone & oil/gas == Àwọn ilé-ẹ̀kọ́ gíga ==<!--Alphabetical order--> * [[:en:Adekunle_Ajasin_University|Adekunle Ajasin University]], [[:en:Akungba_Akoko|Akungba Akoko]]<ref>{{Cite web|title=Adekunle Ajasin University – …21st Century University, properly called!|url=https://aaua.edu.ng/b/|access-date=2021-06-28|language=en-US|archive-date=2020-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511162004/https://aaua.edu.ng/b/|dead-url=yes}}</ref> * [[:en:Achievers_University|Achievers University]], Owo<ref>{{Cite web|title=Achievers University|url=https://www.achievers.edu.ng/|access-date=2021-06-28|language=en-US}}</ref> * [[:en:Adeyemi_College_of_Education|Adeyemi College of Education]]<ref>{{Cite web|title=Adeyemi College of Education – Foremost Teachers Training Institute|url=http://www.aceondo.edu.ng/|access-date=2021-06-28|language=en-US|archive-date=2021-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627234355/https://www.aceondo.edu.ng/|dead-url=yes}}</ref> * [[:en:Elizade_University|Elizade University, Ilara-Mokin]]<ref>{{Cite web|title=Home {{!}} Elizade University|url=https://www.elizadeuniversity.edu.ng/|access-date=2021-06-28|website=www.elizadeuniversity.edu.ng}}</ref> * Federal College of Agriculture, [[:en:Akure|Akure]]<ref>{{Cite web|title=Home|url=https://fecaakure.edu.ng/|access-date=2021-06-28|website=Federal College of Agriculture|language=en-US|archive-date=2021-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210628141939/https://fecaakure.edu.ng/|dead-url=yes}}</ref> * [[:en:Federal_Polytechnic,_Ile-Oluji|Federal Polytechnic, Ile Oluji]]<ref>{{Cite web|title=FEDERAL POLYTECHNIC, ILE-OLUJI|url=https://www.fedpolel.edu.ng/|access-date=2021-06-28|website=www.fedpolel.edu.ng|archive-date=2021-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627225412/http://www.fedpolel.edu.ng/|dead-url=yes}}</ref> * [[:en:Federal_University_of_Technology_Akure|Federal University of Technology Akure]]<ref>{{Cite web|title=Home {{!}} The Federal University of Technology Akure|url=https://www.futa.edu.ng/|access-date=2021-06-28|website=www.futa.edu.ng|archive-date=2021-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210628175037/https://www.futa.edu.ng/|dead-url=yes}}</ref> * [[:en:National_Open_University_of_Nigeria|National Open University of Nigeria, Akure]]<ref>{{Cite web|title=Akure Study Centre {{!}} National Open University of Nigeria|url=https://nou.edu.ng/node/2111|access-date=2021-06-28|website=nou.edu.ng|archive-date=2021-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210628141938/https://nou.edu.ng/node/2111|dead-url=yes}}</ref> * [[:en:Ondo_State_University_of_Science_and_Technology|Ondo State University of Science and Technology]], [[:en:Okitipupa|Okitipupa]]<ref>{{Cite web|title=OAUSTECH {{!}} OLUSEGUN AGAGU UNIVERSITY OF SCIENCE & TECHNOLOGY|url=https://www.osustech.edu.ng/|access-date=2021-06-28|website=www.osustech.edu.ng|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204626/https://www.osustech.edu.ng/|dead-url=yes}}</ref> * [[:en:Rufus_Giwa_Polytechnic|Rufus Giwa Polytechnic]], Owo<ref>{{Cite web|title=RUFUS GIWA POLYTECHNIC {{!}} Advancement Through Technology|url=http://www.rugipo.edu.ng/cms/|access-date=2021-06-28|website=www.rugipo.edu.ng|archive-date=2021-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210628141939/http://www.rugipo.edu.ng/cms/|dead-url=yes}}</ref> * [[:en:University_of_Medical_Sciences,_Ondo|University of Medical Sciences, Ondo]]<ref>{{Cite web|title=University of Medical Sciences, Ondo|url=https://www.unimed.edu.ng/|access-date=2021-06-28|website=www.unimed.edu.ng}}</ref> * [[:en:Wesley_University_of_Science_and_Technology|Wesley University of Science and Technology]]<ref>{{Cite web|title=Wesley University Ondo – Cream Of Wesleyans|url=https://wesleyuni.edu.ng/|access-date=2021-06-28|language=en-US|archive-date=2021-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612213856/http://wesleyuni.edu.ng/|dead-url=yes}}</ref> == Àtẹ́ dẹ̀mógíráfì == {| class="wikitable sortable" |+Ètò ìpín-kíka àwọn ènìyàn ní ìpínlẹ̀ Ondo<ref>{{cite web|url=http://www.population.gov.ng|title=National Population Commission of Nigeria|publisher=population.gov.ng}}</ref> ! class="unsortable" width="37%" |[[:en:Local_Government_Areas_in_Nigeria|Local government area]] ! width="21%" |Male ! width="21%" |Female ! width="21%" |Total |- | align="left" |[[:en:Akoko_North-West|Akoko North-West]] |108,057 |105,735 |213,792 |- | align="left" |[[:en:Akoko_North-East|Akoko North-East]] |93,060 |82,349 |175,409 |- | align="left" |[[:en:Akoko_South-East|Akoko South-East]] |41,995 |40,431 |82,426 |- | align="left" |[[:en:Akoko_South-West|Akoko South-West]] |123,979 |105,507 |229,486 |- | align="left" |[[:en:Ose,_Nigeria|Ose]] |73,395 |71,506 |144,901 |- | align="left" |[[:en:Owo|Owo]] |110,429 |108,457 |218,886 |- | align="left" |[[:en:Akure_North|Akure North]] |66,878 |64,709 |131,587 |- | align="left" |[[:en:Akure_South|Akure South]] |175,495 |177,716 |353,211 |- | align="left" |[[:en:Ifedore|Ifedore]] |92,014 |84,313 |176,327 |- | align="left" |[[:en:Ile_Oluji|Ile Oluji]] |87,505 |85,365 |172,870 |- | align="left" |[[:en:Ondo_West|Ondo West]] |139,400 |144,272 |283,672 |- | align="left" |[[:en:Ondo_East|Ondo East]] |38,032 |36,726 |74,758 |- | align="left" |[[:en:Idanre|Idanre]] |66,996 |62,028 |129,024 |- | align="left" |[[:en:Odigbo|Odigbo]] |114,814 |115,537 |230,351 |- | align="left" |[[:en:Okitipupa|Okitipupa]] |120,626 |112,939 |233,565 |- | align="left" |[[:en:Irele|Irele]] |75,636 |69,530 |145,166 |- | align="left" |[[:en:Ese_Odo|Ese Odo]] |78,100 |76,878 |154,978 |- | align="left" |[[:en:Ilaje|Ilaje]] |154,852 |135,763 |290,615 |- | align="left" |'''Total''' |'''1,761,263''' |'''1,679,761''' |'''3,441,024''' |} == Àwọn èèyàn Jànkànjànkàn ==<!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> {{div col}} * [[Mo Abudu]] – media mogul<ref>{{Cite web|author=Michelle Cohan and Nosmot Gbadamosi|title=The Nigerian Media mogul with a global empire|url=https://www.cnn.com/2017/03/29/africa/african-voices-mo-abudu/index.html|access-date=2021-06-28|website=CNN|date=29 March 2017}}</ref> * [[Gani Adams]] – activist and politician<ref>{{Cite news|title=No going back on di call for Yoruba Nation – Gani Adams|work=BBC News Pidgin|url=https://www.bbc.com/pidgin/tori-56605893|access-date=2021-06-28}}</ref> * [[Kayode Ajulo]] - Lawyer<ref>{{Cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2019/07/my-encounter-with-vigilante-herdsmen-in-ondo-ajulo/amp/|title=My encounter with Vigilante herdsmen in Ondo - Ajulo |date=22 July 2019 }}</ref> * [[King Sunny Adé]] – musician<ref>{{Cite web|title=King Sunny Ade {{!}} Biography, Music, & Facts|url=https://www.britannica.com/biography/King-Sunny-Ade|access-date=2021-06-28|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> * [[Michael Ade-Ojo]] – business magnate<ref>{{Cite web|title=Chief (Dr.) Michael Ade Ojo, OON|url=https://eternaplc.com/about-us/board-of-directors/chief-dr-michael-ade-ojo-oon-3/|access-date=2021-06-28|website=Eterna Plc|language=en-US|archive-date=2021-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614102230/https://eternaplc.com/about-us/board-of-directors/chief-dr-michael-ade-ojo-oon-3/|dead-url=yes}}</ref> * [[Adebayo Adefarati]] – former Governor Ondo State<ref>{{Cite web|date=2019-12-13|title=Why Ondo Should Honour the Memory of Adefarati|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/12/13/why-ondo-should-honour-the-memory-of-adefarati/|access-date=2021-06-28|website=THISDAYLIVE|language=en-US}}</ref> * [[Rotimi Adelola]] – former Secretary to the State Government<ref>{{Cite web|date=2018-03-31|title=Ondo former SSG turns movie producer|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/ondo-former-ssg-turns-movie-producer/|access-date=2021-06-28|website=The Guardian Nigeria News – Nigeria and World News|language=en-US|archive-date=2021-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210628144254/https://guardian.ng/saturday-magazine/ondo-former-ssg-turns-movie-producer/|dead-url=yes}}</ref> * [[Tayo Adenaike]] – painter<ref>{{Cite web|title=The Poetics of Line|url=https://africa.si.edu/exhibits/tayo.htm|access-date=2021-06-28|website=africa.si.edu}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Ilesanmi Adesida]] – physicist<ref>{{Cite web|title=Ilesanmi Adesida – Computer Scientist(?) Physicist(?) of the African Diaspora|url=http://www.math.buffalo.edu/mad/computer-science/ilesanmi_adesida.html|access-date=2021-06-28|website=www.math.buffalo.edu}}</ref> * [[Akintunde Aduwo]] – former Governor Western Region/Navy Vice<ref>{{Cite web|date=2017-05-06|title=I saw hell as Western region gov – Admiral Akin Aduwo|url=https://www.sunnewsonline.com/i-saw-hell-as-western-region-gov-admiral-akin-aduwo/|access-date=2021-06-28|website=The Sun Nigeria|language=en-US}}</ref> * [[Olusegun Agagu]] – former Governor Ondo state<ref>{{Cite web|date=2020-02-04|title=Ondo govt. names university after Ex-Gov. Agagu {{!}} Premium Times Nigeria|url=https://www.premiumtimesng.com/regional/ssouth-west/375727-ondo-govt-names-university-after-ex-gov-agagu.html|access-date=2021-06-28|language=en-GB}}</ref> * [[Michael Adekunle Ajasin]] – Politician, Former governor of Ondo State {{citation needed|date=April 2022}} * [[Rotimi Akeredolu]] – politician<ref>{{Cite web|date=2021-03-22|title=Akeredolu: Promoters of Oduduwa Republic are politicians who lost power|url=https://www.thecable.ng/akeredolu-promoters-of-oduduwa-republic-are-politicians-who-lost-power|access-date=2021-06-28|website=TheCable|language=en-US}}</ref> * [[Abayomi Akinruntan]], politician{{citation needed|date=April 2022}} * [[Akintunde Akinwande]] – engineering professor<ref>{{Cite web|title=Akintunde I. Akinwande – Computer Scientist of the African Diaspora|url=http://www.math.buffalo.edu/mad/computer-science/akinwande_akintunde.html|access-date=2021-06-28|website=www.math.buffalo.edu}}</ref> * [[Yemi Alade]] – musician<ref>{{Cite web|title=Yemi Alade|url=https://pan-african-music.com/tag/yemi-alade/|access-date=2021-06-28|website=PAM – Pan African Music|language=en-US}}</ref> * [[Funmi Aragbaye]] – gospel singer<ref>{{Cite web|date=2019-01-30|title=Gospel Singer Funmi Aragbaye Loses Husband|url=http://saharareporters.com/2019/01/30/gospel-singer-funmi-aragbaye-loses-husband|access-date=2021-06-28|website=Sahara Reporters}}</ref> * [[Bamidele Aturu]] – human rights activist<ref>{{Cite web|date=2014-07-09|title=Prominent Human Rights Activist Bamidele Aturu Dead At 49|url=http://saharareporters.com/2014/07/09/prominent-human-rights-activist-bamidele-aturu-dead-49|access-date=2021-06-28|website=Sahara Reporters}}</ref> * [[Akinyelure Patrick Ayo]] – banker, politician<ref>{{Cite web|last=Martins|first=Ameh|date=2019-11-08|title=AKINYELURE, Patrick Ayo|url=https://blerf.org/index.php/biography/akinyelure-patrick-ayo/|access-date=2021-06-28|website=Biographical Legacy and Research Foundation|language=en-US}}</ref> * [[Reekado Banks]] – singer, songwriter<ref>{{Cite web|title=Reekado Banks|url=https://soundcloud.com/reekadobanksofficial|access-date=2021-06-28|website=SoundCloud|language=en}}</ref> * [[Robert Ajayi Boroffice]] – politician<ref>{{Cite web|date=2019-06-10|title=Boroffice withdraws from race for Deputy Senate President|url=https://guardian.ng/politics/boroffice-withdraws-from-race-for-deputy-senate-president/|access-date=2021-06-28|website=The Guardian Nigeria News – Nigeria and World News|language=en-US|archive-date=2021-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210628144254/https://guardian.ng/politics/boroffice-withdraws-from-race-for-deputy-senate-president/|dead-url=yes}}</ref> * [[Hosea Ehinlanwo]] – former Senator<ref>{{Cite web|date=2012-04-19|title=Yes, Third Term was my baby – Sen Ehinlanwo|url=https://www.vanguardngr.com/2012/04/yes-third-term-was-my-baby-sen-ehinlanwo/|access-date=2021-06-28|website=Vanguard News|language=en-US}}</ref> * [[Omotola Jalade Ekeinde]] – actress, singer<ref>{{Cite web|title=Omotola Jalade-Ekeinde: 10 things to know about 'Omosexy'|url=http://www.cnn.com/2014/01/17/showbiz/omotola-jalade-ekeinde-queen-nollywood/index.html|access-date=2021-06-28|website=CNN|date=17 January 2014|language=en-US}}</ref> * [[Chinko Ekun]] – singer, rapper<ref>{{Cite web|last=Olawale|first=Johnson|date=2017-05-31|title=Bright ★ Star of YBNL Nation ★ Chinko Ekun|url=https://www.legit.ng/1107426-chinko-ekun-biography.html|access-date=2021-06-28|website=Legit.ng – Nigeria news.|language=en}}</ref> * [[Olu Falae]] – banker, politician<ref>{{Cite web|date=2020-12-09|title=What South-West should do on herdsmen's migration —Olu Falae|url=https://tribuneonlineng.com/what-south-west-should-do-on-herdsmens-migration-olu-falae/|access-date=2021-06-28|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> * [[Frederick Fasehun]] – medical doctor, activist and politician<ref>{{Cite news|title=Biographical Legacy and Research Foundation|url=https://blerf.org/index.php/biography/fasehun-frederick/}}</ref> * [[Anthonia Fatunsin]], Nigerian archeologist * [[Gani Fawehinmi]] – author, lawyer<ref>{{Cite web|date=2009-09-08|title=Gani Fawehinmi {{!}} Human rights campaigner {{!}} Obituary|url=http://www.theguardian.com/world/2009/sep/08/gani-fawehinmi-obituary|access-date=2021-06-28|website=the Guardian|language=en}}</ref> * [[Jimoh Ibrahim]] – lawyer, politician<ref>{{Cite news|title=Who be Jimoh Ibrahim? di Nigeria businessman wey billions of debt put for wahala|work=BBC News Pidgin|url=https://www.bbc.com/pidgin/tori-55005985|access-date=2021-06-28}}</ref> * [[T. B. Joshua]] – pastor, philanthropist<ref>{{Cite news|title=Life and times of Prophet Temitope Balogun Joshua wey die at di age of 57|work=BBC News Pidgin|url=https://www.bbc.com/pidgin/tori-57373898|access-date=2021-06-28}}</ref> * [[Adetokunbo Kayode]] – lawyer and politician<ref>{{Cite web|date=2011-11-01|title=The challenge facing the country today is poverty – Adetokunbo Kayode|url=https://www.vanguardngr.com/2011/11/‘broadcastingll-benefit-from-nigcomsat-1r’-2/|access-date=2021-06-28|website=Vanguard News|language=en-US}}</ref> * [[Boluwaji Kunlere]] – former Senator<ref>{{Cite web|date=2019-09-29|title=Nigeria, more divided along ethnic lines at 59 –Senator Kunlere|url=https://punchng.com/nigeria-more-divided-along-ethnic-lines-at-59-senator-kunlere/|access-date=2021-06-28|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref> * [[Ayo Makun]] (AY Show) – comedian, Entertainer<ref>{{Cite web|date=2021-01-22|title=A Breakdown of Ayo Makun's Net Worth and The Success He's Had With AY Live|url=https://answersafrica.com/a-breakdown-of-ayo-makuns-net-worth-and-the-success-hes-had-with-ay-live.html|access-date=2021-06-28|website=Answers Africa|language=en-US}}</ref> * [[Nahzeem Olufemi Mimiko]] – educational administrator{{citation needed|date=June 2022}} * [[Olusegun Mimiko]] – former Governor Ondo State<ref>{{Cite web|date=2021-06-04|title=Former Ondo State governor Mimiko denies joining APC|url=https://editor.guardian.ng/politics/former-ondo-state-governor-mimiko-denies-joining-apc/|access-date=2021-06-28|website=The Guardian Nigeria News – Nigeria and World News|language=en-US|archive-date=2021-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210628185035/https://editor.guardian.ng/politics/former-ondo-state-governor-mimiko-denies-joining-apc/|dead-url=yes}}</ref> * [[Bode Olajumoke]] – politician<ref>{{Cite web|date=2021-01-01|title=Olajumoke: Philanthropist with human kindness|url=https://www.vanguardngr.com/2021/01/vanguard-personality-award-lifetime-achievement-award-chief-bode-olajumoke/|access-date=2021-06-28|website=Vanguard News|language=en-US}}</ref> * [[Chris Olukolade]] – army general<ref>{{Cite web|title=Nigerian Military Rejects Amnesty International Report {{!}} Voice of America – English|url=https://www.voanews.com/africa/nigerian-military-rejects-amnesty-international-report|access-date=2021-06-28|website=www.voanews.com|language=en|archive-date=2021-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210628185034/https://www.voanews.com/africa/nigerian-military-rejects-amnesty-international-report|dead-url=yes}}</ref> * [[Sola Sobowale]] – actress, director<ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Know Your Celebrities: 7 things you didn't know about actress Sola Sobowale|url=https://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/know-your-celebrities-7-things-you-didnt-know-about-actress-sola-sobowale/n2jwzb7|access-date=2021-06-28|website=Pulse Nigeria|language=en}}</ref> * [[Omoyele Sowore]] – human rights activist<ref>{{Cite news|title=Sowore explain why e show for court with 'traditionalist'|work=BBC News Pidgin|url=https://www.bbc.com/pidgin/tori-56258213|access-date=2021-06-28}}</ref> * [[Small Doctor|Adekunle Temitope]] (a.k.a. Small Doctor) – musical artist<ref>{{Cite web|date=2018-12-04|title=Popular musician, Small Doctor, 3 others in police trouble for possession of firearm|url=https://www.vanguardngr.com/2018/12/popular-musician-small-doctor-3-others-in-police-trouble-for-possession-of-firearm/|access-date=2021-06-28|website=Vanguard News|language=en-US}}</ref> *[[Akinloye Tofowomo]], performing musician * [[Waje]] – Musical Artist<ref>{{Cite web|date=2021-05-01|title=Waje Returns with Dauntless Vibe In Heart Seasons|url=https://guardian.ng/life/music/waje-returns-with-dauntless-vibe-in-heart-seasons/|access-date=2021-06-28|website=The Guardian Nigeria News – Nigeria and World News|language=en-US|archive-date=2021-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210628185035/https://guardian.ng/life/music/waje-returns-with-dauntless-vibe-in-heart-seasons/|dead-url=yes}}</ref> {{div col end}}<!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> == Àwọn Ilé-iṣẹ́ agbóhùn sáfẹ́fẹ́ àti amóhùn-máwòrán ní ìpínlẹ̀ Ondo == * Adaba 88.9FM<ref>{{Cite web|url=http://adaba889.fm/|title=Adaba 88.9 FM|website=Adaba 88.9 FM}}</ref> * ALALAYE 96.5FM<ref>{{Cite web|title=Sunshine 96.5 FM Alalaye for Android - APK Download|url=https://apkpure.com/sunshine-96-5-fm-alalaye/com.sunshine.alalaye|access-date=2022-04-07|website=APKPure.com|language=en}}</ref> * Breeze 91.9FM<ref>{{Cite web|url=http://breezfm919.com/over-16000-sign-petition-demanding-tinubus-probe/|title=Over 16,000 sign petition demanding Tinubu's probe|website=Breez 91.9 FM|date=28 August 2020|access-date=11 September 2022|archive-date=26 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226071712/http://breezfm919.com/over-16000-sign-petition-demanding-tinubus-probe/|dead-url=yes}}</ref> * Crest 87.7 FM<ref>{{Cite web|url=https://crest877fm.com/|title=Crest 87.7 FM ...always at its peak|website=crest877fm.com|access-date=2022-09-11|archive-date=2022-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125030729/https://crest877fm.com/|dead-url=yes}}</ref> * Eki Radio 100.9 FM<ref>{{Cite web|title=About us – EKI 100.9 FM|url=https://ekifm.com/about-us/|access-date=2022-04-07|language=en-US|archive-date=2022-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205115425/https://ekifm.com/about-us/|dead-url=yes}}</ref> * EMPIRE 104.5 FM<ref>{{Cite web|title=Empire FM Radio 104.5 On Line|url=https://radio.org.ng/empire-fm/|access-date=2022-04-07|website=Radio.org.ng|language=en}}</ref> * FUTA Radio<ref>{{Cite web|title=National Broadcasting Commission Applauds FUTA Radio|url=https://futa.edu.ng/home/newsd/532|access-date=2022-04-07|website=The Federal University Of TEchnology Akure|archive-date=2022-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418180616/https://futa.edu.ng/home/newsd/532|dead-url=yes}}</ref> * ''The Hope Newspapers''<ref>{{cite web|url=http://www.thehopenewspapers.com/|title=Home|website=thehopenewspapers.com|access-date=2022-09-11|archive-date=2022-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930134718/http://thehopenewspapers.com/|dead-url=yes}}</ref> * INSIDE FUTA * [[:en:KAFTAN_TV|KAFTAN TV]]<ref>{{Cite web|title=KAFTAN TV|url=https://m.startimestv.com/browser/liveDetail?channelId=884329355|access-date=2022-04-07|website=m.startimestv.com|archive-date=2022-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416040629/https://m.startimestv.com/browser/liveDetail?channelId=884329355|dead-url=yes}}</ref> * Kàkàkí Òndó FM<ref name="premiumtimesng.com">{{Cite web|date=2020-10-09|title=Ondo Election: 20 things to know about South-west state|url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/419370-ondo-election-20-things-to-know-about-south-west-state.html|access-date=2022-04-07|language=en-GB}}</ref> * [[:en:Nigerian_Television_Authority|Nigerian Television Authority]] (NTA) * Orange 94.5FM<ref>{{Cite web|url=https://www.orangefm.com.ng/|title=Orange Fm 94.5 &#124;&#124; Urban FM Station &#124;&#124; News &#124;&#124; Music &#124;&#124; Entertainment|website=Orange 94.5 Fm|access-date=2022-09-11|archive-date=2022-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927002827/https://www.orangefm.com.ng/|dead-url=yes}}</ref> * OSRC Television<ref>{{Cite web|url=https://www.osrc.ng/|title=ONDO STATE RADIOVSION CORPORATION &#124;&#124; NATION'S STAR STATION|website=Ondo State Radiovision Corporation|access-date=2022-09-11|archive-date=2022-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220903181200/https://www.osrc.ng/|dead-url=yes}}</ref> * Positive 102.5FM<ref>{{Cite web|url=https://radionigeriafm.com/positive/|title=positive|website=radionigeriafm.com}}</ref> * Remdel Television<ref>{{Cite web|date=2016-05-21|title=Tears all over moviedom for Mama remdel of life|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/tears-all-over-moviedom-for-mama-remdel-of-life/|access-date=2022-04-07|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archive-date=2022-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407111201/https://guardian.ng/saturday-magazine/tears-all-over-moviedom-for-mama-remdel-of-life/|dead-url=yes}}</ref> * [[:en:Rufus_Giwa_Polytechnic|RUGIPO]] 103.3 FM<ref>{{Cite web|last=Precision|title=Adedowole Named Pioneer General Manager Of RUGIPO FM {{!}} Precision|url=https://theprecisionng.com/2020/12/adedowole-named-pioneer-general-manager-of-rugipo-fm.html|access-date=2022-04-07|language=en-US|archive-date=2022-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416004614/https://theprecisionng.com/2020/12/adedowole-named-pioneer-general-manager-of-rugipo-fm.html|dead-url=yes}}</ref> * Suncity Radio 101.1FM<ref name="premiumtimesng.com" /> == Àwọn àwòrán == <gallery> Welcome to Ireakari market signpost, Afo, Ondo state2.jpg Welcome to Etiaro, Akoko, Ondo state.jpg|Welcome to Etiaro, Akoko signpost Welcome to Alayere town, Akure, Ondo state2.jpg|Welcome to Alayere town, Akure, Ondo state2.jpg The Apostolic High School, Ilara-Mokin, Ondo State.jpg|The Apostolic High School, Ilara-Mokin St James Catholic Church, Ugbe-Afo, Ondo state3.jpg|St James Catholic Church, Ugbe-Afo, Ondo state3.jpg St James Catholic Church, Ugbe-Afo, Ondo state.jpg|St James Catholic Church, Ugbe-Afo, Ondo state.jpg </gallery> == References == {{Reflist}} == Àwọn ìtàkùn-ìtọ́kasí == {{commons category-inline}} * {{official|http://www.ondostate.gov.ng/}} * [http://ondostatemoi.com/ ondostatemoi.com] {{OndoStateGovernors}}{{Nigeria states}}{{Authority control}}{{Portal bar|Nigeria}} == Ìtọ́kasí == {{reflist}} {{OndoStateGovernors}} {{Ibile Ondo}} {{Ipinle Naijiria}} [[Ẹ̀ka:Ìpínlẹ̀ Òndó| ]] j5k4gofd99bi975yz4k7jflxmt8dxbu Ìpínlẹ̀ Èkó 0 9152 640124 594542 2026-11-08T09:45:26Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640124 wikitext text/x-wiki {{Infobox state | name = Ìpínlẹ̀ Èkó | official_name = | type = [[States of Nigeria|Ìpínlẹ̀]] | image_skyline = Lagos Island.jpg | image_alt = | image_caption 👌👌👌 = Eko lookan | image_flag = Lagos_Flag.gif | flag_alt = Flag of Lagos State | image_seal = | seal_alt = Seal of Lagos State | nickname = | image_map = Nigeria Lagos State map.png | map_alt = | map_caption = Location of Lagos State in Nigeria | latd = 6|latm = 35|latNS = N | longd = 3|longm = 45|longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = region:NG_type:adm1st | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | coordinates_region = NG | subdivision_type = [[List of sovereign states|Orílẹ̀-èdè]] | subdivision_name = {{flag|Nàìjíríà}} | established_title = [[List of Nigerian states by date of statehood|Ọjọ́ ìdásílẹ̀]] | established_date = May 27, 1967 | seat_type = [[List of Nigerian state capitals|Olùìlú]] | seat = [[Ikeja]] | government_footnotes = | leader_party = [[All Progressive Congress|APC]] | leader_title = [[List of Nigerian state governors|Gómìnà]]<ref>See [[List of Governors of Lagos State]] for a list of prior governors</ref> | leader_name = [[Babájídé Olúṣọlá Sanwó-Olú]] | leader_title1 = [[Senate of Nigeria|Àwọn alàgbà]] | leader_name1 = {{unbulleted list|Munirudeen Muse|Ọlámilékan Adéọlá|Olúrẹ̀mí Tinúbú}} | leader_title2 = [[Nigerian House of Representatives|Àwọn aṣojú]] | leader_name2 = [[Nigerian National Assembly delegation from Lagos|Àkójọ]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 3475.1 | area_rank = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=state_population>{{cite web |url = http://www.lagosstate.gov.ng/c/portal/layout?p_l_id=PUB.1095.7 |title = Lagos State - Population |accessdate = 2009-07-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080225110927/http://www.lagosstate.gov.ng/c/portal/layout?p_l_id=PUB.1095.7 |archivedate = 2008-02-25 |dead-url = yes }}</ref> | population_total = 9,013,534 | population_as_of = 2006 Census | population_est = | pop_est_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_note = | demographics_type1 = [[List of Nigerian states by GDP|GIO (PPP)]] | demographics1_footnotes = | demographics1_title1 = Ọdún | demographics1_info1 = [[List of Nigerian states by GDP|2007]] | demographics1_title2 = Total | demographics1_info2 = $33.68&nbsp;billion<ref name="C-GIDD GDP">{{cite web|url=http://www.cgidd.com|publisher=Canback Dangel|title=C-GIDD (Canback Global Income Distribution Database)|accessdate = 2008-08-20}}</ref> | demographics1_title3 = Per capita | demographics1_info3 = $3,649<ref name="C-GIDD GDP"/> | timezone1 = [[West Africa Time|WAT]] | utc_offset1 = +01 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = [[ISO 3166-2:NG|NG-LA]] | website = [http://www.lagosstate.gov.ng lagosstate.gov.ng]<!-- [http://www.example.com example.com] --> | footnotes = }} '''Ìpínlẹ̀ Èkó''' jẹ́ ìpínlẹ̀ kan ní gúúsù ìwọ̀-oòrùn [[:en:Nigeria|Nàìjíríà]] láàárin àwọn ìpínlẹ̀ mẹ́rìndínlógójì náà, ó pọ̀ níye ó sì kéré ní ààyè. Ó sopọ̀ mọ́ gúúsù nípasẹ̀ àwọn [[:en:Bight_of_Benin|ìgbèríko Benin]] àti sí ìwọ̀-oòrùn nípasẹ̀ ààlà òkèèrè pẹ̀lu [[:en:Benin_Republic|Ìlu Benin]], Ìpínlẹ̀ Èkó ń pín àwọn ààlà pẹ̀lú [[Ìpínlẹ̀ Ògùn|Ìpínlẹ̀ Ogun]] sí ìlà-oòrùn àti àríwá ní èyí tí ó mu jé ìpńilẹ̀ kan ṣoṣo ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó pín ààlà pẹ̀lú ìpínlẹ̀ kan péré. Orúkọ fún [[Èkó|ìlú Èkó]] — Ìlú tí ó pọ̀ jùlọ ní ilẹ̀ adúláwọ̀ — wọ́n dá ìpínlẹ̀ náà látara agbègbè Ìwọ̀ Oòrùn tí ó sì jẹ́ olú-ìlú tẹ́lèrí ní ọjọ́ kẹ́tadínlọ́gbọ̀n oṣù karùn-ún, ọdún 1967.<ref>{{cite web|last1=Onyeakagbu|first1=Adaobi|title=See how all the 36 Nigerian states got their names|url=https://www.pulse.ng/lifestyle/food-travel/see-how-all-the-36-nigerian-states-got-their-names/g8bkn2c|website=Pulse.ng|access-date=25 December 2021|archive-date=11 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220811220711/https://www.pulse.ng/lifestyle/food-travel/see-how-all-the-36-nigerian-states-got-their-names/g8bkn2c|dead-url=yes}}</ref><ref name="Creation">{{cite web|title=This is how the 36 states were created|url=https://www.pulse.ng/news/local/nigerian-states-this-is-how-the-36-states-were-created/mdtnq3e|website=Pulse.ng|date=24 October 2017|access-date=22 December 2021}}</ref> Gégẹ́ bí ìtọ́ka agbègbè, Ìpínlẹ̀ Èkó jé ilẹ̀ omi tí ìdá-mẹ́rin rẹ̀ dín ní díẹ̀ kúnfún òṣà, itọ́ àti àwọn odò.<ref>{{Cite web|title=Lagos {{!}} Nigeria Education|url=http://nigeria-education.org/states/lagos|website=nigeria-education.org|access-date=2020-05-30}}</ref> Èyí tí ó fẹ̀ jù nínú àwọn omi wọ̀nyí ni ọ̀sà Èkó àti [[:en:Lekki_Lagoon|Lekki]] nínú ìpínlẹ̀ náà pẹ̀lú odò [[:en:Ogun_River|Ogun]] àti [[:en:Osun_river|Osun]] tí ó ń sàn wọnú wọn. Àwọn omi yòó kù jẹ́ itọ́ tí ó ń sàn kiri ìpínlẹ̀ náà tí wọ́n sì jẹ́ ọ̀nà ìrìnàjò pàtàkì fún àwọn èèyàn àti àwọn ọjà. Nítòsí etí omi, ìpínlẹ̀ yìí bákan náà ṣàkónú àwọn onírúnrú ohun ọ̀gbìn, ẹranko àti ẹranmi gẹ́gẹ́ bí ẹjá ṣe wà náà ni [[:en:African_manatee|àwọn ẹranmi ilẹ̀ adúláwọ̀]] àti àwọn [[:en:Crocodile|ọ̀ọ̀nì]].<ref>{{cite journal|last1=Amao|first1=J. O.|last2=Oluwatayo|first2=I. B.|last3=Osuntope|first3=F. K.|title=Economics of Fish Demands in Lagos State, Nigeria|journal=Journal of Human Ecology|date=24 Oct 2017|volume=19|issue=1|pages=25–30|doi=10.1080/09709274.2006.11905853|s2cid=73599147|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09709274.2006.11905853?journalCode=rhue20|access-date=2 January 2022}}</ref><ref>{{cite web|last1=Olufowobi|first1=Sesan|title=Sea cow rescued in Lagos|url=https://punchng.com/sea-cow-rescued-in-lagos/|website=[[The Punch]]|date=10 September 2018|access-date=2 January 2022}}</ref> Ìpínlẹ̀ Èkó ti jé ibùgbé fún ọdún tó ti pẹ́ nípasẹ̀ àwon ọ̀wọ́ onírúnrú ẹ̀yà onílùú, nípàtàkì awọn [[:en:Yoruba_people|ọmọ Yoruba]] ni wọ́n ń gbé káàkiri ìpínlẹ̀ náà àmọ́ àwọn èèyan [[:en:Ewe_people|Ewe]] àti [[:en:Ogu_people|Ogu]] náà ń gbé ibi tí o nasẹ̀ lápá ìwọ̀ oòrùn. Gẹ́gẹ́ bí àbáyọrí síṣí lọ láti orílẹ̀ èdè kan sí òmíràn láti bíi ọ̀rúndún sẹ́yìn, ìpínlẹ̀ Èkó pẹ̀lú ti ní èrò tó pọ̀ tí wọn kìí ṣe àwọn ọ̀wọ́ ẹ̀yà orílẹ̀-èdè Nàìjíríà pẹ̀lú [[:en:Edo_people|Edo]], [[:en:Fula_people|Fulani]], [[:en:Hausa_people|Hausa]], [[:en:Igbo_people|Igbo]], [[:en:Ijaw_people|Ijaw]], [[:en:Ibibio_people|Ibibio]], àti èèyàn [[:en:Nupe_people|Nupe]] láàárin àwọn ọ̀wọ́ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà yòókù. Àwọn ọ̀wọ́ mìíràn wa látìta tí wọn wá láti àwọn ìlú tí ó pín ààlà orílẹ̀-èdè Nàìjíríà pèlú [[:en:Saro_people|Saro (Sierra Leonean)]] àti [[:en:Brazilians_in_Nigeria|Amaro (Brazilian)]] gẹ́gẹ́ bí àwọn ọ̀wọ́ tí wọn ṣẹ̀ wá tí wọ́n kó lẹru tẹ́lẹ̀rị́ tí wọ́n padà sílẹ̀ adúláwọ̀ ní àwọn ọdún 1800 pẹ̀lú àwọn àwùjọ àárín ìlà-oòrùn orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n ti wà ti pẹ́ (pàápàá [[:en:Syrian_Nigerians|Syrian]] àti [[:en:Lebanese_Nigerians|Lebanese orílẹ̀-èdè Nàìjíríà]])<ref>{{Cite web|title=Lagos Population 2022 (Demographics, Maps, Graphs)|url=https://worldpopulationreview.com/world-cities/lagos-population|access-date=2022-07-23|website=worldpopulationreview.com}}</ref> pẹ̀lú di èrò ní apákan gbòógì ní ìpínlẹ̀ Èkó pẹ̀lú àwọn tí wọ́n ṣí wá láìpẹ́ láti [[:en:Benin_Republic|ìlu Benin]], [[:en:Chinese_people_in_Nigeria|China]], [[:en:Ghana|Ghana]], [[:en:India|India]], [[:en:Togo|Togo]], àti [[:en:British_Nigerian|United Kingdom]].<ref>{{cite web|last1=Adeshokan|first1=Oluwatosin|title=The last French speakers in Lagos|url=https://mg.co.za/article/2020-01-10-00-the-last-french-speakers-in-lagos/|website=[[Mail & Guardian]]|access-date=3 January 2022|date=10 January 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=In Nigeria, Chinatown Vendors Struggle For Profits|url=https://www.npr.org/2011/06/15/137045110/in-nigeria-chinatown-vendors-struggle-for-profits|website=[[NPR]]|access-date=3 January 2022}}</ref><ref>{{cite news|last1=Fawehinmi|first1=Yolanthe|title=Meet the British-Nigerians swapping London for 'Africa's Silicon Valley'|url=https://www.telegraph.co.uk/family/life/meet-british-nigerians-swapping-london-africas-silicon-valley/|website=[[The Daily Telegraph]]|date=26 October 2021|access-date=3 January 2022}}</ref><ref>{{cite web|last1=Ndukwe|first1=Ijeoma|title='Everyone is hustling here': The Lebanese of Nigeria|url=https://www.aljazeera.com/features/2017/1/28/everyone-is-hustling-here-the-lebanese-of-nigeria|website=[[Al Jazeera]]|access-date=2 January 2022}}</ref> [[Babajide Sanwo-Olu|Babájídé Sanwóolú]] ni gómìnà ìpínlè Èkó. {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{reflist}} {{Governors of Lagos State}} {{Ipinle Naijiria}} {{Ibile Eko}} [[Ẹ̀ka:Ìpínlẹ̀ Èkó| ]] mdyj0gxta3akg78a21d529s4yoh7wjx Ken Saro-Wiwa 0 11099 639886 633105 2026-11-08T01:13:02Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639886 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian environmental activist (1941–1995)}}{{about|Ajàfẹ́tọ̀ó ọmọnìyàn|Ken Saro-Wiwa|Ken Wiwa}}{{EngvarB|date=August 2014}} {{Use dmy dates|date=November 2022}}{{Infobox person|name=Ken Saro-Wiwa|native_name=|native_name_lang=|image=Ken Saro-Wiwa.jpg|image_size=|alt=|caption=|birth_name=Kenule Beeson Saro-Wiwa|birth_date={{birth date|df=yes|1941|10|10}}|birth_place=[[Bori City|Bori]], [[Colonial Nigeria]]|death_date={{death date and age|df=yes|1995|11|10|1941|10|10}}|death_place=[[Port Harcourt]], [[Rivers State]], Nigeria|death_cause=[[Capital punishment in Nigeria|Execution]] by [[hanging]]|occupation={{cslist|Writer|television producer|[[environmental activist]]}}|movement=[[Movement for the Surviva<ref></ref>l of the Ogoni People]]|spouse=|children=5, including [[Ken Wiwa]], [[Zina Saro-Wiwa|Zina]] and [[Noo Saro-Wiwa|Noo]]|mother={{#ifexist:Widu Wiwa|[[Widu Wiwa]]}}|father=[[Jim Wiwa]]|relatives=[[Owens Wiwa]] (brother)|awards={{ubl|[[Right Livelihood Award]]|[[Goldman Environmental Prize]] }}}}'''Kenule Beeson''' "'''Ken'''" '''Saro-Wiwa''' (10 October 1941 sí 10 November 1995)<ref name=":7">{{Cite web|title=Ken Saro-Wiwa {{!}} Nigerian author and activist {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Ken-Saro-Wiwa|access-date=28 February 2022|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> ó jẹ́ òǹkọ̀wé ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà [[Nigerians|Nigerian]], olùkọ́, atọ́kùn ètò lórí ẹ̀rọ agbóhùngbójìjí, àti Ajàfẹ́tọ̀ó ọmọnìyàn nípa àyíká ([[environmental activist]]).<ref name=":4">{{Cite encyclopedia|date=6 November 2020|title=Ken Saro-Wiwa|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Ken-Saro-Wiwa#ref1041816|access-date=19 July 2021|archive-date=1 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210601214856/https://www.britannica.com/biography/Ken-Saro-Wiwa#ref1041816|url-status=live}}</ref> Saro-Wiwa jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ [[Ogoni people]], ẹ̀yà kan tí ó kéré ní Orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, èyí tí gbogbo ilẹ̀ wọn, [[Ogoniland]],<ref>{{Cite web|last=Refugees|first=United Nations High Commissioner for|title=Refworld {{!}} Nigeria: Information on the Ogoni people including where they live, names of towns and villages, languages spoken and a detailed map of Ogoni areas|url=https://www.refworld.org/docid/3ae6aac144.html|access-date=2023-04-27|website=Refworld|language=en}}</ref> tó wà ní [[Niger Delta]], jẹ́ èyí tí wọ́n fojú sí láti lè máa wa epo-rọ̀bì - - [[Extraction of petroleum|crude oil extraction]] láti ọdún 1950s tí wọ́n sì ti fi ojú winá onírúurú àwọn àdánù tí óní ohun í ṣe pẹ̀lú ilẹ̀ àti àyíká wọn - - [[Environmental issues in the Niger Delta|has suffered extreme environmental damage]] látàrí wíwa epo-rọ̀bì láti ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún sẹ́yìn.<ref>{{Cite news|date=11 November 2019|title=Ogoni 9 execution anniversary: Who be Ken Saro-Wiwa|language=pcm|work=BBC News Pidgin|url=https://www.bbc.com/pidgin/tori-50371699|access-date=27 May 2020}}</ref> Láti Ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi agbẹnusọ, àti Ààrẹ nígbà náà, fún ẹgbẹ́ (Àgbáríjọ́pọ́ fún ìwàláàyè àwọn ènìyàn Ogoni) [[Movement for the Survival of the Ogoni People]] (MOSOP), Saro-Wiwa lé iwájú ìfẹ́hónúhàn [[Nonviolent resistance|nonviolent campaign]] tako bíba àyíká, ilẹ̀ àti omi àwọn Ogoni jẹ́ [[environmental degradation]] látàrí àwọn iṣẹ́ tí àwọn ilé iṣẹ́ èpò tí wọ́n jẹ́ ti gbogbo àgbáyé, àgàgà ilé iṣẹ́ [[Royal Dutch Shell]] <ref>{{Cite web|title=Ken Saro-Wiwa|url=https://www.fantasticfiction.com/s/ken-saro-wiwa/|url-status=live|access-date=27 May 2020|website=FantasticFiction|archive-date=3 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803003915/https://www.fantasticfiction.com/s/ken-saro-wiwa/}}</ref> Ó sì tako bí ìjọba orílè-èdè Nàìjíríà [[Nigerian government]] kò ṣe pèsè ètò àlàkalẹ̀ fún bí a ṣe ń lo ilẹ̀ fún àwọn ilé iṣẹ́ wọ̀nyí.<ref>{{Cite web|date=16 November 2015|title=Environmentalist Leader – Ken Saro-Wiwa (1941–1995)|url=https://tunza.eco-generation.org/resourcesView.jsp?boardID=forum1420131317&viewID=13655|url-status=live|access-date=27 May 2020|website=Tunza Eco Generation|archive-date=2 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802234836/https://tunza.eco-generation.org/resourcesView.jsp?boardID=forum1420131317&viewID=13655}}</ref> Látàrí jíjà fún ẹ̀tọ́ àwọn ènìyàn rẹ̀ ni ìjọba ológun [[military tribunal]]<ref>{{Cite web|title=Ken Saro-Wiwa's battle for justice|url=https://www.aljazeera.com/news/2009/6/9/ken-saro-wiwas-battle-for-justice|access-date=28 March 2022|website=aljazeera.com|language=en}}</ref> ,ti fi ẹ̀sùn pípa olórí àwọn ènìyàn Ogoni níbi ìpàdé kan tí wọ́n ṣe, nígbà ìṣejọba Ọ̀gágun ani[[Sani Abacha|S]]Abacha [[Sani Abacha|ani Abacha]] ní ọdún 1995. ni wọ́n ṣe ètò yíyẹgi fún un tí ẹ̀mí fi bọ́ lẹ́nu rẹ̀<ref>{{Cite web|date=23 October 2021|title=Buhari mulls pardon for Saro-Wiwa, others 26 years after execution|url=https://punchng.com/buhari-mulls-pardon-for-saro-wiwa-others-26-years-after-execution/|access-date=1 March 2022|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref> Ikú Ken Saro-Wiwa ṣokùnfà onírúurú ìṣẹ̀lẹ̀ ní àgbáyé, èyí sì fa bí wọ́n ṣe ní kí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà [[Nàìjíríà|Nigeria]] ó lọ rọ́kún nílé nínú ẹgbẹ́ [[Commonwealth of Nations|Commonwealth]] fún odidi ọdún mẹ́ta. * '''ÌBẸ̀RẸ̀ PẸ̀PẸ̀ AYÉ RẸ̀''' Kenule Saro-Wiwa wọ́n bí i ní [[Bori City|Bori]], àgbègbè tí kò jìnnà sí [[Port Harcourt|Port-Harcourt, Nigeria]] ní 10 October 1941.<ref name=":7" /><ref name=":4" /> Ó jẹ́ ọmọ bíbí Olóyè [[Jim Wiwa]], ẹni tí Ó di ipò mú nínú ẹgbẹ́ [[Nigerian chieftaincy system]] àti ìyàwó kẹta Widu. Ó yí orúkọ rẹ̀ prdà sí Saro-Wiwa lẹ́yìn ogun abẹ́lé orílè-èdè Nàìjíríà [[Nigerian Civil War|Nigerian Civil War.]] Ó fẹ́ Maria Saro Wiwa.<ref>{{Cite web|last=Ndege|first=Yvonne|date=10 November 2015|title=Ken Saro-Wiwa's widow talks about execution 20 years on|url=https://www.aljazeera.com/news/2015/11/10/ken-saro-wiwas-widow-talks-about-execution-20-years-on|url-status=live|website=Al Jazeera|access-date=2 March 2021|archive-date=28 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228192101/https://www.aljazeera.com/news/2015/11/10/ken-saro-wiwas-widow-talks-about-execution-20-years-on}}</ref> Ìlú bàbá rẹ̀ ni abúlé [[Bane, Rivers State|Bane]], [[Ogoni people|Ogoniland]], èyí tí àwọn ará ìlú ibẹ̀ ń sọ ẹ̀ka èdè [[Khana language|Khana dialect]] ti èdè àwọn [[Ogoni languages|Ogoni language]]. He spent his childhood in an Anglican home and eventually proved himself to be an excellent student. He received primary education at a Native Authority school in Bori, then attended secondary school at [[Government College Umuahia]]. A distinguished student, he was captain of the table tennis team and amassed school prizes in History and English.{{sfn|Doron|Falola|2016|pp=36, 39}} On the completion of his secondary education, he obtained a scholarship to study English at the [[University of Ibadan]]. At [[Ibadan]], he plunged into academic and cultural interests, he won departmental prizes in 1963 and 1965 and worked for a drama troupe. The travelling drama troupe performed in [[Kano (city)|Kano]], [[Benin City|Benin]], [[Ilorin]] and [[Lagos]] and collaborated with the [[Nottingham Playhouse]] theater group.{{sfn|Doron|Falola|2016|p=41}} He briefly became a teaching assistant at the [[University of Lagos]] and later at [[University of Nigeria, Nsukka]]. He was an African literature lecturer in [[Nsukka]] when the civil war broke out, he supported the Federal Government and had to leave the region for his hometown at Bori. On his journey to [[Port Harcourt (local government area)|Port-Harcourt]], he witnessed the multitudes of [[Refugee|refugees]] returning to the East, a scene he described as a "sorry sight to see".{{sfn|Doron|Falola|2016|p=50}} Three days after his arrival to [[Bonny, Nigeria|Bonny]], it fell to federal troops. He and his family then stayed in Bonny, he travelled back to [[Lagos State|Lagos]] and took a position at the University of Lagos which did not last long as he was called back to Bonny.<ref>{{Cite web|title=Spotlight On Ken Saro-Wiwa -- Environmental Rights Activist|url=https://nigerdeltaconnect.com/spotlight-on-ken-saro-wiwa-environmental-rights-activist/|access-date=1 March 2022|website=nigerdeltaconnect.com|date=16 October 2021|language=en-US|archive-date=28 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228105922/https://nigerdeltaconnect.com/spotlight-on-ken-saro-wiwa-environmental-rights-activist/|dead-url=yes}}</ref> He was called back to become the Civilian Administrator for the port city of Bonny in the [[Niger Delta]]. During the Nigerian Civil War he positioned himself as an Ogoni leader dedicated to the Federal cause.{{sfn|Doron|Falola|2016|p=43}} He followed his job as an administrator with an appointment as a commissioner in the old Rivers State. His best known novel, ''[[Sozaboy: A Novel in Rotten English]]'' (1985), tells the story of a naive village boy recruited to the army during the Nigerian Civil War of 1967 to 1970, and intimates the political corruption and [[patronage]] in Nigeria's military regime of the time. His war diaries, ''On a Darkling Plain'' (1989), document his experience during the war. He was also a successful businessman and television producer. His satirical television series, ''[[Basi & Company]]'', was wildly popular, with an estimated audience of 30 million.<ref>{{cite news|last=Brooke|first=James|title=Enugu Journal; 30 Million Nigerians are Laughing at Themselves|url=https://www.nytimes.com/1987/07/24/world/enugu-journal-30-million-nigerians-are-laughing-at-themselves.html?pagewanted=all&src=pm|newspaper=The New York Times|date=24 July 1987|access-date=10 February 2017|archive-date=4 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104144631/http://www.nytimes.com/1987/07/24/world/enugu-journal-30-million-nigerians-are-laughing-at-themselves.html?pagewanted=all&src=pm|url-status=live}}</ref> In the early 1970s, he served as the [[Regional Commissioner]] for Education in the [[Rivers State]]<ref name=":6">{{Cite web|title=Saro-Wiwa, Kenule 1941–1995 {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/education/news-wires-white-papers-and-books/saro-wiwa-kenule-1941-1995|access-date=28 February 2022|website=www.encyclopedia.com}}</ref> Cabinet. But was dismissed in 1973 because of his support for Ogoni autonomy.<ref>{{Cite web|title=Ken Saro Wiwa {{!}} Zaccheus Onumba Dibiaezue Memorial Libraries|url=https://zodml.org/discover-nigeria/people/ken-saro-wiwa|access-date=26 February 2022|website=zodml.org}}</ref> In the late 1970s, he established a number of successful business ventures in retail and real estate, and during the 1980s concentrated primarily on his writing, journalism and television production.<ref name=":6" /> In 1977, he became involved in the political arena running as the candidate to represent Ogoni in the Constituent Assembly. He lost the election in a narrow margin.{{sfn|Doron|Falola|2016|p=64}} It was during this time he had a fall out with his friend Edwards Kobani.<ref>{{Cite web|title=Spotlight On Ken Saro-Wiwa -- Environmental Rights Activist|url=https://nigerdeltaconnect.com/spotlight-on-ken-saro-wiwa-environmental-rights-activist/|access-date=28 February 2022|website=nigerdeltaconnect.com|language=en-US|archive-date=28 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228105922/https://nigerdeltaconnect.com/spotlight-on-ken-saro-wiwa-environmental-rights-activist/|dead-url=yes}}</ref> His intellectual work was interrupted in 1987 when he re-entered the political scene, having been appointed by the newly installed dictator [[Ibrahim Babangida]] to aid the country's transition to democracy.<ref>{{Cite web|date=10 November 2014|title=Remembering Ken Saro-Wiwa, 19 years after|url=https://www.thecable.ng/remembering-ken-saro-wiwa-19-years|access-date=28 February 2022|website=TheCable|language=en-US}}</ref> But he resigned because he felt Babangida's supposed plans for a return to democracy were disingenuous. His sentiments were proven correct in the coming years, as Babangida failed to relinquish power. In 1993, Babangida annulled Nigeria's general elections that would have transferred power to a [[Civil authority|civilian government]], sparking mass civil unrest and eventually forcing him to step down, at least officially, that same year.<ref name="Oxford05">{{Cite encyclopedia|year=2010|title=Saro-Wiwa, Kenule Beeson|encyclopedia=Encyclopedia of Africa|publisher=Oxford University Press|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195337709.001.0001/acref-9780195337709-e-3474?rskey=WBPZVE&result=1|access-date=19 July 2021|last=Bennett|first=Eric|others=Appiah, Kwame Anthony|editor-last=Gates J.|editor-first=Henry Louis|volume=2|doi=10.1093/acref/9780195337709.001.0001|isbn=978-0-19-533770-9}}</ref> === Works === Saro-Wiwa's works include TV, drama and prose writing.<ref>{{Cite journal|last=McIntyre|first=Joe A.|date=1996|title=The Writer as Agitator: Ken Saro-Wiwa|url=https://www.africabib.org/rec.php?RID=161354211|journal=Afrika Spectrum|language=en|volume=31|issue=3|pages=295–311}}</ref> His earlier works from 1970s to 1980s were mostly satirical displays that portray a counter-image of Nigerian society.<ref name=":2">{{cite book|last=Schulze-Engler|first=Frank|title=Of Minstrelsy and Masks : the legacy of Ezenwa-Ohaeto in Nigerian writing|date=2006|publisher=Rodopi|isbn=9042021683|editor-last=Matzke|editor-first=Christine|location=Amsterdam|pages=267–292|chapter=Civil Society and the Struggle for Democratic Transition in Modern Nigerian Drama|editor-last2=Raji-Oyelade|editor-first2=Aderemi|editor-last3=Davis|editor-first3=Geoffrey V.}}</ref>{{Rp|269}} But his later writings were more inspired by political dimensions such as environmental and social justice than satire.<ref>{{Cite news|title=Analysis {{!}} The complex life and death of Ken Saro-Wiwa|language=en-US|newspaper=Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2016/07/29/the-complex-life-death-of-ken-saro-wiwa/|access-date=23 March 2022|issn=0190-8286}}</ref> ''Transistor Radio'', one of his best known plays,<ref name=":2" />{{Rp|270}} was written for a revue during his university days at [[Ibadan]] but still resonated well with Nigerian society and was adapted into a television series.{{citation needed|date=August 2022}} Some of his works drew inspiration from the play. In 1972, a radio version of the play was produced and in 1985, he produced ''[[Basi and Company]]'', a successful screen adaption of the play. He included the play in ''Four Farcical Plays'' and ''Basi and Company: Four Television Plays''. ''Basi and Company'', an adaptation of ''Transistor Radio'', ran on television from 1985 to 1990. A farcical comedy,<ref name=":2" />{{Rp|273}} the show chronicles city life and is anchored by the protagonist, Basi, a resourceful and street-wise character looking for ways to achieve his goal of obtaining millions which always ends to become an illusive mission.{{citation needed|date=March 2022}} In 1985, the [[Biafran Civil War]] novel ''[[Sozaboy]]'' was published.<ref>{{Cite web|last=Uzoatu|first=Uzor Maxim|date=15 November 2020|title=The Literary Lives and Times of Ken Saro-Wiwa|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2020/11/15/the-literary-lives-and-times-of-ken-saro-wiwa/|access-date=1 March 2022|website=THISDAYLIVE|language=en-US}}</ref> The protagonist's language was written in nonstandard English or what He called "Rotten English",<ref name=":3">{{Cite journal|last=North|first=Michael|date=2001|title=Ken Saro-Wiwa's Sozaboy: The Politics of "Rotten English"|url=https://muse.jhu.edu/article/26234|journal=Public Culture|volume=13|issue=1|pages=97–112|doi=10.1215/08992363-13-1-97|s2cid=145292672|issn=1527-8018|access-date=31 March 2021|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202073757/https://muse.jhu.edu/article/26234|url-status=live}}</ref> a hybrid language of [[pidgin]] English,<ref name=":7" /> standard English and broken English.<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref>{{Cite journal|last=Uwasomba|first=Chijioke|date=1 December 2011|title=War, violence and language in Ken Saro-Wiwa's Sozaboy|url=https://doi.org/10.1007/s11059-010-0085-2|journal=Neohelicon|language=en|volume=38|issue=2|pages=487–498|doi=10.1007/s11059-010-0085-2|s2cid=154975289|issn=1588-2810}}</ref> === Activism === In 1990, he began devoting most of his time to [[human rights]] and environmental causes, particularly in the land settled by the [[Ogoni people]].<ref name=":7" /> He was one of the earliest members of the [[Movement for the Survival of the Ogoni People]] (MOSOP), which advocated for the rights of the Ogoni people. The Ogoni Bill of Rights, written by MOSOP, set out the movement's demands, including increased autonomy for the Ogoni people, a fair share of the proceeds of oil extraction, and remediation of environmental damage to Ogoni lands.<ref>{{Cite web|author1=United Nations High Commissioner for Refugees|title=Refworld The Ogoni Crisis: A Case-Study of Military Repression in Southeastern Nigeria|url=https://www.refworld.org/docid/3ae6a7d8c.html|access-date=28 February 2022|website=Refworld|language=en}}</ref> In particular, MOSOP struggled against the degradation of Ogoni lands by [[Royal Dutch Shell]].<ref>{{cite web|title=Wiwa et al v. Royal Dutch Petroleum et al.|url=http://wiwavshell.org/about/about-wiwa-v-shell/|url-status=live|access-date=10 November 2011|website=Center for Constitutional Rights|publisher=|archive-date=9 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309035008/http://wiwavshell.org/about/about-wiwa-v-shell/}}</ref> In 1992, He was imprisoned for several months, without trial, by the Nigerian military government.<ref name="guardian.ng">{{Cite web|date=10 November 2019|title=Ken Saro-Wiwa: A foremost environmentalist|url=https://guardian.ng/sunday-magazine/ken-saro-wiwa-a-foremost-environmentalist/|access-date=28 February 2022|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=A Month and a Day|url=https://www.goodreads.com/work/best_book/366655-a-month-and-a-day-a-detention-diary|access-date=27 September 2022|website=www.goodreads.com}}</ref> He was Vice Chairman of the [[Unrepresented Nations and Peoples Organization]] (UNPO) General Assembly from 1993 to 1995.<ref>{{cite web|url=http://www.unpo.org/article/11820|title=Clean the Niger Delta – 'We all stand before history', Ken Saro-Wiwa, 1995|date=19 October 2010|publisher=[[UNPO]]|access-date=10 November 2011|archive-date=5 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111105090113/http://www.unpo.org/article/11820|url-status=live}}</ref> UNPO is an international, nonviolent, and democratic organisation (of which MOSOP is a member).<ref>{{Cite web|title=UNPO: Ogoni|url=https://unpo.org/members/7901|access-date=28 February 2022|website=unpo.org}}</ref> Its members are indigenous peoples, minorities, and under-recognised or occupied territories who have joined together to protect and promote their human and cultural rights, to preserve their environments and to find nonviolent solutions to conflicts which affect them.<ref>{{Cite web|title=UNPO: About UNPO|url=https://unpo.org/section/2|access-date=19 July 2021|website=unpo.org|archive-date=28 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428151856/https://unpo.org/section/2|url-status=live}}</ref> In January 1993, MOSOP organised peaceful marches of around 300,000 Ogoni people<ref name="guardian.ng" />– more than half of the Ogoni population – through four Ogoni urban centres, drawing international attention to their people's plight. The same year the [[Federal government of Nigeria|Nigerian government]] occupied the region militarily.<ref>{{Cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|url=https://www.worldcat.org/oclc/27043040|title=Genocide in Nigeria: the Ogoni tragedy|date=1992|publisher=Saros International Publishers|isbn=1-870716-22-1|location=London, UK|oclc=27043040}}</ref> === Arrest and execution === He was arrested again and detained by Nigerian authorities in June 1993 but was released after a month.<ref>{{cite web|url=http://adiama.com/ancestralconnections/2009/11/22/the-life-death-of-ken-saro-wiwa-the-struggle-for-justice-in-the-niger-delta/|title=The Life & Death of Ken Saro-Wiwa: The Struggle for Justice in the Niger Delta|work=adiama.com|access-date=3 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20160219162941/http://adiama.com/ancestralconnections/2009/11/22/the-life-death-of-ken-saro-wiwa-the-struggle-for-justice-in-the-niger-delta/|archive-date=19 February 2016|url-status=dead}}</ref> On 21 May 1994, four Ogoni chiefs (all on the conservative side of a schism within MOSOP over strategy) were brutally murdered.<ref>{{Cite web|last=Refugees|first=United Nations High Commissioner for|title=Refworld {{!}} Nigeria: Information on a demonstration or rally organized by the Movement for the Survival of Ogoni People (MOSOP) in Ogoniland in May 1994 which preceded the killing of four Ogoni chiefs|url=https://www.refworld.org/docid/3ae6ab3b13.html|access-date=28 February 2022|website=Refworld|language=en}}{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Saro-Wiwa had been denied entry to [[Ogoni people|Ogoniland]] on the day of the murders, but he was arrested and accused of inciting them. He denied the charges but was imprisoned for more than a year before being found guilty and sentenced to death by a specially convened tribunal.<ref>{{Cite web|title=Ken Saro Wiwa {{!}} Zaccheus Onumba Dibiaezue Memorial Libraries|url=https://zodml.org/discover-nigeria/people/ken-saro-wiwa|access-date=28 February 2022|website=zodml.org}}</ref> The same happened to eight other MOSOP leaders who, along with Saro-Wiwa, became known as the [[Ogoni Nine]].<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2009/jun/08/nigeria-usa|work=The Guardian|location=London|title=Shell pays out $15.5m over Saro-Wiwa killing|first=Ed|last=Pilkington|date=9 June 2009|access-date=7 May 2010|archive-date=6 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130906192049/http://www.theguardian.com/world/2009/jun/08/nigeria-usa|url-status=live}}</ref> Some of the defendants' lawyers resigned in protest against the alleged rigging of the trial by the Abacha regime. The resignations left the defendants to their own means against the tribunal, which continued to bring witnesses to testify against Saro-Wiwa and his peers. Many of these supposed witnesses later admitted that they had been bribed by the Nigerian government to support the criminal allegations. At least two witnesses who testified that Saro-Wiwa was involved in the murders of the Ogoni elders later recanted, stating that they had been bribed with money and offers of jobs with Shell to give false testimony, in the presence of Shell's lawyer.<ref>{{cite web|last=Entine|first=Jon|url=http://www.aei.org/publication/seeds-of-ngo-activism-shell-capitulates-in-saro-wiwa-case/|title=Seeds of NGO Activism: Shell Capitulates in Saro-Wiwa Case|publisher=NGO Watch|date=18 June 2009|access-date=14 November 2011|archive-date=8 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150508150554/http://www.aei.org/publication/seeds-of-ngo-activism-shell-capitulates-in-saro-wiwa-case/|url-status=live}}</ref> The trial was widely criticised by human rights organisations, and six months later, Saro-Wiwa received the Right Livelihood Award for his courage, as well as the [[Goldman Environmental Prize]].<ref>{{cite web|url=http://www.goldmanprize.org/recipient/ken-saro-wiwa/|title=Ken Saro-Wiwa|publisher=The Goldman Environmental Prize|year=1995|access-date=14 November 2011|archive-date=5 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150405205945/http://www.goldmanprize.org/recipient/ken-saro-wiwa/|url-status=live}}</ref> On 8 November 1995, a military ruling council upheld the death sentences.<ref>{{Cite web|title=The Death of Ken Saro-Wiwa|url=https://platformlondon.org/background/the-death-of-ken-saro-wiwa/|access-date=27 September 2022|language=en-GB}}</ref> The military government then immediately moved to carry them out. The prison in [[Port Harcourt]] was selected as the place of execution. Although the government wanted to carry out the sentences immediately, it had to wait two days for a gallows to be built. Within hours of the sentences being upheld, nine coffins were taken to the prison, and the following day a team of executioners was flown in from [[Sokoto]] to Port Harcourt.<ref name="apnews">{{Cite web|last=Aigbogun|first=Frank|date=13 November 1995|title=Nigerian Activist's Last Words: 'The Struggle Continues'|url=https://apnews.com/article/b67c33cdb8573a29a2391d0754c0349b|url-status=live|website=AP NEWS|access-date=2 March 2021|archive-date=14 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201114193018/https://apnews.com/article/b67c33cdb8573a29a2391d0754c0349b}}</ref> On 10 November 1995, Saro-Wiwa and the remainder of the Ogoni Nine were taken from the army base where they were being held to [[Port Harcourt|Port Harcourt prison]].<ref>{{Cite web|title=NIGERIA|url=https://www.hrw.org/reports/1995/Nigeria.htm|access-date=1 March 2022|website=www.hrw.org}}</ref> They were told that they were being moved to Port Harcourt because it was feared that the army base they were being held in might be attacked by Ogoni youths. The prison was heavily guarded by riot police and tanks, and hundreds of people lined the streets in anticipation of the executions. After arriving at Port Harcourt prison, Saro-Wiwa and the others were herded into a single room and their wrists and ankles were shackled. They were then led one by one to the gallows and executed by hanging, with Saro-Wiwa being the first. It took five tries to execute him due to faulty equipment.<ref name="apnews" /> His last words were: "Lord take my soul, but the struggle continues." After the executions, the bodies were taken to the [[Port Harcourt Cemetery]] under armed guard and buried.<ref name="cemetery1">{{cite web|last=AP|date=11 November 1995|title=Nigeria's Military Leaders Hang Playwright And 8 Other Activists|url=http://www.deseretnews.com/article/450161/NIGERIAS-MILITARY-LEADERS-HANG-PLAYWRIGHT-AND-8-OTHER-ACTIVISTS.html?pg=all|url-status=live|access-date=7 July 2014|work=Deseretnews.com|publisher=Deseret News Publishing Company|archive-date=27 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727171443/http://www.deseretnews.com/article/450161/NIGERIAS-MILITARY-LEADERS-HANG-PLAYWRIGHT-AND-8-OTHER-ACTIVISTS.html?pg=all}}</ref><ref>{{Cite news|last=Aigbogun|first=Frank|title=It took five tries to hang Saro-Wiwa|url=https://www.independent.co.uk/news/world/it-took-five-tries-to-hang-saro-wiwa-1581703.html|url-status=live|access-date=22 October 2011|newspaper=The Independent|date=13 November 1995|archive-date=20 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151220084703/http://www.independent.co.uk/news/world/it-took-five-tries-to-hang-saro-wiwa-1581703.html}}</ref> Anticipating disturbances as a result of the executions, the Nigerian government deployed tens of thousands of troops and riot police to two southern provinces and major oil refineries around the country. The Port Harcourt Cemetery was surrounded by soldiers and tanks.<ref>{{Cite web|last1=Crawshaw|first1=Steve|last2=Maier|first2=Karl|date=11 November 1995|title=World fury as Nigeria sends writer to gallows|url=https://www.independent.co.uk/news/world-fury-as-nigeria-sends-writer-to-gallows-1581289.html|url-status=live|access-date=22 October 2011|website=The Independent|archive-date=24 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091124033125/http://www.independent.co.uk/news/world-fury-as-nigeria-sends-writer-to-gallows-1581289.html}}</ref><ref name="apnews" /> The executions provoked a storm of international outrage. The [[United Nations General Assembly]] condemned the executions in a resolution which passed by a vote of 101 in favor to 14 against and 47 abstentions.<ref>{{Cite web|date=22 December 1995|title=ASSEMBLY CONDEMNS ARBITRARY EXECUTION OF KEN SARO-WIWA AND EIGHT CO-DEFENDANTS IN NIGERIA BY VOTE OF 101-14-47|url=https://www.un.org/press/en/1995/19951222.ga9046.html|url-status=live|website=www.un.org|access-date=25 June 2020|archive-date=15 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200615144444/https://www.un.org/press/en/1995/19951222.ga9046.html}}</ref><ref>{{Cite web|title=ASSEMBLY CONDEMNS ARBITRARY EXECUTION OF KEN SARO-WIWA AND EIGHT CO-DEFENDANTS IN NIGERIA BY VOTE OF 101-14-47 {{!}} UN Press|url=https://press.un.org/en/1995/19951222.ga9046.html|access-date=27 September 2022|website=press.un.org}}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> The [[European Union]] condemned the executions, which it called a "cruel and callous act", and imposed an arms embargo on Nigeria.<ref name="blockade">{{Cite news|last=Plaut|first=Martin|date=31 December 2019|title=UK and US considered Nigeria naval blockade over Saro-Wiwa execution|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-50892306|access-date=19 July 2021|archive-date=11 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411001549/https://www.bbc.com/news/world-africa-50892306|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/home/en|title=Press corner|website=European Commission - European Commission|access-date=2 March 2021|archive-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427065403/https://ec.europa.eu/commission/presscorner/home/en|url-status=live}}</ref> The United States recalled its ambassador from Nigeria, imposed an arms embargo on Nigeria, and imposed travel restrictions on members of the Nigerian military regime and their families.<ref>{{Cite news|last=Hartman|first=Carl|date=11 November 1995|title=U.S. Recalls Ambassador After Nigeria Executes Nine Activists|work=Associated Press|url=https://apnews.com/article/0f5de90d3224dc88e8f9b807fd5206a3|access-date=19 July 2021|archive-date=19 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719061314/https://apnews.com/article/0f5de90d3224dc88e8f9b807fd5206a3|url-status=live}}</ref> The United Kingdom recalled its high commissioner in Nigeria, and British Prime Minister [[John Major]] called the executions "judicial murder."<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qz9BlWO7ExwC&pg=PA129|title=Repressive State and Resurgent Media Under Nigeria's Military Dictatorship, 1988-98|first=Ayo|last=Olukotun|date=2 March 2004|publisher=Nordic Africa Institute|isbn=9789171065247|via=Google Books|access-date=29 June 2020|archive-date=4 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804072117/https://books.google.com/books?id=qz9BlWO7ExwC&pg=PA129|url-status=live}}</ref> South Africa took a primary role in leading international criticism, with President [[Nelson Mandela]] urging Nigeria's suspension from the [[Commonwealth of Nations]]. Zimbabwe and Kenya also backed Mandela, with Kenyan President [[Daniel arap Moi]] and Zimbabwean President [[Robert Mugabe]] backing Mandela's demand to suspend Nigeria's Commonwealth membership, but a number of other African leaders criticized the suggestion. Nigeria's membership in the Commonwealth of Nations was ultimately suspended, and Nigeria was threatened with expulsion if it did not transition to democracy in two years. The US and British governments also discussed the possibility of an oil embargo backed by a naval blockade of Nigeria.<ref name="blockade" /><ref>{{Cite web|url=http://www.ipsnews.net/1995/11/commonwealth-nigeria-suspended-with-a-two-year-stay-of-expulsion/|title=COMMONWEALTH-NIGERIA: Suspended With a Two-Year Stay of Expulsion|date=12 November 1995|website=Inter Press Service|access-date=25 June 2020|archive-date=2 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802230302/http://www.ipsnews.net/1995/11/commonwealth-nigeria-suspended-with-a-two-year-stay-of-expulsion/|url-status=live}}</ref> === Ken Saro-Wiwa Foundation === The Ken Saro-Wiwa foundation was established in 2017 to work towards improved access to basic resources such as electricity and Internet for [[Entrepreneurship|entrepreneurs]] in [[Port Harcourt]].<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.dailydigest.ng/apply-now-ken-saro-wiwa-foundation-ken-junior-award-innovation-2017/|title=Apply Now: Ken Saro Wiwa Foundation Ken Junior Award For Innovation 2017|last=Asika|first=Obiageli|date=23 August 2017|website=DailyDigest Nigeria|language=en-US|access-date=29 August 2019|archive-date=29 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829115052/https://www.dailydigest.ng/apply-now-ken-saro-wiwa-foundation-ken-junior-award-innovation-2017/|url-status=live}}</ref> The association founded the Ken Junior Award, named for Saro-Wiwa's son [[Ken Wiwa]], who died in October 2016.<ref>{{Cite web|url=https://www.stakeholderdemocracy.org/the-ken-junior-award-for-innovation/|title=Ken Saro-Wiwa Foundation award for innovation|last=Alexander Sewell|website=SDN|date=6 March 2018|language=en-GB|access-date=29 August 2019|archive-date=29 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829115030/https://www.stakeholderdemocracy.org/the-ken-junior-award-for-innovation/|url-status=live}}</ref> The award is presented to innovative start-up technology companies in [[Port Harcourt]].<ref name=":1" /> == Family lawsuits against Royal Dutch Shell == {{Main|Wiwa family lawsuits against Royal Dutch Shell}} [[Fáìlì:28.ShellOutOfNigeria.Protest.WDC.17November1995_(25165470719).jpg|thumb|Protest in [[Washington, D.C.]] against the killing of Saro-Wiwa and others, November 1995]] Beginning in 1996, the [[Center for Constitutional Rights]] (CCR), Earth Rights International (ERI), Paul Hoffman of Schonbrun, DeSimone, Seplow, Harris & Hoffman and other human rights [[Lawyer|attorneys]] have brought a series of cases to hold Shell accountable for alleged human rights violations in Nigeria,<ref>{{Cite web|title=Factsheet: Shell's Environmental Devastation in Nigeria|url=https://ccrjustice.org/node/2515|access-date=1 March 2022|website=Center for Constitutional Rights|language=en}}</ref> including [[summary execution]], [[crimes against humanity]], [[torture]], inhumane treatment and [[arbitrary arrest]] and detention. The lawsuits are brought against Royal Dutch Shell and Brian Anderson, the head of its Nigerian operation.<ref>{{cite web|url=http://wiwavshell.org/|title=Wiwa et al v. Royal Dutch Petroleum et al.|work=Center for Constitutional Rights|access-date=15 May 2009|archive-date=26 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150326065947/http://wiwavshell.org/|url-status=live}}</ref> The cases were brought under the [[Alien Tort Statute]], a 1789 statute giving non-US citizens the right to file suits in US courts for international human rights violations, and the [[Torture Victim Protection Act]], which allows individuals to seek damages in the US for torture or [[extrajudicial killing]], regardless of where the violations take place.<ref>{{Cite web|title=The Alien Tort Statute – CJA|url=https://cja.org/what-we-do/litigation/legal-strategy/the-alien-tort-statute/|access-date=1 March 2022|language=en-US|archive-date=1 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301044751/https://cja.org/what-we-do/litigation/legal-strategy/the-alien-tort-statute/|dead-url=yes}}</ref> The [[United States District Court for the Southern District of New York]] set a trial date of June 2009. On 9 June 2009, [[Royal Dutch Shell|Shell]] agreed to an out-of-court settlement of US$15.5 million to victims' families. However, the company denied any liability for the deaths, stating that the payment was part of a reconciliation process.<ref>{{cite news|title=Shell settles Nigeria deaths case|publisher=BBC|date=9 June 2009|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/8090493.stm|access-date=9 June 2009|archive-date=10 June 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610020947/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/8090493.stm|url-status=live}}</ref> In a statement given after the settlement, Shell suggested that the money was being provided to the relatives of Saro-Wiwa and the eight other victims, to cover the legal costs of the case and also in recognition of the events that took place in the region.<ref name="NYT">{{cite news|title=Shell to Pay $15.5 Million to Settle Nigerian Case|newspaper=New York Times|date=9 June 2009|url=https://www.nytimes.com/2009/06/09/business/global/09shell.html?_r=1&partner=rss&emc=rss|access-date=9 June 2009|first=Jad|last=Mouawad|archive-date=8 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160208154951/http://www.nytimes.com/2009/06/09/business/global/09shell.html?_r=1&partner=rss&emc=rss|url-status=live}}</ref> Some of the funding is also expected to be used to set up a development trust for the [[Ogoni people]], who inhabit the [[Niger Delta]] region of Nigeria.<ref>{{cite news|title=Shell agrees $15.5m settlement over death of Saro-Wiwa and eight others|newspaper=[[The Times]]|date=9 June 2009|url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/natural_resources/article6459634.ece|access-date=9 June 2009|location=London|first=Christine|last=Seib|archive-date=11 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110611165158/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/natural_resources/article6459634.ece|url-status=live|archivedate=11 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110611165158/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/natural_resources/article6459634.ece|deadurl=yes}}</ref> The settlement was made just days before the trial, which had been brought by Saro-Wiwa's son, was due to begin in New York.<ref name="NYT" /> == Legacy == His death provoked international outrage and the immediate suspension of Nigeria from the [[Commonwealth of Nations]],<ref>{{Cite web|title=Ken Saro-Wiwa's battle for justice|url=https://www.aljazeera.com/news/2009/6/9/ken-saro-wiwas-battle-for-justice|access-date=1 March 2022|publisher=www.aljazeera.com|language=en}}</ref> as well as the calling back of many foreign [[Diplomat|diplomats]] for consultation. The United States and other countries considered imposing [[economic sanctions]].<ref>{{Cite web|last=Wiwa|first=Ken|date=10 November 2015|title=Finally it seems as if Ken Saro-Wiwa, my father, may not have died in vain|url=http://www.theguardian.com/commentisfree/2015/nov/10/ken-saro-wiwa-father-nigeria-ogoniland-oil-pollution|access-date=31 March 2021|work=The Guardian|language=en|archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414130632/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/nov/10/ken-saro-wiwa-father-nigeria-ogoniland-oil-pollution|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|publisher=Deutsche Welle|title=Why Nigerian activist Ken Saro-Wiwa was executed|date=9 November 2015|url=https://www.dw.com/en/why-nigerian-activist-ken-saro-wiwa-was-executed/a-18837442|access-date=31 March 2021|language=en-GB|archive-date=14 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210314143809/https://www.dw.com/en/why-nigerian-activist-ken-saro-wiwa-was-executed/a-18837442|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=NGOs and BBC targeted by Shell PR machine in wake of Saro-Wiwa death|url=https://www.business-humanrights.org/en/latest-news/ngos-and-bbc-targeted-by-shell-pr-machine-in-wake-of-saro-wiwa-death/|access-date=31 March 2021|publisher=Business & Human Rights Resource Centre|language=en|archive-date=1 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210501130849/https://www.business-humanrights.org/en/latest-news/ngos-and-bbc-targeted-by-shell-pr-machine-in-wake-of-saro-wiwa-death/|url-status=live}}</ref> The execution of Saro-Wiwa marked the beginning of the international [[business and human rights]] (BHR) movement.<ref>{{Cite book|title=Research Handbook on Human Rights and Business|editor1=David Birchall|editor2=Surya Deva|publisher=Edward Elgar Publishing Limited|year=2020|isbn=9781786436405|pages=24–25}}</ref> == Tributes == [[Tribute|Tributes]] to Saro-Wiwa include: === Artwork and memorials === * A memorial to Saro-Wiwa was unveiled in [[London]] on 10 November 2006 by London organisation [[Platform (art group)|Platform]].<ref>{{cite news|url=http://arts.guardian.co.uk/flash/page/0,,1944783,00.html|work=The Guardian|location=London|title=Remembering Ken Saro-Wiwa|access-date=7 May 2010|archive-date=23 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120923130655/http://arts.guardian.co.uk/flash/page/0,,1944783,00.html|url-status=live}}</ref> It consists of a [[sculpture]] in the form of a bus and was created by Nigerian-born artist [[Sokari Douglas Camp]]. It toured the UK the following year.<ref>{{Cite web|title=UNPO: Ogoni: Saro Wiwa Sculpture Finds New Home in London|url=https://unpo.org/article/12827|access-date=1 March 2022|publisher=unpo.org|archive-date=1 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301043732/https://unpo.org/article/12827|dead-url=yes}}</ref> === Awards === * The [[Association of Nigerian Authors]] is a sponsor of the Ken Saro-Wiwa Prize for Prose.<ref>{{cite web|url=http://writezakama.wordpress.com/2012/03/18/2012-association-of-nigerian-authors-ana-prizes-call-for-entries/|title=2012 Association of Nigerian Authors [ANA] Prizes: CALL FOR ENTRIES|publisher=Kabura Zakama Randomised|date=18 March 2012|access-date=6 November 2013|archive-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823142223/http://writezakama.wordpress.com/2012/03/18/2012-association-of-nigerian-authors-ana-prizes-call-for-entries/|url-status=live}}</ref> * Saro-Wiwa is named a Writer hero by [[The My Hero Project]].<ref>{{cite web|url=http://myhero.com/hero.asp?hero=k_sarowiwa|title=Ken Saro-Wiwa|publisher=The My Hero Project|access-date=5 December 2016|archive-date=20 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220074917/http://myhero.com/hero.asp?hero=k_sarowiwa|url-status=live}}</ref> * The American news publication ''[[Foreign Policy]]'' has listed Ken Saro-Wiwa alongside [[Mahatma Gandhi]], [[Eleanor Roosevelt]], [[Corazon Aquino]] and [[Václav Havel]] as people "who never won the [[Nobel Peace Prize]], but should have".<ref>Kenner, David. (7 October 2009). [https://foreignpolicy.com/2010/10/08/nobel-peace-prize-also-rans/ "Nobel Peace Prize Also-Rans"]{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100125073527/http://www.foreignpolicy.com/articles/2009/10/07/nobel_peace_prize_also_rans|date=25 January 2010}}. ''Foreign Policy''. Retrieved 15 March 2023</ref><ref>{{cite news|last=James|first=Frank|title=Nobel Peace Prize's Notable Omissions|newspaper=NPR|date=9 October 2009|url=https://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2009/10/nobel_peace_prizes_notable_omi.html|access-date=15 March 2023}}</ref> === Literature === * [[Richard North Patterson]]'s novel ''Eclipse'' (2009) was loosely based on Saro-Wiwa's life.<ref>{{cite web|title=Richard North Patterson author interview|url=https://www.bookbrowse.com/author_interviews/full/index.cfm/author_number/290/richard-north-patterson|publisher=BookBrowse.com|access-date=29 December 2015|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304120358/https://www.bookbrowse.com/author_interviews/full/index.cfm/author_number/290/richard-north-patterson|url-status=live}}</ref> === Naming === * The [[Governor of Rivers State]], [[Ezenwo Nyesom Wike]], renamed the Rivers State Polytechnic after Saro-Wiwa.<ref>{{Cite web|date=11 July 2015|title=Elected Governor Wike Renames Rivers State Polytechnic|url=https://www.dailyschoolnews.com.ng/newly-elected-governor-wike-renames-rivers-state-polytechnic/|access-date=28 February 2022|publisher=Nigeria Universities - Polytechnics and College of Education news|language=en-US|archive-date=28 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228121339/https://www.dailyschoolnews.com.ng/newly-elected-governor-wike-renames-rivers-state-polytechnic/|dead-url=yes}}</ref> * [[Amsterdam]] named a street after Saro-Wiwa, the ''Ken Saro-Wiwastraat''.<ref>{{Cite web|date=22 June 2016|title=Street named after Ken Saro Wiwa in Amsterdam (photos)|url=https://www.lindaikejisblog.com/2016/06/street-named-after-ken-saro-wiwa-in.html|access-date=1 March 2022|publisher=Linda Ikeji's Blog|language=en}}</ref> * An ant ''Zasphinctus sarowiwai'' was named after Saro-Wiwa in 2017.{{cn|date=July 2024}} == Documentaries == A [[BBC World News|BBC World]] Service Radio Documentary, "Silence Would Be Treason", was broadcast in January 2022. It is presented by his daughter [[Noo Saro-Wiwa]] and voiced by Ben Arogundade.<ref>{{Cite news|last=McGreevy|first=Ronan|title=Last letters of Nigerian activist published|url=https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/last-letters-of-nigerian-activist-published-1.1587713|access-date=1 March 2022|newspaper=The Irish Times|language=en}}</ref> == Personal life == He and his wife Maria had five children, who grew up with their mother in the [[United Kingdom]] while their father remained in Nigeria. They include [[Ken Wiwa]] and [[Noo Saro-Wiwa]], both journalists and writers, and Noo's twin [[Zina Saro-Wiwa]], a journalist and filmmaker.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2011/dec/31/noo-saro-wiwa-kens-daughter-nigeria|title=Nigerian activist Ken Saro-Wiwa's daughter remembers her father|last=Henley|first=Jon|date=30 December 2011|work=[[The Guardian]]|access-date=12 February 2015|archive-date=13 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213021821/http://www.theguardian.com/lifeandstyle/2011/dec/31/noo-saro-wiwa-kens-daughter-nigeria|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/expat/4192508/Ive-seen-a-different-face-of-Nigeria.html|title='I've seen a different face of Nigeria'|last=Berens|first=Jessica|date=28 May 2004|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=12 February 2015|archive-date=13 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213045748/http://www.telegraph.co.uk/expat/4192508/Ive-seen-a-different-face-of-Nigeria.html|url-status=live}}</ref> In addition, Saro-Wiwa had two daughters (Singto and Adele) with another woman.<ref name=":0" /> He also had another son, Kwame Saro-Wiwa, who was only one year old when his father was executed.<ref>{{Cite web|url=https://www.opendemocracy.net/en/from-silence-would-be-treason-last-writings-of-ken-saro-wiwa/|title=From 'Silence Would Be Treason' - the last writings of Ken Saro-Wiwa|website=openDemocracy|access-date=2 March 2021|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116232747/https://www.opendemocracy.net/en/from-silence-would-be-treason-last-writings-of-ken-saro-wiwa/|url-status=live}}</ref> == Biographies == * Canadian author [[J. Timothy Hunt]]'s ''[[The Politics of Bones]]'' (September 2005), published shortly before the 10th anniversary of Saro-Wiwa's execution, documented the flight of Saro-Wiwa's brother [[Owens Wiwa]], after his brother's execution and his own imminent arrest, to London and then on to Canada, where he is now a citizen and continues his brother's fight on behalf of the Ogoni people. Moreover, it is also the story of Owens' personal battle against the Nigerian government to locate his brother's remains after they were buried in an unmarked mass-grave.<ref>{{Cite web|date=21 October 2005|title=The Politics of Bones: Dr. Owens Wiwa and the Struggle for Nigeria's Oil|url=https://quillandquire.com/review/the-politics-of-bones-dr-owens-wiwa-and-the-struggle-for-nigeria-s-oil/|access-date=1 March 2022|website=Quill and Quire|language=en}}</ref> * ''Ogoni's Agonies: Ken Saro Wiwa and the Crisis in Nigeria'' (1998), edited by [[Abdul Rasheed Na'Allah|Abdul Rasheed Naʾallah]], provides more information on the struggles of the Ogoni people<ref>{{cite book|author=|title=Ogoni's Agonies: Ken Saro Wiwa and the Crisis in Nigeria|date=1998|publisher=Africa World Press|isbn=0865436479|editor-last=Na'Allah|editor-first=Abdul Rasheed}}</ref> * Onookome Okome's book, ''Before I Am Hanged: Ken Saro-Wiwa—Literature, Politics, and Dissent'' (1999)<ref>{{cite book|author=Okome, Onookome|title=Before I Am Hanged: Ken Saro-Wiwa—Literature, Politics, and Dissent|date=1999|publisher=Africa World Press}}</ref> is a collection of essays about Wiwa * ''In the Shadow of a Saint: A Son's Journey to Understanding His Father's Legacy'' (2000), was written by his son [[Ken Wiwa]]. * Saro-Wiwa's own diary, ''A Month and a Day: A Detention Diary'', was published in January 1995, two months after his execution. * In ''Looking for Transwonderland - Travels in Nigeria'', his daughter [[Noo Saro-Wiwa]] tells the story of her return to Nigeria years after her father's murder. == Bibliography == * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=Tambari|year=1973|publisher=Longman Nigeria|location=Ikeja|isbn=978-0-582-60135-2|author-mask=2}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=Tambari in Dukana|year=1979|publisher=Longman|location=Lagos, Nigeria|isbn=978-0-582-60137-6|author-mask=2}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=A Bride for Mr. B|year=1983|publisher=Saros International|location=Port Harcourt, Nigeria|isbn=978-1-870716-26-0|author-mask=2}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=Songs in a Time of War|year=1985|publisher=Saros|location=Port Harcourt|isbn=9789782460004|author-mask=2|url=https://archive.org/details/songsintimeofwar00saro}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=Sozaboy: A Novel in Rotten English|year=1986|publisher=Saros|location=Port Harcourt|isbn=978-2460-02-8|author-mask=2}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=A Forest of Flowers|year=1986|publisher=Saros International|location=Port Harcourt|isbn=9780582273207|author-mask=2}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=Mr. B|year=1987|publisher=Saros|location=Port Harcourt, Nigeria|isbn=978-1-870716-01-7|author-mask=2}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=Basi and Company: A Modern African Folktale|year=1987|publisher=Saros|location=Port Harcourt, Nigeria|isbn=978-1-870716-00-0|author-mask=2|url=https://archive.org/details/basicompanymode00saro}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=Basi and Company: Four Television Plays|year=1987|publisher=Saros|location=Port Harcourt, Nigeria|isbn=978-1-870716-03-1|author-mask=2}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=Prisoners of Jebs|year=1988|publisher=Saros|location=Port Harcourt [u.a.]|isbn=978-1-870716-02-4|author-mask=2|url-access=registration|url=https://archive.org/details/prisonersofjebsa00kens}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=Mr. B Goes to Lagos|year=1989|publisher=Saros International|location=Port Harcourt, Nigeria|isbn=9789782460059|author-mask=2}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=Adaku & Other Stories|url=https://archive.org/details/adakuotherstorie0000saro|year=1989|publisher=Saros International|location=London|isbn=1-870716-10-8|author-mask=2}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=Four Farcical Plays|year=1989|publisher=Saros International|location=London|isbn=1-870716-09-4|author-mask=2}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=On a Darkling Plain: An Account of the Nigerian Civil War|year=1989|publisher=Saros|location=Epsom|isbn=1-870716-11-6|author-mask=2}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=The Transistor Radio|year=1989|publisher=Saros International|location=Port Harcourt, Nigeria|isbn=978-1-870716-06-2|author-mask=2}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=Nigeria: The Brink of Disaster|year=1991|publisher=Saros International|location=Port Harcourt, Nigeria|isbn=9781870716161|author-mask=2}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=Similia: Essays on Anomic Nigeria|year=1991|publisher=Saros International|location=London|isbn=978-2460-20-6|author-mask=2}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=Pita Dumbrok's Prison|year=1991|publisher=Saros International|location=Port Harcourt, Nigeria|isbn=978-2460-19-2|author-mask=2}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=Mr. B Is Dead|year=1991|publisher=Saros International Publishers|location=London, Lagos, Port Harcourt|isbn=1-870716-14-0|author-mask=2}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=Segi Finds the Radio|url=https://archive.org/details/segifindsradio0000saro|year=1991|publisher=Saros International|location=Port Harcourt, Nigeria|isbn=978-1-870716-12-3|author-mask=2}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=A shipload of Rice|url=https://archive.org/details/shiploadofrice0000saro|year=1991|publisher=Saros International|location=London|isbn=978-1-870716-13-0|author-mask=2}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=Mr. B's Mattress|year=1992|publisher=Saros International|location=London|isbn=978-2460-24-9|author-mask=2}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=Genocide in Nigeria: The Ogoni Tragedy|year=1992|publisher=Saros|location=London|isbn=1-870716-22-1|author-mask=2}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=A Forest of Flowers: Short Stories|year=1995|publisher=Longman|location=Burnt Mill, Harlow, Essex, England|isbn=978-0-582-27320-7|author-mask=2}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=A Month and a Day: A Detention Diary|year=1995|publisher=Penguin Books|location=New York, N.Y.|isbn=978-0-14-025914-8|author-mask=2|url=https://archive.org/details/monthanddaydet00saro}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=The Singing Anthill: Ogoni Folktales|year=1996|publisher=Saros International|location=Port Harcourt, Nigeria|isbn=978-1-870716-15-4|author-mask=2}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=Lemona's Tale|url=https://archive.org/details/lemonastale0000saro|year=1996|publisher=Penguin|location=London|isbn=978-0-14-026086-1|author-mask=2}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=A Bride for Mr B|year=2005|publisher=Saros|location=London|isbn=1-870716-26-4|author-mask=2}} * {{cite book|last=Saro-Wiwa|first=Ken|title=Silence would be treason: Last writings of Ken Saro-Wiwa|url=https://archive.org/details/silencewouldbetr0000unse|year=2018|publisher=Daraja Press|location=Ottawa|isbn=978-1-988832-24-1|author-mask=2}} A collection of handwritten letters and poems by Saro-Wiwa and audio recordings of visits and meetings with family and friends after his death were donated to [[Maynooth University]] by Sister [[Majella McCarron]].<ref>{{Cite web|url=https://www.maynoothuniversity.ie/library/collections/ken-saro-wiwa-audio-archive|title=Ken Saro Wiwa Audio Archive &#124; Maynooth University|publisher=www.maynoothuniversity.ie|access-date=14 January 2017|archive-date=15 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161215040032/https://www.maynoothuniversity.ie/library/collections/ken-saro-wiwa-audio-archive|url-status=live}}</ref> The letters are now in the Digital Repository of Ireland (DRI).<ref>{{Cite web|url=https://repository.dri.ie/catalog/5999r405z|title=Ken Saro-Wiwa - Digital Repository of Ireland|publisher=repository.dri.ie|access-date=14 January 2017|archive-date=3 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703124327/http://repository.dri.ie/catalog/5999r405z|url-status=live}}</ref> == See also == * [[History of Nigeria]] * [[Isaac Adaka Boro]] * [[List of people from Rivers State]] * [[Petroleum industry in Nigeria]] {{portal bar|Biography|Africa|Nigeria}} == References == {{Reflist|2}} == Sources == * {{cite book|last1=Doron|first1=Roy|last2=Falola|first2=Toyin|title=Ken Saro-Wiwa|url=https://archive.org/details/kensarowiwa0000doro|date=2016|publisher=Ohio University Press|isbn=9780821422014}} == External links == {{Wikisource author|wslink=Ken Saro-Wiwa}}{{Wikisource|Trial Speech of Ken Saro-Wiwa}}{{commons category}} * [https://web.archive.org/web/20090527151739/http://www.guernicamag.com/blog/996/standing_before_history_rememb/ "Standing Before History: Remembering Ken Saro-Wiwa"] at PEN World Voices, sponsored by ''[[Guernica Magazine]]'' in New York City on 2 May 2009. * [https://web.archive.org/web/20150920224719/http://www.newcriterion.com/articles.cfm/sarowiwa-daniels-2733 "The perils of activism: Ken Saro-Wiwa"] by Anthony Daniels * [http://www.nybooks.com/articles/1913 Letter of protest published in the ''New York Review of Books'' shortly before Saro-Wiwa's execution.] * [http://www.opendemocracy.net/democracy-africa_democracy/article_2187.jsp Ken Saro-Wiwa's son, Ken Wiwa, writes a letter on openDemocracy.net about the campaign to seek justice for his father in a lawsuit against Shell – "America in Africa: plunderer or part"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305013417/https://www.opendemocracy.net/democracy-africa_democracy/article_2187.jsp|date=5 March 2016}} * [https://web.archive.org/web/20051026015105/http://www.kensarowiwa.com/ The Ken Saro-Wiwa Foundation] * [https://web.archive.org/web/20160413040507/http://www.remembersarowiwa.com/ Remember Saro-Wiwa campaign] * [https://archive.today/20130112222745/http://www.ifex.org/en/content/view/full/70334 PEN Centres honour Saro-Wiwa's memory] – [[International Freedom of Expression Exchange|IFEX]] * [https://web.archive.org/web/20060326180229/http://www.unpo.org/Downloads/Ogoni1995Report.pdf The Unrepresented Nations and Peoples Organisation (UNPO) 1995 Ogoni report] * [https://web.archive.org/web/20160303174821/http://www.rightlivelihood.org/recip/saro-wiwa.htm Right Livelihood Award recipient] * [http://www.randomhouse.com/catalog/display.pperl?isbn=9780771041587 ''The Politics of Bones''], by J. Timothy Hunt * [http://wiwavshell.org/ Wiwa v. Shell trial information] * Ken Saro-Wiwa at [https://www.maynoothuniversity.ie/ Maynooth University] * Ken Saro-Wiwa at the [http://dri.ie/ Digital Repository of Ireland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240830160941/https://dri.ie/ |date=30 August 2024 }} {{Royal Dutch Shell}} {{Evelyn F. Burkey Award}} {{Authority control}}{{DEFAULTSORT:Saro-Wiwa Ken}} [[Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1941]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1995]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà]] 7phih2n5hsappmn265fbio0ost24055 Atiku Abubakar 0 11380 639728 604036 2026-11-07T20:14:50Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639728 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vice President | name=Atiku Abubakar | image=Deputy Secretary Alphonso Jackson with Nigeria's Vice President Atiku Abubakar (cropped).jpg | order= 11th [[Vice President of Nigeria]] | term_start=[[Oṣù Kàrún]] 29, 1999 | term_end=[[Oṣù Kàrún]] 29, 2007 | president=[[Olusegun Obasanjo]] | predecessor= [[Mike Akhigbe]] | successor=[[Goodluck Jonathan]] | birth_date={{Birth date and age|1946|11|25|mf=y}} | birth_place=[[Adamawa State]], [[Nigeria]] | party=[[Peoples Democratic Party]] | spouse= |}} '''Atiku Abubakar''' [[w: Order of the Niger|GCON]] (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n oṣù kọkànlá ọdún 1946) jẹ́ gbajúgbajà olóṣèlú ọmọ bíbí [[ìpínlẹ̀ Adamawa]] lórílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]]. Òun ni Igbákejì Ààrẹ orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]] nígbà ìṣèjọba Ààrẹ [[Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́]] láti ọdun 1999 sí ọdun 2007. <ref name="Africa Confidential 2019">{{cite web | title=Atiku Abubakar - Profile | website=Africa Confidential | date=2019-12-19 | url=https://www.africa-confidential.com/profile/id/2607/Atiku_Abubakar | access-date=2019-12-19}}</ref><ref name="BBC News 2019">{{cite web | title=The Nigerian operator who knows how to make money | website=BBC News | date=2019-02-06 | url=https://www.bbc.com/news/world-africa-47046599 | access-date=2019-12-19}}</ref> Lọ́dún 2019, ó díje dupó Ààrẹ orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]] lábẹ́ àsíyá ẹgbẹ́ òṣèlú [[Peoples Democratic Party]] tako Ààrẹ Muhammadu Buhari tí ẹgbẹ́ òṣèlú [[All Progressives Congress]], ṣùgbọ́n ìbò àti orí kò ṣe é lóore, ó fìdí remi.<ref name="Lawal 2022">{{cite web | last=Lawal | first=Nurudeen | title=APC rigged 2019 presidential poll results, stole my votes in 5 states - Atiku | website=Legit.ng - Nigeria news. | date=May 30, 2022 | url=https://www.legit.ng/politics/1470575-atiku-lists-5-states-where-apc-allegedly-stole-his-votes-2019/ | access-date=June 9, 2022}}</ref> Ni osu kaarun odún 2022,ni won yan Atiku Abubakar gege bi oludije fun aare orílẹ̀ èdè Naijiria ti odun 2023 lábẹ́ àsíyá ẹgbẹ́ òṣèlú [[Peoples Democratic Party]] .<ref name="THISDAYLIVE 2022">{{cite web | title=A Vice President for Atiku | website=THISDAYLIVE | date=June 10, 2022 | url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/06/10/a-vice-president-for-atiku/ | access-date=June 11, 2022}}</ref><ref name="Vanguard News 2022">{{cite web | title=Running mate: Crisis looms as Atiku intensifies consultations | website=Vanguard News | date=June 10, 2022 | url=https://www.vanguardngr.com/2022/06/running-mate-crisis-looms-as-atiku-intensifies-consultations/ | access-date=June 11, 2022}}</ref><ref name="Daramola 2022">{{cite web | last=Daramola | first=Kunle | title=2023: Tinubu will defeat Atiku in Adamawa, says Babachir Lawal | website=TheCable | date=June 10, 2022 | url=https://www.thecable.ng/2023-tinubu-will-defeat-atiku-in-adamawa-says-babachir-lawal | access-date=June 11, 2022}}</ref> Láti ìgbà tí o ti wo òsèlù ní 1989, Atiku Abubakar ti díje fún ipò ààre orílè-èdè Nàìjíríà ní emarun(odun 1993, 2007, 2011, 2015 àti 2019) tí o sì fìdíremi. Ni odun 1993, o fidiremi ní idibo primari fun Moshood Abiola àti Baba Gana Kanibe.<ref name="THISDAYLIVE – Truth and Reason 2018">{{cite web | title=Atiku’s Many Shots at Presidency – THISDAYLIVE | website=THISDAYLIVE – Truth and Reason | date=2018-10-08 | url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2018/10/08/atikus-many-shots-at-presidency/ | access-date=2022-07-29}}</ref> == Ìdílé rẹ̀ == A bí Abubakar ní 25 November 1946 sí ìlú Jẹ́daà, [[Ìpínlẹ̀ Adamawa]].<ref name="Ogundipe 2019">{{cite web | last=Ogundipe | first=Samuel | title=How I was born, raised in Nigeria - Atiku | website=Premium Times Nigeria | date=2019-04-22 | url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/326436-how-i-was-born-raised-in-nigeria-atiku.html | access-date=2022-07-29}}</ref> Orúkọ bàbá rẹ̀ ni Garba Abubakar, ẹni tí o jẹ́ oǹtajà àti àgbẹ́ [[Àwọn Fúlàní|Fulani]], orúkọ Ìyá Atiku sì ni Aisha Kande. A sọ Atiku Abubakar lórúkọ Bàbá-àgbà rẹ̀, ẹni tí ó ń jẹ́ Atiku Abdulqadir, o sì jẹ́ ọmọbíbí ìlú Wurno, [[Ìpínlẹ̀ Sókótó|ìpinlè Sokoto]], kó tó dipé o lọ sí ìlú Jẹ́dà. == Èkó rè == Baba Atiku Abubakar lòdì sí èkó, o si gbiyanju láti mó jé kí Atiku kàwé sugbon ní ìgbà ijoba gbó nipa oro yìí, wón ti baba Atiku mon ewon fún ojo díè kí o to dipe ìyá-ìyàwó rè san owo lati gba léè. Atiku Abubakar bèrè ìwé nígbanígbà tí o jé omo odún méjo. Abubakar lo ilé iwe Jada Primary School ni ìpínlè Adamawa. Léyìn ìgbà tí o parí èkó rè ní odún 1960, o wolé si ilé èkó Sekondiri ti Adamawa ní odun kana, pèlú omo ilé-ìwé okandinlogota(59) bi ti rè. Ni odun 1965, o keko jade ni ilé-ìwé naa, o si ni "grade three ni idanwo abajade WAEC rè.<ref name="THISDAYLIVE – Truth and Reason 2019">{{cite web | title=The Warrior from Jada – THISDAYLIVE | website=THISDAYLIVE – Truth and Reason | date=2019-02-23 | url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/02/23/the-warrior-from-jada-2/ | access-date=2022-08-05}}</ref> Leyin ìwé sekondiri, Abubakar tèsíwájú ìwé ní Nigeria Police College ni Kaduna, sugbon o kuro léyìn ìgbà díè nitori ko fi èrí esi idanwo Mathematics rè han. Léyìn náà, o sisé agbowo ode koto dipé o wolé sí ilé-ìwé School of Hygiene ní Ìpínlè Kano ni 1966, o kó èkó jáde pèlù àmì-èye Diploma ni odun 1967.<ref name="Ezeadichie 2022">{{cite web | last=Ezeadichie | first=Christopher | title=BIOGRAPHY AND LIFE OF NIGERIAN BUSINESSMAN AND POLITICIAN, ATIKU ABUBAKAR. | website=Financial Quest | date=2022-07-18 | url=https://financialquest.com.ng/biography-and-life-of-nigerian-businessman-and-politician-atiku-abubakar/ | access-date=2022-08-05 | archive-date=2024-02-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240222121235/https://financialquest.com.ng/biography-and-life-of-nigerian-businessman-and-politician-atiku-abubakar/ | dead-url=yes }}</ref> Atiku tún tesiwaju ìwé léyìn èyí. ==Ìdílé rè== Atiku ní ìyàwó merin àti omo mejidinlogbon.<ref name="Orjinmo 2022">{{cite web | last=Orjinmo | first=Nduka | title=Atiku Abubakar woos Nigerians with a reminder of the good times | website=BBC News | date=2022-07-10 | url=https://www.bbc.com/news/world-africa-47046599 | access-date=2022-08-11}}</ref> Atiku so wipe: "Mo fé ní idile tí o tóbi, mo wa ni eminikan lopolopo nígbà ti mo wà lomode, mi o ní egbon tàbí àbúrò okunrin tàbí obinrin. Mi o fé kí àwon omo mi wa ní àwon nikan bi o ti jé nígbà ti mo wa lomode, óún ni mo se fé ju ìyàwó kan lo, an ìyàwó mi jé aburobinrin mi, òré mi ati olubadamoran mi, won si ún ran arawon lówó. Ni odun 1971, Atiku fé Titilayo Albert ní ikoko, ni ìlú èkó, o fe ni ikoko nitoripe idile rè kókó tako ìfé won.<ref name="Biographical Legacy and Research Foundation 2022">{{cite web | title=ABUBAKAR, Atiku (GCON) | website=Biographical Legacy and Research Foundation | date=2022-08-08 | url=https://blerf.org/index.php/biography/abubakar-atiku/ | access-date=2022-08-11}}</ref> {{ekunrere}} ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{reflist}} {{NigerianVicePresidents}} {{igbesiaye|1946||Abubakar, Atiku}} [[Ẹ̀ka:Àwọn Igbákejì Ààrẹ ilẹ̀ Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] oqunmlti7qyjul1evq3n51som1irgc0 Àwọn ọmọ Áfíríkà Amẹ́ríkà 0 11554 640116 620439 2026-11-08T09:22:30Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640116 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Ọmọ Áfíríkà Amẹ́ríkà''' tàbí '''Aláwọ̀dúdú''' '''Ará Amẹ́ríkà''' jé ọmọ orílẹ̀-èdè [[USA|Amerika]] tí wón ní ìpilẹ̀sẹ̀ ní Áfíríkà tàbí ka sọ pé orísun wọn jẹ́ Áfíríkà, àti pé wọ́ tara ìkan lára àwon ẹ̀yà ènìyàn dúdú ilẹ̀ Áfíríka wá ==Òṣèrébìnrin ,òṣèrékùnrin àti apanilẹ́rìn-ín== [[File:John Amos 2011.jpg|thumb|right|110px|John Amos]] [[File:James Avery.jpg|thumb|right|110px|James Avery]] [[File:Angela Bassett by Gage Skidmoe.jpg|thumb|right|110px|Angela Bassett]] [[File:Halle Berry by Gage Skidmore 2.jpg|thumb|right|110px|Halle Berry]] [[File:Chadwick Boseman by Gage Skidmore July 2017 (cropped).jpg|thumb|right|110px|Chadwick Boseman]] [[File:Sterling K. Brown by Gage Skidmore.jpg|thumb|right|110px|Sterling K. Brown]] [[File:Yvette Nicole Brown July 2018 (cropped).jpg|thumb|right|110px|Yvette Nicole Brown]] [[File:LeVar Burton July 2017.jpg|thumb|right|110px|LeVar Burton]] [[File:Diahann Carroll 1976.JPG|thumb|right|110px|Diahann Carroll]] [[File:Dave Chappelle (42791297960) (cropped).jpg|thumb|right|110px|Dave Chappelle]] [[File:Don Cheadle UNEP 2011 (cropped).jpg|thumb|right|110px|Don Cheadle]] [[File:Bill Cobbs (cropped).jpg|thumb|right|110px|Bill Cobbs]] [[File:2011 Bill Cosby.jpg|thumb|right|110px|Bill Cosby]] [[File:Ice-Cube 2014-01-09-Chicago-photoby-Adam-Bielawski.jpg|thumb|right|110px|Ice Cube]] [[File:Keith David 3rd Annual ICON MANN POWER 50 event - Feb 2015 (cropped).jpg|thumb|right|110px|Keith David]] [[File:Viola Davis (cropped).jpg|thumb|right|110px|Viola Davis]] [[File:Ossie Davis.jpg|thumb|right|110px|Ossie Davis]] [[File:R.I.P. The great Ruby Dee copyright 2002 john mathew smith (14405682574).jpg|thumb|right|110px|Ruby Dee]] [[File:Michael Dorn by Gage Skidmore 2.jpg|thumb|right|110px|Michael Dorn]] [[File:MichaelClarkeDuncanJan09.jpg|thumb|right|110px|Michael Clarke Duncan]] [[File:CedrictheEntertainerHWOFMay2013.jpg|thumb|right|110px|Cedric the Entertainer]] [[File:Dave Fennoy by Gage Skidmore.jpg|thumb|right|110px|Dave Fennoy]] [[File:National Memorial Day Concert 2017 (34117818524) (cropped).jpg|thumb|right|110px|Laurence Fishburne]] [[File:Jamie Foxx by Gage Skidmore.jpg|thumb|right|110px|Jamie Foxx]] [[File:Academy Award-winning actor Morgan Freeman narrates for the opening ceremony (26904746425) (cropped) 3.jpg|thumb|right|110px|Morgan Freeman]] [[File:Danny Glover 2014.jpg|thumb|right|110px|Danny Glover]] [[File:Whoopi Goldberg at a NYC No on Proposition 8 Rally.jpg|thumb|right|110px|Whoopi Goldberg]] [[File:Cuba Gooding Jr. 2012.jpg|thumb|right|100px|[[Cuba Gooding Jr.]]]] [[File:Louis Gossett Jr LF.JPG|thumb|right|110px|Louis Gossett Jr.]] [[File:Kevin Hart 2014 (cropped 2).jpg|thumb|right|110px|Kevin Hart]] [[File:SteveHarveyHWOFMay2013 (cropped).jpg|thumb|right|110px|Steve Harvey]] [[File:Dennis Haysbert 3 March 2015.jpg|thumb|right|110px|Dennis Haysbert]] [[File:Ernie Hudson by Gage Skidmore 2.jpg|thumb|right|110px|Ernie Hudson]] [[File:Samuel L. Jackson by Gage Skidmore 2.jpg|thumb|right|110px|Samuel L. Jackson]] [[File:Michael B. Jordan by Gage Skidmore 3.jpg|thumb|right|110px|Michael B. Jordan]] [[File:James Earl Jones (8516667383).jpg|thumb|right|110px|James Earl Jones]] [[File:Regina King by Gage Skidmore.jpg|thumb|right|110px|Regina King]] [[File:Sanaa Lathan by Gage Skidmore 4.jpg|thumb|right|110px|Sanaa Lathan]] [[File:Phil LaMarr by Gage Skidmore.jpg|thumb|right|110px|Phil LaMarr]] [[File:MartinLawrenceHWOFJune2013.jpg|thumb|right|110px|Martin Lawrence]] [[File:Spike Lee at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg|thumb|right|110px|Spike Lee]] [[File:Tiny Lister 2010.jpg|thumb|right|110px|Tommy Lister Jr.]] [[File:BernieMacSoulMenMarch08.jpg|thumb|right|110px|Bernie Mac]] [[File:Tim Meadows at PaleyFest Fall TV Previews 2014.jpg|thumb|right|110px|Tim Meadows]] [[File:PaulMooneyDec09 (cropped).jpg|thumb|right|110px|Paul Mooney]] [[File:Tracy Morgan 3 Shankbone 2009 NYC.jpg|thumb|right|110px|Tracy Morgan]] [[File:CharlieMurphyDec09.jpg|thumb|right|110px|Charlie Murphy]] [[File:Eddie Murphy by David Shankbone.jpg|thumb|right|110px|Eddie Murphy]] [[File:Nichelle Nichols by Gage Skidmore.jpg|thumb|right|110px|Nichelle Nichols]] [[File:Khary Payton by Gage Skidmore.jpg|thumb|right|110px|Khary Payton]] [[File:Jordan Peele Peabody 2014 (cropped).jpg|thumb|right|110px|Jordan Peele]] [[File:Richard Pryor (1986) (cropped).jpg|thumb|right|110px|Richard Pryor]] [[File:Ving Rhames 2010 (4710601891) (cropped).jpg|thumb|right|110px|Ving Rhames]] [[File:Kevin Michael Richardson by Gage Skidmore 4.jpg|thumb|right|110px|Kevin Michael Richardson]] [[File:Naya Rivera at 2012 ALMA Awards (cropped).jpg|thumb|right|110px|Naya Rivera]] [[File:Craig Robinson 2009.jpg|thumb|right|110px|Craig Robinson]] [[File:Chris Rock WE 2012 Shankbone.JPG|thumb|right|110px|Chris Rock]] [[File:Richard Roundtree in Baltimore (2001).jpg|thumb|right|110px|Richard Roundtree]] [[File:Jada Pinkett Smith at NY PaleyFest 2014 for Gotham.jpg|thumb|right|110px|Jada Pinkett Smith]] [[File:WillSmithMay10.jpg|thumb|right|110px|Will Smith]] [[File:Wesley Snipes by Gage Skidmore.jpg|thumb|right|110px|Wesley Snipes]] [[File:Chris Tucker by Gage Skidmore.jpg|thumb|right|110px|Chris Tucker]] [[File:Glynn Turman headshot.jpg|thumb|right|110px|Glynn Turman]] [[File:The Equalizer 07 (15127104638).jpg|thumb|right|110px|Denzel Washington]] [[File:Carl Weathers Calgary 2015.jpg|thumb|right|110px|Carl Weathers]] [[File:Forest Whitaker by Gage Skidmore.jpg|thumb|right|110px|Forest Whitaker]] [[File:JaleelWhiteDec10.jpg|thumb|right|110px|Jaleel White]] [[File:FredWilliamsonJun10.jpg|thumb|right|110px|Fred Williamson]] [[File:Billy Dee Williams 2015.jpg|thumb|right|110px|Billy Dee Williams]] [[File:Omar Michael Williams 2012 Shankbone.JPG|thumb|right|110px|Michael K. Williams]] [[File:Oprah in 2014.jpg|thumb|right|110px|Oprah Winfrey]] [[File:Jeffrey Wright by Gage Skidmore 2.jpg|thumb|right|110px|Jeffrey Wright]] [[File:Alfre Woodard VES3125.jpg|thumb|right|110px|Alfre Woodard]] ===A=== *[[Quinton Aaron]], òṣèrékùnrin *[[Ira Aldridge]], òṣèrékùnrin *[[Flex Alexander|Flex Alexàtier]], òṣèrékùnrin *[[Khandi Alexander|Khàtii Alexàtier]], òṣèrébìnrin *[[Ajiona Alexus]], òṣèrébìnrin *[[Mahershala Ali]], òṣèrékùnrin *[[Debbie Allen]], òṣèrébìnrin *[[John Amos]], òṣèrékùnrin *[[Anthony Anderson|Anthony àtierson]], òṣèrékùnrin *[[Eddie "Rochester" Anderson|Eddie àtierson]], òṣèrékùnrin *[[Maya Angelou]], òṣèrébìnrin *[[Tichina Arnold]], òṣèrébìnrin *[[Essence Atkins]], òṣèrébìnrin *[[Sharif Atkins]], òṣèrékùnrin *[[Patti Austin]], olórin *[[James Avery (actor)|James Avery]], òṣèrékùnrin *[[Margaret Avery]], òṣèrébìnrin *[[Rochelle Aytes]], òṣèrébìnrin ===B=== *[[Anita Baker]], olórin *[[Jaylen Barron]], òṣèrébìnrin *[[Michael Boatman]], òṣèrékùnrin àti apanilẹ́rìn-ín *[[Beyoncé]], òṣèrébìnrin àti olórin *[[Leslie David Baker]], òṣèrékùnrin *[[Tyra Banks]], òṣèrébìnrin *[[Spencer Bell (actor)|Spencer Bell]], òṣèrékùnrin *[[Cleveland Berto|Clevelàti Berto]], òṣèrékùnrin *[[B.G. (rapper)|B.G.]], olórin *[[Peabo Bryson]], olórin *[[Louise Beavers]], *[[Birdman (rapper)|Birdman]], olórin *[[Everett Brown]], òṣèrékùnrin *[[Jim Brown]], òṣèrékùnrin *[[Malcolm Barrett (actor)|Malcolm Barrett]], òṣèrékùnrin *[[Philip Bailey]], olórin *[[Toni Braxton]], olórin *[[James Baskett]], òṣèrékùnrin *[[Roscoe Lee Browne]], òṣèrékùnrin *[[Avery Brooks]], òṣèrékùnrin *[[LeVar Burton]], òṣèrékùnrin *[[Tony Burton]], òṣèrékùnrin *[[Fantasia Barrino]], òṣèrébìnrin àti olórin *[[Angela Bassett]], òṣèrébìnrin *[[Troian Bellisario]] òṣèrébìnrin *[[Steelo Brim]] òṣèrékùnrin, apanilẹ́rìn-ín *[[Lloyd Banks]], òṣèrékùnrin *[[George Benson]], olórin *[[Michael Beach]], òṣèrékùnrin *[[Richard Brooks (actor)|Richard Brooks]], òṣèrékùnrin *[[Jennifer Beals]] òṣèrébìnrin *[[Darryl M. Bell]], òṣèrékùnrin *[[Paul Benjamin]], òṣèrékùnrin *[[Wayne Brady]], òṣèrékùnrin, apanilẹ́rìn-ín *[[Todd Bridges]], òṣèrékùnrin *[[Fred Berry]], òṣèrékùnrin *[[Halle Berry]], òṣèrébìnrin *[[Lisa Bonet]] òṣèrébìnrin *[[Stephen Bishop (actor)|Stephen Bishop]], òṣèrékùnrin *[[Billy Blanks]], òṣèrékùnrin *[[Golden Brooks]], òṣèrébìnrin *[[Busta Rhymes]], òṣèrékùnrin *[[De'Aundre Bonds]], òṣèrékùnrin *[[Joy Bryant]], òṣèrébìnrin *[[Chadwick Boseman]], òṣèrékùnrin *[[Sterling K. Brown]], òṣèrékùnrin *[[Mehcad Brooks]], òṣèrékùnrin *[[Neil Brown Jr.]], òṣèrékùnrin *[[Logan Browning]], òṣèrébìnrin *[[Trai Byers]], òṣèrékùnrin *[[Danielle Brooks]], òṣèrébìnrin *[[Cocoa Brown]], òṣèrébìnrin *[[Rob Brown (actor)|Rob Brown]], òṣèrékùnrin *[[Zazie Beetz]] òṣèrébìnrin<ref>{{cite news|url=https://nylon.com/articles/zazie-beetz-atlanta-interview|title=Zazie Beetz talks Donald Glover's new TV series 'Atlanta'|work=www.nylon.com|access-date=September 6, 2016}}</ref> *[[Rhyon Nicole Brown]], òṣèrébìnrin *[[Jurnee Smollett-Bell]] òṣèrébìnrin<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/03/13/arts/television/the-smollett-family-buisness-acting-and-activism.html/|title=The Smollett family business: acting and activism|work=www.nytimes.com|access-date=August 27, 2018}}</ref> *[[Big Daddy Kane]], olórin *[[Yvette Nicole Brown]], òṣèrébìnrin *[[Big Gipp]], olórin *[[Roger Aaron Brown]], òṣèrékùnrin *[[Hannibal Buress]], òṣèrékùnrin àti apanilẹ́rìn-ín *[[Babyface (musician)|BabyFace]], olórin *[[Sharon Bryant (musician)|Sharon Bryant]], olórin R&B *[[Bone Crusher (rapper)|Bone Crusher]], olórin Hip Hop * Bryshere Y. Gray, olórin Hip Hop, òṣèrékùnrin ===C=== *[[Judy Cheeks]], olórin *[[Nick Cannon]], òṣèrékùnrin *[[CL Smooth]], òṣèrékùnrin *[[Nell Carter]], òṣèrébìnrin *[[Amanda and Samuel Chambers|Amàtia àti Samuel Chambers]], *[[Bill Cobbs]], òṣèrékùnrin *[[Bill Cosby]], òṣèrékùnrin *[[Common (rapper)|Common]], òṣèrékùnrin *[[Deon Cole]], òṣèrékùnrin *[[Natalie Cole]], òṣèrébìnrin *[[Nat King Cole]], òṣèrékùnrin *[[Olivia Cole]], òṣèrébìnrin *[[Chad Coleman|Chad L. Coleman]], òṣèrékùnrin *[[Gary Coleman]], òṣèrékùnrin, apanilẹ́rìn-ín *[[Monique Coleman]], òṣèrébìnrin *[[Mike Colter]], òṣèrékùnrin *[[Sean Combs]], òṣèrékùnrin *[[Alvin Childress]], òṣèrékùnrin *[[L. Scott Caldwell]], òṣèrébìnrin *[[Cab Calloway]], òṣèrékùnrin *[[Vanessa Bell Calloway]], òṣèrébìnrin *Charlie Brown, olórin àti òṣèrékùnrin *[[Scatman Crothers]], òṣèrékùnrin *Cut Monitor Milo, òṣèrékùnrin *[[Rupert Crosse]], òṣèrékùnrin *[[Mariah Carey]], òṣèrébìnrin *[[Diahann Carroll]], òṣèrébìnrin *[[Rocky Carroll]], òṣèrékùnrin *[[Bernie Casey]], òṣèrékùnrin *[[Rosalind Cash]], òṣèrébìnrin àti olórin *[[Reg E. Cathey]], òṣèrékùnrin *[[Ray Charles]], òṣèrékùnrin *[[Dave Chappelle]], òṣèrékùnrin àti apanilẹ́rìn-ín *[[Don Cheadle]], òṣèrékùnrin *[[Bill Cosby]], òṣèrékùnrin àti apanilẹ́rìn-ín *[[Laverne Cox]], òṣèrébìnrin *[[Tony Cox (actor)|Tony Cox]], òṣèrékùnrin *[[Rusty Cundieff]], òṣèrékùnrin *[[Mark Curry (actor)|Mark Curry]], òṣèrékùnrin *[[Lavell Crawford]], òṣèrékùnrin àti apanilẹ́rìn-ín *[[Chi-Ali]], olórin *[[Kim Coles]], òṣèrébìnrin *[[Ice Cube]], òṣèrékùnrin *[[Morris Chestnut]], òṣèrékùnrin *[[Chingy]], olórin *[[Frances Callier]], òṣèrébìnrin *[[Zendaya Coleman]] òṣèrébìnrin àti olórin<ref>{{cite news|url=https://www.thisisinsider.com/zendaya-career-evolution-disney-to-marvel-hollywood-2017-8|title=Zendaya's evolution from disney star to blockbuster darling|work=www.thisisinsider.com|access-date=January 2, 2019}}</ref> ===D=== *[[Deezer D]], òṣèrékùnrin, olórin *[[Dr. Dre]], òṣèrékùnrin *[[Jude Demorest]], òṣèrébìnrin *[[Dres (rapper)|Dres]], olórin *[[DJ Yella]], agbórin-sórí-afẹ́fẹ́ àti olórin *[[Ava DuVernay]], adarí fíìmù *[[Danny Boy (rapper)|Danny Boy]], olórin *[[Darryl McDaniels]], òṣèrékùnrin *[[KayGee|DJ Kay Gee]], olórin *[[Teala Dunn]], òṣèrébìnrin *[[Yaya DaCosta]], òṣèrébìnrin *Dinco D, òṣèrékùnrin *[[Daveed Diggs]] òṣèrékùnrin *[[Da'Vinchi]], òṣèrékùnrin àti olórin * [[Colman Domingo]] òṣèrékùnrin *[[Charles Michael Davis]] òṣèrékùnrin *[[Taye Diggs]], òṣèrékùnrin *[[Hugh Dane]], òṣèrékùnrin *DJ Alamo, agbórin-sórí-afẹ́fẹ́ àti olórin *[[Tommy Davidson]], òṣèrékùnrin *[[Keith David]], òṣèrékùnrin, apanilẹ́rìn-ín *[[Stacey Dash]] òṣèrébìnrin *[[Doug E. Fresh]] olórin *[[Viola Davis]], òṣèrébìnrin *[[D-Nice]], òṣèrékùnrin *[[LaVan Davis]], òṣèrékùnrin *[[Cassi Davis]], òṣèrékùnrin *[[DMX]], òṣèrékùnrin, olórin *[[Gary Dourdan]], òṣèrékùnrin *[[Michael Dorn]], òṣèrékùnrin *[[Tommy Davidson]], òṣèrékùnrin, apanilẹ́rìn-ín *[[Omar Dorsey]], òṣèrékùnrin *[[Nate Dogg]], òṣèrékùnrin *[[Snoop Dogg]], òṣèrékùnrin *[[Michael Clarke Duncan]], òṣèrékùnrin *[[Suzzanne Douglas]], òṣèrébìnrin *[[Denise Dowse]], òṣèrébìnrin àti olùdarí *[[Ja'Net DuBois]], òṣèrébìnrin *[[Charles S. Dutton]], òṣèrékùnrin *[[Loretta Devine]], òṣèrébìnrin *[[Ivan Dixon]], òṣèrékùnrin, olùdarí, agbórin jáde *[[Ruby Dee]], òṣèrébìnrin<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/ruby-dee-actress-and-activist-who-fought-for-civil-rights-and-broke-through-racial-barriers-on-9535853.html|title=Ruby Dee: Actress and activist who fought civil rights and broke through racial barriers on Broadway in films, and on TV|last=Halzack|first=Sarah|date=June 13, 2014|publisher=The Independent UK|access-date=February 6, 2020}}</ref> *[[Ossie Davis]], òṣèrékùnrin *[[Sammy Davis Jr.]], òṣèrékùnrin ===E=== *[[Michael Ealy]], òṣèrékùnrin *[[Nelsan Ellis]], òṣèrékùnrin *[[Cedric the Entertainer]], òṣèrékùnrin àti apanilẹ́rìn-ín *[[Mike Epps]], apanilẹ́rìn-ín àti òṣèrékùnrin *[[Omar Epps]], òṣèrékùnrin *[[E-40]], òṣèrékùnrin *[[Art Evans (actor)|Art Evans]], òṣèrékùnrin *[[Eric B.]], òṣèrékùnrin *[[Damon Evans (actor)|Damon Evans]], òṣèrékùnrin *[[Mike Evans (actor)|Mike Evans]], òṣèrékùnrin ===F=== *[[David Fagen]], *[[Dave Fennoy]], òṣèrékùnrin *[[Jessie Lawrence Ferguson]], òṣèrékùnrin *[[Jordan Fisher]], òṣèrékùnrin *[[Edwina Findley]], òṣèrébìnrin *[[Laurence Fishburne]], òṣèrékùnrin *[[Freddie Foxxx]], òṣèrékùnrin *[[Thomas Mikal Ford]], òṣèrékùnrin, apanilẹ́rìn-ín *[[Fat Joe]], òṣèrékùnrin *[[Ken Foree]], òṣèrékùnrin *[[Jamie Foxx]], òṣèrékùnrin *[[Jaimee Foxworth]], òṣèrébìnrin *[[Redd Foxx]], apanilẹ́rìn-ín, òṣèrékùnrin *[[Roberta Flack]], olórin *[[Al Freeman Jr.]], òṣèrékùnrin, olùdarí *[[Morgan Freeman]], òṣèrékùnrin *[[Jennifer Freeman]] òṣèrébìnrin *[[Aretha Franklin]], òṣèrébìnrin *[[Sheila Frazier]], òṣèrébìnrin *[[Kim Fields]], òṣèrébìnrin *[[Vivica A. Fox]], òṣèrébìnrin *[[Frankie Faison]], òṣèrékùnrin ===G=== *[[Larry Graham]], olórin *[[Johnny Gill]], olórin *[[Roy Glenn]], òṣèrékùnrin *[[Robert Guillaume]], òṣèrékùnrin *[[Ron Glass]], òṣèrékùnrin *[[Grandmaster Flash|Gràtimaster Flash]], olórin àti agbóri-sórí-afẹ́fẹ́ *[[Marla Gibbs]], òṣèrébìnrin *[[Tyrese Gibson]], òṣèrékùnrin *[[Seth Gilliam]], òṣèrékùnrin *[[Lawrence Gilliard Jr.]], òṣèrékùnrin *[[Clarence Gilyard]], òṣèrékùnrin *[[Robin Givens]], òṣèrébìnrin *[[Danny Glover]], òṣèrékùnrin *[[Donald Glover]], òṣèrékùnrin *[[Cuba Gooding Jr.]], òṣèrékùnrin *[[Cuba Gooding Sr.]], òṣèrékùnrin *[[Omar Gooding]], òṣèrékùnrin *[[Whoopi Goldberg]], òṣèrébìnrin *[[Grand Puba|Gràti Puba]], olórin *[[Carl Gordon (actor)|Carl Gordon]], òṣèrékùnrin *[[GZA]], olórin *[[Louis Gossett Jr.]], òṣèrékùnrin *[[Ghostface Killah]], olórin *[[Robert Gossett]], òṣèrékùnrin *[[Kat Graham]], òṣèrébìnrin<ref>{{Cite web |last=Hou |first=Kathleen |title=Kat Graham on Beauty and Changing the World |url=https://www.thecut.com/2016/05/kat-graham-interview.html |access-date=2023-01-18 |website=The Cut |language=en-us}}</ref> *[[Sonequa Martin-Green]], òṣèrébìnrin *[[David Alan Grier]], òṣèrékùnrin *[[Pam Grier]], òṣèrébìnrin *[[Rosey Grier]], òṣèrékùnrin *[[Teresa Graves]], òṣèrébìnrin *[[Dick Gregory]], apanilẹ́rìn-ín, òṣèrékùnrin *[[Eddie Griffin]], òṣèrékùnrin *[[Lance Gross]] òṣèrékùnrin *[[Bill Gunn (writer)|Bill Gunn]], òṣèrékùnrin, olùdarí *[[Moses Gunn]], òṣèrékùnrin *[[Jasmine Guy]], òṣèrébìnrin ===H=== *[[D'atra Hicks]], òṣèrébìnrin, olórin *[[Taral Hicks]], òṣèrébìnrin, olórin *[[Karim Hill]], òṣèrékùnrin àti tap dancer *[[Steve Harvey]], apanilẹ́rìn-ín, òṣèrékùnrin *[[Hill Harper]], òṣèrékùnrin *[[Corey Hawkins]], òṣèrékùnrin *[[D.L. Hughley]], apanilẹ́rìn-ín, òṣèrékùnrin *[[Dorian Harewood]], òṣèrékùnrin *[[Kadeem Hardison]], òṣèrékùnrin, olùdarí *[[Jackee Harry]] òṣèrébìnrin *[[Brian Tyree Henry]], òṣèrékùnrin *[[Telma Hopkins]], òṣèrébìnrin àti olórin *[[Tiffany Haddish]] òṣèrébìnrin<ref>{{Cite web |last=Akhalbey |first=Francis |date=2018-01-26 |title=Emotional Eritrea homecoming for comedian and actress Tiffany Haddish [Video] |url=https://face2faceafrica.com/article/emotional-eritrea-homecoming-comedian-actress-tiffany-haddish |access-date=2023-01-18 |website=Face2Face Africa |language=en}}</ref> *[[Cory Hardrict]], òṣèrékùnrin *[[Kene Holliday]], òṣèrékùnrin *[[André Holland|àtiré Hollàti]], òṣèrékùnrin *[[Kevin Hart]], òṣèrékùnrin *[[Arsenio Hall]], òṣèrékùnrin *[[Pooch Hall]], òṣèrékùnrin *[[Regina Hall]], òṣèrébìnrin *[[Vondie Curtis-Hall]], òṣèrékùnrin *[[Sherman Hemsley]], òṣèrékùnrin *[[Darrin Henson]], òṣèrékùnrin *[[Taraji P. Henson]], òṣèrébìnrin *[[Russell Hornsby]], òṣèrékùnrin *[[Omari Hardwick]], òṣèrékùnrin *[[Terrance Howard]], òṣèrékùnrin *[[Dennis Haysbert]], òṣèrékùnrin *[[Isaac Hayes]], òṣèrékùnrin *[[Lloyd Haynes]], òṣèrékùnrin *[[William Jackson Harper]], òṣèrékùnrin àti apanilẹ́rìn-ín *[[Robert Hooks]], òṣèrékùnrin *[[Gregory Hines]], òṣèrékùnrin *[[Marques Houston]], òṣèrékùnrin *[[Whitney Houston]], òṣèrébìnrin *[[Paige Hurd]] (African-American father), òṣèrébìnrin *[[Ernie Hudson]], òṣèrékùnrin *[[Jennifer Hudson]], òṣèrébìnrin *[[Dennis Haysbert]], òṣèrékùnrin ===I=== *[[Rex Ingram (actor)|Rex Ingram]], òṣèrékùnrin *[[Inspectah Deck]], olórin *[[Ida B. Wells]], author ===J=== *[[Brandon T. Jackson|Bràtion T. Jackson]], òṣèrékùnrin *[[Janet Jackson]], òṣèrébìnrin àti olórin *[[Jermaine Jackson]], òṣèrékùnrin *[[La Toya Jackson]], òṣèrébìnrin *[[Michael Jackson]], King of pop àti òṣèrékùnrin *[[Paris Jackson]], òṣèrébìnrin *[[Samuel L. Jackson]], òṣèrékùnrin *[[Michael B. Jordan]], òṣèrékùnrin *[[Skai Jackson]], òṣèrébìnrin *[[Trevor Jackson (performer)|Trevor Jackson]], òṣèrékùnrin *[[Jackson family]], eléré-ìdárayá *[[Lawrence Hilton-Jacobs]], òṣèrékùnrin *[[Ralph Johnson (musician)|Ralph Johnson]], olórin *[[Raymond St. Jacques]], òṣèrékùnrin *[[Jazze Pha]], olórin àti agbórin Hip Hop jáde *[[Bryton James]], òṣèrékùnrin *[[Jay-Z]], olórin *[[Roy Jones Jr.]], òṣèrékùnrin *[[Duane Jones]], òṣèrékùnrin *[[Rashida Jones]], òṣèrébìnrin *[[Tamala Jones]], òṣèrébìnrin *[[Ja Rule]], olórin *[[April Parker Jones]], òṣèrébìnrin *[[Anne-Marie Johnson]], òṣèrébìnrin *[[Dwayne Johnson]], òṣèrékùnrin *[[Rafer Johnson]], òṣèrékùnrin *[[Orlando Jones|Orlàtio Jones]], òṣèrékùnrin *[[James Earl Jones]], òṣèrékùnrin *[[Nadji Jeter]], òṣèrékùnrin *[[Barry Jenkins]], olùdarí, agbórin jáde *[[Larry "Flash" Jenkins]], òṣèrékùnrin, olùdarí, agbórin jáde *[[Terrence Jenkins]], òṣèrékùnrin *[[Anne-Marie Johnson]] òṣèrébìnrin *[[Kristoff St. John]], òṣèrékùnrin *[[LL Cool J]], òṣèrékùnrin *J-Bo, Crunk olórin ===K=== *[[Chaka Khan]], olórin *[[R. Kelly]], olórin àti òṣèrékùnrin *[[Jim Kelly (martial artist)|Jim Kelly]], òṣèrékùnrin *[[Khujo]], olórin *[[Malcolm David Kelley]], òṣèrékùnrin *[[Killer Mike]], olórin *[[Keegan-Michael Key]], òṣèrékùnrin, apanilẹ́rìn-ín *[[Wiz Khalifa]], òṣèrékùnrin *[[Christel Khalil]] òṣèrébìnrin<ref>{{cite news|url=http://soapcities.com/2017/01/yr-star-christel-khalil-shares-immigrant-ties/|title=Y&R star Christel Khalil shares on her immigrant ties|work=www.soapcities.com|access-date=January 30, 2017|archivedate=February 4, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204104333/http://soapcities.com/2017/01/yr-star-christel-khalil-shares-immigrant-ties/|deadurl=yes}}</ref> *[[Kool G Rap]], olórin *[[Aja Naomi King]], òṣèrébìnrin *[[Regina King]], òṣèrébìnrin *[[Kap G]], òṣèrékùnrin *[[Eartha Kitt]], òṣèrébìnrin *[[KRS-One]], òṣèrékùnrin *[[Gladys Knight]], òṣèrébìnrin *[[Jak Knight]], òṣèrékùnrin, apanilẹ́rìn-ín àti òǹkọ̀wé *[[The Kidd Creole]], olórin *[[Boris Kodjoe]], òṣèrékùnrin *[[Lenny Kravitz]], òṣèrékùnrin *[[Zoe Kravitz]], òṣèrébìnrin<ref>{{Cite web |date=2018-12-31 |title=Zoe Kravitz not restricted by race |url=https://www.datathistle.com/article/105941-zoe-kravitz-not-restricted-by-race/ |access-date=2023-01-18 |website=Data Thistle |language=en-GB}}</ref> ===L=== *[[Patti LaBelle]], òṣèrébìnrin *[[Phil LaMarr]], òṣèrékùnrin, apanilẹ́rìn-ín *[[Ted Lange]], òṣèrékùnrin *[[Tina Lifford]], òṣèrébìnrin *[[Sanaa Lathan]], òṣèrébìnrin *[[Jacob Latimore]], òṣèrékùnrin *[[Martin Lawrence]], òṣèrékùnrin, apanilẹ́rìn-ín *[[Scott Lawrence]], òṣèrékùnrin *[[Bianca Lawson]], òṣèrébìnrin *[[Lauren London]] òṣèrébìnrin<ref>{{cite news|url=https://www.interfaithfamily.com/arts_and_entertainment/popular_culture/interfaith_celebrities_the_closers_kyra_sedgwick_lauren_london_loves_babs_and_eva_green_speaks_out/|title=Lauren London Bio|work=www.interfaithfamily.com|access-date=June 21, 2011}}</ref> *[[Sharon Leal]] òṣèrébìnrin *[[Spike Lee]], adarí fíìmù, agbórin jáde, òǹkọ̀wé, òṣèrékùnrin *[[John Legend]], òṣèrékùnrin, agbórin jáde *[[Harry Lennix]] òṣèrékùnrin *[[Dawnn Lewis]], òṣèrébìnrin *[[Phill Lewis]], òṣèrékùnrin, apanilẹ́rìn-ín *[[Jenifer Lewis]], òṣèrébìnrin *[[Tommy Lister Jr.]], òṣèrékùnrin *[[Darlene Love]], òṣèrébìnrin *[[Loni Love]], apanilẹ́rìn-ín *[[Lord Jamar]], òṣèrékùnrin *[[Ludacris]], òṣèrékùnrin *[[Lil Jon]], olórin *[[Ed Lover]], olórin àti òṣèrékùnrin ===M=== *[[Anthony Mackie]], òṣèrékùnrin *[[Method Man]], òṣèrékùnrin *[[David Mann (actor)|David Mann]], òṣèrékùnrin *[[Tamela Mann]], òṣèrébìnrin *[[Mannie Fresh]], agbórin Hip Hop jáde *[[John Marriott (actor)|John Marriott]], òṣèrékùnrin *[[Don Marshall (actor)|Don Marshall]], òṣèrékùnrin *[[William Marshall (actor)|William Marshall]], òṣèrékùnrin, olùdarí *[[Jesse L. Martin]], òṣèrékùnrin *[[Marsai Martin]], òṣèrébìnrin *[[Tisha Campbell-Martin]], òṣèrébìnrin *[[Vincent Mason]], agbóri-sórí-afẹ́fẹ́ àti òṣèrékùnrin *[[Christopher Massey]], òṣèrékùnrin *[[Kyle Massey]], òṣèrékùnrin *[[Masta Killa]], olórin *[[Yahya Abdul-Mateen II]], òṣèrékùnrin *[[Al Matthews (actor)|Al Matthews]], òṣèrékùnrin *[[Chi McBride]], òṣèrékùnrin *[[Darius McCrary]], òṣèrékùnrin àti olórin *[[Shane Paul McGhie]], òṣèrékùnrin *[[Brian McKnight]], olórin *[[Tim Meadows]], òṣèrékùnrin *[[Meghan, Duchess of Sussex]] òṣèrébìnrin àti humanitarian<ref>{{cite news|url=https://www.elle.com/uk/life-and-culture/news/a26855/more-than-an-other/|title=Meghan Markle: I'm more than an other|work=www.elle.com|access-date=December 29, 2018}}</ref> *[[Melle Mel]], òṣèrékùnrin àti olórin *[[Kelvin Mercer]], olórin àti òṣèrékùnrin *[[Method Man]], òṣèrékùnrin *[[Draya Michele]] òṣèrébìnrin<ref>https://theshaderoom.com/celebrity-draya-michele-2/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230119155348/https://theshaderoom.com/celebrity-draya-michele-2/ |date=2023-01-19 }} "Coming from mixed African American/Italian parents, she gained interest in beauty at an early age".</ref> *[[Windell Middlebrooks]], òṣèrékùnrin *Mike Gee, olórin *[[Omar Benson Miller]], òṣèrékùnrin *[[Wentworth Miller]], òṣèrékùnrin *[[Daryl Mitchell (actor)|Daryl Mitchell]], òṣèrékùnrin *[[Jason Mitchell]], òṣèrékùnrin *[[Monica (singer)|Monica]], òṣèrébìnrin *[[Victoria Monét]] olórin R&B *[[Paul Mooney (comedian)|Paul Mooney]], apanilẹ́rìn-ín àti òṣèrékùnrin *[[Juanita Moore]], òṣèrébìnrin *[[Shemar Moore]], òṣèrékùnrin *[[Debbi Morgan]], òṣèrébìnrin *[[Tracy Morgan]], òṣèrékùnrin *[[Garrett Morris]], apanilẹ́rìn-ín, òṣèrékùnrin *[[Greg Morris]], òṣèrékùnrin *[[Lamorne Morris]], òṣèrékùnrin *[[Joe Morton]], òṣèrékùnrin *[[Phil Moore (actor)|Phil Moore]], òṣèrékùnrin *[[Charlie Murphy (actor)|Charlie Murphy]], òṣèrékùnrin àti apanilẹ́rìn-ín *[[Eddie Murphy]], òṣèrékùnrin àti apanilẹ́rìn-ín *[[Ali Shaheed Muhammad]], òṣèrékùnrin *[[Lou Myers (actor)|Lou Myers]], òṣèrékùnrin ===N=== *[[Niecy Nash]], òṣèrébìnrin *[[Tariq Nasheed]], fíìmù agbórin jáde *[[Naturi Naughton]], òṣèrébìnrin *[[Nichelle Nichols]], òṣèrébìnrin *[[Nelly]], olórin *[[Maidie Norman]], òṣèrébìnrin *[[Normani]], olórin *[[Brandy Norwood|Bràtiy Norwood]], òṣèrébìnrin *[[Bill Nunn]], òṣèrékùnrin ===O=== * [[Jeffrey Osborne]], olórin * [[Patrice O'Neal]], òṣèrékùnrin àti apanilẹ́rìn-ín * [[Shaquille O'Neal]], òṣèrékùnrin ===P=== *[[LaWanda Page|LaWàtia Page]], òṣèrébìnrin *[[Keke Palmer]], òṣèrébìnrin *[[John Paris]], olórin *[[Kyla Pratt]], òṣèrébìnrin *[[Allen Payne]], òṣèrékùnrin *[[Jo Marie Payton]], òṣèrébìnrin *[[Pete Rock]], agbóri-sórí-afẹ́fẹ́ àti Hip Hop agbórin jáde *[[Tyler Perry]], òṣèrékùnrin, apanilẹ́rìn-ín, fíìmùmaker<ref>https://thehill.com/changing-america/enrichment/arts-culture/471716-tyler-perry-just-opened-a-massive-film-studio-in "The star becomes the first African American to own a major film production facility".</ref> *[[Melvin Van Peebles]], òṣèrékùnrin, fíìmùmaker *[[Holly Robinson Peete]], òṣèrébìnrin *[[Brock Peters]], òṣèrékùnrin *[[Jo Marie Payton]], òṣèrébìnrin *[[Khary Payton]], òṣèrékùnrin *[[Angel Parker]], òṣèrébìnrin *[[Nicole Ari Parker]], òṣèrébìnrin *[[Teyonah Parris]], òṣèrébìnrin *[[Paula Patton]] òṣèrébìnrin<ref>{{cite news|url=https://www.m.imdb.com/name/nm1745736/bio.html/|title=Paula Patton|work=www.m.imdb.com|access-date=September 26, 2018}}{{Dead link|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Jordan Peele]], òṣèrékùnrin, apanilẹ́rìn-ín *[[Nathan Pelle]], òṣèrékùnrin *[[Paul Pena]], olórin *[[Madison Pettis]] òṣèrébìnrin<ref>{{cite news|url=https://www.tvovermind.com/madison-pettis/|title=10 things you didn't know about Madison Pettis|work=www.tvovermind.com|access-date=December 29, 2018}}</ref> *[[Wendell Pierce]], òṣèrékùnrin *[[Jay Pharoah]], òṣèrékùnrin *[[Glenn Plummer]], òṣèrékùnrin *[[Clifton Powell]], òṣèrékùnrin *[[Kyla Pratt]], òṣèrébìnrin *[[Billy Preston]], òṣèrékùnrin *[[J. A. Preston]], òṣèrékùnrin *[[Prince (musician)|Prince]], òṣèrékùnrin *[[Joan Pringle]], òṣèrébìnrin *[[Richard Pryor]], òṣèrékùnrin àti apanilẹ́rìn-ín *[[Mekhi Phifer]], òṣèrékùnrin ===Q=== * [[Q-Tip (musician)|Q-Tip]], òṣèrékùnrin àti agbórin jáde * [[Questlove]], agbóri-sórí-afẹ́fẹ́ àti agbórin jáde * [[Queen Latifah]], olórin, òṣèrébìnrin ===R=== *[[Issa Rae]] òṣèrébìnrin, comedienne *[[Dianne Reeves]], olórin *[[Marion Ramsey]], òṣèrébìnrin *[[Gina Ravera]] òṣèrébìnrin *[[Lou Rawls]], òṣèrékùnrin *[[Gene Anthony Ray]], òṣèrékùnrin *[[Lance Reddick]], òṣèrékùnrin *[[Della Reese]], òṣèrébìnrin, olórin *[[Rakim]], olórin *[[Daphne Maxwell Reid]], òṣèrébìnrin àti apanilẹ́rìn-ín *[[Chance The Rapper|Chance The olórin]], olórin *[[Tim Reid]], òṣèrékùnrin *[[Corey Reynolds]], òṣèrékùnrin *[[James Reynolds (actor)|James Reynolds]], òṣèrékùnrin *[[Ving Rhames]], òṣèrékùnrin *[[Rihanna]], olórin *[[Naya Rivera]] òṣèrébìnrin àti olórin<ref>{{cite news|url=https://www.wetpaint.com/glees-naya-rivera-reveals-how-her-mixed-race-ethnicity-made-it-tough-to-land-roles-734666/|title=Glee's Naya Rivera reveals how her mixed-race ethnicity made it tough to land roles|work=www.wetpaint.com|access-date=January 6, 2019|archive-date=January 7, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107072622/https://www.wetpaint.com/glees-naya-rivera-reveals-how-her-mixed-race-ethnicity-made-it-tough-to-land-roles-734666/|url-status=dead}}</ref> *[[Tequan Richmond]], òṣèrékùnrin *[[Little Richard]], òṣèrékùnrin *[[LaTanya Richardson]], òṣèrébìnrin *[[Kevin Michael Richardson]], òṣèrékùnrin *[[Sam Richardson (actor)|Sam Richardson]], òṣèrékùnrin àti apanilẹ́rìn-ín *[[Lionel Richie]], òṣèrékùnrin, composer, olórin *[[Lauren Ridloff]], òṣèrébìnrin *[[Leonard Roberts]], òṣèrékùnrin *[[Paul Robeson]], òṣèrékùnrin *[[Bumper Robinson]], òṣèrékùnrin *[[Charlie Robinson (actor)|Charlie Robinson]], òṣèrékùnrin *[[Craig Robinson (actor)|Craig Robinson]], òṣèrékùnrin, apanilẹ́rìn-ín *[[Jimmy Robinson (actor)|Jimmy Robinson]], òṣèrékùnrin *[[Leon Robinson]], òṣèrékùnrin *[[Matt Robinson (actor)|Matt Robinson]], òṣèrékùnrin, agbórin jáde *[[Roger Robinson (actor)|Roger Robinson]], òṣèrékùnrin *[[Raekwon]], olórin *[[Smokey Robinson]], olórin *[[Chris Rock]], òṣèrékùnrin àti apanilẹ́rìn-ín *[[Timmie Rogers]], apanilẹ́rìn-ín, òṣèrékùnrin *[[RZA]], òṣèrékùnrin *[[Roxie Roker]], òṣèrébìnrin *[[Joseph Simmons]], òṣèrékùnrin *[[Esther Rolle]], òṣèrébìnrin *[[Howard Rollins]], òṣèrékùnrin *[[Anika Noni Rose]], òṣèrébìnrin *[[Diana Ross]], òṣèrébìnrin àti olórin *[[Evan Ross]] òṣèrékùnrin *[[Tracee Ellis Ross]], òṣèrébìnrin, apanilẹ́rìn-ín<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/tracee-ellis-ross-malcolm-jamal-reed-between-246806|title=Tracie Ellis Ross and Malcolm Jamal-Warner talk read between the lines|work=www.hollywoodreporter.com|access-date=October 11, 2011}}</ref> *[[Victoria Rowell]] òṣèrébìnrin *[[Richard Roundtree]], òṣèrékùnrin *[[RuPaul]], òṣèrékùnrin *[[Nipsey Russell]], apanilẹ́rìn-ín *[[Trevante Rhodes]], òṣèrékùnrin ===S=== *[[Shanice]], olórin *[[Sisqo]], olórin olórin *[[Zoe Saldana]], òṣèrébìnrin *[[Amanda Seales|Amàtia Seales]] òṣèrébìnrin, apanilẹ́rìn-ín *[[Isabel Sanford]], òṣèrébìnrin, apanilẹ́rìn-ín *[[Brandon Scott (actor)|Bràtion Scott]], òṣèrékùnrin *[[Beanie Sigel]], olórin *[[Yara Shahidi]] òṣèrébìnrin<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/how-yara-shahidi-became-face-brain-young-hollywood-1132710|title=18, Activist, Harvard-Bound: How Yara Shahidi Became the Face and Brain of Young Hollywood|date=8 August 2018|publisher=The Hollywood Reporter|access-date=February 6, 2020}}</ref> *[[Tupac Shakur]], òṣèrékùnrin, olórin *[[Sherri Shepherd]], òṣèrébìnrin àti apanilẹ́rìn-ín *[[O. J. Simpson]], òṣèrékùnrin *[[Sadat X]], olórin *[[Sinbad (comedian)|Sinbad]], òṣèrékùnrin àti apanilẹ́rìn-ín *[[John Singleton]], olùdarí, agbórin jáde *[[IronE Singleton]], òṣèrékùnrin *[[Slick Rick]], olórin, òṣèrékùnrin *[[Isaac C. Singleton Jr.]], òṣèrékùnrin *[[Bubba Smith]], òṣèrékùnrin *[[Brian Michael Smith]], òṣèrékùnrin *[[Jada Pinkett Smith]] òṣèrébìnrin, olórin<ref>https://m.imdb.com/name/nm0000586/bio "Her father is of African American descent and her mother is of Afro-Caribbean ancestry". {{User-generated source|certain=yes|date=March 2022}}</ref> *[[Justice Smith]], òṣèrékùnrin *[[Jaden Smith]], òṣèrékùnrin *[[Will Smith]], òṣèrékùnrin àti olórin *[[Willow Smith]], òṣèrébìnrin *[[Jussie Smollett]], òṣèrékùnrin *[[J. B. Smoove]], òṣèrékùnrin àti apanilẹ́rìn-ín *[[Wesley Snipes]], òṣèrékùnrin *[[Sonja Sohn]] òṣèrébìnrin àti olùdarí *[[Jordin Sparks]], òṣèrébìnrin *[[Octavia Spencer]], òṣèrébìnrin *[[Bern Nadette Stanis]], òṣèrébìnrin *[[Woody Strode]], òṣèrékùnrin *[[Tika Sumpter]], òṣèrébìnrin *[[Wanda Sykes|Wàtia Sykes]], òṣèrébìnrin àti apanilẹ́rìn-ín *[[Jessica Szohr]], òṣèrébìnrin *[[Carly Simon]], olórin *[[Lil Scrappy]]: Olórin Hip hop ===T=== *[[Larenz Tate]], òṣèrékùnrin *[[Mr. T]], òṣèrékùnrin *[[Meshach Taylor]], òṣèrékùnrin *[[T.I.]], òṣèrékùnrin *[[Nathaniel Taylor (actor)|Nathaniel Taylor]], òṣèrékùnrin *[[Ron Taylor (actor)|Ron Taylor]], òṣèrékùnrin *[[Lynne Thigpen]], òṣèrébìnrin *[[David Jude Jolicoeur]], òṣèrékùnrin *[[Cora Ann Pair Thomas]], ajínhìnrere *[[T-Mo]], olórin *[[Leon Thomas III]], òṣèrékùnrin *[[Treach]], olórin *[[Michelle Thomas]], òṣèrébìnrin, apanilẹ́rìn-ín *[[Tony Yayo]], òṣèrékùnrin *[[Ernest Lee Thomas]], òṣèrékùnrin *[[Kenan Thompson]], òṣèrékùnrin, apanilẹ́rìn-ín *[[Tony Todd]], òṣèrékùnrin *[[Berlinda Tolbert]], òṣèrébìnrin *[[Chris Tucker]], òṣèrékùnrin, apanilẹ́rìn-ín *[[Glynn Turman]], òṣèrékùnrin *[[The Game (rapper)|The Game]], olórin *[[Tina Turner]], òṣèrébìnrin, olórin *[[Tyler, the Creator]], òṣèrékùnrin ===U=== *[[Blair Underwood]], òṣèrékùnrin *[[Sheryl Underwood]], òṣèrébìnrin, apanilẹ́rìn-ín *[[Usher (musician)|Usher]], òṣèrékùnrin, olórin ===V=== *[[Courtney B. Vance]], òṣèrékùnrin *[[Ben Vereen]], òṣèrékùnrin, oníjó, olórin *[[Vin Rock]], olórin *[[Reginald VelJohnson]], òṣèrékùnrin ===W=== *[[Eugene Wilde]], olórin *[[Jimmie Walker]], òṣèrékùnrin *[[Bill Walker (actor)|Bill Walker]], òṣèrékùnrin *[[Stevie Wonder]], olórin *[[Vincent M. Ward]], òṣèrékùnrin *[[Malcolm-Jamal Warner]], òṣèrékùnrin *[[Dionne Warwick]], òṣèrébìnrin àti olórin *[[Denzel Washington]], òṣèrékùnrin, olùdarí àti agbórin jáde *[[Isaiah Washington]], òṣèrékùnrin *[[John David Washington]], òṣèrékùnrin *[[Kerry Washington]] òṣèrébìnrin *[[Marlon Wayans]], òṣèrékùnrin, apanilẹ́rìn-ín, àti agbórin jáde *[[Damon Wayans]], apanilẹ́rìn-ín, òṣèrékùnrin, òǹkọ̀wé àti agbórin jáde *[[Damon Wayans Jr.]], òṣèrékùnrin, apanilẹ́rìn-ín *[[Shawn Wayans]], òṣèrékùnrin, apanilẹ́rìn-ín, writer, agbórin jáde *[[Lil Wayne]], òṣèrékùnrin *[[Carl Weathers]], òṣèrékùnrin *[[Forest Whitaker]], òṣèrékùnrin *[[Charles Malik Whitfield]], òṣèrékùnrin *[[Lynn Whitfield]], òṣèrébìnrin *[[Jaleel White]], òṣèrékùnrin, apanilẹ́rìn-ín *[[Billy Dee Williams]], òṣèrékùnrin *[[Deniece Williams]], olórin *[[Clarence Williams III]], òṣèrékùnrin *[[Gary Anthony Williams]], òṣèrékùnrin *[[Hal Williams]], òṣèrékùnrin *[[Kellie Shanygne Williams]], òṣèrébìnrin *[[Michael K. Williams]], òṣèrékùnrin *[[Tyler James Williams]], òṣèrékùnrin *[[Vanessa Williams]], òṣèrébìnrin *[[Fred Williamson]], òṣèrékùnrin *[[Mykelti Williamson]], òṣèrékùnrin *[[Larry Wilmore]], òṣèrékùnrin àti apanilẹ́rìn-ín *[[Rutina Wesley]], òṣèrébìnrin *[[Debra Wilson]], òṣèrébìnrin àti apanilẹ́rìn-ín *[[Demond Wilson]], òṣèrékùnrin *[[Flip Wilson]], òṣèrékùnrin àti apanilẹ́rìn-ín *[[Nancy Wilson (jazz singer)|Nancy Wilson]], òṣèrébìnrin *[[Reno Wilson]], òṣèrékùnrin àti apanilẹ́rìn-ín *[[Theodore Wilson]], òṣèrékùnrin *[[Yvette Wilson]], òṣèrébìnrin àti apanilẹ́rìn-ín *[[Paul Winfield]], òṣèrékùnrin *[[Oprah Winfrey]], òṣèrébìnrin<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2018/jan/12/oprah-winfrey-unlikely-to-run-for-us-president-but-could-win-if-she-did|title=Oprah Winfrey: From poverty to America's first African American billionaire|work=www.theguardian.com|access-date=February 20, 2019}}</ref> *[[Jeffrey Wright]], òṣèrékùnrin *[[Samuel E. Wright]], òṣèrékùnrin *[[John Witherspoon (actor)|John Witherspoon]], òṣèrékùnrin, apanilẹ́rìn-ín *[[Alfre Woodard]], òṣèrébìnrin *[[Verdine White]], olórin ===Y=== *[[Yo-Yo (rapper)|Yo-Yo]], olórin *[[Lee Thompson Young]], òṣèrékùnrin *[[Young Buck]], olórin == Àwọn oníṣẹ́-ọnà, ayàwòrán == === B === * [[Romare Bearden]], akunàwòránlọ́dà === C === * [[Allen 'Big Al' Carter]], akunàwòránlọ́dà, amọ-àwòrán, onífọ́tò === D === * [[Rosetta DeBerardinis]], akunàwòránlọ́dà * [[Cheryl Derricotte]], printmaker === G === * [[Sam Gilliam]], akunàwòránlọ́dà, printmaker === H === *[[Barkley L. Hendricks]], akunàwòránlọ́dà àti onífọ́tò *[[Nestor Hernández|Nestor Hernàtiez]], onífọ́tò === J === * [[Suzanne Jackson (artist)|Suzanne Jackson]] === L === * [[Jacob Lawrence]], akunàwòránlọ́dà === M === * [[Percy Martin (artist)|Percy Martin]] * [[Evangeline Montgomery]], oníṣé-ọnà === P === * [[Norman Parish]], akunàwòránlọ́dà * [[Jefferson Pinder]], òṣèré === S === * [[Susan Smith-Pinelo]], onífọ́rán, òṣèré * [[Renee Stout]], amọ-àwòrán * [[Lou Stovall]] === T === * [[Alma Thomas]], akunàwòránlọ́dà === W === * [[Carrie Mae Weems]], onífọ́tò * [[Kehinde Wiley]] akunàwòránlọ́dà * [[Wilmer Wilson IV]], òṣèré, onífọ́tò ==Àwọn ásítúrónọ́ọ̀tù== [[File:Guion Bluford.jpg|thumb|right|100px|[[Guion Bluford]]]] [[File:Mae Carol Jemison.jpg|thumb|right|100px|[[Mae Jemison]]]] *[[Michael P. Anderson|Michael P. àtierson]], NASA Astronaut, Air Force officer *[[Guion Bluford]], NASA Astronaut, aerospace engineer, Air Force officer, fighter pilot *[[Charles Bolden]], NASA Astronaut, administrator *[[Robert Curbeam]], NASA Astronaut *[[Alvin Drew]], NASA Astronaut, Air Force officer *[[Victor J. Glover]], NASA Astronaut *[[Frederick D. Gregory]], NASA Astronaut, administrator *[[Bernard A. Harris Jr.]], NASA Astronaut, First African American to walk in space<ref>{{cite news|url=https://www.essence.com/news/dr-bernard-harris-jr-first-black-man-walk-space/#300676|title=Dr. Bernard Harris Jr: First Black Man To Walk in Space|date=January 28, 2010|work=www.essence.com|access-date=November 3, 2019}}</ref> *[[Robert Henry Lawrence Jr.]], USAF Astronaut, First African-American astronaut *[[Joan Higginbotham]], NASA Astronaut, engineer *[[Mae Jemison]], NASA Astronaut, engineer, physician, First African-American woman in space<ref>{{cite news|url= https://www.britannica.com/biography/Mae-Jemison|title=Mae Jemison Bio|work=www.britannica|access-date=November 3, 2019}}</ref> *[[Leland D. Melvin|Lelàti D. Melvin]], NASA Astronaut, engineer *[[Ronald McNair]], NASA Astronaut, physicist *[[Robert Satcher]], NASA Astronaut, physicist, engineer *[[Winston E. Scott]], NASA Astronaut *[[Stephanie Wilson]], NASA Astronaut, engineer == Àwọn oníṣẹ́ oge == *[[Kimberly Clarice Aiken]], [[Miss America 1994]] *[[Karen Alexander (fashion model)|Karen Alexàtier]], fashion model *[[K. D. Aubert]], fashion model *[[Tyra Banks]], fashion model<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/05/08/style/tyra-banks-sports-illustrated-swimsuit-issue.html|title=At 45, Tyra Banks is Back on the Cover of Sports Illustrated|last=Trebay|first=Guy|date=May 8, 2019|work=The New York Times|access-date=February 6, 2020}}</ref> *[[J. Alexander (model)|J. Alexàtier]], fashion model *[[Deshauna Barber]], [[Miss USA 2016]] *[[Dorothea Church]], fashion model *[[Pat Cleveland|Pat Clevelàti]], model *[[Lynnette Cole]], [[Miss USA 2000]] *[[Yaya DaCosta]], fashion model *[[Bruce Darnell]], male model *[[Jordan Emanuel]], Miss Black America New York 2018 *[[Tomiko Fraser]], fashion model *[[Lakita Garth]], Miss Black California 1995 *[[Carole Gist]], [[Miss USA 1990]] *[[Quiana Grant]], model *[[Shauntay Hinton]], [[Miss USA 2002]] *[[Tanisha Harper]], model *[[Chanel Iman]] (African-American father), fashion model<ref>{{cite news|url=http://m.huffpost.com/us/entry/4999395/|title=Chanel Iman Strikes A Pose for 'the Edit' and speaks out again on Fashion Diversity|work=m.huffpost.com|access-date=July 12, 2018}}</ref> *[[Cheslie Kryst]], [[Miss USA 2019]]<ref>{{cite news|url=https://www.nbcnews.com/news/nbcblk/north-carolina-lawyer-cheslie-kryst-named-miss-usa-2019-n1001621|title=North Carolina lawyer Cheslie Kryst named Miss USA 2019|work=www.nbc.com|access-date=May 2, 2019}}</ref> *[[Kenya Moore]], [[Miss USA 1993]] *[[Kara McCullough]], [[Miss USA 2017]]<ref>{{cite news|url=http://people.com/bodies/miss-usa-2017-winner-dc-kara-mccullough/|title=Miss USA 2017 is Kara McCullough|work=people.com|access-date=July 12, 2018}}</ref> *[[Nana Meriwether]], [[Miss USA 2012]] *[[Sofia Richie]] fashion model<ref>{{cite news|url=https://www.vanityfair.com/style/2016/12/sofia-richie-justin-bieber-racism/|title=Sofia Richie touches on Race and Religion in new interview|work=www.vanityfair.com|access-date=July 12, 2018}}</ref> *[[Chelsi Smith]] [[Miss USA 1995]] àti [[Miss Universe 1995]] *[[Kimora Lee Simmons]] *[[Darine Stern]] *[[Renee Tenison]] *[[Jasmine Sanders|Jasmine Sàtiers]] *[[Eva Marcille]] ==Àwọn Aránṣọ== *[[Virgil Abloh]] *[[Kanye West]] *[[Rasheeda]] *[[Mychael Knight]] *[[Pepper LaBeija]] *[[Willi Smith]] *[[Kimora Lee Simmons]] *[[Stephen Burrows (designer)|Stephen Burrows]] ==Àwọn alásè== *[[Edna Lewis]]<ref>{{cite web|url=https://www.tasteofhome.com/collection/black-chefs-who-have-changed-the-way-we-eat/|title=9 Black Chefs Who Have Changed the Way We Eat|first=Melba|last=Newsome|date=February 9, 2021|website=Taste of Home}}</ref> *[[B. Smith]] *[[Hercules Posey]] *[[Mashama Bailey]]<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/interactive/2019/07/16/dining/black-chefs-restaurants-food.htm"|title=l 16 Black Chefs: Changing Food in America|first= John|last=Eligon |author2= Julia Moskin|newspaper=The New York Times|date=July 16, 2019}}</ref> ==Àwọn oníṣẹ́-ọwọ́ àti oníṣẹ́-aládàáni== [[File:Don King by Gage Skidmore.jpg|thumb|right|100px|[[Don King (boxing promoter)|Don King]]]] *[[Katrina Adams]], Ààrẹ United States Tennis Association lọ́wọ́lọ́wọ́ *[[Koby Altman]], adarí-àgbà [[Cleveland Cavaliers|Clevelàti Cavaliers]]<ref>{{cite news|url=http://www.cleveland.com/cavs/index.ssf/2017/10/koby_altman_worked_in_real_est.html|title=Koby Altman's path from real estate agent to Cavaliers General manager a whirlwind|last=Vardon|first=Joe|date=October 16, 2017|work=Www.Cleveland.com|access-date=December 3, 2017}}</ref> *[[Anucha Browne Sanders|Anucha Browne Sàtiers]], adarí [[New York Knicks]] nígba kan rí *[[Pinball Clemons]], igbákejì-ààrẹ [[Toronto Argonauts]] lọ́wọ́lọ́wọ́ *[[Dell Demps]], igbákejì-ààrẹ àti adarí-àgbà [[New Orleans Pelicans]] lọ́wọ́lọ́wọ́ *[[Joe Dumars]], ÀàrẹBasketball Operations of the [[Detroit Pistons]] nígbà kan rí *[[Wayne Embry]], adarí-àgbà àti ààrẹ NBA history, tó jẹ́ african-American àkọ́kọ́ *[[Rube Foster]], former executive of the [[Chicago American Giants]] *[[Rod Higgins]], former president of Basketball Operations for the [[Charlotte Bobcats]] *[[Billy Hunter (basketball)|Billy Hunter]], olùdarí àgbà ti [[National Basketball Players Association]] nígbà kan rí *[[Al Haymon]], olùdarí àti agbaninímọ̀ràn fún [[Floyd Mayweather Jr.]] *[[Michael Huyghue]], kọmísọ́nà [[United Football League (2009–12)|United Football League]] nígbà kan rí *[[Stu Jackson]], former executive vice president of the [[National Basketball Association]], current associate Commissioner of the [[Big East Conference]] *[[Magic Johnson]], current president of Basketball Operations for the [[Los Angeles Lakers]], part-owner of the [[Los Angeles Dodgers]], owner of the [[Los Angeles Sparks]], àti co-owner of the [[Los Angeles Football Club]]<ref>{{cite news|url=https://www.scpr.org/blogs/economy/2012/03/27/5274/magic-johnson-buys-l-dodgers-2-billion/|title=Magic Johnson buys the L.A. Dodgers for 2 billion|last=Debord|first=Matthew|date=March 27, 2012|work=Www.scpr.org|access-date=December 3, 2017|archivedate=December 4, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171204114627/https://www.scpr.org/blogs/economy/2012/03/27/5274/magic-johnson-buys-l-dodgers-2-billion/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/sports/wnba/2014/02/05/magic-johnson-buys-los-angeles-sparks-wnba-nba-mlb/5229137/|title=Magic Johnson's group buys Los Angeles Sparks|date=February 5, 2014|work=Www.usatodayhss.com|access-date=December 3, 2017}}</ref> *[[Michael Jordan]], current principal owner àti chairman of the [[Charlotte Hornets]].<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/mikeozanian/2014/06/12/michael-jordan-is-a-billionaire-after-increasing-stake-in-hornets/|title=Michael Jordan is a billionaire after increasing stake in hornets|last=Ozanian|first=Mike|date=June 12, 2014|work=Www.Forbes.com|access-date=December 3, 2017}}</ref> *[[Billy King (basketball)|Billy King]], former general manager of the [[Brooklyn Nets]] *[[Don King (boxing promoter)|Don King]], former boxing promoter *[[Billy Knight]], former general manager àti executive vice president of the [[Atlanta Hawks]] *[[Billy McKinney (basketball)|Billy McKinney]], former vice president of Basketball Operations for the [[Detroit Pistons]], Executive vice president for both [[Seattle SuperSonics]] àti [[Seattle Storm]] *[[Steve Mills (sports executive)|Steve Mills]], current executive of the [[New York Knicks]] *[[Ozzie Newsome]], current general manager of the [[Baltimore Ravens]] *[[Jerry Reese]], former general manager of the [[New York Giants]] ===Àwọn oníṣé-ọwọ́=== [[File:LaVar Ball Vytautas.jpg|thumb|right|100px|[[LaVar Ball]]]] [[File:Herman Cain by Gage Skidmore 4.jpg|thumb|right|100px|[[Herman Cain]]]] *[[Alton Abraham]], former social entrepreneur àti business manager for [[Sun Ra]] *[[Wally Amos]], founder of the [[Famous Amos]] chocolate chip cookie bràti *[[Donna Auguste]], former founder of Freshwater Software *[[Leonard C. Bailey]], business owner àti inventor *[[Tyra Banks]], television personality, former model *[[LaVar Ball]], owner of the [[Big Baller Brand|Big Baller Bràti]] sports apparel *[[Christiana Carteaux Bannister]], hairdressing business *[[ASAP Bari]], co-founder of [[ASAP Mob]] àti VLONE Clothing *[[Andre Barnett|àtire Barnett]], founder of the [[Information Technology]] Company WiseDome INC *[[Beyoncé]], co-founder of [[Tidal (service)|Tidal]] *[[Sarah Bickford]], former owner of Virginia City Water Company *[[Dave Bing]], owner of Bing Steel *[[Chris Brown]], founder of the record label CBE *[[Herman Cain]], business executive *[[Demmette Guidry]], music industry executive *[[Kerry S. Harris]], entrepreneur *[[Robert L. Johnson]], co-founder of [[BET]] àti [[RLJ Companies]] *[[Lisa S. Jones]], founder àti CEO of [[EyeMail Inc.]] *[[Walter P. Lomax Jr.]], founder of Lomax Health Systems Inc. *[[Elon Musk]], Space X CEO àti owner of [[Twitter]] *[[Mary Ellen Pleasant]], real estate magnate *[[Henry A. Tandy|Henry A. Tàtiy]], founder Tàtiy&Burns stone masonry àti construction firm *[[Vertner Woodson Tandy|Vertner Woodson Tàtiy]], first African American architect State of New York àti founder of Kappa Phi Alpha fraternity *[[Madam C. J. Walker]], [[businessperson]], [[hair care]] entrepreneur, [[Philanthropy|philanthropist]], àti [[Activism|activist]] *[[Gertrude Pocte Geddes Willis]], owner of the ''Gertrude Geddes Willis Life Insurance Company'' àti ''Gertrude Geddes Willis Funeral Home'' ==Àwọn ayàwòrán== ===B=== *[[Charles Burnett (director)|Charles Burnett]], cinematographer, olùdarí ===D=== *[[Ernest Dickerson]], cinematographer ===H=== *[[James E. Hinton]], cinematographer ===J=== *[[Arthur Jafa]], cinematographer ===K=== *[[Kira Kelly]], cinematographer ===M=== *[[Jessie Maple]], cinematographer *[[Janks Morton]], cinematographer ===S=== *[[Malik Hassan Sayeed]], cinematographer ===Y=== *[[Bradford Young]], cinematographer ==Civil rights leaders àti activists== [[File:Ralph Abernathy.jpg|thumb|right|120px|[[Ralph Abernathy]]]] [[File:Maya Angelou visits YCP Feb 2013.jpg|thumb|right|120px|[[Maya Angelou]]]] [[File:James Baldwin 37 Allan Warren.jpg|thumb|right|120px|[[James Baldwin]]]] [[File:Marion Barry, 1996 in Washington, D.C (cropped).jpg|thumb|right|120px|[[Marion Barry]]]] [[File:Rev.Jim Bevel 003.jpg|thumb|right|120px|[[James Bevel]]]] <!--[[File:BondbyMontesbradley.jpg|thumb|right|120px|Julian Bond]]--> [[File:Ralph Bunche - 1963 March on Washington.jpg|thumb|right|120px|[[Ralph Bunche]]]] [[File:Shirley Chisholm.jpg|thumb|right|120px|[[Shirley Chisholm]]]] [[File:Fannie Lou Hamer 1964-08-22.jpg|thumb|right|120px|[[Fannie Lou Hamer]]]] [[File:Jesse Jackson 2013.jpg|thumb|right|120px|[[Jesse Jackson]]]] [[File:Martin Luther King, Jr..jpg|thumb|right|120px|[[Martin Luther King Jr.]]]] [[File:John Lewis-2006 (cropped).jpg|thumb|right|120px|[[John Lewis]]]] <!--[[File:Joseph Lowery 2000.jpg|thumb|right|120px|[[Joseph Lowery]]]]--> [[File:Thurgood-marshall-2.jpg|thumb|right|120px|[[Thurgood Marshall]]]] [[File:James Meredith Portrait.png|thumb|right|120px|[[James Meredith]]]] [[File:BayardRustinAug1963-LibraryOfCongress crop.jpg|thumb|right|120px|[[Bayard Rustin]]]] <!--[[File:Fred Shuttlesworth.jpg|thumb|right|120px|[[Fred Shuttlesworth]]]]--> [[File:Malcolm X NYWTS 2a.jpg|thumb|right|120px|[[Malcolm X]]]] [[File:Andrew Young at the second annual Tom Johnson lecture DIG13465.jpg|thumb|right|120px|[[Andrew Young|àtirew Young]]]] ===A=== *[[Ralph Abernathy]], civil rights activist àti minister *[[Muhammad Ali]], civil rights activist *[[Maya Angelou]], civil rights activist, writer, poet ===B=== *[[Ella Baker]], civil rights activist *[[James Baldwin]], civil rights activist, novelist, playwright *[[Marion Barry]], civil rights activist, politician *[[Daisy Bates (activist)|Daisy Bates]], civil rights activist, publisher, journalist, lecturer *[[Mary McLeod Bethune]], civil rights activist, educator *[[James Bevel]], minister, leader of the civil rights movement *[[Sojourner Truth]], civil rights activist *[[Gloria Blackwell]], civil rights activist, educator *[[Unita Blackwell]], civil rights activist *[[W. E. B. Du Bois]], civil rights activist *[[Julian Bond]], civil rights activist, professor àti writer *[[Ruby Bridges]], civil rights activist *[[Ralph Bunche]], civil rights activist, scientist, academic, diplomat ===C=== *[[Beatrice Morrow Cannady]], civil rights activist, publisher *[[Bunchy Carter]], civil rights activist *[[Jeannette Carter]] (1886–1964), lawyer, labor organizer, àti suffragist *[[Julius L. Chambers]], civil rights activist *[[Fannie Lee Chaney]], civil rights activist *[[James Chaney]], civil rights activist *[[Shirley Chisholm]], civil rights activist, educator *[[Xernona Clayton]], civil rights activist *[[Septima Poinsette Clark]], civil rights activist, educator *[[Eldridge Cleaver]], civil rights activist *[[Kathleen Cleaver]], civil rights activist *[[Charles E. Cobb Jr.]], civil rights activist, journalist, professor *[[John Conyers]], civil rights activist *[[Vivian E. J. Cook]], educator àti activist *[[Marvel Cooke]], civil rights activist *[[Annie Lee Cooper]], civil rights activist *[[Dorothy Cotton]], civil rights activist *[[Claudette Colvin]], civil rights activist, nurse *[[Elijah Cummings]], civil rights advocate ===D=== *[[Angela Davis]], civil rights activist, academic, àti author *[[Ossie Davis]], civil rights activist *[[Ruby Dee]], civil rights activist *[[Doris Derby]], civil rights activist, onífọ́tò *[[Frederick Douglass]], abolitionist, black rights activist, women's rights activist, organizer ===E=== *[[Marian Wright Edelman]], civil rights activist *[[Charles Evers]], civil rights activist *[[Medgar Evers]], civil rights activist *[[Myrlie Evers-Williams]], civil rights activist ===F=== *[[James Farmer|James L. Farmer Jr.]], civil rights activist *[[Walter Fauntroy|Walter E. Fauntroy]], civil rights activist *[[Sarah Mae Flemming]], civil rights activist *[[James Forman]], civil rights activist *[[Aretha Franklin]], civil rights activist *[[C. L. Franklin]], civil rights activist, minister *[[Elizabeth Freeman]], first former slave to win a freedom suit in [[Massachusetts]] *[[Frankie Muse Freeman]], civil rights activist, attorney ===G=== *[[Fred Gray (attorney)|Fred Gray]], civil rights lawyer *[[Dick Gregory]], civil rights activist ===H=== *[[Vincent Harding]], civil rights activist, historian *[[Curtis W. Harris]], civil rights activist, minister, politician *[[Fannie Lou Hamer]], civil rights activist *[[Fred Hampton]], civil rights activist *[[Lorraine Hansberry]], civil rights activist, playwright, author *[[Robert Hayling]], civil rights activist, dentist *[[Lola Hendricks]], civil rights activist, secretary *[[Aaron Henry (politician)|Aaron Henry]], civil rights activist, politician *[[Dorothy Height]], educator àti civil rights activist *[[Benjamin Hooks]], civil rights activist, minister, attorney *[[Lena Horne]], civil rights activist *[[Elbert Howard]], civil rights activist *[[T. R. M. Howard]], civil rights leader, entrepreneur, surgeon *[[Bobby Hutton]], civil rights activist ===J=== *[[George Jackson (activist)|George Jackson]], civil rights activist, author *[[Jesse Jackson]], civil rights activist *[[Murder of Jimmie Lee Jackson|Jimmie Lee Jackson]], civil rights activist *[[Mahalia Jackson]], civil rights activist *[[Richie Jean Jackson]], civil rights activist, author, teacher *[[T. J. Jemison]], civil rights activist, minister *[[James Weldon Johnson]], writer of Black National Anthem *[[Clarence B. Jones]], civil rights activist *[[Barbara Jordan]], civil rights activist *[[Vernon Jordan]], civil rights activist ===K=== *[[A. D. King]], civil rights activist *[[Alveda King]], civil rights activist, author, politician *[[Bernice King]], civil rights activist, minister *[[Coretta Scott King]], civil rights activist *[[Dexter King]], civil rights activist *[[Martin Luther King III]], civil rights activist *[[Martin Luther King Jr.]], civil rights leader àti pastor *[[Martin Luther King Sr.]], civil rights leader, pastor àti missionary *[[Alberta Williams King]], civil rights activist *[[Yolanda King|Yolàtia King]], civil rights activist *[[Eartha Kitt]], civil rights activist ===L=== *[[Bernard Lafayette]], civil rights activist, organizer *[[Sarah Willie Layton]], suffragist, civil rights activist *[[James Lawson (activist)|James Lawson]], civil rights activist, professor *[[John Lewis]], congressman, Nashville Student Movement, organizer *[[Joseph Lowery]], civil rights activist àti minister *[[Julius Lester]], civil rights activist, author, professor *[[Conrad Lynn]], civil rights activist, lawyer ===M=== *[[Thurgood Marshall]], civil rights activist, lawyer, judge *[[Benjamin Mays]], civil rights activist, minister *[[Franklin McCain]], civil rights activist *[[Floyd McKissick]], civil rights activist, lawyer *[[James Meredith]], civil rights figure, writer, political adviser *[[Anne Moody]], civil rights activist, author *[[Harry T. Moore]], civil rights activist, educator *[[Harriette Moore]], civil rights worker, educator *[[Amzie Moore]], civil rights leader, entrepreneur *[[Bob Moses (activist)|Bob Moses]], civil rights activist, educator *[[Elijah Muhammad]], civil rights leader *[[Pauli Murray]], civil rights activist, lawyer, author, priest ===N=== *[[Diane Nash]], civil rights activist *[[Huey P. Newton]], civil rights activist *[[Denise Nicholas]], civil rights activist *[[Nellie B. Nicholson]], suffragist *[[E. D. Nixon]], civil rights activist, NCAAP official ===O=== *[[James Orange]], civil rights activist ===P=== *[[Rosa Parks]], activist, NCAAP official, Montgomery Bus Boycott inspiration<ref>{{cite news|url=https://www.history.com/topics/black-history/rosa-parks/|title=Rosa Parks|work=www.history.com|access-date=January 4, 2019}}</ref> *[[James Peck (pacifist)|James Peck]], civil rights activist *[[Adam Clayton Powell Jr.]], civil rights activist, pastor *[[Gloria Johnson-Powell]], civil rights activist ===R=== *[[Lincoln Ragsdale]], civil rights activist, aviator *[[A. Philip Randolph|A. Philip Ràtiolph]], civil rights activist *[[George Raymond]], civil rights activist *[[George Raymond Jr.]], civil rights activist *[[Frederick D. Reese]], civil rights activist, educator, minister *[[Gloria Richardson]], civil rights activist *[[David Richmond (activist)|David Richmond]], civil rights activist *[[Paul Robeson]], civil rights activist *[[Amelia Boynton Robinson]], civil rights activist *[[Jackie Robinson]], civil rights activist *[[Jo Ann Robinson]], civil rights activist *[[Bayard Rustin]], civil rights activist *[[Josephine St. Pierre Ruffin]], civil rights activist ===S=== *[[Cleveland Sellers|Clevelàti Sellers]], civil rights activist, educator *[[Betty Shabazz]], civil rights activist *[[Al Sharpton]], civil rights activist, minister *[[Charles Sherrod]], civil rights activist, minister *[[Fred Shuttlesworth]], civil rights activist *[[Nina Simone]], civil rights activist *[[Mavis Staples]], civil rights activist *[[Charles Kenzie Steele]], civil rights activist *[[Charles Steele Jr.]], civil rights activist, politician ===T=== *[[Harriet Tubman]], abolitionist àti humanitarian *[[Samuel Wilbert Tucker]], civil rights activist, lawyer ===V=== *[[C. T. Vivian]], civil rights activist, author, minister ===W=== *[[Wyatt Tee Walker]], pastor, civil rights leader *[[Booker T. Washington]], educator, founder of [[Tuskegee University]]<ref>{{cite news|url=https://www.history.com/topics/black-history/booker-t-washington/|title=Booker T. Washington|work=www.history.com|access-date=January 4, 2019}}</ref> *[[Ida B. Wells]], civil rights activist *[[Cornel West]], civil rights activist, philosopher, author, minister *[[Roy Wilkins]], civil rights activist *[[Hosea Williams]], civil rights activist, minister, businessman, philanthropist, scientist, politician *[[Robert F. Williams]], civil rights leader, author *[[Myrlie Evers-Williams]], civil rights activist ===X=== *[[Malcolm X]], human rights activist, minister ===Y=== *[[Andrew Young|àtirew Young]], politician, diplomat, àti activist *[[Whitney Young]], civil rights activist *[[Sammy Younge Jr.]], civil rights activist ==Government àti politics== {{See also|List of civil rights leaders}} * [[African Americans in the United States Congress]] * [[African-American officeholders in the United States, 1789–1866]] * [[List of African-American jurists]] * [[List of African-American leftists]] * [[List of African-American officeholders during Reconstruction]] * [[List of African-American United States Cabinet members]] * [[List of African-American United States presidential and vice presidential candidates|List of African-American United States presidential àti vice presidential càtiidates]] * [[List of African-American United States representatives]] * [[List of African-American United States senators]] * [[List of first African-American mayors]] ===President=== * [[Barack Obama]], (Kenyan-American father) 2009–2017, 44th president of the United States ===Vice president=== * [[Kamala Harris]], (Jamaican-American father) 2021–present, 49th vice president of the United States ===Supreme Court Justices=== * [[Thurgood Marshall]], 1967-1991 * [[Clarence Thomas]], 1991–present ===Governors=== *[[Archie Alexander|Archie Alexàtier]], former governor of the [[U.S. Virgin Islands|U.S. Virgin Islàtis]] *[[David Paterson]] (African-American mother), served as the 55th [[Governor of New York]]. *[[Deval Patrick]], served as the 71st Governor of Massachusetts from 2007 to 2015, so far the only African American to serve as Governor of Massachusetts. *[[P.B.S. Pinchback]], served as the 24th Governor of Louisiana from 1872 to 1873, the first African American to become governor of a U.S. State. *[[Douglas Wilder]], served as the 66th Governor of Virginia, became the first elected African-American governor, became the first African American to serve as governor of U.S. State since [[Reconstruction era|Reconstruction]].<ref>{{cite news|url=https://www.wilder.vcu.edu/people/faculty/l-douglas-wilder.html/|title=Douglas L. Wilder|work=www.wilder.vcu.edu|access-date=November 13, 2018|archive-date=October 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013081229/http://www.wilder.vcu.edu/people/faculty/l-douglas-wilder.html|url-status=dead|archivedate=October 13, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161013081229/http://www.wilder.vcu.edu/people/faculty/l-douglas-wilder.html|deadurl=yes}}</ref> ===Other political fields=== *[[Perry B. Jackson]], first African American elected judge in the state of [[Ohio]]. *[[Valerie Jarrett]], former senior advisor to former president [[Barack Obama]], àti co-chair of the Obama-Biden Transition project.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/opinions/be-like-valerie-jarrett-and-make-this-a-teaching-moment/2018/06/01/e44853dc-65cb-11e8-99d2-0d678ec08c2f_story.html?_|title=Valerie Jarrett|work=www.washingtonpost.com|access-date=November 4, 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.cbsnews.com/news/60-minutes-valerie-jarrett-extraordinary-family-tree/|title=Valerie Jarrett's Extraordinary Family tree|work=www.cbsnews.com|access-date=February 20, 2019}}</ref> ==Historical== * [[List of African-American abolitionists]] * [[List of African-American officeholders during Reconstruction]] ==Journalism àti media== [[File:Ta-Nehisi Coates.jpg|thumb|right|100px|[[Ta-Nehisi Coates]]]] [[File:Harris Faulkner in Half Moone Cruise Terminal.jpg|thumb|right|100px|[[Harris Faulkner]]]] [[File:Don Lemon at the 2018 Pulitzer Prizes.jpg|thumb|right|100px|[[Don Lemon]]]] [[File:Candace Owens by Gage Skidmore 2.jpg|thumb|right|100px|[[Candace Owens|Càtiace Owens]]]] <!--[[File:Eugene Robinson by Gage Skidmore.jpg|thumb|right|100px|[[Eugene Robinson (journalist)|Eugene Robinson]]]]--> [[File:2016 National Action Network King Day Breakfast (24485953015).jpg|thumb|right|100px|[[Al Sharpton]]]] <!--[[File:Michael Wilbon 2011.jpg|thumb|right|100px|Michael Wilbon]]--> *[[Al Roker]], journalist *[[Daisy Bates (activist)|Daisy Bates]], journalist *[[Ed Bradley]], former host of [[60 Minutes]], on [[CBS]] *[[James Brown (sportscaster)|James Brown]], host of ''[[The NFL Today]]'' on [[CBS]] *[[Victor Blackwell]], [[CNN]] news anchor *[[Cari Champion]], journalist, host of ESPN's SportsCenter.<ref>{{cite news|url=https://www.vogue.com/article/cari-champion-espn-sports-television|title=ESPN's Cari Champion calls the shots her way|work=www.vogue.com|access-date=March 24, 2016}}</ref> *[[Ta-Nehisi Coates]], author, journalist *[[Sway Calloway]], journalist, radio personality. *[[Elle Duncan]] (African-American father), sports anchor for [[ESPN]]'s ''[[SportsCenter]]''.<ref>http://www.sportingnews.com/us/other-sports/news/elle-duncan-espn-sportscenter-snapchat-adrienne-lawrence-lawsuit-robin-roberts-jimmy-pitaro/1lqciy01mip661eqfbzh1put7j {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403222918/http://www.sportingnews.com/us/other-sports/news/elle-duncan-espn-sportscenter-snapchat-adrienne-lawrence-lawsuit-robin-roberts-jimmy-pitaro/1lqciy01mip661eqfbzh1put7j |date=2019-04-03 }} "As the proud granddaughter of one of the famous African American Tuskegee Airmen of World War II, Duncan doesn't forget her roots."</ref> *[[Harris Faulkner]], television host àti anchor for [[Fox News]].<ref>{{cite news|url=https://www.businessinsider.com/harris-faulkner-fox-news-anchor-black-female-cable-news-2018-11|title=Fox News's Harris Faulkner is the only African-American woman in cable news with a daily show: it's a tremendous amount of responsibility|work=www.businessinsider.com|access-date=November 6, 2018}}</ref> *[[Bryant Gumbel]], host of [[HBO]]'s ''[[Real Sports with Bryant Gumbel]]'' *[[Charlamagne tha God]], radio personality, television personality, radio host of ''[[The Breakfast Club (radio show)|The Breakfast Club]].'' *[[Greg Gumbel]], sportscaster for [[NFL on CBS]] *[[Nia-Malika Henderson]], [[CNN]] political reporter *[[Lester Holt]], journalist àti anchor for [[NBC News]]<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/lester-holts-path-from-country-music-dj-to-the-most-powerful-perch-in-news/2019/09/05/9d864304-cf89-11e9-8c1c-7c8ee785b855_story.html|title=Lester Holt's Path from country music DJ to the most powerful perch in news|last=Ellison|first=Sarah|date=September 6, 2019|newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=November 2, 2020}}</ref> *[[Marc Lamont Hill]], journalist, political commentator *[[Jemele Hill]], sports journalist for ESPN's [[The Undefeated (website)|The Undefeated]] *[[Jay Harris (sportscaster)|Jay Harris]], journalist àti anchor for [[ESPN]] *[[Omar Jimenez]], journalist *[[Jason Johnson (professor)|Jason Johnson]], writer, political commentator *[[Van Jones]], [[CNN]] political commentator *[[Sheinelle Jones]], journalist àti news anchor for [[NBC News]] àti [[MSNBC]] *[[Gayle King]], journalist, television personality, co-anchor of ''[[CBS This Morning]]'' *[[Don Lemon]], journalist, author, CNN anchor<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonexaminer.com/news/cnns-don-lemon-trump-exploiting-kanye-west|title=Don Lemon|work=www.washingtonexaminer.com|access-date=October 12, 2018}}</ref> *[[Craig Melvin]], news anchor for NBC News àti [[MSNBC]] *[[Curt Menefee]], host of ''[[Fox NFL Sunday]]'' *[[Michelle Miller]], national correspondent for [[CBS News]] *[[Roland Martin (journalist)|Rolàti Martin]], commentator for [[TV One (US TV network)|TV One]] *[[Zerlina Maxwell]], [[MSNBC]] political analyst *[[Sophia A. Nelson]], columnist<ref>{{cite news|url=https://abcnews.go.com/Politics/republican-insider-sophia-nelson-place-people-color-gop/story?id=49468855|title=Former GOP insider on discrimination in her party|work=www.abcnews.go.com|access-date=September 7, 2017}}</ref> *[[Candace Owens|Càtiace Owens]], conservative commentator, regularly appears on [[Fox News]] *[[Rob Parker (sports journalist)|Rob Parker]], sports analysis for [[Fox Sports]] *[[Leonard Pitts]], journalist for the ''[[Miami Herald]]'' *[[April Ryan]], journalist *[[Eugene Robinson (journalist)|Eugene Robinson]], 2009 [[Pulitzer Prize]] winner, columnist àti associate editor of ''[[The Washington Post]]'' *[[Max Robinson]], broadcast journalist for ''[[ABC World News Tonight]]'' *[[Angela Rye]], [[CNN]] political commentator *[[Omari Salisbury]], independent journalist àti founder of Converge Media in Seattle, Washington *[[David Swerdlick]] (African-American mother), journalist for the ''[[Washington Post]]'' *[[Al Sharpton]], host of MSNBC's ''[[PoliticsNation]]'' *[[Bernard Shaw (journalist)|Bernard Shaw]], former lead news anchor for [[CNN]] *[[Sara Sidner]], journalist, correspondent for [[CNN]]<ref>https://www.tvguide.com/news/cnn-sara-sidner-1041083/ "My mother is British, and my father is African American".</ref> *[[Michael Smith (sports reporter)|Michael Smith]], [[ESPN]] commentator *[[Stuart Scott]], former sports anchor for [[ESPN]]'s ''[[Sports Center]]'' *[[Stephen A. Smith]], journalist, radio host for [[ESPN]] *[[Symone Sanders|Symone Sàtiers]], [[CNN]] political commentator *[[Bakari Sellers]], [[CNN]] political commentator *[[Fredricka Whitfield]], news anchor for ''[[CNN Newsroom]]'' *[[Kristen Welker]] (African-American mother), [[MSNBC]] White House Correspondent for [[NBC News]] *[[Michael Wilbon]], journalist, columnist *[[Jason Whitlock]], sports journalist ==Lawyers== [[File:Johnnie cochran 2001 cropped retouched.jpg|thumb|right|100px|[[Johnnie Cochran]]]] [[File:Chris Darden 1995.jpg|thumb|right|100px|[[Christopher Darden]]]] [[File:Eric Holder official portrait.jpg|thumb|right|100px|[[Eric Holder]]]] [[File:Loretta Lynch, official portrait.jpg|thumb|right|100px|[[Loretta Lynch]]]] [[File:01-12-2011 Alianza Chile-Massachusetts (6443378375) (cropped).jpg|thumb|right|100px|[[Deval Patrick]]]] [[File:Clarence Thomas official SCOTUS portrait.jpg|thumb|right|100px|[[Clarence Thomas]]]] [[File:Mel Watt official photo.jpg|thumb|right|100px|[[Mel Watt]]]] *[[Robert Sengstacke Abbott]], lawyer, newspaper publisher, editor *[[Raymond Pace Alexander|Raymond Pace Alexàtier]], lawyer, politician, civil rights activist *[[Sadie Tanner Mossell Alexander|Sadie Tanner Mossell Alexàtier]], lawyer *[[Anita L. Allen]], lawyer, professor *[[Helen Elsie Austin]], lawyer *[[Ferdinand Lee Barnett (Chicago)|Ferdinàti Lee Barnett]], lawyer, journalist *[[Derrick Bell]], lawyer, professor, civil rights activist *[[Tom Bradley (American politician)|Tom Bradley]], lawyer, politician *[[Roland Burris|Rolàti Burris]], lawyer, politician *[[Eunice Carter]], lawyer *[[William Calvin Chase]], lawyer, newspaper editor *[[Julius L. Chambers]], lawyer, civil rights activist, educator *[[Laura Coates]], attorney, law professor *[[Johnnie Cochran]], lawyer *[[William Thaddeus Coleman Jr.]], lawyer, politician *[[Mo Cowan]], lawyer, politician *[[Christopher Darden]], lawyer, author, òṣèrékùnrin, lecturer, practicing attorney *[[Artur Davis]], lawyer, politician *[[Gordon Davis]], lawyer *[[James Dean (judge)|James Dean]], lawyer, activist, businessperson, deacon, first African-American appointed as a judge in Florida *[[Carl E. Douglas]], lawyer *[[B. Kwaku Duren]], lawyer, educator, writer, editor *[[Larry Elder]], lawyer, author, radio show host *[[Keith Ellison]], lawyer, politician *[[Karen Freeman-Wilson]], lawyer, judge *[[Walter A. Gordon]], lawyer *[[Fred Gray (attorney)|Fred Gray]], civil rights lawyer *[[Al Green (politician)|Al Green]], lawyer, politician *[[A. Leon Higginbotham Jr.]], lawyer, author, civil rights advocate, federal court judge *[[Anita Hill]], lawyer, academic *[[Curtis Hill]], lawyer, prosecutor *[[Eric Holder]], lawyer, 82nd [[United States Attorney General]] *[[Sunny Hostin]] (African American father), lawyer *[[Benjamin Hooks]], lawyer, minister, civil rights activist *[[Valerie Jarrett]], lawyer, businesswoman, government official *[[Jeh Johnson]], lawyer, government official *[[Barbara Jordan]], lawyer, educator, politician, civil rights activist *[[Eddie Jordan (attorney)|Eddie Jordan]], lawyer *[[Vernon Jordan]], lawyer, business executive, civil rights activist *[[Florynce Kennedy]], lawyer, civil rights advocate *[[Leondra Kruger]], lawyer *[[Reginald Lewis]], lawyer, businessman *[[William H. Lewis]], lawyer *[[Lori Lightfoot]], lawyer, politician *[[Loretta Lynch]], lawyer, 83rd [[United States Attorney General]] *[[Conrad Lynn]], lawyer, civil rights activist *[[Thurgood Marshall]], lawyer, judge *[[Thurgood Marshall Jr.]], lawyer *[[Wade H. McCree]], lawyer, judge, professor *[[Robert Morris (lawyer)|Robert Morris]], lawyer *[[Constance Baker Motley]], lawyer, judge, politician, civil rights activist *[[Pauli Murray]], lawyer, author, priest, civil rights activist *[[Ronald Noble]], lawyer *[[Barack Obama]], former president of the United States *[[Deval Patrick]], lawyer, author, businessman, politician *[[Charlotte E. Ray]], lawyer, first African-American female lawyer *[[Terri Sewell]], lawyer, politician *[[Bryan Stevenson]], lawyer, professor *[[Clarence Thomas]], lawyer, judge, government official *[[Jordan A. Thomas]], lawyer, writer *[[Larry Thompson]], lawyer *[[Samuel Wilbert Tucker]], lawyer *[[Mel Watt]], lawyer, politician *[[Tony West (attorney)|Tony West]], lawyer ==Military== * [[List of African-American Medal of Honor recipients]] ==Ministers àti other religious leaders== [[File:Richard Allen crop.jpg|thumb|right|110px|[[Richard Allen (bishop)|Richard Allen]]]] * [[Ralph Abernathy]] * [[Richard Allen (bishop)|Richard Allen]] * [[Thea Bowman]] * [[Alexander Crummell|Alexàtier Crummell]] * [[Henriette DeLille]] * [[Louis Farrakhan]]<ref>{{Cite web|url=https://www.ajc.com/news/national/who-louis-farrakhan-things-know-about-the-nation-islam-leader-black-activist/1zUaxjihBLiqOKso5h262H/|title=Who is Louis Farrakhan? 10 things to know about the Nation of Islam leader, black activist|last=Pirani|first=Fiza|date=October 18, 2018|work=[[The Atlanta Journal-Constitution]]|access-date=June 10, 2020}}</ref> * [[Henry Highland Garnet|Henry Highlàti Garnet]] * [[Julia Greeley]] * [[Wilton Gregory]] * [[Jesse Jackson]] * [[Mother Mary Lange]] * [[Martin Luther King Jr.]] * [[Malcolm X]] * [[Warith Deen Mohammed]] * [[Elijah Muhammad]] * [[Al Sharpton]] * [[Augustus Tolton]] * [[Pierre Toussaint|Pierre]] àti [[Juliette Toussaint]] * [[T. D. Jakes]] * [[Benjamin Hooks]] * [[Vashti Murphy McKenzie]] * [[Raphael G. Warnock]] * [[Calvin O. Butts III]] * [[Kirbyjon Caldwell]] * [[Joseph H. Walker III]] * [[J. Edgar Boyd]] * [[Delman Coates]] * [[Fred Luter Jr.]] * [[Michael Todd (pastor)|Michael Todd]] ==Novelists àti poets== <!--[[File:Maya Angelou visits YCP Feb 2013.jpg|thumb|right|110px|[[Maya Angelou]]]]--> <!--[[File:James Baldwin 37 Allan Warren.jpg|thumb|right|120px|James Baldwin]]]]--> [[File:Loz delany 2015.png|thumb|right|110px|[[Samuel R. Delany]]]] [[File:Ralph Ellison photo portrait seated.jpg|thumb|right|110px|[[Ralph Ellison]]]] [[File:Nikki Giovanni 1.jpg|thumb|right|110px|[[Nikki Giovanni]]]] [[File:LangstonHughes crop.jpg|thumb|110px|[[Langston Hughes]]]] [[File:Toni Morrison.jpg|thumb|right|110px|[[Toni Morrison]]]] <!--[[File:Richard Wright.jpg|thumb|110px|[[Richard Wright (author)|Richard Wright]]]]--> * [[Ron Allen (playwright)|Ron Allen]], poet, playwright * [[Elizabeth Alexander (poet)|Elizabeth Alexàtier]], poet, essayist, playwright * [[Maya Angelou]], novelist, poet, àti activist * [[James Baldwin]], novelist, playwright, àti activist * [[Amiri Baraka]], poet, writer, activist, àti essayist * [[Gwendolyn B. Bennett]], poet, writer, journalist, àti artist * [[Arna Bontemps]], poet, novelist, àti librarian * [[Gwendolyn Brooks]], poet, author, teacher * [[Lucille Clifton]], poet, writer, àti educator * [[Jayne Cortez]], poet, activist, publisher * [[Katherine Jackson]], writer àti novelist * [[Countee Cullen]], poet, novelist, àti playwright * [[Frank Marshall Davis]], poet, journalist * [[Samuel R. Delany]], novelist, author, editor, professor, àti literary critic * [[Paul Laurence Dunbar]], poet, novelist * [[Ralph Ellison]], novelist, literary critic, àti scholar * [[Nikki Giovanni]], poet, writer, commentator, activist, àti educator * [[Alex Haley]], novelist, author * [[Lorraine Hansberry]], playwright * [[Frances Harper]], poet * [[Yona Harvey]], poet, professor * [[Robert Hayden]], poet, essayist, àti educator * [[Gil Scott-Heron]], poet, author * [[Langston Hughes]], poet, activist, novelist, playwright, àti columnist * [[Erica Hunt]], poet, essayist, àti teacher * [[Zora Neale Hurston]], novelist * [[Nella Larsen]], novelist, librarian, àti nurse * [[Brent Leggs]], historian àti preservationist, writer, academic * [[Alain LeRoy Locke]], writer * [[Toni Morrison]], novelist, essayist, editor, teacher àti professor * [[Walter Mosley]], novelist * [[Walter Dean Myers]], novelist * [[Marilyn Nelson]], poet, translator, professor * [[Pat Parker]], poet, activist * [[Leonard Pitts]], novelist, commentator, journalist, àti columnist * [[Kevin Powell]], poet, activist * [[Ishmael Reed]], poet, novelist, essayist, songwriter, playwright, editor, àti publisher * [[Shawn Stewart Ruff]], novelist * [[Sonia Sanchez]], poet, playwright, essayist, educator, àti activist * [[Patricia Smith (poet)|Patricia Smith]], poet, playwright, author, teacher, àti journalist * [[Tracy K. Smith]], poet, educator * [[Ntozake Shange]], novelist, playwright àti poet * [[Natasha Trethewey]], poet, professor * [[Alice Walker]], novelist, writer, poet, àti activist * [[Margaret Walker]], novelist, poet àti writer * [[Dorothy West]], novelist, columnist * [[Phillis Wheatley]], poet * [[Colson Whitehead]], novelist * [[John Edgar Wideman]], novelist, author, àti professor * [[Harriet E. Wilson]], novelist * [[Richard Wright (author)|Richard Wright]], novelist, poet, àti essayist * [[Al Young]], poet, novelist, essayist, screenwriter, àti professor * [[Kevin Young (poet)|Kevin Young]], poet, professor, editor, àti literary critic == Publishers == * [[W. Paul Coates]], founder of [[Black Classic Press]] * [[John H. Johnson]] * [[Naomi Long Madgett]], poet àti founder of [[Lotus Press]] * [[Haki Madhubuti]], co-founder of [[Third World Press]] * [[Dudley Randall|Dudley Ràtiall]], founder of [[Broadside Press]] * [[Ishmael Reed]] * [[Glenn Thompson (publisher)|Glenn Thompson]], co-founder of [[Writers and Readers Cooperative|Writers àti Readers Cooperative]] == olórins àti musicians == [[File:Louis Armstrong restored.jpg|upright|thumb|right|110px|[[Louis Armstrong]]]] [[File:SDSC 0022.jpg|upright|thumb|right|110px|[[George Benson]]]] [[File:Chuck Berry 1957.jpg|upright|thumb|right|110px|[[Chuck Berry]]]] [[File:James Brown Live Hamburg 1973 1702730029.jpg|upright|thumb|right|110px|[[James Brown]]]] <!--[[File:Cab Calloway Gottlieb.jpg|upright|thumb|Right|110px|[[Cab Calloway]]]]--> [[File:Ray Charles classic piano pose.jpg|upright|thumb|right|110px|[[Ray Charles]]]] <!--[[File:WIKI CHUBBY CHECKER 1.jpg|upright|thumb|Right|110px|[[Chubby Checker]]]]--> [[File:Nat King Cole (Gottlieb 01511).jpg|upright|thumb|right|110px|[[Nat King Cole]]]] [[File:John Coltrane 1963.jpg|upright|thumb|right|110px|[[John Coltrane]]]] [[File:Sam_Cooke_billboard.jpg|thumb|110px|[[Sam Cooke]]]] [[File:Miles Davis by Palumbo cropped.jpg|upright|thumb|right|110px|[[Miles Davis]]]] [[File:Sammy Davis Jr. 1972.jpg|upright|thumb|right|110px|[[Sammy Davis Jr.]]]] <!--[[File:Bo Diddley.jpg|upright|thumb|Right|110px|[[Bo Diddley]]]]--> [[File:Fats Domino (1962).jpg|upright|thumb|right|110px|[[Fats Domino]]]] [[File:Dennis Edwards with the Temptations in 1968.jpg|upright|thumb|right|110px|[[Dennis Edwards]]]] [[File:Duke Ellington - publicity.JPG|upright|thumb|right|110px|[[Duke Ellington]]]] [[File:Art Farmer.jpg|upright|thumb|right|110px|[[Art Farmer]]]] [[File:Ella Fitzgerald (Gottlieb 02871).jpg|upright|thumb|right|110px|[[Ella Fitzgerald]]]] [[File:Roberta Flack 1971.jpg|upright|thumb|right|110px|[[Roberta Flack]]]] [[File:Aretha Franklin 1968.jpg|upright|thumb|right|110px|[[Aretha Franklin]]]] [[File:Marvin Gaye (1973).png|upright|thumb|right|110px|[[Marvin Gaye]]]] [[File:Dizzy Gillespie01.JPG|upright|thumb|right|110px|[[Dizzy Gillespie]]]] [[File:Buddy Guy 2008.jpg|thumb|right|110px|[[Buddy Guy]]]] [[File:Isaac Hayes 2.jpg|upright|thumb|right|110px|[[Isaac Hayes]]]] [[File:Jimi Hendrix 1967 uncropped.jpg|upright|thumb|right|110px|[[Jimi Hendrix]]]] [[File:Gil Scott-Heron - 10-03-2009 San Francisco, California.jpg|thumb|110px|[[Gil Scott-Heron]]]] [[File:Billie Holiday, Downbeat, New York, N.Y., ca. Feb. 1947 (William P. Gottlieb 04251).jpg|upright|thumb|right|110px|[[Billie Holiday]]]] [[File:JohnLeeHooker1997.jpg|upright|thumb|right|110px|[[John Lee Hooker]]]] [[File:Whitney Houston Welcome Home Heroes 1 cropped.jpg|thumb|right|110px|[[Whitney Houston]]]] [[File:Michael Jackson, 1988 (46845017052).jpg|upright|thumb|right|110px|[[Michael Jackson]]]] [[File:Etta James.jpg|upright|thumb|right|110px|[[Etta James]]]] [[File:Rick James in Lifestyles of the Rich 1984.JPG|upright|thumb|right|110px|[[Rick James]]]] [[File:Al Jarreau.jpg|upright|thumb|right|110px|[[Al Jarreau]]]] [[File:Quincy Jones May 2014.jpg|upright|thumb|right|110px|[[Quincy Jones]]]] [[File:B.B. King in 2009.jpg|upright|thumb|right|110px|[[B.B. King]]]] [[File:Eartha Kitt 2007.jpg|upright|thumb|right|110px|[[Eartha Kitt]]]] [[File:Gladys Knight 1997.jpg|upright|thumb|right|110px|[[Gladys Knight]]]] [[File:Patti Labelle.jpg|upright|thumb|right|110px|[[Patti LaBelle]]]] [[File:Taj Mahal (musician).jpg|upright|thumb|right|110px|[[Taj Mahal (musician)|Taj Mahal]]]] [[File:Johnny Mathis.JPG|upright|thumb|right|110px|[[Johnny Mathis]]]] [[File:Curtis Mayfield.png|upright|thumb|right|110px|[[Curtis Mayfield]]]] [[File:Aaron Neville.jpg|upright|thumb|right|110px|[[Aaron Neville]]]] [[File:Jessye Norman- In Conversation with Tom Hall (15977754135) (cropped).jpg|upright|thumb|right|110px|[[Jessye Norman]]]] [[File:Billy Preston.jpg|upright|thumb|right|110px|[[Billy Preston]]]] [[File:Prince at Coachella (cropped).jpg|upright|thumb|right|110px|[[Prince (musician)|Prince]]]] [[File:Charley-Pride 1981.JPEG|upright|thumb|right|110px|[[Charley Pride]]]] [[File:Lou rawls edit.png|upright|thumb|right|110px|[[Lou Rawls]]]] [[File:Otis Redding (2).png|upright|thumb|right|110px|[[Otis Redding]]]] [[File:Little Richard in 2007 (cropped).jpg|thumb|right|110px|[[Little Richard]]]] [[File:Lionel Richie in 2017.jpg|upright|thumb|right|110px|[[Lionel Richie]]]] [[File:Max Roach.jpg|upright|thumb|right|110px|[[Max Roach]]]] [[File:Smokey Robinson by Gage Skidmore.jpg|thumb|right|110px|[[Smokey Robinson]]]] [[File:Nile Rodgers Coachella 2018 (cropped).jpg|thumb|right|110px|[[Nile Rodgers]]]] [[File:Sonny Rollins 2011.jpg|thumb|right|110px|[[Sonny Rollins]]]] [[File:Diana Ross (1982).jpg|thumb|right|110px|[[Diana Ross]]]] [[File:Otis Rush at Notodden bluesfestival.jpg|thumb|right|110px|[[Otis Rush]]]] [[File:Nina Simone 1965.jpg|thumb|right|110px|[[Nina Simone]]]] [[File:Mavis Staples.jpg|thumb|right|110px|[[Mavis Staples]]]] <!--[[File:Sly and the Family Stone (cropped).jpg|thumb|right|110px|[[Sly Stone]]]]--> [[File:Nobel Peace Price Concert 2009 Donna Summer3.jpg|thumb|right|110px|[[Donna Summer]]]] [[File:Taylor Cecil moersfestival 120508.jpg|thumb|right|110px|[[Cecil Taylor]]]] [[File:Iketurner1997.jpg|thumb|right|110px|[[Ike Turner]]]] [[File:Tina Turner 50th Anniversary Tour.jpg|thumb|right|110px|[[Tina Turner]]]] [[File:Dionne Warwick 2 (cropped).jpg|thumb|right|110px|[[Dionne Warwick]]]] [[File:Dinah Washington 1962.jpg|thumb|right|110px|[[Dinah Washington]]]] [[File:Johnny Guitar Watson-1996.jpg|thumb|right|110px|[[Johnny "Guitar" Watson]]]] [[File:Muddy Waters november 1976.jpg|thumb|right|110px|[[Muddy Waters]]]] [[File:Barry White, Bestanddeelnr 927-0099.jpg|thumb|right|110px|[[Barry White]]]] [[File:Maurice White 1982.jpg|thumb|right|110px|[[Maurice White]]]] [[File:Nancy Wilson (1968).jpg|thumb|right|110px|[[Nancy Wilson (jazz singer)|Nancy Wilson]]]] [[File:Bill Withers 1976.JPG|thumb|right|110px|[[Bill Withers]]]] [[File:Stevie Wonder 1973.JPG|thumb|right|110px|[[Stevie Wonder]]]] ===A=== *[[Aaliyah]]: R&B, pop *[[Johnny Ace]]: R&B *[[Armenta Adams]]: Classical pianist *[[Arthur Adams (singer)|Arthur Adams]]: Blues, R&B *[[Johnny Adams]]: Gospel, R&B, soul, jazz *[[Yolanda Adams|Yolàtia Adams]]: Gospel, R&B *[[Nat Adderley]]: Jazz *[[Cannonball Adderley]]: Jazz *[[Jhene Aiko]]: R&B, hip hop *[[Akon]]: R&B, pop, hip hop, dancehall *[[Sasha Allen]]: R&B, rock, soul *[[Luther Allison]]: Blues *[[Amil]]: Hip hop *[[Cat Anderson|Cat àtierson]]: Jazz *[[Ivie Anderson|Ivie àtierson]]: Jazz *[[Louis Armstrong]]: Jazz *[[Billy Boy Arnold]]: R&B *[[Dorothy Ashby]]: Jazz *[[Patti Austin]]: R&B, pop, jazz *[[Roy Ayers]]: Jazz, funk, disco, R&B, hip hop *[[Ayo & Teo]]: (African American father) Hip hop, dance, trap *[[Ashanti (singer)|Ashanti]]: R&B ===B=== *[[Cardi B]]: Hip hop *[[Babyface (musician)|Babyface]]: R&B *[[Anthony Brown (gospel musician)|Anthony Brown]]: Gospel *[[Erykah Badu]]: Neo soul, R&B, funk, hip hop *[[Kim Burrell]]: Gospel *[[Lil Baby]]: Hip hop *[[Mildred Bailey]]: Jazz *[[Pearl Bailey]]: Vaudeville *[[Anita Baker]], R&B, soul *[[Josephine Baker]]: Pop, jazz *[[Lavern Baker]]: R&B *[[Lloyd Banks]]: Hip hop *[[Azealia Banks]]: Hip hop *[[Dave Bartholomew]]: R&B, R&R *[[Florence Ballard]]: R&B, pop, soul *[[Fantasia Barrino]]: R&B, soul, gospel *[[Count Basie]]: Jazz *[[Swizz Beatz]]: Hip hop (African-American àti Eritrean descent) *[[Sidney Bechet]]: Jazz *[[Madeline Bell]]: Soul *[[Carey Bell]]: Blues *[[Eric Benet]]: R&B, neo soul *[[George Benson]]: Jazz, R&B, soul, funk *[[Denee Benton]]: Broadway, pop *[[Chuck Berry]]: Rock àti roll *[[Frankie Beverly]]: R&B, soul, funk *[[Beyoncé]]: R&B, pop<ref>https://m.imdb.com/name/nm0461498/bio "Knowles father, Matthew Knowles is African American, while her mother, Tina Knowles is of Louisiana Creole Descent." {{User-generated source|certain=yes|date=March 2022}}</ref> *[[Cindy Birdsong]]: R&B, soul, pop *[[Birdman (rapper)|Birdman]]: olórin *[[Kodak Black]]: Hip hop *[[Mykki Blanco]]: Hip hop *[[Bobby Bland|Bobby Blàti]]: Blues, R&B, soul *[[Blind Blake]]: Ragtime, blues *[[Art Blakey]]: Jazz *[[Mary J. Blige]]: R&B, hip hop, soul *[[Joe Budden]]: Hip hop *[[Lucille Bogan]]: *[[Buddy Bolden]]: Jazz, blues *[[Bobby Bradford]]: Jazz *[[Charles Bradley (singer)|Charles Bradley]]: Funk, soul, R&B *[[Tamar Braxton]]: R&B, soul, pop, gospel<ref>{{cite news|url=http://glittermagrocks.com/connect/2019/02/14/tamar-braxton-becomes-the-first-african-american-to-win-celebrity-big-brother/|title=Tamar Braxton becomes the first African American to win celebrity big brother|work=www.glittermagrocks.com|access-date=March 7, 2019}}</ref> *[[Toni Braxton]]: R&B, soul, pop *[[Traci Braxton]]: R&B, soul, pop *[[Trina Braxton]]: R&B, soul, pop *[[Dee Dee Bridgewater]]: Jazz *[[Bobby Brown]]: R&B, soul, pop *[[Charles Brown (musician)|Charles Brown]]: Blues, R&B, rock, soul, jazz *[[Chris Brown]]: R&B, hip hop, pop *[[Chuck Brown]]: Funk, hip hop, blues *[[Clifford Brown]]: Jazz *[[James Brown]]: Soul, funk *[[Oscar Brown, Jr]]: Jazz *[[Peabo Bryson]]: Soul, R&B *[[Elbridge "Al" Bryant]]: R&B, pop, soul *[[Solomon Burke]]: Blues, gospel, R&B, soul, rock àti roll *[[Metro Boomin]]: Hip hop *[[Jerry Butler]]: Soul, funk, R&B *[[Rich Boy]]: Hip hop *[[Soulja Boy]]: Hip hop *[[Donald Byrd]]: Jazz, funk, soul, R&B *[[B.o.B]]: Hip hop *[[Bow Wow (rapper)|Bow Wow]]: Hip hop *[[Boosie Badazz]]: Southern hip hop *[[Rich Boy]]: Hip hop *[[Young Buck]]: Hip hop ===C=== *[[C-Murder]]: Hip hop *[[Cassidy (rapper)|Cassidy]]: Hip hop *[[Doja Cat]]: Hip hop, R&B, pop *[[Erica Campbell]]: Gospel *[[Tina Campbell (musician)|Tina Campbell]]: Gospel *[[Cab Calloway]]: Jazz *[[2 Chainz]]: Hip hop, dirty South/Southern hip hop *[[Cam'ron]]: Hip hop *[[Mariah Carey]]: R&B, pop, Hip hop, soul *[[Benny Carter]]: Jazz *[[Betty Carter]]: Jazz *[[Ron Carter]]: Jazz *[[Jay-Z|Shawn Carter]], known as [[Jay-Z]]: Hip hop *[[Playboi Carti]]: Hip hop, trap, SoundCloud rap *[[Tracy Chapman]]: Folk *[[Paul Chambers]]: Jazz *[[Ray Charles]]: R&B, soul, blues, gospel, country, jazz, rock àti roll, pop *[[Chubby Checker]]: Rock àti roll, R&B *[[Cyrus Chestnut]]: Jazz *[[Charlie Christian]]: Jazz *[[Milan Christopher]]: olórin *[[Blac Chyna]]: Hip hop *[[Ciara]]: R&B, Hip hop, pop *[[Robert Cray]]: Blues *[[Otis Clay]]: R&B, soul, blues, gospel *[[Eddy Clearwater]]: Blues *[[Clarence Clemons]]: Rock, R&B *[[James Cleveland|James Clevelàti]]: Gospel, soul *[[George Clinton (funk musician)|George Clinton]]: Funk, rock, soul *[[Keyshia Cole]]: R&B, soul, hip hop *[[Nat King Cole]]: Jazz, pop *[[Natalie Cole]]: R&B, pop *[[Ornette Coleman]]: Jazz, free funk *[[Daryl Coley]]: Gospel *[[Albert Collins]]: Blues *[[Bootsy Collins]]: Funk, soul, rock, R&B *[[Mitty Collier]]: R&B, soul, gospel *[[Alice Coltrane]]: Jazz *[[John Coltrane]]: Jazz *[[Ravi Coltrane]]: Jazz *[[Sean Combs]]: Hip hop, R&B *[[Sam Cooke]]: Soul, gospel, R&B *[[James Cotton]]: Blues, jazz *[[Randy Crawford|Ràtiy Crawford]]: Jazz, R&B, disco *[[J. Cole]]: Hip hop ([[African-American]] father) *[[Ice Cube]]: Hip hop *[[Kid Cudi]]: olórin who is African American àti Mexican *[[King Curtis]]: Soul, R&B, rock, funk, jazz *[[Evelyn Simpson Curenton]]: various *[[Chamillionaire]]: Hip hop *[[Chingy]]: Hip hop, rap *[[Canon (rapper)|Canon]]: Christian hip hop ===D=== *[[Roscoe Dash]]: Hip hop *[[Miles Davis]]: Jazz *[[Sammy Davis Jr.]]: Pop, jazz *[[Jimmy Dawkins]]: Blues *[[Mos Def]]: Hip hop *[[Famous Dex]], Chicago hip hop *[[Bo Diddley]]: R&B, rock àti roll *[[Ricky Dillard]]: Gospel *[[Willie Dixon]], Blues, R&B, rock àti roll, gospel *[[Johnny Dodds]]: Jazz *[[Baby Dodds|Warren "Baby" Dodds]]: Jazz *[[Young Dolph]]: Hip hop *[[Eric Dolphy]]: Jazz *[[Donnis]]: Hip hop *[[Nate Dogg]]: Hip hop, gangsta rap, R&B *[[Snoop Dogg]]: Hip hop, funk, gangsta rap *[[Fats Domino]]: Rock àti roll, R&B *[[Dr. Dre]]: Hip hop *[[42 Dugg]]: Hip hop, trap *[[Lil Durk]]: Hip hop, drill *[[Desiigner]]: Hip hop, trap *[[Derek Minor]]: Christian hip hop *[[Dorrough]]: Hip hop ===E=== *[[E-40]]: Hip hop, rap *[[Eazy-E]]: Hip-hop, rap *[[Dennis Edwards]]: R&B, soul *[[Billy Eckstine]]: Jazz, pop *[[Roy Eldridge]]: Jazz *[[Duke Ellington]]: Jazz *[[Betty Everett]]: soul *[[Faith Evans]] (African-American mother): R&B, soul, hip-hop ===F=== *[[Art Farmer]]: Jazz *[[Mickey Fields]]: Jazz *[[Ella Fitzgerald]]: Jazz *[[Roberta Flack]]: Jazz, pop *[[Eddie Floyd]]: R&B, soul *[[Aretha Franklin]]: Soul *[[Babyface (musician)|BabyFace]]: R&B olórin *[[Kam Franklin]]: Soul *[[Kirk Franklin]]: Gospel, Christian hip hop *[[Melvin Franklin]]: R&B, soul *[[Bankroll Freddie]]: Hip hop *[[Lowell Fulson]]: Blues *[[Future (rapper)|Future]]: Hip hop, trap, R&B *[[Fabolous]]: Hip hop *[[Flo Rida]]: Hip hop *[[Sonny Fortune]]: Jazz *[[Jaime Foxx]]: R&B *[[Flavor Flav]]: Hip hop *[[Fivio Foreign]]: Hip hop *[[Big Freedia]]: Bounce *[[Flame (rapper)|Flame]]: Christian hip hop ===G=== *[[Polo G]]: Hip hop, drill *[[Slim Gaillard]]: Jazz *[[Marvin Gaye]]: R&B, soul, funk, jazz, pop *[[Gloria Gaynor]]: Disco, R&B *[[The Game (rapper)|The Game]]: olórin *[[EST Gee]]: Hip hop *[[Tyrese Gibson]]: Hip hop, R&B *[[Dizzy Gillespie]]: Jazz *[[Ginuwine]]: R&B *[[City Girls]]: Hip hop *[[GloRilla]]: Hip hop *[[GlokkNine]]: Hip hop *[[Ugly God]]: Hip hop, SoundCloud hip hop *[[Benny Golson]]: Jazz *[[Dexter Gordon]]: Jazz *[[Berry Gordy]]: R&B, soul, pop, R&R *[[Al Green]]: R&B, soul *[[CeeLo Green]]: R&B, Hip hop, soul, funk *[[Thomasina Talley Greene]]: Classical pianist *[[Johnny Griffin]]: Jazz *[[Lil Gotit]], Hip hop *[[Tee Grizzley]], olórin *[[Childish Gambino]]: Hip hop, R&B *[[Gucci Mane]]: Hip hop *[[Gunna (rapper)|Gunna]]: Hip hop *[[George Benson]]: olórin *[[Buddy Guy]]: Blues *[[Phil Guy]]: Blues ===H=== *[[Andrew Hill (jazz musician)|àtirew Hill]]: Jazz *[[Adelaide Hall]]: Jazz *[[Edmond Hall]]: Jazz *[[Willie Hall (drummer)|Willie Hall]]: R&B, soul, funk *[[Halsey (singer)|Halsey]]: Pop *[[Charles Hamilton (rapper)|Charles Hamilton]]: Hip hop *[[Chico Hamilton]]: Jazz *[[Jimmy Hamilton]]: Jazz *[[Lionel Hampton]]: Jazz *[[Deitrick Haddon]]: Gospel *[[Herbie Hancock]]: Jazz, funk, electro *[[Donny Hathaway]]: Soul, jazz, R&B *[[Edward W. Hardy]]: Classical, pop, theatre music *[[Roy Hargrove]]: Jazz, soul *[[Damon Harris]]: R&B, soul, pop *[[Richie Havens]]: Funk, soul *[[Coleman Hawkins]]: Jazz *[[Isaac Hayes]]: Blues, jazz, soul *[[MC Hammer]]: R&B *[[Fred Hammond]]: Gospel *[[Fletcher Henderson]]: Jazz *[[Michael Henderson]]: R&B, jazz, funk, soul, pop *[[Jimi Hendrix]]: Rock, blues, R&B *[[Jon Hendricks]]: Jazz *[[Nona Hendryx]]: Funk, soul *[[G Herbo]]: Hip hop, drill *[[Gil Scott-Heron]]: Soul, funk, R&B *[[Skinny Hightower]]: Jazz<ref name="JAZZIZ">{{cite web |title=Blue Moon |url=https://www.jazziz.com/blue-moon/ |website=JAZZIZ Magazine |date=28 August 2020 |publisher=Michael Fagien |access-date=20 January 2022 }}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Lauryn Hill]]: R&B, neo soul, folk *[[Earl Hines|Earl "Fatha" Hines]]: Jazz *[[Johnny Hodges]]: Jazz *[[Billie Holiday]]: Jazz, blues *[[Jennifer Holliday]]: R&B, soul, pop *[[John Lee Hooker]]: Blues *[[Hopsin]]: Hip hop *[[Lena Horne]]: Jazz, pop *[[Cissy Houston]]: Soul, disco *[[Thelma Houston]]: R&B, soul *[[Whitney Houston]]: R&B, soul, pop *[[Freddie Hubbard]]: Jazz *[[Jennifer Hudson]]: R&B, soul, pop *[[Nipsey Hussle]]: Hip hop, rap *[[Phyllis Hyman]]: R&B, jazz *[[H.E.R.]]: R&B *[[Koryn Hawthorne]]: Gospel *[[Keri Hilson]]: R&B *[[Hitmaka]]: Hip hop *[[Huey (rapper)|Huey]]: Hip hop ===I=== *[[James Ingram]]: R&B, pop, soul *[[Luther Ingram]]: R&B, soul *[[Ronald Isley]]: R&B, soul *[[T.I.]]: Hip hop *[[Ice-T]]: Hip hop ===J=== *[[Ray J]]: R&B *[[Stevie J]]: Hip hop, R&B *[[Bernard Jackson (singer)|Bernard Jackson]]: R&B *[[Chuck Jackson]]: R&B *[[Freddie Jackson]]: Soul *[[Jackie Jackson]]: Pop, R&B, soul *[[Janet Jackson]]: R&B, pop *[[Jeremih]]: R&B *[[Jermaine Jackson]]: Pop, R&B, soul, funk *[[La Toya Jackson]]: Pop, R&B, soul, dance *[[Marlon Jackson]]: Pop, R&B, soul *[[Michael Jackson]]: Pop, soul, R&B, soul, funk, rock *[[Randy Jackson (The Jacksons)|Ràtiy Jackson]]: Pop, R&B, soul *[[Rebbie Jackson]]: Pop, R&B, soul *[[Tito Jackson]]: Pop, R&B, soul, blues *[[Mahalia Jackson]]: Gospel *[[Millie Jackson]]: Soul, disco, R&B *[[Milt Jackson]]: Jazz *[[Etta James]]: Blues, R&B, soul, jazz *[[Rick James]]: R&B, soul, funk, rock *[[Al Jarreau]]: Jazz, R&B, soul *[[BlocBoy JB]]: Hip hop *[[Young Joc]]: Hip hop *[[Booker T. Jones]]: R&B, soul, blues *[[Elvin Jones]]: Jazz *[[Etta Jones]]: Jazz *[[Hank Jones]]: Jazz *[[Howard Jones (American musician)|Howard Jones]]: Rock, metal *[[Quincy Jones]]: R&B, funk, soul, jazz, hip hop, rock àti roll, pop *[[Louis Jordan]]: Jazz, blues, R&B *[[Steve Jordan (drummer)|Steve Jordan]]: Pop, rock, R&B *[[J. J. Johnson]]: Jazz *[[Robert Johnson]]: Blues *[[Syl Johnson]]: R&B, blues *[[Little Willie John]]: R&B, soul *[[Charles Jenkins (American Gospel musician)|Charles Jenkins]]: Gospel *[[Leroy Jenkins (jazz musician)|Leroy Jenkins]]: Jazz *[[Valerie June]]: Folk, blues, soul, pop *[[Jeremih]]: Hip hop, R&B *[[LL Cool J]]: Hip hop *[[Scott Joplin]]: Ragtime *[[Lil Jon]]: Hip hop *[[Jadakiss]]: Hip hop *[[J-Kwon]]: Hip hop *[[Mike Jones (rapper)|Mike Jones]]: Hip hop ===K=== *[[Lil Keed]]: Hip hop *[[Eddie Kendricks]]: R&B, soul, disco *[[Alicia Keys]] (African American father): R&B, soul, jazz, hip hop<ref>{{cite news|url=https://m.imdb.com/name/nm1006024/bio|title=Alicia Keys Biography|work=www.m.imdb.com|access-date=February 20, 2019}}</ref> *[[Gladys Knight]]: soul, R&B, pop *[[Chief Keef]], olórin *[[Kelis]]: Hip hop (African American, Chinese àti Puerto Rican) *[[R Kelly]]: R&B, soul, gospel, hip hop *[[Wynton Kelly]]: Jazz *[[Khalid (singer)|Khalid]]: R&B, pop *[[Wiz Khalifa]]: Hip hop *[[Kid Cudi]]: Hip hop *[[Kehlani]] (African American father): R&B, soul, jazz, hip hop<ref>{{cite news|url=https://revolt.tv/stories/2016/11/10/revolt-sessions-bio-kehlani-0700be2113|title=Revolt Sessions Bio: Kehlani|work=www.revolt.tv|access-date=November 10, 2016}}{{Dead link|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Solange Knowles]]: R&B, soul, funk<ref>https://www.biography.com/people/solange-21265489 "Her mother Tina is of Creole heritage, and her father, Matthew, is African American."</ref> *[[Rich the Kid]]: Hip hop, trap *[[Albert King]]: Blues *[[B.B. King]]: Blues, R&B *[[Ben E. King]]: R&B, soul, pop *[[Freddie King]]: Blues *[[Eartha Kitt]]: Vocal jazz, cabaret, dance, torch *[[Maxo Kream]]: Hip hop (Nigerian àti African-American) *[[KB (rapper)|KB]]: Christian hip hop ===L=== *[[Big L]]: Hip hop *[[Patti LaBelle]]: R&B, soul, disco, dance, funk *[[Denise LaSalle]]: Blues, R&B, soul *[[Bettye LaVette]]: Soul, blues, R&B, funk, rock, country, gospel *[[John Legend]]: R&B, soul, pop *[[Lakeyah]]: Hip hop *[[Kendrick Lamar]]: Hip hop, rap *[[John Larkin (actor, born 1877)|John Larkin]]: Vaudeville *[[Lynda Laurence]]: R&B, pop, jazz *[[Lecrae]]: Christian hip hop *[[Huddie Ledbetter]]: Folk, blues *[[Tasha Cobbs Leonard]]: Gospel *[[Eddie Levert]]: R&B, soul, blues, gospel *[[Gerald Levert]]: Soul, R&B *[[Frankie Lyman]]: R&B, pop *[[Swae Lee]], olórin *[[Coi Leray]]: Hip hop *[[Booker Little]]: Jazz *[[Barbara Lynn]]: R&B *[[Cheryl Lynn]]: Disco, R&B, soul, pop *[[Lisa Lopes]]: R&B, rap, pop *[[Lecrae]]: Christian hip hop *[[Ledisi]]: R&B, soul, jazz *[[Logic (musician)|Logic]]: Hip hop *[[Dej Loaf]]: Hip hop, R&B *[[Ludacris]]: Hip hop *[[Lil Uzi Vert]]: Hip hop *[[Lil Nas X]]: Hip hop, country *[[Lizzo]]: R&B *[[Lloyd (singer)|Lloyd]]: R&B *[[Trip Lee]]: Christian hip hop, Southern hip hop ===M=== *[[Young M.A]]: Hip hop *[[Mandisa|Màtiisa]]: Gospel, Christian *[[Christian McBride]]: Jazz *[[Gene McDaniels]]: Jazz, pop *[[Donnie McClurkin]]: Gospel *[[Betty McGlown]]: R&B, pop *[[Joe McPhee]]: Jazz *[[Remy Ma]]: Hip hop *[[Lee Michelle]]: (African-American Father) K Pop olórin *[[Buddy Miles]]: R&B, funk, soul *[[Meek Mill]]: Hip hop *[[Stephanie Mills]]: R&B, soul, gospel *[[Nicki Minaj]]: Hip hop, pop, R&B *[[Blue Mitchell]]: Jazz *[[Barbara Martin (singer)|Barbara Martin]]: R&B, pop *[[Johnny Mathis]]: Pop, jazz *[[Curtis Mayfield]]: Soul, funk, R&B *[[Taj Mahal (musician)|Taj Mahal]]: Blues, R&B, jazz *[[Hank Mobley]]: Jazz *[[Thelonious Monk]]: Jazz *[[Wes Montgomery]]: Jazz *[[Melba Moore]]: Soul, disco, gospel *[[Lee Morgan]]: Jazz *[[Wanya Morris]]: R&B, soul *[[Migos]]: Hip hop, trap *[[Gucci Mane]]: Hip hop, trap *[[Miguel (singer)|Miguel]] (African-American Mother): Hip hop, R&B *[[Janelle Monae]]: Funk, R&B *[[Tamela Mann]]: Gospel *[[Mulatto (rapper)|Mulatto]]: Hip hop *[[Matt "Guitar" Murphy]]: Blues *[[Mýa]]: R&B (African American father, Italian mother) *[[Monica (singer)|Monica]]: R&B *[[Mario (singer)|Mario]]: R&B *[[Lil' Mo]]: R&B, hip hop *[[Method Man]]: Hip hop *[[Post Malone]]: Hip hop *[[Maliibu Miitch]]: Hip hop (African American, Vietnamese àti Filipino) *[[Mims (rapper)|Mims]]: Hip hop *[[Maino (rapper)|Maino]]: Hip hop ===N=== *[[Tech N9ne]]: Hip hop *[[Nas (rapper)|Nas]]: Hip hop *[[Rico Nasty]]: Hip hop *[[Nathan Morris]]: Vocal, olórin *[[Nelly]]: Hip hop *[[Meshell Ndegeocello]]: Funk, soul, jazz *[[Oliver Nelson]]: Jazz *[[Art Neville]]: Funk, R&B, soul *[[Aaron Neville]]: R&B, soul *[[Cyril Neville]]: R&B, funk, blues *[[Charles Neville (musician)|Charles Neville]]: R&B, jazz, funk, pop *[[David "Fathead" Newman]]: Jazz *[[Ne-Yo]]: R&B *[[Jessye Norman]]: Opera *[[Brandy Norwood|Bràtiy Norwood]]: R&B *[[Queen Naija]] (African-American mother): *[[Normani]]: R&B *[[Noname Gypsy]]: Hip hop ===O=== *[[Frank Ocean]]: LGBT R&B *[[Jeffrey Osborne]]: Soul, R&B *[[Odetta]]: Blues, jazz *[[Offset (rapper)|Offset]]: Hip hop *[[Omarion]]: R&B ===P=== *[[Keke Palmer]]: R&B, hip hop, pop *[[Charlie Parker]]: Jazz *[[Ray Parker Jr.]]: R&B, pop *[[Billy Paul]]: Soul, R&B, jazz *[[Scherrie Payne]]: R&B, pop, disco *[[Teddy Pendergrass]]: R&B, soul, disco *Phemza The Kween: Christian hip hop, hyphy, bounce, trap, R&B, Hip hop soul, gospel *[[Wilson Pickett]]: R&B, soul *[[Playboi Carti]]: Hip hop *[[Plies (rapper)|Plies]]: Hip hop *[[Billy Preston]]: R&B, soul, funk *[[Prince (musician)|Prince]]: Pop, rock, R&B, soul *[[Leontyne Price]]: Opera *[[Kelly Price]]: R&B, soul *[[Charley Pride]]: Country, gospel *[[Pharrell]]: Hip hop, R&B, funk *[[Billy Porter (actor)|Billy Porter]]: Pop *[[Petey Pablo]]: Hip hop ===Q=== *[[Rich Homie Quan]]: Hip hop *[[Quavo]]: Hip hop *[[DJ Quik]]: Hip hop ===R=== *[[Raz-B]]: R&B *[[Sun Ra]]: Jazz *[[Lou Rawls]]: Gospel, R&B, soul, jazz, blues *[[Ma Rainey]]: Blues *[[Jimmy Reed]]: Blues *[[Louisiana Red]]: Blues *[[Trippie Redd]]: Hip hop *[[Otis Redding]]: Soul, R&B, blues *[[Lil Reese]]: Hip hop, drill *[[Della Reese]]: Jazz, pop *[[Dianne Reeves]]: Jazz *[[Martha Reeves]]: R&B, pop *[[Roddy Ricch]]: Hip hop *[[Lionel Richie]]: Soul, R&B, pop *[[Little Richard]]: Rock àti roll, R&B, gospel, soul *[[Pretty Ricky]]: R&B *[[Teddy Riley]]: R&B, hip hop *[[Flo Rida]]: Hip hop, pop *[[Minnie Riperton]]: soul, R&B *[[Max Roach]]: Jazz *[[Black Rob]]: Hip hop *[[Paul Robeson]]: Pop *[[Bill Robinson]]: Jazz, pop *[[Smokey Robinson]]: R&B, soul, pop *[[Sylvia Robinson]]: R&B, soul, Hip hop *[[ASAP Rocky]]: Hip hop (half-African American, half-Barbadian) *[[Nile Rodgers]]: Disco, soul, R&B, rock, funk *[[Diana Ross]]: R&B, soul, disco, Jazz *[[Rick Ross]]: Hip hop *[[Sonny Rollins]]: Jazz *[[Otis Rush]]: Blues, R&B *[[Patrice Rushen]]: R&B *[[David Ruffin]]: R&B, pop, soul, disco, gospel *[[Jimmy Ruffin]]: R&B, soul, pop *[[Chance the Rapper|Chance the olórin]]: Hip hop, R&B *[[Rapsody]]: Hip hop *[[Kelly Rowland|Kelly Rowlàti]]: R&B, soul, pop *[[Rocko (rapper)|Rocko]]: Hip hop, rap *[[Ja Rule]]: Hip hop *[[Rubi Rose]]: Hip hop *[[Raekwon]]: Hip hop *[[Renni Rucci]]: Hip hop ===S=== *[[Pharoah Sanders|Pharoah Sàtiers]]: Jazz *[[Marvin Sapp]]: Gospel *[[Ruben Studdard]]: olórin *[[Saweetie]]: Hip hop (African American father, Chinese àti Filipino mother)<ref>{{cite web|url=https://www.philstar.com/entertainment/2021/09/22/2128682/saweeties-met-gala-look-honors-filipino-black-american-roots/|title=Saweetie's Met Gala look honors Filipino & Black American roots|website=The Philippine Star}}</ref> *[[Shawn Stockman]] : R&B *[[Young Scooter]]: Hip hop *[[Jimmy Scott]]: Jazz *[[Tupac Shakur]]: Hip hop, revolutionary, poet, freedom fighter *[[Kierra Sheard]]: Gospel *[[Pooh Shiesty]]: Hip hop, Southern hip hop, Memphis rap *[[Bobby Shmurda]]: Hip hop, Brooklyn drill *[[Wayne Shorter]]: Jazz *[[Nina Simone]]: R&B, jazz, blues, folk, soul, gospel *[[Sisqó]]: R&B *[[Marvin Sapp]]: Gospel *[[Bessie Smith]]: Blues *[[Jimmy Smith (musician)|Jimmy Smith]]: Jazz *[[Big Sean]]: Hip hop, Midwest hip hop *[[Magic Sam]]: Blues *[[Magic Slim]]: Blues *[[Memphis Slim]]: Blues *[[Horace Silver]]: Jazz *[[Percy Sledge]]: R&B, soul, gospel *[[Pop Smoke]]: Hip hop, East Coast hip hop, Brooklyn Drill *[[Jordin Sparks]]: R&B, pop *[[Ice Spice]]: Hip hop, Bronx drill *[[Mavis Staples]]: Soul, R&B *[[Megan Thee Stallion]]: Rap, Hip hop, R&B, Southern hip hop *[[Sly Stone]]: Funk, R&B *[[Donna Summer]]: Disco, R&B *[[Pink Sweats]]: Pop *[[Musiq Soulchild]]: R&B, soul, neo soul *[[Raphael Saadiq]]: R&B, soul *[[Trey Songz]]: R&B, hip hop *[[Marlena Shaw]]: Soul, disco *[[Bobby Short]]: Jazz *[[Billy Strayhorn]]: Jazz *[[Travis Scott]]: Hip hop, trap, R&B, Southern hip hop *[[Rae Sremmurd]]: Hip hop, trap, R&B *[[Kierra Sheard]]: Urban gospel, R&B *[[Karen Clark Sheard]]: Gospel, urban gospel *[[Keith Sweat]]: R&B, soul, hip hop, urban *[[Southside (record producer)|Southside]]: Hip hop *[[Musiq Soulchild]]: R&B *[[Saucy Santana]]: Hip hop *[[SZA]]: Pop, R&B, Soul *[[Day Sulan]]: Hip hop *[[Beanie Sigel]]: Hip hop *[[Swoope]]: Christian hip hop, Urban contemporary gospel ===T=== *[[Tinashe]]: R&B, hip hop, pop *[[TLC (group)|TLC]]: R&B, Pop *[[Rozonda Thomas]]: R&B<ref>{{cite news|url=https://m.imdb.com/name/nm0157612/bio|title=Rozonda Thomas Biography|work=www.m.imdb.com|access-date=March 8, 2019}}</ref> *[[Pusha T]]: Hip hop *[[Tank (American singer)|Tank]]: Hip hop *[[Art Tatum]]: Jazz *[[Billy Taylor]]: Jazz *[[Cecil Taylor]]: Jazz *[[Koko Taylor]]: Blues, soul *[[Clark Terry]]: Jazz *[[Jean Terrell]]: R&B, soul, jazz *[[Tammi Terrell]]: R&B, soul *[[Bryson Tiller]]: R&B, hip hop *[[Young Thug]]: Hip hop<ref>Darville, Jordan, [https://www.thefader.com/2016/12/08/young-thug-instagram-anti-black-racism "Young Thug Addresses Anti-Black Accusations: “Black Lives Matter Forever"], ''Fader'', December 8, 2016.</ref><ref>{{cite tweet|number=806984197919248384|user=youngthug|title=African American I am..|date=8 December 2016}}</ref> *[[T.I.]]: Hip hop *[[T-Pain]]: Hip hop, R&B *[[Big Joe Turner]]: Blues, R&B *[[Ike Turner]]: R&B, soul, blues, rock àti roll *[[Tina Turner]]: R&B, pop, soul, rock àti roll *[[Stanley Turrentine]]: Jazz *[[Tyler, the Creator]]: Hip-hop *[[McCoy Tyner]]: Jazz *[[Tye Tribbett]]: Gospel *[[Twista]]: Hip hop *[[Timbaland|Timbalàti]]: Hip hop, R&B, dance *[[Tyga]]: Hip hop *[[Tedashii]]: Christian hip hop *[[Thi'sl]]: Christian hip hop ===U=== *[[Usher (musician)|Usher]]: R&B, pop *[[Unk]]: Hip hop ===V=== *[[Luther Vandross|Luther Vàtiross]]: R&B, soul, pop, disco *[[Sarah Vaughan]]: Jazz, pop *[[Cassie Ventura]]: R&B *[[Bobby V]]: R&B *[[King Von]]: Hip hop, drill, gangsta rap ===W=== *[[Wale (rapper)|Wale]]: Hip hop *[[Ethel Waters]]: Jazz, gospel, blues *[[Muddy Waters]]: Blues *[[Hezekiah Walker]], Gospel *[[Little Walter]]: Blues, R&B *[[Dionne Warwick]]: R&B, soul, pop, gospel *[[Dinah Washington]]: Jazz, blues, R&B *[[Geno Washington]]: Soul, R&B, pop, blues *[[Grover Washington Jr.]]: Jazz, soul, R&B *[[Keenan Webb]], also known as '''DJ Suede the Remix God''': Trap, Hip hop *[[Barry White]]: R&B, soul, funk, disco *[[Maurice White]]: Soul, funk, R&B, jazz *[[CeCe Winans]]: Gospel, R&B *[[Andre Williams (musician)|àtire Williams]]: R&B, blues *[[Michelle Williams (singer)|Michelle Williams]]: R&B, gospel, pop, soul *[[Otis Williams]]: R&B, soul, disco *[[Paul Williams (The Temptations)|Paul Williams]]: R&B, soul *[[Pharrell Williams]]: Hip hop, R&B, funk, pop *[[Tony Williams (drummer)|Tony Williams]]: Jazz *[[Eddie Willis]]: Soul, R&B *[[Wesley Willis]]: Punk rock *[[Charlie Wilson (singer)|Charlie Wilson]]: R&B, hip hop, soul, funk *[[Gerald Wilson]]: Jazz, pop *[[Mary Wilson (singer)|Mary Wilson]]: R&B, soul, pop, funk *[[Nancy Wilson (jazz singer)|Nancy Wilson]]: R&B, pop, jazz, soul, blues *[[Sonny Boy Williamson I]]: Blues *[[Sonny Boy Williamson II]]: Blues *[[Bill Withers]]: Soul, R&B, blues, funk *[[Tionne Watkins]]: R&B *[[Johnny "Guitar" Watson]]: Blues, soul, funk *[[Carl Weathersby]]: Blues *[[Junior Wells]]: Blues *[[Mary Wells]]: R&B, pop, soul *[[Kanye West]]: Hip hop, R&B *[[Lil Wayne]]: Hip hop, Southern hip hop<ref>{{Cite web|url=https://www.nydailynews.com/entertainment/music/lil-wayne-team-stop-abc-airing-blm-interview-article-1.2857940|title = Lil Wayne's team tried to stop his 'Black Lives Matter' interview from airing on 'Nightline'|website = [[New York Daily News]]}}</ref> *[[Ali-Ollie Woodson]]: R&B, pop, soul *[[Stevie Wonder]]: Soul, pop, R&B, funk *[[Bobby Womack]]: R&B, gospel, soul, R&R, funk, rock, jazz *[[Howlin' Wolf]]: Blues *[[Bow Wow (rapper)|Bow Wow]]: Hip hop *[[Juice WRLD]]: Hip hop, R&B, trap *[[Webbie]]: Hip hop *[[Fetty Wap]]: Hip hop ===X=== *[[XXXTentacion]] : Hip hop, SoundCloud rap, lo-fi *[[Xzibit]]: Hip hop ===Y=== *[[Ne-Yo]]: R&B *[[Yo Gotti]]: Hip hop *[[Lester Young]]: Jazz ===Z=== *[[Jay-Z]]: Hip hop ==Science àti mathematics== * [[List of African-American astronauts]] * [[List of African-American inventors and scientists|List of African-American inventors àti scientists]] * [[List of African-American mathematicians]] * [[List of African American women in STEM fields]] ==Sports== ===Baseball=== [[File:Satchel Paige.jpg|upright|thumb|right|[[Satchel Paige]]]] [[File:Jackie Robinson, Brooklyn Dodgers, 1954.jpg|upright|thumb|right|[[Jackie Robinson]]]] [[File:Roy Campanella cropped NYWTS.jpg|upright|thumb|right|[[Roy Campanella]]]] [[File:Larry Doby 1953.jpg|upright|thumb|right|[[Larry Doby]]]] [[File:Hank Aaron - Baseball HOF Induction 2013.jpg|upright|thumb|right|[[Hank Aaron]]]] [[File:Willie Mays in Air Force One 2009-07-14 (cropped).jpg|upright|thumb|right|[[Willie Mays]]]] [[File:14 Ernie Banks Medal of Freedom White House (cropped).jpg|upright|thumb|right|[[Ernie Banks]]]] [[File:Bob Gibson crop.JPG|upright|thumb|right|[[Bob Gibson]]]] [[File:Newloubrockprofile.jpg|upright|thumb|right|[[Lou Brock]]]] [[File:Willie McCovey 2012.jpg|upright|thumb|right|[[Willie McCovey]]]] [[File:Flickr - Rubenstein - Joe Morgan.jpg|upright|thumb|right|[[Joe Morgan]]]] [[File:Frank Robinson.jpg|upright|thumb|right|[[Frank Robinson]]]] [[File:Curt Flood 58-69.JPG|upright|thumb|right|[[Curt Flood]]]] [[File:Barry Bonds 2006-05-08.jpg|upright|thumb|right|[[Barry Bonds]]]] [[File:Ken Griffey Jr. answers a question during the HOF news conference.jpg|upright|thumb|right|[[Ken Griffey Jr.]]]] [[File:Derek Jeter batting stance allison.jpg|upright|thumb|right|[[Derek Jeter]]]] [[File:Barry Larkin by Gage Skidmore.jpg|upright|thumb|right|[[Barry Larkin]]]] [[File:Giancarlo Stanton on June 18, 2015.jpg|upright|thumb|right|[[Giancarlo Stanton]]]] ===A=== *[[Hank Aaron]], retired professional baseball player, member of [[National Baseball Hall of Fame]]<ref>{{Cite web|url=https://baseballhall.org/hof/aaron-hank|title=Hank Aaron|website=Www.baseballhall.org|access-date=December 31, 2017}}</ref> *[[Tommie Aaron]] *[[Tommie Agee]] *[[Willie Aikens]] *[[Gary Alexander (baseball)|Gary Alexàtier]] *[[Matt Alexander|Matt Alexàtier]] *[[Ted Alexander|Ted Alexàtier]] *[[Dick Allen]] *[[Greg Allen (baseball)|Greg Allen]] *[[Garvin Alston]] *[[George Altman]] *[[Garret Anderson|Garret àtierson]] *[[Marlon Anderson|Marlon àtierson]] *[[Chris Archer]] ===B=== *[[Harold Baines]] *[[Dusty Baker]] *[[Gene Baker]] *[[James Baldwin (baseball)|James Baldwin]] *[[Dan Bankhead]] *[[Sam Bankhead]] *[[Ernie Banks]] *[[Willie Banks (baseball)|Willie Banks]] *[[Jesse Barfield]] *[[Kevin Bass]] *[[Earl Battey]] *[[Don Baylor]] *[[Tony Beasley]] *[[Tim Beckham]] *[[Albert Belle]] *[[Mookie Betts]] *[[Junius Bibbs]] *[[Jim Bibby]] *[[Joe Black]] *[[Paul Blair (baseball)|Paul Blair]] *[[Vida Blue]] *[[Barry Bonds]] *[[Bobby Bonds]] *[[Lyman Bostock]] *[[Daryl Boston]] *[[Michael Bourn]] *[[Mickey Bowers]] *[[Jackie Bradley Jr.]] *[[Phil Bradley]] *[[Glenn Braggs]] *[[Michael Brantley]] *[[Chet Brewer]] *[[Marshall Bridges]] *[[Lou Brock]] *[[Hubie Brooks]] *[[Domonic Brown]] *[[Jarvis Brown]] *[[Gates Brown]] *[[Willard Brown]] *[[Don Buford]] *[[Al Bumbry]] *[[Homer Bush]] *[[Byron Buxton]] ===C=== *[[Lorenzo Cain]] *[[Mike Cameron]] *[[Roy Campanella]] *[[Chris Carter (right-handed hitter)|Chris Carter]] *[[Joe Carter]] *[[Nate Colbert]] *[[Vince Coleman (baseball)|Vince Coleman]] *[[Cecil Cooper]] *[[Al Cowens]] *[[Carl Crawford]] *[[Willie Crawford]] ===D=== *[[Eric Davis (baseball)|Eric Davis]] *[[Khris Davis]] *[[Mo'ne Davis]] *[[Rajai Davis]] *[[Tommy Davis (outfielder)|Tommy Davis]] *[[Willie Davis (baseball)|Willie Davis]] *[[Andre Dawson|àtire Dawson]] *[[Ian Desmond]] *[[Mike Devereaux]] *[[Chris Dickerson (baseball)|Chris Dickerson]] *[[Larry Doby]] *[[Al Downing (baseball)|Al Downing]] *[[Dan Driessen]] *[[Elijah Dukes]] *[[Taylor Duncan]] *[[Shawon Dunston]] *[[Ray Durham]] *[[Leon Durham]] *[[Jermaine Dye]] *[[Jarrod Dyson]] ===E=== *[[Don Eaddy]] *[[Mike Easler]] *[[Carl Edwards Jr.]] *[[Dock Ellis]] *[[Carl Everett]] *[[Leon Everitt]] ===F=== *[[Eric Farris]] *[[Mike Felder]] *[[Cecil Fielder]] *[[Prince Fielder]] *[[Chone Figgins]] *[[Curt Flood]] *[[Cliff Floyd]] *[[George Foster (baseball)|George Foster]] *[[Rube Foster]] *[[Dexter Fowler]] ===G=== *[[Ron Gant]] *[[Ralph Garr]] *[[Amir Garrett]] *[[Cito Gaston]] *[[Bob Gibson]] *[[Jim Gilliam]] *[[Doug Glanville]] *[[Dwight Gooden]] *[[Brian Goodwin (baseball)|Brian Goodwin]] *[[Danny Goodwin]] *[[Tom Goodwin]] *[[Dee Gordon]]—professional baseball player<ref>{{cite news|url=https://www.baseball-reference.com/players/g/gordode01.html/|title=Dee Gordon|work=www.baseball-reference.com|access-date=September 21, 2018}}</ref> *[[Tom Gordon]]—former professional baseball player *[[Curtis Granderson|Curtis Gràtierson]]—professional baseball player<ref>{{cite news|url=https://www.baseball-reference.com/players/g/grandcu01.html/|title=Curtis Granderson|work=www.baseball-reference.com|access-date=September 21, 2018}}</ref> *[[Mudcat Grant]] *[[Pumpsie Green]] *[[Ken Griffey Jr.]]—retired professional baseball player, Member of the [[National Baseball Hall of Fame]] *[[Ken Griffey Sr.]] *[[Marquis Grissom]] *[[Chris Gwynn]] *[[Tony Gwynn]]—retired professional baseball player, Member of the [[National Baseball Hall of Fame]] *[[Tony Gwynn Jr.]] ===H=== *[[Billy Hamilton (baseball, born 1990)|Billy Hamilton]]—professional baseball player *[[Jeffrey Hammonds]] *[[Mike Harkey]]—retired professional baseball player *[[Tommy Harper]]—former professional baseball player *[[Lenny Harris]] *[[Willie Harris]] *[[Wilmer Harris]] *[[Josh Harrison]]—professional baseball player *[[Billy Hatcher]] *[[LaTroy Hawkins]]—retired professional baseball player *[[Charlie Hayes]]—former professional baseball player *[[Dave Henderson]]—former professional baseball player *[[Rickey Henderson]]—retired professional baseball player, Member of [[National Baseball Hall of Fame]] *[[Steve Henderson (baseball)|Steve Henderson]]—former professional baseball player *[[George Hendrick]]—former professional baseball player *[[Elrod Hendricks]]—former professional baseball player *[[Larry Herndon]]—former professional baseball player *[[Jason Heyward]]—professional baseball player *[[Aaron Hicks]]—professional baseball player *[[Glenallen Hill]]—former professional baseball player *[[Larry Hisle]]—former professional baseball player *[[L.J. Hoes]]—professional baseball player *[[Elston Howard]]—retired professional baseball player *[[Ryan Howard]]—professional baseball player *[[Orlando Hudson|Orlàtio Hudson]]—former professional baseball player *[[Torii Hunter]]—retired professional baseball player ===I=== *[[Monte Irvin]]—retired professional baseball player, Member of the [[National Baseball Hall of Fame]] ===J=== *[[Austin Jackson (baseball)|Austin Jackson]]—professional baseball player *[[Aaron Judge]]—professional baseball player<ref>{{cite news|url=https://www.afro.com/aaron-judge-showing-black-athletes-start-taking-talents-baseball/|title=Aaron Judge is showing why more black athletes should start taking their talents to baseball|work=www.afro.com|access-date=October 8, 2017}}</ref> *[[Bo Jackson]]—former professional baseball player *[[Edwin Jackson (baseball)|Edwin Jackson]]—professional baseball player *[[Grant Jackson (baseball)|Grant Jackson]]—former professional baseball player *[[Jeremy Jeffress]]—professional baseball player *[[Desmond Jennings]]—professional baseball player *[[Derek Jeter]] (African-American father)—retired professional baseball player<ref>{{cite news|url=https://blogs.ancestry.com/cm/finding-your-roots-derek-jeter-digs-into-his-mixed-race-origins/|title=Derek Jeter's Surprising DNA test|work=www.blogs.ancestry.com|access-date=October 8, 2014}}</ref><ref>https://www.miamiherald.com/sports/mlb/miami-marlins/article191367459.html "Jeter's mother Dorothy is of Irish-German descent, and his father Charles is African American."</ref> *[[Sam Jethroe]]—former professional baseball player *[[Alex Johnson]]—retired professional baseball player *[[Charles Johnson (catcher)|Charles Johnson]]—former professional baseball player *[[Cliff Johnson (baseball)|Cliff Johnson]]—former professional baseball player *[[Sam Jethroe]]—former professional baseball player *[[Alex Johnson]]—former professional baseball player *[[Charles Johnson (catcher)|Charles Johnson]]—former professional baseball player *[[Cliff Johnson (baseball)|Cliff Johnson]]—former professional baseball player *[[Micah Johnson (baseball)|Micah Johnson]]—professional baseball player *[[Adam Jones (baseball)|Adam Jones]]—professional baseball player *[[Cleon Jones]]—former professional baseball player *[[Gary Jones (manager)|Gary Jones]]—professional baseball manager *[[Ruppert Jones]]—retired professional baseball player *[[Sam Jones (baseball)|Sam Jones]]—former professional baseball player *[[David Justice]]—retired professional baseball player ===K=== *[[Matt Kemp]]—professional baseball player<ref>{{cite news|url=https://www.baseball-reference.com/players/k/kempma01.shtml/|title=Matt Kemp|work=www.baseball-reference.com|access-date=September 26, 2018}}</ref> *[[Howie Kendrick]]—professional baseball player *[[Wayne Kirby]]—retired professional baseball player ===L=== *[[Buck Leonard]], former professional baseball player ===P=== * [[Satchel Paige]], former professional baseball player ===R=== *[[Jackie Robinson]], former professional baseball player, member of the [[National Baseball Hall of Fame]], first African American to play in Major league Baseball<ref>{{cite news|url=https://www.baseballhall.org/hall-of-famers/robinson-jackie.html/|title=Jackie Robinson|work=www.baseballhall.org|access-date=October 4, 2018}}{{Dead link|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Frank Robinson]], former professional baseball player ===S=== *[[CC Sabathia]], professional baseball player *[[Giancarlo Stanton]], professional baseball player<ref>{{cite news|url=https://www.baseball-reference.com/players/s/stantmi03.shmtl/|title=Giancarlo Stanton|work=www.baseball-reference.com|access-date=October 4, 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/04/02/sports/baseball/giancarlo-stanton-yankees.html/|title=How Giancarlo Stanton embraced who he is|work=www.nytimes.com|access-date=October 4, 2018}}</ref> *[[Gary Sheffield]], retired professional baseball player *[[Justus Sheffield]], professional baseball player ===M=== *[[Lee May]] – former professional baseball player *[[Andrew McCutchen|àtirew McCutchen]] – professional baseball player *[[Willie McCovey]] – former professional baseball player *[[Joe Morgan]] – retired professional baseball player ===N=== *[[Don Newcombe]] – former professional baseball player ===W=== *[[Dave Winfield]] – retired professional baseball player *[[Jerome Williams (baseball)|Jerome Williams]] – baseball player ===Basketball=== [[File:Kareem Abdul-Jabbar May 2014.jpg|upright|thumb|right|[[Kareem Abdul-Jabbar]]]] [[File:Elgin Baylor Night program-(cropped).jpg|upright|thumb|right|[[Elgin Baylor]]]] [[File:Barkley Lipofsky.jpg|upright|thumb|right|[[Charles Barkley]]]] [[File:Kobe Bryant 2015.jpg|upright|thumb|right|[[Kobe Bryant]]]] [[File:Wilt Chamberlain3.jpg|upright|thumb|right|[[Wilt Chamberlain]]]] [[File:Stephen Curry dribbling 2016 (cropped).jpg|upright|thumb|right|[[Stephen Curry]]]] [[File:Kevin Durant Feb 2014.jpg|upright|thumb|right|[[Kevin Durant]]]] [[File:Julius Erving – 76ers (1).jpeg|upright|thumb|right|[[Julius Erving]]]] [[File:Kevin Garnett 2008-01-13.jpg|upright|thumb|right|[[Kevin Garnett]]]] [[File:Kc jones cropped.jpg|upright|thumb|right|[[K. C. Jones]]]] [[File:Sam Jones, Boston Celtics, 1969.jpg|upright|thumb|right|[[Sam Jones (basketball, born 1933)|Sam Jones]]]] [[File:Earvin "Magic" Johnson on '07.jpg|upright|thumb|right|[[Magic Johnson]]]] [[File:Michael Jordan in 2014.jpg|upright|thumb|right|[[Michael Jordan]]]] [[File:LeBron James (31944491583).jpg|upright|thumb|right|[[LeBron James]]]] [[File:Lipofsky-Karl-Malone-32727.jpg|upright|thumb|right|[[Karl Malone]]]] [[File:Shaquille O'Neal Free Throw.jpg|upright|thumb|right|[[Shaquille O'Neal]]]] [[File:David Robinson (Team USA).jpg|upright|thumb|right|[[David Robinson]]]] [[File:Oscar Robertson 1960.jpeg|upright|thumb|right|[[Oscar Robertson]]]] [[File:Bill Russell in the Green Room.jpg|upright|thumb|right|[[Bill Russell]]]] [[File:Dwyane Wade e1.jpg|upright|thumb|right|[[Dwyane Wade]]]] [[File:Wes Unseld 1975.jpeg|upright|thumb|right|[[Wes Unseld]]]] [[File:Moses Malone (cropped).jpg|upright|thumb|right|[[Moses Malone]]]] [[File:Robert Parish.jpg|upright|thumb|right|[[Robert Parish]]]] [[File:Nate Thurmond (18348391063).jpg|upright|thumb|right|[[Nate Thurmond]]]] ===A=== *[[Kareem Abdul-Jabbar]] - former professional basketball player, member of the [[Naismith Memorial Basketball Hall of Fame]] *[[Quincy Acy]] - professional basketball player *[[Jordan Adams]] - professional basketball player *[[Arron Afflalo]] - professional basketball player *[[Arthur Agee]] - retired professional basketball player *[[Maurice Ager]] - former professional basketball player *[[Mark Aguirre]] - retired professional basketball player<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/a/aguirma01.html/|title=Mark Aguirre|work=www.basketball-reference.com|access-date=August 23, 2018}}</ref> *[[LaMarcus Aldridge]] - professional basketball player<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/a/aldrila01.html/|title=LaMarcus Aldridge|work=www.basketball-reference.com|access-date=August 23, 2018}}</ref> *[[Cliff Alexander|Cliff Alexàtier]] - professional basketball player *[[Kwame Alexander (basketball)|Kwame Alexàtier]] - professional basketball player *[[Jarrett Allen]] - professional basketball player<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/a/allenja01.html/|title=Jarrett Allen|work=www.basketball-reference.com|access-date=August 24, 2018}}</ref> *[[Jerome Allen (basketball)|Jerome Allen]] - former professional basketball player *[[Lavoy Allen]] - professional basketball player<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/a/allena01.html/|title=Lavoy Allen|work=www.basketball-reference.com|access-date=August 24, 2018}}{{Dead link|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Ray Allen]] - retired professional basketball player<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/a/allenra02.html/|title=Ray Allen|work=www.basketball-reference.com|access-date=August 24, 2018}}</ref> *[[Tony Allen (basketball)|Tony Allen]] - professional basketball player<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/a/to01.html/|title=Tony Allen|work=www.basketball-reference.com|access-date=August 24, 2018}}{{Dead link|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Alan Anderson (basketball)|Alan àtierson]] - professional basketball player *[[James Anderson (basketball)|James àtierson]] - professional basketball player *[[Justin Anderson (basketball)|Justin àtierson]] - professional basketball player *[[Kenny Anderson (basketball)|Kenny àtierson]] - former professional basketball player *[[Nick Anderson (basketball)|Nick àtierson]] - retired professional basketball player *[[Carmelo Anthony]] - professional basketball player, (African-American mother)<ref>{{Cite web|url=https://www.basketball-reference.com/players/a/anthoca01.html|title=Carmelo Anthony|website=Www.basketball-reference.com|access-date=January 24, 2018}}</ref><ref>https://www.complex.com/sports/2018/12/timeline-carmelo-anthony-career/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230119155348/https://www.complex.com/sports/2018/12/timeline-carmelo-anthony-career/ |date=2023-01-19 }} "His mother is African American and his father was of Puerto Rican, Venezuelan, and African descent".</ref> *[[Greg Anthony]] - retired professional basketball player *[[Cole Anthony]] - basketball player (African American father) *[[Nate Archibald]] - former professional basketball player *[[Jim Ard]] - former professional basketball player *[[Gilbert Arenas]] - retired professional basketball player *[[B.J. Armstrong]] - former professional basketball player *[[Darrell Arthur]] - professional basketball player *[[Al Attles]] - former professional basketball player *[[D.J. Augustin]] - professional basketball player *[[Jeff Ayres]] - professional basketball player * [[Ron Artest III]] ===B=== *[[Thurl Bailey]]—former professional basketball player *[[Wade Baldwin IV]]—professional basketball player *[[Lonzo Ball]] (African-American father)—professional basketball player<ref>{{Cite web|url=https://www.basketball-reference.com/players/b/balllo01.html|title=Lonzo Ball|website=Www.basketball-reference.com|access-date=January 23, 2018}}</ref> *[[LiAngelo Ball]] (African-American father)—professional basketball player *[[LaMelo Ball]] (African-American father)—professional basketball player *[[Gene Banks]]—retired professional basketball player *[[Tony Barbee]]—former professional basketball player *[[Charles Barkley]]—retired professional basketball player, member of the [[Naismith Memorial Basketball Hall of Fame]]<ref>{{Cite web|url=https://www.basketball-reference.com/players/b/barklch01.html|title=Charles Barkley|website=Www.basketball-reference.com|access-date=January 23, 2018}}</ref> *[[Don Barksdale]]—former professional basketball player *[[Harrison Barnes]]—professional basketball player *[[Matt Barnes]] (African American father)—retired professional basketball player<ref>https://thelab.bleacherreport.com/no-apologies/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160930003512/http://thelab.bleacherreport.com/no-apologies/ |date=2016-09-30 }} "He was the first son of Henry Barnes, an African-American Marine with a short temper, and Ann, a white Italian mother who taught elementary school."</ref> *[[Earl Barron]]—professional basketball player *[[Will Barton]]—professional basketball player *[[Brandon Bass|Bràtion Bass]]—professional basketball player *[[Shane Battier]]—retired professional basketball player *[[Elgin Baylor]]—former professional basketball player *[[Kent Bazemore]]—professional basketball player *[[Bradley Beal]]—professional basketball player *[[Butch Beard]]—former professional basketball player *[[Malik Beasley]]—professional basketball player *[[Michael Beasley]]—professional basketball player *[[Chris Bosh]]—professional basketball player<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/b/boshch01.html/|title=Chris Bosh|work=www.basketball-reference.com|access-date=September 21, 2018}}</ref> *[[Marvin Bagley]]—professional basketball player *[[Mikal Bridges]]—professional basketball player *[[Miles Bridges]]—professional basketball player *[[Bruce Brown Jr.]]—professional basketball player *[[Troy Brown Jr.]]—professional basketball player *[[Jalen Brunson]]—professional basketball player *[[Dwayne Bacon]]—professional basketball player *[[Jordan Bell]]—professional basketball player *[[Jaylen Brown]]—professional basketball player<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/b/brownja01.html/|title=Jaylen Brown|work=www.basketball-reference.com|access-date=September 21, 2018}}</ref> *[[Antonio Blakeney]]—professional basketball player<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/b/blakean01.html/|title=Antonio Blakeney|work=www.basketball-reference.com|access-date=September 21, 2018}}</ref> *[[James Blackmon Jr.]]—professional basketball player *[[Thomas Bryant (basketball)|Thomas Bryant]]—professional basketball player *[[Isaiah Briscoe]]—professional basketball player *[[Tony Bradley (basketball)|Tony Bradley]]—professional basketball player *[[Sterling Brown (basketball)|Sterling Brown]]—professional basketball player *[[Jabari Bird]]—professional basketball player *[[Malcolm Brogdon]]—professional basketball player *[[Jerryd Bayless]]—professional basketball player *[[Jimmy Butler]]—professional basketball player<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/b/butleji01.html/|title=Jimmy Butler|work=www.basketball-reference.com|access-date=September 21, 2018}}</ref> *[[Rasual Butler]]—former professional basketball player *[[Aaron Brooks (basketball)|Aaron Brooks]]—professional basketball player *[[Will Barton]]—professional basketball player *[[MarShon Brooks]]—professional basketball player *[[Walt Bellamy]]—former professional basketball player *[[Kobe Bryant]]—retired professional basketball player<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/b/bryanko01.html/|title=Kobe Bryant|work=www.basketball-reference.com|access-date=August 27, 2018}}</ref> *[[Kwame Brown]]—professional basketball player<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/b/brownkw01.html/|title=Kwame Brown|work=www.basketball-reference.com|access-date=September 21, 2018}}</ref> *[[Trey Burke]]—professional basketball player<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/b/burketr01.html/|title=Trey Burke|work=www.basketball-reference.com|access-date=September 21, 2018}}</ref> *[[Reggie Bullock]]—professional basketball player<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/b/bullore01.html/|title=Reggie Bullock|work=www.basketball-reference.com|access-date=September 21, 2018}}</ref> *[[Chauncey Billups]]—retired professional basketball player<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/b/billuch01.html/|title=Chauncey Billups|work=www.basketball-reference.com|access-date=September 21, 2018}}</ref> *[[Muggsy Bogues]]—retired professional basketball player *[[Terrell Brandon|Terrell Bràtion]]—retired professional basketball player *[[Eric Bledsoe]]—professional basketball player<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/b/bledser01.html/|title=Eric Bledsoe|work=www.basketball-reference.com|access-date=September 21, 2018}}</ref> *[[Patrick Beverley]]—professional basketball player *[[Avery Bradley]]—professional basketball player ===C=== *[[Dell Curry]] - former professional basketball player *[[Stephen Curry]] - professional basketball player *[[Seth Curry]] - professional basketball player *[[Wilt Chamberlain]] - retired professional basketball player, Member of [[Naismith Memorial Basketball Hall of Fame]], only NBA player to score 100 points<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/c/chambwi01.html/|title=Will Chamberlain|work=www.basketball-reference.com|access-date=December 29, 2018}}</ref> *[[Wendell Carter Jr.]] - professional basketball player *[[DeMarcus Cousins]] - professional basketball player *[[Ian Clark (basketball)|Ian Clark]] - professional basketball player *[[Norris Cole]] - professional basketball player *[[Quinn Cook]] - professional basketball player *[[Jevon Carter]] - professional basketball player *[[Vince Carter]] - professional basketball player *[[Jordan Clarkson]] (African-American father) - professional basketball player *[[Tony Carr (basketball)|Tony Carr]] - professional basketball player *[[Bryant Crawford]] - professional basketball player *[[Jamal Crawford]] - professional basketball player *[[John Collins (basketball)|John Collins]] - professional basketball player *[[Marquese Chriss]] - professional basketball player *[[Tyson Chandler|Tyson Chàtiler]] - professional basketball player *[[Isaiah Canaan]] - professional basketball player *[[Mario Chalmers]] - professional basketball player *[[Jordan Crawford]] - professional basketball player *[[Jarrett Culver]] - professional basketball player ===D=== *[[Anthony Davis (basketball)|Anthony Davis]] - professional basketball player *[[Antonio Davis]] - former professional basketball player *[[Ed Davis (basketball)|Ed Davis]] - professional basketball player *[[Glen Davis (basketball)|Glen Davis]] - former professional basketball player *[[Adrian Dantley]] - retired professional basketball player * [[Andre Drummond|àtire Drummond]]- Professional basketball Player *[[Baron Davis]] - retired professional basketball player *[[Deyonta Davis]] - professional basketball player *[[Dewayne Dedmon]] - professional basketball player *[[DeMar DeRozan]] - professional basketball player *[[Erick Dampier]] - former professional basketball player *[[Clyde Drexler]] - retired professional basketball player *[[Kevin Durant]] - professional basketball player *[[Kris Dunn]] - professional basketball player *[[P.J. Dozier]] - professional basketball player *[[Troy Daniels]] - professional basketball player *[[Trevon Duval]] - professional basketball player ===E=== *[[Jawun Evans]] - professional basketball player *[[Tyreke Evans]] - professional basketball player *[[Reggie Evans]] - retired professional basketball player *[[Julius Erving]] - retired professional basketball player, member of the [[Naismith Memorial Basketball Hall of Fame]] ===F=== *[[De'Aaron Fox]] - professional basketball player *[[Kay Felder]] - professional basketball player *[[Markelle Fultz]] - professional basketball player *[[Terrance Ferguson]] - professional basketball player *[[Yogi Ferrell]] - professional basketball player ===G=== *[[Horace Grant]] - retired professional basketball player *[[Draymond Green]] - professional basketball player *[[Hal Greer]] - retired professional basketball player *[[George Gervin]] - retired professional basketball player, member of the [[Naismith Memorial Basketball Hall of Fame]] *[[Harry Giles (basketball)|Harry Giles]] - professional basketball player *[[Kevin Garnett]] - retired professional basketball player *[[Paul George]] - professional basketball player *[[Michael Kidd-Gilchrist]] - professional basketball player * [[Ben Gordon]] (Africans-Americans mother) - Basketball player ===H=== *[[Elvin Hayes]] - retired professional basketball player *[[Anfernee "Penny" Hardaway]] - retired professional basketball player<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/h/hardaan01.html/|title=Penny Hardaway|work=www.basketball-reference.com|access-date=November 2, 2018}}</ref> *[[Happy Hairston]] - former professional basketball player *[[PJ Hairston]] - professional basketball player *[[Dwight Howard]] - professional basketball player<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/h/howardw01.html/|title=Dwight Howard|work=www.basketball-reference.com|access-date=November 2, 2018}}</ref> *[[Grant Hill]] - retired professional basketball player, member of [[Naismith Memorial Basketball Hall of Fame]]<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/h/hillgr01.html/|title=Grant Hill|work=www.basketball-reference.com|access-date=November 2, 2018}}</ref> *[[James Harden]] - professional basketball player<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/h/hardeja01.html/|title=James Harden|work=www.basketball-reference.com|access-date=November 2, 2018}}</ref> *[[Josh Hart]] - professional basketball player *[[Tobias Harris]] - professional basketball player *[[Ron Harper]] - retired professional basketball player *[[Rodney Hood]] - professional basketball player *[[Udonis Haslem]] - professional basketball player *[[John Henson (basketball)|John Henson]] - professional basketball player *[[Montrezl Harrell]] - professional basketball player *[[Jrue Holiday]] - professional basketball player *[[Justin Holiday]] - professional basketball player *[[Aaron Holiday]] - professional basketball player *[[De'Andre Hunter|De'àtire Hunter]] - professional basketball player *[[Larry Hughes]] - retired professional basketball player *[[Richard Hamilton (basketball)|Richard Hamilton]] - retired professional basketball player * [[Solomon Hill]] ===I=== *[[Allen Iverson]] - retired professional basketball player, member of the [[Naismith Memorial Basketball Hall of Fame]] *[[Brandon Ingram|Bràtion Ingram]] - professional basketball player *[[Kyrie Irving]] - professional basketball player ===J=== *[[DeAndre Jordan|Deàtire Jordan]] - professional basketball player *[[Derrick Jones Jr.]] - professional basketball player *[[Josh Jackson (basketball)|Josh Jackson]] - professional basketball player *[[Frank Jackson (basketball)|Frank Jackson]] (African American father) - professional basketball player *[[K.C. Jones]] - retired professional basketball player *[[Sam Jones (basketball, born 1933)|Sam Jones]] - retired professional basketball player *[[Tyus Jones]] (African-American father) - professional basketball player *[[Jaren Jackson]] - retired professional basketball player *[[Jaren Jackson Jr.]] - professional basketball player *[[LeBron James]] - professional basketball player<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/j/jamesle01.html/|title=LeBron James|work=www.basketball-reference.com|access-date=November 2, 2018}}</ref> *[[Dennis Johnson]] - former professional basketball player *[[Magic Johnson]] - retired professional basketball player, member of [[Naismith Memorial Basketball Hall of Fame]]<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/j/johnsma01.html/|title=Magic Johnson|work=www.basketball-reference.com|access-date=November 2, 2018}}</ref> *[[Michael Jordan]] - retired professional basketball player, member of [[Naismith Memorial Basketball Hall of Fame]], considered as the greatest player in NBA History.<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/j/jordami01.html/|title=Michael Jordan|work=www.basketball-reference.com|access-date=October 4, 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bleacherreport.com/articles/706837-how-michael-jordan-became-the-first-modern-african-american-superstar-athlete.html/|title=How Michael Jordan became the first African-American superstar athlete|work=www.bleacherreport.com|access-date=October 4, 2018}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Amile Jefferson]] - professional basketball player *[[Jarrett Jack]] - professional basketball player *[[Reggie Jackson (basketball, born 1990)|Reggie Jackson]] ===K=== *[[Brandon Knight (basketball)|Bràtion Knight]] - professional basketball player *[[Kevin Knox (basketball)|Kevin Knox]] - professional basketball player *[[Jason Kidd]] - retired professional basketball player (African American Father) *[[Kemba Walker]] - professional basketball player (African American Mother) ===L=== *[[Bob Lanier]] - retired professional basketball player *[[Damian Lillard]] - professional basketball player *[[Kawhi Leonard]] - professional basketball player *[[Kyle Lowry]] - professional basketball player *[[Rashard Lewis]] - retired professional basketball player *[[Caris LeVert]] - professional basketball player ===M=== *[[Bob McAdoo]] - retired professional basketball player àti coach *[[CJ McCollum]] - professional basketball player *[[Alonzo Mourning]] - retired professional basketball player, member of the [[Naismith Memorial Basketball Hall of Fame]] *[[Donovan Mitchell]] - professional basketball player *[[Ja Morant]] - professional basketball player *[[Karl Malone]] - retired professional basketball player, member of the [[Naismith Memorial Basketball Hall of Fame]] *[[Moses Malone]] - former professional basketball player, member of [[Naismith Memorial Basketball Hall of Fame]] *[[Cedric Maxwell]] - retired professional basketball player *[[Malik Monk]] - professional basketball player *[[Reggie Miller]] - retired professional basketball player, member of the [[Naismith Memorial Basketball Hall of Fame]] *[[Tracy McGrady]] - retired professional basketball player, member of the [[Naismith Memorial Basketball Hall of Fame]] *[[Earl Monroe]] - retired professional basketball player *[[Marcus Morris]] - professional basketball player *[[Markieff Morris]] - professional basketball player *[[Khris Middleton]] - professional basketball player *[[Wesley Matthews]] - professional basketball player ===N=== * [[Aaron Nesmith]] * [[Georges Niang]] *[[Malik Newman]] - professional basketball player ===O=== *[[Charles Oakley]] - former professional basketball player *[[Jahlil Okafor]] - professional basketball player * [[Kelly Oubre Jr.]] *[[Shaquille O'Neal]] - retired professional basketball player, member of [[Naismith Memorial Basketball Hall of Fame]] ===P=== *[[Robert Parish]] - retired professional basketball player *[[Chris Paul]] - professional basketball player *[[Gary Payton]] - retired professional basketball player, member of the [[Naismith Memorial Basketball Hall of Fame]] *[[Jabari Parker]] (African-American father) - professional basketball player<ref>{{cite news|url=https://www.theroot.com/jabari-parker-joins-a-small-number-of-black-mormons-in-1790876180.html/|title=Jabari Parker joins a small number of African American Mormons in the NBA|work=www.theroot.com|access-date=October 10, 2018}}{{Dead link|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Kendrick Perkins]] - former professional basketball player *[[Sam Perkins]] - former professional basketball player *[[Paul Pierce]] - retired professional basketball player *[[Scottie Pippen]] - former professional basketball player, member of the [[Naismith Memorial Basketball Hall of Fame]] * [[Jordan Poole]] ===R=== *[[Bill Russell]] - former professional basketball player, member of the [[Naismith Memorial Basketball Hall of Fame]]<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/r/russebi01.html/|title=Bill Russell|work=www.basketball-reference.com|access-date=December 29, 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nba.com/celtics/history/legends/bill-russell|title=Bill Russell Celtics Bio|work=www.nba.com|access-date=December 29, 2018}}</ref> *[[Cam Reddish]] - basketball player *[[Willis Reed]] - retired professional basketball player, coach àti manager *[[Doc Rivers]] - retired professional basketball player, NBA head coach *[[Austin Rivers]] (African American father) - professional basketball player *[[Derrick Rose]] - professional basketball player *[[D'Angelo Russell]] - professional basketball player *[[Dennis Rodman]] - retired professional basketball player, member of [[Naismith Memorial Basketball Hall of Fame]] *[[Jalen Rose]] - retired professional basketball player *[[Oscar Robertson]] - former professional basketball player, member of the [[Naismith Memorial Basketball Hall of Fame]] *[[Rajon Rondo]] - professional basketball player *[[Terrence Ross]] - professional basketball player *[[Terry Rozier]] - professional basketball player *[[Josh Richardson]] - professional basketball player *[[Clifford Robinson (basketball, born 1966)|Clifford Robinson]] - former professional basketball player *[[David Robinson]] - former professional basketball player ===S=== *[[John Salley]] - former professional basketball player *[[Satch Sanders|Satch Sàtiers]] - former professional basketball player *[[Anfernee Simons]] - professional basketball player<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/s/simonan01.html/|title=Anfernee Simons|work=www.basketball-reference.com|access-date=December 29, 2018}}</ref> *[[Caleb Swanigan]] - professional basketball player *[[Dennis Smith Jr.]] - professional basketball player<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/s/smithde03.html/|title=Dennis Smith Jr|work=www.basketball-reference.com|access-date=November 2, 2018}}</ref> *[[Dennis Scott (basketball)|Dennis Scott]] - retired professional basketball player *[[Iman Shumpert]] - professional basketball player *[[Kenny Smith]] - retired professional basketball player *[[John Salmons]] - retired professional basketball player<ref>{{cite news|url=https://www.basketball-reference.com/players/s/salmojo01.html/|title=John Salmons|work=www.basketball-reference.com|access-date=November 2, 2018}}</ref> *[[John Salley]] - retired professional basketball player *[[Collin Sexton]] - professional basketball player *[[Marcus Smart]] - professional basketball player *[[Omari Spellman]] - professional basketball player *[[JR Smith]] - professional basketball player *[[Lance Stephenson]] - professional basketball player *[[Eric Snow]] - former professional basketball player àti coach *[[Jerry Stackhouse]] - retired professional basketball player ===T=== *[[Gary Trent]] - former professional basketball player *[[Gary Trent Jr.]] - professional basketball player *[[Isiah Thomas]] - retired professional basketball player, member of the [[Naismith Memorial Basketball Hall of Fame]] *[[Isaiah Thomas (basketball)|Isaiah Thomas]] - professional basketball player *[[David Thompson (basketball)|David Thompson]] - retired professional basketball player *[[Jayson Tatum]] - professional basketball player *[[Karl-Anthony Towns]] (African-American father) - professional basketball player *[[Jason Terry]] - professional basketball player * [[Klay Thompson]] *[[Myles Turner (basketball)|Myles Turner]] - professional basketball player *[[Wayman Tisdale]] - former professional basketball player ===U=== *[[Wes Unseld]] - retired professional basketball player ===W=== *[[Chris Webber]] - retired professional basketball player *[[Dwyane Wade]] - professional basketball player * [[Dominique Wilkins]] * [[Earl Watson]] * [[Gerald Wilkins]] *[[John Wall (basketball)|John Wall]] - professional basketball player *[[Russell Westbrook]] - professional basketball player *[[Justise Winslow]] - professional basketball player *[[T. J. Warren]] - professional basketball player *[[Dion Waiters]] - professional basketball player *[[Jamaal Wilkes]] - retired professional basketball player *[[Lenny Wilkens]] - retired professional basketball player *[[Zion Williamson]] - basketball player *[[Lou Williams]] - professional basketball player *[[Marvin Williams]] - professional basketball player *[[Hassan Whiteside]] - professional basketball player *[[Coby White]] - professional basketball player *[[James Worthy]] - retired professional basketball player * [[Mitchell Wiggins]] ===Y=== *[[Trae Young]] (African-American father) - professional basketball player ===Boxing=== [[File:Muhammad Ali NYWTS.jpg|upright|thumb|right|100px|[[Muhammad Ali]]]] [[File:Joe Frazier 2010.jpg|upright|thumb|right|100px|[[Joe Frazier]]]] [[File:Jimmy Ellis 1968.JPG|upright|thumb|right|100px|[[Jimmy Ellis (boxer)|Jimmy Ellis]]]] [[File:George Foreman 071516.jpg|upright|thumb|right|100px|[[George Foreman]]]] [[File:Larry Holmes 1996.jpg|upright|thumb|right|100px|[[Larry Holmes]]]] <!--[[File:Evander Holyfield LA 2011.jpg|upright|thumb|right|100px|[[Evander Holyfield]]]]--> <!--[[File:Sugar Ray Leonard.jpg|upright|thumb|right|100px|[[Sugar Ray Leonard]]]]--> [[File:Kenny Norton.jpg|upright|thumb|right|100px|[[Ken Norton]]]] [[File:Floyd Patterson 1962b.jpg|upright|thumb|right|100px|[[Floyd Patterson]]]] [[File:Sugar Ray Robinson 1947.jpg|upright|thumb|right|100px|[[Sugar Ray Robinson]]]] [[File:Earnie Shavers by Gage Skidmore.jpg|upright|thumb|right|100px|[[Earnie Shavers]]]] [[File:Mike Tyson 2019 by Glenn Francis.jpg|upright|thumb|right|100px|[[Mike Tyson]]]] ===A=== *[[DeAndrey Abron|Deàtirey Abron]], former professional boxer *[[Devon Alexander|Devon Alexàtier]], professional boxer *[[Laila Ali]], former professional boxer *[[Muhammad Ali]], former professional boxer, activist, philanthropist, recognized as the greatest athlete of all time *[[Rahman Ali]], former professional boxer *[[Demetrius Andrade|Demetrius àtirade]], professional boxer *[[Henry Armstrong]], professional boxer *[[Emanuel Augustus]], former professional boxer ===B=== *[[Johnathon Banks]], former professional boxer *[[Johnny Banks]], former professional boxer *[[Kelcie Banks]], former professional boxer *[[Sonny Banks]], former professional boxer *[[Riddick Bowe]], former professional boxer *[[Timothy Bradley]], former professional boxer *[[Maurice Brantley]], former professional boxer *[[Lamon Brewster]], former professional boxer *[[Shannon Briggs]], professional boxer *[[Adrien Broner]], professional boxer *[[Joe Brown (boxer)|Joe Brown]], former professional boxer *[[Trevor Bryan]], former professional boxer *[[Chris Byrd]], former professional boxer ===C=== *[[Jermall Charlo]], professional boxer *[[Jermell Charlo]], professional boxer *[[Terence Crawford]], professional boxer *[[Steve Cunningham]], former professional boxer ===D=== *[[Gervonta Davis]], professional boxer *[[Howard Davis Jr.]], former professional boxer *[[Anthony Dirrell]], professional boxer *[[Michael Dokes]], former professional boxer *[[Larry Donald]], former professional boxer *[[Joseph Dorsey Jr.]], former professional boxer *[[Buster Douglas]], former professional boxer ===E=== *[[Jimmy Ellis (boxer)|Jimmy Ellis]], professional boxer *[[Jaron Ennis]], professional boxer ===F=== *[[George Foreman]], former professional boxer *[[Joe Frazier]], former professional boxer *[[Stephen Fulton (boxer)|Stephen Fulton]], professional boxer ===G=== *[[Derrick Gainer]], former professional boxer *[[George Godfrey (boxer, born 1897)|George Godfrey]], former professional boxer *[[Joshua Greer Jr.]], former professional boxer ===H=== *[[Marvelous Marvin Hagler]], former professional boxer *[[Devin Haney]], professional boxer *[[Tony Harrison]], professional boxer *[[Thomas Hearns]], former professional boxer *[[Jamel Herring]], professional boxer *[[Larry Holmes]], former professional boxer *[[Evander Holyfield|Evàtier Holyfield]], former professional boxer *[[Maurice Hooker]], professional boxer *[[Bernard Hopkins]], former professional boxer *[[Jarrett Hurd]], former professional boxer ===I=== *[[Amir Imam]], professional boxer ===J=== *[[Beau Jack]], former lightweight boxer *[[Daniel Jacobs (boxer)|Daniel Jacobs]], professional boxer *[[Jack Johnson (boxer)|Jack Johnson]], former professional boxer *[[Roy Jones Jr.]], former professional boxer *[[Zab Judah]], professional boxer ===K=== *[[James Kinchen]], former professional boxer ===L=== *[[Sugar Ray Leonard]], former professional boxer *[[John Henry Lewis]], former professional boxer *[[Sonny Liston]], professional boxer *[[Rocky Lockridge]], former professional boxer *[[Joe Louis]], former professional boxer *[[Ron Lyle]], professional boxer ===M=== *[[Floyd Mayweather Sr.]], former professional boxer *[[Floyd Mayweather Jr.]], former professional boxer *[[Roger Mayweather]], former professional boxer *[[Oliver McCall]], professional boxer *[[Ray Mercer]], former professional boxer *[[Bob Montgomery (boxer)|Bob Montgomery]], former lightweight boxer *[[Archie Moore]], professional boxer *[[Shane Mosley]], former professional boxer ===N=== *[[Ken Norton]], former professional boxer ===P=== *[[Floyd Patterson]], former professional boxer *[[Shawn Porter]], professional boxer *[[Aaron Pryor]], professional boxer ===Q=== *[[Dwight Muhammad Qawi]], former professional boxer ===R=== *[[Hasim Rahman]], former professional boxer *[[Sugar Ray Robinson]], professional boxer *[[Gary Russell Jr.]], professional boxer ===S=== *[[Ed Sanders (boxer)|Ed Sàtiers]], former professional boxer *[[Earnie Shavers]], former professional boxer *[[Errol Spence Jr.]], professional boxer *[[Cory Spinks]], former professional boxer *[[Leon Spinks]], former professional boxer *[[Michael Spinks]], former professional boxer *[[Shakur Stevenson]], professional boxer ===T=== *[[Jermain Taylor]], former professional boxer *[[Keith Thurman]], professional boxer *[[James Toney]], former professional boxer *[[Austin Trout]], professional boxer *[[Caleb Truax]], professional boxer *[[Tony Tucker]], former professional boxer *[[Mike Tyson]], former professional boxer ===W=== *[[Andre Ward|àtire Ward]], former professional boxer *[[Pernell Whitaker]], professional boxer *[[Deontay Wilder]], professional boxer *[[Tim Witherspoon]], former professional boxer *[[Chalky Wright]], former professional boxer *[[Winky Wright]], former professional boxer ===Fencing=== *[[Ruth White (fencer)|Ruth White]], retired fencer<ref>{{cite web |last1=Henneman |first1=Kristen |title=Olympian Ruth White Found Freedom in Fencing |url=https://www.usafencing.org/news_article/show/762992-olympian-ruth-white-found-freedom-in-fencing |website=USA Fencing |access-date=3 September 2019 |language=en-us |date=27 February 2017 |archive-date=3 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903154130/https://www.usafencing.org/news_article/show/762992-olympian-ruth-white-found-freedom-in-fencing |dead-url=yes }}</ref> ===Football=== [[File:JimBrownByPhilKonstantin.jpg|upright|thumb|right|100px|[[Jim Brown]]]] [[File:Colin Kaepernick - San Francisco vs Green Bay 2012.jpg|thumb|right|100px|[[Colin Kaepernick]]]] [[File:Cam newton 2016.jpg|thumb|right|100px|[[Cam Newton]]]] <!--[[File:1986 Jeno's Pizza - 12 - Walter Payton (Walter Payton crop).jpg|thumb|right|100px|[[Walter Payton]]]]--> [[File:Jerry Rice.jpg|thumb|right|100px|[[Jerry Rice]]]] [[File:Deion Sanders 2011 CROP.jpg|thumb|right|100px|[[Deion Sanders|Deion Sàtiers]]]] [[File:O.J. Simpson 1990 · DN-ST-91-03444 crop.JPEG|upright|thumb|right|100px|[[O. J. Simpson]]]] [[File:Bubba Smith.jpg|upright|thumb|right|100px|[[Bubba Smith]]]] <!--[[File:EmmittSmith2007 (crop).jpg|thumb|right|100px|[[Emmitt Smith]]]]--> <!--[[File:Doug Williams 2015.jpg|upright|thumb|right|100px|[[Doug Williams (quarterback)|Doug Williams]]]]--> [[File:Herschel Walker in May 2018.jpg|thumb|right|100px|[[Herschel Walker]]]] [[File:Russell Wilson postgame vs Washington 2014 (cropped 2).jpg|thumb|right|100px|[[Russell Wilson]]]] ===B=== *[[Antonio Brown]], professional football player *[[Jim Brown]], retired professional football player, member of the [[Pro Football Hall of Fame]] *[[Dez Bryant]], professional football player *[[Odell Beckham Jr.]], professional football player *[[Le'Veon Bell]], professional football player *[[Cedric Benson]], professional football player ===C=== * [[Saahdiq Charles]] * [[Yodny Cajuste]] ===E=== * [[Akayleb Evans]] *[[Ezekiel Elliott]] - professional football player ===G=== *[[Rosey Grier]] - retired professional football player *[[Mel Groomes]] - former professional football player ===H=== *[[Dwayne Haskins]] - professional football player ===I=== *[[Michael Irvin]] - former professional football player, member of the [[Pro Football Hall of Fame]] ===J=== *[[Edwin Jackson (American football)|Edwin Jackson]] - former professional football player *[[Jerry Jeudy]] - professional football player *[[Lamar Jackson]] - professional football player *[[Willie Jeffries]] - former player àti head football coach of [[South Carolina State Bulldogs football|South Carolina State University]], member of the [[College Football Hall of Fame]] *[[Deacon Jones]] - former professional football player ===K=== *[[Colin Kaepernick]] (African-American father) - professional football player ===L=== *[[Ray Lewis]] - retired professional football player, member of [[Pro Football Hall of Fame]] *[[Floyd Little]] - professional football player *[[Marshawn Lynch]] - retired football player ===M=== *[[Bob Mann (American football)|Bob Mann]] - former professional football player *[[Khalil Mack]] - professional football player *[[Kyler Murray]] - professional football player *[[Patrick Mahomes]] - professional football player<ref>[https://andscape.com/features/mvp-patrick-mahomes-is-now-part-of-the-legendary-black-quarterback-fraternity/] "Mahomes, 23, became the second African American quarterback to win the NFL's MVP Award outright".</ref> *[[Marion Motley]] - former professional football player, member of the [[Pro Football Hall of Fame]] *[[Randy Moss|Ràtiy Moss]] - retired professional football player, member of the [[Pro Football Hall of Fame]] ===N=== *[[Cam Newton]] - professional football player<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/sports/nfl/panthers/2016/01/27/cam-newton-carolina-super-bowl-50/79414764/|title=I'm an African-American QB that may scare a lot of people with unique skills|last=Gluck|first=Jeff|date=January 27, 2016|publisher=USA Today|access-date=February 6, 2020}}</ref> ===O=== * [[Dayo Odeyingbo]] *[[Terrell Owens]] - retired professional football player, member of the [[Pro Football Hall of Fame]] ===P=== *[[Dak Prescott]] - professional football player *[[Walter Payton]] - former professional football player, member of [[Pro Football Hall of Fame]] *[[Joe Perry (American football)|Joe Perry]] - former professional football player, member of the [[Pro Football Hall of Fame]] * [[Micah Parsons]] *[[Fritz Pollard]] - former professional football player, member of the [[Pro Football Hall of Fame]] ===S=== *[[Barry Sanders|Barry Sàtiers]] - former professional football player, member of the [[Pro Football Hall of Fame]] *[[Deion Sanders|Deion Sàtiers]] - former professional football & baseball player, member of the [[Pro Football Hall of Fame]] *[[Gale Sayers]] - former professional football player *[[Marcus Spears (defensive end)|Marcus Spears]] - former professional football player *[[Warren Sapp]] - retired professional football player *[[O. J. Simpson]] - former professional football player<ref>{{Cite web|url=https://www.sfchronicle.com/news/article/The-O-J-strategy-Prosecutors-accused-of-13358509.php|title='O. J. strategy': Lawyers say prosecutors ask about guilt to cull black jurors|last=Cassidy|first=Megan|date=November 4, 2018|publisher=San Francisco Chronicle|access-date=February 4, 2020}}</ref> *[[Bubba Smith]] - former professional football player *[[Woody Strode]] - former professional football player *[[Terrell Suggs]] - professional football player ===T=== *[[George Taliaferro]] - former professional football player ===V=== *[[Michael Vick]] - retired professional football player ===W=== *[[Damien Woody]] - retired professional football player *[[Jameis Winston]] - professional football player<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.com/blog/tampa-bay-buccaneers/post/_/id/16047/mlk-day-personal-for-bucs-qb-alabama-native-jameis-winston|title=MLK Day personal for Bucs QB, Alabama native Jameis Winston|last=Laine|first=Jenna|date=January 16, 2017|work=ESPN.com|access-date=February 4, 2020}}</ref> *[[Russell Wilson]] - professional football player<ref>{{cite news|url=https://www.si.com/2014/07/09/nfl-history-in-95-objects-russell-wilson-race|title=Russell Wilson on race in the NFL|work=www.si.com|access-date=July 9, 2014}}</ref> *[[Bill Willis]] - former professional football player, member of the [[Pro Football Hall of Fame]] *[[Hines Ward]] (African American father) - retired professional football player *[[Deshaun Watson]] - professional football player *[[Herschel Walker]] - retired professional football player *[[Kenny Washington (American football)|Kenny Washington]] - former professional football player *[[Fred Williamson]] - retired professional football player *[[Carl Weathers]] - retired professional football player ===Golf=== [[File:Tiger Woods Shades June 2014.jpg|upright|thumb|right|100px|[[Tiger Woods]]]] *[[Jerry Bruner]], professional golfer *[[Althea Gibson]], former professional golfer *[[Calvin Peete]], former professional golfer *[[Renee Powell]], professional golfer *[[Charlie Sifford]], professional golfer *[[Bill Spiller]], former professional golfer *[[Jim Thorpe (golfer)|Jim Thorpe]], professional golfer *[[Tiger Woods]] (African American father), professional golfer, winner of 14 major championships<ref>{{cite news|url=http://www.espn.com/tennis/story/_/id/13551475/tiger-woods-serena-williams-racial-identity|title=Serena Williams, Tiger Woods and racial identity in sports|work=www.espn.com|access-date=September 5, 2015}}</ref> *[[Harold Varner III]], professional golfer ===Gymnastics=== *[[Simone Biles]], gymnast<ref>{{cite news|url=https://www.essence.com/celebrity/simone-biles-makes-history-first-black-woman-five-titles/|title=Simone Biles makes history as first African American woman to win 5 top gymnastics titles|work=www.essence.com|access-date=August 20, 2018}}</ref> *[[Dominique Dawes]] *[[Gabby Douglas]] *[[Kyla Ross]] *[[Tasha Schwikert]] ===Hockey=== [[File:Dustin_Byfuglien_-_Winnipeg_Jets.jpg|thumb|100px|Dustin Byfuglien]] [[File:Kyle_Okposo_-_New_York_Islanders.jpg|thumb|100px|Kyle Okposo]] *[[Justin Bailey]] *[[Blake Bolden]] *[[Francis Bouillon]] *[[Donald Brashear]] *[[J. T. Brown (ice hockey)|J. T. Brown]] *[[Dustin Byfuglien]] *[[Gerald Coleman]] *[[Robbie Earl]] *[[Emerson Etem]] *[[Jordan Greenway]] *[[Mike Grier]] *[[Val James]] *[[Justin Johnson (ice hockey)|Justin Johnson]] *[[Caleb Jones (ice hockey)|Caleb Jones]] *[[Seth Jones (ice hockey)|Seth Jones]] *[[Greg Mauldin]] *[[K'Andre Miller|K'àtire Miller]] *[[Nyjer Morgan]] *[[Justin Morrison]] *[[Kyle Okposo]] *[[Jordan Samuels-Thomas]] *[[C. J. Suess]] *[[Scooter Vaughan]] *[[Shawn Wheeler]] *[[Charles Williams (ice hockey)|Charles Williams]] ===Swimming=== *[[Cullen Jones]] *[[Simone Manuel]] *[[Lia Neal]] *[[David Curtiss (swimmer)|David Curtiss]] *[[Sybil Smith]] ===Tennis=== [[File:Arthur Ashe (cropped).jpg|upright|thumb|right|100px|[[Arthur Ashe]]]] [[File:Althea Gibson in 1956 by Fred Palumbo (NYWTS).jpg|thumb|right|100px|[[Althea Gibson]]]] [[File:Serena Williams at 2013 US Open.jpg|thumb|right|100px|[[Serena Williams]]]] [[File:Venus Williams 2012.jpg|thumb|right|100px|[[Venus Williams]]]] ===A=== *[[Arthur Ashe]] - retired professional tennis player<ref>{{cite news|url= https://andscape.com/features/arthur-ashe-becomes-first-african-american-tennis-player-ranked-no-1-in-the-u-s/|title=Arthur Ashe becomes first African-American male tennis player ranked No.1 in the U.S.|work=[[Andscape]]|access-date=December 14, 2016}}</ref> ===B=== *[[James Blake (tennis)|James Blake]] - professional tennis player ===G=== *[[Zina Garrison]] - retired professional tennis player *[[Althea Gibson]] - retired professional tennis player *[[Coco Gauff]] - professional tennis player ===J=== *[[Jarmere Jenkins]] - retired professional tennis player ===K=== *[[Madison Keys]] - professional tennis player ===M=== *[[Nicholas Monroe]] - professional tennis player ===R=== *[[Chanda Rubin|Chàtia Rubin]] - professional tennis player ===S=== *[[Bryan Shelton]] - retired professional tennis player ===T=== *[[Taylor Townsend (tennis)|Taylor Townsend]] - professional tennis player ===S=== *[[Sloane Stephens]] - professional tennis player ===W=== *[[Mashona Washington]] - retired professional tennis player *[[Richard Williams (tennis coach)|Richard Williams]] - professional tennis coach *[[Serena Williams]] - professional tennis player *[[Venus Williams]] - professional tennis player ===Y=== *[[Donald Young (tennis)|Donald Young]] - professional tennis player ===Track àti field=== [[File:3.22.12OtisDavisByLuigiNovi3.jpg|upright|thumb|right|100px|[[Otis Davis]]]] [[File:Harrison Dillard 1952.jpg|upright|thumb|right|100px|[[Harrison Dillard]]]] [[File:De Amerikaanse atleet Charlie Greene (USA), Bestanddeelnr 923-6444.jpg|upright|thumb|right|100px|[[Charles Greene (athlete)|Charles Greene]]]] [[File:Jim Hines 1968.jpg|upright|thumb|right|100px|[[Jim Hines]]]] [[File:Michael Johnson 1995.jpg|upright|thumb|right|100px|[[Michael Johnson (sprinter)|Michael Johnson]]]] [[File:Florence Griffith Joyner2.jpg|upright|thumb|right|100px|[[Florence Griffith Joyner]]]] [[File:Vincent Matthews 1968.jpg|upright|thumb|right|100px|[[Vincent Matthews (athlete)|Vincent Matthews]]]] [[File:RalphHMetcalfe1977.jpg|upright|thumb|right|100px|[[Ralph Metcalfe]]]] [[File:Jesse Owens 1936.jpg|upright|thumb|right|100px|[[Jesse Owens]]]] [[File:Wilma Rudolph 1960.jpg|upright|thumb|right|100px|[[Wilma Rudolph]]]] [[File:Tommie Smith-modified (cropped).jpg|upright|thumb|right|100px|[[Tommie Smith]]]] [[File:Eddie Tolan 1932.jpg|upright|thumb|right|100px|[[Eddie Tolan]]]] ===A=== *[[Charles Austin (high jumper)|Charles Austin]], retired track àti field athlete ===B=== *[[Ronnie Baker (athlete)|Ronnie Baker]], professional track àti field athlete *[[Bob Beamon]], retired track àti field athlete *[[Larry Black (sprinter)|Larry Black]], former track àti field athlete *[[Trayvon Bromell]], professional track àti field athlete *[[Ralph Boston]], former track àti field athlete *[[Leroy Burrell]], retired track àti field athlete ===C=== *[[Milt Campbell]], former track àti field athlete *[[Henry Carr]], former track àti field athlete *[[Andre Cason|àtire Cason]], retired track àti field athlete *[[Jearl Miles Clark]], retired track àti field athlete *[[Kerron Clement]], professional track àti field athlete *[[Alice Coachman]], former track àti field athlete *[[Wayne Collett]], former track àti field athlete *[[Christian Coleman]], professional track àti field athlete *[[Mike Conley Sr.]], retired track àti field athlete *[[Shawn Crawford]], retired track àti field athlete *[[Josh Culbreath]], retired track àti field athlete ===D=== *[[Tony Darden]], retired track àti field athlete *[[Otis Davis]], retired track àti field athlete *[[Walter Davis (triple jumper)|Walter Davis]], professional track àti field athlete *[[Harrison Dillard]], retired track àti field athlete *[[Jon Drummond]], retired track àti field athlete ===E=== *[[Ashton Eaton]], retired track àti field athlete ===F=== *[[Allyson Felix]], professional track àti field athlete *[[Phyllis Francis]], professional track àti field athlete *[[Ron Freeman]], former track àti field athlete ===G=== *[[Justin Gatlin]], professional track àti field athlete *[[Tyson Gay]], professional track àti field athlete *[[Charles Greene (athlete)|Charles Green]], professional track àti field athlete *[[Maurice Greene (athlete)|Maurice Greene]], retired track àti field athlete ===H=== *[[Elijah Hall (athlete)|Elijah Hall]], professional track àti field athlete *[[Danny Harris]], retired track àti field athlete *[[Otis Harris]], professional track àti field athlete *[[Alvin Harrison]], retired track àti field athlete *[[Jeff Henderson (athlete)|Jeff Henderson]], professional track àti field athlete *[[Jim Hines]], retired track àti field athlete ===J=== *[[Larry James]], former track àti field athlete *[[Bershawn Jackson]], professional track àti field athlete *[[Cornelius Johnson (athlete)|Cornelius Johnson]], former track àti field athlete *[[Michael Johnson (sprinter)|Michael Johnson]], retired track àti field athlete *[[Rafer Johnson]], retired track àti field athlete *[[Al Joyner]], retired track àti field athlete *[[Jackie Joyner-Kersee]], retired track àti field athlete *[[Florence Griffith Joyner]], former track àti field athlete ===K=== *[[Roger Kingdom]], retired track àti field athlete *[[Erik Kynard]], professional track àti field athlete ===L=== *[[Brian Lewis (sprinter)|Brian Lewis]], professional track àti field athlete *[[Carl Lewis]], retired track àti field athlete *[[Noah Lyles]], professional track àti field athlete ===M=== *[[Michael Marsh (sprinter)|Michael Marsh]], retired track àti field athlete *[[Vincent Matthews (athlete)|Vincent Matthews]], retired track àti field athlete *[[Tony McQuay]], professional track àti field athlete *[[Aries Merritt]], professional track àti field athlete *[[LaShawn Merritt]], professional track àti field athlete *[[Ralph Metcalfe]], former track àti field athlete *[[Rod Milburn]], former track àti field athlete *[[Tim Montgomery]], retired track àti field athlete *[[Edwin Moses]], retired track àti field athlete ===N=== *[[David Neville (sprinter)|Dave Neville]], retired track àti field athlete ===O=== *[[Dan O'Brien]], retired track àti field athlete *[[David Oliver (hurdler)|David Oliver]], professional track àti field athlete *[[Jesse Owens]], former track àti field athlete ===P=== *[[Darvis Patton]], retired track àti field athlete *[[David Payne (hurdler)|David Payne]], professional track àti field athlete *[[Mike Powell (long jumper)|Mike Powell]], retired track àti field athlete * [[Tiffany Porter]] ===R=== *[[Mack Robinson (athlete)|Mack Robinson]], retired track àti field athlete *[[Mike Rodgers]], professional track àti field athlete *[[Wilma Rudolph]], former track àti field athlete *[[Butch Reynolds]], retired track àti field athlete ===S=== *[[Ronnie Ray Smith]], former track àti field athlete *[[Tommie Smith]], retired track àti field athlete *[[Wallace Spearmon]], professional track àti field athlete ===T=== *[[Eddie Tolan]], former track àti field athlete *[[Gwen Torrence]], retired track àti field athlete *[[Wyomia Tyus]], retired track àti field athlete ===W=== *[[Willye White]], former track àti field athlete *[[Archie Williams]], former track àti field athlete *[[John Woodruff (athlete)|John Woodruff]], former track àti field athlete ===Y=== *[[Kevin Young (hurdler)|Kevin Young]], retired track àti field athlete ===Wrestling=== *[[Cedric Alexander|Cedric Alexàtier]], professional wrestler *[[Sasha Banks]], professional wrestler *[[Bianca Belair]], professional wrestler *[[Shelton Benjamin]], professional wrestler *[[Angelo Dawkins]], professional wrestler *[[Montez Ford]], professional wrestler *[[Mark Henry]], former professional wrestler *[[Dwayne 'The Rock' Johnson]], retired professional wrestler *[[Bobby Lashley]], professional wrestler *[[Keith Lee (wrestler)|Keith Lee]], professional wrestler *[[Moose (wrestler)|Moose]], professional wrestler *[[Willie Mack]], professional wrestler *[[Montel Vontavious Porter]], professional wrestler *[[R-Truth]], professional wrestler *[[Rich Swann]], professional wrestler *[[King Booker]], retired professional wrestler *[[Naomi (wrestler)|Naomi]], professional wrestler *[[Titus O'Neil]], professional wrestler *[[Xavier Woods]], professional wrestler *[[Mia Yim]] (African American father), professional wrestler ===Motorsport=== *[[Bubba Wallace]], NASCAR driver *[[Elias Bowie]] *[[Charlie Scott (NASCAR)|Charlie Scott]] *[[George Wiltshire]] *[[Randy Bethea|Ràtiy Bethea]] * [[Willy T. Ribbs]] *[[Bill Lester]] ===Martial arts=== *[[Daniel Cormier]], mixed martial artist *[[Jon Jones]], mixed martial artist *[[Kevin Lee (fighter)|Kevin Lee]], mixed martial artist *[[Tyron Woodley]], mixed martial artist ===Soccer=== * [[Antonee Robinson]] * [[Benji Michel]] * [[Brandon Servania|Bràtion Servania]] * [[Bright Dike]] * [[Charlie Davies]] * [[Chris Richards (soccer)|Chris Richards]] * [[DeAndre Yedlin|Deàtire Yedlin]] * [[DeJuan Jones]] * [[DaMarcus Beasley]] * [[Dante Sealy]] * [[Duane Holmes]] * [[Daryl Dike]] * [[Eddie Gustafsson]] * [[Eddie Johnson (American soccer)|Eddie Johnson]] *[[Edson Buddle]] * [[Erik Palmer-Brown]] * [[Haji Wright]] * [[Mark Segbers]] * [[Tim Howard]] * [[Tyler Adams]] * [[Freddy Adu]] * [[Kellyn Acosta]] * [[Eddie Pope]] * [[Briana Scurry]] * [[Kofi Sarkodie]] * [[Kayden Pierre]] * [[Kurowskybob Pierre]] * [[Jonathan David]] * [[Jonathan Lewis (soccer)|Jonathan Lewis]] * [[Jozy Altidore]] * [[Konrad de la Fuente]] * [[Maurice Edu]] * [[Mark McKenzie (soccer, born 1999)|Mark Mckenzie]] * [[Marlon Hairston]] * [[Gyasi Zardes]] * [[Julian Green]] * [[Justin Che]] * [[Marvell Wynne (soccer)|Marvell Wynne]] * [[Sean Okoli]] * [[Sean Johnson (soccer)|Sean Johnson]] * [[Tayvon Gray]] * [[Weston McKennie]] * [[Zack Steffen]] * [[Patrick Koffi]] ==First Ladies of the United States== *[[Michelle Obama]] (2009–2017), first African American First Lady àti the 44th First Lady<ref>{{cite news|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/administration/first-lady-michelle-obama|title=First Lady Michelle Obama|work=www.obamawhitehouse.archives.gov|access-date=February 20, 2019}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist|30em}} ==External links== *[http://www.nbcnews.com/id/22425001 President Obama's Speech to the NAACP on July 16, 2009] - full video by ''MSNBC'' *[http://www.famousafricanamericans.org/ Famous African Americans] {{African American topics}} {{Lists of African Americans}} {{list of lists |people |listcat=Lists of African-American people}} {{DEFAULTSORT:African-American people, lists of}} [[Category:Lists of American people by ethnic or national origin]] [[Category:Lists of people by ethnicity]] 55agtykbr28rie2pf815qy2nzwjn2c8 David Mark 0 12970 639764 614474 2026-11-07T20:42:53Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639764 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | image = davidmark81.jpg | | honorific-prefix = | name =David Alechenu Bonaventure Mark | honorific-suffix = | imagesize = | small| caption = | order2 = | office2 =Ààrẹ ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà. | term_start2 =Oṣù kẹrin Ọdún 2003 | term_end2 = | predecessor2 = | successor2 = | constituency =Gúúsù Benue | majority = | order = | office = Ààrẹ ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà | term_start = Ọjọ́ kẹfà Oṣù kẹfà Ọdún 2007 | term_end = | deputy =[[Ike Ekweremadu]] | predecessor =[[Ken Nnamani]] | successor2 = | office3 = Gómínà Ìpínlẹ̀ Niger | term_start3 = Oṣù kínín 1984 | term_end3 = 1986 | predecessor3 = [[Awwal Ibrahim]] | successor3 = [[Garba Ali Mohammed]] | birth_date = Oṣù kẹrin 1948 | birth_place =[[Zungeru]], [[Niger State]]<ref name=trib>{{cite news |first= |last= |authorlink= |coauthors= |title=Zungeru: The abandoned first capital city of Nigeria |url=http://www.tribune.com.ng/28102007/features.html |work=Nigerian Tribune online |publisher=African Newspapers of Nigeria |date=2007-10-28 |accessdate=2007-11-03 |archivedate=2020-04-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200414154725/http://www.tribune.com.ng/28102007/features.html |deadurl=yes }}</ref> | death_date = | death_place = | nationality =Ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà | party =[[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]] | spouse = | relations = | children = | residence = | alma_mater = | occupation = | profession = | religion =[[Christianity]]<ref name=td>{{cite news |first=Stanley |last=Nkwazema |coauthors=Chuks Okocha and Juliana Taiwo |title=House Defies PDP, Elects Bankole Speaker |url=http://www.thisdayonline.com/nview.php?id=94039 |work=[[Thisday]] online |publisher=Leaders & Company |date=2007-11-02 |accessdate=2007-11-03 |archivedate=2007-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071103162057/http://www.thisdayonline.com/nview.php?id=94039 |deadurl=yes }}</ref> }} '''David Alechenu Bonaventure Mark''' (bíi ní Oṣù kẹrin Ọdún 1948) jẹ́ ológun tí ó ti fẹ̀hìntì àti olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè [[Nigeria|Nàìjíríà]] tí wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú Ìpínlẹ̀ Benue ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó jẹ́ aṣojú ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin lẹ́yìn tí ó wọlé látàrí ètò ìdìbò ti oṣù kẹrin ọdún 2007 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú [[People's Democratic Party (Nigeria)| People's Democratic Party]].<ref name=na>{{cite web |url=http://www.nassnig.org/senate/Personal%20data/Mark/Home.htm |title=Senator David Mark |accessdate=2007-11-03 |work= |publisher=[[National Assembly of Nigeria]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070925212305/http://www.nassnig.org/senate/Personal+data/Mark/Home.htm |archivedate=2007-09-25 |dead-url=yes }}</ref> Ó jẹ́ ààrẹ ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin.<ref name="Marks Childhood">{{cite web|title=Childhood|url=http://www.senatepresident.com/bio.html#childhood|publisher=Senate President|accessdate=7 May 2012|archive-date=22 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111222011219/http://www.senatepresident.com/bio.html#childhood|dead-url=yes}}</ref><ref name="Controverisal win">{{cite news|title=Benue: David Mark in controversial re-election win|url=http://newnigerianpolitics.com/2011/04/10/benue-david-mark-in-controversial-re-election-win/|accessdate=7 May 2012|newspaper=New Nigerian Politics|date=10 April 2011|archivedate=14 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110414014252/http://newnigerianpolitics.com/2011/04/10/benue-david-mark-in-controversial-re-election-win/|deadurl=yes}}</ref> ==Ìgbé ayé àti Èkó rè== A bí Mark si ìlú Otukpo ní ìpínlè Benue ni osù kerin odun 1948. O lo si ilé-ìwé St. Francis Catholic Practicing ko to look since ilé-ìwé àwon ologun. Léyìn náà, o tun lo kàwé ni Nigeria Defense Academy.<ref name="Marks Childhood"/> Wón so di 2nd Lieutenant ni odun 1970, wo si tun so di Captaini ni odun 1971, ótún padà di alaga Abandoned Properties implementation Committee ni iwo ilà oòrùn ni odun 1976. ==Minisita== Mark jé olori Ministry of Communication àti àwon èka rè: Nigerian Telecommunications Limited(NITEL) àti Nigerian Postal Service(NIPOST). ==Aare ìgbìmò asofin agba ti Nàìjirià== A yan Mark gégé bi ààré ilé ìgbìmò asofin àgbà ti Naijiria ní ojó kefa, osu Kefa odun 2007. <ref name=v>{{cite news |first=Emmanuel |last= Aziken |title= Marked for Battle - Akume Battles Mark for Senate Presidency |url=http://allafrica.com/stories/200710120133.html |work=Vanguard |publisher= [[allAfrica.com|AllAfrica Global Media]]|date=2007-10-12 |access-date=2007-11-03 }}</ref> David tún díje fun Senato agbègbè Benue South lekan si ni osu kerin odun 2011, a si yan fun isejoba kerin.<ref>{{cite web|date=Apr 12, 2011|work=Daily Independent|title=Mark, Tinubu, Nnamani, others greet Ngige, as APGA rejects Anambra results|author=Rotimi Akinwumi and Akinwunmi King|url=http://www.independentngonline.com/DailyIndependent/Article.aspx?id=32046}}</ref> David so pe idibo àwon eniyan ni o gbé depo, o si so fún àwon olutako rè láti sisé papò láti tún Nàìjíríà se.<ref name="Controverisal win"/> Nígbà ti àwon ilé ìgbìmò asofin un tún òfin Nàìjíríà se, Mark so fun àwon Senato tó kù rè láti fi àwon omo Nàìjirià si wajú ara won.<ref name="Constitution Review">{{cite news|title=No Fixed Position On Constitution Review – David Mark |url=http://www.zimbio.com/Nigeria+Today/articles/_KV85aTyaJS/No+Fixed+Position+Constitution+Review+David |archive-url=https://archive.today/20130630180705/http://www.zimbio.com/Nigeria+Today/articles/_KV85aTyaJS/No+Fixed+Position+Constitution+Review+David |url-status=dead |archive-date=30 June 2013 |access-date=2 May 2013 |newspaper=Zimbio |date=27 April 2013 }}</ref> Léyìn ìgbà ti àwon orílè-èdè United Kingdom satako si Nàìjirià, won si so pé wón ma se idaduro si àwon iranlowo ti wón un fun Nàìjirià. Mark so pe ki wón fi iranlowo won pa mó.<ref name="leaders unite">{{cite news|last=Fisher|first=Jonah|title=Nigerian leaders unite against same-sex marriages|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-15992099|access-date=2 May 2013|newspaper=BBC News|date=5 December 2011}}</ref> Ni osu kesan odun 2018, Mark ni ipinu láti díje fun ipò ááre orílè-èdè Nàìjirià, o si yan Zainab Abdulkadir Kure ati Abba Ejemni si egbe ti o ma sé idari ipolongo ìdíje rè.<ref>{{Cite web|title=David Mark makes new appointments for his campaign organization|url=https://dailypost.ng/2018/09/12/david-marks-appointments-campaign-organization/|last=Itodo|first=Yemi|date=2018-09-12|website=Daily Post Nigeria|language=en-US|access-date=2020-05-05}}</ref> ==Ìgbé ayé rè== O feran eré idaraya golf, tennis àti Squash.<ref name=Profile>{{cite web|title=Senate President Profile|url=http://www.senatepresident.com/profile.html|publisher=Senate President|access-date=7 May 2012|archive-date=18 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120618010323/http://www.senatepresident.com/profile.html|dead-url=yes}}</ref> O je Christieni, èyà Idoma sì ni èyà rè. O ni ìyàwó merin sí marun.><ref name="Fraud reporting">{{cite web|title=Scam ATM Card Payment Money Transfers Example - David Mark|url=http://www.consumerfraudreporting.org/ATMcardScam_SWIFTCARD.php|publisher=Consumer Fraud Reporting}}</ref> Mark ni ilé àti Helicopter ati ìbi ibalesi fún Helicopter. .<ref>{{Cite web |url=http://abujamedia.com.ng/david-marks-house-in-benue-state-has-a-helicopter-landing-space-on-its-roof/ |title=David Mark's House in Benue State Has a Helicopter Landing Space on its Roof |access-date=2015-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160814032431/http://abujamedia.com.ng/david-marks-house-in-benue-state-has-a-helicopter-landing-space-on-its-roof/ |archive-date=2016-08-14 |url-status=dead }}</ref> ==Àwọn ìtọ́kasí== {{reflist}} {{NigerStateGovernors}} {{President Nigerian Senate}} {{Nigerian Senators of the 4th National Assembly}} {{Nigerian Senators of the 5th National Assembly}} {{Nigerian Senators of the 6th National Assembly}} {{Nigerian Senators of the 7th National Assembly}} {{igbesiaye|1948||Mark David}} [[Ẹ̀ka:Àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Niger]] [[Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú]] 813xcw992yq2o3b3zhwactq9ulu5svx Taiwan 0 13344 640054 614815 2026-11-08T07:09:36Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640054 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = {{lang|zh-Hant|中華民國}}<small>{{Ref label |names|a|}}</small><br /><center>''Zhōnghuá Mínguó''<!-- Do not change to "Jhonghua Minguo" (i.e. Tongyong pinyin) because Hanyu pinyin is the official romanization from 1 January 2009. --> |conventional_long_name = Republic of China |common_name = Taiwan |image_flag = Flag of the Republic of China.svg |alt_flag = A red flag, with a small blue rectangle in the top left hand corner on which sits a white sun composed of a circle surrounded by 12 rays. |image_coat = National Emblem of the Republic of China.svg |symbol_type = Emblem |alt_coat = A blue circular emblem on which sits a white sun composed of a circle surrounded by 12 rays. |image_map = Locator map of the ROC Taiwan.svg |map_caption = depicting the [[Free Area of the Republic of China]] |national flower = plumflower.jpg |alt_map = A map depicting a relatively small island in East Asia. |national_anthem = <center></center><br />“[[National Anthem of the Republic of China]]”<br />《中華民國國歌》 <br /> <center>[[Fáìlì:National Flag Anthem of the ROC instrumental.ogg]]</center><br />“[[National Flag Anthem]]”<br />《中華民國國旗歌》 |capital = [[Taipei]]<ref name="capital">{{cite web| title = Yearbook 2004| publisher = Government Information Office of the Republic of China| series = Yearbook| year = 2004| quote = Taipei is the capital of the ROC| url = http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/5-gp/yearbook/2004/P045.htm}}</ref>{{Ref label|taipeinote|b|}} |latd=25 |latm=02 |lats=00 |latNS=N |longd=121 |longm=38 |longs=00 |longEW=E |largest_city = [[New Taipei]] <!---only Mandarin is the official language, others are regional languages, per http://www.gio.gov.tw/ct.asp?xItem=35570&ctNode=4101 ----> |official_languages = [[Standard Mandarin]]<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/580902/Taiwan |title=Taiwan (self-governing island, Asia)|publisher=Britannica Online Encyclopedia |date=1975-04-05 |accessdate=2009-05-07}}</ref> |languages_type = [[Official script]]s |languages = [[Traditional Chinese]] |regional_languages = [[Taiwanese Hokkien]]<br />[[Hakka Chinese]]<br />[[Formosan languages]]<ref>{{cite web|url=http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/5-gp/yearbook/ch02.html|title=The Republic of China Yearbook 2009. Chapter 2&nbsp;– People and Language|year=2009|publisher=Government Information Office|accessdate=2 May 2010}}</ref> |ethnic_groups = 98% [[Han Chinese|Han]]<ref>{{cite web|url=http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/5-gp/yearbook/ch02.html |title=The Republic of China Yearbook 2009 / Chapter 2: People and Language |publisher=Gio.gov.tw |date= |accessdate=1 August 2010}}</ref><ref>{{CIA World Factbook link|tw|Taiwan}}</ref><br />{{dead link|date=December 2010}} &nbsp;70% [[Hoklo people|Hoklo]]<br /> &nbsp;14% [[Hakka people|Hakka]]<br /> &nbsp;14% [[Waishengren#Mainlanders in Taiwan|Mainlanders]]<ref>''Waishengren'' usually refers to people who moved from mainland China to Taiwan after 1949 when the KMT retreated to Taiwan due to the [[Chinese Civil War]], and to their descendants born in Taiwan. It usually does not include citizens of the People's Republic of China who more recently moved to Taiwan.</ref><br /> 2% [[Taiwanese aborigines]]<ref>Taiwanese Aborigines are officially categorised into 14 separate ethnic groups by the Republic of China. They have all been grouped into one group here for simplicity. For the entire list of groups, see [[List of ethnic groups in Taiwan]]</ref><br /> |government_type = [[Semi-presidential system|Semi-presidential]] [[republic]] |leader_title1 = [[President of the Republic of China|President]] |leader_name1 = [[Tsai Ing-wen]] |leader_title2 = [[Vice President of the Republic of China|Vice President]] |leader_name2 = [[Lai Ching-te]] |leader_title3 = [[Premier of the Republic of China|Premier]] |leader_name3 = [[Chen Chien-jen]] |leader_title4 = [[Vice Premier of the Republic of China|Vice Premier]] |leader_name4 = [[Cheng Wen-tsan]] |legislature = [[Legislative Yuan]] |area_km2 = 36,191.4667 |area_sq_mi = 13,973.6 |area_rank = 136th |area_magnitude = 1 E10 |percent_water = 10.34 |population_estimate = 23,150,923<ref name="taiwan-popstat">{{cite web |url=http://www.stat.gov.tw/mp.asp?mp=4 |title=MOI Statistical Information Service |date= |accessdate=2010-10-24 |archive-date=2016-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160805115259/http://www.stat.gov.tw/mp.asp?mp=4 |dead-url=yes }}</ref>{{Ref label|popnote|c|}} |population_estimate_year = 2010 |population_estimate_rank = 49th |population_density_km2 = 640 |population_density_sq_mi = 1,658 |population_density_rank = 16th |demonym = [[Taiwanese people|Taiwanese]]<ref>{{cite web |url=http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/5-gp/relief/help_41.htm |title=The ROC's Humanitarian Relief Program for Afghan Refugees |publisher=Gio.gov.tw |date=2001-12-11 |accessdate=2009-05-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041215030432/http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/5-gp/relief/help_41.htm |archivedate=2004-12-15 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/4-oa/20051111/2005111101.html |title=Taiwanese health official invited to observe bird-flu conference |publisher=Gio.gov.tw |date=2005-11-11 |accessdate=2009-05-07}}</ref><ref>{{cite web |url=http://geography.about.com/library/weekly/aa030900a.htm |title=Demonyms&nbsp;– Names of Nationalities |publisher=Geography.about.com |accessdate=2009-05-07 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225061024/http://geography.about.com/library/weekly/aa030900a.htm%20 |dead-url=yes }}</ref> or [[Chinese people|Chinese]]<ref>Although the territories controlled by the ROC imply that the demonym is "Taiwanese", some consider that it is "Chinese" due to the claims of the ROC over all of China. Taiwanese people have various opinions regarding their own [[#National identity|national identity]].</ref> or both |GDP_PPP = $810.487 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=528&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=78&pr.y=8 |title=Republic of China (Taiwan)|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2010-04-21}}</ref> |GDP_PPP_rank = 19th |GDP_PPP_year = 2010 |GDP_PPP_per_capita = $34,743<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 21th |GDP_nominal = $426.984 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = 24th |GDP_nominal_year = 2010 |GDP_nominal_per_capita = $18,303<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 37th |sovereignty_type = [[History of the Republic of China|Establishment]] |sovereignty_note = [[Xinhai Revolution]] |established_event1 = [[Wuchang Uprising]] |established_date1 = 10 October 1911 |established_event2 = Republic established |established_date2 = 1 January 1912 |established_event3 = [[Taiwan under Japanese rule#Surrender ceremony|End of Japanese rule in Taiwan]] |established_date3 = 25 October 1945 |established_event4 = [[Constitution of the Republic of China|Constitution]] |established_date4 = 25 December 1947 |established_event5 = [[Taiwan after World War II#From authoritarianism to democracy|Government relocated to Taipei]] |established_date5 = 7 December 1949 |HDI = {{increase}} 0.943&nbsp;<ref name="hdi">Due to [[Political status of the Republic of China|its political status]], the [[United Nations|UN]] has not calculated an [[Human Development Index|HDI]] for the ROC. The ROC government calculated its HDI for 2007 to be 0.943,&nbsp;[http://www.dgbas.gov.tw/public/Data/910616273671.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524000730/http://www.dgbas.gov.tw/public/Data/910616273671.pdf |date=2011-05-24 }} and would rank 25th among countries.</ref> |HDI_year = 2007 |HD1_rank = unranked |HDI_category = {{color|green|Very high}} |Gini=34.1 <ref>Regularly check CIA factbook or {{Cite journal |url=http://eng.stat.gov.tw/public/data/dgbas03/bs4/ninews_e/9808/t14e.xls |title=Household Income distribution of major countries |access-date=2011-01-08 |archivedate=2012-05-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120514063047/http://eng.stat.gov.tw/public/data/dgbas03/bs4/ninews_e/9808/t14e.xls |deadurl=yes }}</ref> |Gini_year=2008 |Gini_category=<span style="color:#fc0;">medium</span> |currency = [[New Taiwan dollar]] (NT$) |currency_code = TWD |country_code = TPE |time_zone = [[Chungyuan Standard Time|CST]] |utc_offset = [[UTC+8|+8]] |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = [[UTC+8|+8]] |date_format = yyyy-mm-dd <br /> yyyy年m月d日 <br /> ([[Common Era|CE]]; [[Chinese calendar|CE+2697]]) ''or'' [[Minguo calendar|民國yy年m月d日]] |drives_on = right |cctld = [[.tw]], [[.台灣]],<ref>{{cite web |url=http://brussels38.icann.org/meetings/brussels2010/transcript-board-25jun10-en.txt |title=ICANN Board Meeting Minutes |publisher=ICANN |date=25 June 2010 }}</ref> [[.台湾]] |calling_code = [[+886]] |footnotes = a. {{note|names}} See also [[Name of China#Official names|Names of China]]. b. {{note|taipeinote}} Nanjing was the seat of the government from 1928 until 1949 except during wars, when the government retreated to Taipei.<br /> c. {{note|popnote}} Population and density ranks based on 2008 figures. }} '''Taiwan''' tabi '''Orile-ede Olominira ile Ṣaina''' je orile-ede ni [[Ásíà]]. {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} == Itokasi == {{reflist}} {{Countries of Asia}} <!--Interwikis--> [[Ẹ̀ka:Ṣáínà| ]] [[Ẹ̀ka:Taiwan| ]] 6eobxxvu8qw4q44d982yl5hnh5h0amr Riga 0 13911 640013 635859 2026-11-08T06:03:59Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640013 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available --> <!-- See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage --> |name = Riga |native_name = Rīga |native_name_lang = lv |settlement_type = City |image_skyline = Riian vanhakaupunki.jpg |imagesize = 280px |image_alt = Riga old town skyline |image_caption = Riga old town skyline. |image_flag = Rigas Karogs.svg |image_seal = Coat of Arms of Riga.svg |dot_map_alt = Location of Riga within Latvia |dot_map_caption = Location of Riga within Latvia. |image_map = Riga in Latvia and EU.png |pushpin_map = Latvia |pushpin_label_position = left |pushpin_mapsize = 280 |subdivision_type = Country |subdivision_name = {{flag|Latvia}} |government_footnotes = <ref name="council">{{cite web |url=http://www.riga.lv/EN/Channels/Riga_Municipality/Riga_City_Council/default.htm |title=Riga City Council |publisher=[[Riga City Council]] |accessdate=2009-07-22 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225141932/https://www.riga.lv/lv |dead-url=yes }}</ref> |government_type = City council |leader_title = Mayor |leader_name = [[Nils Ušakovs]] |area_magnitude = 1 E+6 |area_footnotes = (''2002'') <ref name="figures">{{cite web |url=http://www.riga.lv/EN/Channels/About_Riga/Riga_in_numbers/default.htm |title=Riga in Figures |accessdate=2007-08-02 |publisher=[[Riga City Council]] |archive-date=2007-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070810132246/http://www.riga.lv/EN/Channels/About_Riga/Riga_in_numbers/default.htm |dead-url=yes }}</ref> |area_total_km2 = 307.17 |area_water_km2 = 48.50 |area_water_percent = 15.8 |area_metro_km2 = 10132 |population_as_of = ''2010'' |population_footnotes = &nbsp;<ref name="population">{{cite web|url=http://data.csb.gov.lv/Dialog/varval.asp?ma=04-05a&ti=4%2D5%2E+RESIDENT+POPULATION+BY+REGION%2C+CITY+AND+DISTRICT+AT+THE+BEGINNING+OF+THE+YEAR+++&path=../DATABASEEN/Iedzsoc/Annual%20statistical%20data/04.%20Population/&lang=1|title=Resident Population by Region, City and District at the Beginning of the Year|publisher=csb.gov.lv|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071118044437/http://data.csb.gov.lv/Dialog/varval.asp?ma=04-05a&ti=4-5.+RESIDENT+POPULATION+BY+REGION,+CITY+AND+DISTRICT+AT+THE+BEGINNING+OF+THE+YEAR+++&path=../DATABASEEN/Iedzsoc/Annual%20statistical%20data/04.%20Population/&lang=1|archivedate=2007-11-18|access-date=2010-03-14|dead-url=yes}}</ref> |population_total = 709145 |population_density_km2 = auto |population_metro = 1,098,523 ([[Riga Region]]) |population_density_metro_km2 = 108.3 |population_blank1_title = [[Demonym]] |population_blank1 = Rīdzinieki |demographics_type1 = Ethnicity |demographics1_footnotes = (''2009'') <ref name="ethnicity">{{cite web |url=http://data.csb.gov.lv/Dialog/varval.asp?ma=04-19a&ti=4-19.+RESIDENT+POPULATION+BY+ETHNICITY+AND+BY+REGION%2C+CITY+AND+DISTRICT+AT+THE+BEGINNING+OF+THE+YEAR&path=../DATABASEEN/Iedzsoc/Annual%20statistical%20data/04.%20Population/&lang=1 |title=Resident Population by Ethnicity and by Region, Cityr and District at the Bebinning of the Year |publisher=csb.gov.lv |accessdate=2009-07-22 }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |demographics1_title1 = [[Latvian people|Latvians]] |demographics1_info1 = 42.3 % |demographics1_title2 = [[Russians]] |demographics1_info2 = 41.0 % |demographics1_title3 = [[Belarusians]] |demographics1_info3 = 4.1 % |demographics1_title4 = [[Ukrainians]] |demographics1_info4 = 3.9 % |demographics1_title5 = [[Poles]] |demographics1_info5 = 2.0 % |demographics1_title6 = Others |demographics1_info6 = 6.7 % |timezone1 = EET |utc_offset1 = +2 |timezone1_DST = EEST |utc_offset1_DST = +3 |coordinates_type = city |coordinates_display = display=inline |latd=56 |latm=56 |lats=56 |latNS=N |longd=24 |longm=6 |longs=23 |longEW=E |area_code_type = [[Telephone numbers in Latvia|Calling codes]] |area_code = 66 & 67 |website = [http://www.riga.lv/ www.riga.lv] }} [[Fáìlì:Riga SPOT 1024.jpg|thumb|200px|right|Riga seen from Spot Satellite]] {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} == Itokasi == {{reflist}} {{oluilu europe}} [[Ẹ̀ka:Àwọn olúìlú ní Europe]] 0kiuhludfdm5uph51uuu0kgwhr81e46 Ẹranko 0 14124 640136 604307 2026-11-08T10:00:46Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640136 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = {{taxobox color|[[animalia]]}} | name = Àwọn ẹranko<br />Animals | fossil_range = [[Ediacaran]] – Recent {{fossilrange|610|0|}} | image = Animal diversity.png | image_width = 250px | domain = [[Eukaryota]] {{Taxobox_norank_entry | taxon = [[Opisthokonta]]}} {{Taxobox_norank_entry | taxon = [[Holozoa]]}} {{Taxobox_norank_entry | taxon = [[Filozoa]]}} | regnum = '''Animalia''' | regnum_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[Systema Naturae|1758]] | subdivision_ranks = [[Phylum|Phyla]] | subdivision = * '''Subkingdom [[Parazoa]]''' ** [[Sponge|Porifera]] ** [[Placozoa]] * '''Subkingdom [[Eumetazoa]]''' ** '''[[Radiata]] (unranked)''' *** [[Ctenophora]] *** [[Cnidaria]] ** '''[[Bilateria]] (unranked)''' *** [[Orthonectida]] *** [[Rhombozoa]] *** [[Acoelomorpha]] *** [[Chaetognatha]] *** '''Superphylum [[Deuterostomia]]''' **** [[Chordata]] **** [[Hemichordata]] **** [[Echinoderm]]ata **** [[Xenoturbellida]] **** [[Vetulicolia]] [[extinction|†]] *** '''[[Protostomia]] (unranked)''' **** '''Superphylum [[Ecdysozoa]]''' ***** [[Kinorhyncha]] ***** [[Loricifera]] ***** [[Priapulida]] ***** [[Nematoda]] ***** [[Nematomorpha]] ***** [[Lobopodia]] ***** [[Onychophora]] ***** [[Tardigrada]] ***** [[Arthropoda]] **** '''Superphylum [[Platyzoa]]''' ***** [[Platyhelminthes]] ***** [[Gastrotricha]] ***** [[Rotifera]] ***** [[Acanthocephala]] ***** [[Gnathostomulida]] ***** [[Micrognathozoa]] ***** [[Cycliophora]] **** '''Superphylum [[Lophotrochozoa]]''' ***** [[Sipuncula]] ***** [[Hyolitha]] [[extinction|†]] ***** [[Nemertea]] ***** [[Phoronida]] ***** [[Bryozoa]] ***** [[Entoprocta]] ***** [[Brachiopoda]] ***** [[Mollusca]] ***** [[Annelida]] ***** [[Echiura]] }} [[Fáìlì:Lion (Panthera leo) male 6y.jpg|thumb|Awon kiniun «Oba awon eranko»]] [[Fáìlì:Polar bear (Ursus maritimus) in the drift ice region north of Svalbard.jpg|thumb|Òfàfà èérun yinyin]] '''Àwọn ẹranko''' je apa kan ninu [[Ijoba Eranko]]. == Kini awon ẹranko? == Awa ni awon ẹranko yàtọ̀, dàbí àwọn: [[Fáìlì:A man and his donkey on the way back from the field in Aswan, Egypt (edited).jpg|thumb|Okunrin pelu kẹtẹkẹtẹ lori ònà lati aaye]] - [[kìnìún]], awon [[ẹkùn]], awon [[Alángbá|aláǹgbá]], awon [[ejò]], awon [[màlúù]], awon [[àdàbà]], awon [[òwìwí]], àwọn [[aláǹtakùn]], awon [[Àgbọ̀rín|àgbọ̀nrín]], [[kọlọkọlọ]], awon [[Àmọ̀tẹ́kùn|amotèkun]], awon [[kẹ́tẹ́kẹ́tẹ́]], [[kẹ́tẹ́kẹ́tẹ́ abilà]], ati awon [[ẹyẹ]], [[àkùkọ]], [[ìnàkí]], [[Àgùnfọ̀n|àgùnfọn]], [[Ọ̀bọ]] ( tabi aya) , [[Dainósò]], [[Ẹyẹ pẹ́ngúìnì]], [[edé]] ( tabi [[Edé|idé]]), [[aràn]], [[Àmọ̀tẹ́kùn|amọtẹkun]], [[Òfàfà]], [[Àgbọ̀rín|àgbọnrin]], [[Ìjàpá]], [[Awun òkun]], [[ẹja]], [[Eku|ekute]], [[eku ti odò]], [[Òfàfà ti Ìgbà òtútù]], [[Akurakuda]], [[Ótà òkun]], [[irè]] (tabi [[Irè|antètè]] ), [[Kòkòrò lédíbọọ̀gì]], [[idì]], [[Àwòdì|awodi]], [[Ẹyẹ omi]], [[Ẹja abániṣeré]], [[Ẹja ẹléjò]], [[Eṣinṣin]], [[Aáyán]], [[paramọlẹ]], [[Dírágónì]], [[Lámilámi]], [[oyin]], [[ọbọnbon]], [[Ológbò]], [[Ìgbín òkun]], [[Igbin|Ìgbìn]], '''[[Ìkokò]]''', [[Ìkokò àbàwọ́n]] , [[Adìyẹ]], [[Àgùtàn|Àgùntàn]], [[Kangaru]], [[Ọ̀ọ̀nì]], [[alegba|alegba,]] [[Labalábá|labalaba]], [[Abo pẹ́pẹ́yẹ]], [[pẹ́pẹ́yẹ]], [[Odídẹrẹ́|ayékòótó]], [[erinmì]], [[ọkẹrẹ]] ([[Ọkẹrẹ|oforo]]), [[ẹja ẹlẹsẹ mẹjọ|ẹja ẹlẹsẹ mẹjọ,]] [[apatadillo]], [[Ẹlẹ́dẹ̀abẹ́rẹ́|Ẹlẹ́dẹ̀abẹ́rẹ́ ('''Òòrẹ̀)''']], [[Ẹlẹ́dẹ̀]], [[ẹyẹ ìwò]], [[Gúnugún|gúnugú]], [[Agbọ́n]], [[skunk]], [[Rakoni (raccoon)|rakoni]], [[Ràkùnmí|Ràkúnmí]], [[cougar]], [[bison]], [[Ẹfọ̀n Áfríkà|Ẹfọ̀n]], [[Tòlótòló]], [[Àgbánréré|Àgbáǹréré]], [[Erinmilókun]], [[Panda nla]], [[Alákàṣa|Alákàṣa,]] [[Aláǹtakùn ketekete abila]]. Awa ni awon orisirisi ẹranko ni agbayé wa. Awa ni iru meta eranko ni gbogbo ayé: awon [[Ẹja|eja]], awon [[Ẹyẹ|eye]], ati awon [[eranko ile]]. == Awon [[Àmọ̀tẹ́kùn]] tabi [[Akátá]]: == Awon [[àmọ̀tẹ́kùn]] tabi [[akátá]] saré kíákíá, ṣùgbọ́n, won ko le sáré fun àkókò ti ó pọ̀jù, ti won ba sâré, won ma saré fun àkóko kékeré nigba náà won ma nilo lati ni ìsinmi. == Kini awon [[Kìnìún|Kiniun]]: == Awa pe awon [[Kìnìún|kiniun]] «<[[Kìnìún|Ọba awon ẹranko]]» sugbon o le beere, «kini idi awa n pe won «Ọba awon Ẹranko» o ti béèré dáradára, idi ti awa n pe won «Ọba awon ẹranko» je nitori won je «Oba awon eranko» Awon kiniun, won le pariwo pelu ariwo ti o po gan ju gbogbo eranko ni igbo-kijikiji. Ti won ba pariwo, gbogbo eranko won ma saré fun igbesi aye won. Nitori, ko si eranko ni [[igbó]] ti o le se jagun pelu kiniun, ti won ba gbiyanju, won ma padanu gidigan. E ma duro pelu awon [[Kìnìún|kiniun]]. == Kini awon [[Òfàfà]] == [[Fáìlì:Kamchatka Brown Bear near Dvuhyurtochnoe on 2015-07-23.jpg|thumb|[[Òfàfà]] ni [[igbó]]]] Awon [[òfàfà]] (bears) je dabi awon kiniun, nitori won ni agbara ti o poju. Awon òfàfà, won n gbé ni [[igbó]], ati won le saré kiakia. Won ni ekanna ati won je lewu. Awa ni orisirisi òfàfà, awa ni [[òfàfà dudu]], [[Òfàfà ti Ìgbà òtútù|òfàfà èérun yinyin]], [[Òfàfà àwò igi|òfàfà awo igi]], ati òfàfà ti o poju. == Melo ni eranko ni gbogbo ayé? == Àwọn ẹranko ti awa ni, ni gbogbo ayé poju ẹgbẹ̀rún ẹgbẹ̀rún méje (egbélégbè méje) (7,000,000)!!<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.wonderopolis.org/wonder/how-many-animals-are-there-in-the-world |access-date=2025-05-26 |archive-date=2025-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250430064235/https://www.wonderopolis.org/wonder/how-many-animals-are-there-in-the-world |dead-url=yes}}</ref> == Alaye miiran lori awon eranko == Awọn ẹranko jẹ pelu sẹẹli ti o po, awọn oganisimu eukaryotic ni ijọba ibi Animalia (/ ˌænɪˈmeɪliə/ [4]). Pẹlu awọn imukuro diẹ, awọn ẹranko njẹ ohun elo Organic, simi atẹgun, ni awọn myocytes ati pe wọn ni anfani lati gbe, le ṣe ẹda ibalopọ, ati dagba lati aaye ṣofo ti awọn sẹẹli, blastula, lakoko idagbasoke ọmọ inu oyun. Eranko dagba kan clade, afipamo pe won dide lati kan nikan wọpọ baba. O ju 1.5 milionu eya eranko ti a ti ṣe apejuwe, eyiti o wa ni ayika 1.05 milionu jẹ kokoro, ju 85,000 jẹ molluscs, ati ni ayika 65,000 jẹ awọn vertebrates. O ti ni ifoju pe ọpọlọpọ bi awọn ẹranko 7.77 milionu ni o wa lori Earth. Awọn gigun ara ẹranko wa lati 8.5 μm (0.00033 in) si 33.6 m (110 ft). Wọn ni awọn ilolupo ayika ati awọn ibaraenisepo pẹlu ara wọn ati awọn agbegbe wọn, ti o n ṣe awọn oju opo wẹẹbu ounjẹ intricate. Iwadi ijinle sayensi ti awọn ẹranko ni a mọ si zoology, ati iwadi ti iwa eranko ni a mọ si ethology.<ref name=":0">https://www.calacademy.org/blogs/project-lab/what-is-an-animal</ref> Ijọba ẹranko ti pin si awọn clades pataki marun, eyun Porifera, Ctenophora, Placozoa, Cnidaria ati Bilateria. Pupọ julọ awọn eya ẹranko ti o ngbe jẹ ti Bilateria clade, clade ti o ni ilọsiwaju pupọ ti awọn ọmọ ẹgbẹ rẹ ni isunmọ bilaterally ati eto ara ti o ni iwọn pataki, ati pe ọpọlọpọ awọn bilaterians jẹ ti awọn clades nla meji: awọn protostomes, eyiti o pẹlu awọn oganisimu bii arthropods, molluscs, flatworms, annelids ati nematodes; ati awọn deuterostomes, eyiti o pẹlu echinoderms, hemichodates ati chordates, igbehin eyiti o ni awọn vertebrates ninu. Basal phylum Xenacoelomorpha ti o kere pupọ ni ipo ti ko ni idaniloju laarin Bilateria.<ref name=":0" />{{ekunrere}} == Itokasi == {{reflist}} eranko igbe mqltpnock2kqfoh3u94ofsyydm3a3fj Tẹ́lískópù Òfurufú Hubble 0 15144 640070 637889 2026-11-08T07:55:19Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640070 wikitext text/x-wiki {{Infobox space telescope |image = [[File:HST-SM4.jpeg|300px]] |caption = The Hubble Space Telescope as seen from the departing {{OV|104}}, flying Servicing Mission 4 ([[STS-125]]), the fifth and final human spaceflight to visit the observatory. |organization = [[NASA]]{{\}}[[European Space Agency|ESA]]{{\}}[[Space Telescope Science Institute|STScI]] |alt_names = |nssdc_id = 1990-037B |orbit_type = Near-circular [[low Earth orbit]] |height = {{convert|559|km|abbr=on}} |inclination = 28.5 degrees |period = 96–97 minutes (14-15 periods per day) |velocity = {{convert|7500|m/s|abbr=on}} |accel_gravity = {{convert|8.169|m/s2|abbr=on}} |location = [[Low Earth orbit]] |launch_vehicle = {{OV|103}} ([[STS-31]]) |launch_date = April 24, 1990, 8:33:51 am [[Eastern Daylight Time|EDT]]<ref>{{cite web |url= http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/story/the_story_2.html |title= The Hubble Story (page 2) |publisher= NASA |accessdate= 2010-06-02 |author= Lynn Jenner, Brian Dunbar |archive-date= 2011-08-20 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110820061429/http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/story/the_story_2.html |dead-url= yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-31.html |title = STS-31 |publisher= NASA |accessdate= March 7, 2012}}</ref> |mission_length = {{For year month day|year=1990 |month=04 |day=24}} ló ti kọjá |launch_location = |deorbit_date = due ~2013–2021<ref>{{cite journal |author=HST Program Office |title=Hubble Facts: HST Orbit Decay and Shuttle Re-boost |url=http://hubble.nasa.gov/a_pdf/news/facts/sm3b/fact_sheet_reboost.pdf |publisher=Goddard Space Flight Center |format=PDF |year=2003 |accessdate=2009-05-12}}</ref><ref>{{cite web |author=Amiko Kauderer |title=Space Shuttle Mission Overview&nbsp;— STS-125: The Final Visit |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/hst_sm4/overview.html |publisher=NASA |date=26 March 2009 |accessdate=2009-05-02 |archive-date=2015-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150810175701/http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/hst_sm4/overview.html |dead-url=yes }}</ref> |wavelength = [[visible light]], [[ultraviolet]], [[near-infrared]] |mass = {{convert|11110|kg|abbr=on}} |style = [[Ritchey–Chrétien]] [[Reflecting telescope|reflector]] |diameter = {{convert|2.4|m|abbr=on}} |area = {{convert|4.5|m2|abbr=on}}<ref>SYNPHOT User's Guide, version 5.0, Space Telescope Science Institute, p. 27</ref> |focal_length = {{convert|57.6|m|abbr=on}} |instrument_1_name = [[Near Infrared Camera and Multi-Object Spectrometer|NICMOS]] |instrument_1_characteristics = infrared camera/spectrometer |instrument_2_name = [[Advanced Camera for Surveys|ACS]] |instrument_2_characteristics = optical survey camera<br />(partially failed) |instrument_3_name = [[WFC3]] |instrument_3_characteristics = wide field optical camera |instrument_4_name = [[Cosmic Origins Spectrograph|COS]] |instrument_4_characteristics = ultraviolet spectrograph |instrument_5_name = [[Space Telescope Imaging Spectrograph|STIS]] |instrument_5_characteristics = optical spectrometer/camera |instrument_6_name = [[Fine Guidance Sensor|FGS]] |instrument_6_characteristics = three fine guidance sensors |website = {{URL|http://hubble.nasa.gov/}}<br /> {{URL|http://hubblesite.org/}}<br /> {{URL|http://www.spacetelescope.org}} }} '''Tẹ́lískópù Òfurufú Hubble''' tabi '''Agbéwọ̀ọ́kán Òfurufú Hubble''' (''Hubble Space Telescope''; '''HST''' tabi '''TOH''') je [[space observatory|teliskopu ofurufu]] kan to je gbigbe lo sinu onaayipo pelu [[Space Shuttle|Oko Alobo]] kan ni 1990, to si wa nibe latigba na. O je teliskopu to ni [[aperture|enu-iwole imole]] {{convert|2.4|m|ft|adj=on|sp=us}}, o si wa ni [[low Earth orbit|onaayipo isale Aye]], awon irinse mererin pataki Hubble le sakiyesi ni itanka [[near ultraviolet|eti inuaro]], [[visible spectrum|alafojuri]], ati [[near infrared|eti inupupa]]. Teliskopu na je sisoloruko fun [[astronomer|atorawo]] [[Edwin Hubble]]. Ona-ayipo Hubble to wa niwaju ibi idilona [[Earth's atmosphere|ojuayika Aye]] gba laaye lati ya awon aworan to han kedere lai si ina [[background (astronomy)|eyin]]. Aworan [[Hubble Ultra-Deep Field|Papa Ijin De le]] Hubble, fun apere lo je aworan [[visible spectrum|afojuri ina]] to kunrere julo fun ohun to jinna to je yiya ni foto ni agbala aye. Opo awon akiyesi Hubble ti fa ojutu isoro ninu sayensi [[astrophysics|fisiksionirawo]], bi [[Hubble's law#Using Hubble space telescope data|sise bi agbala aye se unfe si]] gerege. Bo tilejepe ki se teliskopu ofurufu akoko, Hubble je ikan ninu awon to tobijulo ati to se e mulo fun orisirisi ise, ati ohun iwadi to se pataki ati ohun ibasepo igboro fun [[astronomy|itorawo]]. TOH je kiko latowo ile-ise eto ofurufu Amerika [[NASA]], pelu ifikun latodo [[European Space Agency|Ile-ise Ofurufu Europe]], o si unje mimusise latowo [[Space Telescope Science Institute]]. Teliskopu na je ikan ninu [[Great Observatories program|awon Ibi Isakiyesi Gbangba]] ti NASA, lapapo mo [[Compton Gamma Ray Observatory]], [[Chandra X-ray Observatory]], ati [[Spitzer Space Telescope|Teliskopu Ofurufu Spitzer]].<ref>{{cite web |url=http://www.nasa.gov/audience/forstudents/postsecondary/features/F_NASA_Great_Observatories_PS.html |title=NASA's Great Observatories |publisher=NASA |accessdate=2008-04-26 |archive-date=2015-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150620021510/http://www.nasa.gov/audience/forstudents/postsecondary/features/F_NASA_Great_Observatories_PS.html |dead-url=yes }}</ref> Awon teliskopu ofurufu je dida laba lati odun 1923. Owo fun iko Hubble bere sini je kikojo ni ewadun 1970s, pelu ireti pe yio gbera ni 1983, sugbon o ku seyin nitori isoro isise, inawo ati [[Space Shuttle Challenger disaster|ijamba ''Challenger'']]. Nigba to gbeyin gbera ni 1990, awon onimo sayensi ri pe jigi iwaju re ko duro daada, eyi fa ko mo sise boseye. Iranlose se atunse eyi ni 1993. Hubble ni teliskopu kan soso to je sise lati se atunse re ninu ofurufu latowo awon arinlofurufu. Larin 1993 ati 2002, iranlose merin se atunse, isodotun ati won se idipo awon sistemu ninu teliskopu na; iranlose karun je fifagile fun abo leyin [[Space Shuttle Columbia disaster|ijamba ''Columbia'']]. Sugbon leyin [[#Debate over final servicing mission|iforowero igboro]] to waye, oludari NASA [[Michael D. Griffin|Mike Griffin]] fase si [[STS-125|iranlose atunse to gbeyin]], eyi waye ni 2009. Ireti ni pe teliskopu na yio sise titi di 2014 o kereju. Eyi ti yio ropo re ni [[James Webb Space Telescope|Teliskopu Ofurufu James Webb]] (JWST), eyi yio gbera ni 2018 tabi leyin igba yi. == Idaro, ida ati awon afojusun == === Ìdámọ̀ràn àtí àwọn asíwájú === Ni 1923, [[Hermann Oberth]] &mdash; to je gbigba bi baba ise roketi ayeodeoni, lapapo mo [[Robert H. Goddard]] ati [[Konstantin Tsiolkovsky]] &mdash; setewejade ''{{lang|de|Die Rakete zu den Planetenräumen}}'' ("Roketi sinu Ofurufu Planeti"; "The Rocket into Planetary Space"), to fenu ba bawo ni teliskopu se le je mu jijulo sinu ona-ayika Aye pelu roketi.<ref>{{cite book |title=Die Rakete zu den Planetenräumen |author=H. Oberth |publisher=R. Oldenbourg-Verlay |year=1923}}</ref> Itan Teliskopu Ofurufu Hubble se wa seyin de odun 1946, nigbati [[astronomer|atorawo]] [[Lyman Spitzer]] ko iwe-ayoka kan to unje "Astronomical advantages of an extraterrestrial observatory" (''Awon anfani itorawo ibi-isakiyesi ojuorun'').<ref>Spitzer, L., "Report to Project Rand: Astronomical Advantages of an Extra-Terrestrial Observatory", reprinted in [http://history.nasa.gov/SP-4407/vol5/ExploreUnknown.pdf NASA SP-2001-4407: Exploring the Unknown] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170120024958/https://history.nasa.gov/SP-4407/vol5/ExploreUnknown.pdf |date=2017-01-20 }}, Chapter 3, Document III-1, p. 546.</ref> Ninu re, o jiroro nipa awon anfan pataki meji ti ibi-isakiyesi to budo si ofurufu ni lori awon teliskopu to budo si ori ile. Akoko, [[angular resolution|igbehan onigun]] (ijinna kekerejulo nibi ti awon ohunkan se le e damo) yio je sisaropin lasan latowo [[diffraction|igedakoja]], kaka ko je latowo iji ni oju-ayika, to unje ki awon irawo o tan yinrinyinrin, to je mimo bi [[astronomical seeing|iwo]] latowo awon atorawo. Lasiko na awon teliskopu ibudo ori ile igbana ni igbehan ti ko din ju 0.5–1.0&nbsp;[[arcsecond]]s lo, ti a ba fiwe mo igbehan 0.05&nbsp;arcsec ti igedakoja saropin yio ni fun teliskopu pelu [[mirror|jigi]] ti idakoja re je 2.5&nbsp;m. Ekeji, teliskopu ibudo ofurufu le sakiyesi imole [[infrared|oninupupa]] ati [[ultraviolet|oninuaro]], ti won le sonu soju-ayika fun teliskopu ibudo ori ile. Spitzer lo gbogbo asiko ise re si pipe fun igbedide teliskopu ofurufu. Ni 1962, ijabo iwadi [[United States National Academy of Sciences|Akademi awon Sayensi Orile-ede Amerika]] da aba igbedide teliskopu ofurufu gege bi apa [[Human spaceflight|eto ofurufu]], ati ni 1965 Spitzer je yiyansipo bi olori igbimo ti ise re je lati setoka ona sayensi fun teliskopu ofurufu ninla.<ref>{{cite web |url=http://www.spitzer.caltech.edu/about/spitzer.shtml |title=Lyman Spitzer, Jr. |publisher=Caltech |accessdate=2008-04-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080327091202/http://www.spitzer.caltech.edu/about/spitzer.shtml |archivedate=2008-03-27 |dead-url=yes }}</ref> Itorawo ibudo ofurufu ti bere diedie leyin [[World War II|Ogun Agbaye 2k]], bi awon onimo sayensi se lo awon igbedide to ti waye ninu oroiseona [[rocket|rọ́kẹ̀tì]]. [[electromagnetic spectrum|Ìgbàjá-àwọ̀]] onínúaró àkọ́kọ́ ti [[Sun|Òrùn]] jẹ́ rírí ní 1946,<ref>{{cite journal |title = Solar Ultraviolet Spectrum to 88 Kilometers |url = https://archive.org/details/sim_physical-review_november-01-15-1946_70_9-10/page/781 |author = Baum, W. A. àti Johnson, F. S. àti Oberly, J. J. àti Rockwood, C. C. àti Strain, C. V. àti Tousey, R. |journal = Phys. Rev |volume = 70 |pages = 781–782 |year = 1946 |month = November |doi = 10.1103/PhysRev.70.781 |publisher = American Physical Society |issue = 9–10|bibcode = 1946PhRv...70..781B }}</ref> NASA sì ṣègbéra [[Orbiting Solar Observatory]] (OSO) láti gba àwọn ìgbàjá UV, ìtànká-X (X-ray), àti ìtànká gamma ní 1962.<ref>{{cite web|url=https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/heasarc/missions/oso1.html|title=The First Orbiting Solar Observatory|accessdate=25 September 2011|date=26 June 2003|work=heasarc.gsfc.nasa.gov|publisher=NASA Goddard Space Flight Center|archive-date=3 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190503001707/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/heasarc/missions/oso1.html|dead-url=yes}}</ref> [[Ariel 1|Tẹ́lískópù ọ̀nà-àyípo òrùn]] kan jẹ́ gbígbérá ní 1962 látọwọ́ Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan bíi apá [[Ariel programme|ètò òfurufú Ariel]], bẹ́ẹ̀sìni ní 1966 [[NASA]] ṣègbéra ìránlọṣe [[Orbiting Astronomical Observatory]] (OAO) àkọ́kọ́. Bátìrì OAO-1 kùnà lẹ̀yìn ọjọ́ mẹ́ta, èyí fi òpin sí ìránlọṣe náà. OAO-2 tó rọ́pò rẹ̀ ṣe àkíyèsí onínúaró àwọn [[star|ìràwọ̀]] àti [[galaxy|gáláksì]] láti ìgbà ìgbéra rẹ̀ ní 1968 títí di 1972, èyí pẹ́ ju ọdún kan tí wọ́n gbèrò fun lọ.<ref>{{cite web |url=http://nasascience.nasa.gov/missions/oao |title=OAO |publisher=NASA |accessdate=2008-04-26 |archive-date=2013-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130218233107/http://nasascience.nasa.gov/missions/oao/ |dead-url=yes }}</ref> Àwọn ìránlọṣe OSO àti OAO fihàn bí àwọn àkíyèsí ibùdó òfurufú ṣe ṣe pàtàkì sí nínú ìtòràwọ̀, bó sì ṣe di 1968, NASA ṣàgbédìde àwọn ètò gidi fún [[reflecting telescope|tẹ́lískópù alátànpadà]] pẹ̀lú jígí tí ìdákọjá rẹ̀ jẹ́ 3&nbsp;m, tó jẹ́ mímọ̀ nígbà náà bíi Large Orbiting Telescope tàbí Large Space Telescope (LST), tí yíò gbéra ní 1979. Awon eto yi tenumo bi o se se pataki fun awon iranlose itoju pelu awon eniyan lo si teliskopu na lati ri pe iru eto alewo na ni emi ojo pipe, besini igbedide lasiko kanna eto fun and the concurrent development of plans for the reusable [[Space Shuttle|oko alobo]] alatunmulo fihan pe oroiseona ti yio gba eyi laye ko ni pe waye.<ref>Spitzer, ''History of the Space Telescope,'' p. 32.</ref> === Ìpèsè owó fún kíkọ́ rẹ̀ === Ni 1974, [[U.S. Congress|Kongresi]] jawo inawo fun eto teliskopu na.<ref>Spitzer, ''History of the Space Telescope'', pp. 33–34.</ref> Nitorie opo awon atorawo bere ipade pelu awon [[United States House of Representatives|asoju]] ati [[United States Senate|alagba asofin]] lati ri pe owo ko ja lori igbedidide re. Nigbeyin Kongresi pinu lati da inawo re si abo.<ref name="telescope34">Spitzer, ''History of the Space Telescope'', p. 34.</ref> Nitori aito owo lo fa ti [[European Space Agency]] se pinu lati pese owo ati irinse fun teliskopu na, ati [[solar cell|batiri olorun]] ti yio fun ni agbara, ati awon osise lati sise lori teliskopu na ni Amerika, fun eyi won yio fun awon atorawo ara Europe ni 15% asiko isakiyesi lori teliskopu na.<ref>"Memorandum of Understanding Between The European Space Agency and The United States National Aeronautics and Space Administration", reprinted in [http://history.nasa.gov/SP-4407/vol5/ExploreUnknown.pdf NASA SP-2001-4407: Exploring the Unknown] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170120024958/https://history.nasa.gov/SP-4407/vol5/ExploreUnknown.pdf |date=2017-01-20 }}, Chapter 3, Document III-29, p. 671.</ref> Nigbeyin Kongresi fi ase si ipese owo to to [[United States dollar|US$]]36,000,000 fun 1978, be sini iyaeto LST bere, pelu ero lati gbera ni 1983.<ref name="telescope34"/> Ni 1983 teliskopu na je sisoloruko<ref>{{cite web |url=http://history.nasa.gov/hubble/chron.html |title=A Chronology of the Hubble Space Telescope |publisher=NASA |accessdate=2008-04-26}}</ref> fun [[Edwin Hubble]], eni to sewari ikan ninu awon awari sayensi orundun 20k nigbato sawari pe [[universe|agbala aye]] [[expanding universe|unfesi]].<ref>{{cite web |url=http://hubble.nasa.gov/overview/conception-part3.php |title=The path to the Hubble Space Telescope |publisher=NASA |accessdate=2008-04-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080508195855/http://hubble.nasa.gov/overview/conception-part3.php |archivedate=2008-05-08 |deadurl=yes }}</ref> === Ìkọ́ àti iṣẹ́ẹ̀rọ === [[File:Hubble mirror polishing.jpg|thumb|right|Won un nu jigi akoko Hubble ni ile-ise [[PerkinElmer|Perkin-Elmer]], [[Danbury, Connecticut|Danbury]], [[Connecticut]], March 1979. Oniseero inu awon ni Dr. Martin Yellin, oniseero oniiriran to unsise fun Perkin-Elmer lori iseowo na.]] Leyin ti iseowo Teliskopu Ofurufu na ti gba ase, ise bere kiakia lori re, o si je pinpin larin opo awon ile-ise. [[Marshall Space Flight Center]] (MSFC) lo gba ase lati daeto, sagbedide ati ko teliskopu na, nigbati [[Goddard Space Flight Center]] gba ase isejanu apapo awon irinse sayensi ati gbongan ibi ikojanu ori ile fun iranlose na.<ref>Dunar, pp. 487–488.</ref> MSFC gbe ise fun ile-ise isiseiriran [[PerkinElmer|Perkin-Elmer]] lati daeto ati ko Optical Telescope Assembly (OTA) ati Fine Guidance Sensors fun teliskopu na. [[Lockheed Corporation|Lockheed]] gba ise lati ko ati searomo oko-ofurufu ti teliskopu na yio duro si.<ref name="Dunar, p. 489">Dunar, p. 489.</ref> === Optical Telescope Assembly (OTA) === Fun iworan, TOH unlo [[Cassegrain reflector]] ti [[Ritchey-Chrétien telescope|afowoda Ritchey-Chrétien]], bo se je fun opo awon teliskopu isise miran. Afowoda yi, pelu jigi atenikun meji (hyperbolic mirrors), gbajumo fun iseaworan todara lori ibi iriran to fe gidi, pelu ainianfani pe awon bi awon jigi na se ri soro lati da ati danwo. Jigi ati sistemu onitiworan ti teliskopu na ni ni won unso bi yio se sise daradara si, be sini won je fifowoda ni iye pato. Awon teliskopu onitiworan saba ni jigi to ti je didan to ni [[accuracy|isegeege]] bi ti idamewa [[wavelength|ibuiruila]] [[visible light|itanmole afojuri]], sugbon Teliskopu Ofurufu yi unje lilo fun isakiyesi lati itanmole afojuri de oninuawoaro (ibu-iruila kere) be sini o gbodo ni [[diffraction-limited system|diffraction limited]] pato lati le lo gbogbo anfani ti ayiko ofurufu pese. Nitori eyi, jigi re gbodo je didan de isegeere 10&nbsp;[[metre|nanometers]], bi tabi 1/65 ibu-iruila itanmole awopupa.<ref name="ScienceSPF">{{cite web |url=http://www.sciencemag.org/cgi/reprint/249/4970/735.pdf |format=PDF|title=Hubble: The Case of the Single-Point Failure |publisher=Science Magazine |date=1990-08-17 |accessdate=2008-04-26}}</ref> Ni apa ibu-iruila togun, OTA na je fifowoda pelu pe IR re yio sise boseye daada&nbsp;— fun apere, awon jigi ni igbonasi toduro laimi (won si loworo, bi 15&nbsp;°C). Eyi fa ala si ise Hubble bi teliskopu oninuawopupa.<ref name="IR"/> Perkin-Elmer intended to use custom-built and extremely sophisticated [[Computer-aided manufacturing|computer-controlled polishing machines]] to grind the mirror to the required shape.<ref name="Dunar, p. 489"/> However, in case their cutting-edge technology ran into difficulties, NASA demanded that PE sub-contract to [[Kodak]] to construct a back-up mirror using traditional mirror-polishing techniques.<ref>Allen report, p. 3–4.</ref> (The team of Kodak and [[Itek]] also bid on the original mirror polishing work. Their bid called for the two companies to double-check each other's work, which would have almost certainly caught the polishing error that later caused [[#Flawed mirror|such problems]].<ref>{{cite news |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDF1731F93BA15754C0A966958260 |title= Losing Bid Offered 2 Tests on Hubble|agency=Associated Press |date= July 28, 1990 |accessdate=April 26, 2008 |work=The New York Times}}</ref>) The Kodak mirror is now on permanent display at the [[Smithsonian Institution]].<ref>{{cite web|title=Hubble Space Telescope Stand-in Gets Starring Role|date=2001-09-21|url=http://www.gsfc.nasa.gov/news-release/releases/2001/h01-185.htm|publisher=NASA|accessdate=2008-04-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080226075115/http://www.gsfc.nasa.gov/news-release/releases/2001/h01-185.htm|archivedate=2008-02-26|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web |title=Backup Mirror, Hubble Space Telescope |url=http://www.nasm.si.edu/collections/artifact.cfm?id=A20010288000 |publisher=NASM |access-date=2012-05-26 |archive-date=2012-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102124612/http://airandspace.si.edu/collections/artifact.cfm?id=A20010288000 |dead-url=yes }}</ref> An Itek mirror built as part of the effort is now used in the 2.4&nbsp;m telescope at the [[Magdalena Ridge Observatory]].<ref>{{cite web |url=http://www.mro.nmt.edu/2.4m/doc-public/OTN-Overview.html |title=2.4m Observatory Technical Note |publisher=New Mexico Institute of Mining and Technology |date=January 1, 2008 |accessdate=April 26, 2008 |archive-date=November 29, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111129100620/http://www.mro.nmt.edu/2.4m/doc-public/OTN-Overview.html |dead-url=yes }}</ref> Construction of the Perkin-Elmer mirror began in 1979, starting with a blank manufactured by [[Corning Incorporated|Corning]] from their ultra-low expansion [[glass]]. To keep the mirror's weight to a minimum it consisted of inch-thick top and bottom plates sandwiching a [[honeycomb]] lattice. Perkin-Elmer simulated [[microgravity]] by supporting the mirror on both sides with 138 rods that exerted varying amounts of force. This ensured that the mirror's final shape would be correct and to specification when finally deployed. Mirror polishing continued until May 1981. NASA reports at the time questioned Perkin-Elmer's managerial structure, and the polishing began to slip behind schedule and over budget. To save money, NASA halted work on the back-up mirror and put the launch date of the telescope back to October 1984.<ref>Dunar, p. 496</ref> The mirror was completed by the end of 1981; it was washed using 2,400 gallons (9,100 L) of hot, [[deionized water]] and then received a reflective coating of [[aluminium|aluminum]] 65&nbsp;nm-thick and a protective coating of [[magnesium fluoride]] 25&nbsp;nm-thick.<ref name="IR">{{cite journal |title=The Performance of HST as an Infrared Telescope |author=Robberto, M. and Sivaramakrishnan, A. and Bacinski, J.J. and Calzetti, D. and Krist, J.E. and MacKenty, J.W. and Piquero, J. and Stiavelli, M. |url=http://www.stsci.edu/hst/wfc3/documents/published/spie4013386.pdf |format=PDF|journal=Proc. SPIE |volume=4013 |pages=386–393 |year=2000 |doi=10.1117/12.394037}}</ref><ref>Ghitelman, David, The Space Telescope, Michael Friedman Publishing, New York, 1987, p.32</ref> [[File:Early stages of Hubble construction.jpg|thumb|right|Construction of Hubble. The optical metering truss and secondary baffle are visible.]] Doubts continued to be expressed about Perkin-Elmer's competence on a project of this importance, as their budget and timescale for producing the rest of the OTA continued to inflate. In response to a schedule described as "unsettled and changing daily", NASA postponed the launch date of the telescope until April 1985. Perkin-Elmer's schedules continued to slip at a rate of about one month per quarter, and at times delays reached one day for each day of work. NASA was forced to postpone the launch date until March and then September 1986. By this time, the total project budget had risen to US$1.175 billion.<ref>Dunar, p. 504.</ref> === Spacecraft systems === The spacecraft in which the telescope and instruments were to be housed was another major engineering challenge. It would have to withstand frequent passages from direct sunlight into the darkness of Earth's [[shadow]], which would cause major changes in temperature, while being stable enough to allow extremely accurate pointing of the telescope. A shroud of [[multi-layer insulation]] keeps the temperature within the telescope stable, and surrounds a light aluminum shell in which the telescope and instruments sit. Within the shell, a [[Carbon fiber reinforced plastic|graphite-epoxy]] frame keeps the working parts of the telescope firmly aligned.<ref>{{cite web |url=http://www.gsfc.nasa.gov/gsfc/service/gallery/fact_sheets/spacesci/hst3-01/hubble_space_telescope_systems.htm |title=Hubble Space Telescope Systems |publisher=Goddard Space Flight Center |accessdate=2008-04-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030317035553/http://www.gsfc.nasa.gov/gsfc/service/gallery/fact_sheets/spacesci/hst3-01/hubble_space_telescope_systems.htm |archivedate=2003-03-17 |dead-url=yes }}</ref> Because graphite composites are [[hygroscopic]], there was a risk that water vapor absorbed by the truss while in Lockheed's clean room would later be expressed in the vacuum of space; the telescope's instruments would be covered in ice. To reduce that risk, a nitrogen gas purge was performed before launching the telescope into space.<ref>Ghitelman, David, The Space Telescope, Michael Friedman Publishing, New York, 1987, p. 50</ref> [[File:HubbleExploded.svg|thumb|right|200px|[[Exploded view]] of the Hubble Telescope.]] While construction of the spacecraft in which the telescope and instruments would be housed proceeded somewhat more smoothly than the construction of the OTA, Lockheed still experienced some budget and schedule slippage, and by the summer of 1985, construction of the spacecraft was 30% over budget and three months behind schedule. An MSFC report said that Lockheed tended to rely on NASA directions rather than take their own initiative in the construction.<ref>Dunar, p. 508.</ref> === Initial instruments === {{Main|Wide Field and Planetary Camera|Goddard High Resolution Spectrograph|High Speed Photometer|Faint Object Camera|Faint Object Spectrograph}} When launched, the HST carried five scientific instruments: the Wide Field and Planetary Camera (WF/PC), Goddard High Resolution Spectrograph (GHRS), High Speed Photometer (HSP), Faint Object Camera (FOC) and the Faint Object Spectrograph (FOS). WF/PC was a high-resolution imaging device primarily intended for optical observations. It was built by NASA's [[Jet Propulsion Laboratory]], and incorporated a set of 48 [[filter (optics)|filters]] isolating [[spectral line]]s of particular astrophysical interest. The instrument contained eight [[charge-coupled device]] (CCD) chips divided between two cameras, each using four CCDs. Each CCD has a resolution of 0.64 megapixels.<ref>{{cite web|url=http://hubblesite.org/the_telescope/nuts_.and._bolts/instruments/wfpc2/ |title=WFPC2 |publisher=HubbleSite |date= |accessdate=2012-05-18}}</ref> The "wide field camera" (WFC) covered a large angular field at the expense of resolution, while the "planetary camera" (PC) took images at a longer effective [[focal length]] than the WF chips, giving it a greater magnification.<ref name="CP-2244">{{cite techreport |title=The Space Telescope Observatory |number=CP-2244 |institution=NASA |first=Donald N.B., ed. |last=Hall |url=http://hdl.handle.net/2060/19820025420 |date=1982}} 40 MB PDF file.</ref> The GHRS was a [[spectrograph]] designed to operate in the ultraviolet. It was built by the Goddard Space Flight Center and could achieve a [[spectral resolution]] of 90,000.<ref>{{cite journal |author=Brandt J.C. |year=1994 |title=The Goddard High Resolution Spectrograph: Instrument, goals, and science results |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=106 |pages=890–908 |bibcode=1994PASP..106..890B |doi=10.1086/133457 |author-separator=, |display-authors=1 |last2=Heap |first2=S. R. |last3=Beaver |first3=E. A. |last4=Boggess |first4=A. |last5=Carpenter |first5=K. G. |last6=Ebbets |first6=D. C. |last7=Hutchings |first7=J. B. |last8=Jura |first8=M. |last9=Leckrone |first9=D. S.}}</ref> Also optimized for ultraviolet observations were the FOC and FOS, which were capable of the highest spatial resolution of any instruments on Hubble. Rather than CCDs these three instruments used [[photon]]-counting digicons as their detectors. The FOC was constructed by ESA, while the [[University of California, San Diego]] and the [[Martin Marietta]] corporation built the FOS.<ref name="CP-2244"/> The final instrument was the HSP, designed and built at the [[University of Wisconsin–Madison]]. It was optimized for visible and ultraviolet light observations of [[variable star]]s and other astronomical objects varying in brightness. It could take up to 100,000 measurements per second with a [[photometry (astronomy)|photometric]] accuracy of about 2% or better.<ref>Bless R.C., Walter L.E., White R.L. (1992), ''High Speed Photometer Instrument Handbook'', v 3.0, STSci</ref> HST's guidance system can also be used as a scientific instrument. Its three [[Fine Guidance Sensor]]s (FGS) are primarily used to keep the telescope accurately pointed during an observation, but can also be used to carry out extremely accurate [[astrometry]]; measurements accurate to within 0.0003&nbsp;arcseconds have been achieved.<ref>{{cite conference |author=Benedict, G. Fritz; McArthur, Barbara E. |year=2005 |title=High-precision stellar parallaxes from Hubble Space Telescope fine guidance sensors |conference=Transits of Venus: New Views of the Solar System and Galaxy |booktitle=Proceedings of IAU Colloquium #196, |editor=D.W. Kurtz (ed.) |publisher=Cambridge University Press |pages=333–346 |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2005tvnv.conf..333B}}</ref> === Ground support === [[File:Diagram of Hubble's orbit.jpg|thumb|Hubble's low orbit means many targets are visible for somewhat less than half of elapsed time, since they are blocked from view by the [[Earth]] for one-half of each orbit.]] {{Main|Space Telescope Science Institute}} The [[Space Telescope Science Institute]] ('''STScI''') is responsible for the scientific operation of the telescope and delivery of data products to astronomers. STScI is operated by the [[Association of Universities for Research in Astronomy]] (AURA) and is physically located in [[Baltimore, Maryland|Baltimore]], [[Maryland]] on the Homewood campus of [[Johns Hopkins University]], one of the 33 US universities and seven international affiliates that make up the AURA consortium. STScI was established in 1981 <ref>[http://www.stsci.edu/institute/AURA Space Telescope Science Institute - AURA]</ref> after something of a power struggle between NASA and the scientific community at large. NASA had wanted to keep this function "in-house", but scientists wanted it to be based in an [[academia|academic]] establishment.<ref>Dunar, pp. 486–487.</ref><ref>Nancy Grace Roman, "Exploring the Universe: Space-Based Astronomy and Astrophysics", in [http://history.nasa.gov/SP-4407/vol5/ExploreUnknown.pdf NASA SP-2001-4407: Exploring the Unknown] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170120024958/https://history.nasa.gov/SP-4407/vol5/ExploreUnknown.pdf |date=2017-01-20 }} Chapter 3, p. 536.</ref> The [[Space Telescope European Coordinating Facility]] (ST-ECF), established at [[Garching bei München]] near [[Munich]] in 1984, provides similar support for European astronomers. One rather complex task that falls to STScI is scheduling observations for the telescope.<ref>Primer, Chapter 2.</ref> Hubble is in a low-Earth orbit so that it can be reached by the space shuttle for servicing missions, but this means that most astronomical targets are [[occultation|occulted]] by the Earth for slightly less than half of each orbit. Observations cannot take place when the telescope passes through the [[South Atlantic Anomaly]] due to elevated [[radiation]] levels, and there are also sizable exclusion zones around the Sun (precluding observations of [[Mercury (planet)|Mercury]]), Moon and Earth. The solar avoidance angle is about 50°, which is specified to keep sunlight from illuminating any part of the OTA. Earth and Moon avoidance is to keep bright light out of the FGSs and to keep scattered light from entering the instruments. If the FGSs are turned off, however, the Moon and Earth can be observed. Earth observations were used very early in the program to generate flat-fields for the WFPC1 instrument. There is a so-called continuous viewing zone (CVZ), at roughly 90&nbsp;degrees to the plane of Hubble's orbit, in which targets are not occulted for long periods. Due to the [[precession]] of the orbit, the location of the CVZ moves slowly over a period of eight weeks. Because the [[wikt:Limb|limb]] of the Earth is always within about 30° of regions within the CVZ, the brightness of scattered [[earthshine]] may be elevated for long periods during CVZ observations. Because Hubble orbits in the upper atmosphere, its orbit changes over time in a way that is not accurately predictable. The density of the upper atmosphere varies according to many factors, and this means that Hubble's predicted position for six weeks' time could be in error by up to 4,000&nbsp;km. Observation schedules are typically finalized only a few days in advance, as a longer lead time would mean there was a chance that the target would be unobservable by the time it was due to be observed.<ref>Diane Karakla, Editor and Susan Rose, Technical Editor (2004). ''HST Primer for Cycle 14''.</ref> Engineering support for HST is provided by NASA and contractor personnel at the Goddard Space Flight Center in [[Greenbelt, Maryland]], 48&nbsp;km south of the STScI. Hubble's operation is monitored 24&nbsp;hours per day by four teams of flight controllers who make up Hubble's Flight Operations Team.<ref>{{cite web |url=http://www.nasa.gov/pdf/206047main_STOCC-FS-2007-09-090_12_4.pdf |format=PDF |title=Hubble Space Telescope Servicing Mission 4 Space Telescope Operations Control Center |publisher=NASA |access-date=2012-05-26 |archive-date=2011-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111129101653/http://www.nasa.gov/pdf/206047main_STOCC-FS-2007-09-090_12_4.pdf |dead-url=yes }}</ref> === ''Challenger'' disaster, delays, and eventual launch === By early 1986, the planned launch date of October that year looked feasible, but the [[Space Shuttle Challenger disaster|Challenger accident]] brought the U.S. space program to a halt, grounding the space shuttle fleet and forcing the launch of Hubble to be postponed for several years. The telescope had to be kept in a clean room, powered up and purged with nitrogen, until a launch could be rescheduled. This costly situation (about $6 million per month) pushed the overall costs of the project even higher. This delay did allow time for engineers to perform extensive tests, swap out a possibly failure-prone battery, and make other improvements.<ref>Tatarewicz, SP-4219, p. 371.</ref> Furthermore, the ground software needed to control Hubble was not ready in 1986, and in fact was barely ready by the 1990 launch.<ref>{{cite news |title=Telescope Is Set to Peer at Space and Time |author=John Wilford |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE3D6153AF93AA35757C0A966958260&sec=&spon=&pagewanted=all |publisher=New York Times |date= April 9, 1990 |accessdate=2009-01-19}}</ref> [[File:STS-31 Hubble launch roll and pitch.jpg|thumb|upright|Shuttle mission [[STS-31]] lifts off, carrying Hubble into orbit.]] Eventually, following the resumption of shuttle flights in 1988, the launch of the telescope was scheduled for 1990. On April 24, 1990, shuttle mission [[STS-31]] saw ''Discovery'' launch the telescope successfully into its planned orbit.<ref>{{cite web |url=http://science.ksc.nasa.gov/shuttle/missions/sts-31/mission-sts-31.html |title=STS-31 |publisher=NASA |accessdate=2008-04-26 |archive-date=2011-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110815191242/http://science.ksc.nasa.gov/shuttle/missions/sts-31/mission-sts-31.html |dead-url=yes }}</ref> From its original total cost estimate of about US$400 million, the telescope had by now cost over $2.5 billion to construct. Hubble's cumulative costs up to this day are estimated to be several times higher still, with US expenditure estimated at between $4.5 and $6 billion, and Europe's financial contribution at €593 million (1999 estimate).<ref>{{cite web |url=http://www.spacetelescope.org/about/faq.html |title=The European Homepage for the NASA/ESA Hubble Space Telescope&nbsp;— Frequently Asked Questions |accessdate=2007-01-10 |archive-date=2011-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813140500/http://spacetelescope.org/about/faq/ |dead-url=yes }}</ref> == Flawed mirror == Within weeks of the launch of the telescope, the returned images indicated a serious problem with the optical system. Although the first images appeared to be sharper than those of ground-based telescopes, Hubble failed to achieve a final sharp focus and the best image quality obtained was drastically lower than expected. Images of [[point source]]s spread out over a radius of more than one arcsecond, instead of having a [[point spread function]] (PSF) concentrated within a circle 0.1&nbsp;arcsec in diameter as had been specified in the design criteria.<ref>{{cite journal |author=Burrows C.J. |year=1991 |title=The imaging performance of the Hubble Space Telescope |journal=Astrophysical Journal Letters |volume=369 |page=L21 |doi=10.1086/185950 |url=http://ucp.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?doi=10.1086/185950 |bibcode=1991ApJ...369L..21B |coauthors=Holtzman, JA; Faber, SM; Bely, PY; Hasan, H; Lynda, CR; Schroeder, D }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.stsci.edu/itt/review/ihb_cy14/WFPC2/ch5_psf2.html |title=WFPC2 Instrument Handbook |at=Chapter 5.1|publisher=STScI |accessdate= April 26, 2008|date=2004 |author=Heyer, Biretta et al |location=Baltimore |version=9.0}}</ref> [[File:1990 s31 IMAX view of HST release.jpg|thumb|right|Hubble is deployed from ''Discovery'' in 1990.]] Analysis of the flawed images showed that the cause of the problem was that the primary mirror had been ground to the wrong shape. Although it was probably the most precisely figured mirror ever made, with variations from the prescribed curve of only 10 nanometers,<ref name="ScienceSPF"/> at the perimeter it was too flat by about 2,200 nanometers (2.2 [[micrometre]]s).<ref name="Servicing Mission 1">{{cite web |url=http://hubble.nasa.gov/missions/sm1.php |title=Servicing Mission 1 |publisher=NASA |accessdate=April 26, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080420202154/http://hubble.nasa.gov/missions/sm1.php |archivedate=April 20, 2008 |dead-url=yes }}</ref> This difference was catastrophic, introducing severe [[spherical aberration]], a flaw in which light reflecting off the edge of a mirror [[focus (optics)|focuses]] on a different point from the light reflecting off its center.<ref name="Tatarewicz, SP-4219, p. 375">Tatarewicz, p. 375.</ref> The effect of the mirror flaw on scientific observations depended on the particular observation—the core of the aberrated PSF was sharp enough to permit high-resolution observations of bright objects, and spectroscopy was largely unaffected. However, the loss of light to the large, out of focus halo severely reduced the usefulness of the telescope for faint objects or high-contrast imaging. This meant that nearly all of the cosmological programs were essentially impossible, since they required observation of exceptionally faint objects.<ref name="Tatarewicz, SP-4219, p. 375"/> NASA and the telescope became the butt of many jokes, and the project was popularly regarded as a [[white elephant]]. (For instance, in the 1991 comedy ''[[The Naked Gun 2½: The Smell of Fear]]'', the Hubble was pictured with the''[[RMS Titanic|Titanic]]'', the ''[[LZ 129 Hindenburg|Hindenburg]]'', and the [[Edsel]]).<ref>{{cite web |url=http://www.imdb.com/title/tt0102510/ |title=The Naked Gun 2½: The Smell of Fear |publisher=Internet Movie Database |accessdate= April 26, 2008}}</ref> Nonetheless, during the first three years of the Hubble mission, before the optical corrections, the telescope still carried out a large number of productive observations. The error was well characterized and stable, enabling astronomers to optimize the results obtained using sophisticated [[image processing]] techniques such as [[deconvolution]].<ref>Dunar, pp. 514–515.</ref> === Origin of the problem === [[File:Hubble PSF with flawed optics.jpg|thumb|An extract from a [[Wide Field and Planetary Camera|WF/PC]] image shows the light from a star spread over a wide area instead of being concentrated on a few pixels.]] A commission headed by [[Lew Allen]], director of the [[Jet Propulsion Laboratory]], was established to determine how the error could have arisen. The Allen Commission found that the main [[null corrector]], a testing device used to achieve a properly shaped non-spherical mirror, had been incorrectly assembled—one lens was wrongly spaced by 1.3&nbsp;mm.<ref>Allen, Chapter VII. The spacing of the field lens in the corrector was to have been done by laser measurements off the end of an invar bar. Instead of illuminating the end of the bar, however, the laser in fact was reflected from a worn spot on a black-anodized metal cap placed over the end of the bar to isolate its center (visible through a hole in the cap). The technician who performed the test noted an unexpected gap between the field lens and its supporting structure in the corrector and filled it in with an ordinary metal washer.</ref> During the initial grinding and polishing of the mirror, Perkin-Elmer analyzed its surface with two conventional null correctors. However, for the final manufacturing step ([[figuring]]), they switched to a custom-built null corrector, designed explicitly to meet very strict tolerances. Ironically, this device was mis-assembled, resulting in an extremely precise (but wrong) shape for the mirror. There was one final opportunity to catch the error, since a few of the final tests needed to use conventional null correctors for various technical reasons. These tests correctly indicated [[spherical aberration]]. However, the company ignored these results, as it believed they were less accurate than the primary device which reported that the mirror was perfectly figured.<ref>Dunar, p. 512.</ref> The commission blamed the failings primarily on Perkin-Elmer. Relations between NASA and the optics company had been severely strained during the telescope construction, due to frequent schedule slippage and cost overruns. NASA found that Perkin-Elmer did not review or supervise the mirror construction adequately, did not assign its best optical scientists to the project (as it had for the prototype), and in particular did not involve the optical designers in the construction and verification of the mirror. While the commission heavily criticized Perkin-Elmer for these managerial failings, NASA was also criticized for not picking up on the quality control shortcomings, such as relying totally on test results from a single instrument.<ref>Allen, p. 10-1<!--this is a hyphenated page number, not a page range-->.</ref> === Design of a solution === [[File:Hubble Images of M100 Before and After Mirror Repair - GPN-2002-000064.jpg|thumb|right|The spiral galaxy [[Messier 100|M100]], imaged with Hubble before and after corrective optics.]] The design of the telescope had always incorporated servicing missions, and astronomers immediately began to seek potential solutions to the problem that could be applied at the first servicing mission, scheduled for 1993. While Kodak and Itek had each ground back-up mirrors for Hubble, it would have been impossible to replace the mirror in orbit, and too expensive and time-consuming to bring the telescope back to Earth for a refit. Instead, the fact that the mirror had been ground so precisely to the wrong shape led to the design of new optical components with exactly the same error but in the opposite sense, to be added to the telescope at the servicing mission, effectively acting as "[[Glasses|spectacles]]" to correct the spherical aberration.<ref>Chaisson, Eric (1994). ''The Hubble Wars; Astrophysics Meets Astropolitics in the Two-Billion-Dollar Struggle Over the Hubble Space Telescope.'' Harper Collins. ISBN 0-06-017114-6, p. 184.</ref><ref>{{cite journal |journal=Popular Science |url=http://books.google.com/books?id=lQEAAAAAMBAJ&lpg=PA72&ots=2RSVwr5jro&pg=PA72#v=onepage&f=false |date= October 1990 |title=The Trouble with Hubble |first=Arthur |last=Fisher |page=100|accessdate=November 8, 2012}}</ref> The first step was a precise characterization of the error in the main mirror. Working backwards from images of point sources, astronomers determined that the [[conic constant]] of the mirror as built was −1.01390±0.0002, instead of the intended −1.00230.<ref>{{cite techreport |author=Litvac, MM |publisher=TRW Inc |title=Image inversion analysis of the HST OTA (Hubble Space Telescope Optical Telescope Assembly), phase A |bibcode=1991trw..rept.....L |year=1991 |version=Final Technical Report |institution=TRW, Inc. Space and Technology Group|location=Redondo Beach, CA}}</ref><ref>{{cite web |title=Optical Prescription of the HST |id={{hdl|2014/31621}} |author=Redding, David C|date= July 1995 |publisher=NASA JPL |display-authors=1| |coauthors=Redding, D; Sirlin, S; Boden, A; Mo, J; Hanisch, B; Furey, L}}</ref> The same number was also derived by analyzing the null corrector used by Perkin-Elmer to figure the mirror, as well as by analyzing [[interferogram]]s obtained during ground testing of the mirror.<ref>Allen, Appendix E.</ref> [[File:COSTAR.png|thumb|left|COSTAR on display at the National Air and Space Museum]] Because of the way the HST's instruments were designed, two different sets of correctors were required. The design of the [[Wide Field and Planetary Camera 2]], already planned to replace the existing WF/PC, included relay mirrors to direct light onto the eight separate [[Charge-coupled device|CCD]] chips making up its two cameras. An inverse error built into their surfaces could completely cancel the aberration of the primary. However, the other instruments lacked any intermediate surfaces that could be figured in this way, and so required an external correction device.<ref name="Tatarewicz, SP-4219, p. 376">Tatarewicz, p. 376.</ref> The [[Corrective Optics Space Telescope Axial Replacement]] (COSTAR) system was designed to correct the spherical aberration for light focused at the FOC, FOS, and GHRS. It consists of two mirrors in the light path with one ground to correct the aberration.<ref>{{cite journal |author=Jedrzejewski, RI |year=1994 |title=In-orbit performance of the COSTAR-corrected Faint Object Camera |journal=Astrophysical Journal Letters |volume=435 |pages=L7–L10 |coauthors=Hartig, G; Jakobsen, P; Ford, HC |bibcode=1994ApJ...435L...7J |doi=10.1086/187581}}</ref> To fit the COSTAR system onto the telescope, one of the other instruments had to be removed, and astronomers selected the [[High Speed Photometer]] to be sacrificed.<ref name="Tatarewicz, SP-4219, p. 376"/> By 2002, all of the original instruments requiring COSTAR had been replaced by instruments with their own corrective optics.<ref name="COSTARNotNeeded"/> COSTAR was removed and returned to Earth in 2009 where it is exhibited at the National Air and Space Museum. The area previously used by COSTAR is now occupied by the [[Cosmic Origins Spectrograph]]. == Àwọn ìránlọṣe ìṣàtúnṣe àti àwọn irinṣẹ́ tuntun == <div style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; padding: 3px;"> <timeline> ImageSize= width:420 height:170 PlotArea = width:400 height:150 left:10 bottom:20 AlignBars = justify Colors = id:lightGray value:gray(0.999999) id:darkGray value:gray(0.2) id:ren value:rgb(0.6,1,1) id:bar value:rgb(0.6,1,0.6) id:cla value:rgb(1,1,0.6) BackgroundColors= canvas:lightGray Period = from:1990 till:2011 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor= unit:year increment:5 start:1990 gridcolor:darkgray PlotData= bar:&nbsp; from:1990 till:1993 color:Ren text:[[Wide Field and Planetary Camera|WFPC]] from:1993 till:2009 color:Bar text:[[Wide Field and Planetary Camera 2|WFPC2]] from:2009 till:2011 color:Cla text:[[Wide Field Camera 3|WFC3]] bar:&nbsp;&nbsp; from:1990 till:1997 color:Ren text:[[Goddard High Resolution Spectrograph|GHRS]] from:1997 till:2011 color:Bar text:[[Near Infrared Camera and Multi-Object Spectrometer|NICMOS]] bar:&nbsp;&nbsp;&nbsp; from:1990 till:1993 color:Ren text:[[High Speed Photometer|HSP]] from:1993 till:2009 color:Bar text:[[Corrective Optics Space Telescope Axial Replacement|COSTAR]] from:2009 till:2011 color:Cla text:[[Cosmic Origins Spectrograph|COS]] bar:&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; from:1990 till:2002 color:Ren text:[[Faint Object Camera|FOC]] from:2002 till:2011 color:Bar text:[[Advanced Camera for Surveys|ACS]] bar:&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; from:1990 till:1997 color:Ren text:[[Faint Object Spectrograph|FOS]] from:1997 till:2011 color:Bar text:[[Space Telescope Imaging Spectrograph|STIS]] </timeline> </div> Hubble was designed to accommodate regular servicing and equipment upgrades. Five servicing missions (SM 1, 2, 3A, 3B, and 4) were flown by NASA [[space shuttle]]s, the first in December 1993 and the last in May 2009. Servicing missions were delicate operations that began with maneuvering to intercept the telescope in orbit and carefully retrieving it with the shuttle's [[Canadarm|mechanical arm]]. The necessary work was then carried out in multiple tethered [[spacewalk]]s over a period of four to five days. After a visual inspection of the telescope, astronauts conducted repairs, replaced failed or degraded components, upgraded equipment, and installed new instruments. Once work was completed, the telescope was redeployed, typically after boosting to a higher orbit to address any [[orbital decay]] caused by atmospheric [[drag (physics)|drag]]. === Ìránlọṣe Ìṣàtúnṣe 1 === {{Main|STS-61}} [[File:Upgrading Hubble during SM1.jpg|thumb|upright|right|Astronauts Musgrave and Hoffman install corrective optics during SM1]] After the problems with Hubble's mirror came to light, the first servicing mission assumed a much greater importance, as the astronauts would have to carry out extensive work on the telescope to install the corrective optics. The seven astronauts selected for the mission were trained intensively in the use of the hundred or more specialized tools that would be needed.<ref>Tatarewicz, pp. 384–387.</ref> SM1 flew aboard [[Space Shuttle Endeavour|''Endeavour'']] in December 1993, and involved installation of several instruments and other equipment over 10 days. Most importantly, the [[High Speed Photometer]] was replaced with the [[Corrective Optics Space Telescope Axial Replacement|COSTAR]] corrective optics package, and WFPC was replaced with the [[Wide Field and Planetary Camera 2]] (WFPC2) with its internal optical correction system. In addition, the [[Photovoltaic module|solar arrays]] and their drive electronics were replaced, as well as four of the [[gyroscope]]s used in the telescope pointing system, two electrical control units and other electrical components, and two magnetometers. The onboard computers were upgraded, and the telescope's orbit was boosted.<ref name="Servicing Mission 1"/> On January 13, 1994, NASA declared the mission a complete success and showed the first of many much sharper images.<ref>{{cite journal |author=Trauger, J.T. |year=1994|title=The on-orbit performance of WFPC2 |journal=Astrophysical Journal Letters |volume=435 |pages=L3–L6 |bibcode=1994ApJ...435L...3T |doi=10.1086/187580|author-separator=, |author2=Ballester G.E. |author3=Burrows C.J. |author4=Casertano S. |author5=Clarke J.T. |author6=Crisp D.. |display-authors=1 |last7=Evans|first7=Robin W. |last8=Gallagher |first8=John S., III |last9=Griffiths |first9=Richard E.}}</ref> At the time, the mission was one of the most complex ever undertaken, involving five lengthy periods of [[extra-vehicular activity]], and its resounding success was an enormous boon for NASA, as well as for the astronomers who now had a fully capable space telescope. === Ìránlọṣe Ìṣàtúnṣe 2 === {{Main|STS-82}} [[File:Hubble Space Telescope (27946391011).jpg|thumb|right|Hubble as seen from ''Discovery'' during its second servicing mission]] Servicing Mission 2, flown by ''Discovery'' in February 1997, replaced the GHRS and the FOS with the [[Space Telescope Imaging Spectrograph]] (STIS) and the [[Near Infrared Camera and Multi-Object Spectrometer]] (NICMOS), replaced an Engineering and Science Tape Recorder with a new Solid State Recorder, and repaired thermal insulation.<ref>{{cite web |url=http://hubble.nasa.gov/missions/sm2.php |title=Servicing Mission 2 |publisher=NASA |accessdate=April 26, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080419153631/http://hubble.nasa.gov/missions/sm2.php |archivedate=April 19, 2008 |dead-url=yes }}</ref> NICMOS contained a [[heat sink]] of solid [[nitrogen]] to reduce the [[thermal noise]] from the instrument, but shortly after it was installed, an unexpected [[thermal expansion]] resulted in part of the heat sink coming into contact with an optical baffle. This led to an increased warming rate for the instrument and reduced its original expected lifetime of 4.5 years to about 2 years.<ref name="NICMOStemp">{{cite web |url=http://www.stsci.edu/hst/nicmos/performance/temperature |title=NICMOS Thermal History |publisher=STScI |accessdate= April 26, 2008}}</ref><!--This reference only generally supports these two sentences, and does not give numbers such as the expected lifetime figures stated here.--> === Ìránlọṣe Ìṣàtúnṣe 3A === {{Main|STS-103}} Servicing Mission 3A, flown by ''Discovery'', took place in December 1999, and was a split-off from Servicing Mission 3 after three of the six onboard gyroscopes had failed. A fourth failed a few weeks before the mission, rendering the telescope incapable of performing scientific observations. The mission replaced all six gyroscopes, replaced a [[Fine Guidance Sensor]] and the computer, installed a Voltage/temperature Improvement Kit (VIK) to prevent battery overcharging, and replaced thermal insulation blankets.<ref>{{cite web |url=http://sm3a.gsfc.nasa.gov/overview.html |title=Servicing Mission 3A Overview |publisher=NASA |accessdate=April 26, 2008 |archive-date=May 9, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080509190700/http://sm3a.gsfc.nasa.gov/overview.html |dead-url=yes }}</ref> The new computer is 20 times faster, with six times more memory, than the [[DF-224]] it replaced. It increases throughput by moving some computing tasks from the ground to the spacecraft, and saves money by allowing the use of modern programming languages.<ref>{{cite techreport|url=http://hubble.nasa.gov/a_pdf/news/SM3A-MediaGuide.pdf |format=PDF|title= Hubble Space Telescope Servicing Mission 3A Media Reference Guide |publisher=NASA|author=Lockheed Martin Missiles and Space |accessdate= April 27, 2008 |pages=5–9 and Section 7.1.1}}</ref> === Ìránlọṣe Ìṣàtúnṣe 3B === {{Main|STS-109}} Servicing Mission 3B flown by ''Columbia'' in March 2002 saw the installation of a new instrument, with the FOC (the last original instrument) being replaced by the[[Advanced Camera for Surveys]] (ACS). This meant that COSTAR was no longer required, since all new instruments had built-in correction for the main mirror aberration.<ref name="COSTARNotNeeded">{{cite web |at=Corrective Optics Space Telescope Axial Replacement |title=HST|url=http://www.stsci.edu/hst/HST_overview/index_html#costar |publisher=STScI|accessdate=November 4, 2012}}</ref> The mission also revived NICMOS<ref name="NICMOStemp"/> and replaced the solar arrays for the second time, providing 30 percent more power.<ref>{{cite web |url= http://hubble.nasa.gov/missions/sm3b.php |title= Servicing Mission 3 |publisher= NASA |accessdate= April 26, 2008 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080407164008/http://hubble.nasa.gov/missions/sm3b.php |archivedate= April 7, 2008 |dead-url= yes }}</ref> {{clear}} === Ìránlọṣe Ìṣàtúnṣe 4 === {{Main|STS-125}} {{Wikinews|NASA launches Space Shuttle Atlantis}} {{double image|right|STS-125 May 17 EVA.jpg|120|Hubble telescope 2009.jpg|120|Hubble during SM4 and after release}} Plans called for Hubble to be serviced in February 2005, but the [[Columbia disaster|''Columbia'' disaster]] in 2003, in which ''Columbia'' disintegrated on re-entry into the atmosphere, had wide-ranging effects on the Hubble program. NASA Administrator [[Sean O'Keefe]] decided that all future shuttle missions had to be able to reach the safe haven of the [[International Space Station]] should in-flight problems develop. As no shuttles were capable of reaching both HST and the ISS during the same mission, future manned service missions were canceled.<ref>{{cite web |url=http://www.stsci.edu/resources/sm4meeting.html |title=Servicing Mission 4 Cancelled|publisher=STScI |date=January 16, 2004 |accessdate=April 28, 2008}}</ref> This decision was assailed by numerous astronomers, who felt that Hubble was valuable enough to merit the human risk. HST's planned successor, the [[James Webb Telescope]], is not expected to launch until at least 2018. A gap in space-observing capabilities between a decommissioning of Hubble and the commissioning of a successor is of major concern to many astronomers, given the significant scientific impact of HST.<ref>{{cite web |url=http://www.nsf.gov/mps/ast/aaac/reports/annual/aaac_2004_report.pdf |format=PDF|title=2004 Annual Report |publisher=Astronomy and Astrophysics Advisory Committee |at=Section 3.1&nbsp;– The Scientific Impact of the HST SM4 Cancellation|date=March 15, 2004|accessdate=November 5, 2012}}</ref> The consideration that JWST will not be located in [[low Earth orbit]], and therefore cannot be easily upgraded or repaired in the event of an early failure, only makes these concerns more acute. On the other hand, many astronomers felt strongly that the servicing of Hubble should not take place if the expense were to come from the JWST budget. [[File:NGC_6302_Hubble_2009.full.jpg|thumb|upright|left|SM4 installed the WFC3, which captured this image of the [[NGC 6302|Butterfly Nebula]].]] In January 2004, O'Keefe said he would review his decision to cancel the final servicing mission to HST due to public outcry and requests from Congress for NASA to look for a way to save it. The National Academy of Sciences convened an official panel, which recommended in July 2004 that the HST should be preserved despite the apparent risks. Their report urged "NASA should take no actions that would preclude a space shuttle servicing mission to the Hubble Space Telescope".<ref>{{cite web |url=http://www.nytimes.com/2004/07/14/us/panel-urges-nasa-to-save-hubble-space-telescope.html |title=Panel Urges NASA to Save Hubble Space Telescope |publisher=New York Times |author=Warren E. Leary |date=July 14, 2004 |accessdate= November 8, 2012 }}</ref> In August 2004, O'Keefe asked Goddard Space Flight Center to prepare a detailed proposal for a robotic service mission. These plans were later canceled, the robotic mission being described as "not feasible".<ref>{{cite news |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/04/12/AR2005041201646.html |title=Nominee Backs a Review Of NASA's Hubble Decision |first=Guy |last=Gugliotta|date=April 12, 2005 |accessdate=January 10, 2007 |work=The Washington Post}}</ref> In late 2004, several Congressional members, led by Senator [[Barbara Mikulski]], held public hearings and carried on a fight with much public support (including thousands of letters from school children across the country) to get the Bush Administration and NASA to reconsider the decision to drop plans for a Hubble rescue mission.<ref>{{cite press release |url=http://mikulski.senate.gov/record.cfm?id=231696 |title=Mikulski Vows To Fight For Hubble |date=February 7, 2005 |accessdate=April 26, 2008 |publisher=[[Barbara Mikulski]] |archive-date=April 30, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080430100658/http://mikulski.senate.gov/record.cfm?id=231696 |dead-url=yes }}</ref> The nomination in April 2005 of a new NASA Administrator, [[Michael D. Griffin]], changed the situation, as Griffin stated he would consider a manned servicing mission.<ref name="Green Light">{{cite news |url=http://www.msnbc.msn.com/id/15489217/ |title=NASA gives green light to Hubble rescue |first=Alan |last=Boyle |publisher=MSNBC |date=October 31, 2006 |accessdate=January 10, 2007 |archivedate=October 25, 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025164328/http://www.msnbc.msn.com/id/15489217/ |deadurl=yes }}</ref> Soon after his appointment Griffin authorized Goddard to proceed with preparations for a manned Hubble maintenance flight, saying he would make the final decision after the next two shuttle missions. In October 2006 Griffin gave the final go-ahead, and the 11-day mission by ''Atlantis'' was scheduled for October 2008. Hubble's main data-handling unit failed in September 2008,<ref name="suddenly quiet">{{cite web|url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/37004/description/Hubble_suddenly_quiet |title=Hubble suddenly quiet |last=Cowen |first=Ron |publisher=ScienceNews|date= |accessdate=November 8, 2012|date=September 29, 2008}}</ref> halting all reporting of scientific data until its back-up was brought online on October 25, 2008.<ref>{{cite web |url=http://space.newscientist.com/article/dn15056-hubble-reopens-an-eye.html |title=Hubble re-opens an eye |last=Courtland |first=Rachel |publisher=New Scientist |date=October 28, 2008 |accessdate=October 29, 2008 |archive-date=October 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081029124801/http://space.newscientist.com/article/dn15056-hubble-reopens-an-eye.html |dead-url=yes }}</ref> Since a failure of the backup unit would leave the HST helpless, the service mission was postponed to incorporate a replacement for the primary unit.<ref name="suddenly quiet" /> Servicing Mission 4, flown by ''Atlantis'' in May 2009, was the last scheduled shuttle mission for HST.<ref name="SM4">{{cite web|url=http://hubblesite.org/the_telescope/hubble_essentials/ |title=Hubble Essentials|publisher=STScI |accessdate=November 8, 2012}}</ref><ref name="May09">{{cite web |url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2008/dec/HQ_08-320_Hubble_May2009.html|title=NASA Sets Target Shuttle Launch Date for Hubble Servicing Mission |publisher=NASA |date=December 4, 2008 |accessdate=December 5, 2008}}</ref> SM4 installed the replacement data-handling unit, repaired the ACS and STIS systems, installed improved [[nickel hydrogen battery|nickel hydrogen batteries]], and replaced other components. SM4 also installed two new observation instruments—[[Wide Field Camera 3]] (WTF3) and the [[Cosmic Origins Spectrograph]](COS)<ref name=HST_Opens>{{cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/science/ero_images.html |title=Hubble Opens New Eyes on the Universe |publisher=NASA|date=September 9, 2009 |accessdate= May 28, 2012}}</ref>—and the Soft Capture and Rendezvous System, which will enable the future rendezvous, capture, and safe disposal of Hubble by either a crewed or robotic mission.<ref name="Soft Capture">{{cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/servicing/SM4/main/SCRS_FS_HTML.html |title=The Soft Capture and Rendezvous System |publisher=NASA |accessdate=May 20, 2009 |archive-date=September 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080911224222/http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/servicing/SM4/main/SCRS_FS_HTML.html |dead-url=yes }}</ref> The work accomplished during SM4 is expected to render the telescope fully functioning at least into the year 2014, and perhaps longer.<ref name="SM4" /> == Àwọn àwábọ̀ fún sáyẹ́nsì == === Iṣẹ́ọwọ́ oníkókó === In the early 1980s, NASA and STScI convened four panels to discuss Key Projects. These were projects that were both scientifically important and would require significant telescope time, which would be explicitly dedicated to each project. This guaranteed that these particular projects would be completed early, in case the telescope failed sooner than expected. The panels identified three such projects: (1) a study of the nearby intergalactic medium using quasar absorption lines to determine the properties of the intergalactic medium and the gaseous content of galaxies and groups of galaxies;<ref>{{cite journal |last1=Bahcall |first1=JN |last2=Bergeron |first2=J |last3=Boksenberg |first3=A |last4=Hartig |first4=GF |last5=Jannuzi |first5=BT |last6=Kuuiakos |first6=S|last7=Sargent |first7=WLW |last8=Savage |first8=BD |last9=Schneider |first9=DP |last10=Turnshek |first10=DA; |last11=Weymann |first11=RJ |last12=Wolfe |first12=AM |title=The Hubble Space Telescope Quasar Absorption Line Key Project. I. First Observational Results, Including Lyman-Alpha and Lyman-Limit Systems |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=87 |pages=1–43 |issn=0067-0049 |year=1993 |bibcode=1993ApJS...87....1B}}</ref> (2) a medium deep survey using the Wide Field Camera to take data whenever one of the other instruments was being used<ref>{{cite journal |title=The Hubble Space Telescope Medium Deep Survey Cluster Sample: Methodology and Data |url=http://iopscience.iop.org/1538-3881/116/6/2644 |last1=Ostrander |first1=EJ |last2=Nichol |first2=RC |last3=Ratnatunga |first3=KU |last4=Griffiths |first4=RE |journal=The Astronomical Journal |volume=116 |issue=6 |page=2644 |year=1998 |doi=10.1086/300627 |bibcode=1998AJ....116.2644O |arxiv= astro-ph/9808304}}</ref> and (3) a project to determine the [[Hubble Constant]] within ten percent by reducing the errors, both external and internal, in the calibration of the distance scale.<ref>{{cite web |url=https://www.cfa.harvard.edu/~huchra/hubble/ |title=The Hubble Constant |accessdate= January 11, 2011|authorlink1=John Huchra |last=Huchra |first=John}}</ref> === Àwọn àwárí pàtàkì === [[File:Eagle nebula pillars.jpg|thumb|One of Hubble's most famous images, ''[[Pillars of Creation]]'' shows stars forming in the [[Eagle Nebula]]]] [[File:Saturn.Aurora.HST.UV-Vis.jpg|thumb|right|upright|Hubble's STIS UV and ACS visible light are combined to reveal Saturn's southern aurora.]] The Hubble has helped to resolve some long-standing problems in astronomy, as well as turning up results that have required new [[scientific theory|theories]] to explain them. Among its primary mission targets was to measure distances to [[Cepheid variable]] stars more accurately than ever before, and thus [[Hubble's law#Using Hubble space telescope data|constrain the value]] of the [[Hubble constant]], the measure of the rate at which the universe is expanding, which is also related to its age. Before the launch of HST, estimates of the Hubble constant typically had [[errors and residuals in statistics|errors]] of up to 50%, but Hubble measurements of Cepheid variables in the [[Virgo Cluster]] and other distant galaxy clusters provided a measured value with an accuracy of ±10%, which is consistent with other more accurate measurements made since Hubble's launch using other techniques.<ref>{{cite journal |bibcode=2001ApJ...553...47F |title= Final Results from the Hubble Space Telescope Key Project to Measure the Hubble Constant |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-05-20_553_1/page/47 |last1=Freedman |first1=WL |coauthors= Madore, BF; Gibson, BK; Ferrarese, L; Kelson, DD; Sakai, S; Mould, JR; Kennicutt, RC Jr et al |journal=The [[Astrophysical Journal|The Astrophysical Journal]] |volume=553 |issue=1 |pages=47–72 |doi=10.1086/320638 |year=2001 |arxiv= astro-ph/0012376 |last8=Kennicutt }} Preprint [http://arxiv.org/abs/astro-ph/0012376 available here].</ref> While Hubble helped to refine estimates of the age of the universe, it also cast doubt on theories about its future. Astronomers from the [[High-z Supernova Search Team]] and the [[Supernova Cosmology Project]] used the telescope to observe distant [[supernova]]e and uncovered evidence that, far from decelerating under the influence of [[gravity]], the expansion of the universe may in fact be [[Deceleration parameter|accelerating]]. This acceleration was later measured more accurately by other ground-based and space-based telescopes, confirming Hubble's finding. The cause of this acceleration remains poorly understood;<ref>{{cite journal |url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=does-dark-energy-exist |title= Does Dark Energy Really Exist? |last1=Clifton |first1=Timothy |last2=Ferreira |first2=Pedro G |journal= Scientific American |date=March 23, 2009 |accessdate= June 16, 2009}}</ref> the most common cause attributed is [[dark energy]].<ref>{{cite journal |journal=Science |date= June 20, 2003 |volume=300 |pmid=12817137 |issue=5627 |pages= 1896–1897 |doi=10.1126/science.300.5627.1896 |title= Dark Energy Tiptoes Toward the Spotlight |first=Charles |last=Seife}}</ref> The high-resolution spectra and images provided by the HST have been especially well-suited to establishing the prevalence of [[black hole]]s in the nuclei of nearby galaxies. While it had been hypothesized in the early 1960s that black holes would be found at the centers of some galaxies, and work in the 1980s identified a number of good black hole candidates, it fell to work conducted with Hubble to show that black holes are probably common to the centers of all galaxies.<ref>{{cite web |url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/photo_gallery/caption/hst_blkhole.txt |title= Hubble Confirms Existence of Massive Black Hole at Heart of Active Galaxy |publisher= Goddard Space Flight Center |date= May 25, 1994 |accessdate= April 26, 2008 |archive-date= September 18, 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110918102629/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/photo_gallery/caption/hst_blkhole.txt |dead-url= yes }}</ref><ref>{{cite journal |title=A Relationship between Nuclear Black Hole Mass and Galaxy Velocity Dispersion |author=Gebhardt, K |coauthors=Bender, R; Bower, G; Dressler, A; Faber, SM; Filippenko, AV; Green, R; Grillmair, C; Ho, LC; Kormendy, J et al |journal= The Astrophysical Journal |volume=539 |pages=L13–L16 |year=2000 |doi=10.1086/312840 |issue=1 |bibcode= 2000ApJ...539L..13G |arxiv=astro-ph/0006289}}</ref><ref>{{cite journal |title=A Fundamental Relationship between Supermassive Black Holes and their Host Galaxies |last=Ferrarese |first=Laura |last2= Merritt |first2= David |author2-link= David Merritt |journal= The Astrophysical Journal |volume=539 |pages= L9–L12 |year= 2000 |bibcode= 2000ApJ...539L...9F |doi=10.1086/312838 |issue=1|arxiv= astro-ph/0006053 }}</ref> The Hubble programs further established that the masses of the nuclear black holes and properties of the galaxies are closely related. The legacy of the Hubble programs on black holes in galaxies is thus to demonstrate a deep connection between galaxies and their central black holes. [[File:Hubble Extreme Deep Field (full resolution).png|thumb|left|upright|Hubble Extreme Deep Field image of space in the constellation [[Fornax]]]] The collision of [[Comet Shoemaker-Levy 9]] with [[Jupiter]] in 1994 was fortuitously timed for astronomers, coming just a few months after Servicing Mission 1 had restored Hubble's optical performance. Hubble images of the [[planet]] were sharper than any taken since the passage of [[Voyager 2]] in 1979, and were crucial in studying the dynamics of the collision of a comet with Jupiter, an event believed to occur once every few centuries. Other major discoveries made using Hubble data include proto-planetary disks ([[proplyd]]s) in the [[Orion Nebula]];<ref>{{cite web |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1994/24/text/ |title=Hubble Confirms Abundance of Protoplanetary Disks around Newborn Stars |publisher=STScI |date= June 13, 1994 |accessdate= April 26, 2008}}</ref> evidence for the presence of [[extrasolar planet]]s around sun-like stars;<ref>{{cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/exoplanet_transit.html |title=Hubble Finds Extrasolar Planets Far Across Galaxy |publisher=NASA |date= October 4, 2006 |accessdate= April 26, 2008}}</ref> and the optical counterparts of the still-mysterious [[gamma ray burst]]s.<ref>{{cite web |url=http://science.nasa.gov/newhome/headlines/ast26mar99_1.htm |title=Autopsy of an Explosion |publisher=NASA |date=March 26, 1999 |accessdate=April 26, 2008 |archive-date=June 30, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110630101413/http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/1999/ast26mar99_1/ |dead-url=yes }}</ref> HST has also been used to study objects in the outer reaches of the Solar System, including the dwarf planets [[Pluto]]<ref>{{cite web |url=http://apod.nasa.gov/apod/ap960311.html |title=APOD: March 11, 1996&nbsp;– Hubble Telescope Maps Pluto |publisher=NASA |accessdate=2008-04-26}}</ref> and [[Eris (dwarf planet)|Eris]].<ref>{{cite press release |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2007/24/full/ |title=Astronomers Measure Mass of Largest Dwarf Planet |publisher=STScI |date=June 14, 2007 |accessdate=April 26, 2008}}</ref> A unique legacy of Hubble are the [[Hubble Deep Field]], [[Hubble Ultra-Deep Field]], and [[Hubble Extreme Deep Field]] images, which utilized Hubble's unmatched sensitivity at visible wavelengths to create images of small patches of sky that are the deepest ever obtained at optical wavelengths. The images reveal galaxies billions of light years away, and have generated a wealth of scientific papers, providing a new window on the early Universe. The non-standard object [[SCP 06F6]] was discovered by the Hubble Space Telescope in February 2006.<ref name="nature">{{cite journal |url=http://www.nature.com/news/2008/080919/full/news.2008.1122.html |title=How they wonder what you are |journal=Nature |date=September 19,2008 |accessdate=November 4, 2012 |last=Brumfiel |first=Geoff}}</ref><ref name=gans>{{cite journal|author=Gänsicke, BT; Levan, AJ; Marsh, TR; Wheatley, PJ |title=SCP06F6: A carbon-rich extragalactic transient at redshift z~0.14? |year=2009 |journal=The Astrophysical Journal|doi=10.1088/0004-637X/697/2/L129 |arxiv=0809.2562 |volume=697 |issue=1 |pages=L129–L132}}</ref> During June and July 2012, US astronomers using Hubble discovered a tiny fifth moon moving around icy Pluto.<ref>{{cite news| url= http://www.indianexpress.com/news/hubble-discovers-fifth-and-tiniest-pluto-moon/973490/0 |title= Hubble discovers fifth and tiniest Pluto moon |work=The Indian Express |date= July 12, 2012}}</ref> === Ipa lórí ìtòràwọ̀ === [[Image:Hubble Probes the Early Universe.jpg|thumb|upright=1.5|right|alt=Depiction of progress in the detection of the early Universe|Evolution of detecting the [[Timeline of the Big Bang|early Universe]]]] Many objective measures show the positive impact of Hubble data on astronomy. Over 9,000 papers based on Hubble data have been published in peer-reviewed journals,<ref>{{cite web |url=http://archive.stsci.edu/hst/bibliography/pubstat.html |title=HST Publication Statistics |publisher=STScI |accessdate=September 9, 2009}}</ref> and countless more have appeared in conference [[proceedings]]. Looking at papers several years after their publication, about one-third of all astronomy papers have no [[citation]]s, while only 2% of papers based on Hubble data have no citations. On average, a paper based on Hubble data receives about twice as many citations as papers based on non-Hubble data. Of the 200 papers published each year that receive the most citations, about 10% are based on Hubble data.<ref> ''STScI Newsletter'' '''20''' (2). Spring 2003.</ref> Although the HST has clearly helped astronomical research, its financial cost has been large. A study on the relative astronomical benefits of different sizes of telescopes found that while papers based on HST data generate 15 times as many citations as a 4&nbsp;m ground-based telescope such as the [[William Herschel Telescope]], the HST costs about 100 times as much to build and maintain.<ref>{{cite journal |author=Benn, CR; Sánchez, SF |year=2001 |title=Scientific Impact of Large Telescopes |url=https://archive.org/details/sim_astronomical-society-of-the-pacific-publications_2001-03_113_781/page/385 |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume= 113 |issue=781 |page=385 |doi=10.1086/319325 |bibcode=2001PASP..113..385B|arxiv= astro-ph/0010304 }}. arXiv [http://arxiv.org/abs/astro-ph/0010304 preprint].</ref> Deciding between building ground- versus space-based telescopes is complex. Even before Hubble was launched, specialized ground-based techniques such as [[aperture masking interferometry]] had obtained higher-resolution optical and infrared images than Hubble would achieve, though restricted to targets about 10<sup>8</sup> times brighter than the faintest targets observed by Hubble.<ref>{{cite journal |bibcode=1987Natur.328..694H |author=Haniff, CA; Mackay, CD; Titterington, DJ; Sivia, D; Baldwin, JE, |title=The first images from optical aperture synthesis |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1987-08-20_328_6132/page/694 |journal=[[Nature (journal)|Nature]]| volume=328| month=August |issue=6132 |year=1987| page= 694 |doi=10.1038/328694a0}}</ref><ref>{{cite journal |bibcode=1990MNRAS.245P...7B |author=Buscher, DF; Baldwin, JE; Warner, PJ; Haniff, CA |title=Detection of a bright feature on the surface of Betelgeuse |journal=Monthly Notices Royal Astronomical Society| volume=245| month=July |year=1990| page=7}}</ref> Since then, advances in [[adaptive optics]] have extended the high-resolution imaging capabilities of ground-based telescopes to the infrared imaging of faint objects. The usefulness of adaptive optics versus HST observations depends strongly on the particular details of the research questions being asked. In the visible bands, adaptive optics can only correct a relatively small field of view, whereas HST can conduct high-resolution optical imaging over a wide field. Only a small fraction of astronomical objects are accessible to high-resolution ground-based imaging; in contrast Hubble can perform high-resolution observations of any part of the night sky, and on objects that are extremely faint. == Usage == [[File:PhilcUK-1274438506.jpg|thumb|right|A pillar of gas and dust in the [[Carina Nebula]]. This [[Wide Field Camera 3]] image, dubbed "[[Mystic Mountain]]", was released in 2010 to commemorate Hubble's 20th anniversary in space.]] Anyone can apply for time on the telescope; there are no restrictions on nationality or academic affiliation.<ref>"HST Call for Proposals", [http://www.stsci.edu/hst/proposing/documents/cp/2_Submission_Policies4.html Chapter 2.3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525142402/http://www.stsci.edu/hst/proposing/documents/cp/2_Submission_Policies4.html |date=2013-05-25 }}.</ref> Competition for time on the telescope is intense, and only about one-fifth of the proposals submitted in each cycle earn time on the schedule.<ref>{{cite web |url=http://www.stsci.edu/hst/HST_overview |title=HST Overview |publisher=NASA |date=June 21, 2010 |accessdate=November 4, 2012 |at=Mission Operations and Observations}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://hubblesite.org/the_telescope/team_hubble/ |title=Team Hubble |publisher=STScI |accessdate=November 5, 2012 |quote=Each year more than 1,000 proposals are reviewed and approximately 200 are selected.}}</ref> Calls for proposals are issued roughly annually, with time allocated for a cycle lasting about one year. Proposals are divided into several categories; 'general observer' proposals are the most common, covering routine observations. 'Snapshot observations' are those in which targets require only 45 minutes or less of telescope time, including overheads such as acquiring the target; snapshot observations are used to fill in gaps in the telescope schedule that cannot be filled by regular GO programs.<ref>"HST Call for Proposals", http://www.stsci.edu/hst/proposing/documents/cp/3_Proposal_Categories4.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126190944/http://www.stsci.edu/hst/proposing/documents/cp/3_Proposal_Categories4.html |date=2012-01-26 }} Chapter 2.3.</ref> Astronomers may make 'Target of Opportunity' proposals, in which observations are scheduled if a transient event covered by the proposal occurs during the scheduling cycle. In addition, up to 10% of the telescope time is designated Director's Discretionary (DD) Time. Astronomers can apply to use DD time at any time of year, and it is typically awarded for study of unexpected transient phenomena such as supernovae.<ref>"HST Call for Proposals", [http://www.stsci.edu/hst/proposing/documents/cp/3_Proposal_Categories9.html Chapter 3.8] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516225441/http://www.stsci.edu/hst/proposing/documents/cp/3_Proposal_Categories9.html |date=2008-05-16 }}.</ref> Other uses of DD time have included the observations that led to the production of the Hubble Deep Field and Hubble Ultra Deep Field, and in the first four cycles of telescope time, observations carried out by amateur astronomers. === Amateur observations === The first director of STScI, [[Riccardo Giacconi]], announced in 1986 that he intended to devote some of his Director Discretionary time to allowing [[amateur astronomy|amateur astronomers]] to use the telescope. The total time to be allocated was only a few hours per cycle, but excited great interest among amateur astronomers.<ref>{{cite web |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1992/1992/23/text/ |title=Amateur Astronomers Will Use NASA's Hubble Space Telescope |publisher=STScI |date=September 10, 1992 |accessdate=April 26, 2008}}</ref> Proposals for amateur time were stringently [[peer review]]ed by a committee of leading amateur astronomers, and time was awarded only to proposals that were deemed to have genuine scientific merit, did not duplicate proposals made by professionals, and required the unique capabilities of the space telescope. In total, 13 amateur astronomers were awarded time on the telescope, with observations being carried out between 1990 and 1997. One such study was [[Transition Comets&nbsp;— UV Search for OH Emissions in Asteroids]]. The very first proposal, "A Hubble Space Telescope Study of Post Eclipse Brightening and Albedo Changes on Io", was published in Icarus,<ref>{{cite journal |author= Secosky J; Potter M |year= 1994 |title= A Hubble Space Telescope Study of Posteclipse Brightening and Albedo Changes on Io |url= |journal= Icarus |volume= 111 |issue= |pages= 73–78 |doi= 10.1006/icar.1994.1134 |bibcode= 1994Icar..111...73S}}</ref> a journal devoted to solar system studies. After that time, however, budget reductions at STScI made the support of work by amateur astronomers untenable, and no further amateur programs have been carried out.<ref>O'Meara, Stephen J (June 1997). "The Demise of the HST Amateur Program". ''Sky and Telescope'' '''96''' (6): 97. {{bibcode|1997S&T....93f..97O}}.</ref> === 20th anniversary === The Hubble Telescope celebrated its 20th anniversary in space on April 22, 2010. To commemorate the occasion, NASA, ESA, and Space Telescope Institute (STScI) released an image from the [[Carina Nebula]].<ref>{{cite press release |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2010/13/ |title=Starry-Eyed Hubble Celebrates 20 Years of Awe and Discovery|author=STScI|date= April 22, 2010|accessdate=November 4, 2012}}</ref> == Hubble data == === Transmission to Earth === Hubble data was initially stored on the spacecraft. When launched, the storage facilities were old-fashioned reel-to-reel [[tape recorder]]s, but these were replaced by [[solid-state drive|solid state]] data storage facilities during servicing missions 2 and 3A. About twice daily, the Hubble Space Telescope radios data to a satellite in the [[geosynchronous]] [[Tracking and Data Relay Satellite System]], which then downlinks the science data to one of two 60-foot (18-meter) diameter high-gain microwave antennas located at the [[White Sands Test Facility]] in [[White Sands, New Mexico|White Sands]], [[New Mexico]].<ref name="Telemetry">{{cite web|url=http://hubblesite.org/the_telescope/team_hubble/ |title=Team Hubble |publisher=STScI |at=Data Management |accessdate=November 5, 2012}}</ref> From there they are sent to the Space Telescope Operations Control Center at Goddard Space Flight Center, and finally to the Space Telescope Science Institute for archiving.<ref name="Telemetry" /> Each week, HST downlinks approximately 120 gigabytes of data.<ref>{{cite web|title=JPL Horizons Object Data Page, Hubble Space Telescope |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi#results |publisher=JPL}}</ref><!--this source doesn't appear to provide this figure.--> === Archives === All Hubble data is eventually made available via the [[archive]]s at STScI,<ref>{{cite web |url=http://archive.stsci.edu/hst |title=The Hubble Telescope |publisher=STScI|accessdate=2008-04-26}}</ref> CADC<ref>{{cite web|url=http://cadcwww.dao.nrc.ca/hst/|title=CADC's Hubble Space Telescope Archive|publisher=CADC|accessdate=2008-04-26|archive-date=2011-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706191224/http://cadcwww.dao.nrc.ca/hst/|dead-url=yes}}</ref> and [[ESO]].<ref>{{cite web |url=http://archive.eso.org/cms/hubble-space-telescope-data|title=Hubble Space Telescope Data - Science Archive Facility |publisher=ESO |accessdate=2010-10-27}}</ref><!--These are courtesy links, not citations; should rethink this.--> Data is usually proprietary—available only to the [[principal investigator]] (PI) and astronomers designated by the PI—for one year after being taken. The PI can apply to the director of the STScI to extend or reduce the proprietary period in some circumstances.<ref>"HST Call for Proposals", [http://www.stsci.edu/hst/proposing/documents/cp/5_Data_Rights2.html Chapter 5.1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180401032732/http://www.stsci.edu/hst/proposing/documents/cp/5_Data_Rights2.html |date=2018-04-01 }}.</ref> Observations made on Director's Discretionary Time are exempt from the proprietary period, and are released to the public immediately. Calibration data such as flat fields and [[dark frame]]s are also publicly available straight away. All data in the archive is in the [[FITS]] format, which is suitable for astronomical analysis but not for public use.<ref>"HST Primer for Cycle 20", [http://www.stsci.edu/hst/proposing/documents/primer/Ch_73.html#1878745 Chapter 7.2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180508102040/http://www.stsci.edu/hst/proposing/documents/primer/Ch_73.html#1878745 |date=2018-05-08 }}.</ref> The [[Hubble Heritage Project]] processes and releases to the public a small selection of the most striking images in [[JPEG]] and [[Tagged Image File Format|TIFF]] formats.<ref>{{cite web |url=http://heritage.stsci.edu/commonpages/infoindex/ourproject/moreproject.html|title=The Hubble Heritage Project |publisher=STScI |accessdate=November 05, 2012}}</ref> === Pipeline reduction === [[File:Cumulative-absorption-spectrum-hubble-telescope.jpg|thumb|Data analysis of a spectrum reveals the chemistry of hidden clouds]] Astronomical data taken with [[Charge-coupled device|CCDs]] must undergo several calibration steps before they are suitable for astronomical analysis. STScI has developed sophisticated software that automatically calibrates data when they are requested from the archive using the best calibration files available. This 'on-the-fly' processing means that large data requests can take a day or more to be processed and returned. The process by which data are calibrated automatically is known as 'pipeline reduction', and is increasingly common at major observatories. Astronomers may if they wish retrieve the calibration files themselves and run the pipeline reduction software locally. This may be desirable when calibration files other than those selected automatically need to be used.<ref>"HST Primer", [http://www.stsci.edu/hst/proposing/documents/primer/Ch_72.html#1944832 Chapter 7.1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180508101924/http://www.stsci.edu/hst/proposing/documents/primer/Ch_72.html#1944832 |date=2018-05-08 }}.</ref> === Data analysis === Hubble data can be analysed using many different packages. STScI maintains the custom-made STSDAS (Space Telescope Science Data Analysis System) software, which contains all the programs needed to run pipeline reduction on raw data files, as well as many other astronomical image processing tools, tailored to the requirements of Hubble data. The software runs as a module of [[IRAF]], a popular astronomical data reduction program.<ref>"HST Primer", [http://www.stsci.edu/hst/proposing/documents/primer/Ch_72.html#1944832 Chapter 7.1.1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180508101924/http://www.stsci.edu/hst/proposing/documents/primer/Ch_72.html#1944832 |date=2018-05-08 }}.</ref> == Outreach activities == [[Image:Horsehead-Hubble.jpg|thumb|In 2001, NASA polled internet users to find out what they would most like Hubble to observe; they overwhelmingly selected the [[Horsehead Nebula]].]] It has always been important for the Space Telescope to capture the public's imagination, given the considerable contribution of [[taxpayer]]s to its construction and operational costs.<ref>{{cite web|url=http://www1.nasa.gov/pdf/1968main_strategi.pdf|format=PDF|title=National Aeronautics and Space Administration 2003 Strategic Plan|publisher=NASA|accessdate=November 5, 2012|archive-date=October 18, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018124755/http://www.nasa.gov/pdf/1968main_strategi.pdf|dead-url=yes}}</ref> After the difficult early years when the faulty mirror severely dented Hubble's reputation with the public, the first servicing mission allowed its rehabilitation as the corrected optics produced numerous remarkable images. Several initiatives have helped to keep the public informed about Hubble activities. The [[Hubble Heritage Project]] was established to provide the public with high-quality images of the most interesting and striking objects observed. The Heritage team is composed of amateur and professional astronomers, as well as people with backgrounds outside astronomy, and emphasizes the [[aesthetic]] nature of Hubble images. The Heritage Project is granted a small amount of time to observe objects which, for scientific reasons, may not have images taken at enough wavelengths to construct a full-color image.<ref>{{cite web |url=http://heritage.stsci.edu/commonpages/infoindex/ourproject/moreproject.html |title=The Hubble Heritage Project |publisher=STScI |accessdate=November 5, 2012}}</ref> STScI maintains several comprehensive websites for the general public containing Hubble images and information about the observatory.<ref>{{cite web |url=http://hubblesite.org/ |title=HubbleSite |publisher=STScI |accessdate=2008-04-26}}</ref><ref>{{cite web |url=http://hubblesite.org/newscenter/ |title=NewsCenter |publisher=STScI |accessdate=2008-04-26}}</ref><ref>{{cite web |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/ |title=News Release Archive: Entire Collection |publisher=STScI |accessdate=2008-04-26}}</ref><ref>{{cite web |url=http://hubblesite.org/about_us/public-talks.shtml |title=Hubble Public Talks |publisher=STScI |accessdate=2008-04-26}}</ref><!--more courtesy links--> The outreach efforts are coordinated by the Office for Public Outreach, which was established in 2000 to ensure that US taxpayers saw the benefits of their investment in the space telescope program. [[File:Hubblecast.png|left|100px|alt=Hubblecast logo of a transmitting satellite]] {{anchor|Hubblecast}}Since 1999, the leading Hubble outreach group in Europe has been the [[Hubble European Space Agency Information Centre]] (HEIC).<ref>{{cite web |url=http://www.spacetelescope.org/ |title=The European Homepage For The NASA/ESA Hubble Space Telescope |publisher=ESA |accessdate=2008-04-26 |archive-date=2011-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110221210501/http://www.spacetelescope.org/ |dead-url=yes }}</ref><!--courtesy link--> This office was established at the [[Space Telescope - European Coordinating Facility]] in Munich, Germany. HEIC's mission is to fulfill HST outreach and education tasks for the European Space Agency. The work is centered on the production of news and photo releases that highlight interesting Hubble results and images. These are often European in origin, and so increase awareness of both ESA’s Hubble share (15%) and the contribution of European scientists to the observatory. ESA produces innovative educational material, including a [[videocast]] series called Hubblecast designed to share world-class scientific news with the public. The Hubble Space Telescope has won two Space Achievement Awards from the [[Space Foundation]] for its outreach activities<!--these are not outreach awards-->, in 2001 and 2010.<ref>{{cite press release |url=http://2010.nationalspacesymposium.org/media/press-releases/historic-hubble-space-telescope-repair-mission-team-honored-by-the-space-founda |title=Historic Hubble Space Telescope Repair Mission Team Honored by the Space Foundation with 2010 Space Achievement Award |publisher=26th National Space Symposium |date=March 29, 2010 |accessdate=November 5, 2012 |archive-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306054724/http://2010.nationalspacesymposium.org/media/press-releases/historic-hubble-space-telescope-repair-mission-team-honored-by-the-space-founda |dead-url=yes }}</ref> There is a replica of the Hubble Telescope on the courthouse lawn in [[Marshfield, Missouri]], the hometown of namesake Edwin P. Hubble. <gallery> Image:Hubble Space Telescope Scale Model.JPG|A small-scale replica of the Hubble Space Telescope in [[Marshfield, Missouri]] Image:HST Twenty Years At The Frontier of Science Exhibition.jpg|The "Twenty Years at the Frontier of Science" exhibition at the Istituto Veneto di Scienze, Lettere ed Arti in [[Venice, Italy]]. File:Tarantula nebula detail.jpg|A WFPC2 image of a small region of the [[Tarantula Nebula]] in the [[Large Magellanic Cloud]] File:Hubble's Wide View of 'Mystic Mountain' in Infrared.jpg|NASA Hubble Space Telescope near-infrared-light image of "[[Mystic Mountain]]" in the [[stellar nursery]] called the [[Carina Nebula]]. </gallery> == Future == === Equipment failure === [[File:Formalhaut b.jpg|thumb|Hubble views the [[Formalhaut]] system, imaged with a now offline ACS channel]] Past servicing missions have exchanged old instruments for new ones, both avoiding failure and making possible new types of science. Without servicing missions, all of the instruments will eventually fail. In August 2004, the power system of the [[Space Telescope Imaging Spectrograph]] (STIS) failed, rendering the instrument inoperable. The electronics had originally been fully redundant, but the first set of electronics failed in May 2001.<ref>{{cite web |url=http://www.stsci.edu/instruments/stis/ |title=Space Telescope Imaging Spectrograph |publisher=STScI |accessdate=April 26, 2008}}</ref> This power supply was fixed during servicing mission 4 in May 2009. Similarly, the main camera (the [[Advanced Camera for Surveys|ACS]]) primary electronics failed in June 2006, and the power supply for the backup electronics failed on January 27, 2007.<ref>{{cite web |url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2007/jan/HQ_0715_Hubble_ACS.html |title=Engineers Investigate Issue on One of Hubble's Science Instruments |publisher=NASA |accessdate=April 26, 2008 |date=January 29,2007}}</ref> Only the instrument's Solar Blind Channel (SBC) was operable using the side-1 electronics. A new power supply for the wide angle channel was added during SM 4, but quick tests revealed this did not help the high resolution channel.<ref>{{cite web |url=http://www.stsci.edu/hst/acs |title=Advanced Camera for Surveys |publisher=STScI |accessdate=May 21, 2009}}</ref> HST uses [[gyroscope]]s to stabilize itself in orbit and point accurately and steadily at astronomical targets. Normally, three gyroscopes are required for operation; observations are still possible with two, but the area of sky that can be viewed would be somewhat restricted, and observations requiring very accurate pointing are more difficult.<ref>Sembach, KR, et al. (2004). ''HST Two-Gyro Handbook''. Version 1.0. Baltimore: STScI.</ref> There are further contingency plans for observations with just one gyro,<ref>{{cite web |title=NASA Hubble Space Telescope Daily Report # 4537 |url=http://www.spaceref.com/news/viewsr.html?pid=26874 |publisher=SpaceRef |accessdate=January 6, 2009 |date=January 31, 2008 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> but if all gyros fail, continued scientific observations will not be possible. In 2005, it was decided to switch to two-gyroscope mode for regular telescope operations as a means of extending the lifetime of the mission. The switch to this mode was made in August 2005, leaving Hubble with two gyroscopes in use, two on backup, and two inoperable.<ref>{{cite web |url=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=17700 |title=NASA/ESA Hubble Space Telescope Begins Two-Gyro Science Operations |publisher=SpaceRef |accessdate=January 9, 2009 |date=September 1, 2005 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> One more gyro failed in 2007.<ref>{{cite web |title= Hubble telescope loses another gyroscope |url=http://www.newscientist.com/article/dn12600-hubble-telescope-loses-another-gyroscope-.html |first=Jeff |last=Hecht |publisher=NewScientist |accessdate=January 6, 2009 |date=September 6, 2007}}</ref> By the time of the final repair mission, during which all six gyros were replaced (with two new pairs and one refurbished pair), only three gyros were still working. Engineers are confident that they have identified the root causes of the gyro failures,<ref>{{cite web |url=http://www.spacetelescope.org/about/general/gyroscopes/ |title=Gyroscopes |publisher=ESA |accessdate=June 9, 2012}}</ref> and the new models should be much more reliable.<ref>{{cite web |url=http://spaceflightnow.com/shuttle/sts125/081030hubble |title=Endeavour to go Nov. 14; Hubble slips deeper into '09 |publisher=Spaceflight Now |first=William |last=Harwood|accessdate=January 6, 2009 |date=October 30, 2008}}</ref> === Orbital decay === [[File:Firestorm of Star Birth in Galaxy Centaurus A.jpg|thumb|Hubble image of [[dust lane]]s in the elliptical galaxy [[Centaurus A]]]] Hubble orbits the Earth in the extremely tenuous upper [[Earth's atmosphere|atmosphere]], and over time its orbit [[orbital decay|decays]] due to [[drag (physics)|drag]]. If it is not re-boosted by a shuttle or other means, it will re-enter the Earth's atmosphere sometime between 2019 and 2032, with the exact date depending on how active the Sun is and its impact on the upper atmosphere. If Hubble were to descend in a completely uncontrolled re-entry, parts of the main mirror and its support structure would probably survive, leaving the potential for damage or even human fatalities.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3406079.stm |first=Dr. David |last=Whitehouse |publisher=BBC News |title=Why Hubble is being dropped |date=January 17, 2004 |accessdate=January 10, 2007}}</ref> NASA's original plan for safely de-orbiting Hubble was to [[STS-144|retrieve it using a space shuttle]]. The Hubble telescope would then have most likely been displayed in the [[Smithsonian Institution]]. This is no longer possible since the [[Space Shuttle retirement|space shuttle fleet has been retired]], and would have been unlikely in any case due to the cost of the mission and risk to the crew. Instead NASA considered adding an external propulsion module to allow controlled re-entry.<ref>{{cite news |url=http://www.spaceref.com/news/viewnews.html?id=1050 |first=Keith |last=Cowing |title=NASA Considering Deletion of Hubble Deorbit Module |date=July 22, 2005 |accessdate=January 10, 2007 |publisher=SpaceRef |archivedate=May 30, 2012 |archiveurl=https://archive.ph/20120530063700/http://www.spaceref.com/news/viewnews.html?id=1050 |deadurl=yes }}</ref> Ultimately NASA installed the Soft Capture and Rendezvous System, to enable retrieval by either a crewed or robotic mission.<ref name="Soft Capture" /> === Successors === {{further2|[[James Webb Space Telescope]]}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:11px; float:right; margin:10px" | colspan="2" style="text-align:center;"|'''&nbsp;[[Visible spectrum|Visible spectrum range]]&nbsp;''' |- ![[Color]] |[[Wavelength]] |- | style="background:#ccb0f4;"|'''[[violet (color)|violet]]''' |380–450&nbsp;nm |- | style="background:#b0b0f4;"|'''[[blue]]''' |450–475&nbsp;nm |- | style="background:#b0f4f4;"|'''[[cyan]]''' |476–495&nbsp;nm |- | style="background:#b0f4b0;"|'''[[green]]''' |495–570&nbsp;nm |- | style="background:#f4f4b0;"|'''[[yellow]]''' |570–590&nbsp;nm |- | style="background:#f4ccb0;"|'''[[orange (color)|orange]]''' |590–620&nbsp;nm |- | style="background:#f4b0b0;"|'''[[red]]''' |620–750&nbsp;nm |} There is no direct successor to the Hubble as an ultraviolet and visible-light space telescope, as near-term space telescopes do not duplicate Hubble's wavelength coverage (near-ultraviolet to near-infrared wavelengths), instead concentrating on the farther infrared bands. These bands are preferred for studying high redshift and low-temperature objects, objects generally older and farther away in the universe. These wavelengths are also difficult or impossible to study from the ground, justifying the expense of a space-based telescope. Large ground-based telescopes can image some of the same wavelengths as Hubble, sometimes challenge HST in terms of resolution (via adaptive optics), have much larger light-gathering power, and can be upgraded more easily, but cannot yet match the Hubble's excellent resolution over a wide field of view with the very dark background of space. Plans for a Hubble successor materialized as the Next Generation Space Telescope project, which culminated in plans for the [[James Webb Space Telescope]] (JWST), the formal successor of Hubble.<ref name="SAOverview">{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=hubble-servicing-mission-shuttle|title=Last Dance with the Shuttle: What's in Store for the Final Hubble Servicing Mission |first=John |last=Matson|date=May 8, 2009|publisher=Scientific American|accessdate=May 18, 2009}}</ref> Very different from a scaled-up Hubble, it is designed to operate colder and farther away from the Earth at the L2 [[Lagrangian point]], where thermal and optical interference from the Earth and Moon are lessened. It is not engineered to be fully serviceable (such as replaceable instruments), but the design includes a docking ring to enable visits from other spacecraft.<ref>{{cite web|url=http://www.space.com/3833-nasa-adds-docking-capability-space-observatory.html |first=Brian |last=Berger|title=NASA Adds Docking Capability For Next Space Observatory|publisher=Space.com |date=May 23, 2007 |accessdate=June 4, 2012}}</ref> A main scientific goal of JWST is to observe the most distant objects in the universe, beyond the reach of existing instruments. It is expected to detect stars in the [[Timeline of the Big Bang|early Universe]] approximately 280 million years older than stars HST now detects.<ref>{{cite press release|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/science/farthest-galaxy.html |title=NASA's Hubble Finds Most Distant Galaxy Candidate Ever Seen in Universe |publisher=NASA |date=January 26, 2011 |accessdate=June 4, 2012}} [http://www.nasa.gov/images/content/512584main_i1105bw.jpg Visual representation].</ref> The telescope is an international collaboration between NASA, the European Space Agency, and the [[Canadian Space Agency]] since 1996,<ref>{{cite web |url=http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=33148 |title=ESA JWST Timeline |publisher=Sci.esa.int |date=June 30, 2003 |accessdate=June 4, 2012 |archive-date=August 21, 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030821120829/http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=33148 |dead-url=yes }}</ref> and is planned for launch on an [[Ariane 5]] rocket.<ref>{{cite web |url= http://www.jwst.nasa.gov/launch.html |title= About Webb's Launch |accessdate= November 4, 2006 |publisher= NASA }}</ref> Although JWST is primarily an infrared instrument, its coverage extends down to 600&nbsp;nm wavelength light, or roughly orange in the [[visible spectrum]]. A typical human eye can see to about 750&nbsp;nm wavelength light, so there is some overlap with the longest visible wavelength bands, including orange and red light. [[Image:JWST-HST-primary-mirrors.jpg|left|thumb|Hubble and JWST mirrors (4.5 m<sup>2</sup> and 25 m<sup>2</sup> respectively)]] A complementary telescope, looking at even longer wavelengths than Hubble or JWST, is the European Space Agency's [[Herschel Space Observatory]], launched on May 14, 2009. Like JWST, Herschel is not designed to be serviced after launch, and has a mirror substantially larger than Hubble's, but observes only in the [[far infrared]]. Further concepts for advanced 21st-century space telescopes include the [[Advanced Technology Large-Aperture Space Telescope]].<ref>"What Will Astronomy Be Like in 35 Years?". ''Astronomy''. August 2008.</ref>, a conceptualized 8- to 16-meter (320- to 640-inch) optical space telescope that if realized could be a more direct successor to HST, with the ability to observe and photograph astronomical objects in the visible, ultraviolet, and infrared wavelengths, with substantially better resolution than Hubble or the [[Spitzer Space telescope]]. This effort is being planned for the 2025–2035 time frame. {| class=wikitable style="text-align:center; font-size:11px; float:right; margin:10px" |- bgcolor= style="font-size: smaller;" | colspan="8" style="text-align:center;"|'''Selected space telescopes & instruments'''<ref>{{cite web|url=http://herschel.jpl.nasa.gov/relatedMissions.shtml |title=JPL: Herschel Space Observatory: Related Missions |publisher=Herschel.jpl.nasa.gov |date= |accessdate=2012-06-04}}</ref> |- ! Name !! Year || Wavelength || Aperture |- | Human eye || — || 0.39–0.75 μm || 0.01 m |- | [[Spitzer Space Telescope|Spitzer]] || 2003 || 3–180 μm || 0.85 m |- | Hubble STIS || 1997 || 0.115–1.03 μm || 2.4 m |- | Hubble WFC3 || 2009 || 0.2–1.7 μm || 2.4 m |- | [[Herschel Space Observatory|Herschel]] || 2009 || 60–672 μm || 3.5 m |- | [[James Webb Space Telescope|JWST]] || Planned || 0.6–28.5 μm || 6.5 m |} Existing ground-based telescopes, and various proposed [[Extremely Large Telescopes]], can exceed the HST in terms of sheer light-gathering power and diffraction limit due to larger mirrors, but other factors affect telescopes. In some cases, they may be able to match or beat Hubble in resolution by using [[adaptive optics]] (AO). However, AO on large ground-based reflectors will not make Hubble and other space telescopes obsolete. Most AO systems sharpen the view over a very narrow field—[[Lucky imaging|Lucky Cam]], for example, produces crisp images just 10" to 20" wide, whereas Hubble's cameras are super sharp across a 2½' (150") field. Furthermore, space telescopes can study the heavens across the entire electromagnetic spectrum, most of which is blocked by Earth's atmosphere. Finally, the background sky is darker in space than on the ground, because air absorbs solar energy during the day and then releases it at night, producing a faint—but nevertheless discernible—[[airglow]] that washes out low-contrast astronomical objects.<ref name="Fienberg">{{cite web |last= Fienberg |first= Rick |title= Sharpening the 200-Inch |publisher= Sky and Telescope |date=September 14, 2007 |url= http://www.skyandtelescope.com/news/9785152.html |doi = |accessdate=July 1, 2008 |archiveurl=https://archive.is/7qQD|archivedate=September 10, 2012}}</ref> == Ìtọ́kasí == {{refbegin}} * {{cite web |url=http://www.stsci.edu/hst/proposing/documents/cp/primer.pdf |title=Hubble Space Telescope Primer for Cycle 17 |date=December 2011 |publisher=Space Telescope Science Institute (STScI) |format=PDF |access-date=2012-05-26 |archive-date=2009-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624111638/http://www.stsci.edu/hst/proposing/documents/cp/primer.pdf |dead-url=yes }} * {{cite web |url=http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19910003124_1991003124.pdf |title=The Hubble Space Telescope Optical Systems Failure Report |year=1990 |last=Allen |first=Lew |publisher=NASA Technical Report NASA-TM-103443 |format=PDF }} The definitive report on the error in the Hubble mirror. * {{cite book |last=Dunar|first=A. J.|coauthors=S. P. Waring |year=1999 |title=Power To Explore—History of Marshall Space Flight Center 1960–1990 |url=https://archive.org/details/powertoexplorehi0000andr|publisher=U.S. Government Printing Office |isbn=0-16-058992-4}} Chapter 12, {{PDFlink|[http://history.msfc.nasa.gov/book/chpttwelve.pdf The Hubble Space Telescope]|260&nbsp;KB}}. Covers the development of the telescope. * {{cite book |title=NASA SP-2001-4407: Exploring the Unknown&nbsp;— Selected Documents in the History of the U.S. Civil Space Program. Volume V: Exploring the Cosmos |last=Logsdon |first=John M. |coauthors=Amy Paige Snyder, Roger D. Launius, Stephen J. Garber, and Regan Anne Newport |url=http://history.nasa.gov/SP-4407/vol5/ExploreUnknown.pdf |format=PDF |publisher=NASA |access-date=2012-05-26 |archivedate=2017-01-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170120024958/https://history.nasa.gov/SP-4407/vol5/ExploreUnknown.pdf }}. Contains many of the primary documents such as Spitzer's 1946 article, the Wood's Hole report on STScI autonomy, and the ESA memorandum of understanding. Also includes other NASA astronomy programs. * {{cite journal |author=Spitzer, Lyman S |year=1979 |title=History of the Space Telescope |journal=Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society |volume= 20 |pages=29–36 |bibcode = 1979QJRAS..20...29S }} PDF version {{PDFlink|here <ref>{{cite journal |title=1979QJRAS..20...29S Page 29 |publisher=Articles.adsabs.harvard.edu |date= |bibcode=1979QJRAS..20...29S |author1=Spitzer |first1=Lyman |volume=20 |page=29 |journal=Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society}} </ref>}}. Covers the early history of precursors and proposals. * {{cite web |url=http://history.nasa.gov/SP-4219/Contents.html |title=Chapter 16: The Hubble Space Telescope Servicing Mission |last=Tatarewicz|first=Joseph N |publisher=NASA}} From the book SP-4219: ''From Engineering Science To Big Science''. A detailed account of the first servicing mission. * Zimmerman, Robert F. ''The Universe in a Mirror&nbsp;— The Saga of the Hubble Space Telescope and the Visionaries Who Built It'', publ. Princeton UP (2008, 2010) {{refend}} ==Ìkíyèsí== {{reflist|30em}} == Ìwé kíkà ní ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ == *[http://www.nasa.gov/pdf/49151main_hst-jwst.pdf "The transition from Hubble to JWST"] (PDF). HST-JWST Transition Panel. August 2003. * {{cite news |last=Pearce |first=Rohan |title=What went wrong with the Hubble Space Telescope (and what managers can learn from it)|url=http://www.techworld.com.au/article/420036/what_went_wrong_hubble_space_telescope_what_managers_can_learn_from_it_/? |accessdate=March 30, 2012|newspaper=Techworld}} * Zimmerman, Robert F. (2010). ''The Universe in a Mirror: The Saga of the Hubble Space Telescope and the Visionaries Who Built It''. Princeton University Press. ISBN 978-0691146355. == Àwọn àjápọ̀ òde == {{Commons category|Hubble Space Telescope}} * [http://hubblesite.org/ HubbleSite], Hubble website for the public (operated by the Space Telescope Science Institute) * [http://heritage.stsci.edu/index.html Hubble Heritage Project], including [http://heritage.stsci.edu/gallery/gallery.html a gallery of famous HST pictures]. * [http://hubble.nasa.gov NASA Hubble pages] * [http://hubblesite.org/the_telescope/where.a.s_hubble_now/advanced_version.php Where's Hubble now...], an interactive map of Hubble's current location and orbital track * [http://www.spacetelescope.org/ Spacetelescope] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110221210501/http://www.spacetelescope.org/ |date=2011-02-21 }}, ESA's public Hubble pages <!--this single page really has no added value compared to the others* [http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?MCode=HST Hubble Space Telescope Mission Profile] by [http://solarsystem.nasa.gov NASA's Solar System Exploration]!--> * [http://history.nasa.gov/hubble/index.html "A Brief History of the Hubble Space Telescope"] from the NASA History Office * [http://archive.stsci.edu/hst Hubble data archive] * {{PDFlink|[http://www.nasa.gov/pdf/49151main_hst-jwst.pdf The transition from Hubble to JWST]|182&nbsp;KB}} (August 2003 report) * [http://www.dailymotion.com/user/spacetelescope_org/video/x7iowj_hubblecast-23-special-seeing-the-in_tech Hubblecast video from Dailymotion] * [http://www-int.stsci.edu/~mutchler/amateur.html Amateur observations with Hubble], and a related [http://www-int.stsci.edu/~mutchler/n1808/MSNBC.html press report] * [http://www.n2yo.com/?s=20580 Hubble's current position], via Google Maps * [http://www.thefirstpost.co.uk/63730,in-pictures,news-in-pictures,20-years-of-hubble-space-telescope-pictures-book Hubble at 20] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825064737/http://www.thefirstpost.co.uk/63730,in-pictures,news-in-pictures,20-years-of-hubble-space-telescope-pictures-book |date=2011-08-25 }} - slideshow by ''[[The First Post]]'' * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8638263.stm Hubble's first 20 years with Professor Alec Boksenberg from the Institute of Astronomy in Cambridge] * {{cite news |last=Pearce |first=Rohan |title=What went wrong with the Hubble Space Telescope (and what managers can learn from it) |url=http://www.techworld.com.au/article/420036/what_went_wrong_hubble_space_telescope_what_managers_can_learn_from_it_/? |accessdate=March 30, 2012 |newspaper=Computerworld Techworld |date=March 29, 2012}} {{Hubble Space Telescope}} {{NASA space program}} {{Space observatories}} {{GSFC}} {{European Space Agency}} {{DEFAULTSORT:Hubble, Teliskopu Ofurufu}} [[Ẹ̀ka:Àwọn tẹ́lískópù òfurufú]] [[Ẹ̀ka:Àwọn agbéwọ̀ọ́kán òfurufú]] [[Ẹ̀ka:Tẹ́lískópù Òfurufú Hubble| ]] <!-- Interwikis --> qlj6qph2e1luky9n5vgd9fslljaldhw Ìwé 0 15392 640129 633348 2026-11-08T09:49:30Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640129 wikitext text/x-wiki [[File:Reimski evanđelistar.10.jpg|thumb|Ìwé]] == Kini iwé? == [[File:Book 06436 20040730155347.jpg|thumb|Ìwé]]<ref name="Yoruba kasahorow">{{cite web | title=ìwé - Iwe Itumọ-Ọrọ Yoruba | website=Yoruba kasahorow | url=https://yo.kasahorow.org/app/d/i%CC%80we%CC%81?tl=yo | language=la | access-date=2020-03-03 | archive-date=2020-03-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200303131534/https://yo.kasahorow.org/app/d/i%25CC%2580we%25CC%2581%3Ftl%3Dyo | dead-url=yes }}</ref> '''Ìwé''' jẹ́ akòjọ́pọ̀ tàbi àkọ́papò àwon ohun tí a kò, tè, yasaworan, tàbí àwon òjú-iwé olofo tí a se láti inú awẹ́-íwé tàbí èròjà míràn [[Ẹ̀ka:Àwọn ìwé| ]] == Ìtumọ̀-ọ̀rọ̀ == Ọ̀rọ̀ ìwé jẹ́ ọ̀rọ̀ tí a mú láti ìtumọ̀-ọ̀rọ̀ [[Èdè Látìnì|Latin]] {{Lang|la|papyrus}}, tí ó wá láti èdè Gíríìkì {{Lang|grc|πᾰ́πῡρος}} ( {{Lang|grc-Latn|pápūros}} ), ọ̀rọ̀ fún ewéko {{Lang|la|[[Cyperus papyrus]]}}. Papyrus jẹ́ ohun èlò tó nípọn, tó jọ ìwé tí a ṣe láti inú ọ̀gbin Cyperus papyrus, tí wọ́n lò ní [[Ẹ́gíptì Ayéijọ́un|Egipti atijọ]] àti àwọn àṣà Mẹditarenia miiran fún kikọ̀wé ṣáájú kí a tó mú ìwé wá. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀rọ̀ ìwé jẹ́ ọ̀rọ̀ tí a mú láti ìtumọ̀-ọ̀rọ̀ papyrus, àwọn méjèèjì jẹ́ ìdàgbàsókè ìmọ̀-ẹ̀rọ tó yàtọ̀ sí ara wọn tí wọ́n ń lo àwọn ohun èlò tó yàtọ̀ àti ọ̀nà ìṣelọ́pọ̀ tó yàtọ̀. Papyrus jẹ́ àṣípò okun ewéko àdáyébá, nígbà tí a ń ṣe ìwé láti inú àwọn okun tí àwọn àbùdá wọn ti yípadà nípa fífọ́. == Ìtàn == === Awọn iṣaaju === Ìwé wà ṣáájú àti pé ó wà pẹ̀lú àwọn ohun èlò kíkọ̀wé ìbẹ̀rẹ̀ miiran, bí i papyrus, parchment, vellum, aṣọ-ìgì, [[epo]] [[ewé]] igi birch, ewe ọpẹ, àti oparun ati àwọn pákó igi. . Papyrus, tí ó jọ ìwé lórí àwòrán, ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àìṣedéédéé tí ó kẹ́yìn fà á pé kí a fi ìwé rọ́pò rẹ̀: Ó wà ní ààlà agbègbè sí ewéko tí wọ́n gbìn jùlọ ní Ẹ́jíptì; ó ṣòro díẹ̀ sí i láti ṣe àti pé ó ná díẹ̀ sí i ní àfiwéra ìwé; ó sì máa ń fọ́ní àti pé ó rírun sí omi, èyí tí ó máa ń jẹ́ kí ó rọrùn láti fọ́ ní ààyè tí tutu wà. {{Sfn|Monro|2016|p=20-23, 34, 210}} === Ìṣèdá àti ìdàgbàsókè === [[Fáìlì:Chinese_hemp_paper_western_han.jpg|thumb|Ìwé ìká Hemp, China, àyíká ọdún {{Circa|100}} BCE]] Àwọn ègé àtẹ̀yìnwá tí a mọ̀ tó gbà jùlọ ti ohun tí ó ṣáájú ìwé òde òní jẹ́ ti ọ̀rúndún kejì BCE ní [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira àwọn Ará ilẹ̀ Ṣáínà|Ilu China]] . Wọ́n ka ìlànà ṣíṣe ìwé púlúpù sí orúkọ Cai Lun, ìwẹ̀fà ilé ẹjọ́ Han ti ọ̀rúndún kejì CE. Ní ọ̀rúndún kẹtàlá, ìmọ̀ àti lílo ìwé tàn káàkiri láti Àríwá Ìlà Oòrùn lọ sí Yúróòpù àtijọ́,níbi tí wọ́n ti kọ́ àwọn ilé-iṣẹ́ ìwé tí ó ń lo agbára omi àkọ́kọ́. Nítorí pé a mú ìwé wá sí Ìwọ̀-Oòrùn nípasẹ̀ ìlú [[Baghdad]], ''wọ́n kọ́kọ́ pè é ní bagdatikos'' . Ní ọ̀rúndún kọkàndínlógún, ìdàgbàsókè ilé-iṣẹ́ dín owó ìṣelọ́pọ̀ ìwé kù lọ́pọ̀lọpọ̀. Ní ọdún 1844, olùṣèdá Kánádà Charles Fenerty àti olùṣèdá Jámánì Friedrich Gottlob Keller ṣe ìlànà láti lọ okun igi ní ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. <ref>{{Cite book|url=http://www.charlesfenerty.ca/book.html|title=Charles Fenerty and his paper invention|last=Burger|first=Peter|date=2007|publisher=Peter Burger|location=Toronto|isbn=978-0-9783318-1-8|oclc=173248586|pages=25–30|access-date=19 May 2009|archive-date=19 April 2009}}</ref> === Ogun Talas === Ìtàn gbajúgbajà tọ́ka sí Ogun Talas ní ọdún 751 CE gẹ́gẹ́ bí ìgbà tí ìṣelọ́pọ̀ ìwé tàn káàkiri sí ilẹ̀ Ìslámù, ó sọ pé wọ́n mú àwọn olùṣe ìwé ìjọba Tang gẹ́gẹ́ bí ẹlẹ́wọ̀n tí wọ́n sì lò wọ́n láti mọ̀ 'àwọn àṣírí' ìṣelọ́pọ̀ ìwé. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7qseCAAAQBAJ&pg=PA66|title=The Perfection of the Paper Clip: Curious Tales of Invention, Accidental Genius, and Stationery Obsession|first=James|last=Ward|publisher=Atria Books|date=2015}}</ref> Síbẹ̀síbẹ̀, àwọn ìwádìí [[Ọ̀rọ̀ayéijọ́un|àtẹ̀yìnwá]]<nowiki/>láti ọdún 313 CE níi Samarkand ṣàfihàn wíwà ìwé ní ìta Sháínà ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀rúndún ṣáájú rẹ̀. <ref>{{Citation|title=Silk Road or Paper Road?}}</ref> == Ṣíṣe ìwé == === Púlúpù === Púlúpù jẹ́ àdàpọ̀ lignocellulosic ti awọn okun tí a yà sọ́tọ̀. Àwọn orísun púlúpù ìbílẹ̀ tí kò ní lignin púpọ̀ bí i àkísà àti igi paper mulberry lè fọ́ wọn túútúú nípa ẹ̀rọ; ṣíṣe púlúpù ilé-iṣẹ́ máa ń lo igi púlúpù jùlọ, tí a lè ṣe púlúpù rẹ̀ nípa kẹ́míkà tàbí ẹ̀rọ. == Ṣíṣe ìwé == === Púlúpù === Púlúpù jẹ́ àdàpọ̀ lignocellulosic ti awọn okun tí a yà sọ́tọ̀. Àwọn orísun púlúpù ìbílẹ̀ tí kò ní lignin púpọ̀ bí i àkísà àti igi paper mulberry lè fọ́ wọn túútúú nípa ẹ̀rọ; ṣíṣe púlúpù ilé-iṣẹ́ máa ń lo igi púlúpù jùlọ, tí a lè ṣe púlúpù rẹ̀ nípa kẹ́míkà tàbí ẹ̀rọ. ==== Púlúpù kẹ́míkà ==== Láti ṣe púlúpù láti inú igi, ìlànà púlúpù kẹ́míkà máa ń ya lignin kúrò lára okun cellulose. A máa ń lo omi kẹ́míkà láti yọ lignin, tí a máa tún fọ̀ kúrò lára cellulose; èyí máa ń tọ́jú gígùn àwọn okun cellulose. A tún mọ ìwé tí a ṣe láti inú púlúpù kẹ́míkà gẹ́gẹ́ bí àwọn ìwé tí kò ní igi (má ṣe dàrú rẹ̀ pẹ̀lú ìwé tí kò ní igi); èyí jẹ́ nítorí pé wọn kò ní lignin, tí ó máa ń bàjẹ́ bí àkókò ti ń lọ. A tún lè sọ púlúpù náà di funfun láti ṣe ìwé funfun, ṣùgbọ́n èyí máa ń lo ìdá márùn-ún nínú ọgọ́rùn-ún àwọn okun náà. A kì í lo àwọn ìlànà púlúpù kẹ́míkà láti ṣe ìwé tí a ṣe láti inú òwú, tí ó ti jẹ́ ọgọ́rùn-ún lọ́nà mẹ́wàá cellulose tẹ́lẹ̀. == Ṣíṣe ìwé == === Púlúpù === Púlúpù jẹ́ àdàpọ̀ lignocellulosic ti awọn okun tí a yà sọ́tọ̀. Àwọn orísun púlúpù ìbílẹ̀ tí kò ní lignin púpọ̀ bí i àkísà àti igi paper mulberry lè fọ́ wọn túútúú nípa ẹ̀rọ; ṣíṣe púlúpù ilé-iṣẹ́ máa ń lo igi púlúpù jùlọ, tí a lè ṣe púlúpù rẹ̀ nípa kẹ́míkà tàbí ẹ̀rọ. ==== Púlúpù kẹ́míkà ==== Láti ṣe púlúpù láti inú igi, ìlànà púlúpù kẹ́míkà máa ń ya lignin kúrò lára okun cellulose. A máa ń lo omi kẹ́míkà láti yọ lignin, tí a máa tún fọ̀ kúrò lára cellulose; èyí máa ń tọ́jú gígùn àwọn okun cellulose. A tún mọ ìwé tí a ṣe láti inú púlúpù kẹ́míkà gẹ́gẹ́ bí àwọn ìwé tí kò ní igi (má ṣe dàrú rẹ̀ pẹ̀lú ìwé tí kò ní igi); èyí jẹ́ nítorí pé wọn kò ní lignin, tí ó máa ń bàjẹ́ bí àkókò ti ń lọ. A tún lè sọ púlúpù náà di funfun láti ṣe ìwé funfun, ṣùgbọ́n èyí máa ń lo ìdá márùn-ún nínú ọgọ́rùn-ún àwọn okun náà. A kì í lo àwọn ìlànà púlúpù kẹ́míkà láti ṣe ìwé tí a ṣe láti inú òwú, tí ó ti jẹ́ ọgọ́rùn-ún lọ́nà mẹ́wàá cellulose tẹ́lẹ̀. [[Fáìlì:PaperAutofluorescence.jpg|right|thumb|Ètò àwòrán kékeré ti ìwé: Àwòrán kékeré ti ìwé ara tí ó ń tan ìmọ́lẹ̀ fúnra rẹ̀ lábẹ́ ìmọ́lẹ̀ ultraviolet. Àwọn okun kọ̀ọ̀kan nínú àpẹẹrẹ yìí jẹ́ àyíká 10 μm ní ìwọ̀n ìlà òpópónà.]] Àwọn ìlànà púlúpù kẹ́míkà mẹ́ta ló wà: ìlànà sulfite bẹ̀rẹ̀ láti àwọn ọdún 1840 ó sì jẹ́ ọ̀nà tí ó ga jùlọ ṣáájú ogun àgbáyé kejì. Ìlànà kraft, tí a ṣẹ̀dá ní àwọn ọdún 1870 tí a sì kọ́kọ́ lò ní àwọn ọdún 1890, ni ó jẹ́ ìlànà tí a máa ń lò jùlọ báyìí; ọ̀kan nínú àǹfààní rẹ̀ ni pé ìṣesí kẹ́míkà pẹ̀lú lignin máa ń mú ooru jáde, tí a lè lò láti mú ẹ̀rọ ìná ṣiṣẹ́. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn iṣẹ́ púlúpù tí ó ń lo ìlànà kraft jẹ́ olùdásí sí ẹ̀rọ ìná tàbí lò iná náà láti mú ilé-iṣẹ́ ìwé tó wà nítòsí ṣiṣẹ́. Àǹfààní mìíràn ni pé ìlànà yìí máa ń gba àwọn èròjà kẹ́míkà inorganic padà tí ó sì tún lò wọ́n. Púlúpù soda jẹ́ ìlànà pàtàkì mìíràn tí a máa ń lò láti ṣe púlúpù koríko, bagasse àti àwọn igi líle tí ó ní silicate púpọ̀. ==== Púlúpù ẹ̀rọ ==== Àwọn ìlànà púlúpù kẹ́míkà mẹ́ta ló wà: ìlànà sulfite bẹ̀rẹ̀ láti àwọn ọdún 1840 ó sì jẹ́ ọ̀nà tí ó ga jùlọ ṣáájú ogun àgbáyé kejì. Ìlànà kraft, tí a ṣẹ̀dá ní àwọn ọdún 1870 tí a sì kọ́kọ́ lò ní àwọn ọdún 1890, ni ó jẹ́ ìlànà tí a máa ń lò jùlọ báyìí; ọ̀kan nínú àǹfààní rẹ̀ ni pé ìṣesí kẹ́míkà pẹ̀lú lignin máa ń mú ooru jáde, tí a lè lò láti mú ẹ̀rọ ìná ṣiṣẹ́. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn iṣẹ́ púlúpù tí ó ń lo ìlànà kraft jẹ́ olùdásí sí ẹ̀rọ ìná tàbí lò iná náà láti mú ilé-iṣẹ́ ìwé tó wà nítòsí ṣiṣẹ́. Àǹfààní mìíràn ni pé ìlànà yìí máa ń gba àwọn èròjà kẹ́míkà inorganic padà tí ó sì tún lò wọ́n. Púlúpù soda jẹ́ ìlànà pàtàkì mìíràn tí a máa ń lò láti ṣe púlúpù koríko, bagasse àti àwọn igi líle tí ó ní silicate púpọ̀. ==== Àtúnlò àti púlúpù tí a yọ inki kúrò ==== Olùdájọ́ Jámánì Justus Claproth ṣẹ̀dá ìlànà láti yọ inki títẹ̀ kúrò lára ìwé àtúnlò ní ọdún 1774. Lónìí a ń pe ìlànà yìí ní deinking. <ref name="Göttsching-2000">{{Cite book|title=Recycling fiber and deinking|url=https://archive.org/details/recycledfiberdei0000unse|last1=Göttsching|first1=Lothar|last2=Gullichsen|first2=Johan|last3=Pakarinen|first3=Heikki|last4=Paulapuro|first4=Hannu|last5=Yhdistys|first5=Suomen Paperi-Insinöörien|author6=Technical Association of the Pulp and Paper Industry|date=2000|publisher=Fapet Oy|location=Finland|isbn=978-952-5216-07-3|oclc=247670296|pages=[https://archive.org/details/recycledfiberdei0000unse/page/13 12]–14}}</ref> Àwọn ìlànà àtúnlò ìwé lè lo púlúpù tí a fi kẹ́míkà tàbí ẹ̀rọ ṣe; nípa dídàpọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú omi àti lílo agbára ẹ̀rọ, a lè fọ́ àwọn ìsopọ̀ [[hydrogen]] tí ó wà nínú ìwé náà kí a sì tún ya àwọn okun sọ́tọ̀. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé àtúnlò ní ìpíndìpín okun tuntun nínú rẹ̀ nítorí títọ́; ní gbogbogbo, púlúpù tí a yọ inki kúrò jẹ́ ti ìwọ̀n déédé tàbí kékeré ju ìwé tí a kó jọ tí a fi ṣe é lọ. Àwọn ìpínsí pàtàkì mẹ́ta ni ó wà fún okun àtúnlò: * **• Ìdàrú ilé-iṣẹ́ tàbí ìdòtí inú ilé-iṣẹ́ – Èyí jẹ́ ìwé tí kò tó ìwọ̀n tàbí ìwé ìyípadà ìpele tí a ṣe nínú ilé-iṣẹ́ ìwé fúnra rẹ̀, tí ó padà wọ inú ètò ìṣelọ́pọ̀ láti tún ṣe é di púlúpù padà sínú ìwé. Irú ìwé tí kò tó ìlànà bẹ́ẹ̀ kì í tà á nítorí náà wọn kò máa ń kà á sí gẹ́gẹ́ bí okun àtúnlò gidi; síbẹ̀síbẹ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilé-iṣẹ́ ìwé ti ń tún okun ìdòtí ara wọn lò fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún, ṣáájú kí àtúnlò tó gbajúmọ̀. * Ìdòtí ṣáájú òǹlò – Èyí jẹ́ ìgé àti ìdòtí ìlànà, bí i gígé guillotine àti ìdòtí òfìfo àpò-ìwé; wọ́n ṣe é ní ìta ilé-iṣẹ́ ìwé tí ó sì lè lọ sí ibi ìdọ̀tí, ó sì jẹ́ orísun okun àtúnlò gidi; ó fi ìdòtí ṣáájú òǹlò tí a yọ inki kúrò sí i (ohun èlò àtúnlò tí a ti tẹ̀ ṣùgbọ́n kò dé ojúlò ìparí tí a pinnu, bí i ìdòtí láti ọ̀dọ̀ àwọn atẹ̀wé àti àwọn ìtẹ̀jáde tí kò tà).. <ref>{{Cite web|archivedate=24 February 2011}}</ref> * Ìdòtí lẹ́yìn òǹlò – Èyí jẹ́ okun láti inú ìwé tí a ti lò fún ojúlò ìparí tí a pinnu ó sì fi ìdòtí ọ́fíìsì, ìwé ìròyìn-ìwé àti ìwé ìròyìn sí i. Bí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ohun èlò yìí ti jẹ́ tí a ti tẹ̀ – yálà ní ọ̀nà díjítà tàbí nípa àwọn ọ̀nà ìbílẹ̀ bí i lithography tàbí rotogravure – a máa tún ṣe é gẹ́gẹ́ bí ìwé tí a ti tẹ̀ tàbí kí ó kọ́jọ́ ìlànà yíyọ inki kúrò ní àkọ́kọ́. A lè ṣe àwọn ìwé àtúnlò láti inú ohun èlò àtúnlò ọgọ́rùn-ún nínú ọgọ́rùn-ún tàbí dàpọ̀ mọ́ púlúpù tuntun, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé (ní gbogbogbo) wọn kò lágbára tàbí kò dán bí àwọn ìwé tí a fi èkejì ṣe tó. === Ṣíṣe jáde ìwé === [[Fáìlì:Mäntän_paperitehdas_1.JPG|thumb|Ilé-iṣẹ́ ìwé ní Mänttä-Vilppula, Fínlándì]] A máa ń gbé púlúpù náà sínú ẹ̀rọ ìwé, níbi tí a ti ń ṣe é gẹ́gẹ́ bí aláwọ̀ ìwé tí a sì yọ omi kúrò nínú rẹ̀ nípa títẹ̀ àti gbígbẹ. Títẹ̀ ìwé náà máa ń fi agbára yọ omi kúrò. Nígbà tí a bá ti yọ omi kúrò nínú ìwé náà, a máa ń lo irú aṣọ pàtàkì kan, tí kò yẹ kí a dàrú rẹ̀ pẹ̀lú ti ìbílẹ̀, láti gba omi náà. Nígbà tí a bá ń fi ọwọ́ ṣe ìwé, a máa ń lo ìwé blotter dípò rẹ̀. Gbígbẹ jẹ́ lílo afẹ́fẹ́ tàbí ooru láti yọ omi kúrò nínú àwọn ìwé náà. Ní àwọn ọjọ́ ìbẹ̀rẹ̀ ṣíṣe ìwé, a máa ń ṣe èyí nípa gbígbé àwọn ìwé náà gẹ́gẹ́ bí aṣọ; ní àwọn àkókò òde òní, a máa ń lo oríṣiríṣi àwọn ẹ̀rọ gbígbẹ tí ó ní ooru. Lórí ẹ̀rọ ìwé, èyí tí ó wọ́pọ̀ jùlọ ni ẹ̀rọ gbígbẹ agolo tí ó ní ooru [[òjò]]. Àwọn wọ̀nyí lè dé ooru tí ó ju 93 °C (200 °F) lọ a sì máa ń lò wọ́n ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ tí ó ju ogójì agolo lọ níbi tí ooru tí àwọn wọ̀nyí ń mú jáde lè rọrùn gbẹ ìwé náà sí kéré ju ìdá mẹ́fà nínú ọgọ́rùn-ún tutu. ==== Ìrísí ìwé ==== Gbogbo ìwé tí àwọn ẹ̀rọ ìwé bí i ẹ̀rọ Fourdrinier ṣe jẹ́ ìwé híhun, èyí ni pé aláwọ̀ wáyà tí ó ń gbé aláwọ̀ náà máa ń fi àpẹrẹ tí ó ní kíkì kan náà ní ọ̀nà ìrísí ìwé àti kọjá ìrísí náà sílẹ̀. A lè ṣẹ̀dá àwọn ìparí tí ó ní ìmọ̀lára, àmì omi àti àwọn àpẹrẹ wáyà tí ó ń ṣàfarawé ìwé títẹ̀ tí a fi ọwọ́ ṣe nípa lílo àwọn róùlà tó yẹ ní àwọn ìpele ìparí ẹ̀rọ náà. Ìwé híhun kì í fi "laidlines" hàn, tí ó jẹ́ àwọn ilà déédéé kékeré tí a máa ń fi sílẹ̀ lórí ìwé nígbà tí a bá fi ọwọ́ ṣe é nínú ọ̀pọ̀ deckle tí a fi àwọn ìlà wáyà irin tàbí bamboo ṣe. Laidlines máa ń súnmọ́ ara wọn púpọ̀. Wọ́n máa ń rìn ní ọ̀nà kọ̀tìkọ̀tì sí "chainlines", tí ó jìnnà sí ara wọn díẹ̀. Bákan náà, ìwé tí a fi ọwọ́ ṣe máa ń ní "ètí deckle", tàbí àwọn ààlà tí kò dára tí ó sì dàbí ìyẹ́ ẹyẹ. === Ṣíṣe ìwọ̀n àti ìparí === [[Fáìlì:20221129_low_quality_paper.jpg|thumb|IÌwé tí kò dára tó (tí a lò láti tẹ̀ ìwé ní ọdún 1991) tí ó ní àwọn gègé igi tí a rí]] A lè ṣe kí ojú àwọn ìwé náà dán nípa calendering tàbí burnishing. A lè túbọ̀ ṣe ìwé síwájú sí i di ìwé tí a bò nípa ṣíṣe ìwọ̀n ìwé náà pẹ̀lú ipele tínrín ti ohun èlò bí i [[calcium]] carbonate tàbí kaolin, tí a fi sí ọ̀kan tàbí àwọn ẹ̀gbẹ́ méjèèjì. Ìtọ́jú yìí máa ń yí ìmọ̀lára ìparí ìwé náà padà, èyí tí ó máa ń mú àwọn àbùdá rẹ̀ dára fún àwọn ète pàtàkì, bí i fún yíyẹ̀ inki kúrò lórí ìwé atẹ̀wé . <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SHiQAAAAIAAJ&q=pulps+may+contain+fillers+such+as+chalk+or+china+clay|title=Appropriate Technology|date=1996|publisher=Intermediate Technology Publications.|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zp0_a909uyIC&q=Besides+the+fibres,+paper+pulps+may+contain+fillers+such+as+chalk+or+china+clay,+which+improve+its+characteristics&pg=PA203|title=Applications of Wet-End Paper Chemistry|date=2009-07-24|publisher=Springer Science & Business Media|language=en}}</ref> A máà ń gbé ìwé náà sórí àwọn rííìlì bí a bá fẹ́ lò ó lórí àwọn ẹ̀rọ títẹ̀ aláwọ̀, tàbí gé e sí àwọn ìwé fún àwọn ìlànà títẹ̀ mìíràn tàbí àwọn ète mìíràn. A máa ń gé àwọn ìwé ní "ìrísí gígùn", èyí ni pé pẹ̀lú ìrísí tí ó bá ìwọ̀n gígùn ìwé náà lọ. A máa ń gé ìwé fọ́ọ̀mù tí ó tẹ̀síwájú (tàbí ohun èlò kíkọ̀wé tí ó tẹ̀síwájú) sí ìbú pẹ̀lú àwọn ihò tí a lù ní àwọn ètí, tí a sì ká a sínú òǹdò. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2025)">Ti o nilo itọkasi</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> ==Àwọn itokasi == adpqsn8dc0huhsteoehcd4xwx8iwpx6 Omotola Jalade Ekeinde 0 15892 639982 639426 2026-11-08T04:58:46Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639982 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=August 2014}} {{Infobox person | name = Ọmọ́tọ́lá Jaládé-Èkéìndé | honorific_suffix = {{postnominals|country=NGA|size=100|MFR}} | image = Omotola Jalade Ekeinde WEF 2015.png | caption = Omotola at the [[World Economic Forum]] in 2015 | birth_name = Omotola Jalade | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1978|2|7}} | birth_place = [[Lagos State]], Nigeria | residence = [[Eko]], [[Ipinle Eko]], Naijiria | nationality = Naijiria | other_names = "Omo Sexy" <br> Omotola Jolade Ekeinde <br> Omotola Jalade <br> Omotola Ekeinde | citizenship = Naijiria (1978–titi di bayii) |alma_mater = *[[Obafemi Awolowo University]] *[[Yaba College of Technology]] *[[Chrisland Schools]] | occupation = [[actress]], [[singer]], former [[model (people)|model]] | years_active = 1995–titi di bayii | spouse = {{marriage|Capt. Matthew Ekeinde |1996|}} | children = Princess Ekeinde (b. 1997)<ref name="Bellanaija">{{cite web | url=http://www.bellanaija.com/2013/08/07/who-looks-more-like-their-famous-momma-see-omotola-jalade-ekeindes-children-at-the-agn-honours-omotola-event-in-lagos/ | title=Beautiful Family! See Omotola Jalade-Ekeinde’s Children at the "AGN Honours Omotola" Event in Lagos | publisher=Bellanaija | date=7 August 2013 | accessdate=2 May 2014 | author=Aiki, Damilare}}</ref> <br> M.J Ekeinde (b. 1998)<ref name="Bellanaija"/> <br> Meraiah Ekeinde (b. 2000)<ref name="Bellanaija"/> <br> Michael Ekeinde (b. 2002)<ref name="Bellanaija"/> | parents = Oluwatoyin Jalade (mother) <br> Oluwashola Jalade (father) | signature = Omotola's signature.jpeg | signature_alt = omosexy }} '''Ọmọ́tọ́lá Jalade Ekeinde''' ({{IPAc-en|ˌ|oʊ|m|ə|ˈ|t|oʊ|l|ə}} {{respell|OH|mə|TOH|lə}}; wọ́n bí '''Ọmọ́tọ́lá Jaládé ní''' Ọjọ́ keje oṣù kejì ọdún 1978). O jẹ ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]]. Ó jẹ́[[Olukópa | òṣèré]], akorin, [[Afowó-ṣàánú | alàáánú]] àti àwòṣe iṣaaju. Láti ìgbà tí fiimu [[sinimá àgbéléwò]] ti jẹ akọkọ ni ọ́dún 1995, 'Ọmọ́tọ́lá ti farahàn nínú àwọn fiimu tí ó ju ọ̀ọ́dúnrún lọ, tí ó ta miliọnu àwọn adakọ fidio. Lẹyin ti o gba àìmọye àmìn ẹ̀yẹ-giga ló ti gbà lórí à ń ṣeré sinimá àgbéléwò yìí, ṣiṣilẹ iṣẹ orin kan, ati ikojọpọ ipilẹ onifẹfẹ ti o jẹ ilara, tẹtẹ ti pe e bi gidi [[Africa Magic]] Ọ̀pọ̀lọpọ̀ olólùfẹ́ ní wọ́n sìn ń tẹ́lẹ̀ lórí àwọn [[ìkànnì abánidọ́rẹ̀ẹ́]] lórí ẹ̀rọ [[ayélujára]]. Arabinrin naa ni Amuludun akọkọ lati gba ju miliọnu kan ami ifẹran lori[[Facebook | Facebook page]]. Bí ó ṣe ń ṣe sinimá àgbéléwò bẹ́ẹ̀ ló ń kọrin ìgbàlódé.<ref>{{cite news |title=Nigeria: Omotola Hits 1 Million Facebook Likes |url=http://allafrica.com/stories/201302181875.html|work= All Africa|date=16 February 2013|accessdate=4 July 2013}}</ref>Lọwọlọwọ o ni apapọ ti ami-eye awọn alatileyin to le ni miliọnu mẹta ati abo lórí ẹ̀rọ ayélujára [[Facebook]].<ref>{{Cite web|url=http://pulse.ng/celebrities/omotola-jalade-ekeinde-actress-celebrates-3m-followers-on-facebook-id5258216.html|title=Omotola Jalade-Ekeinde: Actress celebrates 3M followers on Facebook|last=Odumade|first=Omotolani|access-date=20 July 2016|archive-date=18 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160718224358/http://pulse.ng/celebrities/omotola-jalade-ekeinde-actress-celebrates-3m-followers-on-facebook-id5258216.html|dead-url=yes}}</ref> Ni ikọja awọn aṣeyọri iṣowo rẹ, o tun ṣe iyin fun awọn igbiyanju omoniyan alailẹgbẹ rẹ. Ọmọ́tọ́lá jẹ ọkan ninu awọn aṣáájú-ọnà ti [[fidio fiimu era]] ti [[sinima Naijiria]], o je ọkan ninu awọn oṣere ti a wo julọ julọ ni Afirika. Ni ọdun 2013, o gbe ọla fun ni ''[[Time (magazine)|Time]]''atokọ iroyin ti Ogorun eniyan ti o ni agbara julọ ni agbaye lẹgbẹẹ [[Michelle Obama]], [[Beyoncé]] ati [[ Kate Middleton]].<ref>{{cite news |first=Richard |last=Corliss |title=The 2013 Time 100: Omotola Jalade Ekeinde |url=http://time100.time.com/2013/04/18/time-100/slide/omotola-jalade-ekeinde/ |location=London |work=TIME 100 |date=18 April 2013 |accessdate=5 June 2013 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ni ọdun 2013, Ọmọ́tọ́lá ṣe ifihan ni ṣoki lori iwe afọwọkọ ti [[VH1]], ''[[Hit the Floor (Ere Telefisonu eleka-eka)|Hit the Floor]]''.<ref>{{cite web| url=https://www.imdb.com/news/ni55839009/ | title=Nigerian Actress Omotola Jalade Ekeinde Will Make USA TV Debut On 'Hit The Floor' Tonight|publisher=IMDb|date=24 June 2013|accessdate=28 June 2013}}</ref> Ni ọjọ keji Oṣù Kọkànlá 2013, o sọrọ ni itọsọna 2013 ti WISE- Summit, ti o waye ni [[Doha]], Qatar.<ref>{{cite web|title=Gorgeous Omotola speaks at the WISE Summit in Doha,Qatar(PHOTOS)|url=http://www.modernghana.com/movie/25209/3/gorgeous-omotola-speaks-at-the-wise-summit-in-doha.html|publisher=Modernghana|accessdate=16 December 2013|date=3 November 2013}}</ref> Ni ọdun 2014, ijọba Naijiria ti bu ọla fun un gẹgẹbi Ọmọ ẹgbẹ ti [[Bere fun Federal Republic]], MFR fun awọn ẹbun rẹ si sinima Naijiria.<ref>{{cite web | url=https://www.premiumtimesng.com/headlines/168316-jonathans-steward-taxi-driver-traffic-warden-304-other-nigerians-get-national-honours.html#sthash.2PZhK9a8.dpbs | title=Jonathan's steward, taxi driver, traffic warden, 304 other Nigerians get National Honours | publisher=premiumtimesng.com | accessdate=24 September 2014}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.bestofnollywood.tv/2014/09/18/omotola-jalade-ekehinde-and-joke-silva-top-list-of-2014-national-honour-list-see-full-list/ | title=Omotola Jalade Ekehinde and Joke Silva top list of 2014 National honour list (see full list) | publisher=bestofnollywood.tv | accessdate=24 September 2014 | archive-date=21 September 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140921200444/http://www.bestofnollywood.tv/2014/09/18/omotola-jalade-ekehinde-and-joke-silva-top-list-of-2014-national-honour-list-see-full-list/ | dead-url=yes }}</ref> == ìgbésí ayé àti èkoó == Ọmótólá, tí ó jẹ ti ẹyà [[Ìpínlè Ondo | ọmọ Ondo]], ni a bi ní [[Ìpínlè Èkó|Ìpínlè Ekó]]. Ó dàgbà ní ìdílé àwọn máàrún: àwọn òbí rè àti àwọn arákùnrin àbúrò méjì; Táyò àti Bólájí Jaladé. Ìyá rẹ, Oluwatoyin Jalade née Amori Oguntade, ṣiṣẹ ni J.T Chanrai Nàìjíríà, ti babá rẹ, Oluwashola Jalade, ṣiṣẹ ni [[YMCA]] ati Egbé Orilẹ-ede Ekó.<ref name="Omotola Jalade Ekeinde">{{Cite web|title=Omotola Jalade Ekeinde|url=https://heelsofinfluence.com/omotola-jalade-ekeinde-2/|website=Heels of Influence|language=en-US|access-date=2020-05-28}}</ref> Ipilẹṣẹ akọkọ ti Ọmọtola ni latì ṣiṣẹ ni iṣakoso iṣowo, lakọ́kò ti o n durò de àwọn abajade rẹ latí ilè-ẹkọ giga, o bẹrẹ àwòṣé lati ṣe igbesi aye.<ref name="Omotola Jalade Ekeinde"/> Ọmọtola kà iwé ni ilé-ẹkọ [[Chrisland Schools|Chrisland School, Opebi]] (1981–1987), Oxford Children School (1987), Santos Layout, atí [https://maps.me/catalog/education/amenity-school/command-secondary-school-3471566739/ Command Secondary Schoo,l Kaduna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031132332/https://maps.me/catalog/education/amenity-school/command-secondary-school-3471566739/ |date=31 October 2020 }} (1988–1993).<ref name="The360reporters">{{Cite web|title=Omotola Jalade Ekeinde Net Worth 2020_Biography, Age, Marriage, Movies And Endorsements Deals.|url=https://www.the360report.com/2020/04/20/omotola-jalade-ekeide-biography-and-net-worth/|last=The360reporters|date=2020-04-20|website=Latest News and Entertainment Updates|language=en-US|access-date=2020-05-28|archive-date=3 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203160513/https://www.the360report.com/2020/04/20/omotola-jalade-ekeide-biography-and-net-worth/|dead-url=yes}}</ref> O nì igbà diẹ ni [[Obafemi Awolowo Yunifasiti]] o si pàrí ẹkọ rẹ ni [[Yaba College ti Imọ-ẹrọ]] (1996–2004), nibí ti o ti kẹkọọ [[Isakoso ohun-ini | Isakoso Ohun-ini.]]<ref name="Omotola Jalade Ekeinde"/> == Iṣẹ-iṣe == === Ṣiṣẹ Iṣẹ iṣe === A ṣe agbekalẹ Omotola si oṣere nipa titẹle pẹlu ọrẹ kan lọ se idanwo. Iṣe akọkọ ti o ṣiṣẹ ni fiimu 1995 [https://www.pmnewsnigeria.com/2020/05/17/omosexy-celebrates-25-years-in-entertainment-with-sexy-look/ ''Venom of Justice''], oludari ni [https://www.insidenolly.ng/reginald-ebere/ Reginald Ebere] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030233237/https://www.insidenolly.ng/reginald-ebere/ |date=30 October 2020 }}. Ti tọka Reginald bi ṣiṣilẹ iṣẹ Omotola. O fun ni ipo olori ninu fiimu naa, eyiti o ṣeto ipilẹ fun iṣẹ ti o dara ni ile-iṣẹ fiimu àgbéléwò. Omotola ni ipa nla akọkọ rẹ ninu fiimu ti o ni iyin ti o jẹri pupọ ”[[Mortal Inheritance]]” ”(1995). Ninu fiimu naa, o ṣe alaisan [[Arun Sickle cell | sickle-cell]] ti o ja fun igbesi aye rẹ laisi awọn idiwọn iwalaaye. Iwa Omotola bori arun na o si bi omo. A ka fiimu naa si ọkan ninu fiimu ti o dara julọ niti Nigeria ti ṣe tẹlẹ.<ref>{{cite web|title=Omotola Jalade-Ekeinde: 10 things to know about 'Omosexy'|url=http://edition.cnn.com/2014/01/17/showbiz/omotola-jalade-ekeinde-queen-nollywood/ |date=January 2014}}</ref> Lati igbanna, o ti ṣe irawọ ni ọpọlọpọ awọn fiimu sinima, pẹlu ''[https://www.pulse.ng/entertainment/movies/throwback-thursday-throwback-to-the-movie-games-women-play/hsx4b2z Games Women Play] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241201023114/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/throwback-thursday-throwback-to-the-movie-games-women-play/hsx4b2z |date=1 December 2024 }}'', ''[https://www.worldcat.org/title/blood-sister/oclc/558658799 Blood Sisters]'', ''All My Life'', ''Last Wedding'', ''My Story'', ''The Woman in Me''ati ogun awon omiran. Lẹyin iṣẹ ti n ṣalaye iṣẹ ni ''Mortal Inheritance '', aworan ti Omotola gba "Oṣere ti o dara julọ ninu fiimu Gẹẹsi" ati "Oṣere ti o dara julọ ni Iwoye" ni (1997)Ami-eye Ere Fiimu. Arabinrin naa ni Odomodebirin abikẹyin ni Nàìjíríà ni akoko yẹn lati ṣaṣeyọri iṣẹ yii.<ref>{{cite web| url=http://answersafrica.com/top-10-nollywood-actresses.html | title=Top 10 Nollywood Actresses of All Times|website=Answers Africa|accessdate=29 May 2013}}</ref> Ni owo ipari ọdun 1990 ati ni kutukutu ọdun 2000, oṣere ti o mọ julọ ti o ni irawọ ni ọpọlọpọ awọn fiimu atẹle, pẹlu ''Lost Kingdom II'', ''Kosorogun II'', ati ''Blood Sister II'', ti o yori si ẹbun alaṣeyọri nla kan ni ipo awọn aami idanimọ Ifarahan Agbaye ni ọdun (2004). Ni aarin ọdun (2000), Omotola ti tan sinu ipo atokọ "A". O fun ni oṣere ti o dara julọ ni ipa atilẹyin lakoko Ami-eye ile-eko Afirika ni (2005).<ref>{{cite web|last=Folaranmi |first=Femi |url=http://www.sunnewsonline.com/webpages/features/showtime/2005/may/13/showtime-13-05-2005-006.htm |title=Rhythm of a new world of movies As Nollywood stars storm Yenagoa for AMAA |work=The Daily Sun |date=13 May 2005 |accessdate=29 May 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060909132636/http://www.sunnewsonline.com/webpages/features/showtime/2005/may/13/showtime-13-05-2005-006.htm |archivedate=9 September 2006 }}</ref>[[File:Picture of Omotola Jalade at AFRIFF.jpg|thumb|Omotola Jalade ni Afihan ti Awọn ibatan Ti O Di Ni Ayẹyẹ Fiimu Naa ti Afirika.]Lẹyin ti o ti taworan ni aijọju awọn fiimu fidio ọdunrun(300), Omotola gba ipa fiimu sinima akọkọ rẹ ni ọdun (2010) fiimu "'' [[Ije]]"''.<ref>{{cite web | url= http://ijethemovie.com/ | title= IJE | publisher= Vow Foundation | accessdate= 28 December 2012 | url-status= dead | archiveurl= https://web.archive.org/web/20130117085830/http://ijethemovie.com/ | archivedate= 17 January 2013 | df= dmy-all }}</ref> Ti ya fiimu yii ni awọn ipo ni [[Jos]] ati Amẹrika. "'' Ije" '' fiimu Nollywood ti o ga julọ ni akoko yẹn - gudu kan ti o bajẹ nigbamii nipasẹ '' [Phone Swap] (2012)". Ni, (2012) o ṣe irawọ ni Nollywood asaragaga,: '' [[Last Flight to Abuja]] '' eyiti o lu Hollywood awọn tonibajẹ: '' Spiderman '', '' Think like a Man '', ' 'Ice Age' ',' 'The Avengers' ', ati' 'Madagascar' 'lati di fiimu elekeji ti o ga julọ ni awọn sinima Afirika Iwọ-oorun ni (2012).<ref>{{cite web | url=http://www.vanguardngr.com/2012/08/last-flight-to-abuja-grosses-n8m-in-the-box-office/ | title=Last Flight to Abuja grosses N8m in the box office | work=Vanguard Newspaper | publisher=Vanguard | date=18 August 2012 | accessdate=23 April 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.informationng.com/2012/11/omotola-clinches-actress-of-the-year-award.html | title= Omotola Clinches Actress of the Year Award |work=The Daily Sun|date=26 November 2012 }}</ref> Omotola ti lọ siwaju lati bori lori awọn ẹbun ti ile ati ti kariaye ogoji (40). O gba arabinrin oṣere ọfiisi nla julọ ni Afirika.<ref>{{cite web|first=Osaremen Ehi|last=James|url=http://nigeriafilms.com/news/19501/2/omotola-emerges-biggest-box-office-actress-of-the-.html|title=Omotola Emerges Biggest Box-Office Actress of the Year ...As Last Flight To Abuja Becomes 2012 Best Box-Office Hit|publisher=Nigeria films|date=11 November 2012|accessdate=4 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130313063016/http://nigeriafilms.com/news/19501/2/omotola-emerges-biggest-box-office-actress-of-the-.html|archive-date=13 March 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=The 2013 Time 100: Omotola Jalade Ekeinde|url=http://time100.time.com/2013/04/18/time-100/slide/omotola-jalade-ekeinde/|work=Shout-Africa|date=18 April 2013|accessdate=5 June 2013}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|last=Media|first=Bigsam|work=The Nigerian Voice|title=Last Flight to Abuja is the number 2 film in West African Cinemas |url=http://www.thenigerianvoice.com/nvmovie/96039/3/last-flight-to-abuja-is-the-number-2-film-in-west-.html|date=8 August 2012|accessdate=26 May 2013}}</ref> Ni (2015), Omotola ṣe ayẹyẹ ọdun 20 rẹ ni ile-iṣẹ ere idaraya. O ti han ni awọn fiimu bii igba (200).<ref>{{cite web|title="Omosexy is a Nollywood cornerstone" – Yahoo|url=http://pulse.ng/movies/omotola-jalade-ekeinde-omosexy-is-a-nollywood-cornerstone-yahoo-id3399022.html|website=Pulse Nigeria|publisher=Chidumga Izuzu|accessdate=11 January 2015|archive-date=14 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150114183207/http://pulse.ng/movies/omotola-jalade-ekeinde-omosexy-is-a-nollywood-cornerstone-yahoo-id3399022.html|dead-url=yes}}</ref>Ni oṣu kẹfa (2018), Omotola lẹgbẹẹ [[Femi Odugbemi]], gba awọn ifiwepe lati darapọ mọ Oscars ni ọdun (2018) awọn ọmọ ẹgbẹ idibo.<ref name=":0" /> Ni oṣu kẹfa (2018), Omotola lẹgbẹẹ [[Femi Odugbemi]], gba awọn ifiwepe lati darapọ mọ Oscars ni ọdun (2018) awọn ọmọ ẹgbẹ idibo.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://guardian-ng.cdn.ampproject.org/v/s/guardian.ng/news/meet-voting-members-of-oscars-2018-odugbemi-omotola/amp?amp_js_v=a2&amp_gsa=1&usqp=mq331AQCCAE=#referrer=https://www.google.com&amp_tf=From%20%251$s&ampshare=https://guardian.ng/news/meet-voting-members-of-oscars-2018-odugbemi-omotola/|title=Meet voting members of Oscars 2018: Odugbemi, Omotola|access-date=25 July 2018|archivedate=22 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200122131241/https://guardian-ng.cdn.ampproject.org/v/s/guardian.ng/news/meet-voting-members-of-oscars-2018-odugbemi-omotola/amp?usqp=mq331AQCCAE=&amp_js_v=0.1#referrer=https://www.google.com&amp_tf=From%20%251$s&ampshare=https://guardian.ng/news/meet-voting-members-of-oscars-2018-odugbemi-omotola/|deadurl=yes}}</ref> === Igbesiaye Iṣẹ Orin === OmoSexy, ṣe ifilọlẹ iṣẹ orin “ti a ti nreti” ni ọdun 2005 pẹlu ifasilẹ awo orin akọkọ rẹ ti akole rẹ je “gba”. Alibọọmu naa ṣe agbekalẹ awọn alailẹgbẹ "Naija Lowa" ati "The Things You Do To Me."<ref>{{Citation|title=Honey Boy|date=1 January 2006|url=http://www.rhapsody.com/artist/omotola/album/gba-blue-pie/track/honey-boy|accessdate=3 January 2018}}</ref> Iwe-orin keji ti a ko tu silẹ - ''Me, Myself, and Eyes'', mu ni iṣelọpọ lati Paul Play ati [[Del B]]. O ṣe atilẹyin nipasẹ awọn orin "Feel Alright", ifihan [[Harrysong]], ati "Through the Fire", ifihan Uche. O ti ṣeto eto ayẹyẹ awo-orin naa lati waye ni Nigeria ati pe awọn tabili nireti lati ta fun [[Owo Nàìjíríà |N]]1&nbsp;milionu.<ref>{{cite web| last= Media|first=Bigsam|url= http://www.modernghana.com/ghanahome/photos/event_album.asp?parent_id=27252&action=view | title= HOW CELEBRITIES AND DIGNITARIES MINGLED AT OMOTOLA'S ALBUM LAUNCH |website=Modern Ghana|accessdate=19 July 2013}}</ref> Ni ipari ọdun 2012, Omotola bẹrẹ si ṣiṣẹ lori awo-orin kẹta rẹ o si wa iranlọwọ ti Awon Afara Idanilaraya [[The Bridge Entertainment]]. O lọ si Atlanta lati ṣiṣẹ pẹlu awọn aṣelọpọ pataki ati awọn onkọwe orin ti o le ṣe iranlọwọ lati ṣẹda ohun ti yoo dun pẹlu awọn olugbo Amẹrika. O ni awọn akoko ile-ẹkọ pẹlu [[Kendrick Dean]], [[Drumma Boy]] ati [[Verse Simmonds]]<ref>{{cite news|title= Omotola Jalade features top foreign acts in new album as she returns to music.|url= http://www.nigerianmonitor.com/2013/01/18/2015/|work= Nigerian Monitor|date= 18 January 2013|accessdate= 5 January 2013|archivedate= 4 March 2016|archiveurl= https://web.archive.org/web/20160304083358/http://www.nigerianmonitor.com/2013/01/18/2015/|deadurl= yes}}</ref> ati igbasilẹ pẹlu orin pẹlu akọrin [[Bobby V]].<ref>{{cite news|last=Eta|first=Philip|title=PHOTOSPEAK: Omotola Jalade-Ekeinde records with Bobby V in Atlanta|url=http://dailypost.com.ng/2013/01/28/photospeak-omotola-jalade-ekeinde-records-with-bobby-v-in-atlanta/|work=Daily Post|date=28 January 2013|accessdate=5 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140104155845/http://dailypost.com.ng/2013/01/28/photospeak-omotola-jalade-ekeinde-records-with-bobby-v-in-atlanta/|archivedate=4 January 2014|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news |last= James |first= Osaremen Ehi |title= UPDATED: Omotola Storms Atlanta Studio With Bobby V [Picture] |url= http://www.nigeriafilms.com/news/20300/2/updated-omotola-storms-atlanta-studio-with-bobby-v.html |work= Nigeria Films.com |date= 28 January 2013 |accessdate= 2 February 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130202190808/http://www.nigeriafilms.com/news/20300/2/updated-omotola-storms-atlanta-studio-with-bobby-v.html |archive-date= 2 February 2013 |url-status= dead |archivedate= 2 February 2013 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20130202190808/http://www.nigeriafilms.com/news/20300/2/updated-omotola-storms-atlanta-studio-with-bobby-v.html |deadurl= yes }}</ref> === Ifihan to daju === Ni (2012), Omotola se igbekale iṣafihan ododo tirẹ, ''Omotola: The Real Me'', lori [[Africa Magic]] Idanilaraya, [[M-Net]] oniranlọwọ igbohunsafefe lori [[DStv]]. Eyi jẹ ki Omotola jẹ gbajumọ ọmọ orilẹede Naijiria akọkọ lati ṣe irawọ ninu iṣafihan ododo tirẹ.<ref>{{cite web|website=Africa Magic Dstv|title=Omotola:The Real Me|url=http://africamagic.dstv.com/category/shows/omotola-the-real-me/|publisher=MultiChoice Ltd|accessdate=20 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140319065204/http://africamagic.dstv.com/category/shows/omotola-the-real-me/|archive-date=19 March 2014|url-status=dead}}</ref> ===Afowó-ṣàánú=== Omotola di Ajo Agbaye [[Eto Ounje Agbaye]] Aṣoju ni (2005), lilọ si awọn iṣẹ apinfunni ni [[Sierra Leone | Sierra- Leone]] ati [[Liberia]]. Omotola tun ṣe atilẹyin awọn ajọ bii Charles Odii's [[SME100 Afirika]] lati fun awọn ọdọ ati awọn ọdọbinrin ni agbara ni awujọ. O ti ṣiṣẹ ni iṣẹ Irin ti Agbaye otun kopa ninu ipolongo Irin ti Agbaye ni Liberia pẹlu Alakoso [[Ellen Sir Leaf-Johnson | Ellen Sir Leaf-Johnson]].<ref>{{cite web|last=Hunger|first=fight|work=TNT Corporate Responsibility|url=http://www.movingtheworld.org/cordelia_salternour/blog/2007/03/07/gearing_up_for_walk_the_world_in_liberia|title=Gearing up for Walk the World in Liberia|date=7 March 2007|accessdate=4 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064627/http://www.movingtheworld.org/cordelia_salternour/blog/2007/03/07/gearing_up_for_walk_the_world_in_liberia|archive-date=4 March 2016|url-status=dead}}</ref> Omotola, ni a mọ bi ajafitafita ẹtọ awọn eniyan ti o lagbara ati awọn igbiyanju olufẹ rẹ da lori iṣẹ NGO rẹ, ti a pe ni Eto Imudara Awọn ọdọ Omotola (OYEP). Iṣẹ naa mu awọn ọgọọgọrun awọn ọdọ papọ fun Irin ati Apejọ Agbara.<ref>{{cite web|last=Aiki|first=Damilare|title= BN Exclusive: In Loving Memory of her Mother, Omotola Jalade-Ekeinde’s Foundation OYEP gives 20 Widows AMAZING Makeovers – Must See Photos!|url=http://www.bellanaija.com/2012/01/24/bn-exclusive-in-loving-memory-of-her-mother-omotola-jalade-ekeindes-foundation-oyep-gives-20-widows-amazing-makovers-must-see-photos/|work=Bella Naija|date=24 January 2012 |accessdate=2 May 2013}}</ref> O ya ohun rẹ ni (2010) si tunko Ipolowo Ọjo-ola fun [[Saanu Awọn ọmọde]] UK.<ref name="The360reporters"/> O di olupolongo [[Idariji Agbaye]] ni (2011) ati pe o ti kopa ninu awọn ikede ni Sierra-Leone (Maternal Mortality) ati ipolongo rẹ laipe ti Awon Niger Delta ni Naijiria, nibi ti o ta fidio kan ti o n beere Shell ati ijọba lati ni soke, nu nu, san owo sisan ati gba ojuse ti awọn idasonu Epo ni Niger-Delta.<ref>{{cite web|publisher=Amnesty International|last=Macnamara|first=Lucy|title= 'Nollywood' Star Omotola Jalade Ekeinde calls on Shell to clean up the Niger Delta|url=https://www.amnesty.org/en/blog/art-for-amnesty/nollywood-star-omotola-jalade-ekeinde-calls-shell-clean-niger-delta |date=17 April 2012 |accessdate=5 June 2013}}</ref><ref>{{cite web|website=All Africa|last=Akintayo|first=Opeoluwani|title= 'Nollywood' Star Omotola Jalade Ekeinde calls on Shell to clean up the Niger Delta|url=https://www.amnesty.org/en/blog/art-for-amnesty/nollywood-star-omotola-jalade-ekeinde-calls-shell-clean-niger-delta|date=7 January 2012 |accessdate=5 June 2013}}</ref> ==Awọn igboriyin== Oju iwoye ti ko ni idiyele rẹ fun u ni iwe-akọọlẹ olokiki ni '' [[O DARA! iroyin | O DARA! Iwe iroyin Naijiria]] ''. Ọwọn naa ni akole "Iwe akọọlẹ Omotola" ati ifihan awọn kikọ taara lati Omotola nipa igbesi aye ati awọn iriri rẹ.<ref>{{cite web|last=Aiki|first=Damilare|title=Nollywood's Omotola; Cocktails with Omotola Jalade Ekeinde|url=http://www.jamaicaobserver.com/lifestyle/Cocktails-With-Omotola-Jalade-Ekeinde_12345893|work=Jamaica Observer|date=26 August 2012|accessdate=2 May 2013|archive-date=7 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180707201529/http://www.jamaicaobserver.com/lifestyle/Cocktails-With-Omotola-Jalade-Ekeinde_12345893|dead-url=yes}}</ref> Ni ọjọ karun osu kọkanla (ọdun 2013), Omotola ni ola pẹlu Ami-eye ti Ebony Vanguard ni Fidio Orin ati Ami-eye Ifihan (MVISA) ti o waye ni Birmingham.<ref>{{cite web | url=http://thenet.ng/2013/11/omotola-jalade-ekeinde-honoured-at-music-video-and-screen-awards/ | title=Omotola Jalade-Ekeinde honoured at Music Video and Screen Awards | publisher=Nigerian Entertainment Today | date=7 November 2013 | accessdate=7 March 2014 | author=Alonge, Osagie | archive-url=https://web.archive.org/web/20140313235131/http://thenet.ng/2013/11/omotola-jalade-ekeinde-honoured-at-music-video-and-screen-awards/ | archive-date=13 March 2014 | url-status=dead }}</ref> Ni ọjọ kẹsan ọsu kọkanla (ọdun 2013), Oba Victor Kiladejo, ọba ti Ìjọba Ondo fun Omotola ni akọle oye ni ilu abinibi rẹ ti [[Ipinle Ondo]].<ref>{{cite web | url=http://news.naij.com/51433.html | title=Omotola Jalade, David Mark, Others Receive Chieftaincy Title in Ondo Kingdom | publisher=Naij News | date=5 November 2013 | accessdate=7 March 2014}}</ref> Ni (2012), [[CNN]] Irin-ajo ṣe akiyesi ahọn olokiki Omotola (ẹde) lori atokọ wọn ti awọn ẹde Iba Sepọ mejila (12) ni agbaye.<ref>{{cite web|last=Burchette|first=Jordan|publisher=CNN|title=World's 12 sexiest accents|url=http://travel.cnn.com/explorations/life/worlds-sexiest-accents-130333|date=30 November 2010|accessdate=20 July 2013|archive-date=15 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140915152446/http://travel.cnn.com/explorations/life/worlds-sexiest-accents-130333|dead-url=yes}}</ref>Ohun afetigbọ ti Naijiria wa ni ipo karun lori atokọ naa. Ni ọdun to nbọ, orukọ Omotola jẹ ọkan ninu awọn eniyan ti o ni agbara julọ ni agbaye nipasẹ iwe iroyin ''TIME'' fun atokọ ti olododun wọn [[TIME 100]]. O farahan ninu ẹka awọn aami na. Ni (2015), a ṣe atokọ rẹ laarin awọn irawọ ti o ga julọ ti ọkan ti gbọ ti; atokọ naa pẹlu: [[Shah Rukh Khan]], Frank Welker, Bob Bergen, Jack Angel, Mickie McGowan, Michael Papajohn, Martin Klebba, Clint Howard ati Chris Ellis. A ṣe akojọpọ atokọ yii ati iwadi nipasẹ Yahoo! <ref>{{cite web|title=The Highest-Grossing Movie Stars You've Probably Never Heard Of|url=https://uk.yahoo.com/movies/the-highest-grossing-movie-stars-youve-never-107601608266.html|website=Yahoo Movies UK|accessdate=9 January 2015}}</ref> == Igbesi aye ara ẹni == [[File:Omotee8.jpg|thumb|Ekeinde, with her son in 2010]] Omotola, fe Captain Matthew Ekeinde ni (1996). Tọkọtaya naa ṣe ayeye funfun kan lori ọkọ oju-ofurufu Dash 7 lakoko ti o n fo lati Eko si [[Benin]] ni (2001), pẹlu ẹbi to sunmọ ati awọn ọrẹ wa. O bi ọmọbinrin rẹ akọkọ ni Oṣu Kẹta Ọjọ 30 1997. Paapọ, wọn ni ọmọ mẹrin, Ọmọ-binrin ọba, M.J Meraiah ati Michael. Baba rẹ padanu ni ọdun 1991. == Asayan Igbesi Ere Ori Itage == <!-- do not add 'rowspans' to this table, as it breaks the sortability. thanks. --> {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ Actor |- |Title |Year |Role |Notes |- | ''Venom of Justice'' | 1995 | | |- | ''Mortal Inheritance'' | 1996 | | |- |''Scores to Settle'' | 1998 | | |- | ''Lost Kingdom'' | 1999 | | |- | ''Kosorogun'' | 2002 | | |- |''When Love Dies'' |rowspan="5"|2003 | Mary | |- | ''Under Fire'' | | |- | ''The Outsider'' | | |- | ''Rescue'' | | |- | ''Blood Sisters'' | | Pelu [[Genevieve Nnaji]] |- |''Royal Family'' |rowspan="3"|2004 | | |- |''Die Another Day'' | Queen | |- |''A Kiss from Rose'' | | |- |''Games Women Play'' |rowspan="2"|2005 | | |- |''Brave Heart'' | | |- |''The Revelation'' |rowspan="3"|2007 | | |- |''Sand in My Shoes'' | | |- |''Careless Soul'' | | |- |''Yankee Girls'' |rowspan="2"|2008 | | |- |''Temple of Justice'' | | |- |''My Last Ambition'' | 2009 | Amanda | |- |''[[Ije: The Journey]]'' | 2010 | Anya Opara Michino | Pelu [[Genevieve Nnaji]], [[Odalys Garcia]], Ulrich Que |- |''[[A Private Storm]]'' | 2010 | Gina | Pelu [[Ramsey Nouah]], [[Ufuoma Ejenobor]], [[John Dumelo]] |- |''[[Ties That Bind (film)|Ties That Bind]]'' |2011 | | Pelu [[Ama K. Abebrese]], [[Kimberly Elise]] |- |''[[Last Flight to Abuja]]'' | rowspan=2|2012 | Suzie | Pelu [[Hakeem Kae-Kazim]], [[Jim Iyke]], [[Jide Kosoko]] |- |''[[Amina (2012 film)|Amina]]'' | Amina | |- |''[[Hit the Floor (TV series)|Hit The Floor]]'' | 2013 | Omotola | |- |''Blood on the Lagoon'' |2014<ref>{{cite web|title="Blood in the Lagoon" Watch Omotola Jalade Ekeinde, Okey Uzoeshi in trailer|url=http://pulse.ng/movies/blood-in-the-lagoon-watch-omotola-jalade-ekeinde-okey-uzoeshi-in-trailer-id4634404.html|website=Pulse.ng|publisher=Chidumg Izuzu|accessdate=2 February 2016|archive-date=3 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203092059/http://pulse.ng/movies/blood-in-the-lagoon-watch-omotola-jalade-ekeinde-okey-uzoeshi-in-trailer-id4634404.html|dead-url=yes}}</ref> | | |- |''My Only Inheritance'' | | | |- |''Alter Ego'' |rowspan=3|2017 |Ada Igwe | Pelu [[Wale Ojo]] and Kunle Remi |- |The Island |Mrs Tokunbo Bowe Cole |TV Series |- |The Tribunal | | |- |''Up Creek a Paddle'' |TBA | |Post production |- |} == Aworan iwoye == === Awọn Awo Orin Studio === * ''GBA'' (2005) * ''Me, Myself, and Eyes'' (ko si nilẹ) ===Eleyo kekeke=== {|class="wikitable" |- !Year !Title !Album |- |2014 |"Barren Land"<ref>{{cite web | url=http://www.vanguardngr.com/2014/01/omotola-releases-single-upcoming-album/ | title=Omotola releases single from upcoming album | publisher=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]] | date=24 January 2014 | accessdate=7 February 2014}}</ref> |''Me, Myself, and Eyes'' |- |2015 |"Strong Girl (Remix)"<ref>{{cite web|title=D'banj Bono, Waje, Omotola Jalade-Ekeinde star in conscious 'Strong girl' remix|url=http://pulse.com.gh/music-videos/dbanj-bono-waje-omotola-jalade-ekeinde-star-in-conscious-strong-girl-remix-id4200409.html|website=Pulse.com.gh|publisher=David Mawuli|accessdate=9 February 2016|archive-date=27 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927215700/http://pulse.com.gh/music-videos/dbanj-bono-waje-omotola-jalade-ekeinde-star-in-conscious-strong-girl-remix-id4200409.html|dead-url=yes}}</ref> <small>As featured artiste</small> |{{N/A}} |} == Awọn ẹbun ati Awọn yiyan == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! Year !Award !Category !Recipient !Result |- |rowspan=2|1997 | rowspan=2|The Movie Awards (THEMA) | Oṣere Gẹẹsi Ti o Dara Ju |rowspan=2|Mortal Inheritance | {{won}} |- |Ìwòye Oṣere Ti o Dara Ju |{{won}} |- |rowspan="4"| 2004 | City People awards for Excellence | Oṣere Ti o Dara Ju |rowspan=8|Herself | {{won}} |- | Global Excellence Recognition Awards | Oṣere Ti o Dara Ju ati Aseyori nla | {{won}} |- | Civil Enlightenment Organization of Nigeria (CEON) | Olukọọkan Ti o Dara Ju ati Ami ti Ṣiṣẹda | {{won}} |- | NUSEC Awards | Oṣere Ti o Dara Ju | {{won}} |- |2005 | [[1st Africa Movie Academy Awards]] (AMAA) | [[Eye Ile-ẹkọ Afirika fun Oṣere Atilẹyin Ti o Dara Julọ|Oṣere Ti o Dara Julọ Ni Ipa Atilẹyin Kan]] | {{won}} |- |2006 | Youths Benefactor's Award | Oṣere Olore Pupọ Julọ | {{won}} |- |rowspan=2|2009 |[[2009 Best of Nollywood Awards]] |Oṣere Asiwaju Ipa Ti o Dara Ju (Yoruba) |{{nom}} |- |[[2009 Nigeria Entertainment Awards]] |Oṣere Ti o Dara Ju |{{nom}} |- |rowspan=2|2010 |[[2010 Nigeria Entertainment Awards]] |Oṣere ti Fiimu Re Dara Julọ / Itan kukuru |Deepest of Dreams |{{nom}} |- |[[2010 Ghana Movie Awards]] |Oṣere Ti o Dara Julọ Ni Ijọṣepọ Afirika |[[A Private Storm]] |{{nom}} |- |rowspan=4|2011 |[[8th Africa Movie Academy Awards]] |[[Eye Ile-ẹkọ Fiimu Ti Afirika Fun Oṣere Ti o Dara Julọ Ni Ipa Atilẹyin]] |rowspan=2|[[Ties That Bind (film)|Ties That Bind]] |{{nom}} |- |[[2011 Ghana Movie Awards]] |Oṣere Ti O Dara Julọ Ni Ijọṣepọ Afirika |{{won}} |- |[[2011 Best of Nollywood Awards]] |Oṣere Asiwaju Ipa Ti o Dara Ju (Gẹẹsi) |[[A Private Storm]] |{{nom}} |- |[[2011 Nigeria Entertainment Awards]] |Fiimu Oṣere Ti o Dara Julọ / Itan Kukuru |[[Ijé]] |{{nom}} |- |rowspan="7"| 2012 | Eloy Awards | Oṣere ti Odun |[[Ties That Bind (film)|Ties That Bind]] |{{won}} |- | [[Screen Nation]] Awards | Oṣere Pan Afirika Ti o Dara Julọ |rowspan=2|Herself |{{won}} |- | Black Entertainment Film Fashion Television and Arts Awards (BEFFTA) | Aami Oṣere Fiimu | {{won}} |- |rowspan=2|[[2012 Golden Icons Academy Movie Awards]] |GIAMA Ẹbun Omoniyan |Omotola Ipilẹ Ifiagbara Odo |{{won}} |- |Awọn Oluwo Yiyan-Obinrin |Herself |{{nom}} |- |[[2012 Nigeria Entertainment Awards]] |Oṣere Ti o Dara Julọ Ninu Fiimu Kan |[[Ties That Bind (film)|Ties That Bind]] |{{nom}} |- |[[2012 Nollywood Movies Awards]] |Oṣere Ti o Dara Julọ Ni Ipa Aṣaaju |[[A Private Storm]] |{{nom}} |- |rowspan="3"|2013 |[[2013 Nollywood Movies Awards]] |Aṣayan Ayelujara ti o Gbajumọ |rowspan=2|Herself |{{won}} |- |Fidio Orin ati Awọn Eye Iboju (MVISA) |Ebony Vanguard Award |{{won}}<ref>{{cite web|title=Omotola Jalade-Ekeinde honoured at Music Video and Screen Awards|url=http://thenet.ng/2013/11/omotola-jalade-ekeinde-honoured-at-music-video-and-screen-awards/|publisher=Nigerian Entertainment Today|accessdate=16 December 2013|date=7 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131210235616/http://thenet.ng/2013/11/omotola-jalade-ekeinde-honoured-at-music-video-and-screen-awards/|archive-date=10 December 2013|url-status=dead}}</ref> |- |[[2013 Nigeria Entertainment Awards]] |Oṣere Aṣere Ti o Dara Julọ Ninu Fiimu Kan |[[Last Flight to Abuja]] |{{nom}} |- |2014 |[[MTV Africa Music Awards 2014]]<ref>{{cite web |url=http://www.sowetanlive.co.za/entertainment/2014/04/17/mafikizolo-uhuru-davido-lead-nominations-for-mtv-africa-music-awards |title=Mafikizolo, Uhuru, Davido lead nominations for MTV Africa Music Awards |publisher=Sowetan LIVE |accessdate=17 April 2014 |archive-date=20 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140420073700/http://www.sowetanlive.co.za/entertainment/2014/04/17/mafikizolo-uhuru-davido-lead-nominations-for-mtv-africa-music-awards |dead-url=yes }}</ref> |Eniyan ti Odun |Herself |{{nom}} |- |2016 |City People Social Media Awards |Eda Idanilaraya Arabinrin |Herself |{{won}}<ref>http://www.informationng.com/2016/03/omotola-jalade-ekeinde-wins-award-as-female-entertainment-personality.html</ref> |- |rowspan=4|2017 |Nollywood Travel Film Festival |rowspan=2|Oṣere Ti o Dara Julọ |rowspan=4|Alter Ego |{{won}}<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.newsbreak.ng/2017/09/omotola-wins-best-actress-award/ |access-date=27 October 2020 |archive-date=17 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417200824/https://www.newsbreak.ng/2017/09/omotola-wins-best-actress-award/ |dead-url=yes }}</ref> |- |Toronto International Nollywood Film Festival |{{won}} |- |2017 [[Best of Nollywood Awards]] |rowspan=2|Oṣere Asiwaju Ipa Ti o Dara Ju (Gẹẹsi) |{{nom}} |- |City People Movie Awards |{{nom}} |- |2018 |Africa Magic Viewer's Choice Awards (AMVCA) |Oṣere Ti o Dara Julọ Ninu Fiimu / Ere Telifisonu Eleka |Alter Ego |Won<ref>{{Cite web|title=25YearsOfOmosexy: Celebrating Achievements Of Omot... - All News Nigeria|url=https://allnews.ng/news/25yearsofomosexy-celebrating-the-achievements-of-nollywood-sweetheart|website=allnews.ng|language=en|access-date=2020-05-28}}</ref> |} == Tun Wo == *[[Akojọ Awọn Eniyan Yoruba]] ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{reflist}} {{igbesiaye|1978||Jalade Ekeinde Omotola}} [[Ẹ̀ka:àwọn òṣeré ará Nàìjíríà]] == Awọn Ona Asopọ Ita == * {{IMDb name|id=2122395|name=Omotola Jalade-Ekeinde}} * [https://www.facebook.com/Realomosexy?fref=ts Omotola Jalade Ekeinde on Facebook] {{Eye Ile-ẹkọ Afirika Fun Oṣere Alatilẹyin Ti o Dara Julọ}} {{Iṣakoso Aṣẹ}} {{DEFAULTSORT:Ekeinde, Omotola Jalade}} [[Category:Nigerian female singers]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1978]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Category:Yoruba actresses]] [[Category:Actresses from Lagos]] [[Category:Nigerian philanthropists]] [[Category:20th-century Nigerian actresses]] [[Category:21st-century Nigerian actresses]] [[Category:21st-century Nigerian singers]] [[Category:Yoruba philanthropists]] [[Category:Nigerian Christians]] [[Category:Best Supporting Actress Africa Movie Academy Award winners]] [[Category:Yaba College of Technology alumni]] [[Category:Members of the Order of the Federal Republic]] [[Category:Actresses in Yoruba cinema]] [[Category:Yoruba musicians]] [[Category:English-language singers from Nigeria]] [[Category:Obafemi Awolowo University alumni]] [[Category:21st-century women singers]] 2zak4cyib33srjnu7amn02wwjdze56l Àwọn ọmọ Ukraníà 0 16047 640115 588733 2026-11-08T09:22:00Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640115 wikitext text/x-wiki [[Fáìlì:Микола_Подрезан_2015.jpg|thumb|Àwọn ọmọ orílẹ̀ Ukraine.]] {{Infobox Ethnic group |group = Àwọn ọmọ Ukraníà<br /> Ukrainians |image = |caption = <small>[[Taras Shevchenko|T. Shevchenko]] • [[Nikolai Gogol|M. Hohol]] • [[Lesya Ukrainka|L. Ukrainka]] • [[Bohdan Khmelnytsky|B. Khmelnytsky]]</small><br /><small>[[Stephen Timoshenko|S. Tymoshenko]] • [[Alexander Dovzhenko|O. Dovzhenko]] • [[Sergey Korolyov|S. Korolyov]] • [[Andriy Shevchenko|A. Shevchenko]]</small> |poptime = '''50,000,000''' |popplace = {{flag|Ukraine}} 37,541,700<ref>{{cite web|url=http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality|title=Results / General results of the census / National composition of population|accessdate=2007-08-05|date=|year=2001|month=December 5|work=[[Ukrainian Census (2001)|All-Ukrainian Census, 2001]]|archive-date=2004-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20041031064500/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality|dead-url=yes}}</ref> |region1 = {{flag|Russia}} |pop1 = 2,942,961 |ref1 = <ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php|title= All-Russian population census, 2001. National composition of population by region.|accessdate=2007-08-05|date=|year=2002|month=October 9-16|work=Russian Federal Service of State Statistics|publisher=Демоскоп Weekly|language=Russian}}</ref> |region2 = {{flag|Canada}} |pop2 = 1,209,805 |ref2 = <ref name="Population">Statistics include non-primary ancestry reports. "Ukrainians" being of partial descent figured in numbers.</ref><ref>{{cite web|title=Ethnic origins, 2006 counts, for Canada, provinces and territories - 20% sample data|url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000|access-date=2009-12-21|archive-date=2019-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106221808/https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/97-562/pages/page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Table=2&Data=Count&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000|dead-url=yes}}</ref> |region3 = {{flag|USA}} |pop3 = 961,113 |ref3 = <ref name="Population"/><ref>{{Cite web |title="Census 2006 ACS Ancestry estimates" |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-ds_name=ACS_2006_EST_G00_&-_lang=en&-_caller=geoselect&-format= |access-date=2008-04-13 |archive-date=2011-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111011201424/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-ds_name=ACS_2006_EST_G00_&-_lang=en&-_caller=geoselect&-format= |dead-url=yes}}</ref> |region4 = {{flag|Kazakhstan}} |pop4 = 547,052 |ref4 = {{Fact|date=May 2009}} |region5 = {{flag|Argentina}} |pop5 = 305,000-500,000 |ref5 = <ref name="Population"/><ref name="Article">{{cite web|url=http://www.ucrania.com/article_read.asp?id=69|title=Article|accessdate=2007-08-05|work=Ucrania.com|language=Spanish|archive-date=2007-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928092248/http://www.ucrania.com/article_read.asp?id=69|dead-url=yes}}</ref> |region6 = {{flag|Brazil}} |pop6 = 400,000 |ref6 = <ref name="Population"/><ref>{{cite web | url = http://www.parana.pr.gov.br/modules/conteudo/conteudo.php?conteudo=7 | title = Governo do Paraná | access-date = 2009-12-21 | archive-date = 2007-03-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070312095332/http://www.parana.pr.gov.br/modules/conteudo/conteudo.php?conteudo=7 | dead-url = yes }}</ref>|region6 = {{flag|Moldova}} |pop7 = 375,000 |ref7 = <ref name="Population"/><ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/md.html|title=Moldova|accessdate=2007-08-05|date=|year=2007|work=[[Central Intelligence Agency|CIA]] - [[The World Factbook]]|archive-date=2015-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20151125082114/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/md.html|dead-url=yes}}</ref> |region8 = {{flag|Italy}} |pop8 = 320,070 |region9 = {{flag|Belarus}} |pop9 = 248,000 |ref9 = <ref name="Population"/><ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bo.html|title=Belarus|accessdate=2007-08-05|date=|year=2007|work=[[Central Intelligence Agency|CIA]] - [[The World Factbook]]|archive-date=2007-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20071114004238/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bo.html|dead-url=yes}}</ref> |region10 = {{flag|Uzbekistan}} |pop10 = 128,100 |ref10 = <ref name="Population"/><ref name="destatis">{{cite web|url=http://www.destatis.de/basis/e/bevoe/bevoetab10.htm|title=Startseite |accessdate=2007-08-05|work=Statistisches Bundesamt Deutschland}}</ref> |region11 = {{flag|Czech Republic}} |pop11 = 126,613 |ref11 = <ref>[http://www.czso.cz/csu/cizinci.nsf/engkapitola/ciz_pocet_cizincu Number of foreigners in the CR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090829201054/http://www.czso.cz/csu/cizinci.nsf/engkapitola/ciz_pocet_cizincu |date=2009-08-29 }}, ''Czech Statistics Office'', 31 May, 2008</ref> |ref12 = <ref name="Population"/><ref name="Article"/> |region13 ={{flag|Portugal}} |pop13 = 41,872 |ref13 = <ref>{{Citation |url=http://www.ine.pt/ngt_server/attachfileu.jsp?look_parentBoui=10363731&att_display=n&att_download=y |title=População Estrangeira em Portugal - 2006 |language=Portuguese |date=December 13, 2007 |publisher=Instituto Nacional de Estatística |format=pdf |accessdate=2009-11-15}}</ref> |region14 = {{flag|Azerbaijan}} |pop14 = 30,000 |ref14 = <ref>[http://www.eurasianet.org/resource/azerbaijan/hypermail/200103/0062.html]</ref> |region15 = {{flag|Poland}} |pop15 = 27,172 |ref15 = <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://www2.mswia.gov.pl/portal.php?serwis=pl&dzial=61&id=37#ukraincy |access-date=2009-12-21 |archive-date=2010-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100731021101/http://www.mswia.gov.pl/portal.php?serwis=pl#ukraincy |dead-url=yes }}</ref> |region16 = {{flag|Lithuania}} |pop16 = 22,488 |ref16 = <ref>{{cite web|url=http://www.stat.gov.lt/en/pages/view/?id=1731|title=Population by ethnicity (2001 Census)|publisher=Department of Statistics to the Government of the Republic of Lithuania (Statistics Lithuania), 2005|accessdate=2009-11-14}}</ref> |region17 = {{flag|Armenia}} |pop17 = 1,600 |ref17 = <ref> [http://www.joshuaproject.net/peopctry.php] </ref> |region27 = Rest of world |pop27 = 765,000 |langs = [[Ukrainian language|ede Ukrania]]<ref>http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?AddButton=pages\U\K\Ukrainians.htm</ref><ref>http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00082/02700.htm?text=%D1%83%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D1%86%D1%8B&stpar3=1.1{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-3404101422.html</ref> |rels = Predominantly [[Eastern Orthodox]] ; <br /> notable minority of [[Ukrainian Greek Catholic Church|Greek Catholics]], [[Protestants]] and [[Jews]] |related=Other [[Slavic peoples]], especially [[Rusyns]], [[Belarusians]], [[Russians]], }} '''Àwọn ọmọ Ukraníà''' ({{lang-uk|українці}}, ''ukrayintsi'', {{IPA |[ukrɑˈjinʲtsʲi]}}) {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} == Itokasi == {{reflist}} g5aca7xi3cmissivf8znu8ash2s5owo Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Atiba 0 16201 639692 631928 2026-11-07T19:47:28Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639692 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name =Atiba |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = [[Local Government Areas of Nigeria|LGA]] |motto = |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = |pushpin_label_position = |pushpin_mapsize= |pushpin_map_caption = |subdivision_type = Country |subdivision_name ={{flag|Nigeria}} |subdivision_type1 = [[States of Nigeria|State]] |subdivision_name1 =[[Oyo State]] |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title =Local Government Chairman and the Head of the Local Government Council |leader_name =Kafilat Olakojo ([[Peoples Democratic Party (Nigeria)|PDP]]) |established_title = |established_date = |area_magnitude = |unit_pref =Imperial |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |population_as_of =2006 |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |timezone =[[West Africa Time|WAT]] |utc_offset = +1 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = |module= |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''Atiba''' jẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ ní [[ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́]], [[Nàìjíríà]]. Olúùlú rẹ̀ wà ní<ref name=":0" /> ìlú Ọffà Mẹ́ta. Ó ní ìwọ̀n ilẹ̀ tí ó jẹ́ 1,757&nbsp;km{{sup|2}} àti iye àwọn ènìyàn tí ó jẹ́ 168,246 ní ètò ìkànìyàn 2006. Àmì ọ̀rọ̀ ìfilẹ́tà ìránṣẹ́ àgbègbè náà ni 203.<ref>{{cite web|title=Post Offices- with map of LGA |publisher=NIPOST |url=http://www.nipost.gov.ng/PostCode.aspx |accessdate=2009-10-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091007011423/http://www.nipost.gov.ng/PostCode.aspx |archivedate=7 October 2009 |url-status=dead }}</ref> Àwọn àgbègbè kọ̀ọ̀kan lábẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ Àtìbà nìwọ̀nyìí; Agúnpopo, Aremo, Ashipa, Bashorun, Aaatan, Abolupe, Afonja, Agbaa, Agbaakin, Agbaka, Agbalowo-Asa, Agberinde, Ajalaruru, Ajegunle, Ajikobi, Akaparo, Akinku, Alaafin Palace, Alubata, Alusekere, Are-Eromasanyin, Asanminu, Ashamu, Ayetoro, Baago, Balogun Maje, Bangudu, Basorun, Boroboro,  Ekesan, Eleke, Elerinle, Elewi, Gaa Bale Fulani, Gbangba Taylor, Gbanta, Ijawaya, Ikolaba, Ile-Ewe, Ilowagbade, Ilusinmi, Iyalamu, Jowo Ese, Keeto, Koloko, Koso, Lagbondoko Area, Latula, Obagbori, Ode Moje, Ofa-Meta, Ogbegbe, Oke Oloola Area, Oke-Afin Area, Olokun Esin, Olugbile, Ona-Aka, Onireko, Onre Bare, Oota, Oridota, Origbemidele, Orokoroko, Otefon, Saakin, Saamu, Sabo, Sangolokeke, Sarumi, St. Andrews Area.<ref name=":0">{{Cite web |title=Atiba Local Government Area |url=https://www.finelib.com/listing/Atiba-Local-Government-Area/21065/ |access-date=2022-02-26 |website=www.finelib.com}}</ref> == Orúkọ àwọn aṣojú ìlú ti àtijọ́ àti ti àsìkò yìí == {| class="wikitable" |+ !Name !Office !Tenure |- |Prince [[Akeem Adeniyi Adeyemi]] |Local Government Chairman |2007 - 2010 |- |Prince [[Akeem Adeniyi Adeyemi]] |Caretaker Chairman |2011 - 2014 |- |Okeniyi Gbolagade |Caretaker Chairman |2016 - 2018 |- |Hon. Ibrahim Sulaiman Akinkunmi |Caretaker Chairman<ref>{{Cite web |title=Principal Officers – Atiba LGA |url=https://atiba.oyostate.gov.ng/principal-officers/ |access-date=2022-02-26 |language=en-US |archive-date=2022-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226115456/https://atiba.oyostate.gov.ng/principal-officers/ |dead-url=yes }}</ref> |2020- 2021 |- |Kafilat Olakojo |Chairman |2021 - Current |} == Ìṣẹ̀lẹ̀ ìlú mọ́ọ́ká ní ìjọba ìbílẹ̀ Àtìbà == * '''Ìṣẹ̀lẹ̀ Iná ní Ọjà Akẹ̀sán:''' Ọjà Akẹ̀sán àtijọ́ , tí a tún mọ̀ sí ọjà ọba, èyí tí ń bẹ láàrin gbùngbùn ìlú náà àti ìrìn mítà díẹ̀ láti ààfin Aláàfin ti ìlú Ọ̀yọ́, Ọba Làmídí Adéyẹmí, èyí tí iná bàjẹ̀ ní òwúrọ̀ ọjọ́ ìsinmi, ọjọ́ karùn-ún oṣù kìíní, ọdún okòọ-ó-lé-lẹ́gbàwá, níbi tí ọ̀pọ̀ ilé ìkẹ́rù pamọ́ sí àti àwọn ọjà olówó iyebíye tí ó tó ogún bílíọ́nù. Àwọn Òlutajà 900 wá nínú ìfòyà àti Ìrora nígbàtí iná ọjà tú àlàáfíà ìlú àtijọ́ náà. Ṣíbẹ̀síbẹ̀, gómìnà tó wà lórí oyè lọ́wọ́ lọ́wọ́, ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ [[Oluseyi Makinde|Seyi Makinde]] wá sí ìdáǹdè nípa fífi mílíọ̀nù N781.7<ref>{{Cite web |last=Nigeria |first=News Agency Of |date=2020-08-12 |title=Makinde flags off N781.7m reconstruction of Akesan market in Oyo |url=https://www.pulse.ng/news/local/makinde-flags-off-n7817m-reconstruction-of-akesan-market-in-oyo/fbb5l11 |access-date=2022-02-26 |website=Pulse Nigeria |language=en |archive-date=2022-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226122500/https://www.pulse.ng/news/local/makinde-flags-off-n7817m-reconstruction-of-akesan-market-in-oyo/fbb5l11 |dead-url=yes }}</ref> láti tún ọjà Akẹ̀sán tó ti lé ní Ọdún 400.<ref>{{Cite web |date=2020-01-07 |title=How 400-yr-old Oyo market was razed in its first fire incident |url=https://tribuneonlineng.com/how-400-yr-old-oyo-market-was-razed-in-its-first-fire-incident/ |access-date=2022-02-26 |website=Tribune Online |language=en-GB}}</ref> Ọjà Akẹ̀sán tí wọ́n tún kọ́ di ṣíṣí ní ọṣù kẹfà ọdún 2021. * in June 2021.<ref>{{Cite web |date=2021-06-04 |title='691 shops, new clinic' -- Oyo unveils rebuilt market 17 months after fire incident |url=https://www.thecable.ng/691-shops-clinic-oyo-unveils-rebuilt-market-17-months-after-fire-incident |access-date=2022-02-26 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> * Ìdásílẹ̀ ilé ẹ̀kọ́ gíga Àtìbà. <ref>{{Cite web |title=Home - Atiba University, Oyo, Nigeria |url=https://www.atibauniversity.edu.ng/#:~:text=Atiba%20University%20was%20established%20in,economic%20growth%20and%20national%20development. |access-date=2022-02-26 |website=www.atibauniversity.edu.ng}}</ref> * Kíkọ́ ilé iṣẹ́ rédíò Àtìbà tó lọ lọ́wọ́. <ref>{{Cite web |date=2021-08-13 |title=Approved: N100 Million for Atiba FM + More Updates from Oyo State This Week {{!}} Oyo State Feedback Service |url=https://feedbackoysg.com/n100-million-for-atiba-fm-more-news/ |access-date=2022-02-26 |language=en-US}}</ref> ==Àwọn ìtọ́kasí. == {{Reflist}} {{coord missing|Nigeria}} {{LGAs and communities of Oyo State}} [[Category:Local Government Areas in Oyo State]] {{OyoNG-geo-stub}} j49dk31xjbsbx2k1h8nfuzzt4yl7dgh Àtòjọ àwọn ààrẹ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà 0 16271 640109 635964 2026-11-08T09:12:28Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640109 wikitext text/x-wiki Ààrẹ orílẹ̀ èdè [[Amẹ́ríkà]] ní olórí ìṣèjọba àti àti olórí orílẹ̀ èdè náà tí wọ́n dìbò yàn láti darí wọn fún ọdún mẹ́rin gbáko. Láti ọdún 1789 until 2017 tí wọ́n ti ṣẹ̀dá àyè ìṣèjọba yìí, ènìyàn mẹ́rìnlélógójì (44) ló ti jẹ Ààrẹ lórílẹ̀ èdè [[Amẹ́ríkà]]. Ààrẹ-àná, [[George Washington]] ni Ààrẹ àkọ́kọ́ tí ó jé lórílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà. Ààrẹ [[Donald Trump]] ni ó wà lórí àléfà lọ́wọ́́lọ́wọ́. == Àtòjọ Àwọn Ààrẹ Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà== ;Parties {{legend2|#EEEEEE|[[Independent (politician)|Independent]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#E6E6AA|[[Federalist Party (United States)|Federalist]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#AACC99|[[Democratic-Republican Party (United States)|Democratic-Republican]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#73C2FB|[[Democratic Party (United States)|Democratic]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#FFFFCC|[[Whig Party (United States)|Whig]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#FFB6B6|[[Republican Party (United States)|Republican]]|border=1px solid #AAAAAA}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- style="background:#cccccc" ! Presidency<ref group="n" name="num">A presidency is defined as consecutive time in office served by a single person. For example, [[George Washington]] served two consecutive terms and is counted as the first president (not the first and second). [[Gerald Ford]] assumed the presidency after the resignation of [[Richard Nixon]], serving out the remainder of what would have been Nixon's second term. The fact that Ford was not voted into office does not affect the numbering, which makes him the 38th president. In addition, under this numbering, [[Grover Cleveland]] is counted as having two separate presidencies, having served two non-consecutive terms.</ref> ! colspan="2" | [[President of the United States|President]] ! Took office ! Left office ! Party ! [[Vice President of the United States|Vice President]] ! Term |- {{party shading/None}} | rowspan=2 | '''[[Presidency of George Washington|1]]''' | rowspan=2 | [[Fáìlì:Washington (3).jpg|100px]] | rowspan=2 | [[George Washington]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/georgewashington/ |title=Biography of George Washington |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |author=The [[White House]] |archive-date=January 8, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222343/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/georgewashington |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/washington_george.shtml |title=The First President: 1789–1797 George Washington "Father of his Country" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212053547/http://americanheritage.com/people/presidents/washington_george.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/washington |title=George Washington – Independent Party – 1st President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/gwashington.asp |title=George Washington (February 22, 1732 – December 14, 1799) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | rowspan=2 | April 30, 1789 | rowspan=2 | March 4, 1797 | rowspan=2 | [[Pro-Administration Party (United States)|Independent]] | rowspan=2 {{party shading/Federalist}} | [[John Adams]] | align=center | 1 |- {{party shading/None}} | align=center | 2 |- {{party shading/Federalist}} | '''[[Presidency of John Adams|2]]''' | [[Fáìlì:Adamstrumbull.jpg|100px]] | [[John Adams]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/johnadams/ |title=Biography of John Adams |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=December 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141201032051/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/johnadams/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/adams_john.shtml |title=The Second President: 1797–1801 John Adams "Following in the Footsteps" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212050435/http://americanheritage.com/people/presidents/adams_john.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/adams |title=John Adams – Federalist Party – 2nd President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=2 |title=John Adams (October 30, 1735 – July 4, 1826) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | March 4, 1797 | March 4, 1801 | [[Federalist Party (United States)|Federalist]] | {{party shading/Democratic-Republican}} | [[Thomas Jefferson]] | align=center | 3 |- {{party shading/Democratic-Republican}} |- {{party shading/Democratic-Republican}} | rowspan=2 | '''[[Presidency of Thomas Jefferson|3]]''' | rowspan=2 | [[Fáìlì:Thomas_Jefferson_by_Rembrandt_Peale,_1800.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Thomas Jefferson]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/thomasjefferson/ |title=Biography of Thomas Jefferson |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 8, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222354/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/thomasjefferson |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/jefferson_thomas.shtml |title=The Third President: 1801–1809 Thomas Jefferson "The Renaissance Leader" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212052310/http://americanheritage.com/people/presidents/jefferson_thomas.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/jefferson |title=Thomas Jefferson – Democratic-Republican Party – 3rd President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=3 |title=Thomas Jefferson (April 13, 1743 – July 4, 1826) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | rowspan=2 | March 4, 1801 | rowspan=2 | March 4, 1809 | rowspan=2 | [[Democratic-Republican Party (United States)|Democratic-Republican]] | [[Aaron Burr]] | align=center | 4 |- {{party shading/Democratic-Republican}} | [[George Clinton (vice president)|George Clinton]] | align=center | 5 |- {{party shading/Democratic-Republican}} | rowspan=4 | '''4''' | rowspan=4 | [[Fáìlì:James Madison (cropped 3x4 close).jpg|100px]] | rowspan=4 | [[James Madison]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jamesmadison/ |title=Biography of James Madison |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 8, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222404/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jamesmadison |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/madison_james.shtml |title=The Fourth President: 1809–1817 James Madison "The Nation Builder" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212053206/http://www.americanheritage.com/people/presidents/madison_james.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/madison |title=James Madison – Democratic-Republican Party – 4th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=4 |title=James Madison (March 16, 1751 – June 28, 1836) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | rowspan=4 | March 4, 1809 | rowspan=4 | March 4, 1817 | rowspan=4 | [[Democratic-Republican Party (United States)|Democratic-Republican]] | [[George Clinton (vice president)|George Clinton]]<ref group="n" name="died">Died in office of natural causes.</ref><br /><small>March 4, 1809 – April 20, 1812</small> | rowspan=2 align=center | 6 |- {{party shading/None}} |{{party shading/None}}| ''vacant''<ref group="n" name="25th Amend">Prior to ratification of the [[Twenty-fifth Amendment to the United States Constitution]] in 1967, there was no provision for filling a vacancy in the Vice Presidency. Richard Nixon was the first president to fill such a vacancy under the provisions of the Twenty-fifth Amendment when he appointed Gerald Ford. Ford later became the second president to fill a vice presidential vacancy when he appointed Nelson Rockefeller to succeed him.</ref><br /><small>April 20, 1812 – March 4, 1813</small> |- {{party shading/Democratic-Republican}} |[[Elbridge Gerry]]<ref group="n" name="died" /><br /><small>March 4, 1813 – November 23, 1814</small> | rowspan=2 align=center | 7 |- {{party shading/None}} |{{party shading/None}}|''vacant'' <ref group="n" name="25th Amend"/><br /><small>November 23, 1814 – March 4, 1817</small> |- {{party shading/Democratic-Republican}} | rowspan=2 | '''5''' | rowspan=2 | [[Fáìlì:jm5.gif|100px]] | rowspan=2 | [[James Monroe]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jamesmonroe/ |title=Biography of James Madison |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 22, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122233643/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jamesmonroe/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/monroe_james.shtml |title=The Fifth President: 1817–1825 James Monroe "The Era of Good Feelings" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212050724/http://americanheritage.com/people/presidents/monroe_james.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/monroe |title=James Monroe – Democratic-Republican Party – 5th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=5 |title=James Monroe (April 28, 1758 – July 4, 1831) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | rowspan=2 | March 4, 1817 | rowspan=2 | March 4, 1825 | rowspan=2 | [[Democratic-Republican Party (United States)|Democratic-Republican]] | rowspan=2 | [[Daniel D. Tompkins]] | align=center | 8 |- {{party shading/Democratic-Republican}} | align=center | 9 |- {{party shading/Democratic-Republican}} | '''6''' | [[Fáìlì:John_Quincy_Adams_by_GPA_Healy,_1858.jpg|100px]] | [[John Quincy Adams]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/johnquincyadams/ |title=Biography of John Quincy Adams |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=December 8, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141208160236/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/johnquincyadams/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/adams_johnquincy.shtml |title=The Sixth President: 1825–1829 John Quincy Adams "Born to Lead" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=March 15, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110315091548/http://www.americanheritage.com/people/presidents/adams_johnquincy.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/johnqadams |title=John Quincy Adams – Federalist, Democratic-Republican, National Republican, WHIG Party – 6th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=6 |title=John Quincy Adams (July 11, 1767 – February 23, 1848) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | March 4, 1825 | March 4, 1829 | [[Democratic-Republican Party (United States)|Democratic-Republican]]<br />[[National Republican Party (United States)|National Republican]] | [[John C. Calhoun]] | align=center | 10 |- {{party shading/Democratic}} | rowspan=3 | '''7''' | rowspan=3 | [[Fáìlì:Andrew jackson head.jpg|100px]] | rowspan=3 | [[Andrew Jackson]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/andrewjackson/ |title=Biography of Andrew Jackson |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 8, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222434/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/andrewjackson |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/jackson_andrew.shtml |title=The Seventh President: 1829–1837 Andrew Jackson "Old Hickory" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212051746/http://americanheritage.com/people/presidents/jackson_andrew.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/jackson |title=Andrew Jackson – Democratic-Republican Party – 7th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=7 |title=Andrew Jackson (March 15, 1767 – June 8, 1845) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | rowspan=3 | March 4, 1829 | rowspan=3 | March 4, 1837 | rowspan=3 | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | [[John C. Calhoun]] <ref group="n" name="resigned">Resigned.</ref><br /><small>March 4, 1829 – December 28, 1832</small> | rowspan=2 align=center | 11 |- {{party shading/None}} | ''vacant''<ref group="n" name="25th Amend"/> <br /><small> December 28, 1832 – March 4, 1833</small> |- {{party shading/Democratic}} | [[Martin Van Buren]] | align=center | 12 |- {{party shading/Democratic}} | '''8''' | [[Fáìlì:mb8.gif|100px]] | [[Martin Van Buren]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/martinvanburen/ |title=Biography of Martin Van Buren |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=June 22, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130622142140/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/martinvanburen |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/vanburen_martin.shtml |title=The Eighth President: 1837–1841 Martin Van Buren "The Red Fox" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212053422/http://americanheritage.com/people/presidents/vanburen_martin.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/vanburen |title=Martin Van Buren – Democratic-Republican, Democratic, and Free Soil Party – 8th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=8 |title=Martin Van Buren (December 5, 1782 – July 24, 1862) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | March 4, 1837 | March 4, 1841 | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | [[Richard Mentor Johnson]] | align=center | 13 |- {{party shading/Whig}} | '''9''' | [[Fáìlì:William_Henry_Harrison_by_James_Reid_Lambdin,_1835.jpg|100px]] | [[William Henry Harrison]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/williamhenryharrison/ |title=Biography of William Henry Harrison |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 22, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122233458/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/williamhenryharrison/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/harrison_william.shtml |title=The Ninth President: 1841–1841 William Henry Harrison "Old Tippecanoe" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212052730/http://americanheritage.com/people/presidents/harrison_william.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/williamhenryharrison |title=William Henry Harrison – WHIG Party – 9th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=9 |title=William Henry Harrison (February 9, 1773 – April 4, 1841) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | March 4, 1841 | April 4, 1841<ref group="n" name="died" /> | [[Whig Party (United States)|Whig]] | [[John Tyler]] | rowspan=3 align=center {{party shading/None}}| 14 |- {{party shading/None}} |rowspan=2 |'''10'''<ref group="n">Being the first vice president to assume the presidency, Tyler set a precedent that a vice president who assumes the office of president becomes a fully functioning president who has his own presidency, as opposed to just a caretaker president. His political opponents attempted to refer to him as "Acting President", but he refused to allow that. The [[Twenty-fifth Amendment to the United States Constitution]] put Tyler's precedent into the Constitution.</ref> |rowspan=2 |[[Fáìlì:WHOportTyler.jpg|100px]] |rowspan=2 |[[John Tyler]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/johntyler/ |title=Biography of John Tyler |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=December 8, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141208210210/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/johntyler/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/tyler_john.shtml |title=The Tenth President: 1841–1845 John Tyler "His Accidency" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212053614/http://americanheritage.com/people/presidents/tyler_john.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/tyler |title=John Tyler – No Party – 10th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=10 |title=John Tyler (March 29, 1790 – January 18, 1862) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> |rowspan=2 {{party shading/Whig}}| April 4, 1841 |rowspan=2 {{party shading/None}}|March 4, 1845 |{{party shading/Whig}}| [[Whig Party (United States)|Whig]]<br /><small>April 4, 1841 – September 13, 1841</small> | rowspan=2 {{party shading/None}}|''vacant'' <ref group="n" name="25th Amend"/> |- |{{party shading/None}}|[[John Tyler#Policies|Independent]]<ref group="n" name="John Tyler party">Former Democrat who ran for Vice President on Whig ticket. Clashed with Whig congressional leaders and was expelled from the Whig party in 1841.</ref><br /><small>September 13, 1841 – March 4, 1845</small> |- {{party shading/Democratic}} | '''11''' | [[Fáìlì:James_Knox_Polk_by_GPA_Healy,_1858.jpg|100px]] | [[James K. Polk]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jamespolk/ |title=Biography of James Polk |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 3, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103025341/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jamespolk |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/polk_james.shtml |title=The Eleventh President: 1845–1849 James Knox Polk "The Dark Horse" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212050751/http://americanheritage.com/people/presidents/polk_james.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/polk |title=James Polk – Democratic Party – 11th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=11 |title=James K. Polk (November 2, 1795 – June 15, 1849) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | March 4, 1845 | March 4, 1849 | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | [[George M. Dallas]] | align=center | 15 |- {{party shading/Whig}} | '''12''' | [[Fáìlì:Zachary Taylor 2.jpg|100px]] | [[Zachary Taylor]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/zacharytaylor/ |title=Biography of Zachary Tyler |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=October 1, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131001011504/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/zacharytaylor |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/taylor_zachary.shtml |title=The Twelfth President: 1849–1850 Zachary Taylor "Old Rough-and-Ready" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212054346/http://americanheritage.com/people/presidents/taylor_zachary.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/taylor |title=Zachary Taylor – WHIG Party – 12th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=12 |title=Zachary Taylor (November 24, 1784 – July 9, 1850) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | March 4, 1849 | July 9, 1850<ref group="n" name="died" /> | [[Whig Party (United States)|Whig]] | [[Millard Fillmore]] | rowspan=2 align=center | 16 |- {{party shading/Whig}} | '''13''' | [[Fáìlì:Millard Fillmore White House portrait.png|100px]] | [[Millard Fillmore]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/millardfillmore/ |title=Biography of Millard Fillmore |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=December 30, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230091739/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/millardfillmore/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/fillmore_millard.shtml |title=The Thirteenth President: 1850–1853 Millard Fillmore "Forgotten Leader" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=April 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170424160546/http://www.americanheritage.com/people/presidents/fillmore_millard.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/fillmore |title=Millard Filmore – WHIG Party – 13th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=13 |title=Millard Fillmore (January 7, 1800 – March 8, 1874) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | July 9, 1850 | March 4, 1853 | [[Whig Party (United States)|Whig]] | {{party shading/None}} | ''vacant'' <ref group="n" name="25th Amend"/> |- {{party shading/Democratic}} | rowspan=2 | '''14''' | rowspan=2 | [[Fáìlì:Franklin_Pierce_by_GPA_Healy,_1858.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Franklin Pierce]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/franklinpierce/ |title=Biography of Franklin Pierce |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150105214251/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/franklinpierce |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/fillmore_millard.shtml |title=The Fourteenth President: 1853–1857 Franklin Pierce "Overwhelmed by Events" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=April 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170424160546/http://www.americanheritage.com/people/presidents/fillmore_millard.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/pierce |title=Franklin Pierce – Democratic Party – 14th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=14 |title=Franklin Pierce (November 23, 1804 – October 8, 1869) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | rowspan=2 | March 4, 1853 | rowspan=2 | March 4, 1857 | rowspan=2 | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | [[William R. King]]<ref group="n" name="died" /><br /><small>March 4, 1853 – April 18, 1853</small> | rowspan=2 align=center | 17 |- {{party shading/None}} | ''vacant'' <ref group="n" name="25th Amend"/><br /><small>April 18, 1853 – March 4, 1857</small> |- {{party shading/Democratic}} | '''15''' | [[Fáìlì:Jb15.gif|100px]] | [[James Buchanan]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jamesbuchanan/ |title=Biography of James Buchanan |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 6, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150106001441/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jamesbuchanan |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/buchanan_james.shtml |title=The Fifteenth President: 1857–1861 James Buchanan "An American Hero" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212054515/http://americanheritage.com/people/presidents/buchanan_james.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/buchanan |title=James Buchanan – Democratic Party – 15th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=15 |title=James Buchanan (April 23, 1791 – June 1, 1868) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | March 4, 1857 | March 4, 1861 | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | [[John C. Breckinridge]] | align=center | 18 |- {{party shading/Republican}} | rowspan=2 | '''16''' | rowspan=2 | [[Fáìlì:Abraham_Lincoln_by_George_Peter_Alexander_Healy.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Abraham Lincoln]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/abrahamlincoln/ |title=Biography of Abraham Lincoln |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 9, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150109063820/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/abrahamlincoln |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/lincoln_abraham.shtml |title=The Sixteenth President: 1861–1865 Abraham Lincoln "The Great Emancipator" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212050534/http://americanheritage.com/people/presidents/lincoln_abraham.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/lincoln |title=Abraham Lincoln – Republic, National Union Party – 16th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=16 |title=Abraham Lincoln (February 12, 1809 – April 15, 1865) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | rowspan=2 | March 4, 1861 | rowspan=2 | April 15, 1865<ref group="n" name="assassinated">Assassinated.</ref> | rowspan=2 | [[Republican Party (United States)|Republican]]<br />[[National Union Party (United States)|National Union]]<ref group="n" name="union">[[Abraham Lincoln]] and [[Andrew Johnson]] were, respectively, a Republican and a Democrat who ran on the National Union ticket in 1864.</ref> | [[Hannibal Hamlin]] | align=center | 19 |- {{party shading/None}} | {{party shading/Democratic}} | [[Andrew Johnson]] | rowspan=3 align=center {{party shading/None}}| 20 |- {{party shading/None}} | rowspan=2 |'''17''' | rowspan=2 | [[Fáìlì:Andrew Johnson portrait.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Andrew Johnson]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/andrewjohnson/ |title=Biography of Andrew Johnson |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 3, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103025310/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/andrewjohnson |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/johnson_andrew.shtml |title=The Seventeenth President: 1865–1869 Andrew Johnson "Between North and South" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=July 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100710153638/http://www.americanheritage.com/people/presidents/johnson_andrew.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/andrewjohnson |title=Andrew Johnson – National Union Party – 17th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=17 |title=Andrew Johnson (December 29, 1808 – July 31, 1875) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | rowspan=2 {{party shading/Democratic}} | April 15, 1865 | rowspan=2 | March 4, 1869 | {{party shading/Democratic}}|[[Democratic Party (United States)|Democratic]]<br />[[National Union Party (United States)|National Union]]<ref group="n" name="union" /> | rowspan=2 {{party shading/None}}|''vacant'' <ref group="n" name="25th Amend"/> |- |{{party shading/None}}|[[National Union Party (United States)|National Union]]<ref group="n" name="union" /><br />[[Andrew Johnson|Independent]]<ref group="n" name="Andrew Johnson party">Andrew Johnson did not identify with the two main parties while president and tried and failed to build a party of loyalists under the National Union label. His failure to build a true National Union Party made Johnson without a party.</ref> |- {{party shading/Republican}} | rowspan=3 | '''18''' | rowspan=3 | [[Fáìlì:Ugrant.jpeg|100px]] | rowspan=3 | [[Ulysses S. Grant]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/ulyssessgrant/ |title=Biography of Ulysses S. Grant |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 8, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222536/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/ulyssessgrant |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/grant_ulysses.shtml |title=The Eighteenth President: 1869–1877 Ulysses Simpson Grant "The Hero as Politician" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212051641/http://americanheritage.com/people/presidents/grant_ulysses.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/grant |title=Ulysses S. Grant – National Union Party – 18th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=18 |title=Ulysses S. Grant (April 27, 1822 – July 23, 1885) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | rowspan=3 | March 4, 1869 | rowspan=3 | March 4, 1877 | rowspan=3 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | [[Schuyler Colfax]] | align=center | 21 |- {{party shading/Republican}} | [[Henry Wilson]]<ref group="n" name="died" /><br /><small>March 4, 1873 – November 22, 1875</small> | rowspan=2 align=center | 22 |- {{party shading/None}} | ''vacant'' <ref group="n" name="25th Amend"/><br /><small>November 22, 1875 – March 4, 1877</small> |- {{party shading/Republican}} | '''19''' | [[Fáìlì:Rhayes.png|100px]] | [[Rutherford B. Hayes]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/rutherfordbhayes/ |title=Biography of Rutherford B. Hayes |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 8, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108231329/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/rutherfordbhayes |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/hayes_rutherford.shtml |title=The Nineteenth President: 1877–1881 Rutherford Birchard Hayes "Striving For A Fresh Start" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212052235/http://americanheritage.com/people/presidents/hayes_rutherford.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/hayes |title=Rutherford B. Hayes – Republican Party – 19th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=19 |title=Rutherford B. Hayes (October 4, 1822 – January 17, 1893) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | March 4, 1877 | March 4, 1881 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | [[William A. Wheeler]] | align=center | 23 |- {{party shading/Republican}} | '''20''' | [[Fáìlì:James Garfield portrait.jpg|100px]] | [[James A. Garfield]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jamesgarfield/ |title=Biography of James Garfield |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 9, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150109063511/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jamesgarfield |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/garfield_james.shtml |title=The Twentieth President: 1881–1881 James Abram Garfield "The Preacher" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212053815/http://americanheritage.com/people/presidents/garfield_james.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/garfield |title=James Garfield – Republican Party – 20th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=20 |title=James A. Garfield (November 19, 1831 – September 19, 1881) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | March 4, 1881 | September 19, 1881<ref group="n" name="assassinated" /> | [[Republican Party (United States)|Republican]] | [[Chester A. Arthur]] | rowspan=2 align=center | 24 |- {{party shading/Republican}} | '''21''' | [[Fáìlì:Chester A Arthur by Daniel Huntington.jpeg|100px]] | [[Chester A. Arthur]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/chesterarthur/ |title=Biography of Chester Arthur |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 9, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150109010651/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/chesterarthur |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/garfield_james.shtml |title=The Twenty-First President: 1881–1885 Chester Alan Arthur "The Self-Reformer" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212053815/http://americanheritage.com/people/presidents/garfield_james.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/arthur |title=Chester A. Arthur – Republican Party – 21st President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=21 |title=Chester A. Arthur (October 5, 1829 – November 18, 1886) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | September 19, 1881 | March 4, 1885 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | {{party shading/None}} | ''vacant'' <ref group="n" name="25th Amend"/> |- {{party shading/Democratic}} | rowspan=2 | '''22''' | rowspan=2 | [[Fáìlì:Grover Cleveland portrait2.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Grover Cleveland]]<br /><ref name="WH-grover">{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/grovercleveland/ |title=Biography of Grover Cleveland |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090122233630/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/grovercleveland/ |archivedate=January 22, 2009 |dead-url=yes }}</ref><ref name="AH-grover">{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/cleveland_grover.shtml |title=The Twenty-Second President: 1885–1889 The Twenty-Fourth President: 1893–1897 Grover Cleveland "The Law Man" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212051314/http://americanheritage.com/people/presidents/cleveland_grover.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref name="HIS-grover">{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/cleveland |title=Grover Cleveland – Democratic Party – 22nd and 24th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref name="AP=grover">{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=22 |title=Grover Cleveland (March 18, 1837 – June 24, 1908) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | rowspan=2 | March 4, 1885 | rowspan=2 | March 4, 1889 | rowspan=2 | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | [[Thomas A. Hendricks]]<ref group="n" name="died" /><br /><small>March 4, 1885 – November 25, 1885</small> | rowspan=2 align=center | 25 |- {{party shading/None}} |''vacant'' <ref group="n" name="25th Amend"/><br /><small>November 25, 1885 – March 4, 1889</small> |- {{party shading/Republican}} | '''23''' | [[Fáìlì:Eastman Johnson - Benjamin Harrison - Google Art Project.jpg|100px]] | [[Benjamin Harrison]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/benjaminharrison/ |title=Biography of Benjamin Harrison |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=November 24, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124062417/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/benjaminharrison |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/cleveland_grover.shtml |title=The Twenty-Third President: 1889–1893 Benjamin Harrison "Presidential Grandson" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212051314/http://americanheritage.com/people/presidents/cleveland_grover.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/benjaminharrison |title=William Henry Harrison – Whig Party – 23rd President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=23 |title=Benjamin Harrison (August 20, 1833 – March 13, 1901) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | March 4, 1889 | March 4, 1893 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | [[Levi P. Morton]] | align=center | 26 |- {{party shading/Democratic}} | '''24''' | [[Fáìlì:Grover Cleveland, painting by Anders Zorn.jpg|100px]] | [[Grover Cleveland]]<br /><small>''(second term)''</small><br /><ref name="WH-grover" /><ref name="AH-grover" /><ref name="HIS-grover" /><ref name="AP=grover" /> | March 4, 1893 | March 4, 1897 | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | [[Adlai E. Stevenson I]] | align=center | 27 |- {{party shading/Republican}} | rowspan=3 | '''25''' | rowspan=3 | [[Fáìlì:Official White House portrait of William McKinley.jpg|100px]] | rowspan=3 | [[William McKinley]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/williammckinley/ |title=Biography of William McKinley |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 8, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222608/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/williammckinley |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/mckinley_william.shtml |title=The Twenty-Fifth President: 1897–1901 William McKinley "Bridge to a New Century" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212054144/http://americanheritage.com/people/presidents/mckinley_william.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/mckinley |title=William McKinley – Republican Party – 25th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=24 |title=William McKinley (January 29, 1843 – September 14, 1901) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | rowspan=3 | March 4, 1897 | rowspan=3 | September 14, 1901<ref group="n" name="assassinated" /> | rowspan=3 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | [[Garret Hobart]]<ref group="n" name="died" /><br /><small>March 4, 1897 – November 21, 1899</small> | rowspan=2 align=center | 28 |- | {{party shading/None}} | ''vacant'' <ref group="n" name="25th Amend"/><br /><small>November 21, 1899 – March 4, 1901</small> |- {{party shading/Republican}} | [[Theodore Roosevelt]] | rowspan=2 align=center | 29 |- |- {{party shading/Republican}} | rowspan=2 | '''[[Presidency of Theodore Roosevelt|26]]''' | rowspan=2 | [[Fáìlì:John Singer Sargent - Theodore Roosevelt - Google Art Project.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Theodore Roosevelt]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/theodoreroosevelt/ |title=Biography of Theodore Roosevelt |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 8, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222618/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/theodoreroosevelt |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/roosevelt_theodore.shtml |title=The Twenty-Sixth President: 1901–1909 Theodore Roosevelt "The Giant in the Bully Pulpit" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212052940/http://americanheritage.com/people/presidents/roosevelt_theodore.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/teddyroosevelt |title=Theodore Roosevelt – Republican, Bull Moose Party – 26th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=25 |title=Theodore Roosevelt (October 27, 1858 – January 6, 1919) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | rowspan=2 | September 14, 1901 | rowspan=2 | March 4, 1909 | rowspan=2 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | {{party shading/None}} | ''vacant'' <ref group="n" name="25th Amend"/> |- {{party shading/Republican}} | [[Charles W. Fairbanks]] | align=center | 30 |- {{party shading/Republican}} | rowspan=2 | '''27''' | rowspan=2 | [[Fáìlì:Anders Zorn - Portrait of William Howard Taft (1911).jpg|100px]] | rowspan=2 | [[William Howard Taft]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/williamhowardtaft/ |title=Biography of William Howard Taft |accessdate=January 12, 2009 |date=March 13, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=December 30, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230063300/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/williamhowardtaft |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/taft_william.shtml |title=The Twenty-Seventh President: 1909–1913 William Howard Taft "Reluctant Leader" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212053642/http://americanheritage.com/people/presidents/taft_william.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/taft |title=William Howard Taft – Republican Party – 27th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=26 |title=William Howard Taft (September 15, 1857 – March 8, 1930) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | rowspan=2 | March 4, 1909 | rowspan=2 | March 4, 1913 | rowspan=2 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | [[James S. Sherman]]<ref group="n" name="died" /><br /><small>March 4, 1909 – October 30, 1912</small> | rowspan=2 align=center | 31 |- {{party shading/None}} | ''vacant'' <ref group="n" name="25th Amend"/><br /><small>October 30, 1912 – March 4, 1913</small> |- {{party shading/Democratic}} | rowspan=2 | '''28''' | rowspan=2 | [[Fáìlì:Ww28.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Woodrow Wilson]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/woodrowwilson/ |title=Biography of Woodrow Wilson |accessdate=January 12, 2009 |date=March 13, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 8, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222630/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/woodrowwilson |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/wilson_woodrow.shtml |title=The Twenty-Eighth President: 1913–1921 Woodrow Wilson "Prophet Without Honor" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212052508/http://americanheritage.com/people/presidents/wilson_woodrow.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/wilson |title=Woodrow Wilson – Democratic Party – 28th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=27 |title=Woodrow Wilson (December 28, 1856 – February 3, 1924) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | rowspan=2 | March 4, 1913 | rowspan=2 | March 4, 1921 | rowspan=2 | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | rowspan=2 | [[Thomas R. Marshall]] | align=center | 32 |- {{party shading/Democratic}} | align=center | 33 |- {{party shading/Republican}} | '''29''' | [[Fáìlì:wh29.gif|100px]] | [[Warren Harding]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/warrenharding/ |title=Biography of Warren G. Harding |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 8, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222708/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/warrenharding |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/harding_warren.shtml |title=The Twenty-Ninth President: 1921–1923 Warren Gamaliel Harding "Prophet Without Honor" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212050656/http://americanheritage.com/people/presidents/harding_warren.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/wilson |title=Warren Harding – Republican Party – 29th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=28 |title=Warren G. Harding (November 2, 1865 – August 2, 1923) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | March 4, 1921 | August 2, 1923<ref group="n" name="died" /> | [[Republican Party (United States)|Republican]] | [[Calvin Coolidge]] | rowspan=2 align=center | 34 |- {{party shading/Republican}} | rowspan=2 | '''30''' | rowspan=2 | [[Fáìlì:Calvin Coolidge.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Calvin Coolidge]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/calvincoolidge/ |title=Biography of Calvin Coolidge |accessdate=January 12, 2009 |date=March 13, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 8, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222658/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/calvincoolidge |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/coolidge_calvin.shtml |title=The Thirtieth President: 1923–1929 Calvin Coolidge "The New Englander" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=April 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170424200327/http://www.americanheritage.com/people/presidents/coolidge_calvin.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/wilson |title=Calvin Coolidge – Republican Party – 30th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=29 |title=Calvin Coolidge (July 4, 1872 – January 5, 1933) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | rowspan=2 | August 2, 1923 | rowspan=2 | March 4, 1929 | rowspan=2 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | {{party shading/None}} | ''vacant'' <ref group="n" name="25th Amend"/> |- {{party shading/Republican}} | [[Charles G. Dawes]] | align=center | 35 |- {{party shading/Republican}} | '''31''' | [[Fáìlì:Herbert_Clark_Hoover_by_Greene,_1956.jpg|100px]] | [[Herbert Hoover]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/herberthoover/ |title=Biography of Herbert Hoover |accessdate=January 12, 2009 |date=March 13, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=September 16, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110916005426/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/herberthoover |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/hoover_herbert.shtml |title=The Thirty-First President: 1929–1933 Herbert Clark Hoover "The Great Engineer" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212054314/http://americanheritage.com/people/presidents/hoover_herbert.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/wilson |title=Herbert Hoover – Republican Party – 31st President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=30 |title=Herbert Hoover (August 10, 1874 – October 20, 1964) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | March 4, 1929 | March 4, 1933 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | [[Charles Curtis]] | align=center | 36 |- {{party shading/Democratic}} | rowspan=4 | '''32''' | rowspan=4 | [[Fáìlì:Franklin D. Roosevelt TIME Man of the Year 1933 color photo.jpg|100px]] | rowspan=4 | [[Franklin D. Roosevelt]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/franklindroosevelt/ |title=Biography of Franklin D. Roosevelt |accessdate=January 12, 2009 |date=March 20, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 8, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222719/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/franklindroosevelt |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/roosevelt_franklin.shtml |title=The Thirty-Second President: 1933–1945 Franklin Delano Roosevelt "New Dealer and Global Warrior" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212052341/http://americanheritage.com/people/presidents/roosevelt_franklin.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/fdr |title=Franklin D. Roosevelt – Democratic Party – 32nd President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=31 |title=Franklin D. Roosevelt (January 30, 1882 – April 12, 1945) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | rowspan=4 | March 4, 1933 | rowspan=4 | April 12, 1945<ref group="n" name="died" /> | rowspan=4 | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | rowspan=2 | [[John Nance Garner]] | align=center | 37<ref group="n">This term was shortened by 43 days due to the [[Twentieth Amendment to the United States Constitution]] going into effect, moving [[United States presidential inauguration|inauguration day]] from [[March 4]] to [[January 20]].</ref> |- {{party shading/Democratic}} | align=center | 38 |- {{party shading/Democratic}} | [[Henry A. Wallace]] | align=center |39 |- {{party shading/Democratic}} | [[Harry S. Truman]] | rowspan=2 align=center | 40 |- {{party shading/Democratic}} | rowspan=2 | '''33''' | rowspan=2 | [[Fáìlì:HarryTruman.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Harry S. Truman]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/harrystruman/ |title=Biography of Harry S Truman |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 9, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150109064002/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/harrystruman |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/truman_harry.shtml |title=The Thirty-Third President: 1945–1953 Harry S. Truman "The Buck Stopped Here" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212052658/http://americanheritage.com/people/presidents/truman_harry.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/fdr |title=Harry S. Truman – Democratic Party – 33rd President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=32 |title=Harry S. Truman (May 8, 1884 – December 26, 1972) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | rowspan=2 | April 12, 1945 | rowspan=2 | January 20, 1953 | rowspan=2 | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | {{party shading/None}} | ''vacant'' <ref group="n" name="25th Amend"/> |- {{party shading/Democratic}} | [[Alben W. Barkley]] | align=center | 41 |- {{party shading/Republican}} | rowspan=2 | '''[[Presidency of Dwight D. Eisenhower|34]]''' | rowspan=2 | [[Fáìlì:Dwight D. Eisenhower, official Presidential portrait.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Dwight D. Eisenhower]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/dwightdeisenhower/ |title=Biography of Dwight D. Eisenhower |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 9, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150109064012/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/dwightdeisenhower |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/eisenhower_dwight.shtml |title=The Thirty-Fourth President: 1953–1961 Dwight David Eisenhower "I Like Ike" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212051112/http://americanheritage.com/people/presidents/eisenhower_dwight.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/eisenhower |title=Dwight D. Eisenhower – Democratic Party – 34th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=33 |title=Dwight D. Eisenhower (October 14, 1890 – March 28, 1969) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | rowspan=2 | January 20, 1953 | rowspan=2 | January 20, 1961 | rowspan=2 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | rowspan=2 | [[Richard Nixon]] | align=center | 42 |- {{party shading/Republican}} | align=center | 43 |- {{party shading/Democratic}} | '''35''' | [[Fáìlì:John F Kennedy Official Portrait.jpg|100px]] | [[John F. Kennedy]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/johnfkennedy/ |title=Biography of John F. Kennedy |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=December 28, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228091731/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/johnfkennedy/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/kennedy_john.shtml |title=The Thirty-Five President: 1961–1963 John Fitzgerald Kennedy "Inspiring A Generation" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212053014/http://americanheritage.com/people/presidents/kennedy_john.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/kennedy |title=John F. Kennedy – Democratic Party – 35th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=34 |title=John F. Kennedy (May 29, 1917 – November 22, 1963) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | January 20, 1961 | November 22, 1963<ref group="n" name="assassinated" /> | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | [[Lyndon B. Johnson]] | rowspan=2 align=center | 44 |- {{party shading/Democratic}} | rowspan=2 | '''36''' | rowspan=2 | [[Fáìlì:Lyndon B. Johnson.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Lyndon B. Johnson]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/lyndonjohnson/ |title=Biography of Lyndon B. Johnson |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090122233819/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/lyndonjohnson/ |archivedate=January 22, 2009 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/johnson_lyndon.shtml |title=The Thirty-Sixth President: 1963–1969 Lyndon Baines Johnson "So Close To Greatness" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212053043/http://americanheritage.com/people/presidents/johnson_lyndon.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/kennedy |title=Lyndon B. Johnson – Democratic Party – 36th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=35 |title=Lyndon B. Johnson (August 27, 1908 – January 22, 1973) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | rowspan=2 | November 22, 1963 | rowspan=2 | January 20, 1969 | rowspan=2 | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | {{party shading/None}} | ''vacant'' <ref group="n" name="25th Amend"/> |- {{party shading/Democratic}} | [[Hubert Humphrey]] | align=center | 45 |- {{party shading/Republican}} | rowspan=4 | '''37''' | rowspan=4 | [[Fáìlì:rn37.gif|100px]] | rowspan=4 | [[Richard Nixon]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/richardnixon/ |title=Richard M. Nixon |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 8, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222802/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/richardnixon |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/nixon_richard.shtml |title=The Thirty-Seventh President: 1969–1974 Richard Milhous Nixon "The Road to Watergate" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212050818/http://americanheritage.com/people/presidents/nixon_richard.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/nixon |title=Richard Nixon – Republican Party – 37th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=36 |title=Richard M. Nixon (January 9, 1913 – April 22, 1994) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | rowspan=4 | January 20, 1969 | rowspan=4 | August 9, 1974<ref group="n" name="resigned" /> | rowspan=4 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | rowspan=2 | [[Spiro Agnew]]<ref group="n" name="resigned" /><br /><small>January 20, 1969 – October 10, 1973</small> | align=center | 46 |- {{party shading/Republican}} | rowspan=5 align=center | 47 |- {{party shading/None}} | ''vacant'' <ref group="n" name="25th Amend"/><br /><small>October 10, 1973 – December 6, 1973</small> |- {{party shading/Republican}} | [[Gerald Ford]]<br /><small>December 6, 1973 – August 9, 1974</small> |- {{party shading/Republican}} | rowspan=2 | '''[[Presidency of Gerald Ford|38]]''' | rowspan=2 | [[Fáìlì:Gerald Ford.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Gerald Ford]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/geraldford/ |title=Biography of Gerald R. Ford |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=March 6, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306144045/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/geraldford |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/ford_gerald.shtml |title=The Thirty-Eighth President: 1974–1977 Gerald Rudolph Ford "A Time for Healing" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212052141/http://americanheritage.com/people/presidents/ford_gerald.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/ford|title=Gerald Ford – Republican Party – 38th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=37 |title=Gerald R. Ford (July 14, 1913 – December 26, 2006) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | rowspan=2 | August 9, 1974 | rowspan=2 | January 20, 1977 | rowspan=2 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | {{party shading/None}} | ''vacant'' <ref group="n" name="25th Amend"/><br /><small>August 9, 1974 – December 19, 1974 </small> |- {{party shading/Republican}} |[[Nelson Rockefeller]]<br /><small>December 19, 1974 – January 20, 1977</small> |- {{party shading/Democratic}} | '''[[Presidency of Jimmy Carter|39]]''' | [[Fáìlì:JimmyCarterPortrait2.jpg|100px]] | [[Jimmy Carter]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jimmycarter |title=Biography of Jimmy Carter |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 4, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150104051441/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jimmycarter |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/ford_gerald.shtml |title=The Thirty-Ninth President: 1977–1981 James Earl Carter "Not a Politician" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212052141/http://americanheritage.com/people/presidents/ford_gerald.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/ford|title=Jimmy Carter – Democratic Party – 39th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=38 |title=Jimmy Carter (October 1, 1924 – ) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | January 20, 1977 | January 20, 1981 | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | [[Walter Mondale]] | align=center | 48 |- {{party shading/Republican}} | rowspan=2 | '''[[Presidency of Ronald Reagan|40]]''' | rowspan=2 | [[Fáìlì:Ronald Reagan 1981 presidential portrait.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Ronald Reagan]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/ronaldreagan/ |title=Biography of Ronald Reagan |accessdate=January 12, 2009 |date=June 25, 2008 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 22, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122181836/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/ronaldreagan/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/reagan_ronald.shtml |title=The Fortieth President: 1981–1989 Ronald Wilson Reagan "The Great Communicator" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=July 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100710153910/http://www.americanheritage.com/people/presidents/reagan_ronald.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/ford|title=Ronald Reagan – Republican Party – 40th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=39 |title=Ronald Reagan (February 6, 1911 – June 5, 2004) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | rowspan=2 | January 20, 1981 | rowspan=2 | January 20, 1989 | rowspan=2 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | rowspan=2 | [[George H. W. Bush]] | align=center | [[Ronald Reagan#First term, 1981–1985|49]] |- {{party shading/Republican}} | align=center | [[Ronald Reagan#Second term, 1985–1989|50]] |- {{party shading/Republican}} | '''41''' | [[Fáìlì:George H. W. Bush presidential portrait (cropped).jpg|100px]] | [[George H. W. Bush]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/georgehwbush/ |title=Biography of George Herbert Walker Bush |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 9, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150109180359/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/georgehwbush |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/bush_george_sr.shtml |title=The Forty-First President: 1989–1993 George Herbert Walker Bush "The Last Cold Warrior" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212051925/http://americanheritage.com/people/presidents/bush_george_sr.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/georgebush |title=George H. W. Bush – Republican Party – 41st President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=40 |title=George Bush (June 12, 1924 – ) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | January 20, 1989 | January 20, 1993 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | [[Dan Quayle]] | align=center | [[George H. W. Bush#Presidency (1989–1993)|51]] |- {{party shading/Democratic}} | rowspan=2 | '''[[Presidency of Bill Clinton|42]]''' | rowspan=2 | [[Fáìlì:Bill Clinton.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[Bill Clinton]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/williamjclinton/ |title=Biography of William J. Clinton |accessdate=January 12, 2009 |date=March 12, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 9, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150109133118/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/williamjclinton/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/clinton_bill.shtml |title=The Forty-Second President: 1993–2001 William Jefferson Clinton "Prosperity And Turmoil" |accessdate=January 12, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212052630/http://americanheritage.com/people/presidents/clinton_bill.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/billclinton |title=Bill Clinton – Democratic Party – 42nd President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=41 |title=Bill Clinton (August 19, 1946 – ) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | rowspan=2 | January 20, 1993 | rowspan=2 | January 20, 2001 | rowspan=2 | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | rowspan=2 | [[Al Gore]] | align=center | [[Bill Clinton#First term, 1993–1997|52]] |- {{party shading/Democratic}} | align=center | [[Bill Clinton#Second term, 1997–2001|53]] |- {{party shading/Republican}} | rowspan=2 | '''[[Presidency of George W. Bush|43]]''' | rowspan=2 | [[Fáìlì:George-W-Bush.jpeg|100px]] | rowspan=2 | [[George W. Bush]]<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/georgewbush/ |title=Biography of President George W. Bush |accessdate=January 12, 2009 |date=February 25, 2007 |publisher=Whitehouse.gov |archive-date=January 8, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222839/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/georgewbush |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/bush_george_jr.shtml |title=The Forty-Third President: 2001–2009 George Walker Bush |accessdate=October 2, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=December 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212051436/http://americanheritage.com/people/presidents/bush_george_jr.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/georgewbush |title=George W. Bush – Republican Party – 43rd President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=42 |title=George W. Bush (July 6, 1946 – ) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | rowspan=2 | January 20, 2001 | rowspan=2 | January 20, 2009 | rowspan=2 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | rowspan=2 | [[Dick Cheney]] | align=center | [[George W. Bush's first term as President of the United States|54]] |- {{party shading/Republican}} | align=center | [[George W. Bush's second term as President of the United States|55]] |- {{party shading/Democratic}} | '''[[Presidency of Barack Obama|44]]''' | [[Fáìlì:Official portrait of Barack Obama.jpg|100px]] | [[Barack Obama]]<br /><ref name="whouseobama">{{Cite web|url=http://www.whitehouse.gov/administration/president_obama/|title=President Barack Obama|accessdate=January 20, 2009|dateformat=mdy|publisher=Whitehouse.gov|year=January 20, 2009|archive-date=February 12, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090212081504/http://www.whitehouse.gov/administration/president_obama/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.americanheritage.com/people/presidents/obama_barack.shtml |title=The Forty-Fourth President: 2009–present Barack Hussein Obama II |accessdate=October 2, 2009 |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |publisher=[[Forbes]] |archive-date=April 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170424200304/http://www.americanheritage.com/people/presidents/obama_barack.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.history.com/presidents/obama |title=Barack Obama – Democratic Party – 44th President – American Presidents |accessdate=January 12 2009 |publisher=[[History (TV channel)|History]] }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=43 |title=Barack Obama (August 4, 1961 – ) |accessdate=January 12, 2009 |work=American Presidents: Life Portrait |publisher=[[C-SPAN]] }}</ref> | rowspan=2 | January 20, 2009 | rowspan=2 | January 20, 2017 | &nbsp; [[Democratic Party (United States)|Democratic]] &nbsp; | [[Joe Biden]] | align=center | [[Presidency of Barack Obama|56]] |} {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} == Akoye == {{reflist|group=n|colwidth=30em}} == Itokasi == {{reflist|2}} [[Ẹ̀ka:Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà|*]] 2icm2dne24m0ktyc1bkl2l81lr8z9a7 Morgan Tsvangirai 0 16423 639934 576347 2026-11-08T03:02:52Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639934 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = Morgan Tsvangirai |image = Morgan Tsvangirai Oslo 2009 A.jpg |order = [[Prime Minister of Zimbabwe|Alakoso Agba ile Simbabue]] |president = [[Robert Mugabe]] |deputy = [[Thokozani Khuphe]]<br>[[Arthur Mutambara]] |term_start = 11 February 2009 |term_end = |predecessor = Position re-established <small>last held by [[Robert Mugabe]]</small> |successor = |order2 = President of the [[Movement for Democratic Change – Tsvangirai|Movement for Democratic Change-Tsvangirai]] |term_start2 = 31 March 2005 |term_end2 = |predecessor2 = Position established |successor2 = |order3 = President of the [[Movement for Democratic Change (pre-2005)|Movement for Democratic Change]] |term_start3 = 31 September 1999 |term_end3 = 31 March 2010 (re-elected) |predecessor3 = [[Gibson Sibanda]] |successor3 = Position abolished |order4 = Secretary General of the [[Zimbabwe Congress of Trade Unions]] |term_start4 = 10 May 1987 |term_end4 = 31 September 1999 |predecessor4 = [[Masotsha Ndhlovu]] |successor4 = [[Wellington Chibebe]] |birth_date = {{bda|1952|03|10|df=y}} |birth_place = [[Gutu]], [[Southern Rhodesia]] |death_date = |death_place = |party = [[Movement for Democratic Change (pre-2005)|Movement for Democratic Change]] <small>(1999 – )</small><br>[[Movement for Democratic Change – Tsvangirai|Movement for Democratic Change–Tsvangirai]] <small>(2005 – present)</small> |spouse = [[Susan Tsvangirai]] <small>(1958–2009; deceased)</small> |residence = [[Avondale, Harare|Avondale]], [[Zimbabwe]] |profession = [[Trade union]]ist |religion = [[Christianity]] |signature = Morgansign.svg |website = [http://www.zimbabweprimeminister.org/index.php Official website]<br> [http://www.mdc.co.zw Party website] }} '''Morgan Richard Tsvangirai''' ({{IPA-en|ˈtʃæŋɡɪraɪ}};<!--BBC and PBS TV pronunciation--> {{IPA-all|ts͎aŋɡira.i|[[Shona language|Shona]]:}}, ojoibi 10 Osu Keta 1952) ni [[Prime Minister of Zimbabwe|Alakoso Agba]] orile-ede [[Zimbabwe|Simbabue]].<ref>{{cite news|url=http://www.voanews.com/english/2009-02-11-voa8.cfm|title=Tsvangirai Sworn In as Zimbabwe's Prime Minister|date=11 February 2009|accessdate=11 February 2009|first=Denise|last=Robertson|publisher=[[Voice of America]]|archiveurl=https://archive.ph/20120630023604/http://www.voanews.com/content/a-13-2009-02-11-voa8-68629307/407621.html|archivedate=30 June 2012|deadurl=yes}}</ref> {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} ==Itokasi== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Tsvangirai Morgan}} [[Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1952]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ará Sìmbábúè]] 8e8sw5umowfflf958wz211urny74i9c Akin Adesokan 0 16918 639705 618040 2026-11-07T19:56:25Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639705 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | image = | image_size = 150px | nationality = [[Nàìjíríà]] | occupation =[[w:writer|Onkòwé]] }} '''{{PAGENAME}}''' je olukowe omo ile [[Naijiria]]<ref name=":0" /> ==Igbèsi Àyè Àrakunrin naa== Akin Adesokan jẹ akọwè to lori àṣà ilẹ Afirica nibi toti jẹ associate professor ti comparative literature ni ilè iwè giga ti Indiana Bloomington<ref name=":0">https://africasacountry.com/author/akin-adesokan</ref><ref>https://agnionline.bu.edu/about/our-people/authors/akin-adesokan/</ref><ref>https://mediaschool.indiana.edu/people/profile.html?p=adesokan</ref>. ==Ẹkọ== Ni ọdun 1990, Akin lọsi ilè iwè giga ti ìlú Ibadan Adesokan gba MA ni ọdun 2003 ati Ph.D. lati ilè iwè giga ti Cornell ni ọdun 2005 nibi toti gba ẹbun gẹgẹbi akẹẹkọ to pegede julọ ninu department rẹ ni Theatre Arts. Arakunrin naa gba ẹbu ti Faculty ti Arts ati Apapọ Council ti Arts ati Àṣà.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.africanwriter.com/a-witness-to-these-times-the-akin-adesokan-interview/ |access-date=2017-12-17 |archive-date=2018-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180214142026/https://www.africanwriter.com/a-witness-to-these-times-the-akin-adesokan-interview/ |dead-url=yes}}</ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/opinion/93536-hating_nigeria_appropriately_by_akin_adesokan.html</ref>. ==Ami Ẹyẹ== Akin Adesokan gba Ami Ẹyẹ ti PEN Freedom-to-Write ni ọdun 1998 ati Àmi Ẹyẹ ti Lillian Hellman-Dashuell Hammett Human Rights ni ọdun 1999<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.nwokolo.com/roots.htm |access-date=2022-11-24 |archive-date=2022-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124174659/https://www.nwokolo.com/roots.htm |dead-url=yes }}</ref>. ==Itokasi== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Adesokan, Akin}} [[Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà]] fh0mzcvl7wsbj7nbbrpogquw4jl2d8v Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Muṣin 0 17460 639693 543344 2026-11-07T19:48:51Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639693 wikitext text/x-wiki [[File:Mushin LGA.png|thumb|Location of Mushin within [[Lagos Metropolitan Area]]]] '''Muṣin''' jẹ́ [[Local Government Areas of Nigeria|Ìjọba ìbílẹ̀]] kan ní in [[Ìpínlẹ̀ Èkó]].<ref name=nigeriacongress>{{cite web| title =Mushin| work =NigeriaCongress.org| url =http://www.nigeriacongress.org/FGN/administrative/lgadetails.asp?lg=Mushin| accessdate =2007-04-08| archive-date =2021-01-11| archive-url =https://web.archive.org/web/20210111170333/http://www.nigeriacongress.org/FGN/administrative/lgadetails.asp?lg=Mushin| dead-url =yes}}</ref> ó jẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ tí ó wà ní apá Gúúsù [[Ìpínlẹ̀ Èkó]] ní ẹ̀gbẹ́ [[Ìlú Ìkẹjà]]. Muṣin jẹ́ ìlú tí èrò pọ̀ sí jùlọ, látàrí apáọ̀jù èrò yí, ó jẹ́ kí ìwà ọ̀bùn àti ẹ̀gbin ó rẹ̀sẹ̀ walẹ̀ láàrín àwọn olùgbé ibẹ̀, àwọn [[ilé]] tí ó wà níbẹ̀ kò fi bẹ́ẹ̀ kájú òṣùwọn. Gẹ́gẹ́ [[ètò ìkànìyàn]] ọdún 2006 ṣé ṣe fìdí rẹ̀ múlẹ̀ wipe àwọn olùgbé Muṣin tó 633,009 níye. ==Ètò ọrọ̀-ajé ati ààtò ìlú == Lẹ́yìn tí ìjọba àwọn Gẹ̀ẹ́sì wó ní orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]], oríṣiríṣi ìdàgbà-sókè ni ó bẹ̀rẹ̀ sí ń de bá agbègbè Muṣin. Lára rẹ̀.ni bí àwọn ènìyàn ṣe ń kúrò ní abúlé tí wọ́n sì ń kò lọ sí àárín ìgboro [[Èkó]], pàá pàá jùlọ agbègbè Muṣ. Látàrí àpọ̀jù èrò yí, [[ilé]] gbígbé ati iṣẹ́ ṣíṣe le koko. Amọ́ sa,ìlú Muṣin tún ní ànfaní láti ní àwọn ilé-iṣẹ́ oríṣiríṣi. Lára àwọn ilé-iṣẹ́ tí ó ti wà níbẹ̀ ni ilé-iṣẹ́ [[aṣọ]] àti [[òwú]], ilé-iṣẹ́ [[bàtà]], ilé-iṣẹ́ tí ó ń pèsè kẹ̀kẹ́ ológere ati [[Kẹ̀kẹ́ Alùpùpù]] àti ilé-iṣẹ́ tí ó ń pèsè [[mílíkì]] Ìlú Muṣin ní àwọn ohun amáyéderùn bíi ilé ìwòsàn àti ilé ẹ̀kọ́ alákọ̀bẹ̀rẹ̀ tí tí dé ilé ẹẹ̀kọ́ girama pẹ̀lú ohun èlò tìgbà lo de fún àwon akẹ́ẹ̀kọ́. Ìlú Muṣin tún ní àwọn ọ̀nà mẹ́ta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ tí a lè gbà wọ inú ìlú yìí, àwọn ọ̀nà náà ni, ọ̀nà Èkó, Ṣómólú àti Ìkẹjà. Àwọn ẹ̀yà Yorùbá ni ó pọ̀jù nínú àwọn olùgbé agbègbè yí, tí ó sì jẹ́ èdè abínibí Yorùbá ni wọ́n ń sọ jù níbẹ̀ <ref>{{Cite web|title = Mushin {{!}} Nigeria|url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/398880/Mushin|accessdate = 2015-05-22}}</ref> ==Àwọn Ìlú tó pààlà pẹ̀lú Muṣin== Ní ojú-ọ̀nà márosẹ̀ apá Gúúsù - Oṣòdì sí Àpápá láti Orí afárá Oṣòdì lọ sí ojúnà ọkọ̀ òfurufú tí a bá ń jáde láti inú Oṣòdì lọ sí òpópónà márosẹ̀ Agége ní apá Àríwá - tó pààlà pẹ̀lú Ìjọba Ìbílẹ̀ Súrùlérè, léyìí tí ó tún pààlà pẹ̀lú àwọn òpópónà wọ̀nyí: òpópónà Bishop, Àkọ́bí, LUTH, Ìdí-Àràbà, àti àwọn ní agbègbè Ìlà-oòrùn tó tún lọ sí ojúnà Agége láti Oṣòdì òpópónà Bishop lápáa Ìwọ̀-oòrùn tó lọ sí ojúnà márosẹ̀ Oṣòdì/Àpápá tó wà forí sọ oríta agbègbè Ìtìrẹ́-Ìjèṣà léyìí tí Ìlú Ìtìrẹ́-Ìjèṣà wà lábẹ́ Ìjọba Ìbílẹ̀ Muṣin tẹ́lẹ̀rí. {{Ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{reflist}} {{Ibile Eko}} [[Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Èkó|Mushin]] sczu7bcbrtg7v48kv1n99vp68gp1gg9 Pítsílẹ́mu 0 18903 640001 619311 2026-11-08T05:38:10Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640001 wikitext text/x-wiki [[Fáìlì:Agustín_Ross_Cultural_Center_in_June_2011.jpg|thumb|Agbègbè ìbílẹ̀ Augustín Ross, Pítsílẹ́mu.]] {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> |official_name = Pitsilimu |other_name = |native_name = Pichilemu |nickname = [[Surf]] Capital (''Capital del Surf'') |settlement_type = [[City|Ilu]] |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = 200px |image_alt = |image_caption = |image_flag = Flag of Pichilemu.svg |flag_alt = Flag of Pichilemu. |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = Coat of arms of Pichilemu .svg |shield_alt = Coat of arms of Pichilemu. |shield_size = 64px |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = 200px |map_alt = Map of Pichilemu, including all of his streets. |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Chile |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 120 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[List of countries|Orile-ede]] |subdivision_name = {{flag|Chile}} |subdivision_type1 = [[Regions of Chile|Agbegbe]] |subdivision_name1 = [[O'Higgins Region|O'Higgins]] |subdivision_type2 = [[O'Higgins Region#Administrative divisions|Igberiko]] |subdivision_name2 = [[Cardenal Caro Province|Cardenal Caro]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = [[Mayor]] |leader_name = Marcelo Cabrera (2008-2009)<ref name="Cabrera 3 años">{{cite web|url=http://www.elrancahuaso.cl/admin/render/noticia/17884|title=Hasta 3 años de Cárcel arriesga el Alcalde de Pichilemu |language=Spanish |author=El Rancahuaso Team |date=2009-02-17 |publisher=El Rancahuaso |accessdate=2009-12-04}}</ref><ref name="Cabrera regreso"/><br />Roberto Córdova (2009-2012)<ref name="Roberto">{{cite web |url=http://www.pichilemuchile.com/?p=381 |title=Concejal Roberto Córdova es elegido nuevo alcalde de Pichilemu |author= |date=2009-09-01 |language=Spanish |work= |publisher=PichilemuChile.com |accessdate=2009-12-04 |archive-date=2024-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127133943/http://www.pichilemuchile.com/?p=381 |dead-url=yes }}</ref><ref name="Roberto2">{{cite web |url=http://pichilemunews.blogcindario.com/2009/09/03107-alcalde-titular-habemus-en-pichilemu-roberto-cordova-carreno-elegido-tras-resolucion-del-tricel.html |title=Alcalde titular "Habemus" en Pichilemu: Roberto Córdova elegido trans resolución del Tricel |language=Spanish |publisher=PichilemuNews.cl |author=Washington Saldías |date=2009-09-01 |accessdate=2009-12-04 |archive-date=2012-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120301124652/http://pichilemunews.blogcindario.com/2009/09/03107-alcalde-titular-habemus-en-pichilemu-roberto-cordova-carreno-elegido-tras-resolucion-del-tricel.html |dead-url=yes }}</ref> |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = October 6, 1845 |established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> |established_date2 = December 22, 1891 |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = December 22, 1891 <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = 741.9 km² |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 713.8 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 12,392 |population_density_km2 = 16.54 |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> |timezone = Chile Time (CLT)<ref>{{cite web |url=http://www.world-time-zones.org/zones/chile-time.htm |accessdate=2007-05-05 |title=Chile Time |publisher=World Time Zones .org |archive-date=2007-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911130719/http://www.world-time-zones.org/zones/chile-time.htm |dead-url=yes }}</ref> |utc_offset = -4 |timezone_DST = Chile Summer Time (CLST)<ref>{{cite web |url=http://www.world-time-zones.org/zones/chile-summer-time.htm |accessdate=2007-05-05 |title=Chile Summer Time |publisher=World Time Zones .org |archive-date=2007-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911130451/http://www.world-time-zones.org/zones/chile-summer-time.htm |dead-url=yes }}</ref> |utc_offset_DST = -3 |area_code = +56-72 |latd =34 |latm =23 |lats = 31 |latNS = S |longd =72 |longm =0 |longs =50 |longEW = W |elevation_footnotes = <!--for references: use tags--> |elevation_m = 0 |elevation_ft = 0 <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[ZIP code]]s |postal_code = 3220478 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = http://www.pichilemu.cl |footnotes = }} '''Pichilemu''' ({{Lang-arn|Small forest}}, {{IPA-es|/pitʃilemu/}})<ref name="Cardenal Caro Province">{{cite web | url=http://www.visitingchile.com/eng/regions/center-region/region-libertador-ohiggins/province-cardenal-caro/province-cardenal-caro.php | title=Cardenal Caro Province, Chile | publisher=Grupo Visiting | accessdate=2009-12-03}}</ref> je ilu kekere leba odo igbadun tobudo si arin orile-ede [[Chile|Tsili]]<ref name="Cardenal Caro Province"/><ref name="Chile Destination Pichilemu">{{cite web |url=http://www.gochile.cl/attr/htm/pichilemu.asp |title=Chile Destination Pichilemu |publisher=GoChile.com |accessdate=2009-12-04 |archive-date=2009-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091126160710/http://www.gochile.cl/attr/htm/pichilemu.asp |dead-url=yes }}</ref> bakanna o tun je oluilu [[Cardenal Caro Province|Igberiko Cardenal Caro]].<ref>{{cite web|url=http://www.vi.cl/secciones/turismo/cardenal_caro.html|title=Cardenal Caro|publisher=VI.cl|accessdate=2009-12-04|language=Spanish|archive-date=2012-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120227084803/http://www.vi.cl/secciones/turismo/cardenal_caro.html|dead-url=yes}}</ref> {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} == Itokasi == {{reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Tsílè]] 7v7de1bij0m7l4wfvduprqjila2r4wc Gúúsù Sudan 0 19408 639829 576004 2026-11-07T22:44:52Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639829 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name =Republic of South Sudan |common_name =Gúúsù Sudan |image_flag =Flag of South Sudan.svg |image_coat =Coat_of_arms_of_South_Sudan.svg |symbol_type =Emblem |motto ="Justice, Liberty, Prosperity" |anthem ="[[South Sudan Oyee!]]" |image_map =South_Sudan_(orthographic_projection)_highlighted.svg |capital =[[Juba, South Sudan|Juba]] |largest_city =[[Juba, South Sudan|Juba]] |latd=04|latm=51|latNS=N|longd=31|longm=36|longEW=E |official_languages =[[English language|English]] |regional_languages=[[Juba Arabic]] is [[lingua franca]] around Juba. [[Dinka language|Dinka]] 2–3 million; other major languages are [[Nuer language|Nuer]], [[Zande language|Zande]], [[Bari language|Bari]], [[Shilluk language|Shilluk]] |ethnic_groups=[[Dinka people|Dinka]], [[Nuer people|Nuer]], [[Bari people|Bari]], [[Lotuko]], [[Kuku people|Kuku]], [[Zande people|Zande]], [[Mundari (tribe)|Mundari]], [[Kakwa people|Kakwa]], [[Pojulu people|Pojulu]], [[Shilluk people|Shilluk]], [[Moru people|Moru]], [[Acholi people|Acholi]], [[Madi people|Madi]], [[Lulubo]], [[Lokoya people|Lokoya]], [[Toposa people|Toposa]], [[Lango people (Sudan)|Lango]], [[Didinga]], [[Murle people|Murle]], [[Anuak people|Anuak]], [[Makaraka (people)|Makaraka]], [[Mundu]], [[Jur]], [[Kaliko]], and others. |ethnic_groups_year = |demonym =[[South Sudanese]] |government_type =[[Federal republic|Federal]] [[presidential system|presidential]] [[representative democracy|democratic]] [[republic]] |leader_title1 =[[List of Presidents of South Sudan|President]] |leader_name1 =[[Salva Kiir Mayardit]] |leader_title2 =[[List of Vice-Presidents of South Sudan|Vice-President]] |leader_name2 =[[Riek Machar]] |legislature =[[South Sudan Legislative Assembly|Legislative Assembly]] |sovereignty_type =[[Independence]] |sovereignty_note =from [[Sudan]] |established_event1 =[[Comprehensive Peace Agreement]] |established_date1 =January 6, 2005 |established_event2 =[[Autonomous Government of Southern Sudan|Autonomy]] |established_date2 =July 9, 2005 |established_event3 =[[Independence]] from [[Sudan]] |established_date3 =July 9, 2011 |area_rank =45th |area_magnitude = |area_km2 =619745 |area_sq_mi = |percent_water = |population_estimate=7,500,000–9,700,000 ''(2006, UNFPA)''<ref name="unfpa">{{Cite web|url=http://sudan.unfpa.org/souther_Sudan/index.htm|title=UNFPA Southern Sudan|work=UNFPA|access-date=2010-02-14|archive-date=2011-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110103175900/http://sudan.unfpa.org/souther_Sudan/index.htm|dead-url=yes}}</ref><br /> 11,000,000–13,000,000 ''(Southern Sudan claim, 2009)''<ref>{{Cite news|url=http://www.sudantribune.com/spip.php?article31005|title=Sudan census committee say population is at 39 million|work=SudanTribune|date=2009-04-27|access-date=2010-02-14|archivedate=2012-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121123114814/http://www.sudantribune.com/spip.php?article31005|deadurl=yes}}</ref> |population_estimate_rank = |population_estimate_year = |population_census=8,260,490 ''(disputed)''<ref name="n24">{{Cite news|url=http://www.news24.com/Content/World/News/1073/b52cc36803164f39be83598566f1eb70/21-05-2009-07-23/Discontent_over_Sudan_census|title=Discontent over Sudan census|work=News24.com|date=2009-05-21}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |population_census_year =2008 |population_census_rank =94th |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_density_rank = |GDP_PPP = |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = |GDP_PPP_per_capita = |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_year = |GDP_nominal_per_capita = |GDP_nominal_per_capita_rank = |Gini = |Gini_year = |Gini_category = |HDI = |HDI_rank = |HDI_year = |HDI_category = |currency =[[Sudanese pound]] |currency_code =SDG |time_zone =[[East Africa Time]] |utc_offset =+3 |cctld = |calling_code =249 |footnote1 = }} '''Gúúsù Sudan''', lonibise bi '''Orileominira ile Gúúsù Sudan''',<ref>{{Cite web |title=South Sudan becomes world's newest nation - Forbes.com<!-- Bot generated title --> |url=http://www.forbes.com/feeds/ap/2011/07/08/general-af-south-sudan-independence_8556235.html |access-date=2011-07-12 |archive-date=2011-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110712012350/http://www.forbes.com/feeds/ap/2011/07/08/general-af-south-sudan-independence_8556235.html |dead-url=yes }}</ref> je [[landlocked country|orile-ede tileyika]] kan ni [[East Africa|Ilaorun Afrika]]. [[Juba, South Sudan|Juba]] ni oluilu re. O ni bode mo [[Ethiopia]] ni ilaorun; [[Kenya]], [[Uganda]], ati [[Democratic Republic of the Congo|Orileominira Oseluarailu ile Kongo]] ni guusu; [[Central African Republic|Orileominira Aringbongan Afrika]] ni iwoorun; ati [[Sudan]] ni ariwa. {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} == Itokasi == {{reflist}} {{Awon orile-ede Afrika}} [[Ẹ̀ka:Gúúsù Sudan| ]] [[Ẹ̀ka:Àwọn orílẹ̀-èdè Áfríkà]] k1dsl4ahp995nicymq41ty8jlxghtdh Patrick Aga 0 21645 639992 597460 2026-11-08T05:24:14Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639992 wikitext text/x-wiki '''Patrick Aga''' ni wọ́n yàn gẹ́gẹ́ bí Aṣòfin fún agbègbè Nasarawa ti eka Ariwa (North) ti ìpínlẹ̀ Nasarawa, Nàìjíríà ní ìbẹ̀rẹ̀ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà Kẹrin, tí ó ń dije lati egbe Peoples Democratic Party (PDP). Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní ọjọ́ kọkàndínlọgbọn oṣù karùn-ún ọdún 1999.<ref>{{cite web|url=https://psephos.adam-carr.net/countries/n/nigeria/nigerialeg2.txt|title=Federal Republic of Nigeria Legislative Election of 20 February and 7 March 1999|work=Psephos|access-date=2010-06-24|archive-date=2011-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110220023135/http://psephos.adam-carr.net/countries/n/nigeria/nigerialeg2.txt|dead-url=yes}}</ref> Lẹ́yìn tí ó gba ìjókòó rẹ̀ ní Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin ní oṣù kẹfà ọdún 1999, wọ́n yàn án sí ìgbìmọ̀ lórí Ìwà, Ìdájọ́, Ọ̀rọ̀ Àwọn Obìnrin, Ìṣòwò, Ẹ̀kọ́, Àwọn Iṣẹ́ Àkànṣe àti Gbèsè Ìbílẹ̀ & Ajeji (igbákejì alága). Ní àsìkò ìdìbò ọdún 2003, Aga gbé lọ sí ẹgbẹ́ Alliance for Democracy (AD) pẹ̀lú ìrètí láti di gómìnà Nasarawa lórí ìkànnì yẹn. Lẹ́yìn ìdìbò naa, ẹgbẹ́ AD pín sí ẹgbẹ́ alátakò méjì. Ní oṣù Kejìlá ọdún 2003 wọ́n yàn Aga gẹ́gẹ́ bí igbákejì alága orílẹ̀-èdè fún agbègbè Àríwá-Àárín nínú ẹgbẹ́ tí Olórí Adebisi Akande ń darí.<ref>{{cite web|url=https://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-19754951_ITM|title=Akande Emerges Lagos AD Faction Chairman, Akinfenwa Wins in Abuja.|date=17 December 2003|work=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]|author=Bolade Omonijo, Emmanuel Aziken & Olasunkanmi Akoni|access-date=2010-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022150142/https://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-19754951_ITM|archive-date=2012-10-22|url-status=dead}}</ref> {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} ==Itokasi== {{reflist}} {{Nigerian Senators of the 4th National Assembly}} [[Ẹ̀ka:àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà]] 8ldbdf0iv90m6k13cluenb51zjntbix Ìrágbìjí 0 22457 640128 620065 2026-11-08T09:48:56Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640128 wikitext text/x-wiki '''Iragbiji''' (tí a tún mọ̀ sí '''Ira-gba-iji''') jẹ́ ìlú kan, àti olú ìlú àgbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Boripe ní [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun]], [[Nàìjíríà]], nítòsí [[Ikirun]]. Àwọn [[Ìran Yorùbá|ọmọ Yorùbá]] ló ń gbé àgbègbè náà.<ref name="obatala">{{cite web|url=http://www.oyelami.com/iragbiji.htm |title=Iragbiji, Nigeria |access-date=2006-12-22 |publisher=Obatala Centre for Creative Arts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070310201606/http://www.oyelami.com/iragbiji.htm |archive-date=2007-03-10 }}</ref> Iye àwọn ènìyàn tó ń gbé níbẹ̀ wọ 164,172.<ref name="getamap.net">{{Cite web|title=Iragbiji - Osun State Map, Weather and Photos - Nigeria: populated place - Lat:7.9 and Long:4.68333|url=http://www.getamap.net/maps/nigeria/nigeria_(general)/_iragbiji/|access-date=2020-06-25|website=www.getamap.net}}</ref> == Ìtàn àti ìṣe ìbílẹ̀ == [[File:Short oral history of Iragbiji in Iragbiji language by a native speaker.webm|thumb|Ìtàn ṣókí nípa Iragbiji láti ẹnu ọmọ ìbílẹ̀]] Gẹ́gẹ́ bí ìtàn ìbílẹ̀ ṣe sọ,<ref>{{Cite web|last=Iragbiji|first=Abdullateef Aliyu, who was in|date=2020-09-13|title='In Iragbiji, we guard our cultural heritage jealously'|url=https://dailytrust.com/in-iragbiji-we-guard-our-cultural-heritage-jealously|access-date=2020-09-13|website=Daily Trust|language=en|archive-date=2023-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612091356/https://dailytrust.com/in-iragbiji-we-guard-our-cultural-heritage-jealously/|dead-url=yes}}</ref> orúkọ '' 'Iragbiji''' bẹ̀rẹ̀ ní nǹkan bí ẹgbẹ̀ta [600] ọdún sẹ́yìn, a ri gbọ́ pé àwọn tí wọ́n tẹ ilú yìí dó, abẹ́ igi IRA ni wọ́n ń kọ́lé wọn sí (Bradilier Thongy).<ref>{{Cite web|date=2018-10-30|title=Iragbiji hills: Monuments of nature's beauty|url=https://tribuneonlineng.com/iragbiji-hills-monuments-of-natures-beauty/|access-date=2020-06-14|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> ògbójú ọdẹ kan láti ìlú Ejió ní agbólé Moore, [[Ilé-Ifẹ̀|Ile Ife]] tí à ń pè ní Sunkúngbadé (Obebe) ló dá ilú náà sílẹ̀. Sunkungbade gba orúko rẹ̀ láti inú eré tó ṣẹ̀dá nígbà tó wà ní ọmọ kékeré. Wọ́n ní ó máa ń sunkún láìdáwọ́dúró, kódà wàrà ọmú ìyá rẹ̀ kò lè tù ú lára.<ref>{{Cite web|title=Iragbiji in Nigerian History: A Preamble|url=https://villagespec.wordpress.com/2016/07/15/brief-history-of-iragbiji-town-in-osun-state/|language=en-US|access-date=2020-06-15|archive-date=2021-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210425031514/https://villagespec.wordpress.com/2016/07/15/brief-history-of-iragbiji-town-in-osun-state/|dead-url=yes}}</ref> Gẹ́gẹ́ bó ṣe rí nígbà yẹn, wọ́n fọ̀rọ̀ wá ọ̀rọ̀ ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò wò láti mọ ìdí tó fí í sunkún tó bẹ́ẹ̀. Ifá gba àwọn òbí rẹ̀ nímọ̀ràn pé kí wọ́n ṣe adé kékeré kan, kí wọ́n sì gbé e lé e lórí nígbàkigbà tó bá sunkún.<ref name="Editor">{{Cite web|date=2017-08-06|title=Iragbiji in Nigerian History: A Preamble|url=https://thedefenderngr.com/iragbiji-in-nigerian-history-a-preamble/|access-date=2020-06-15|website=The DEFENDER|language=en-US}}</ref> Ìmọ̀ràn ọ̀rọ̀ náà ṣiṣẹ́, bẹ́ẹ̀ náà ni Sunkungbade (ẹni tí ó ké láti gba adé) sí orúkọ rẹ̀. Alufa Ifa, Ọladunjoye, sọtẹlẹ pé nígbà tí Sunkungbade bá dàgbà, òun yóò béèrè láti wá agbègbè tirẹ̀ àti pé kí wọ́n gba òun láàyè láti ṣe bẹ́ẹ̀. Bí ọmọ náà ṣe ń dàgbà, ó bẹ̀rẹ̀ sí í fi gbogbo ìwà tí àlùfáà ti sọ tẹ́lẹ̀ hàn. Ó jẹ́ onígboyà, olóyè, ó ní agbára àti paapaa ti o ni ibatan si aṣa. O jẹ ọdẹ ńlá kan tó lágbára ohun ìjìnlẹ̀. Ó fẹ́ obìnrin kan tí orúkọ rẹ̀ ńjẹ́ Oloyade. Laipẹ lẹhinna, o beere lọ́wọ́ àwọn òbí rẹ̀ pé kí wọ́n gba òun láàyè láti lọ àti pé o wa ibugbe tirẹ. Nígbà tí àwọn òbí rẹ̀ ń rántí ìmọ̀ràn Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run, wọ́n bù kún wọn.<ref>{{Cite web|last=Villagespec|date=2016-07-15|title=Brief History of Iragbiji town in Osun State|url=https://villagespec.wordpress.com/2016/07/15/brief-history-of-iragbiji-town-in-osun-state/|access-date=2020-06-15|website=villagespec.com|language=en|archive-date=2021-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210425031514/https://villagespec.wordpress.com/2016/07/15/brief-history-of-iragbiji-town-in-osun-state/|dead-url=yes}}</ref> == Àwọn alága ìjọba ìbílẹ̀ Boripe láti ọdún 1991 == Ọdún 1991 ni wọ́n ṣe ìdásílẹ̀ agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Boripem * [[Prince Gboyega Famoodun]] * [[Elder Bode Aremu]] * [[Alhaji Kareem Adegboyega Afolabi]] * [[Chief Adeniyi Aina]] * [[Elder Ruben Ajayi]] * [[Prince Bimbo Oyedele]] * [[Hon. Kehinde Hassan]] Moronkeji<ref>{{cite web |title=List of Local Government in Osun State, Nigeria, LGA Chairman and their Location (2023) – Information |url=https://naijaquest.com/how-many-local-government-in-osun-state-nigeria-lga-chairman-and-location/ |access-date=25 November 2023 |archive-date=11 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011081221/https://naijaquest.com/how-many-local-government-in-osun-state-nigeria-lga-chairman-and-location/ |dead-url=yes }}</ref> * [[Hon. Tajudeen Abiodun Ayantoye]]<ref>{{Cite web|title=Full List of Newly Appointed Local Govt Caretaker Committee In Osun – State of Osun Official Website|url=https://www.osunstate.gov.ng/2017/04/full-list-newly-appointed-local-govt-caretaker-committee-osun/|access-date=2020-06-22|language=en-US}}</ref> * [[Hon. (Rev) Oyeyiola Adelani Adebayo]] * [[Hon. Adeyemi Fatai tayelolu]] == Àwọn ilé-ẹ̀kọ́ ní ìlú náà == Ìdàgbàsókè ń dé bá Iragbiji lọ́wọ́ lọ́wọ́ nípa iye àwọn ilé-ẹ̀kọ́ tí wọ́n ń ní;<ref>{{Cite web|title=The Name Iragbiji|url=https://web.facebook.com/INDEGENES-OF-IRAGBIJILAND-87878462114|website=www.google.com}}</ref> === Àwọn ilé-ìwé alákòóbẹ̀rẹ̀ ti ìjọba === * N. U. D School 1, Isale Oyo, Iragbiji * N. U. D. School 2, Isale Oyo, Iragbiji * St. Peters Anglican Primary School, Oloti Area, Iragbiji * Baptist Primary School, Isale Oyo, Iragbiji * C & S Primary School, Ajegunle Area, Iragbiji * Oba Rasheed Ayotunde Olabomi Model Primary School, Orita Odan, Iragbiji * C. A. C. Primary School, Idi-Isakaagba, Iragbiji * L. A. Primary School, Popo, Iragbiji * L. A. Primary School Eesade, Iragbiji * Methodist Primary School, Otapete Area, Iragbiji * Ajani Okin Memorial Primary School, Adugbo, Iragbiji '''Èyí tí ò sí nígboro''' * C. A. C. Primary School, Idi-Ogungun * Community Primary School, Oore * Community Primary School, Odebudo * Aderibigbe Memorial Primary School, Eleesun * Agbeniga Community Primary School, Aro Ayedaade * D. C. Primary School, Egbeda * Community Primary School, Ayekale === Àwọn ilé-ìwé girama ti ìjọba === * Oke Iragbiji Grammar School, Iragbiji * Baptist Secondary Grammar School, Iragbiji * Unity School, Iragbiji * Nawar-ud-Deen Grammar School, Isale Oyo, Iragbiji === Àwọn ilé-ìwé alákòóbẹ̀rẹ̀ aládàáni === * FOMWAN Nursery School, Adugbo, Iragbiji * God Supremacy Nursery & Primary School, Iragbiji * Our Lady of Fatimah Nursery & Primary School, Adikoko, Iragbiji * Pace Setter Nursery & Primary School, Egbeda Road, Iragbiji * Onward Nursery & Primary School, Iragbiji * Gods Heritage Nursery & Primary School, Iragbiji * Prince of Peace Nursery & Primary School, Iragbiji * Ibad Rahaman Nursery & Primary School, Iragbiji * Dunit Nursery & Primary School, Iragbiji * Markaz Nursery & Primary School, Iragbiji * A2 Group of Schools, Isale Oyo, Iragbiji === Àwọn ilé-ìwé girama aládàáni === * FOMWAN High School, Iragbiji * Victory Scientific High School, Iragbiji * A2 Comprehensive High School, Iragbiji * Muslim Comprehensive High School, Iragbiji * Pace Setter Group of Schools, Iragbiji === Ilé-ẹ̀kọ́ gíga === * Pathfinder College of Health Technology, Isanpa, Iragbiji. * Proposed Bisola University, Egbeda Road, Iragbiji * Osun State College of Education Ilesa Sandwich Centre, Oke-Iragbiji Grammar School, Iragbiji ==Àwọn ìtọ́kasí== b6tzjv7c32ix3bvzkp9c8uasoq0uqly John Bennett Fenn 0 23494 639870 585892 2026-11-08T00:30:03Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639870 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = John Bennett Fenn | image = John B Fenn01.jpg | birth_date = {{birth date|1917|6|15}} | birth_place = [[New York City]], [[New York]] | death_date = {{death date and age|2010|12|10|1917|6|15}} | death_place = [[Richmond, Virginia|Richmond]],<ref> {{cite news | first = Kenneth | last = Chang | title = John B. Fenn, Nobel Winner Who Studied Large Molecules, Dies at 93 | date = December 13, 2010 | url = http://www.nytimes.com/2010/12/13/science/13fenn.html?_r=2&ref=science | work = New York Times | pages = A23 | accessdate = 2010-12-14}}</ref> [[Virginia]] | residence = [[United States|Amerika]] | nationality = [[United States|Amerika]] | field = [[Chemistry|Kemistri]] | work_institutions = [[Princeton University]]<br>[[Yale University]]<br>[[Virginia Commonwealth University]] | alma_mater = [[Berea College]]<br>[[Yale University]] | doctoral_advisor = | doctoral_students = | known_for = [[Electrospray ionization]] | prizes = [[Nobel Prize in Chemistry|Ebun Nobel ninu Kemistri]] (2002) | footnotes = }} '''John Bennett Fenn''' (June 15, 1917{{ndash}} December 10, 2010<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://www.wset.com/Global/story.asp?S=13653816 |access-date=2010-12-15 |archive-date=2023-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231203214830/http://www.wset.com/Global/story.asp?S=13653816 |dead-url=yes}}</ref>) je omo orile-ede Amerika ojogbon isewadi [[analytical chemistry|kemistri alatuyewo]] to gba ipin kan [[Nobel Prize|Ebun Nobel]] ninu [[Nobel Prize in Chemistry|Kemistri]] ni 2002. {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} == Itokasi == {{reflist}} {{Nobel Prize in Chemistry}} {{DEFAULTSORT:Fenn John Bennett}} [[Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1917]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2010]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel nínú Kẹ́místrì]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Nobel ará Amẹ́ríkà]] qa1iqfa1t1p2o2qkkxtsjkmpmw2qrlq Ìgbìmọ̀ Akáríayé Àgbéléèbú Pupa 0 24897 640122 588961 2026-11-08T09:34:50Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640122 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 23em; font-size: 90%;" |+ style="font-size: larger;" | '''Ìgbìmọ̀ Akáríayé Àgbéléèbú Pupa''' <tr><td colspan="2" style="text-align: center; padding: 16px 0 16px 0;">[[Image:Emblem of the ICRC.svg|centre|200px]]</td></tr> |- ! style="text-align:right;" | Type | Private [[humanitarianism|humanitarian]] [[organization]] |- ! style="text-align:right;" | Founded | 1863 |- ! style="text-align:right;" | Location | [[Geneva]], [[Switzerland]] |- ! style="text-align:right;" | Leaders | [[Jakob Kellenberger]], President<br>[[Angelo Gnaedinger]], Director-General |- ! style="text-align:right;" | Field | [[Humanitarianism]] |- ! style="text-align:right;" | Purpose | Protection of war wounded, [[refugee]]s, and [[prison]]ers. |- ! style="text-align:right;" | Budget | [[Swiss franc|CHF]] 1165.5 million (2009)<ref>ICRC. 2008. ''[http://www.icrc.org/Web/Eng/siteeng0.nsf/htmlall/7EUB42/$FILE/icrc_ar_07_headquarters.pdf?OpenElement ICRC 2007 Annual Report (Headquarters section)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090219225809/http://www.icrc.org/Web/Eng/siteeng0.nsf/htmlall/7EUB42/$FILE/icrc_ar_07_headquarters.pdf?OpenElement |date=2009-02-19 }}''. 35.</ref><br>168.6 m for headquarters<br>996.9 m for field operations |- ! style="text-align:right;" | Employees | 11,260 in field operations (2007)<ref>ICRC. 2008. ''[http://www.icrc.org/Web/Eng/siteeng0.nsf/htmlall/7EUB42/$FILE/icrc_ar_07_headquarters.pdf?OpenElement ICRC 2007 Annual Report (Headquarters section)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090219225809/http://www.icrc.org/Web/Eng/siteeng0.nsf/htmlall/7EUB42/$FILE/icrc_ar_07_headquarters.pdf?OpenElement |date=2009-02-19 }}. 32.</ref> |-jjj ! style="text-align:right;" | Website | [http://www.icrc.org www.icrc.org] |} '''Igbimo Akariaye ti Agbelebu Pupa''' (Geesi: ''International Committee of the Red Cross''; '''ICRC''') je aladani [[Humanitarianism|aseteyan]] to budo si [[Geneva]], [[Switzerland]]. O je [[international organization|agbajo kariaye]] fun awon [[Human rights|eto omoniyan]]. {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} ==Itokasi== {{reflist}} {{International human rights organizations}} {{Nobel Peace Prize}} [[Ẹ̀ka:àwọn àgbájọ àwọn ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn káríayé]] [[ar:اللجنة الدولية للصليب الأحمر]] [[frp:Comitât entèrnacionâl de la Crouèx-Roge]] [[be:Міжнародны камітэт Чырвонага Крыжа]] [[ca:Comitè Internacional de la Creu Roja]] [[da:Den internationale Røde Kors Komité]] [[en:International Committee of the Red Cross]] [[es:Comité Internacional de la Cruz Roja]] [[fa:کمیته بین‌المللی صلیب سرخ]] [[fr:Comité international de la Croix-Rouge]] [[ko:국제 적십자 위원회]] [[ha:Kungiyar Agaji Ta Red Cross Ta Duniya]] [[hr:Međunarodni odbor Crvenog križa]] [[is:Alþjóðaráð Rauða krossins og Rauða hálfmánans]] [[it:Comitato Internazionale della Croce Rossa]] [[kn:ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ]] [[sw:Kamati ya Kimataifa ya Msalaba Mwekundu]] [[ku:Xaça Sor]] [[krc:Къызыл Къачны халкъла арасы комитети]] [[lv:Starptautiskā Sarkanā krusta komiteja]] [[lt:Tarptautinis Raudonojo Kryžiaus ir Raudonojo Pusmėnulio Judėjimas]] [[nl:Internationaal Comité van het Rode Kruis]] [[ja:赤十字国際委員会]] [[no:Den internasjonale Røde Kors-komiteen]] [[pa:ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੈਡ ਕ੍ਰੌਸ ਕਮੇਟੀ]] [[pl:Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża]] [[pt:Comitê Internacional da Cruz Vermelha]] [[ru:Международный комитет Красного Креста]] [[simple:International Committee of the Red Cross]] [[sh:Međunarodni odbor Crvenog križa]] [[fi:Punaisen Ristin kansainvälinen komitea]] [[sv:Internationella Rödakorskommittén]] [[th:คณะกรรมการกาชาดระหว่างประเทศ]] [[uk:Міжнародний комітет Червоного Хреста]] [[vi:Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế]] [[zh:红十字国际委员会]] gu4nki5jqxqoi5568f0n83907qz0sc5 Ife Ẹ̀yẹ Àgbáyé FIFA 2010 0 25690 639846 637762 2026-11-07T23:23:48Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639846 wikitext text/x-wiki {{translate}} {{Infobox international football competition | tourney_name = Ife Ẹ̀yẹ Àgbáyé FIFA 2010 | year = | other_titles = South Africa 2010 | image = 2010 FIFA World Cup logo.svg | size = 200px | caption = 2010 FIFA World Cup official logo | country = South Africa | dates = 11 June – 11 July (31 days) | confederations = 6 | num_teams = 32 | venues = 10 | cities = 9 | champion = Spain | count = 1 | second = Netherlands | third = Germany | fourth = Uruguay | matches = 64 | goals = 145 | attendance = {{#expr: +84490 + 64100 + 31513 + 55686 + 38646 + 30325 + 38833 + 62660 + 83465 + 30620 + 62869 + 23871 + 37034 + 54331 + 32664 + 62453 + 42658 + 82174 + 31593 + 35370 + 38294 + 45573 + 64100 + 62010 + 34812 + 38074 + 26643 + 38229 + 84455 + 63644 + 34872 + 54386 + 33425 + 39415 + 61874 + 38891 + 35827 + 36893 + 37836 + 83391 + 53412 + 34850 + 63093 + 27967 + 34763 + 62712 + 41958 + 28042 + 30597 + 34976 + 40510 + 84377 + 61962 + 54096 + 36742 + 62955 + 40186 + 84017 + 64100 + 55359 + 62479 + 60960 + 36254 + 84490}} | top_scorer = {{flagicon|URU}} [[Diego Forlán]]<br />{{flagicon|GER}} [[Thomas Müller]]<br />{{flagicon|NED}} [[Wesley Sneijder]]<br />{{flagicon|ESP}} [[David Villa]]<br />(5 goals)<ref>{{cite web |url=http://www.fifa.com/classicfootball/awards/golden/award=gsa/idcup=17/pastcupawards.html |title=FIFA.com |publisher=FIFA.com |accessdate=16 November 2011 |archive-date=2 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202043839/http://www.fifa.com/classicfootball/awards/golden/award=gsa/idcup=17/pastcupawards.html |dead-url=yes}}</ref> | player = {{flagicon|URU}} [[Diego Forlán]]<ref>([[FIFA World Cup awards#Golden Ball|Golden Ball]] award)</ref> | prevseason = [[2006 FIFA World Cup|2006]] | nextseason = ''[[2014 FIFA World Cup|2014]]'' }} '''Ife Ẹ̀yẹ Àgbáyé FIFA 2010''' ni [[FIFA World Cup|Ife Eye Agbaye FIFA]] kokandinlogun, idije agbaye fun egbe agbaboolu [[List of men's national association football teams|orile-ede awon okunrin]]. O waye ni Guusu Afrika lati ojo 11 Osu Kefa de ojo 11 Osu Keje 2010. Awon orile-ede Afrika nikan ni won ni aye lati [[FIFA World Cup hosts#2010 FIFA World Cup|du]] igbalejo re; ni 2004, [[FIFA]] yan orile-ede Guusu Afrika koja Egypt ati Morocco lati di orile-ede Afrika akoko ti yio gbalejo idije na. Gbogbo ayo sele ni [[#Venues|papa ereidaraya mewa]] ni ilu mesan kakiri orile-ede na, ayo iwasopin waye ni papa ereidaraya [[Soccer City]] ni [[Johannesburg]]. Awon egbe agbaboolu mejilelogbon ni won kopa leyin ti won ti yori ninu [[2010 FIFA World Cup qualification|àwon idije ikopa]] to bere ni Osu Kejo 2007. Ninu [[#Group stage|ere ayo akoko]] idije na, awon egbe agbaboolu kookan dije ninu adipo [[round-robin|ifigagbaga]] larin awon egbe agbaboolu merin fun ipo, awon egbe agbaboolu meji ti won lewaju ninu won ni won tesiwaju. Awon egbe agbaboolu merindinlogun yi tesiwaju ninu [[2010 FIFA World Cup knockout stage|idije pami-nku]], nibi ere ayo pami-nku igba meta fa awon egbe agbaboolu meji ti won kopa ninu ayo [[2010 FIFA World Cup Final|amuwasopin]] wa. Ninu ayo iwasopin, orile-ede [[Spain national football team|Spein]], to je [[UEFA Euro 2008|aboriidije Europe]], bori orile-ede [[Netherlands national football team|Nedalandi]] pelu gol 1–0 leyin asiko afikun, [[Andrés Iniesta]] lo ju gol wole ni iseju 116k lati fun Spein ni ife-eye agbaye akoko re, o di orile-ede ekejo ti yio gba ife-eye na ati orile-ede Europe akoko ti yio gba ni eyin odi orile Europe. [[South Africa national football team|Guusu Afrika]] to gbalejo, world champions [[Italy national football team|Italia]] to je aboriidije ni [[2006 FIFA World Cup|2006]] ati [[France national football team|Fransi]] to gba ipo keji ni 2006, ni gbogbo won je kikolese lati inu awon ere ayo ayikan akoko idije na. Igba akoko nu ti orile-ede agbalejo je kikolese lati inu ere ayo ayikan akoko. ==Iyan agbalejo== {{Main|FIFA World Cup hosts#2010 FIFA World Cup}} Africa was chosen as the host for the 2010 World Cup as part of a short-lived policy, abandoned in 2007,<ref>{{cite web|url=http://za.mg.co.za/article/2007-10-29-fifa-end-world-cup-rotation-policy|title=FIFA end World Cup Rotation|publisher=Mail & Guardian Online|date=29 October 2007|accessdate=20 June 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100720070353/http://za.mg.co.za/article/2007-10-29-fifa-end-world-cup-rotation-policy|archivedate=20 July 2010|deadurl=yes}}</ref> to rotate the event among football confederations. Five African nations placed bids to host the 2010 World Cup: Egypt, Morocco, South Africa and a joint bid from Libya and Tunisia. Following the decision of the FIFA Executive Committee not to allow co-hosted tournaments, Tunisia withdrew from the bidding process. The committee also decided not to consider Libya's solo bid as it no longer met all the stipulations laid down in the official ''List of Requirements''. The winning bid was announced by FIFA president [[Sepp Blatter]] at a media conference on 15 May 2004 in [[Zürich]]; in the first round of voting South Africa received 14 votes, Morocco received 10 votes and Egypt no votes. South Africa, which had narrowly [[2006 FIFA World Cup#Host selection|failed to win the right to host the 2006 event]], was thus awarded the right to host the tournament.<ref>{{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/news/newsid=25395.html |title=Host nation of 2010 FIFA World Cup – South Africa |date=15 May 2004 |publisher=[[FIFA]] |accessdate=8 January 2006 |archive-date=12 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091112201002/http://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/news/newsid=25395.html |dead-url=yes }}</ref> During 2006 and 2007, rumours circulated in various news sources that the 2010 World Cup could be moved to another country.<ref name="harding">{{cite news |first=Luke |last=Harding |title=Doubt over South Africa 2010 |date=12 June 2006 |work=The Guardian |location=London |url=http://football.guardian.co.uk/worldcup2006/story/0,,1818166,00.html |accessdate=29 August 2006 }}</ref><ref>{{cite news |first=Jermaine |last=Craig |title=Fifa denies SA may lose 2010 World Cup |date=3 July 2006 |publisher=[[The Star (South Africa)|The Star]] |url=http://www.iol.co.za/index.php?click_id=19&art_id=vn20060703014312923C258638&set_id= |accessdate=30 August 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060827152341/http://www.iol.co.za/index.php?click_id=19&art_id=vn20060703014312923C258638&set_id= |archivedate=27 August 2006 |deadurl=no }}</ref> [[Franz Beckenbauer]], Horst R. Schmidt and, reportedly, some [[FIFA]] executives, expressed concern over the planning, organisation, and pace of South Africa's preparations.<ref name="harding"/><ref>{{cite news |title=Beckenbauer issues 2010 warning |date=20 September 2006 |publisher=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/5362504.stm |accessdate=19 October 2006 }}</ref> FIFA officials repeatedly expressed their confidence in South Africa as host, stating that a contingency plan existed only to cover natural catastrophes, as had been in place at previous FIFA World Cups.<ref name="yoong">{{cite news |first=Sean |last=Yoong |title=FIFA says South Africa 'definitely' will host 2010 World Cup |date=8 May 2007 |agency=Associated Press |url=http://sports.yahoo.com/sow/news;_ylt=Ah.1PkVLAGTpuoi3rG.VSMgmw7YF?slug=ap-fifa-wcup2010&prov=ap&type=lgns |accessdate=15 May 2007 |archivedate=9 June 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200609170927/https://sports.yahoo.com/soccer/ |deadurl=yes }}</ref> ==Àwọn ayò ìkópa== {{Main|2010 FIFA World Cup qualification}} The qualification draw for the 2010 World Cup was held in [[Durban]] on 25 November 2007. As the host nation, [[South Africa national football team|South Africa]] qualified automatically for the tournament. As happened in the [[2006 FIFA World Cup|previous tournament]], the defending champions were not given an automatic berth, and [[Italy national football team|Italy]] had to participate in qualification. With a pool of entrants comprising 204 of the 208 [[List of men's national association football teams|FIFA national teams]] at the time, the 2010 World Cup shares with the [[2008 Summer Olympics]] the record for most competing nations in a sporting event. Some controversies took place during the qualifications. In the second leg of the [[France vs Republic of Ireland 2010 FIFA World Cup play-off|play-off between France and the Republic of Ireland]], French captain [[Thierry Henry]], unseen by the referee, handled the ball in the lead up to a late goal, which enabled France to qualify ahead of Ireland, sparking widespread controversy and debate. FIFA rejected a request from the [[Football Association of Ireland]] to replay the match,<ref name=FIFA20Nov09FIFAStatementOnFAIRequest>{{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/news/newsid=1137489.html |title=FIFA statement on FAI request |publisher=FIFA |date=20 November 2009 |accessdate=20 November 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091123062736/http://www.fifa.com/worldcup/news/newsid=1137489.html |archivedate=23 November 2009 |dead-url=yes }}</ref> and Ireland later withdrew a request to be included as an unprecedented 33rd World Cup entrant.<ref name=UKPA02Dec09BlatterApologisesOverComments>{{cite web |url=http://www.google.com/hostednews/ukpress/article/ALeqM5hMVC1s6Pr6WoHBrceHOFXYf4HZRw |title=Blatter apologises over comments |publisher=Press Association |date=2 December 2009 |accessdate=3 December 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091206101142/http://www.google.com/hostednews/ukpress/article/ALeqM5hMVC1s6Pr6WoHBrceHOFXYf4HZRw |archivedate=6 December 2009 |dead-url=yes }}</ref><ref name=IrishTimes02Dec09FAISetsRecordStraight>{{cite web |url=http://www.irishtimes.com/sports/soccer/2009/1202/1224259931744.html |title=FAI tries to set record straight |work=The Irish Times |date=2 December 2009 |accessdate=3 December 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428232432/http://www.irishtimes.com/sports/soccer/2009/1202/1224259931744.html |archivedate=28 April 2011 |dead-url=yes }}</ref> As a result, FIFA announced a review into the use of technology or extra officials at the highest level, but decided against the widely expected fast-tracking of goal-line referee's assistants for the South African tournament.<ref name=UKPA02Dec09FIFARejectExtraRefs>{{cite web |url=http://www.google.com/hostednews/ukpress/article/ALeqM5jO_FwfnIayPK8z-g_2K2KxWTfpPA |title=FIFA reject extra referees proposal |publisher=Press Association |date=2 December 2009|accessdate=3 December 2009|archiveurl=http://www.webcitation.org/5lkKZdcQw |archivedate=3 December 2009}}</ref> [[File:Watching South Africa & Mexico match at World Cup 2010-06-11 in Soweto 7.jpg|thumb|300px|People watching the 2010 FIFA World Cup in South Africa, with [[vuvuzela]]s.]] [[Costa Rica national football team|Costa Rica]] complained over [[Uruguay national football team|Uruguay]]'s winning goal in the [[2010 FIFA World Cup qualification (inter-confederation play-offs)#CONCACAF 4th place v CONMEBOL 5th place|CONMEBOL–CONCACAF playoff]],<ref>{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/sport/football/internationals/blatter-we-need-goal-line-officials-at-world-cup-1831686.html |title=Blatter: we need goal line officials at World Cup President urges change as Fifa considers Ireland's appeal to be '33rd nation' at finals |last=Harris |first=Nick |date=1 December 2009 |work=The Independent |location=London |accessdate=5 January 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091205101907/http://www.independent.co.uk/sport/football/internationals/blatter-we-need-goal-line-officials-at-world-cup-1831686.html |archivedate=5 December 2009 |deadurl=no }}</ref> while Egypt and Algeria's [[2009 Egypt–Algeria World Cup dispute|November 2009 matches]] were surrounded by reports of crowd trouble. On the subject of fair play, FIFA President Sepp Blatter said: {{quote|I appeal to all the players and coaches to observe this fair play. In 2010 we want to prove that football is more than just kicking a ball but has social and cultural value&nbsp;... So we ask the players 'please observe fair play' so they will be an example to the rest of the world.<ref name=BBCSport02Dec09FIFAToInvestigateHenry>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/8391388.stm |title=Fifa to investigate Thierry Henry handball |publisher=BBC Sport |date=2 December 2009 |accessdate=3 December 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200217144419/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/8391388.stm |archivedate=17 February 2020 |deadurl=yes }}</ref>}} The 2010 tournament was the first World Cup not to feature any team making its debut appearance (Slovakia had not previously appeared under that name, but is considered by FIFA to be a continuation of the Czechoslovakia team that last played in the 1990 tournament). North Korea qualified for the first time since 1966; Honduras and New Zealand were both making their first appearances since 1982, and Algeria were at the Finals for the first time since the 1986 competition. ===Àtòjọ àwọn ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù tó yọrí láti kópa=== Awon egbe agbaboolu, pelu ip won ki idije o to bere,<ref>Rankings shown are those in May 2010, but the rankings used for selecting the seven non-host seeds were those of October 2009 [http://www.fifa.com/worldfootball/ranking/lastranking/gender=m/fullranking.html FIFA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224011850/https://www.fifa.com/worldfootball/ranking/lastranking/gender=m/fullranking.html |date=2018-12-24 }}</ref> ni won yori lati kopa ninu idije na. {{col begin}} {{col-4}} ;[[2010 FIFA World Cup qualification (AFC)|AFC]] (4) * {{fb|AUS}}&nbsp;(20) * {{fb|JPN}}&nbsp;(45) * {{fb|PRK}}&nbsp;(105) * {{fb|KOR}}&nbsp;(47) ;[[2010 FIFA World Cup qualification (CAF)|CAF]] (6) * {{fb|ALG}}&nbsp;(30) * {{fb|CMR}}&nbsp;(19) * {{fb|CIV}}&nbsp;(27) * {{fb|GHA}}&nbsp;(32) * {{fb|NGA}}&nbsp;(21) * {{fb|RSA}}&nbsp;(83)&nbsp;(hosts) {{col-4}} ;[[2010 FIFA World Cup qualification (CONCACAF)|CONCACAF]] (3) * {{fb|HON}}&nbsp;(38) * {{fb|MEX}}&nbsp;(17) * {{fb|USA}}&nbsp;(14) ;[[2010 FIFA World Cup qualification (CONMEBOL)|CONMEBOL]] (5) * {{fb|ARG}}&nbsp;(7) * {{fb|BRA}}&nbsp;(1) * {{fb|CHI}}&nbsp;(18) * {{fb|PAR}}&nbsp;(31) * {{fb|URU}}&nbsp;(16) ;[[2010 FIFA World Cup qualification (OFC)|OFC]] (1) * {{fb|NZL}}&nbsp;(78) {{col-4}} ;[[2010 FIFA World Cup qualification (UEFA)|UEFA]] (13) * {{fb|DEN}}&nbsp;(36) * {{fb|ENG}}&nbsp;(8) * {{fb|FRA}}&nbsp;(9) * {{fb|GER}}&nbsp;(6) * {{fb|GRE}}&nbsp;(13) * {{fb|ITA}}&nbsp;(5) * {{fb|NED}}&nbsp;(4) * {{fb|POR}}&nbsp;(3) * {{fb|SRB}}&nbsp;(15) * {{fb|SVK}}&nbsp;(34) * {{fb|SVN}}&nbsp;(25) * {{fb|ESP}}&nbsp;(2) * {{fb|SUI}}&nbsp;(24) {{col-4}}<!-- This map should not be removed as it is shows the status of qualification by failed or not enter--> [[File:2010 world cup qualification.png|thumb|350px|{{legend|#000cff|Àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n yọrí láti kópa nínú Ife Ẹ̀yẹ Àgbáyé}} {{legend|#ffb400|Àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n kùnà láti kópa}} {{legend|black|Àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n kò kópa nínú Ife Ẹ̀yẹ Àgbáyé}} {{legend|#ababab|Àwọn orílẹ̀-èdè tí wọn kì í ṣe ọmọẹgbẹ́ FIFA}}]] {{col end}} ==Ìmúra== Five new stadiums were built for the tournament, and five of the existing venues were upgraded. Construction costs were expected to be [[South African rand|R]]8.4&nbsp;billion (just over US$1&nbsp;billion or €950&nbsp;million).<ref>{{cite news | title=SA faces R8.4bn stadium bill | date=1 October 2006 | work=[[News24]] | url=http://www.news24.com/News24/Sport/Soccer/0,,2-9-840_2006517,00.html | accessdate=13 October 2006 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20061022131341/http://www.news24.com/News24/Sport/Soccer/0,,2-9-840_2006517,00.html | archivedate=22 October 2006 | deadurl=yes }}</ref> South Africa also improved its public transport infrastructure within the host cities, including Johannesburg's [[Gautrain]] and other metro systems, and major road networks were improved.<ref>{{cite news |title=Joburg pursues bus rapid transit system in bid to ease gridlock by 2010 |url=http://www.engineeringnews.co.za/article.php?a_id=119725 |work=Engineering News |publisher=Creamer Media |date=2 November 2007 |accessdate=2 November 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081207134446/http://www.engineeringnews.co.za/article.php?a_id=119725 |archivedate=7 December 2008 |deadurl=no }}</ref> In March 2009, [[Danny Jordaan]], the president of the 2010 World Cup organising committee, reported that all stadiums for the tournament were on schedule to be completed within six months.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/7966169.stm |title=SA 2010 venues 'ready by October' |date=26 March 2009 |work=BBC Sport |accessdate=26 March 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090327035815/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/7966169.stm |archivedate=27 March 2009 |deadurl=no }}</ref> The country implemented special measures to ensure the safety and security of spectators in accordance with standard FIFA requirements,<ref>{{cite news | title=2010 FIFA World Cup South Africa Special Measures Act, 2006 | work=Republic of South Africa, Minister of Sport and Recreation – Online Government Gazette No. 28593 | date=10 March 2006 | url=http://www.info.gov.za/gazette/bills/2006/b13-06.pdf | format=PDF | accessdate=13 October 2006 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20061103065105/http://www.info.gov.za/gazette/bills/2006/b13-06.pdf | archivedate=3 November 2006 | deadurl=no }}</ref> including a temporary restriction of flight operation in the airspace surrounding the stadiums.<ref name="sacaa-45-2">{{cite web|url=http://www.caa.co.za/resource%20center/AIC%27S/45-2.pdf|title=Additional Aviation Coordination and Security measures during the 2010 World Cup|date=7 May 2009|publisher=[[South African Civil Aviation Authority]]|accessdate=24 December 2009|archive-date=24 October 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091024123110/http://www.caa.co.za/resource%20center/AIC%27S/45-2.pdf|dead-url=yes}}</ref> At a ceremony to mark 100 days before the event, FIFA president Sepp Blatter praised the readiness of the country for the event.<ref>{{cite news |url=http://www.africareview.com/News/SA%20marks%20100%20days%20to%20World%20Cup/-/825442/872036/-/fcqxfuz/-/index.html |title=SA marks 100 days to World Cup |date=2 March 2010 |work=Africa Review |accessdate=14 March 2010 |archivedate=15 July 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100715092930/http://www.africareview.com/News/SA%20marks%20100%20days%20to%20World%20Cup/-/825442/872036/-/fcqxfuz/-/index.html |deadurl=yes }}</ref> ===Construction strike=== On 8 July 2009, 70,000 construction workers<ref>BBC and SABC report 70,000 while the AP, quoting the South African Federation of Civil Engineering Contractors, says 11,000</ref> who were working on the new stadiums walked off their jobs.<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=659780&sec=world&cc=5901|title=World Cup construction workers strike in SAfrica|date=8 July 2009|work=ESPN Soccernet|agency=Associated Press|accessdate=8 July 2009|archivedate=2 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121102102412/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=659780&sec=world&cc=5901|deadurl=yes}}</ref> The majority of the workers receive [[South African rand|R]]2500 per month (about [[Pound sterling|£]]192, €224 or US$313), but the unions alleged that some workers were grossly underpaid. A spokesperson for the [[National Union of Mineworkers (South Africa)|National Union of Mineworkers]] said to the [[South African Broadcasting Corporation|SABC]] that the "no work no pay" strike would go on until FIFA assessed penalties on the organisers. Other unions threatened to strike into 2011.<ref>{{cite web|url=http://www.sabcnews.com/portal/site/SABCNews/menuitem.5c4f8fe7ee929f602ea12ea1674daeb9/?vgnextoid=4159f0381c552210VgnVCM10000077d4ea9bRCRD&vgnextfmt=default&channelPath=Sport%20%3E%3E%20Soccer|title=NUM members working on 2010 stadiums ready for massive strike action|date=7 July 2009|work=SABC News|publisher=SABC|accessdate=8 July 2009|archive-date=1 September 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100901012809/http://www.sabcnews.com/portal/site/SABCNews/menuitem.5c4f8fe7ee929f602ea12ea1674daeb9/?vgnextoid=4159f0381c552210VgnVCM10000077d4ea9bRCRD&vgnextfmt=default&channelPath=Sport%20%3E%3E%20Soccer|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8140433.stm|title=S Africa strike hits stadium work|date=8 July 2009|publisher=BBC News|accessdate=8 July 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090709012218/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8140433.stm|archivedate=9 July 2009|deadurl=no}}</ref> The strike was swiftly resolved and workers were back at work within a week of it starting. There were no further strikes and all stadiums and construction projects were completed in time for the kick off.<ref>{{cite web|url=http://www.sa2010.gov.za/en/node/2429|title=2010 construction strike ends|date=15 July 2009|work=Sapa|publisher=South African Government| accessdate= 1 December 2011 <!--DASHBot-->}}</ref> ==Ẹ̀bùn owó== The total prize money on offer for the tournament was confirmed by FIFA as US$420&nbsp;million (including payments of US$40&nbsp;million to domestic clubs), a 60 percent increase on the 2006 tournament.<ref name=FIFA03Dec09RecordPrizeMoney>{{cite news |title=FIFA Executive Committee holds historic meeting in Robben Island |url=http://www.fifa.com/aboutfifa/federation/releases/newsid=1143269.html |work=FIFA.com |publisher=FIFA |date=3 December 2009 |accessdate=26 June 2010 |archivedate=7 December 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091207113623/http://www.fifa.com/aboutfifa/federation/releases/newsid=1143269.html |deadurl=yes }}</ref> Before the tournament, each of the 32 entrants received US$1&nbsp;million for preparation costs. Once at the tournament, the prize money was distributed as follows:<ref name=FIFA03Dec09RecordPrizeMoney/> * US$8&nbsp;million – To each team exiting after the [[#Group stage|group stage]] (16 teams) (${{Inflation|US|8|2010|r=2}} million in {{CURRENTYEAR}} US dollars{{inflation-fn|US}}) * US$9&nbsp;million – To each team exiting after the [[#Round of 16|round of 16]] (8 teams) (${{Inflation|US|9|2010|r=2}} million in {{CURRENTYEAR}} US dollars{{inflation-fn|US}}) * US$14&nbsp;million – To each team exiting after the [[#Quarter-finals|quarter-finals]] (4 teams) (${{Inflation|US|14|2010|r=2}} million in {{CURRENTYEAR}} US dollars{{inflation-fn|US}}) * US$18&nbsp;million – [[#Third-place play-off|Fourth placed team]] (${{Inflation|US|18|2010|r=2}} million in {{CURRENTYEAR}} US dollars{{inflation-fn|US}}) * US$20&nbsp;million – [[#Third-place play-off|Third placed team]] (${{Inflation|US|20|2010|r=2}} million in {{CURRENTYEAR}} US dollars{{inflation-fn|US}}) * US$24&nbsp;million – [[#Final|Runner up]] (${{Inflation|US|24|2010|r=2}} million in {{CURRENTYEAR}} US dollars{{inflation-fn|US}}) * US$30&nbsp;million – [[#Final|Winner]] (${{Inflation|US|30|2010|r=2}} million in {{CURRENTYEAR}} US dollars{{inflation-fn|US}}) In a first for the World Cup, FIFA made payments to the domestic clubs of the players representing their national teams at the tournament. This saw a total of US$40&nbsp;million paid to domestic clubs. This was the result of an agreement reached in 2008 between FIFA and European clubs to disband the [[G-14]] group and drop their claims for compensation dating back to 2005 over the financial cost of injuries sustained to their players while on international duty, such as that from Belgian club [[R. Charleroi S.C.|Charleroi S.C.]] for injury to Morocco's [[Abdelmajid Oulmers]] in a friendly game in 2004, and from English club [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] for an injury to England's [[Michael Owen]] in the [[2006 FIFA World Cup|2006 World Cup]].<ref name="Journal1Mar2007">{{cite news |title=Fifa are adding insult to injury |url=http://www.journallive.co.uk/nufc/newcastle-united-news/2007/03/01/fifa-are-adding-insult-to-injury-61634-18690847/ |work=[[The Journal (newspaper)|The Journal]] |date=1 March 2007 |accessdate=3 July 2009 |archivedate=1 September 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100901022309/http://www.journallive.co.uk/nufc/newcastle-united-news/2007/03/01/fifa-are-adding-insult-to-injury-61634-18690847/ |deadurl=yes }}</ref><ref name=BBC06Sep2005G14FightFifa>{{cite news |title=G14 starts legal fight with Fifa |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4219244.stm |work=BBC Sport |publisher=British Broadcasting Corporation |date=6 September 2005 |accessdate=31 December 2009 |archivedate=18 November 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061118121108/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4219244.stm |deadurl=yes }}</ref><ref name=BBC15Feb2008G14Disbanded>{{cite news |title=G-14 football group is disbanded |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/7247791.stm |work=BBC Sport |publisher=British Broadcasting Corporation |date=15 February 2008 |accessdate=31 December 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091203172619/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/7247791.stm |archivedate=3 December 2009 |deadurl=no }}</ref> ==Àwọn ibi eréìdárayá== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- |- !width=25%| [[Johannesburg]] !width=25%| [[Durban]] !width=25%| [[Cape Town]] !width=25%| [[Johannesburg]] |- | [[Soccer City]] <ref>http://www.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5007759/index.html</ref> | [[Pápá Eréìdárayá Moses Mabhida]]{{ref|1|1}} | [[Pápá Eréìdárayá Cape Town]]{{ref|2|2}} | [[Pápá Eréìdárayá Ellis Park]] |- | <small>{{Coord|26|14|5.27|S|27|58|56.47|E|region:ZA_type:landmark|display=inline|name=Soccer City}}</small> | <small>{{Coord|29|49|46|S|31|01|49|E|type:landmark_source:dewiki|display=inline|name=Moses Mabhida Stadium}}</small> | <small>{{Coord|33|54|12.46|S|18|24|40.15|E|region:ZA-WC_type:landmark_source:dewiki|display=inline|name=Cape Town Stadium}}</small> | <small>{{Coord|26|11|51.07|S|28|3|38.76|E|type:landmark|display=inline|name=Ellis Park Stadium}}</small> |- | Àyè: '''88,460''' | Àyè: '''62,760''' | Àyè: '''64,100''' | Àyè: '''55,686''' |- | | | | |- ! [[Pretoria]] !rowspan=5 colspan=2|{{location map start |South Africa |float=none |width=375}} {{location map marker |South Africa |lat=-26.234797 |long=27.982353 |label=[[Johannesburg]]|position=bottom}} {{location map marker |South Africa |lat=-29.829444 |long=31.030278 |label= [[Durban]] |position=top}} {{location map marker |South Africa |lat=-33.903461 |long=18.411153 |label=[[Cape Town]] |position=right}} {{location map marker |South Africa |lat=-25.753333 |long=28.186944 |label=&nbsp; &nbsp; [[Pretoria]] |position=top}} {{location map marker |South Africa |lat=-33.937778 |long=25.598889 |label=<br />[[Port Elizabeth|Port&nbsp;Elizabeth]] |position=right}} {{location map marker |South Africa |lat=-29.117292 |long=26.208847 |label=[[Bloemfontein]] |position=left}} {{location map marker |South Africa |lat=-23.924689 |long=29.468765 |label=[[Polokwane]] |position=top}} {{location map marker |South Africa |lat=-25.5786 |long=27.1607 |label=[[Rustenburg, North West|Rustenburg]] |position=left}} {{location map marker |South Africa |lat=-25.46172 |long=30.929689 |label=&nbsp; &nbsp; [[Mbombela|Nelspruit]] |position=top}} ! [[Port Elizabeth]] |- | [[Pápá Eréìdárayá Loftus Versfeld]] | [[Pápá Eréìdárayá Etíomi Nelson Mandela]] |- | <small>{{Coord|25|45|12|S|28|13|22|E|type:landmark|display=inline|name=Loftus Versfeld Stadium}}</small> | <small>{{Coord|33|56|16|S|25|35|56|E|region:ZA_type:landmark|display=inline|name=Nelson Mandela Bay Stadium}}</small> |- | Àyè: '''42,858''' | Àyè: '''42,486''' |- | [[Fáìlì:Loftus Versfeld Stadium.jpg|145px]] | |- ! [[Bloemfontein]] ! [[Polokwane]] ! [[Rustenburg, North West|Rustenburg]] ! [[Mbombela|Nelspruit]] |- | <small>{{Coord|29|07|02.25|S|26|12|31.85|E|type:landmark|display=inline|name=Free State Stadium}}</small> | <small> {{Coord|23.924689|S|29.468765|E|format=dms|region:ZA_type:landmark_source:dewiki|display=inline|name=Peter Mokaba Stadium}}</small> | <small>{{Coord|-25.5786|27.1607|display=inline|format=dms|type:landmark_scale:3000|name=Royal Bafokeng Stadium}}</small> | <small>{{Coord|25.46172|S|30.929689|E|format=dms |region:ZA_type:landmark_source:ptwiki |display=inline|name=Mbombela Stadium}}</small> |- | [[Pápá Eréìdárayá Free State]] | [[Pápá Eréìdárayá Peter Mokaba]] | [[Pápá Eréìdárayá Royal Bafokeng]] | [[Pápá Eréìdárayá Mbombela]] |- | Àyè: '''40,911''' | Àyè: '''41,733''' | Àyè: '''38,646''' | Àyè: '''40,929''' |- | | | | |} {{refbegin}} * {{note|1|1}}As Durban Stadium * {{note|2|2}}As Green Point Stadium {{refend}} The following stadiums have all been upgraded to meet FIFA specification. {{col-start}} {{col-2}} * [[Cecil Payne Stadium]]<ref name="joburg">{{cite web|url=http://www.joburg.org.za/content/view/1030/244/|title=Venues|publisher=joburg.org.za|accessdate=8 March 2010|archive-date=4 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090804123029/http://www.joburg.org.za/content/view/1030/244/|dead-url=yes}}</ref> * [[Dobsonville Stadium]]<ref name="joburg"/> * [[Gelvandale Stadium]]<ref>{{cite web|url=http://www.nelsonmandelabay.gov.za/FIFAWORLDCUP/Content.aspx?objID=32|title=Training Venues|publisher=nelsonmandelabay.gov.za|accessdate=19 March 2010|archive-date=13 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100413090212/http://www.nelsonmandelabay.gov.za/fifaworldcup/Content.aspx?objID=32|dead-url=yes}}</ref> * [[Giant Stadium]]<ref name="tshwane"/> * [[HM Pitje Stadium]]<ref name="tshwane"/> * [[King Zwelithini Stadium]] * [[Olympia Park|Olympia Park Stadium]] * [[Orlando Stadium]]<ref name="joburg"/> {{col-2}} * [[Princess Magogo Stadium]]<ref name="durban">{{cite web|url=http://fifaworldcup.durban.gov.za/Pages/training_stadia.aspx|title=Durban – 2010 FIFA World Cup™ Host City|publisher=durban.gov.za|accessdate=5 March 2010|archive-date=18 September 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090918210006/http://fifaworldcup.durban.gov.za/Pages/training_stadia.aspx|dead-url=yes}}</ref> * [[Rabie Ridge Stadium]]<ref name="joburg"/> * [[Rand Stadium]]<ref name="joburg"/> * [[Ruimsig Stadium]]<ref name="joburg"/> * [[Seisa Ramabodu Stadium]]<ref>{{cite web|url=http://www.sa2010.gov.za/highlights-2010|title=Highlights 2010|publisher=sa2010.gov.za|accessdate=5 March 2010}}</ref> * [[Sugar Ray Xulu Stadium]]<ref name="durban"/> * [[Atteridgeville Super Stadium|Super Stadium]]<ref name="tshwane">{{cite web|url=http://www.tshwane.gov.za/fifa_office.cfm|title=2010 FIFA World Cup Programme Office|publisher=tshwane.gov.za|accessdate=5 March 2010|archive-date=20 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081020103211/http://www.tshwane.gov.za/fifa_office.cfm|dead-url=yes}}</ref> {{col-end}} ==Awon ere ayo ayikan adipo== The first round, or group stage, saw the thirty-two teams divided into eight groups of four teams. Each group was a [[round-robin tournament|round-robin]] of six games, where each team played one match against each of the other teams in the same group. Teams were awarded three points for a win, one point for a draw and none for a defeat. The teams finishing first and second in each group qualified for the Round of 16. The South American teams performed strongly, with all five advancing to the knockout stages (four as group winners). The overall performance of African teams on the first occasion that the continent hosted the event was judged disappointing by observers such as Cameroon great [[Roger Milla]].<ref>{{cite web |url=http://soccer365.com/world_cup/story_9710195414.php |title=Milla Disappointed With Africa |date=9 July 2010 |publisher=Soccer365.com| accessdate= 1 December 2011 <!--DASHBot-->}}</ref> Of the six African nations only three won any matches, and only one (Ghana) progressed out of the first round. Only six out of thirteen [[UEFA]] teams progressed to the last sixteen, a record low since the round of 16 was adopted in 1986.<ref name="South Africa 2010 in numbers"/> Both of the finalists from the preceding tournament, France and Italy, were eliminated in the initial stage of the competition, the first time this has happened at a World Cup.<!-- This claim needs to be worded carefully: note than in both 1934 and 1966 one of the outgoing finalists was eliminated in the 1st stage and the other did not compete at all --><ref>{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2010/SPORT/football/06/24/italy.slovakia.new.zealand.paraguay/index.html |title=Champions Italy crash out of World Cup |publisher=CNN |date=24 June 2010| accessdate= 1 December 2011 <!--DASHBot-->}}</ref> [[New Zealand national football team|New Zealand]] ended the tournament as the only undefeated team after drawing their three group matches, but they finished behind [[Paraguay national football team|Paraguay]] and [[Slovakia national football team|Slovakia]] and were eliminated. {{anchor|Tie-breaking_criteria}} [[File:2010 world cup.png|right|thumb|600px|{{col-start}} {{col-4}} {{legend|#2b42a3|Champion}} {{legend|#34c0be|Runner-up}} {{col-4}} {{legend|#269c5a|Third place}} {{legend|#81c846|Fourth place}} {{col-4}} {{legend|#e4e454|Quarter-finals}} {{legend|#f4d4ac|Round of 16}} {{col-4}} {{legend|#b94954|Group stage}} {{col-end}}]] <!-- Note: background colour style shown here for later use, when colour codes used in map determined: <span style="background-color:yellow">text here</span>---> ;Tie-breaking criteria Teams were ranked on the following criteria:<ref name="2010 FIFA World Cup South Africa - Regulations">{{cite web |url=http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/fifa_wc_south_africa_2010_regulations_en_14123.pdf |format=PDF |title=Fifa World Cup South Africa 2010 Regulations – Article 39.5 |date=July 2007 |publisher=[[FIFA]] |accessdate=1 December 2011 <!--DASHBot--> |archive-date=26 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926230651/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/fifa_wc_south_africa_2010_regulations_en_14123.pdf |dead-url=yes}}</ref> :1. Greater number of points in all group matches :2. Goal difference in all group matches :3. Greater number of goals scored in all group matches :4. Greatest number of points in matches between tied teams :5. Goal difference in matches between tied teams :6. Greatest number of goals scored in matches between tied teams :7. Drawing of lots by the FIFA Organising Committee {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !colspan=2|Key to colours in group tables |- | style="background:#cfc; width:20px;"| |align=left|Teams that advanced to the [[#Round of 16|round of 16]] |} ===Àdìpọ̀ A=== {{Main|2010 FIFA World Cup Group A}} {{2010 FIFA World Cup Group A|expanded=yes}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=10%| !width=25%| |- |11 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|RSA}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group A#South Africa vs Mexico|1–1]] ||{{fb|MEX}}|| [[Soccer City]], [[Johannesburg]] |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|URU}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group A#Uruguay vs France|0–0]] ||{{fb|FRA}}|| [[Cape Town Stadium]], [[Cape Town]] |- |16 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|RSA}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group A#South Africa vs Uruguay|0–3]] ||{{fb|URU}}|| [[Loftus Versfeld Stadium]], [[Pretoria]] |- |17 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|FRA}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group A#France vs Mexico|0–2]] ||{{fb|MEX}}|| [[Peter Mokaba Stadium]], [[Polokwane]] |- |22 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|MEX}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group A#Mexico vs Uruguay|0–1]] ||{{fb|URU}}|| [[Royal Bafokeng Stadium]], [[Rustenburg]] |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|FRA}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group A#France vs South Africa|1–2]] ||{{fb|RSA}}|| [[Free State Stadium]], [[Bloemfontein]] |} ===Àdìpọ̀ B=== {{Main|2010 FIFA World Cup Group B}} {{2010 FIFA World Cup Group B| expanded= yes| tiebreakers= yes| scenarios= no}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=10%| !width=25%| |- |12 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|KOR}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group B#Korea Republic vs Greece|2–0]] ||{{fb|GRE}}|| [[Nelson Mandela Bay Stadium]], [[Port Elizabeth]] |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|ARG}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group B#Argentina vs Nigeria|1–0]] ||{{fb|NGA}}|| [[Ellis Park Stadium]], [[Johannesburg]] |- |17 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|ARG}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group B#Argentina vs Korea Republic|4–1]] ||{{fb|KOR}}|| [[Soccer City]], [[Johannesburg]] |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|GRE}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group B#Greece vs Nigeria|2–1]] ||{{fb|NGA}}|| [[Free State Stadium]], [[Bloemfontein]] |- |22 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|NGA}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group B#Nigeria vs Korea Republic|2–2]] ||{{fb|KOR}}|| [[Moses Mabhida Stadium]], [[Durban]] |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|GRE}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group B#Greece vs Argentina|0–2]] ||{{fb|ARG}}|| [[Peter Mokaba Stadium]], [[Polokwane]] |} ===Àdìpọ̀ C=== {{Main|2010 FIFA World Cup Group C}} {{2010 FIFA World Cup Group C|expanded=yes}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=10%| !width=25%| |- |12 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|ENG}}||align=center| [[England v United States (2010)|1–1]] ||{{fb|USA}}|| [[Royal Bafokeng Stadium]], [[Rustenburg]] |- |13 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|ALG}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group C#Algeria vs Slovenia|0–1]] ||{{fb|SVN}}|| [[Peter Mokaba Stadium]], [[Polokwane]] |- |18 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|SVN}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group C#Slovenia vs United States|2–2]] ||{{fb|USA}}|| [[Ellis Park Stadium]], [[Johannesburg]] |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|ENG}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group C#England vs Algeria|0–0]] ||{{fb|ALG}}|| [[Cape Town Stadium]], [[Cape Town]] |- |23 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|SVN}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group C#Slovenia vs England|0–1]] ||{{fb|ENG}}|| [[Nelson Mandela Bay Stadium]], [[Port Elizabeth]] |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|USA}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group C#United States vs Algeria|1–0]] ||{{fb|ALG}}|| [[Loftus Versfeld Stadium]], [[Pretoria]] |} ===Àdìpọ̀ D=== {{Main|2010 FIFA World Cup Group D}} {{2010 FIFA World Cup Group D|expanded=yes}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=10%| !width=25%| |- |13 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|SRB}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group D#Serbia vs Ghana|0–1]] ||{{fb|GHA}}|| [[Loftus Versfeld Stadium]], [[Pretoria]] |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|GER}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group D#Germany vs Australia|4–0]] ||{{fb|AUS}}|| [[Moses Mabhida Stadium]], [[Durban]] |- |18 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|GER}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group D#Germany vs Serbia|0–1]] ||{{fb|SRB}}|| [[Nelson Mandela Bay Stadium]], [[Port Elizabeth]] |- |19 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|GHA}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group D#Ghana vs Australia|1–1]] ||{{fb|AUS}}|| [[Royal Bafokeng Stadium]], [[Rustenburg]] |- |23 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|GHA}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group D#Ghana vs Germany|0–1]] ||{{fb|GER}}|| [[Soccer City]], [[Johannesburg]] |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|AUS}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group D#Australia vs Serbia|2–1]] ||{{fb|SRB}}|| [[Mbombela Stadium]], [[Nelspruit]] |} ===Àdìpọ̀ E=== {{Main|2010 FIFA World Cup Group E}} {{2010 FIFA World Cup Group E|expanded=yes}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=10%| !width=25%| |- |14 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|NED}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group E#Netherlands vs Denmark|2–0]] ||{{fb|DEN}}|| [[Soccer City]], [[Johannesburg]] |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|JPN}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group E#Japan vs Cameroon|1–0]] ||{{fb|CMR}}|| [[Free State Stadium]], [[Bloemfontein]] |- |19 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|NED}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group E#Netherlands vs Japan|1–0]] ||{{fb|JPN}}|| [[Moses Mabhida Stadium]], [[Durban]] |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|CMR}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group E#Cameroon vs Denmark|1–2]] ||{{fb|DEN}}|| [[Loftus Versfeld Stadium]], [[Pretoria]] |- |24 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|DEN}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group E#Denmark vs Japan|1–3]] ||{{fb|JPN}}|| [[Royal Bafokeng Stadium]], [[Rustenburg]] |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|CMR}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group E#Cameroon vs Netherlands|1–2]] ||{{fb|NED}}|| [[Cape Town Stadium]], [[Cape Town]] |} ===Àdìpọ̀ F=== {{Main|2010 FIFA World Cup Group F}} {{2010 FIFA World Cup Group F|expanded=yes}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=10%| !width=25%| |- |14 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|ITA}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group F#Italy vs Paraguay|1–1]] ||{{fb|PAR}}|| [[Cape Town Stadium]], [[Cape Town]] |- |15 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|NZL}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group F#New Zealand vs Slovakia|1–1]] ||{{fb|SVK}}|| [[Royal Bafokeng Stadium]], [[Rustenburg]] |- |20 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|SVK}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group F#Slovakia vs Paraguay|0–2]] ||{{fb|PAR}}|| [[Free State Stadium]], [[Bloemfontein]] |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|ITA}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group F#Italy vs New Zealand|1–1]] ||{{fb|NZL}}|| [[Mbombela Stadium]], [[Nelspruit]] |- |24 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|SVK}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group F#Slovakia vs Italy|3–2]] ||{{fb|ITA}}|| [[Ellis Park Stadium]], [[Johannesburg]] |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|PAR}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group F#Paraguay vs New Zealand|0–0]] ||{{fb|NZL}}|| [[Peter Mokaba Stadium]], [[Polokwane]] |} ===Àdìpọ̀ G=== {{Main|2010 FIFA World Cup Group G}} {{2010 FIFA World Cup Group G|expanded=yes}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=10%| !width=25%| |- |15 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|CIV}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group G#Côte d'Ivoire vs Portugal|0–0]] ||{{fb|POR}}|| [[Nelson Mandela Bay Stadium]], [[Port Elizabeth]] |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|BRA}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group G#Brazil vs Korea DPR|2–1]] ||{{fb|PRK}}|| [[Ellis Park Stadium]], [[Johannesburg]] |- |20 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|BRA}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group G#Brazil vs Côte d'Ivoire|3–1]] ||{{fb|CIV}}|| [[Soccer City]], [[Johannesburg]] |- |21 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|POR}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group G#Portugal vs Korea DPR|7–0]] ||{{fb|PRK}}|| [[Cape Town Stadium]], [[Cape Town]] |- |25 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|POR}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group G#Portugal vs Brazil|0–0]] ||{{fb|BRA}}|| [[Moses Mabhida Stadium]], [[Durban]] |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|PRK}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group G#Korea DPR vs Côte d'Ivoire|0–3]] ||{{fb|CIV}}|| [[Mbombela Stadium]], [[Nelspruit]] |} ===Àdìpọ̀ H=== {{Main|2010 FIFA World Cup Group H}} {{2010 FIFA World Cup Group H|expanded=yes}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=10%| !width=25%| |- |16 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|HON}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group H#Honduras vs Chile|0–1]] ||{{fb|CHI}}|| [[Mbombela Stadium]], [[Nelspruit]] |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|ESP}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group H#Spain vs Switzerland|0–1]] ||{{fb|SUI}}|| [[Moses Mabhida Stadium]], [[Durban]] |- |21 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|CHI}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group H#Chile vs Switzerland|1–0]] ||{{fb|SUI}}|| [[Nelson Mandela Bay Stadium]], [[Port Elizabeth]] |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|ESP}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group H#Spain vs Honduras|2–0]] ||{{fb|HON}}|| [[Ellis Park Stadium]], [[Johannesburg]] |- |25 June 2010 |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|CHI}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group H#Chile vs Spain|1–2]] ||{{fb|ESP}}|| [[Loftus Versfeld Stadium]], [[Pretoria]] |- style=font-size:90% |align=right|{{fb-rt|SUI}}||align=center| [[2010 FIFA World Cup Group H#Switzerland vs Honduras|0–0]] ||{{fb|HON}}|| [[Free State Stadium]], [[Bloemfontein]] |} === Knockout stage === {{Round16 <!-- Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2 --> <!-- round of 16 --> |26 June – [[Nelson Mandela Bay Stadium|Port Elizabeth]] |'''{{fb|URU}}|'''2|{{fb|KOR}}|1 |26 June – [[Royal Bafokeng Stadium|Rustenburg]] |{{fb|USA}}|1|'''{{fb|GHA}}''' ([[Overtime (sports)#Association football|aet]])|'''2''' |28 June – [[Moses Mabhida Stadium|Durban]]|'''{{fb|NED}}|'''2 |{{fb|SVK}}|1 |28 June – [[Ellis Park Stadium|Johannesburg]]|'''{{fb|BRA}}|'''3 |{{fb|CHI}}|0 |27 June – [[Soccer City|Johannesburg]] |'''{{fb|ARG}}|'''3|{{fb|MEX}}|1 |27 June – [[Free State Stadium|Bloemfontein]] |'''{{fb|GER}}|'''4|{{fb|ENG}}|1 |29 June – [[Loftus Versfeld Stadium|Pretoria]]|'''{{fb|PAR|1990}}''' ([[Penalty shootout (association football)|pen.]])|'''0 (5)'''|{{fb|JPN}}|0 (3) |29 June – [[Cape Town Stadium|Cape Town]]|'''{{fb|ESP}}|'''1|{{fb|POR}}|0 <!-- quarter-finals --> |2 July – [[Soccer City|Johannesburg]]|'''{{fb|URU}}''' ([[Penalty shootout (association football)|pen.]])|'''1 (4)'''|{{fb|GHA}}|1 (2) |2 July – [[Nelson Mandela Bay Stadium|Port Elizabeth]]|'''{{fb|NED}}|'''2|{{fb|BRA}}|1 |3 July – [[Cape Town Stadium|Cape Town]]|{{fb|ARG}}|0|'''{{fb|GER}}|'''4 |3 July – [[Ellis Park Stadium|Johannesburg]]|{{fb|PAR|1990}}|0|'''{{fb|ESP}}|'''1 <!-- semi-finals --> |6 July – [[Cape Town Stadium|Cape Town]]|{{fb|URU}}|2|'''{{fb|NED}}|'''3 |7 July – [[Moses Mabhida Stadium|Durban]]|{{fb|GER}}|0|'''{{fb|ESP}}|'''1 <!-- final --> |11 July – [[Soccer City|Johannesburg]]|{{fb|NED}}|0|'''{{fb|ESP}}''' ([[Overtime (sports)#Association football|aet]])|'''1''' <!-- third place --> |10 July – [[Nelson Mandela Bay Stadium|Port Elizabeth]]|{{fb|URU}}|2|'''{{fb|GER}}|'''3 |widescore=yes}} == Itokasi == {{Reflist|colwidth=30em}} {{FIFA World Cup}} [[Ẹ̀ka:Ife Ẹ̀yẹ Àgbáyé FIFA 2010| ]] j0srj8zvckkth3183elg3x9i0isj9p8 Augustine Eguavoen 0 25761 639730 631583 2026-11-07T20:15:02Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639730 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography 2 | playername = Augustine Eguavoen | image = [[Image:Replace this image male.svg|150px|Replace]] | fullname = Augustine Owen Eguavoen | nickname = | height = {{height|ft=6|in=3}} | dateofbirth = {{Birth date and age|1965|8|19}} | cityofbirth = [[Sapele]] | countryofbirth = [[Nigeria]] | currentclub = | clubnumber = | position = [[Defender (football)|Defender]] | youthyears1 = | youthclubs1 = | years1 = 1985&ndash;1986 | clubs1 = [[ACB Lagos]] | caps1 = | goals1 = | years2 = 1986&ndash;1990 | clubs2 = [[K.A.A. Gent|Gent]] | caps2 = 77 | goals2 = 10 | years3 = 1990&ndash;1994 | clubs3 = [[K.V. Kortrijk]] | caps3 = 95 | goals3 = 7 | years4 = 1994&ndash;1995 | clubs4 = [[CD Ourense]] | caps4 = 10 | goals4 = 0 | years5 = 1995&ndash;1996 | clubs5 = [[K.V. Kortrijk]] | caps5 = 27 | goals5 = 1 | years6 = 1996 | clubs6 = [[Sacramento Scorpions]] | caps6 = | goals6 = | years7 = 1997&ndash;1998 | clubs7 = [[FC Torpedo Moscow|Torpedo Moscow]] | caps7 = 25 | goals7 = 1 | years8 = 1998&ndash;2001 | clubs8 = [[Sliema Wanderers F.C.|Sliema Wanderers]] | caps8 = 6 | goals8 = 0 | nationalyears1 = 1986&ndash;1998 | nationalteam1 = [[Nigerian national football team|Nigeria]] | nationalcaps1 = 53 | nationalgoals1 = | manageryears1 = 2000&ndash;2001 | managerclubs1 = [[Sliema Wanderers F.C.|Sliema Wanderers]] | manageryears2 = 2002 | managerclubs2 = [[Bendel Insurance F.C.|Bendel Insurance]] | manageryears3 = 2002&ndash;2003 | managerclubs3 = [[Nigeria national under-20 football team|Nigeria U20]] | manageryears4 = 2005&ndash;2007 | managerclubs4 = [[Nigerian national football team|Nigeria]] | manageryears5 = 2008 | managerclubs5 = [[Black Leopards]] | manageryears6 = 2008&ndash;2009 | managerclubs6 = [[Enyimba International F.C.|Enyimba International]] | manageryears7 = 2010| managerclubs7 = [[Nigerian national football team|Nigeria]] | pcupdate = February 14, 2010 | ntupdate = February 14, 2010 }} '''Augustine Owen Eguavoen''' (ojoibi August 19, 1965 ni [[Sapele, Nigeria|Sapele]], [[Nigeria]]) je [[football|agbaboolu elese]] omo ile [[Naijiria]] tí ó ṣiṣẹ́ gẹgẹbi akonimogba fún ikò agbábóòlù Nàìjíríà ni èmeta òtòtò. == Iṣẹ́ ìṣeré == === Ẹgbẹ́ === Nígbà iṣẹ́ rẹ̀ onírúurú, Eguavoen bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí [[Defender (association football)|olùgbèjà]] pẹ̀lú [[ACB Lagos]] ní orílẹ̀-èdè rẹ̀ [[Nàìjíríà]]. Àwọn ìṣeré rẹ̀ tó dára jùlọ mú kí ó lọ sí [[K.A.A. Gent|Gent]] ní ọdún 1986. Ó tẹ̀ síwájú láti ṣeré fún [[K.V. Kortrijk]], [[CD Ourense]], [[Sacramento Scorpions]], [[FC Torpedo Moscow|Torpedo Moscow]], ó sì parí iṣẹ́ rẹ̀ ní [[Malta]] pẹ̀lú [[Sliema Wanderers F.C.|Sliema Wanderers]]. === Orílẹ̀-èdè === Eguavoen jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ [[Nigerian national football team|ẹgbẹ́ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà]] tó yẹ̀ sí [[1994 FIFA World Cup|World Cup]] àkọ́kọ́ ti orílẹ̀-èdè náà ní ọdún 1994, ó sì gba [[1994 African Nations Cup|African Nations Cup]] ní ọdún kannáà. ==Iṣẹ́ Ìṣe Gégébí Akonimogba == === Sliema Wanderers === Eguavoen bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ olùṣàkóso rẹ̀ ní [[Malta]] pẹ̀lú [[Sliema Wanderers F.C.|Sliema Wanderers]]. A fi i ṣe [[player-coach|olùṣàkóso-agbábọ́ọ̀lù]] fún àkókò [[1999–2000 Maltese Premier League|1999–2000]], ṣùgbọ́n kò pẹ́ ju oṣù díẹ̀ lọ nínú ipò yẹn. Ó tẹ̀ síwájú láti ṣeré fún Sliema nínú àkókò [[2000–01 Maltese Premier League|2000–01]]. === Nàìjíríà === A yan Eguavoen gẹ́gẹ́ bí olùṣàkóso ìgbà díẹ̀ ti [[Nigerian national football team|ẹgbẹ́ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà]] ní oṣù Òkúdu ọdún 2005, pẹ̀lú àwọn òṣìṣẹ́ olùṣàkóso rẹ̀ tí ó ní [[Samson Siasia]], [[Daniel Amokachi]] àti [[Ike Shorunmu]]. Ó ṣàkóso [[Nigerian national football team|ẹgbẹ́ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà]] ní [[2006 Africa Cup of Nations]] ní Egypt, níbi tí ẹgbẹ́ náà ti gba àmì-ẹ̀yẹ idẹ, wọ́n ṣẹ́gun Senegal nínú eré ipò kẹta.<ref>{{cite web |url=https://www.eurosport.com/football/egypt/2006/nigeria-take-third_sto829887/story.shtml |title=Nigeria Take Third |publisher=Eurosport |date=9 February 2006 |access-date=14 August 2026 |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126230851/https://www.eurosport.com/football/egypt/2006/nigeria-take-third_sto829887/story.shtml |dead-url=yes }}</ref> A yọ ọ́ kúrò nínú ipò náà ní oṣù Ìgbé ọdún 2006.<ref>{{cite web |url=https://www.eurosport.com/football/egypt/2006/nigeria-sack-eguavoen_sto862228/story.shtml |title=Nigeria Sack Eguaveon |publisher=Eurosport |date=4 April 2006 |access-date=14 August 2026 |archive-date=3 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203160700/https://www.eurosport.com/football/egypt/2006/nigeria-sack-eguavoen_sto862228/story.shtml |dead-url=yes }}</ref> === Black Leopards === Eguavoen lọ sí South Africa lẹ́yìn náà, láti gba ìṣàkóso [[Premier Soccer League]] ẹgbẹ́ [[Black Leopards F.C.|Black Leopards]] ní oṣù Ẹ̀bìbì ọdún 2008. === Enyimba International === Nínú àkókò 2008–09, Eguavoen jẹ́ olùṣàkóso àgbà ní [[Enyimba International F.C.|Enyimba International]] ní Aba. Ó kúrò láìpẹ́ lẹ́yìn náà, lẹ́yìn tí ó ti kó wọn dé ipò kẹta nínú lígì, ó sì gba [[Nigerian FA Cup|Federation Cup]]. === Ìpadàbọ̀ sí Nàìjíríà === Ní oṣù Òkúdu ọdún 2010, [[Nigeria Football Federation]] béèrè lọ́wọ́ Eguavoen láti rọ́pò [[Lars Lagerbäck]] ọmọ Sweden títí tí ó fi pinnu ohun tí ó máa ṣe ní ọjọ́ iwájú. A mú un wọlé gẹ́gẹ́ bí olùṣàkóso ìgbà díẹ̀, ṣùgbọ́n ó sọ pé òun kò ní èrò láti fi ìwé-ìbéèrè sílẹ̀ fún ipò náà lórí ìpìlẹ̀ tó dúró ṣinṣin. A tún yan Eguavoen gẹ́gẹ́ bí olùṣàkóso àgbà ti [[Nigeria national under-23 football team]] ní oṣù Ògún ọdún 2010. Ó retí pé ẹgbẹ́ rẹ̀ yóò yẹ̀ sí ìdíje Olympic London 2012, ṣùgbọ́n wọ́n yọ wọ́n kúrò ní ìpele ẹgbẹ́. Ní ọjọ́ 5 Oṣù Kejìlá ọdún 2011, ó fi iṣẹ́ sílẹ̀ lẹ́yìn tí wọn kò rí ìwé-àṣẹ Olympic. Ní ọjọ́ kẹtàdínlógbòn Oṣù Ọ̀wàrà ọdún 2012, a dárúkọ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olùṣàkóso [[Sharks F.C.]] kí [[John Obuh]] lè dojúkọ ẹgbẹ́ under-20 Nàìjíríà. Ó fi iṣẹ́ sílẹ̀ lẹ́yìn eré méje nígbà tí ẹgbẹ́ náà bẹ̀rẹ̀ ní ipò ìsàlẹ̀ tábílì. Ó fọwọ́ sí ìwé àdéhùn ní oṣù Ìgbé ọdún 2013 láti ṣàkóso ẹgbẹ́ [[Nigeria National League]] COD United. Ní oṣù Bélú ọdún 2013, ìjọba Ìpínlẹ̀ Edo gba á láti ṣàkóso Bendel Insurance pẹ̀lú èrò láti mú wọn padà sí Premier League.<ref>[http://www.punchng.com/sports/eguavoen-named-insurance-administrator/ Eguavoen named Insurance Administrator (The Punch)] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131130105725/http://www.punchng.com/sports/eguavoen-named-insurance-administrator/ |date=30 November 2013 }}</ref> Ó fi iṣẹ́ sílẹ̀ ní oṣù Agẹmọ ọdún 2014 láti gba ìṣàkóso [[Gombe United F.C.]].<ref>[http://www.sportsdayonline.com/news.aspx?lb_newsid=7466#sthash.U35JI7Tt.dpbs Eguavoen Nears Gombe Deal] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140714215438/http://www.sportsdayonline.com/news.aspx?lb_newsid=7466#sthash.U35JI7Tt.dpbs |date=14 July 2014 }}</ref> Ní oṣù Ìgbé ọdún 2017, ó dara pọ̀ mọ́ [[Sunshine Stars F.C.|Sunshine Stars]].<ref>{{Cite web |url=http://aoifootball.com/2017/04/25/eguavoen-promises-to-stick-with-sunshine-stars/ |title=Ex-Super Eagles coaches, Unveiled at Sunshine Stars |author=Staff Reporter |website=aoifootball.com |language=en-US |access-date=14 August 2026 |archive-date=26 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190426131010/http://aoifootball.com/2017/04/25/eguavoen-promises-to-stick-with-sunshine-stars/ |dead-url=yes }}</ref> ṣùgbọ́n a yọ ọ́ kúrò ní oṣù Òkúdu lẹ́yìn ìṣẹ́gun ilé sí àwọn aṣáájú lígì [[Plateau United F.C.|Plateau United]].<ref>[http://www.goal.com/en-ng/news/4111/npfl/2017/06/09/36236892/eguavoen-resigns-as-sunshine-boss?ICID=SP_HN_HP_RI_0_1 Eguavoen parts ways Sunshine Stars]</ref> Ní oṣù Ọ̀wàrà ọdún 2020, [[Nigeria Football Federation]] yan Eguavoen gẹ́gẹ́ bí Olùdarí Ìmọ̀-ẹ̀rọ ti Ẹgbẹ́ náà.<ref>{{Cite news |url=https://www.thecable.ng/nff-appoints-eguavoen-as-technical-director |title=NFF appoints Eguavoen as technical director |date=21 October 2020 |access-date=14 August 2026 |newspaper=[[TheCable]] }}</ref> Ní ọjọ́ 12 Oṣù Kejìlá ọdún 2021, a yan Eguavoen gẹ́gẹ́ bí olùṣàkóso Nàìjíríà lórí ìpìlẹ̀ ìgbà díẹ̀ fún [[2021 Africa Cup of Nations]], lẹ́yìn ìkúrò [[Gernot Rohr]].<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/africa/59635973 |title=Augustine Eguavoen named Nigeria coach again as Rohr departs |publisher=BBC |date=13 December 2021 |access-date=14 August 2026 }}</ref> Lẹ́yìn tí Nàìjíríà jáde nínú ìpele mẹ́rìnlá pẹ̀lú ìṣẹ́gun ìbànújẹ́ sí [[Tunisia national football team|Tunisia]], ó padà sí ipò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Olùdarí Ìmọ̀-ẹ̀rọ ti ẹgbẹ́ náà. ==Àwọn Àmì Ìdánilólá == ===Gégébí Agbábóólù === '''Nigeria''' *[[Africa Cup of Nations]]: [[1994 Africa Cup of Nations|1994]] ===Gégébí Akonimogba === '''Nigeria''' *[[Africa Cup of Nations]] third place: [[2006 Africa Cup of Nations|2006]] (Bronze) '''Ní Enyimba International''' *[[Nigeria Federation Cup]]: 2008–09 Season == Itokasi == {{reflist}} {{Nigeria Squad 1994 World Cup}} {{Nigeria Squad 1998 World Cup}} {{Nigeria Squad 2006 Africa Cup of Nations}} {{Nigeria national football team managers}} {{DEFAULTSORT:Eguavoen Augustine}} [[Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1965]] [[Ẹ̀ka:Àwọn agbábọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀ ará Nàìjíríà]] lh9v6kc86shp7fgty4ldvlvq3towbh7 Darnley Arthur Alexander 0 34109 639762 575820 2026-11-07T20:42:38Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639762 wikitext text/x-wiki {{Infobox judge |name = Darnley Arthur Alexander |honorific-suffix = [[Queen's Counsel|QC]], [[Senior Advocate of Nigeria|SAN]], [[Orders, decorations, and medals of Nigeria|GCFR]] |image = |imagesize = |alt = |caption = |office = [[Olùdájọ́ Àgbà ilẹ̀ Nàìjíríà]] 4k |term_start = 1975 |term_end = 1979 |nominator = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> |appointer = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> |predecessor = [[Taslim Olawale Elias]] |successor = [[Atanda Fatai Williams]] |birth_date = {{Birth date|df=yes|1920|01|28}} |birth_place = [[Saint Lucia]] |death_date = {{Death date and age|df=yes|1989|2|10|1920|01|28}} |death_place = }} '''Darnley Arthur Alexander''' je Olùdájọ́ Àgbà ilẹ̀ [[Nàìjíríà]] tele. '''Eni owo Darnley Alexander''', [[Queen's Counsel|QC]], [[Senior Advocate of Nigeria|SAN]], [[Orders, decorations, and medals of Nigeria|GCFR]] (ojo kejidinlogbon osu kinni odun 1920 – ojo kewa osu keji 1989) je adajo ati pelu Olùdájọ́ agba nigbakan ri lori ile ede [[Nàìjíríà]].<ref>{{cite web|url=http://elombah.com/index.php/articles-mainmenu/12790-the-dawn-of-another-era-in-the-judiciary-in-cross-river-state-of-nigeria|title=The Dawn of another Era in the Judiciary in Cross River State of Nigeria|author=Okoi Obono-Obla|work=elombah.com|accessdate=26 April 2015}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nigeriaintel.com/2012/07/05/as-nigeria-gets-first-female-chief-justice-a-profile-of-justice-mariam-aloma-muktar/ |title=As Nigeria gets First female Chief Justice: A Profile of Justice Mariam Aloma Muktar |work=Nigeria Intel |accessdate=26 April 2015 |archive-date=23 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223160858/http://www.nigeriaintel.com/2012/07/05/as-nigeria-gets-first-female-chief-justice-a-profile-of-justice-mariam-aloma-muktar/ |dead-url=yes }}</ref> Alexander je ọmọ bíbí [[Castries]], St Lucia ni ọjọ kejidinlogbon oṣù kínní 1920. O bẹrẹ ìwé kíkà ni ile-iwe giga eyi to wa nilu [[University of London|London]] níbi tí ọ ti gba oyè amofin ni ọdún 1942. O ṣiṣe gẹgẹ bí olumoran ati òṣèré òfin ni ìlú Jamaica ati adájọ ni [[Turks and Caicos]] Islands. O wà sí [[Nàìjíríà]] ni ọdún 1957 láti ìwé iransẹ lati owo ìwọ̀ oòrùn, [[Obafemi Awolowo]] ti ọ ṣe afilo sí ile iṣẹ amunisin ti London láti ṣe iranwọ fún amofin ;<ref>{{cite web|url=http://www.thisdaylive.com/articles/dr-festus-ajayi-san-plea-bargain-is-an-illegal-arrangement/75246/ |title=Dr. Festus Ajayi, San: Plea Bargain is an Illegal Arrangement |work=Thisday Newspaper |accessdate=30 August 2015 }}{{dead link|date=December 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Alexander ṣiṣe ni agbegbe ni orisirisi awọn agbara. O jẹ òṣèré òfin, ìwọ̀ oòrùn, [[Nàìjíríà]] lati ọdún 1957-1969 o ṣiṣe bi adari ilé iṣẹ awọn ẹjọ ni ọdún 1958. Ni ọdún 1960, a yàn gẹgẹ bí agbejoro gbogboogbo àti akọwe ti agbegbe ijoba tí ìdájọ ni ọdún 1963, a fún ní òye [[Queen's Counsel]]. Ni ọdún 1964, a yàn gẹgẹ bi adájọ ni ile ẹjọ to gaju ni eko, ni ọdún 1969, a yàn gẹgẹ bí adájọ agba ti guusu ila oorun ni awon ipinle [[calabar|Cross River]] ati [[Akwa Ibom]]. A yàn gẹgẹ bí agbejoro to ga ju ni ọdún 1975 lórí àwọn ọmọ ẹgbẹ agba ti ilé ejó. Gẹgẹ bí agbejoro, a fi je oyè láti ọwó [[Dennis Osadebay]] láti darí gẹgẹ bí igbimọ òfin tòótọ sínú Owegbe secret cult, o tu ṣiṣe bi alága ilé ejó ti ìbéèrè sinu ayẹwo ti ọ ṣe dédé.<ref>Kamil, M. (1995). Rendez-vous--: An authorized biography of Chief Justice Mohammed Bello. Ikeja, Lagos, Nigeria: Malthouse Press. pp. 253-254</ref> Lẹyìn ífeyinti rẹ, o di alaga egbe ti on mojuto òfin tòótọ ilu [[Nàìjíríà]]. {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{Reflist}} {{Chief Justices of Nigeria}} {{DEFAULTSORT:Alexander, Darnley}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1920]] [[Ẹ̀ka:Àwọn adájọ́ ará Nàìjíríà]] 223zme134n4y3bqz57hxqthak46ojev Richard Pryor 0 35553 640011 633224 2026-11-08T06:03:36Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640011 wikitext text/x-wiki {{Infobox comedian | name = Richard Pryor | image = Richard Pryor (1986) (cropped).jpg | imagesize = 220px | caption = Richard Pryor, February 1986 | birth_name = Richard Franklin Lennox Thomas Pryor | birth_date = {{birth date|1940|12|1}} | birth_place = [[Peoria, Illinois|Peoria]], [[Illinois]], [[United States]] | death_date = {{death date and age|2005|12|10|1940|12|1}} | death_place = [[Encino, California|Encino]], [[California]], [[United States]] | death_cause = [[myocardial infarction|Heart attack]] | medium = [[Stand-up comedy|Stand-up]], [[film]], [[television]] | active = 1958–1999 | genre = [[Satire]], [[observational comedy]], [[black comedy]], [[Improvisational comedy]], character comedy | subject = [[Racism]], [[race relations]], [[United States politics]], [[African-American culture]], [[human sexuality]], [[self-deprecation]], [[everyday life]], [[recreational drug use]] | influences = [[Lenny Bruce]],<ref>{{cite web|author=[[Staff writer]]|url=http://www.contactmusic.com/new/xmlfeed.nsf/story/pryor.-i-owe-it-all-to-lenny-bruce|title=Pryor: I Owe It All to Lenny Bruce|publisher=[[Contactmusic.com]]|date=2004-05-21|accessdate=2009-08-23}}</ref> [[Jack Benny]], [[Jonathan Winters]], [[Bill Cosby]], [[Dick Gregory]], [[Redd Foxx]], [[Paul Mooney (comedian)|Paul Mooney]] |influenced =[[George Carlin]],<ref name="bravo">{{cite episode|title=George Carlin|episodelink=Inside the Actors Studio|series=Inside the Actors Studio|serieslink = Inside the Actors Studio|network=[[Bravo (US TV channel)|Bravo]]|airdate=2004-10-31|season=1|number=4}}</ref> [[Martin Lawrence]],<ref>{{cite web|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20110142,00.html|title=Court Jester|publisher=''[[People (magazine)|People]]''|author=Allis, Tim|date=1993-04-12|accessdate=2009-08-23}}</ref> [[George Lopez]],<ref>{{cite book|title=Why You Crying?: My Long, Hard Look at Life, Love, and Laughter|url=https://archive.org/details/whyyoucryingmylo00lope|author=[[George Lopez|Lopez, George]]|coauthor=[[Armen Keteyian|Keteyian, Armen]]|publisher=[[Simon and Schuster]]|year=2004|isbn=0743259947}}</ref> [[Denis Leary]], [[Eddie Izzard]], [[Dave Chappelle]],<ref>{{cite episode|title=Dave Chappelle|episodelink=Inside the Actors Studio|series=Inside the Actors Studio|serieslink=Inside the Actors Studio|network=[[Bravo (US TV channel)|Bravo]]|airdate=2006-02-12|season=12|number=10}}</ref> [[Chris Rock]],<ref name="king">Reid, Shaheem (December 12, 2005). [http://www.mtv.com/movies/news/articles/1517956/12122005/story.jhtml "Chris Rock, Bernie Mac, Eddie Murphy Call Pryor The Real King Of Comedy&nbsp;— 'Without Richard, There Would Be No Me,' Bernie Mac Says"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090827112545/http://www.mtv.com/movies/news/articles/1517956/12122005/story.jhtml |date=2009-08-27 }}. ''[[MTV]]''. Retrieved January 11, 2010.</ref> [[Eddie Murphy]],<ref name="king"/> [[Whoopi Goldberg]],<ref name="dead">''[[Richard Pryor: I Ain't Dead Yet|Richard Pryor: I Ain't Dead Yet, #*%$@!!]]'', 2003, [[Comedy Central]]</ref> [[Bill Hicks]],<ref>{{Cite web |title=Fade to Black - Interviews - Bill Hicks |url=http://www.fadetoblack.com/interviews/billhicks/9.html |access-date=2011-05-21 |archive-date=2008-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513155008/http://www.fadetoblack.com/interviews/billhicks/9.html |dead-url=yes }}</ref> [[Robin Williams]],<ref name="dead"/> [[Lewis Black]]<ref>{{cite web |last=Gillette |first=Amelie |url=http://www.avclub.com/content/node/49217 |title=Lewis Black |publisher=The A.V. Club |date=2006-06-07 |accessdate=2010-06-17 |archive-date=2008-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081231060859/http://www.avclub.com/content/node/49217 |dead-url=yes }}</ref> [[Colin Quinn]],<ref>{{cite web|url=http://www.popentertainment.com/quinn.htm |title=Colin Quinn |publisher=Popentertainment.com |date= |accessdate=2010-06-17}}</ref> [[Bernie Mac]],<ref name="king"/> [[Joe Rogan]], [[Louis C.K.]],<ref>{{cite web|url=http://www.hbo.com/onenightstand/interviews/louis_ck.html|title=Interview with Louis C.K.|work=[[One Night Stand]]|publisher=[[HBO]]|year=2005|accessdate=2007-12-06}}</ref> [[Patton Oswalt]]<ref>{{cite web |url=http://aspecialthing.com/phpbb/viewtopic.php?t=1465 |title=aspecialthing.com :: View topic - THE AST INTERVIEW: PATTON OSWALT |publisher=Web.archive.org |date= |accessdate=2010-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071013165258/http://aspecialthing.com/phpbb/viewtopic.php?t=1465 |archivedate=2007-10-13 |dead-url=yes }}</ref> [[Artie Lange]],<ref>{{cite web|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20239025_3,00.html|title=Artie Lange: 'F--- It, I'll Write a Book'|publisher=[[Entertainment Weekly]]|author=Kirschling, Gregory|date=2008-11-07|accessdate=2008-11-11|archive-date=2008-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20081212050918/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C20239025_3%2C00.html|dead-url=yes}}</ref> and [[Jim Norton (comedian)|Jim Norton]]<ref>{{cite web|url=http://www.hbo.com/onenightstand/interviews/jim_norton.html|title=Interview with Jim Norton|publisher=[[HBO]]|work=[[One Night Stand]]|year=2005|accessdate=2009-08-23}}</ref> |notable_work= ''[[That Nigger's Crazy]]''<br/> ''[[Bicentennial Nigger]]''<br/> '''Himself''' in ''[[Richard Pryor: Live in Concert]]'' and ''[[Richard Pryor: Live on the Sunset Strip]]''<br/> '''Zeke Brown''' in ''[[Blue Collar (film)|Blue Collar]]''<br/> '''Grover T. Muldoon''' in ''[[Silver Streak (film)|Silver Streak]]''<br /> '''Harry Monroe''' in ''[[Stir Crazy (film)|Stir Crazy]]''<br/> '''[[Gus Gorman]]''' in ''[[Superman III]]'' | spouse = Patricia Price (1960–1961) <br/> Shelley R. Bonus (1968–1969) <br/> [[Deborah Mcguire|Deborah McGuire]] <br/>(1977–1978) <br/> Jennifer Lee (1979–1982) <br/> Flynn Belaine (1986–1987) <br/> Flynn Belaine (1990–1991) <br/> Jennifer Lee (2001–2005) | website = [http://richardpryor.com/ RichardPryor.com] | module = {{Infobox comedian awards |child=yes |emmyawards = '''[[Primetime Emmy Award for Outstanding Writing in a Comedy Series|Writing in Variety or Music]]''' <br/> 1974 ''[[Lily (1973 special)|Lily]]'' |grammyawards = '''[[Best Comedy Album]]'''<br/> 1975 ''[[That Nigger's Crazy]]''<br/> 1976 ''[[...Is It Something I Said?]]''<br/> 1977 ''[[Bicentennial Nigger]]''<br/> 1982 ''Rev. Du Rite''<br/> 1983 ''[[Richard Pryor: Live on the Sunset Strip|Live on the Sunset Strip]]'' |americancomedyawards= '''Lifetime Achievement Award in Comedy''' 1993 }} }} '''Richard Franklin Lennox Thomas Pryor''' (December 1, 1940&nbsp;– December 10, 2005) je [[stand-up comedy|alawada ori itage]], [[actor|osere]], [[social critic|alagbewo awujo]], [[writer|olukowe]] ati [[Master of Ceremonies|MC]] ara [[United States|Amerika]].<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=WQE_pGaGTYk Richard Pryor-the Mafia Night Club] [[YouTube]]</ref> {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} ==Itokasi== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Pryor Richard}} {{Oscars hosts}} {{Mark Twain Prize for American Humor}} [[Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1940]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2005]] [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Amẹ́ríkà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn aláwàdà ará Amẹ́ríkà]] a8bjrpwwf0l77wuigjdgopht29b25aj Warner Baxter 0 35562 640086 597549 2026-11-08T08:16:38Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640086 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Warner Baxter | image = Warner Baxter.jpg | caption = | birth_date = {{Birth date|1889|3|29|mf=y}} | birth_place = [[Columbus, Ohio]], <br>Orílẹ̀ èdè Nàìjíríà | death_date = {{Death date and age|1951|5|7|1889|3|29|mf=y}} | death_place = [[Beverly Hills, California]], <br>Orílẹ̀ èdè Nàìjíríà | birth_name = Warner Leroy Baxter | occupation = Òṣèré | years_active = 1914–1950 | spouse = Viola Caldwell (1911-1913) <br> Winifried Bryson (1918–1951) }} '''Warner Leroy Baxter''' (March 29, 1889 – May 7, 1951) jẹ́ òṣèré ará Amẹ́ríkà, tó gbajúmọ̀ fún iṣẹ́ rẹ̀ bíi ''The Cisco Kid'' nínú filmu ''[[In Old Arizona]]'' ([[1929 in film|1929]]), èyí tó gba [[Academy Award for Best Actor|Ẹ̀bùn Akádẹ́mì fún Ọkùnrin Òṣèré Tódárajùlọ]] ní ọdún 1928-1929.<ref name="things">{{cite web| title=Warner Baxter-A Brief Biography| url=http://www.things-and-other-stuff.com/4433/warner-baxter/| date=29 March 2010| author=Cliff Aliperti| publisher=Things and Other Stuff| accessdate=2011-11-16| archive-date=2011-12-23| archive-url=https://web.archive.org/web/20111223071228/http://www.things-and-other-stuff.com/4433/warner-baxter/| dead-url=yes}}</ref> ==Àwọn ìtọ́kasí== {{Reflist}} {{Ẹ̀bùnAkádẹ́mìỌkùnrinÒṣeréDídárajùlọ 1928–1940}} {{igbesiaye|1889|1951|Baxter, Warner}} [[Ẹ̀ka:àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà]] [[Ẹ̀ka:àwọn ẹlẹ́bùn Akádẹ́mì Okùnrin Òṣeré Dídárajùlọ 1k]] 3ss1v3p6cpee2jc8a9iryxwf06aidrh Funmi Iyanda 0 36841 639820 630251 2026-11-07T22:27:09Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639820 wikitext text/x-wiki [[File:Funmi Iyanda.jpg|thumb|Funmi Iyanda]] Olufunmilola Aduke Iyanda (bíi ni ọjọ́ kẹtàdínlógbon oṣù keje ọdún 1971), tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ mọ̀ sí '''Funmi Iyanda''', jẹ́ agbóhùnsáfẹ́fẹ́, oníròyìn ní [[Nàìjíríà]].<ref>[http://theguardianlifemagazine.blogspot.com/2009/10/sharing-dawn-with-funmi.html "Sharing a dawn with Funmi"], The Guardian Life'', 26 October 2009.''</ref> Ó ṣe atọkun ètò rẹ ''New Dawn With Funmi''. Òun ni olùdarí of Ignite Media. Ní ọdún 2011, World Economic Forum pé ní Olórí agbaye tí ó sì kéré. [[Forbes]] náà sì wí pé ó wà láàrin àwọn ọ̀dọ́ ti lágbára jù lọ ní [[Áfríkà|Áfríkà.]]<ref>{{cite news|title=Funmi Iyanda: ‘I’m Not Competing With Mo’ Abudu’|date=21 February 2010|author=Ayeni Adekunle|url=http://www.thenetng.com/2010/02/21/funmi-iyanda-exclusive-im-not-competing-with-mo-abudu/|accessdate=18 July 2010|publisher=Nigerian Entertainment Today|archivedate=31 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100731070830/http://www.thenetng.com/2010/02/21/funmi-iyanda-exclusive-im-not-competing-with-mo-abudu|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|title=Queen of tube, Funmi Iyanda escapes death|author=SAMUEL OLATUNJI|date=30 September 2008|url=http://www.modernghana.com/movie/3001/3/queen-of-tube-funmi-iyanda-escapes-death.html|accessdate=18 July 2010|work=Modern Ghana}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://en.tubefollow.com/worldeconomicforum/1297737658574868731/|title=World Economic Forum Funmi Iyanda Chief Executive Officer|website=TUBE FOLLOW|language=en|access-date=2020-05-02|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127180350/https://en.tubefollow.com/worldeconomicforum/1297737658574868731/|dead-url=yes}}</ref> ==Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti Ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀== Wọ́n bíi sì ìpínlè Ẹ̀kọ́ sì ẹbí Gabriel àti Yetunde Iyanda. Bàbá rẹ̀ jẹ́ ọmọ [[Ogbomoso]], ìyá rẹ sì wá láti [[Ìjẹ̀bú-Òde|Ìjẹ̀bú-Ọ̀de]]. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ African Church Princess Primary School, Akoka, [[Herbert Macaulay]] School ni Ẹ̀kọ́ àti International School ni Ìbàdàn. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí [[Yunifásítì ìlú Ìbàdàn|University of Ìbàdàn]], níbi tí ó tí gboye nínú [[Jẹ́ọ́gráfì|Geography]].<ref>{{Cite news|url=http://www.mynewswatchtimesng.com/funmi-iyanda-goddess-silver-screen/|publisher=My Newswatch Times|title=Funmi Iyanda: Goddess of silver screen|date=September 23, 2014}}{{dead link|date=January 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ==Iṣẹ́== Funmi bẹẹ rẹ̀ sì ni di gbajúmọ̀ pelu eto rẹ ti o pe ni ''Good morning Nigeria''. Ètò na je gbajúmọ̀ pàápàá nípa pé wọn máa ń ṣe ìfihàn àwọn èèyàn pàtàkì láàrin ìlú àti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó ń ṣẹlẹ̀ láàrín ìlú. O bẹ́ẹ̀ rẹ sì ni ṣe atọkun ni MITV.<ref>Jumoke Giwa, [http://www.nigeriavillagesquare.com/articles/conversations-meet-funmi-iyanda-nigerias-queen-of-talk.html "Conversations: Meet Funmi Iyanda 'Nigeria's queen of talk'"], ''Nigeria Village Square'', 26 August 2006.</ref> Ní ọdún 2000, ó bẹ́ẹ̀rẹ̀ eto "New Dawn With Funmi", óun ṣi ni atọkun ètò náà. Orí NTA 10 Lagos ni ó ti ṣe ètò náà. Ó ti kọ ìwé fún Farafina Magazine, PM News, [[The Punch]], Daily Trust àti Vanguard Newspaper.<ref>{{Cite web|url=http://www.nigerianbiography.com/2015/11/funmi-iyanda-biography.html|title=Nigerian Biography: Funmi Iyanda Biography|website=www.nigerianbiography.com|access-date=2016-05-14|archive-date=2016-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616213759/http://www.nigerianbiography.com/2015/11/funmi-iyanda-biography.html|dead-url=yes}}</ref> Ó ti ṣe àwọn ètò bíi ''Talk with Funmi àti My Country''.<ref>{{cite news|url=http://www.bellanaija.com/2010/03/26/talk-with-funmi-visits-the-irrepressible-aj-city/|accessdate=18 July 2010|title=Talk With Funmi visits the Irrepressible AJ City|newspaper=[[BellaNaija]]|date=26 March 2010}}</ref> Ní ọdún 2012, Funmi àti Chris Dada dá Chopcassava.com kalẹ̀, wọn si se ìfihàn tí àwọn èèyàn ṣe ń ṣe àtakò sì bí owó epò rọ̀bì ṣe wọ́n. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ African Leadership Institute,Tutu Fellow àti ASPEN Institute's Forum for Communications and society. Ní odun 2012, ó kó pa nínú ètò tí UN gbé kalẹ fún àwọn obìnrin láti dẹkùn Ìjàmbá tí ó ń ṣẹlẹ̀ sí àwọn obìnrin. Funmi je ìkan láàárín àwọn tí ó ṣe aṣojú nínú àtakò tí wọn pé ní Occupy Nigeria, èyí tí wọn ṣe láti fi ibanuje ọkàn wọn hàn sí bí owó epò rọ̀bì ṣe wọ́n.<ref>{{Cite web|url=https://www.vanguardngr.com/2011/03/world-economic-forum-names-funmi-iyanda-young-global-leader/|title=World Economic Forum names Funmi Iyanda Young Global Leader|date=2011-03-11|website=Vanguard News|language=en-US|access-date=2020-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gramho.com/media/2104436375726423654|title=@eloyawards Instagram post (video) Our Woman Feature Of The Week Is Funmi Iyanda @funmiiyanda Olufunmilola Aduke Iyanda was born on 27 July 1971. Popularly known as Funmi Iyanda, is a Nigerian talk show host, broadcaster, journalist, and blogger. Funmi produced and hosted a popular talk show New Dawn with Funmi, which aired on the national network for over eight years. Funmi is the CEO of Ignite Media, a content-driven media organisation operating out of Lagos. In 2011, Funmi was honoured as a Young Global Leader (YGL) by the World Economic Forum and was recently named one of Forbes 20 Youngest Power Women in Africa. An innovator in her sphere Funmi has won tremendous recognition for her work in the media and for her humanitarian and philanthropic interventions. Funmi is a member of African Leadership Institute, Tutu Fellow and a participant of the ASPEN Institute's Forum for Communications and Society. - Gramho.com|website=gramho.com|language=en|access-date=2020-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://leadingladiesafrica.org/whats-not-to-love-about-media-activist-funmi-iyanda/|title=What’s Not To Love About Media Activist- Funmi Iyanda! – Leading Ladies Africa|language=en-GB|access-date=2020-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://newswirengr.com/2015/05/07/nigerias-funmi-iyanda-appointed-un-women-gender-equality-champion-funmilola/|title=Nigeria’s Funmi Iyanda, Appointed UN Women Gender Equality Champion [@Funmilola]|last=writer|first=Staff|date=2015-05-07|website=NewsWireNGR|language=en-US|access-date=2020-05-02|archive-date=2023-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121125853/https://newswirengr.com/2015/05/07/nigerias-funmi-iyanda-appointed-un-women-gender-equality-champion-funmilola/|dead-url=yes}}</ref>.<ref>{{Cite web|url=https://www.manpower.com.ng/people/16157/funmi-iyanda|title=Funmi Iyanda biography, net worth, age, family, contact & picture|website=www.manpower.com.ng|access-date=2020-05-02}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://tribuneonlineng.com/i-will-never-married-funmi-iyanda/|title=Why I will never be married — Funmi Iyanda » Razzmatazz » Tribune Online|date=2017-01-22|website=Tribune Online|language=en-GB|access-date=2020-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vanguardngr.com/2017/01/cannot-married-funmi-iyanda/|title=Why I cannot be married - Funmi Iyanda|date=2017-01-20|website=Vanguard News|language=en-US|access-date=2020-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://farafinatrust.org/about-us/about-farafina/|title=Trustees & Patrons – Farafina Trust|language=en-US|access-date=2020-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://womenafrica.com/whats-not-to-love-about-media-activist-funmi-iyanda/|title=What’s Not To Love About Media Activist- Funmi Iyanda|date=2018-11-19|website=Women Africa|language=en-US|access-date=2020-05-02|archive-date=2023-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230726145736/https://womenafrica.com/whats-not-to-love-about-media-activist-funmi-iyanda/|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.askfunmi.com/|title=ASK FUNMI - The Webserie hosted by Funmi Iyanda|website=Ask Funmi|language=en-US|access-date=2020-05-02|archive-date=2023-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121125853/https://www.askfunmi.com/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/ask-funmi-funmi-iyanda-discusses-beauty-with-john-maclean/6krzkx7|title=Funmi Iyanda discusses beauty with John Maclean|date=2017-06-20|website=Pulse Nigeria|language=en-US|access-date=2020-05-02|archive-date=2023-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121131355/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/ask-funmi-funmi-iyanda-discusses-beauty-with-john-maclean/6krzkx7|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://paradisenews.ng/29320/ask-funmi-season-2-series|title=Oya Media UK Announces Season 2 Of ASK Funmi Series {{!}} CR|last=Admin|website=Paradise News|language=en-GB|access-date=2020-05-02|archive-date=2025-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250221060420/https://paradisenews.ng/29320/ask-funmi-season-2-series|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bellanaija.com/2010/03/talk-with-funmi-visits-the-irrepressible-aj-city/|title=Talk With Funmi visits the Irrepressible AJ City|last=BellaNaija.com|date=2010-03-26|website=BellaNaija|language=en-US|access-date=2020-05-02}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.bellanaija.com/2010/09/bbc-world-documentary-on-nigeria-%e2%80%9cmy-country%e2%80%9d-by-funmi-iyanda-chris-dada-kicks-off-with-lagos-stories-this-weekend/|title=BBC World Documentary on Nigeria “My Country” by Funmi Iyanda & Chris Dada kicks off with “Lagos Stories” This Weekend|last=BellaNaija.com|date=2010-09-30|website=BellaNaija|language=en-US|access-date=2020-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://africasacountry.com/tag/occupy-nigeria/|title=Occupy Nigeria|website=africasacountry.com|language=en-US|access-date=2020-05-02|archive-date=2023-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202083848/https://africasacountry.com/tag/occupy-nigeria|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fabwoman.ng/funmilola-aduke-iyanda-biography-profile-fabwoman/funmi-iyanda-chop-cassava/|title=Funmi-iyanda Chop Cassava - FabWoman {{!}} News, Style, Living Content For The Nigerian Woman|language=en-US|access-date=2020-05-02}}</ref>.<ref>{{Cite web|url=https://thesheet.ng/the-sheet-woman-of-the-week-funmi-iyanda-meet-nigerias-finest-female-tv-host/|title=THE SHEET Woman Of The Week: Funmi Iyanda - Why Is She Is Referred To As The Chief Witch Of Nigerian Broadcasting? » Thesheet.ng|last=Oyeniyi|first=Sola|date=2015-09-15|website=Thesheet.ng|language=en-US|access-date=2020-05-02|archive-date=2016-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826185703/http://thesheet.ng/the-sheet-woman-of-the-week-funmi-iyanda-meet-nigerias-finest-female-tv-host/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.informationng.com/2012/06/fummi-iyanda-and-chris-dada-receives-international-award.html|title=Fummi Iyanda and Chris Dada receives International Award|last=weke|date=2012-06-23|website=Information Nigeria|language=en-US|access-date=2020-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.latestnigeriannews.com/news/252176/|title=Another International Award Nomination For Funmi Iyanda and Chris Dada|last=Latestnigeriannews|website=Latest Nigerian News|language=English|access-date=2020-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chopcassava.com/|title=Chopcassava - Documenting Nigeria's Fuel Subsidy Struggle - Video Blog|website=www.chopcassava.com|language=en|access-date=2020-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hugedomains.com/domain_profile.cfm?d=nigerianbiography&e=com|title=HugeDomains.com - NigerianBiography.com is for sale (Nigerian Biography)|website=www.hugedomains.com|access-date=2020-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newsadmire.com/funmi-iyandas-walking-with-shadows-to-premiere-at-63rd-london-film-festival/|title=Funmi Iyanda's ''walking with shadows'' to Premiere at 63rd London Film Festival|date=2019-08-30|website=Newsadmire|language=en-US|access-date=2020-05-02}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Citation|title=Walking with Shadows (2019) - IMDb|url=http://www.imdb.com/title/tt9043456/fullcredits|accessdate=2020-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/09/21/funmi-iyanda-comes-out-walking-with-shadows/|title=Funmi Iyanda Comes Out ‘Walking with Shadows’|last=editor|date=2019-09-21|website=THISDAYLIVE|language=en-US|access-date=2020-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://africanarguments.org/2019/11/25/funmi-iyanda-has-a-bold-new-movie-out-but-dont-call-it-a-comeback/|title=Funmi Iyanda has a bold new movie out. But don’t call it a comeback.|date=2019-11-25|website=African Arguments|language=en-GB|access-date=2020-05-02}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.konnectafrica.net/funmi-iyanda/|title=Funmi Iyanda; The Multi-Talented Media Personality and TV Icon|last=Nkem-Eneanya|first=Jennifer|date=2014-05-19|website=Konnect Africa|language=en-GB|access-date=2020-05-02|archive-date=2023-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327163715/https://konnectafrica.net/funmi-iyanda/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://alinstitute.org/17-about-fellows/129-funmi-iyanda|title=Funmi Iyanda|website=alinstitute.org|access-date=2020-05-02|archive-date=2019-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821111349/https://alinstitute.org/17-about-fellows/129-funmi-iyanda|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://trendcelebsnow.com/funmi-iyanda-net-worth/|title=Funmi Iyanda - Net Worth 2020, Age, Bio, Height, Wiki, Facts!|last=ctnadmin|website=Trending Celebs Now|language=en-US|access-date=2020-05-02}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.tundefashola.com/archives/news/2012/03/16/20120316N11.html|title=Fashola Receives Funmi Iyanda On Return From Mt. Kilimanjaro In Aid Of Women’s Cause|website=www.tundefashola.com|access-date=2020-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://thenet.ng/funmi-iyanda-to-climb-mt-kilimanjaro/|title=Funmi Iyanda To Climb Mt. Kilimanjaro|date=2012-02-28|website=Nigerian Entertainment Today|language=en-GB|access-date=2020-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://woman.ng/2017/06/funmi-iyanda-answers-the-question-are-you-religious-agnostic-or-atheist/|title=Funmi Iyanda Answers The Question|last=Woman.NG|date=2017-06-07|website=Woman.NG|language=en-US|access-date=2020-05-02|archive-date=2019-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190616212604/http://woman.ng/2017/06/funmi-iyanda-answers-the-question-are-you-religious-agnostic-or-atheist|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://saharareporters.com/2012/03/26/%E2%80%9Ci%E2%80%99ve-never-had-wedding-day-dream-my-life%E2%80%9D-funmi-iyanda|title=“I’ve Never Had A Wedding Day Dream In My Life.”- Funmi Iyanda|date=2012-10-15|website=Sahara Reporters|access-date=2020-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://funmiiyanda.com/funmi/|title=About|website=Funmi Iyanda|language=en-US|access-date=2020-05-02|archive-date=2023-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121125858/https://funmiiyanda.com/funmi/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.worldpulse.com/community/users/titilope/posts/19210|title=NIGERIAN WOMEN SAY ABSOLUTE NO TO FUEL SUBSIDY REMOVAL|date=2012-01-10|website=World Pulse|language=en|access-date=2020-05-02|archive-date=2023-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230726145739/https://www.worldpulse.org/story/nigerian-women-say-absolute-no-to-fuel-subsidy-removal-43082|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bellanaija.com/2009/02/from-a-new-dawn-to-change-a-life-funmi-iyanda-is-a-making-difference/|title=From A New Dawn to Change-A-Life: Funmi Iyanda Is Making A Difference!|last=BellaNaija.com|date=2009-02-13|website=BellaNaija|language=en-US|access-date=2020-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://en.tubefollow.com/worldeconomicforum/1297737658574868731/|title=World Economic Forum Funmi Iyanda Chief Executive Officer|website=TUBE FOLLOW|language=en|access-date=2020-05-02|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127180350/https://en.tubefollow.com/worldeconomicforum/1297737658574868731/|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://beijing20.unwomen.org/en/voices-and-profiles/champions|title=Voices and profiles .:. Gender equality champions|website=UN Women {{!}} The Beijing Platform for ActionTurns 20|language=en|access-date=2020-05-02}}</ref><ref>{{Cite news|title=Queen of tube, Funmi Iyanda escapes death|last=SAMUEL OLATUNJI|date=30 September 2008|url=http://www.modernghana.com/movie/3001/3/queen-of-tube-funmi-iyanda-escapes-death.html|access-date=18 July 2010|work=Modern Ghana}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tribuneonlineng.com/is-funmi-iyanda-staging-a-comeback/|title=Is Funmi Iyanda staging a comeback? » Tribune Online|date=2019-03-02|website=Tribune Online|language=en-GB|access-date=2020-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nextedition.com.ng/funmi-iyanda-olumide-makanjuola-kunle-afolayan-others-witness-walking-with-shadows-premiere-see-photos|title=Funmi Iyanda, Olumide Makanjuola, Kunle Afolayan, Others, Witness ’Walking With Shadows’ Premiere (See photos)|last=Edition|first=Next|date=2019-11-16|website=The Next Edition|language=en-US|access-date=2020-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://le.ac.uk/africa-research-group/about/who-we-are/meet-our-interdisciplinary-team/group-patron|title=Group Patron {{!}} Africa Research Group {{!}} University of Leicester|website=le.ac.uk|access-date=2020-05-02|archive-date=2020-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026073209/https://le.ac.uk/africa-research-group/about/who-we-are/meet-our-interdisciplinary-team/group-patron|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/news/more-news/193824-funmi-iyanda-makes-history-as-first-african-woman-to-receive-honorary-fellowship-from-uk-varsity.html|title=Funmi Iyanda makes history as first African woman to receive honorary fellowship from UK varsity - Premium Times Nigeria|date=2015-11-23|language=en-GB|access-date=2020-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://medium.com/@FunmiIyanda/theory-of-death-in-conversation-with-my-mother-6a68278f54a6|title=THEORY OF DEATH: IN CONVERSATION WITH MY MOTHER|last=Iyanda|first=funmi|date=2018-01-29|website=Medium|language=en|access-date=2020-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://skynews24.com/funmi-iyandas-full-biography-celebrity-bio/|title=Funmi Iyanda’s Full Biography [Celebrity Bio]|date=2015-09-15|website=skynews24.com|language=en-US|access-date=2020-05-02}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.globalcitizen.org/en/content/bisi-alimi-nigeria-gay-homosexuality-lgbt-survivor/|title=‘I Was the First Person to Come Out as Gay on Live TV in Nigeria’|website=Global Citizen|language=en|access-date=2020-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://guardian.ng/life/funmi-iyanda-the-legend-of-a-woman-2/|title=Funmi Iyanda: The Legend Of A Woman|last=|first=|date=|website=guardian.ng|access-date=2020-05-02|archive-date=2023-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528155303/https://guardian.ng/life/funmi-iyanda-the-legend-of-a-woman-2/|dead-url=yes}}</ref>.<ref>{{Cite web|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/10/11/funmi-iyanda-blazing-a-trail-as-a-debutante-movie-producer/|title=Funmi Iyanda: Blazing a Trail as a Debutante Movie Producer|last=editor|date=2019-10-11|website=THISDAYLIVE|language=en-US|access-date=2020-05-02}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://ngstudentforum.com.ng/p/4097/funmi-iyanda-biography|title=Funmi Iyanda Biography - Biography|website=Nigeria Student Forum|language=en-US|access-date=2020-05-02|archive-date=2023-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406132532/https://ngstudentforum.com.ng/p/4097/funmi-iyanda-biography|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nigeriavillagesquare.com/articles/conversations-meet-funmi-iyanda-nigerias-queen-of-talk.html|title=Conversations: Meet Funmi Iyanda "Nigeria's queen of talk"|website=www.nigeriavillagesquare.com|access-date=2020-05-02}}</ref> == Àwọn Ìtọ́kasí == [[Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà]] {{reflist}} {{igbesiaye|1971||Iyanda, Funmi}} bpx21s5be0cl6b6rvom24h2iao0hy1b Bello Mohammed Tukur 0 36984 639738 601563 2026-11-07T20:19:52Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639738 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = Bello Mohammed Tukur | image = | imagesize = | smallimage = | caption = | order = | office2 = Aṣojú àárín Adamawa ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà | term_start2 = Oṣù karún Ọdún 2011 | term_end2 = | predecessor2 = [[Jubril Aminu]] | successor2 = | majority = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | nationality = | party = [[People's Democratic Party (Nigeria)|People's Democratic Party]] (PDP) | alma_mater = | occupation = | profession = | religion = | website = | footnotes = }} '''Bello Mohammed Tukur''' jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè [[Nigeria|Nàìjíríà]] tí wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú àárín Adamawa ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó jẹ́ aṣojú ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin láti Ọdún 2011 sí Ọdún 2015 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú Labour Party.<ref>{{cite web |url=http://www.peoplesdaily-online.com/opinion/opinion/8241-who-takes-over-from-senator-jibril-aminu-in-adamawa |title=Who takes over from Senator Jibril Aminu in Adamawa? |date=14 March 2011 |work=Peoples Daily |accessdate=2011-05-08 |archive-date=2011-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111009005006/http://www.peoplesdaily-online.com/opinion/opinion/8241-who-takes-over-from-senator-jibril-aminu-in-adamawa |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Senatorial Contest - PDP Faces Hurdles in Adamawa |work=Daily Trust |author=Ibrahim Abdul'aziz |date=7 April 2011 |accessdate=2011-05-08}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.peoplesdaily-online.com/news/national-news/3429-adamawa-aminu-bent-mana-lose-senatorial-primaries |title=Adamawa: Aminu, Bent, Mana lose Senatorial primaries |date=15 January 2011 |author=Blessing Tunoh |work=Peoples Daily |accessdate=2011-05-08 |archive-date=2011-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111009004317/http://www.peoplesdaily-online.com/news/national-news/3429-adamawa-aminu-bent-mana-lose-senatorial-primaries |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thenationonlineng.net/2011/index.php/politics/5039-nyako-haruna-marwa-gun-for-the-soul-of-adamawa.html |title=Nyako, Haruna, Marwa gun for the soul of Adamawa |author=ONYEDI OJIABOR and BARNABAS MANYAM |date=2011-05-05 |work=The Nation |accessdate=2011-05-08}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.inecnigeria.org/downloads/?did=114 |publisher=INEC |title=Collated Senate results |accessdate=2011-05-08 |archive-date=2011-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110419203046/http://www.inecnigeria.org/downloads/?did=114 |dead-url=yes }}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{reflist}} {{Nigerian Senators of the 7th National Assembly}} {{DEFAULTSORT:}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Ilé Alàgbà ilẹ̀ Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú]] 20nyvmqxac1vuuzcrioibmnzwkxy11y Alice Brady 0 37825 639714 611803 2026-11-07T20:02:40Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639714 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Alice Brady | image = Alice Brady 1916.jpg | imagesize = | caption = | birth_name = Mary Rose Brady | birth_date = {{Birth date|1892|11|2|mf=yes}} | birth_place = New York City, U.S. | death_date = {{Death date and age|1939|10|28|1892|11|2|mf=yes}} | death_place = New York City, U.S. | resting_place = | occupation = Actress | years_active = 1914–1939 | spouse = [[James Crane (actor)|James L. Crane]] (m.1919–div.1922) | father = William A. Brady | children = 1<ref>{{Cite web|url=http://chicagotribune.newspapers.com/|title=Chicago Tribune - Historical Newspapers|website=Chicago Tribune}}</ref> }} '''Alice Brady''' (Orúkọ Àbísọ rẹ ni Mary Rose Brady; Ọjọ́ ìbí je November 2, 1892 si October 28, 1939) jẹ́ Òṣèré kàn ní orílé èdè Améríkà tí ì bẹrẹ iṣé náà ni àkókò tí wọn ń pé ní Silent Era, èyí tí o padà di àsìkò tí wọn pè ní Sound Film/talkies. O sìse Títí di oṣù mẹ́fà kí ó pàdúnu èmi rẹ sórí ààrùn Jẹjẹrẹ Cancer ní ọdún 1939. Àwọn eré Fíìmù rẹ náà ní; My Man Godfrey ni 1936, nínú rẹ̀ ní ó tí ṣeré gẹgẹ bí Carole Lombardi àti nínú fíìmù "In Old Chicago ní ọdún 1937 èyí tí ì gbà àmi w Akádẹ́mì Fún Best Supporting Actress. Ni ọdún 1960, àwọn orúkọ fún àmì ẹ̀yẹ Hollywood Walk of Fame Motion pictures, èyí tí orúkọ rẹ̀ náà wà lára wọn fún àwọn ohùn tí o tí ṣe àfikún nínú iṣẹ eré ṣíṣe. Àmì ẹ̀yẹ tí o gbà wá ni 6301 Hollywood Boulevard.<ref>{{cite web |url=http://www.walkoffame.com/alice-brady |title=Walk of Fame Stars-Alice Brady |website=Hollywood Chamber of Commerce/Walk of Fame}}</ref> O jẹ́ òṣèré tó gba Amì Ẹ̀yẹ Akádẹ́mì bí Obìnrin Òṣeré Kejì tí ó Dídárajùlọ. ==Ìbẹ̀rẹpẹ̀pẹ̀̀́ Ayé== Mary Rose Brady jẹ́ ẹni tí wøn bí sí ìlú Newyork. Bàbá tí ó bi, William A. Brady jẹ́ Àgbà gbóògì kan nínú eré ìtàgè ṣíṣe. <ref name=wb_ibdb>{{cite web |url=https://www.ibdb.com/broadway-cast-staff/william-a-brady-14247 |title=William A. Brady |website=IBDB.com |publisher=[[Internet Broadway Database]] }}</ref>Ìyá rẹ̀, Òṣèré Faranseé, tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Rose Marie Rene jáde láyé ní ọdún 1896<ref name=":0">{{cite news |last1=Halasz |first1=George |title=Actress Without Temperament |url=https://www.newspapers.com/clip/57466548/alice-brady/ |access-date=August 16, 2020 |work=The Brooklyn Daily Eagle |date=February 24, 1929 |page=80|via = [[Newspapers.com]]}}</ref> Rose Brady jẹ́ ẹni tí o nífẹẹ sí eré ṣíṣe láti ìgbà èwe. Ó sí kọ́kọ́ wọ itage nígbà tí o wà ní ọmọ ọdún mérìǹlá, ó sí gbà iṣẹ àkọkọ rẹ sí Broadway theatre ni ọdún 1911 nígbà tí o wà ní ọmọ ọdún méjìdíńlógún èyí tí bàbá rẹ̀ náà kópa nínú eré náà.<ref>{{cite web |url=https://www.ibdb.com/broadway-production/the-balkan-princess-7001 |title=''The Balkan Princess'' |website=IBDB.com |publisher=[[Internet Broadway Database]] }}</ref> Iṣẹ́ tí ó Yàn ni ṣíṣe== Mary Rose Brady kọ́kọ́ bẹrẹ iṣẹ ìtàgè ṣíṣe ni 1911 ní New haven nínú Eré Operetta tí àkọlé rẹ ń jẹ́ "The Balkan Princess .<ref name=":0" /> Ní ọdún 1913, Brady kópa nínú "A Thief for a night" pẹlu John Barrymorell tí P.G Wodehouse kọ àti John Stapleton kọ́ gẹgẹ bí Ìtàn Novel, àti A Gentleman Of Leisure ní ilé ìwòran Theatre ti McVicker ni ìlú Chicago.<ref>McIlvaine 1990, p. 301</ref> O tẹsiwaju láti tún seré ṣùgbọ́n nínú àwọn eré tí bàbá rẹ̀ ṣe títí ọ fí pé ọmọ ọdún méjìlélógún. Ní ọdún 1931, óò wá nínú Àfihàn eré tí àkọlé rẹ ń jẹ́ Mourning Becomes Electral láti ọwø Eugene O'Neill.<ref name=ab_ibdb>{{cite web |url=https://www.ibdb.com/broadway-cast-staff/alice-brady-21119 |title=Alice Brady |website=IBDB.com |publisher=[[Internet Broadway Database]] }}</ref> Ìyàwó bàbá rẹ tí í ṣe Grace George tí bàbá rẹ̀ fẹ nígbà tí Alice wá ní kékeré bí ọmọ ọkunrin tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ William A. Brady Jr. [[File:Darkest Russia (1917 film).png|thumb|Brady with co-star [[John Bowers (actor)|John Bowers]] in the 1917 [[World Film Company]]'s film ''Darkest Russia'']] Brady's father moved into movie production and presentation in 1913,{{Citation needed |date=October 2021}} with his [[World Film Company]], and Brady soon followed along after him, making her first silent feature appearance in ''As Ye Sow'' in 1914. She appeared in 53 films in the next 10 years, all while continuing to perform on stage, the film industry at the time being centered in New York.{{Citation needed |date=October 2021}} Ní ọdún 1923, Óò dẹkùn láti má ṣe eré Fíìmù Àgbéléwò, èyí tí o wà bosi orí kí a má ṣe eré orí Ìtàgè, èyí tí kò sí ṣe tí tí di ọdún 1933, Nígbà náà ni ó wá lọ sí Hollywood In 1923, she stopped appearing in films to concentrate on stage acting, and did not appear on the screen again until 1933, when she made the move to Hollywood leyin èyí ní ó kopa ninu "When ladies Meet ní ọdún 1933" , èyí jẹ́ eré àkọkọ tí yóò jẹ́ Sound Film ati kí a má ya fọ́tò. Àti ìgba náà ni ó tí ń ṣíṣe takuntakun Títí ó fi jáde láyé, àwọn eré tí o tí ṣe náà jẹ́ Márùndinlọ́gbọ̀n tí o ṣe ninu ọdún méje. Eré tí ó ṣe kẹ́yìn ni "Young Mr. Lincoln' ní ọdún 1939. ==Ìgbé ayé àti Ìgbẹ̀yín ayé== Brady fẹ òṣèré tí ó ń jẹ́ James Crane Cranell lati ọdún 1919 dé 1922 èyí tí ó jẹ́ ọdún tí wọn kọ r'awọn sílẹ. Wọn jọ ṣeré ninú àwon eré wọnyi: His Bridal Night ní 1919, "Sinnners" ní 1929 àti "A dark Lantern ni 1920. Àwọn méjèèjì bí ọmọ ọkunrin kàn tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Donald. Brady Kù ní ọjọ kéjìdínlógbọ̀n, oṣù kọkànlá ọdún 1939, èyí tí o jáde láyé látàri Ààrùn Jẹjẹrẹ (cancer).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=u4Q1DgAAQBAJ&q=alice+brady+cancer+october+1939&pg=PA280|title=1939: Hollywood's Greatest Year|first=Thomas S.|last=Hischak|date=June 16, 2017|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9781442278059|via=Google Books}}</ref> ==Àwọn Àmì Ẹ̀yẹ== Fún ìkópa rẹ gẹgẹ bí Mrs. Molly O' Leary tí o jẹ́ ẹyà Catherine Ó' Leary ní ọdún 1937 ní Chicago, O gbà àmi ẹ̀yẹ Akádẹ́mì fún Best Supporting Actress.<ref name="Quinlan">Quinlan, David (1996) ''Quinlan's Film Stars'', 4th edn., B.T. Batsford, {{ISBN|0-7134-7751-2}}, p. 63</ref> Wọn Yan láti gbà àmi ẹ̀yẹ yìí na ni ọdún kan fún ìkópa rẹ nínú eré míràn tí àkọlé rẹ ń jẹ́ "My Man Godfrey.{{Citation needed |date=May 2022}} Àwọn Ìtàn tí a gbọ jẹ́ kí ọ yé wá pé ni àpéjọ Presentation funÀmì Ẹ̀yẹ Akádẹ́mì, Ọkùnrin kan tí ó wá sí gbàgede láti bá Brady gba Àmì Ẹ̀yẹ Oscar fún Best Supporting Actress ní ọdún 1943 nítorí pé Brady ó sí níbẹ láti gba Àmì ẹyẹ náà, gbà àmi náà o sí salọ, èyí tí wọn kò rí, wón kó sí rí Ami ẹ̀yẹ náà gbà lọ́wọ́ rẹ̀. Ṣùgbọ́n Akádẹ́mì wá òmíràn láti fi dí èyí tí wọn kò mọ fún Brady .<ref>{{Cite web|url=http://www.originalprop.com/blog/2008/09/06/heritage-auction-galleries-%e2%80%9csignature-music-entertainment-memorabilia-auction%e2%80%b3-catalog-available-online/|title=Heritage Auction Galleries "Signature Music & Entertainment Memorabilia Auction″ Catalog Available Online (October 2008)|date=September 6, 2008|website=Movie Prop Collecting with Jason DeBord's Original Prop Blog Film & TV Prop, Costume, Hollywood Memorablia Pop Culture Resource}}</ref> Amò gẹgẹ bí ìwàádi tí àwọn onií ìròyìn ṣe, Ẹni tí ó darí eré ti ó fí gbà àmi ẹyẹ náà, Henry King ni ó padà ba gbà àmi náà ni òjò náà, tí àwọn Ọ̀rẹ Brady padà bá gbà láti gbé lọsí ilé ní alé ọjọ́ náà. Àwọn tí wọn ja ewé Olúborí gbà àmi ẹyẹ ṣugbọn lẹyìn tí wọn gbé delé, wọn sì lọ dapadà sí Akádẹ́mì láti lè jẹ́ kí wọn kọrúkú sórí Ami ẹ̀yẹ náà. Ní ọdún 2016, Olivia Rutigliano tí ó jẹ́ aṣojú Oscar ṣe àkíyèsí pé Brady tẹ̀lẹ́ ìlànà, èyí tí ó padà jẹyọ síta pé Akádẹ́mì fún ní ìdàrò Ami ẹye: Myths|url=https://www.forbes.com/sites/peterdecherney/2016/02/24/stolen-oscars-history-markets-myths/#48013ab51ea6|access-date=9 March 2017|work=Forbes|date=24 February 2016}}</ref> ==Àwọn Eré== A sample of her more than 80 [[film]]s includes: '''Silent''' [[File:Tangled Fates.jpg|thumb|right|260px|''Tangled Fates'' (1916)]] {{div col}} *''[[The Boss (1915 film)|The Boss]]'' (1915 World Film) '''Lost''' *''A Cup of Chance'' (1915 General Film) *''The Lure of Woman'' (1915 World) ('''Incomplete'''; Library of Congress) *''[[The Rack (1915 film)|The Rack]]'' (1915 World) '''Lost''' * ''[[The Ballet Girl (1916 film)|The Ballet Girl]]'' (1916 World) '''Lost''' *''[[The Woman in 47]]'' (1916 World) ('''Extant'''; BFI National Film & TV, London) *''[[Then I'll Come Back to You]]'' (1916 World) '''Lost''' *''Tangled Fates'' (1916 World) '''Lost''' *''[[La Bohème (1916 film)|La Bohème]]'' (1916 World) ''La vie de Bohème'' (*short) ('''Extant'''; Geo. Eastman House) *''Miss Petticoats'' (1916 World) ('''Extant'''; Geo. Eastman House) *''[[The Gilded Cage (1916 film)|The Gilded Cage]]'' (1916 World) (*'''Extant'''; Library of Congress, Geo. Eastman, BFI, London) * ''[[Bought and Paid For (1916 film)|Bought and Paid For]]'' (1916 World) '''Lost''' *''[[A Woman Alone (1917 film)|A Woman Alone]]'' (1917) '''Lost''' *''[[A Hungry Heart]]'' (1917) '''Lost''' * ''[[The Dancer's Peril]]'' (1917) (*'''Extant'''; DVD Grapevine video, Geo. Eastman, Cineteca Del Friuli) *''[[Darkest Russia]]'' (1917) ('''Incomplete'''; Library of Congress) * ''[[Maternity (film)|Maternity]]'' (1917) '''Lost''' *''[[The Divorce Game]]'' (1917) '''Lost''' *''[[A Self-Made Widow]]'' (1917) '''Lost''' *''[[Betsy Ross (film)|Betsy Ross]]'' (1917) (*'''extant'''; online, Grapevine DVD) * ''[[A Maid of Belgium]]'' (1917) *''[[Her Silent Sacrifice]]'' (1917) (*'''extant'''; Library of Congress) *''[[Woman and Wife]]'' (1918) *''The Knife'' (1918) *''The Spurs of Sybil'' (1918) *''The Trap'' (1918 World) *''[[At the Mercy of Men]]'' (1918 Select) *''[[The Ordeal of Rosetta]]'' (1918 Select) * ''[[The Whirlpool (1918 film)|The Whirlpool]]'' (1918 Select) *''[[The Death Dance (film)|The Death Dance]]'' (1918 Select) *''[[The Better Half (film)|The Better Half]]'' (1918 Select) *''[[Her Great Chance]]'' (1918 Select) *''[[In the Hollow of Her Hand]]'' (1918 Select) * ''[[The Indestructible Wife]]'' (1919 Select) *''[[The End of the Road (1919 film)|The End of the Road]]'' (1919 Public Health Films) *''The World to Live In'' (1919 Select) *''[[Marie Ltd.]]'' (1919 Select) * ''[[Redhead (1919 film)|Redhead]]'' (1919 Select) *''[[His Bridal Night]]'' (1919 Select) *''[[The Fear Market]]'' (1920 Realart) *''[[Sinners (1920 film)|Sinners]]'' (1920 Realart) *''[[A Dark Lantern]]'' (1920 Realart) *''[[The New York Idea (1920 film)|The New York Idea]]'' (1920 Realart) (*'''extant'''; George Eastman House) *''[[Out of the Chorus]]'' (1921 Realart) *''[[The Land of Hope (1921 film)|The Land of Hope]]'' (1921 Realart) '''Lost''' *''Little Italy'' (1921 Realart) '''Lost''' *''[[Dawn of the East]]'' (1921 Paramount-Realart ) '''Lost''' *''[[Hush Money (1921 film)|Hush Money]]'' (1921 Paramount) '''Lost''' *''[[A Trip to Paramountown]]'' (1922) (*short) *''[[Missing Millions]]'' (1922 Paramount) '''Lost''' *''[[Anna Ascends]]'' (1922 Paramount) (*6 min. '''fragment''') *''[[The Leopardess]]'' (1923 Paramount) '''Lost''' *''[[The Snow Bride]]'' (1923 Paramount) '''Lost''' {{div col end}} '''Sound''' *''[[When Ladies Meet (1933 film)|When Ladies Meet]]'' (1933 MGM) *''[[Beauty for Sale]]'' (1933 MGM) * ''[[Stage Mother (1933 film)|Stage Mother]]'' (1933 MGM) * ''[[Broadway to Hollywood (film)|Broadway to Hollywood]]'' (1933 MGM) *''[[The Gay Divorcee]]'' (1934 RKO) *''[[Miss Fane's Baby Is Stolen]]'' (1934 Paramount) *''[[Gold Diggers of 1935]]'' (1935 Warner Brothers) *''[[Let 'Em Have It]]'' (1935 United Artists) *''[[Three Smart Girls]]'' (1936 Universal) *''[[Go West, Young Man]]'' (1936 Paramount) *''[[My Man Godfrey]]'' (1936 Universal) *''[[The Harvester]]'' (1936 Republic Pictures) *''[[Call It a Day]]'' (1937 Warner Brothers) *''[[One Hundred Men and a Girl]]'' (1937 Universal) *''[[In Old Chicago]]'' (1937 20th Century-Fox) *''[[Mr. Dodd Takes the Air]]'' (1937 Warner Brothers) *''[[Goodbye Broadway]]'' (1938 Universal) *''[[Zenobia (film)|Zenobia]]'' (1939 United Artists) *''[[Young Mr. Lincoln]]'' (1939 20th Century-Fox) <gallery mode="packed"> La Boheme - Friday the 13th.jpg|''La Bohème'', 1916 Miss Petticoats.jpg|''Miss Petticoats'', 1916 'Bought and Paid For'.jpg|''Bought and Paid For'', 1916 'The Gilded Cage'.jpg|''The Gilded Cage'', 1916 The Hungry Heart.jpg|''The Hungry Heart'', 1917 The Dancer's Peril.jpg|''The Dancer's Peril'', 1917 A Self-Made Widow.jpg|''A Self-Made Widow'', 1917 Her Silent Sacrifice.jpg|''Her Silent Sacrifice'', 1917 Alice Brady in Woman and Wife.jpg|''Woman and Wife'', 1918 Woman and Wife.jpg|''Woman and Wife'', 1918 The Whirlpool (1918 movie advertisement).jpg|''The Whirlpool'', 1919 The World To Live In.jpg|''The World To Live In'', 1919 </gallery> ==Fún kíkà itẹsiwaju== * [[w:List of actors with Academy Award nominations|List of actors with Academy Award nominations]] ==Ìtọ́kasí== {{Reflist}} ==External links== * [http://film.virtual-history.com/person.php?personid=1807 Literature on Alice Brady] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061028033327/http://film.virtual-history.com/person.php?personid=1807 |date=2006-10-28 }} * [http://www.moviecard.com/zamerican/theatre/favorite/fav-brady.jpg Alice Brady portrait 1910s] * [https://web.archive.org/web/20121011064933/http://digitalgallery.nypl.org/nypldigital/dgkeysearchresult.cfm?parent_id=142479&word= Alice Brady at the NY Public Library Billy Rose Collection] {{Commons category|Alice Brady}} {{DEFAULTSORT:Brady, Alice}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1892]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1939]] [[Category:American film actresses]] [[Category:American silent film actresses]] [[Category:American stage actresses]] [[Category:Best Supporting Actress Academy Award winners]] [[Category:Deaths from cancer in New York (state)]] [[Category:20th-century American actresses]] [[Category:Actresses from New York City]] [[Category:Articles containing video clips]] [[Category:Broadway theatre people]] ==Itokasi== {{Reflist}} {{Academy Award Best Supporting Actress}} {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Akádẹ́mì Obìnrin Òṣeré Dídárajùlọ 2k]] egtmtolav7ji0v316xknpnxwt4b0ng2 Vanessa Redgrave 0 37862 640077 596457 2026-11-08T08:05:48Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640077 wikitext text/x-wiki {{Short description|British actress}} {{Infobox person | honorific_prefix = Dame | name = Vanessa Redgrave | honorific_suffix = Order of the British Empire|DBE | image = [[File:Vanessa Redgrave Cannes 2016.jpg|thumb|Vanessa Redgrave]] | caption = Redgrave at the 2016 Cannes Film Festival | birth_date = {{Birth date and age|1937|01|30|df=yes}} | birth_place = Blackheath, London|Blackheath, [[London]], England | education = The Alice Ottley School]], Worcester, England|Worcester<br>Queen's Gate School]], London | alma_mater = Royal Central School of Speech and Drama | spouse = {{unbulleted list| {{marriage|Tony Richardson]]|1962|1967|reason=divorced}}| {{marriage|Franco Nero|2006}}}} | children = {{unbulleted list| Natasha Richardson |Joely Richardson| Carlo Gabriel Nero}} | parents = {{unbulleted list| Michael Redgrave | Rachel Kempson}} | partner = Timothy Dalton (1971–1986) | years active = 1958–present | occupation = {{hlist|Actress|political activist}} | family = Redgrave family|Redgrave | notable_works = List of Vanessa Redgrave performances|Filmography | awards = List of awards and nominations received by Vanessa Redgrave|Full list }} '''{{PAGENAME}}''' je ọmọ óṣèrè lọkunrin Sir Michael Regrave ati óṣèrè lobinrin Rachel Kempson ti a bini ọjọ ọgbọn óṣu January ni ọdun 1937<ref>https://en.geneastar.org/genealogy/redgravev/vanessa-redgrave</ref>. Arabinrin naa jẹ [[w:actor|osere]] to gba [[Academy Award|Ebun Akademi]] bi Obinrin Osere Keji Didarajulo<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://edition.cnn.com/2013/06/25/world/europe/vanessa-redgrave-fast-facts/index.html |access-date=2022-09-01 |archive-date=2022-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012025150/https://edition.cnn.com/2013/06/25/world/europe/vanessa-redgrave-fast-facts/index.html |dead-url=yes}}</ref>. ==Igbesi Aye Arabinrin naa== Vanessa kẹkọ ni ilè iwè tadalẹ fun awọn ọmọ obinrin; Ile ẹkọ Alice Ottley ni Worcester ati Ilẹ ẹkọ Queen's Gate.Vanessa wọ ile iwe sisọ ọrọ ati drama ni ọdun 1954. Óṣere lobinrin naa kọkọ jade si òju èrè West End fun igba akọkọ ni ni ọdun 1958<ref>https://www.londontheatre.co.uk/stars-on-stage/vanessa-redgrave</ref>. Óṣere naa fẹ adari ere Tony Richardson lati 1962 ti wọn si bi ọmọbinrin meji; Natasha ati Joely to di óṣèrè lobinrin<ref>http://www.oocities.org/hollywood/film/7518/Vanessa/Vanessa.htm</ref>. Vanessa ati Ruchardson pinya ni ọdun 1967. ==Ami Ẹyẹ ati Idani lọla== *Vanessa gba ami ẹyẹ telivision academy ti british, ami ẹyẹ Golden Globe ati ami ẹyẹ meji ti Primetime Emmy<ref>https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-59780013</ref><ref>https://www.bafta.org/media-centre/press-releases/vanessa-redgrave-to-receive-fellowship</ref>. ==Itokasi== {{Reflist}} {{Academy Award Best Supporting Actress}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ẹlẹ́bùn Akádẹ́mì Obìnrin Òṣeré Dídárajùlọ 2k]] 8kglvdqef3ojkedfs4werzv9oup6hmr Guadalupe Victoria 0 38125 639826 622436 2026-11-07T22:42:54Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639826 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|honorific_prefix=[[The Most Excellent]]|name=Guadalupe Victoria|image=Guadalupe_Victoria_-_02.jpg|imagesize=|caption=Portrait of Guadalupe Victoria by Carlos Paris|order=1st|office=President of Mexico|term_start=10 October 1824|term_end=31 March 1829|vicepresident=[[Nicolás Bravo]] (1824-1827), vacant (1827-1829){{efn|[[Nicolás Bravo]] revolted against Victoria in 1827, but was captured. He was removed from the vice presidency and exiled, and the position was left vacant until the election of 1829, wherein [[Anastasio Bustamante]] replaced him.}}|predecessor=Office established, [[Provisional Government]] (as governing body of Mexico)|successor=[[Vicente Guerrero]]|office1=[[Provisional Government of Mexico (1823–24)|President of the Supreme Executive Power]]|term_start1=1 July 1824|term_end1=31 July 1824|predecessor1=[[Vicente Guerrero]]|successor1=[[Nicolás Bravo]]|office2=[[Provisional Government of Mexico (1823–24)|Member of the Supreme Executive Power]]|alongside2=[[Miguel Domínguez]]<br/>[[Vicente Guerrero]]<br/>[[Nicolás Bravo]]<br/>[[Mariano Michelena]]<br/>[[Pedro Celestino Negrete]]|term_start2=30 July 1834|term_end2=10 October 1835|office3=[[Governor of Puebla]]|term_start3=31 March 1834|term_end3=13 December 1836|predecessor3=Patricio Furlong|successor3=Cosme Furlong|birth_name=José Miguel Ramón Adaucto Fernández y Félix|birth_date=29 September 1786|birth_place=[[Tamazula de Victoria|Tamazula]], [[Nueva Vizcaya, New Spain|Nueva Vizcaya]], [[Viceroyalty of New Spain]]<br/>(now [[Durango]], Mexico)|death_date=21 March 1843 (aged 56)|death_place=[[San Carlos Fortress]], [[Perote, Veracruz|Perote]], [[Veracruz]], [[Centralist Republic of Mexico|Mexico]]|restingplace=[[Angel of Independence|Column of Independence]]|nationality={{flagdeco|Mexico|1821}} Mexican<br />{{flagdeco|Spain|1785}} [[New Spain]] {{small|(prior to 1821)}}|party=[[Independent party]]|spouse={{marriage|[[María Antonia Bretón]]|1817}}|children=|relatives=[[Francisco Victoria]] (brother)|alma_mater=[[San Ildefonso College]]|occupation=Lawyer<br /> Soldier ([[General officer|General]])|signature=Firma Guadalupe Victoria.PNG|signature_alt=Cursive signature in ink}}'''Guadalupe Victoria''' (29 September 1786- 21 March 1843),<ref>{{Cite web|title=Famous People of Mexico|url=http://www.buzzle.com/articles/famous-people-of-mexico.html|publisher=Buzzle|access-date=3 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011130817/https://www.buzzle.com/articles/famous-people-of-mexico.html|archive-date=11 October 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Today in History for 29th September 1786|date=29 September 1786|url=http://www.historyorb.com/date/1786/september/29|publisher=History Orb|access-date=3 October 2010}}</ref> tí orúkọ àbísọ rẹ̀ ń jẹ́ '''José Miguel Ramón Adaucto Fernández y Félix''',<ref name="GPE">{{Cite web|title=Victoria, Guadalupe (José Miguel Ramón Adaucto Fernández y Félix|url=http://bicentenario.com.mx/?p=831&cp=2#comment-9061|publisher=Tu Bicentenario|access-date=3 October 2010|language=es|archive-date=21 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101221172257/http://bicentenario.com.mx/?p=831&cp=2#comment-9061|dead-url=yes}}</ref> jẹ́ ológun ilẹ̀ Mexico nígbà kan rí, tó sì jagun fún Mexico lásìkò ìgbòmìnira wọn. Wọ́n fi jẹ ààrẹ ìlú Mexico àkọ́kọ́.<ref>{{Cite web|title=Coahuila y Durango también forjaron la patria mexicana|date=14 September 2010|url=http://www.elsiglodetorreon.com.mx/noticia/557923.html|publisher=El Siglo de Torreón|access-date=3 October 2010|language=es|archive-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122083521/https://www.elsiglodetorreon.com.mx/noticia/557923.html|dead-url=yes}}</ref> ==Àwọn ìtọ́kasí== {{reflist}} {{Presidents of Mexico}} [[Ẹ̀ka:Àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Mẹ́ksíkò]] 53ih7rok83tr4ump8mul9vvpfypfo82 Abdiweli Mohamed Ali 0 38177 639660 506186 2026-11-07T19:20:30Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639660 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Abdiweli Mohamed Ali<br>{{small|عبدالولي محمد علي}} |image = Cabdiweli Maxamed Cali.jpg |office = [[Prime Minister of Somalia]] |president = [[Sharif Sheikh Ahmed]]<br>[[Muse Hassan Sheikh Sayid Abdulle|Muse Hassan Abdulle]] {{small|(Acting)}}<br>[[Mohamed Osman Jawari]]<br>{{small|(Acting)}}<br>[[Hassan Sheikh Mohamud]] |term_start = 19 June 2011 |term_end = 17 October 2012 |predecessor = [[Mohamed Abdullahi Farmajo]] |successor = [[Abdi Farah Shirdon]] |birth_date = {{birth date and age|1965|7|2|df=y}} |birth_place = [[Dhusamareb]], [[Somalia]] |death_date = |death_place = |party = [[Independent (politician)|Independent]] |alma_mater = [[Somali National University]]<br>[[Vanderbilt University]]<br>[[Harvard University]]<br>[[George Mason University]] |website = [http://drabdiweligaas.com/en/ Official website] }} Dr. '''Abdiweli Mohamed Ali''' ({{lang-so|''Cabdiweli Maxamed Cali''}}, {{lang-ar|عبدالولي محمد علي}}) jẹ́ olóṣèlú àti aṣiṣẹ́ọ̀rọ̀-okòwò ará [[Somali people|Somalia]]. Ó ti wà tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀ bíi [[Prime Minister of Somalia|alákóso àgbà]] ilẹ̀ [[Somalia]].<ref name="Alshspmuhc">{{cite web |url=http://english.alshahid.net/archives/15120 |title=Somali Prime Minister Unveiled His Cabinet |publisher=English.alshahid.net |date= |accessdate=2011-06-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511194929/http://english.alshahid.net/archives/15120 |archivedate=11 May 2011 <!--DASHBot--> |deadurl=yes}}</ref><ref name="Hoslppc">[http://www.hiiraan.com/news2/2010/nov/somali_lawmakers_pass_proposed_cabinet.aspx Somali lawmakers pass proposed Cabinet]</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{reflist}} {{igbesiaye|1965||Ali, Abdiweli Mohamed}} [[Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ará Sòmálíà]] {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} lt85tbbjll1lfx7vx3w3x3fqgzw8jud Ajayi Crowther University 0 54765 639702 625438 2026-11-07T19:53:04Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639702 wikitext text/x-wiki {{Infobox university|name=Ajayi Crowther University, Oyo|native_name=A.C.U.|latin_name=|image=[[File:Ajayi Crowther University, Osoogun Campus.jpg|thumb|Àwòrán Ajayi Crowther University]]|motto={{lang-la|Scentia Probitas}}|mottoeng="Knowledge with Probity"|established=2005|type=|endowment=|staff=|faculty=Faculty of Natural Science, Faculty of Law, Faculty of Social Science, Faculty of Management Science, Faculty of Humanities, Faculty of Engineering, Faculty of Education|president=|provost=|principal=|rector=|chancellor=Tunde Afolabi|vice_chancellor=Timothy A. Adebayo|dean=|head_label=|head=|students=|undergrad=|postgrad=|doctoral=|profess=|city=[[Oyo, Oyo State|Oyo]]|state=[[Oyo State]]|country=[[Nigeria]]|campus=|free_label=|free=|colors=|colours={{colour box|Blue}}{{colour box|White}}{{colour box|Gold}} Blue, White and Gold<ref>{{cite web |title=University Logo |url=https://acu.edu.ng/index.php/about-us/logo |website=Ajayi Crowther University, Oyo |accessdate=10 May 2019 |language=en-gb |quote=Blue, white and gold. The blue colour signifies love of humanity and the white, peace, while gold denotes treasure. |archive-date=10 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190510212434/https://acu.edu.ng/index.php/about-us/logo |dead-url=yes }}</ref>|mascot=|fightsong=|nickname=|affiliations=|footnotes=|website=[http://acu.edu.ng/ http://acu.edu.ng/ ]|address=|telephone=|coordinates={{Coord|7.8498|3.9485|display=title}}|pushpin_map=Nigeria}}'''Ile-ẹkọ giga Ajayi Crowther''' ti a tun mọ si ACU jẹ ile-ẹkọ giga aladani kan ti o wa ni Ipinle Oyo, Nigeria.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.4icu.org/reviews/10766.htm |access-date=2024-05-25 |archive-date=2023-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219140138/https://www.4icu.org/reviews/10766.htm |dead-url=yes}}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20150403074126/http://leadership.ng/news/363739/olanipekun-becomes-new-pro-chancellor-ajayi-crowther-varsity</ref><ref>https://web.archive.org/web/20150924154627/http://www.highbeam.com/doc/1G1-352752502.html</ref> [[Category:Articles using infobox university]] == Itan == Ajayi Crowther University, Oyo, jẹ ile-ẹkọ giga ti Ile-ẹkọ giga ti Anglican Communion ti Nigeria . O jẹ ipilẹ bi Ile-ẹkọ Ikẹkọ CMS ni Abeokuta ni ọdun 1853. Odun 1920 ni o gbe lati [[Èkó|Eko]] si [[Ilú-ọba Ọ̀yọ́|Oyo]] . Ni ibẹrẹ, o jẹ kọlẹji Iwe-ẹri Awọn olukọ Ite II. St. Andrews College, Oyo bere eko Divinity lati 1910 si 1942. Ohun-ini yipada lati Ijo ti Nigeria Anglican Communion si iṣakoso ijọba ni ọdun 1977. O di ogba NCE ni ọdun 1980 ati Kọlẹji ti Ẹkọ ni ọdun 1985. St. Andrews College di yunifasiti ni Oṣu Kẹsan Ọjọ 7, Ọdun 1999, pẹlu Ile-ijọsin ti Nigeria funni ni ifọwọsi si imọran SACOBA. Ile-ẹkọ giga Ajayi Crowther ti dasilẹ ni agbegbe ile-ẹkọ giga St. Andrews tẹlẹ. Ile-ẹkọ giga gba iwe-aṣẹ rẹ ni Oṣu Kini Ọjọ 7, Ọdun 2005 lati Atokọ ti awọn ile-ẹkọ giga ti orilẹ-ede ni South Korea . Orukọ ile-ẹkọ giga naa ni lẹhin [[Samuel Ajayi Crowther]], biṣọọbu Afirika kan ati onitumọ Bibeli, ti o tumọ awọn Bibeli si [[Èdè Yorùbá|Ede Yoruba]] ati [[Àwọn èdè ní Áfríkà|awọn ede Afirika]] miiran.<ref>https://www.acu.edu.ng/historical-background/</ref> Ile-ẹkọ giga Ajayi Crowther n pese awọn iṣẹ alefa bachelor ti o jẹ iṣẹ-ogbin, imọ-ẹrọ, imọ-ẹrọ ati imọ-ẹrọ, iṣẹ ọna, iṣakoso, imọ-jinlẹ awujọ, ati ofin.Ile-ẹkọ giga nfunni ni ibugbe, awọn amayederun, ati owo ileiwe pẹlu awọn idiyele ti o wa lati N600,000 si N700,000. Aami gige gige JAMB/UTME fun gbigba wọle ti ṣeto ni 160.<ref>https://universitycompass.com/africa/Nigeria/universities/ajayi-crowther-university.php</ref> == Oluko == Oluko ti Ajayi Crowther University, Oyo ni:<ref name=":0">{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.acu.edu.ng/principal-officers-ajayi-crowther-university-oyo/ |access-date=2023-12-19 |archive-date=2023-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212143022/https://www.acu.edu.ng/principal-officers-ajayi-crowther-university-oyo/ |dead-url=yes }}</ref> * '''Ojogbon Timothy Abiodun ADEBAYO''' je [[Gíwá yunifásítì|igbakeji olori]] <ref>https://www.acu.edu.ng/the-vice-chancellor/</ref> * '''Ọ̀jọ̀gbọ́n Benjamin Olumuyiwa''' ń sìn gẹ́gẹ́ bí igbákejì ìgbákejì fásitì Ajayi Crowther.<ref>https://www.acu.edu.ng/professor-muyiwa-popoola-deputy-vice-chancellor/{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''Dókítà JET Babatọla''' ni ó di agbábọ́ọ̀lù mú ní Yunifásítì Ajayi Crowther.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.acu.edu.ng/registrar/ |access-date=2023-12-19 |archive-date=2023-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212180904/https://www.acu.edu.ng/registrar/ |dead-url=yes }}</ref> * '''Ogbeni Ayodele John Olusanwo''' ti je bursar ni Ajayi Crowther University.<ref>https://www.acu.edu.ng/the-bursar/</ref> * '''Dókítà Beatrice A. Fabunmi''' ló di ipò òṣìṣẹ́ ilé ẹ̀kọ́ fásitì mú ní Yunifásítì Ajayi Crowther.<ref name=":1">{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.acu.edu.ng/dr-beatrice-a-fabunmi/ |access-date=2023-12-19 |archive-date=2023-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001231706/https://www.acu.edu.ng/dr-beatrice-a-fabunmi/ |dead-url=yes }}</ref> == Ile-ikawe == T.Y. Ile-ikawe Danjuma jẹ ile-ikawe fun Ile-ẹkọ giga Ajayi Crowther. Eyi ni iṣeto ni ile ti a jogun lati St Andrew's College ni ọdun 2006 ati pe a tun gbe lọ si aaye rẹ lọwọlọwọ ni Oṣu Kini Ọjọ 4, Ọdun 2010. Awọn ohun-ini ile-ikawe naa jẹ tito lẹtọ si Awọn Eda Eniyan, Isakoso/Awọn imọ-jinlẹ Awujọ, ati Awọn Imọ-jinlẹ Adayeba. Ile-ikawe naa ni awọn iwọn iwe 20,000 ati awọn akọle iwe iroyin 50 mejeeji ajeji ati agbegbe.<ref name=":1" /> == Awọn iṣẹ ikẹkọ == Awọn ẹbun ikẹkọ ni Ile-ẹkọ giga Ajayi Crowther:<ref name=":0" /> === Ogbin === * Food Science & [[Tẹknọ́lọ́jì|Technology]] === Imọ-ẹrọ === * Alaye & Imọ-ẹrọ Ibaraẹnisọrọ === Arts, Management & Social Science === * Oro aje * Ibaraẹnisọrọ & Media Studies * [[Ìṣeọ̀rọ̀àwùjọ|Sosioloji]] * Imọ Oselu * [[Jẹ́ọ́gráfì|Geography]] * Iṣiro * Ifowopamọ & [[Ìnáwó|Isuna]] * Alakoso iseowo * Owo-ori * Tita & Ipolowo * Iṣowo iṣowo * Tourism Hotel ati ti oyan Management * Iyika Iṣẹ & Isakoso Eniyan * [[Èdè Gẹ̀ẹ́sì|Ede Gẹẹsi]] * [[Ìtàn|Itan]] & International Studies === Imọ & Imọ-ẹrọ === * Microbiology * [[Ìfitónilétí|Imo komputa sayensi]] * [[Físíksì|Fisiksi]] * [[Ìṣiṣẹ́oníná|Awọn ẹrọ itanna]] * Geology * Kemistri ile-iṣẹ * [[Biochemistry|Biokemistri]] * [[Mathimátíkì|Iṣiro]] * [[Ìsirò Statistiki|Awọn iṣiro]] * Geophysics ti a lo * Isedale Ayika * Horticulture === Ofin === * [[Òfin|Ofin]] == Ipo == Ile-ẹkọ giga Ajayi Crowther jẹ ipo 89th ni awọn ipo ile-ẹkọ giga ni orilẹ-ede 2023.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.4icu.org/reviews/10766.htm |access-date=2023-12-19 |archive-date=2023-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219140138/https://www.4icu.org/reviews/10766.htm |dead-url=yes }}</ref> == Ifọwọsi dajudaju == Ni Kínní ọdun 2021, Igbimọ Ile-ẹkọ giga ti Orilẹ-ede fọwọsi awọn iṣẹ ikẹkọ tuntun ni ile-ẹkọ giga - ofin LLM, otaja, awọn ile-iwosan iṣoogun, redio ati imọ-jinlẹ itankalẹ, ati awọn iṣẹ ikẹkọ miiran ni ipele ile-ẹkọ giga ti ile-ẹkọ giga.<ref>https://dailypost.ng/2021/02/12/nuc-visitation-panel-approves-seven-new-courses-for-ajayi-crowther-university-oyo/</ref> Ni Oṣu kọkanla ọdun 2022, Igbimọ Ile-ẹkọ giga ti Orilẹ-ede (NUC) fọwọsi eto nọọsi fun ile-ẹkọ giga naa. Ninu iwe ti Dokita Saliu fowo si lati Eto eto ẹkọ ti o si dari si Igbakeji Alakoso, Igbimọ naa sọ ifọwọsi rẹ fun yunifasiti lati bẹrẹ eto itọju nọọsi ni kikun ni Oyo, nibiti wọn ti dabaa kọlẹji ti oogun.<ref>https://edutorial.ng/nuc-gives-approval-to-ajayi-crowther-university-to-offer-nursing/{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Awọn ibeere gbigba == Awọn oludije ti n wa gbigba wọle si Ile-ẹkọ giga Ajayi Crowther ni ipinlẹ Ọyọ gbọdọ ti yan yunifasiti naa gẹgẹ bi yiyan akọkọ ninu Igbimọ Admission Admission Matriculation Board (UTME) ti orilẹ-ede (JAMB) ati gba ami 180 ni gbogbo awọn ẹkọ ti o yẹ. Wọn gbọdọ ni awọn kirẹditi 5 ti o gba ni WAEC, NECO ati NABTEB pẹlu ede Gẹẹsi, mathematiki ati awọn koko-ọrọ miiran ti o yẹ ni ko ju awọn ijoko meji lọ ati pe o gbọdọ jẹ ọdun 16 ọdun.<ref>https://ghanadmission.com/ajayi-crowther-university-admission-requirements/</ref> == Matriculation == Ni Oṣu Karun ọdun 2022, Ile-ẹkọ giga Ajay Crowder ṣe iṣiro awọn ọmọ ile-iwe 721 fun igba ikọwe 2021/2022. Igbakeji oga agba ninu ifiranṣẹ matriculation si awọn ọmọ ile-iwe tuntun ti o gba wọle kilo fun awọn ọmọ ile-iwe lodi si iwa aiṣedeede idanwo ati awọn iṣe iwa ibaje ni ile-ẹkọ giga naa.<ref>https://tribuneonlineng.com/ajayi-crowther-university-matriculates-721-students-for-2021-22-session-warns-against-exam-malpractices-social-vices/</ref> Ni ojo 19 osu karun-un odun 2023, igbakeji oga agba, Ojogbon Timothy Adebayo, gba awon akekoo tuntun lamoran lati yago fun awon iwa ibaje ni ileewe naa. O tun kede pe nọmba awọn ọmọ ile-iwe ti o gba oye jẹ 1200. O mẹnuba pe awọn ọmọ ile-iwe wọnyẹn ti forukọsilẹ kọja awọn ẹka 11 fun ọdun ẹkọ 2022/2023. Ni afikun, o tẹnumọ ifaramo ile-ẹkọ naa lati dagba awọn ọmọ ile-iwe giga pẹlu ọgbọn ati ihuwasi ti o dara lati koju awọn italaya ti ọja agbaye.<ref>https://guardian.ng/news/shun-immoral-practices-ajayi-crowther-varsity-vc-warns-students/</ref> == Ìbàkẹgbẹ lori ogbin == Ile-iṣẹ Agricultural Jubaili ti ṣetan lati ṣe ajọṣepọ pẹlu Ajayi Crowther University Seeds, ile-iṣẹ irugbin ti Ajayi Crowther University ni Ipinle Oyo. Awọn deen ti Oluko ti ogbin ku awọn ọmọ ẹgbẹ ti duro ni miiran lati mu awọn oṣuwọn ti gbóògì ti irugbin ati ki o ran farm.This ifowosowopo ni ero lati pese agbe mejeeji consultancy iṣẹ ati Easy Access to ogbin awọn ọja.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://guardian.ng/features/agro-care/agric-firm-collaborates-with-acu-seeds-to-assist-farmers/ |access-date=2023-12-19 |archive-date=2023-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231216141207/https://guardian.ng/features/agro-care/agric-firm-collaborates-with-acu-seeds-to-assist-farmers/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://guardian.ng/features/agro-care/agric-firm-collaborates-with-acu-seeds-to-assist-farmers-2/ |access-date=2023-12-19 |archive-date=2023-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231216140332/https://guardian.ng/features/agro-care/agric-firm-collaborates-with-acu-seeds-to-assist-farmers-2/ |dead-url=yes }}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} == Ita ìjápọ == * [http://acu.edu.ng/ Ajayi Crowther University Official wẹẹbù] {{Universities in Nigeria}}{{authority control}} [[Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ]] ccfphgcljbwvd5gpg5l0xaqlibabcme Sérbíà Orílẹ̀-èdè Olómìnira 0 55348 640052 576676 2026-11-08T07:04:52Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640052 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name = {{lang|sr-Cyrl|Република Српска}} |common_name = Sérbíà Orílẹ̀-èdè Olómìnira |conventional_long_name = Republika Srpska |international_name = Republika Srpska |image_flag = Flag of the Republika Srpska.svg |image_coat = Amblem_republike_srpske.svg |symbol_type = Seal |national_anthem = Моја Република<br>''[[Moja Republika]]''<br><small>(English: "My Republic")</small><ref>[http://www.esrpska.com/ContentPage.aspx?kat_id=aed2359a-02f3-46a7-b04c-11954411c8c4&podkat_id=39b00c65-e801-4921-857c-516c55d5841d&page_id=7 Srpska - Portal javne uprave Republike Srpske: Simboli] at Governament of Republika Srpska official website, retrieved 17-5-2012 {{sr icon}}</ref> |national_motto = <!--"[motto]"--> |image_map2 = Republika Srpska simple.svg |map_caption2 = Location of Republika Srpska in [[Bosnia and Herzegovina]].<sup>1</sup> |image_map = Europe location RS.png |map_caption = Location Republika Srpska (red) inside of [[Bosnia and Herzegovina]] on the European continent. |capital = [[Sarajevo]] (official)<ref name="ohr.int">{{cite web |url=http://www.ohr.int/ohr-dept/legal/oth-legist/doc/rs-constitution.doc |title=Constitution of the Republika Srpska, Official Web Site of the Office of the High Representative |access-date=2008-09-13 |archive-date=2008-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081001162720/http://www.ohr.int/ohr-dept/legal/oth-legist/doc/rs-constitution.doc |dead-url=yes}}</ref><br>[[Banja Luka]] (''de facto'') |latd= |latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW= <!--capital's latitude and longitude--> |largest_settlement = |largest_settlement_type = <!--Type of settlement if largest settlement not a city--> |official_languages = [[Serbian language|Serbian]], [[Bosnian language|Bosnian]] and [[Croatian language|Croatian]]<ref name=Constitution>[http://www.ustavnisud.org/upload/4_8_2009_48_ustav_srpski.pdf Устав републике српске &#91;Constitution of Republika Srpska&#93;. Чланак 7 &#91;Article 7&#93;. The Constitutional Court of Republika Srpska] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304071926/http://www.ustavnisud.org/upload/4_8_2009_48_ustav_srpski.pdf |date=2016-03-04 }} {{sr icon}}</ref> |regional_languages = <!-- --Officially recognized-- regional languages--> |languages_type = Official languages |languages = |government_type = [[Parliamentary system]] |leader_title1 = [[List of Presidents of Republika Srpska|President]] |leader_name1 = [[Milorad Dodik]] |leader_title2 = [[List of Prime Ministers of Republika Srpska|Prime Minister]] |leader_name2 = [[Željka Cvijanović]] |sovereignty_type = [[History of Republika Srpska|Formation]] |sovereignty_note = |established_event1 = Proclaimed |established_date1 = 9 January 1992 |established_event2 = Recognized as [[Political divisions of Bosnia and Herzegovina|entity of Bosnia and Herzegovina]] |established_date2 = 14 December 1995 |established_event9 = |established_date9 = |area_rank = |area_magnitude = |area_km2 = 24,857 |area_sq_mi = 9,597 |percent_water = N/A |population_estimate = 1,439,673&nbsp;<sup>3</sup> |population_estimate_rank = |population_estimate_year = 2010 |population_census = 1,437,477&nbsp;<sup>4</sup> |population_census_year = 1996 |population_density_km2 = 57,9 |population_density_sq_mi = 155 |population_density_rank = |GDP_PPP = |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = |GDP_PPP_per_capita = |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_year = |GDP_nominal_per_capita = |GDP_nominal_per_capita_rank = |Failed state index = |Gini = |Gini_rank = |Gini_year = |Gini_category = |HDI = |HDI_rank = |HDI_year = |HDI_category = |currency = [[Convertible Mark]] |currency_code = BAM |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |DST_note = |utc_offset_DST = +2 |cctld = rs.ba |calling_code = 387 |image_map3 = |footnotes = The [[Constitution of Republika Srpska]] avoids naming the languages, and lists them as "the language of the Serb people, the language of the Bosniak people and the language of the Croat people."<ref>{{cite web|title=Decision on Constitutional Amendments in Republika Srpska|url=http://www.ohr.int/print/?content_id=7474|publisher=Office of the High Representative|accessdate=3 June 2010|archive-date=18 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118131924/http://www.ohr.int/print/?content_id=7474|dead-url=yes}}</ref> |footnote2 = Excluding RS's 48% of the [[Brčko District]]. |footnote3 = Including refugees abroad. }} '''Sérbíà Orílẹ̀-èdè Olómìnira''' {{Audio|RepublikaSrpska.ogg|listen}} ([[Bosnian language|Bosnian]], [[Croatian language|Croatian]], [[Serbian language|Serbian]]: ''Republika Srpska'', [[Cyrillic script]]: ''Република Српска'', {{IPA-sh|rɛpǔblika sr̩̂pskaː|}}) je ikan ninu awon [[Political divisions of Bosnia and Herzegovina|apa orile-ede]] gbangba meji ni [[Bosnia and Herzegovina]], ekeji ni [[Federation of Bosnia and Herzegovina]]. {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} ==Itokasi== {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Sérbíà Orílẹ̀-èdè Olómìnira| ]] h50cx2c51hsazw3op5s6oso5syw1vng Novak Djokovic 0 55998 639961 590159 2026-11-08T04:09:33Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639961 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tennis player |playername = Novak Djokovic |fullname = Novak Đoković |image = [[Fáìlì:Novak Djokovic Miami 2012.jpg|250px]] |caption = |country = {{flagicon|Serbia}} [[Sérbíà]] |nickname = ''Nole'' |residence = {{flagicon|Monaco}} [[Monte Carlo]] |birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1987|5|22}} |birth_place = Belgrade, Sérbíà |height = 1.88 m (6&nbsp;ft 1&nbsp;in) |weight = {{convert|80|kg|lb st|abbr=on}} |turnedpro = 2003 |coach= [[Dejan Petrovic]] (2004–2005)<br>Riccardo Piatti (2005–2006)<br>'''[[Marián Vajda]]''' (2006–)<br>[[Mark Woodforde]] (2007)<br>[[Todd Martin]] (2009–2010)<br>'''[[Boris Becker]]''' (2013–) |plays = Right-handed (two-handed backhand) |careerprizemoney = [[Dollar|$]]82,346,218 |website = [http://novakdjokovic.com/en/ novakdjokovic.com] |singlesrecord = {{tennis record|won=652|lost=143|details=in [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]] and [[ATP World Tour]] main draw matches, and in [[Davis Cup]]|small=yes}} |singlestitles = 54 <small>([[Tennis players with most titles since 1968|10th in the Open Era]])</small> |highestsinglesranking = No. '''1''' (4 July 2011) |currentsinglesranking = No. '''1''' (13 July 2015)<ref>[http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Novak-Djokovic.aspx ''atpworldtour.com'']</ref> |AustralianOpenresult = '''W''' ([[2008 Australian Open – Men's Singles|2008]], [[2011 Australian Open – Men's Singles|2011]], [[2012 Australian Open – Men's Singles|2012]], [[2013 Australian Open – Men's Singles|2013]], [[2015 Australian Open – Men's Singles|2015]]) |FrenchOpenresult = '''W''' ([[2016 French Open – Men's Singles|2016]]) |Wimbledonresult = '''W''' ([[2011 Wimbledon Championships – Men's Singles|2011]], [[2014 Wimbledon Championships – Men's Singles|2014]], [[2015 Wimbledon Championships – Men's Singles|2015]]) |USOpenresult = '''W''' ([[2011 US Open – Men's Singles|2011]]) |Othertournaments = Yes |MastersCupresult = '''W''' ([[2008 Tennis Masters Cup – Singles|2008]], [[2012 ATP World Tour Finals – Singles|2012]], [[2013 ATP World Tour Finals – Singles|2013]], [[2014 ATP World Tour Finals – Singles|2014]]) |Olympicsresult = [[File:Bronze medal.svg|20px]] [[Bronze medal]] ([[Tennis at the 2008 Summer Olympics – Men's singles|2008]]) |doublesrecord = 37–52 |doublestitles = 1 |grandslamsdoublesresults= yes |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2006, 2007) |FrenchOpenDoublesresult = 1R (2006) |WimbledonDoublesresult = 2R (2006) |USOpenDoublesresult = 1R (2006) |highestdoublesranking = No. 114 (30 November 2009) |currentdoublesranking = No. 287 (13 July 2015) |Team = yes |DavisCupresult = '''W''' ([[2010 Davis Cup|2010]]) |HopmanCupresult = F ([[2008 Hopman Cup|2008]], [[2013 Hopman Cup|2013]]) |updated = 13 July 2015 [[File:Signature of Novak Djokovic.jpg|100px]]<br />Signature of Novak Djokovic }} {{MedalTop}} {{MedalCountry|{{SRB}}}} {{MedalSport|Men's [[Tennis at the Summer Olympics|Tennis]]}} {{MedalBronze|[[2008 Summer Olympics|2008 Beijing]]|[[Tennis at the 2008 Summer Olympics – Men's Singles|Singles]]}} {{MedalBottom}} {{stack end}} '''Novak Djokovic''' ([[Serbian Cyrillic|Kirilliki Serbia]]: Новак Ђоковић; ''Novak Đoković''; {{IPA-sh|nɔ̂ʋaːk dʑɔ̂ːkɔʋitɕ|pron|Sr_Novak_Djokovic.ogg}}; ibi ní [[Belgrade]] ọjọ́ ìbí {{Birth date|1987|5|22}}) jẹ́ agbá tẹ́nìs alagbase ará [[Sérbíà]], tó di [[List of ATP number 1 ranked singles players|Ipò kínín]] [[Association of Tennis Professionals|ATP]] mú lati Ọjọ́ kẹrin Oṣù keje Ọ́dún 2011 dé Oṣù keje Ọdún 2012. Djokovic ti gba ife ẹ̀yẹ àwọn enìkan [[List of Grand Slam men's singles champions|Grand Slam mejo]], ó gba àwọń ife-eye idíje [[ATP World Tour Masters 1000]] méjìlá, ó sì tún jẹ́ [[Serbia Davis Cup team|ọmó-ẹgbẹ́ Ife Eye Davis Sérbíà]] tó borí ní odún 2010. Ọ̀pọ̀̀ àwọn olùtúwò eré-ìdárayá, olùgbéwò tẹnìs, à̀ti àwọn atayò lọ́́wọ́ àti tẹ́lẹ̀ gbà pé Djokovic ni atayò tẹnìs to gbòkìkíjùlo.<ref name="metro.co.uk">{{cite web|title = Novak Djokovic is one of the greatest tennis players ever, says Pat Cash|url = http://www.metro.co.uk/sport/879710-novak-djokovic-is-one-of-the-greatest-tennis-players-ever-says-pat-cash|accessdate = 10 February 2012|archive-date = 27 June 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20130627215314/http://metro.co.uk/2011/10/25/novak-djokovic-is-one-of-the-greatest-tennis-players-ever-says-pat-cash-195296/|dead-url = yes}}</ref><ref name="bbc.co.uk">{{cite web|title = Novak Djokovic v Rafael Nadal: Players & pundits hail 'greatest' match|url = http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/16781690|accessdate =5 March 2012}}</ref><ref name="espn.co.uk">{{cite web|title = Murray buoyed by Djokovic scalp|url = http://www.espn.co.uk/tennis/sport/story/139046.html|accessdate = 15 March 2012|archive-date = 30 May 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20130530065940/http://www.espn.co.uk/tennis/sport/story/139046.html|dead-url = yes}}</ref><ref name="heraldsun.com.au">{{cite web|title = Rod Laver's 10 best past and present players |url = http://www.heraldsun.com.au/archives/old-sport-pages/gallery-fn77kxzt-1226250654969?page=17|accessdate =7 June 2012}}</ref><ref name="standard.co.uk">{{cite web|title = Tim Henman knows Andy Murray won’t worry over critics |url = http://www.standard.co.uk/sport/wimbledon/tim-henman-knows-andy-murray-wont-worry-over-critics-7876173.html|accessdate =14 August 2012}}</ref> == Àwọn ìtókasí == {{reflist}} {{commonscat|Novak Đoković|Novak Đoković}} {{navboxes|title=Novak Djokovic ninu awon [[grand slam (tennis)|Idije Grand Slam]] |list1= {{Australian Open men's singles champions}} {{French Open men's singles champions}} {{Wimbledon men's singles champions}} {{US Open men's singles champions}} {{Tennis men grand slam three and over}} {{Men's tennis players who won two or more Grand Slam singles titles in one calendar year}} }} {{Tennis World ATP Number Ones (men)}} {{Year-End Championships winners}} {{igbesiaye|1987||Djokovic, Novak}} {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ará Sérbíà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn agbá tẹ́nìs]] [[Ẹ̀ka:Àwọn agbá tẹ́nìs ará Sérbíà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ayọrí Open Amẹ́ríkà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ayọrí Open Austrálíà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ayọrí Ìdíje Wimbledon]] 7prtmp4cda3pulcmmm8l5qay9dqxs5n Lucie Šafářová 0 59280 639911 506097 2026-11-08T02:19:30Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639911 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name=Lucie Šafářová |image=Lucie Šafářová BNP Paribas Open 2015.jpg |caption = Lucie Šafářová at the [[2015 BNP Paribas Open – Women's Singles|2015 Indian Wells Masters]] |country={{flag|Czech Republic}} |residence=[[Brno]], [[Czech Republic]] |birth_date={{birth date and age|1987|02|04|df=yes}} |birth_place=Brno, [[Czechoslovakia]]<br>{{small|(now [[Czech Republic]])}} |height={{height|m=1.77|precision=0}} |turnedpro=2002 |plays=Left-handed (two-handed backhand) |careerprizemoney=$6,229,542 |singlesrecord={{tennis record|won=364|lost=254}} |singlestitles=6 WTA, 7 ITF |highestsinglesranking=No. 7 (8 June 2015) |currentsinglesranking=No. 7 (8 June 2015) |AustralianOpenresult=QF ([[2007 Australian Open – Women's Singles|2007]]) |FrenchOpenresult= F ([[2015 French Open – Women's Singles|2015]]) |Wimbledonresult= SF ([[2014 Wimbledon Championships – Women's Singles|2014]]) |USOpenresult= 4R ([[2014 US Open – Women's Singles|2014]]) |doublesrecord= {{tennis record|won=97|lost=113}} |doublestitles=6 WTA, 1 ITF |highestdoublesranking=No. 15 (3 February 2014) |currentdoublesranking=No. 22 (23 March 2015) |grandslamsdoublesresults=yes |AustralianOpenDoublesresult='''W''' ([[2015 Australian Open – Women's Doubles|2015]]) |FrenchOpenDoublesresult= ''F'' ([[2015 French Open – Women's Doubles|2015]]) |WimbledonDoublesresult= QF ([[2014 Wimbledon Championships – Women's Doubles|2014]]) |USOpenDoublesresult= 3R ([[2013 US Open – Women's Doubles|2013]]) |Team = yes |FedCupresult = '''W''' ([[2011 Fed Cup|2011]], [[2012 Fed Cup|2012]], [[2014 Fed Cup|2014]])<br>Record 13–13 |updated=4 May 2015 }} '''Lucie Šafářová''' (bíi ní Ọjọ́ kẹrin Oṣù kejì Ọdún 1987) jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n agbá [[tennis|tenis]] ọmọ orílẹ̀ èdè Czech lati Brno.<ref>{{cite web|title=Qualifier Safarova lands Estoril title|url=http://www.eurosport.com/tennis/wta-estoril/2005/czech-wins-estoril-title_sto713886/story.shtml|publisher=Eurosport|date=1 May 2005|access-date=27 June 2016|archive-date=12 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161012194201/http://www.eurosport.com/tennis/wta-estoril/2005/czech-wins-estoril-title_sto713886/story.shtml|dead-url=yes}}</ref> ==Àwọn ìtọ́kasí== {{reflist}} {{ekunrere}} {{igbesiaye|1987||Safarova, Lucie}} [[Ẹ̀ka:Àwọn agbá tẹ́nìs ará Tsẹ́kì]] [[Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú]] k35n3t9cbyx0jk4tzw0m9oqnb4ve9k3 Radio Studio 54 Network 0 60767 640007 498076 2026-11-08T05:46:37Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640007 wikitext text/x-wiki '''Radio Studio 54 Newtork''', tabi '''Studio 54 Network''', jẹ ẹya Itali ikọkọ redio ibudo orisun ni Locri, Calabria. Gaju de Studio 54 Network lori FM ninu awon Agbegbe mẹsan ninu awọn ilu ni marun ti gusu Italy: Messina, Reggio Calabria, Vibo Valentia, Catanzaro, Cosenza, Crotone, Lecce, Potenza ati salerno). Awọn siseto ti wa ni characterized nipasẹ awọn gbigbe ti gaju ni deba ati gidi-akoko alaye, pẹlu awọn imudojuiwọn 28 ojoojumọ. [[Fáìlì:Radio Studio 54 Network logo.svg|thumbnail|Studio 54 Network logo]] == Isiyi osise == *'''Eni''': Francesco Massara. *'''Ohun technicians''': Giuseppe Romeo, Mimmo de Marco, Piero Fiumanò, Vincenzo Macrì *'''Presenters''': Luciano Procopio, Rossella Laface, Enzo DiChiera, Marika Torcivia, Demetrio Malgeri, Franko Siciliano, Paolo Sia, Mara Rechichi *'''Orin Alakoso Ile Ikawe'''': Daniela Panetta *'''Orin pirogirama''': Francesco d'Augello, Daniela Panetta. == Ti o ti kọja Oṣiṣẹ == Memmo Minniti, Tommaso Massara, Clementina Parretta, Enzo Gatto, Francesca Ritorto, Pino Martelli, Espedita Rechichi, Sergio Minniti, Gianluca Laganà, Rossana Pedullà, Ugo La Macchia, Paolo Guerrieri, Antonio Lombardo, Rosy Carelli, Giuseppe Galluzzo, Peppe Lentini, Paolo Guerrieri, Chiara Mearelli, Luca Filippone, Enrico Ventrice, Valentina Ammirato, Massimo Apa, Emily ati Debora LoGiacco, Barbara Costa, Pasquale Fragomeni, Roberta Rupo, Feronika de Biase, Valentina Geracitano, Francesco Cunsolo, Francesco Parasporo, Antonella Romeo, Eleonora Femia, Rosana ati nippulanti Garofalo, Debora Sainato, Ugo Lully Tommaselli, Pino Trecozzi, Luigi Grandinetti, Eddy ati Ottavia Lombardo, Antony Greco, Sandro Pascuzzo, Giuseppe Evalto, Stefania Morabito. == ìjápọ == * [https://web.archive.org/web/20191225112737/http://www.studio54network.it/ Radio Studio 54 Network Website] (Itali) * [http://share.xdevel.com/scriptshare/streamsolution/playeros/index.php?logobackground=000000&logo=true&autostart=true&height=36&width=380&id=442964986e275016d0e4a3e3ec40e0d6 Studio 54 Network webcast] [[Category:Redio ibudo ni Italy]] [[Category:Redio ibudo mulẹ ni 1985]] bvvgbzjx63ll46ihnf326w99nweuh3k Àwọn ọmọ Azerbaijan 0 61386 640114 620250 2026-11-08T09:21:57Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640114 wikitext text/x-wiki [[File:Azerigirls.JPG|thumb|Àwòrán àwọn ọmọbìnrin Azeri]] {{Infobox ethnic group | group = Àwọn ọmọ Azerbaijan<br/>''Azərbaycanlılar, Azərilər''<br/>آذربایجانلیلار، آذریلر | population = 28–35 million<ref>{{cite web|url=http://www.joshuaproject.net/people-clusters.php?peo2=126 |title=Azerbaijani |publisher=Joshua Project|accessdate=24 January 2012}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=YJwsAQAAIAAJ&dq=30+million+South+Azerbaijan&q=30-35 |title=The Continuum Political Encyclopedia of the Middle East|author=Sela, Avraham|publisher=Continuum|year=2002|isbn=0-8264-1413-3|page=197|quote=30–35 million}}</ref> | image = <!-- please If you want to remove some person, delete that person from infobox, but do not delete the infobox itself, IMPORTANT:if you want to add some new person in the infobox, add it in accordance with the chronological order! --> | image1 = Portrait of Nasimi.jpg | caption1 = [[Imadaddin Nasimi|Nasimi]] | image2 = Qudsi.jpg | caption2 = [[Abbasgulu Bakikhanov|Qudsi]] | image3 = Fuzûlî.jpg | caption3 = [[Fuzûlî]] | image4 = Mfakhundov.jpg | caption4 = [[Mirza Fatali Akhundov|Akhundov]] | image5 = Emin bey.jpg | caption5 = [[Mammad Amin Rasulzade|Rasulzade]] | image6 = Nigar Shikhlinskaya.jpg | caption6 = [[Nigar Shikhlinskaya|Shikhlinskaya]] | image7 = Colonel pesian.JPG | caption7 = [[Colonel Pessian]] | image8 = Hamida Javanshir.jpg | caption8 = [[Hamida Javanshir|Javanshir]] | image9 = Khan Nakhichevanski.jpg | caption9 = [[Huseyn Khan Nakhchivanski|Nakhchivanski]] | image10 = Natavan.jpg | caption10 = [[Khurshidbanu Natavan|Natavan]] | image11 = Portrait photo of Nariman Narimanov taken in 1913.jpg | caption11 = [[Nariman Narimanov|Narimanov]] | image12 = Mehmandarov.jpg | caption12 = [[Samad bey Mehmandarov|Mehmandarov]] | image13 = Üzeyir Hacıbəyov5.gif | caption13 = [[Uzeyir Hajibeyov|Hajibeyov]] | image14 = S mammadova2.jpg | caption14 = [[Shovkat Mammadova|Mammadova]] | image15 = Leyla Mammadbeyova.JPG | caption15 = [[Leyla Mammadbeyova|Mammadbeyova]] | image16 = Shikhlinski.jpg | caption16 = [[Ali-Agha Shikhlinski|Shikhlinski]] | image17 = Tofik Bahramov stamp.jpg | caption17 = [[Tofiq Bahramov|Bahramov]] | image18 = Shahriyar.jpg | caption18 = [[Mohammad-Hossein Shahriar|Shahriar]] | image19 = Kerimov Kerim.jpg | caption19 = [[Kerim Kerimov|Kerimov]] | image20 = Heydar Aliyev 1997.jpg | caption20 = [[Heydar Aliyev|Aliyev]] | image21 = Vagit Alekperov2011.jpg | caption21 = [[Vagit Alekperov|Alekperov]] | image22 = Aziza BakuJazz2007.jpg | caption22 = [[Aziza Mustafa Zadeh|Mustafazadeh]] | image23 = Mir Hussein Mousavi Iranian reformist1.jpg | caption23 = [[Mir-Hossein Mousavi|Mousavi]] | image24 = Sami Yusuf 2011 cropped.jpg | caption24 = [[Sami Yusuf]] | image25 = Zadeh-barcelona-1997@92x115.gif | caption25 = [[Lotfi A. Zadeh|Lotfi Zadeh]] | image26 = Rustam Ibragimbekov foto.jpg | caption26 = [[Rustam Ibragimbekov|Ibragimbekov]] | image27 = Eurovision Song Contest 2012, semi-final allocation draw (2).jpg | caption27 = [[Alim Qasimov]] | image28 = Ali Khamenei (cropped).jpeg | caption28 = [[Ali Khamenei|Khamenei]] | image29 = Googoosh on Javanan e Emrooz.JPG | caption29 = [[Googoosh]] | image30 = Stamps of Azerbaijan, 2012-1047.jpg | caption30 = [[Muslim Magomayev (musician)|Magomayev]] | caption = | region1 = {{flagcountry|Iran}} | pop1 = 18-27 million | region2 = {{flagcountry|Azerbaijan}} | pop2 = 9,235,001 | ref2 = <ref>{{cite web|url=http://www.azstat.org/publications/azfigures/2012/az/004.shtml|title=Population by ethnic groups|year=2012|publisher=The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan|accessdate=17 January 2012}}</ref> | region4 = {{flagcountry|Russia}} | pop4 = 621,800-2,500,000 | ref4 = <ref name="Russian Census">{{cite web|url=http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11&docid=10715289081463|title=Итоги переписи|work=2002 census|year=2004|publisher=Russian Federation State Statistics Service|accessdate=17 January 2012|archive-date=26 October 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091026071812/http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11&docid=10715289081463|dead-url=yes}}</ref><ref name="Leeuw">{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=sNoP1zphWf8C&pg=PA19|title=Azerbaijan: a quest for identity : a short history|author=van der Leeuw, Charles|publisher=Palgrave Macmillan|year=2000|isbn=978-0-312-21903-1|page=19}}</ref> | region5 = {{flagcountry|Turkey}} | pop5 = 530,000-2,500,000 | ref5 = <ref name="Leeuw"/> | region6 = {{flagcountry|Georgia}} | pop6 = 284,761 | ref6 = <ref>{{cite web|url=http://www.geostat.ge/cms/site_images/_files/english/census/2002/03%20Ethnic%20Composition.pdf|format=PDF|title=Ethnic groups by major administrative-territorial units|publisher=National Statistics Office of Georgia|work=2002 census|accessdate=17 January 2012}}</ref> | region7 = {{flagcountry|Kazakhstan}} | pop7 = 85,292 | ref7 = <ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82.%20%D0%98%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B8%20%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%202009%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0.pdf|title=Population by national and/or ethnic group, sex and urban/rural residence (2009 census)|publisher=Agency for the Statistics of the Republic of Kazakhstan|accessdate=15 August 2012|archive-date=14 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014030702/http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82.%20%D0%98%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B8%20%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%202009%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0.pdf|dead-url=yes}}</ref> | region8 = {{flagcountry|Ukraine}} | pop8 = 45,176 | ref8 = <ref>{{cite web|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/|title=About number and composition population of Ukraine by data All-Ukrainian census of the population 2001|work=Ukraine Census 2001|publisher=State Statistics Committee of Ukraine|accessdate=17 January 2012}}</ref> | region9 = {{flagcountry|Uzbekistan}} | pop9 = 44,400 | ref9 = <ref>{{cite web|url=http://www.arbuz.com/Umid/Main/Uzbekistan/Population/population.html|title=The National Structure of the Republic of Uzbekistan|year=1989|publisher=Umid World|accessdate=17 January 2012|archive-date=23 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120223090542/http://www.arbuz.com/Umid/Main/Uzbekistan/Population/population.html|dead-url=yes}}</ref> | region10 = {{flagcountry|Turkmenistan}} | pop10 = 33,365 | ref10 = <ref>{{cite journal|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=14|title=Всесоюзная перепись населения 1989 года. Национальный состав населения по республикам СССР|work=Демоскоп Weekly|language=Russian|issue=493–494|date=1–22 January 2012|accessdate=17 January 2012}}</ref> | region11 = {{flagcountry|United States}} | pop11 = 24,377-650,000 | ref11 = <ref>{{cite web|url=http://www.news.az/articles/5620 |title=Azerbaijani-American Council rpartners with U.S. Census Bureau |publisher=News.Az |date=28 December 2009 |accessdate=2012-07-11}}</ref><ref>http://www.azeris.org/images/proclamations/May28_BrooklynNY_2011.JPG{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |author= |url=http://www.stlamerican.com/reader_interaction/letters_to_the_editor/article_a906f9d6-4a8f-11e0-9d87-001cc4c03286.html |title=Obama, recognize us – St. Louis American: Letters To The Editor |publisher=Stlamerican.com |date=9 March 2011 |accessdate=2012-07-11 |archive-date=2012-09-13 |archive-url=https://archive.today/20120913202500/http://www.stlamerican.com/reader_interaction/letters_to_the_editor/article_a906f9d6-4a8f-11e0-9d87-001cc4c03286.html |dead-url=yes }}</ref> | region12 = {{flagcountry|Netherlands}} | pop12 = 18,000 | ref12 = <ref>{{cite web|url=http://mfa.gov.az/eng/downloads/bilaterial/Netherlands.pdf|format=PDF|title=The Kingdom of the Netherlands: Bilateral relations: Diaspora|publisher=Republic of Azerbaijan Ministry of Foreign Affairs|date=|accessdate=17 January 2012}}</ref> | region13 = {{flagcountry|Kyrgyzstan}} | pop13 = 17,823 | ref13 = <ref>{{cite web|url=http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf|format=PDF|title=5.01.00.03 Национальный состав населения|publisher=National Statistical Committee of Kyrgyz Republic|year=2011|language=Russian|accessdate=17 January 2012|archive-date=13 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131113151445/http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf|dead-url=yes}}</ref> | region14 = {{flagcountry|Germany}} | pop14 = 15,000-250,000 | ref14 = <ref>{{cite web|url=http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/EN/Content/Statistics/Bevoelkerung/AuslaendischeBevoelkerung/Tabellen/Content100/AlterAufenthaltsdauer,property=file.xls|title=Foreign population on 31.12.2006 by citizenship and selected characteristics|publisher=Federal Statistical Office (Destatis)|accessdate=3 February 2012}}</ref> | region15 = {{flagcountry|United Kingdom}} | pop15 = 6,220-10,000 | ref15 = <ref name=ons2011>{{cite web|title=Nationality and country of birth by age, sex and qualifications Jan - Dec 2013 (Excel sheet 60Kb)|url=http://www.ons.gov.uk/ons/about-ons/business-transparency/freedom-of-information/what-can-i-request/published-ad-hoc-data/labour/april-2014/nationality-and-country-of-birth-by-age--sex-and-qualifications-jan---dec-2013.xls|website=www.ons.gov.uk|publisher=Office for National Statistics|accessdate=11 June 2014|archive-date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924060723/http://www.ons.gov.uk/ons/about-ons/business-transparency/freedom-of-information/what-can-i-request/published-ad-hoc-data/labour/april-2014/nationality-and-country-of-birth-by-age--sex-and-qualifications-jan---dec-2013.xls|dead-url=yes}}</ref> | region16 = {{flagcountry|Belarus}} | pop16 = 5,600-10,000 | ref16 = <ref>{{cite web|url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf|title=Population Census 2009|publisher=National Statistical Committee of the Republic of Belarus|accessdate=17 April 2013|archive-date=18 September 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100918165045/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf|dead-url=yes}}</ref> | region17 = {{flagcountry|Canada}} | pop17 = 15,000-200,000 | ref17 = <ref>{{cite web|url=http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=0&PID=105396&PRID=0&PTYPE=105277&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2013&THEME=95&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|title=Ethnic Origin (264), Single and Multiple Ethnic Origin Responses (3), Generation Status (4), Age Groups (10) and Sex (3) for the Population in Private Households|year=2011|publisher=Statistics Canada|accessdate=13 August 2013}} In the 2011 census, 1,985 people indicated 'Azeri'/'Azerbaijani' as a single response and 2,595 as part of multiple origins.</ref> | region18 = {{flagcountry|Latvia}} | pop18 = 1,500-2,000 | ref18 = <ref>{{cite web|url=http://www.ecmi.de/uploads/tx_lfpubdb/report_8.pdf|format=PDF|title=Accession to the European Union and National Integration in Estonia and Latvia|author=Poleshchuk, Vadim|date=March 2001|accessdate=18 January 2012|quote=232 citizens|publisher=European Center for Minority Issues|archive-date=2 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302212931/http://www.ecmi.de/uploads/tx_lfpubdb/report_8.pdf|dead-url=yes}}</ref> | region19 = {{flagcountry|Austria}} | pop19 = 1,000-3,000 | ref19 = <ref>{{cite web|url=http://mfa.gov.az/eng/downloads/bilaterial/Austria.pdf|format=PDF|publisher=Republic of Azerbaijan Ministry of Foreign Affairs|title=The Republic of Austria: Bilateral relations|accessdate=18 January 2012}}</ref> | region20 = {{flagcountry|Estonia}} | pop20 = 800-1,500 | ref20 = <ref>{{cite web|url=http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=PC226&ti=POPULATION+BY+ETHNIC+NATIONALITY%2C+COMMAND+OF+FOREIGN+LANGUAGES+AND+CITIZENSHIP&path=../I_Databas/Population_census/08Ethnic_nationality._Mother_tongue._Command_of_foreign_languages/&lang=1|title=Population Census of 2000|publisher=Statistics Estonia|accessdate=19 January 2012|archive-date=22 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322001556/http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=PC226&ti=POPULATION+BY+ETHNIC+NATIONALITY%2C+COMMAND+OF+FOREIGN+LANGUAGES+AND+CITIZENSHIP&path=..%2FI_Databas%2FPopulation_census%2F08Ethnic_nationality._Mother_tongue._Command_of_foreign_languages%2F&lang=1|dead-url=yes}} Select "Azerbaijani" under "Ethnic nationality".</ref> | region21 = {{flagcountry|Lithuania}} | pop21 = 800-1,800 | ref21 = <ref name=unstats>{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dybcensus/V2_table4.xls|title=Population by national and/or ethnic group, sex and urban/rural residence|publisher=United Nations Statistics Division|accessdate=17 January 2012}}</ref>|languages = [[Èdè Azerbaijani]] | region22 = {{flagcountry|Norway}} | pop22 = 500-3,000 | ref22 = <ref name="Statistics Canada">{{cite web|title=Immigrants and Norwegian-born to immigrant parents, 1 January 2013|url=http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/innvbef/aar/2013-04-25?fane=tabell&sort=nummer&tabell=109861}}</ref> | region23 = {{flagcountry|Australia}} | pop23 = 1,000-3,000 | region24 = {{flagcountry|New Zealand}} | pop24 = 500-1,000 | religions = [[Shi'a Islam]],[[Sunni Islam]], [[Ẹ̀sìn Krístì]], [[Irreligion]], [[Ìṣeàìní Ọlọ́run]], [[Agnosticism]], [[Deism]], [[Ẹ̀sìn Juu]], [[Baháí]],<ref>http://www.bahai.az/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161025023808/http://www.bahai.az/ |date=2016-10-25 }} Azerbaidjan Bahai</ref><ref>http://az.wikipedia.org/wiki/B%C9%99hailik Azerbaidjan Bahai</ref> and [[Zoroastrianism]]<ref>http://books.google.com/books?id=NCez3ZuV3NoC&pg=PA79&dq=Zoroastrianism+in+Azerbaijan&hl=en&sa=X&ei=Unn3Ud7VKqzv4QT2wIHoBQ&ved=0CFoQ6AEwCQ#v=onepage&q=Zoroastrianism%20in%20Azerbaijan&f=false</ref> | related = [[Àwọn ọmọ Túrkì]] }} '''Àwọn ọmọ Azerbaijan''' ({{lang-az|Azərbaycanlılar, Azərilər}}) {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} == Itokasi == {{reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ará Azerbaijan| ]] jtrkytrv6w1ns50l6qy82jinl0gvxkw Andy Dick 0 61710 639791 521303 2026-11-07T21:40:10Z Apalopadidun1 29845 639791 wikitext text/x-wiki [[File:Andy Dick 2012 Shankbone.JPG|thumb|Andy Dick (2012)]] Andrew Roane Dick (tí wọ́n bí pẹ̀lú orúkọ Andrew Thomlinson, ní [[ọjọ́]] kọkànlélógún [[oṣù]] Kejìlá [[ọdún]] 1965) jẹ́ [[òṣèré]] àti apanilẹ́rìn-ín [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.<ref>{{cite news |last=Ogunnaike |first=Lola |date=June 30, 2003 |title=No Mealworm Snacks for Late-Night Comic |url=https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |work=[[The New York Times]] |archive-date=January 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125014118/https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> ==Itokasi== {{reflist}} {{commonscat|Andy Dick}} {{igbesiaye|1965}} {{DEFAULTSORT:Dick, Andy}} [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà]] {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} 3m26hcch2tw5dgwpgui10yiax1njhlx 640060 639791 2026-11-08T07:25:45Z Apalopadidun1 29845 640060 wikitext text/x-wiki [[File:Andy Dick 2012 Shankbone.JPG|thumb|Andy Dick (2012)]] Andrew Roane Dick (tí wọ́n bí pẹ̀lú orúkọ Andrew Thomlinson, ní [[ọjọ́]] kọkànlélógún [[oṣù]] Kejìlá [[ọdún]] 1965) jẹ́ [[òṣèré]] àti apanilẹ́rìn-ín [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.<ref>{{cite news |last=Ogunnaike |first=Lola |date=June 30, 2003 |title=No Mealworm Snacks for Late-Night Comic |url=https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |work=[[The New York Times]] |archive-date=January 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125014118/https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> Wọ́n bí Dick ní [[Charleston, South Carolina]],, ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ eré ìtàgé The Second City, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa eré ìtàgé àdánidá (improvisational theatre). Dick ti pẹ́, ó sì ti ṣe [[iṣẹ́]] àṣeyọrí nínú iṣẹ́ adẹ́rìn-ín-pòṣónú. Ó ti ṣe eré apanilẹ́rìn-ín ní onírúurú [[Ìpínlẹ̀]] ní orílẹ̀-èdè [[Amẹ́ríkà]], ó ti ṣe àgbéjáde ọ̀pọ̀ [[àwo]] [[orin]] apanilẹ́rìn-ín, ó sì ti kópa nínú ọ̀pọ̀ eré orí tẹlifíṣọ̀nù àti [[fíìmù]]. goczrfbgt50rl3quy19r6y4vg347nx2 640062 640060 2026-11-08T07:28:03Z Apalopadidun1 29845 640062 wikitext text/x-wiki [[File:Andy Dick 2012 Shankbone.JPG|thumb|Andy Dick (2012)]] Andrew Roane Dick (tí wọ́n bí pẹ̀lú orúkọ Andrew Thomlinson, ní [[ọjọ́]] kọkànlélógún [[oṣù]] Kejìlá [[ọdún]] 1965) jẹ́ [[òṣèré]] àti apanilẹ́rìn-ín [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.<ref>{{cite news |last=Ogunnaike |first=Lola |date=June 30, 2003 |title=No Mealworm Snacks for Late-Night Comic |url=https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |work=[[The New York Times]] |archive-date=January 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125014118/https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> Wọ́n bí Dick ní [[Charleston, South Carolina]],, ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ eré ìtàgé The Second City, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa eré ìtàgé àdánidá (improvisational theatre). Dick ti pẹ́, ó sì ti ṣe [[iṣẹ́]] àṣeyọrí nínú iṣẹ́ adẹ́rìn-ín-pòṣónú. Ó ti ṣe eré apanilẹ́rìn-ín ní onírúurú [[Ìpínlẹ̀]] ní orílẹ̀-èdè [[Amẹ́ríkà]], ó ti ṣe àgbéjáde ọ̀pọ̀ [[àwo]] [[orin]] apanilẹ́rìn-ín, ó sì ti kópa nínú ọ̀pọ̀ eré orí tẹlifíṣọ̀nù àti [[fíìmù]]. Iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́ tó jẹ́ ti eré orí tẹlifíṣọ̀nù déédéé ni èyí tó ṣe nínú eré '''The Ben Stiller Show''', èyí tí ilé iṣẹ́ Fox gbé jáde. 1viz8uc9syootqekfmbhr6wadu9jef8 640066 640062 2026-11-08T07:40:04Z Apalopadidun1 29845 640066 wikitext text/x-wiki [[File:Andy Dick 2012 Shankbone.JPG|thumb|Andy Dick (2012)]] Andrew Roane Dick (tí wọ́n bí pẹ̀lú orúkọ Andrew Thomlinson, ní [[ọjọ́]] kọkànlélógún [[oṣù]] Kejìlá [[ọdún]] 1965) jẹ́ [[òṣèré]] àti apanilẹ́rìn-ín [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.<ref>{{cite news |last=Ogunnaike |first=Lola |date=June 30, 2003 |title=No Mealworm Snacks for Late-Night Comic |url=https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |work=[[The New York Times]] |archive-date=January 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125014118/https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> Wọ́n bí Dick ní [[Charleston, South Carolina]],, ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ eré ìtàgé The Second City, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa eré ìtàgé àdánidá (improvisational theatre). Dick ti pẹ́, ó sì ti ṣe [[iṣẹ́]] àṣeyọrí nínú iṣẹ́ adẹ́rìn-ín-pòṣónú. Ó ti ṣe eré apanilẹ́rìn-ín ní onírúurú [[Ìpínlẹ̀]] ní orílẹ̀-èdè [[Amẹ́ríkà]], ó ti ṣe àgbéjáde ọ̀pọ̀ [[àwo]] [[orin]] apanilẹ́rìn-ín, ó sì ti kópa nínú ọ̀pọ̀ eré orí tẹlifíṣọ̀nù àti [[fíìmù]]. Iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́ tó jẹ́ ti eré orí tẹlifíṣọ̀nù déédéé ni èyí tó ṣe nínú eré '''The Ben Stiller Show''', èyí tí ilé-iṣẹ́ Fox gbé jáde láàárín ọdún 1990 sí 1999, ó máa ń farahàn déédéé nínú eré '''NewsRadio''' tí ilé-iṣẹ́ NBC gbé jáde, ó sì tún kó ipa gẹ́gẹ́ bí amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ olú-òṣèré nínú eré '''Less than Perfect'''. {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} 0x40s3xbpvvawb8ut5v3ob4dcgniecn 640067 640066 2026-11-08T07:44:55Z Apalopadidun1 29845 640067 wikitext text/x-wiki [[File:Andy Dick 2012 Shankbone.JPG|thumb|Andy Dick (2012)]] Andrew Roane Dick (tí wọ́n bí pẹ̀lú orúkọ Andrew Thomlinson, ní [[ọjọ́]] kọkànlélógún [[oṣù]] Kejìlá [[ọdún]] 1965) jẹ́ [[òṣèré]] àti apanilẹ́rìn-ín [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.<ref>{{cite news |last=Ogunnaike |first=Lola |date=June 30, 2003 |title=No Mealworm Snacks for Late-Night Comic |url=https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |work=[[The New York Times]] |archive-date=January 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125014118/https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> Wọ́n bí Dick ní [[Charleston, South Carolina]],, ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ eré ìtàgé The Second City, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa eré ìtàgé àdánidá (improvisational theatre). Dick ti pẹ́, ó sì ti ṣe [[iṣẹ́]] àṣeyọrí nínú iṣẹ́ adẹ́rìn-ín-pòṣónú. Ó ti ṣe eré apanilẹ́rìn-ín ní onírúurú [[Ìpínlẹ̀]] ní orílẹ̀-èdè [[Amẹ́ríkà]], ó ti ṣe àgbéjáde ọ̀pọ̀ [[àwo]] [[orin]] apanilẹ́rìn-ín, ó sì ti kópa nínú ọ̀pọ̀ eré orí tẹlifíṣọ̀nù àti [[fíìmù]]. Iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́ tó jẹ́ ti eré orí tẹlifíṣọ̀nù déédéé ni èyí tó ṣe nínú eré '''The Ben Stiller Show''', èyí tí ilé-iṣẹ́ Fox gbé jáde láàárín ọdún 1990 sí 1999, ó máa ń farahàn déédéé nínú eré '''NewsRadio''' tí ilé-iṣẹ́ NBC gbé jáde, ó sì tún kó ipa gẹ́gẹ́ bí amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ olú-òṣèré nínú eré '''Less than Perfect'''. Ó tún ń ṣe eré méjì tí kò gbani lákòókò ní orí tẹlifíṣọ̀nù ní ilé-iṣẹ́ MTV. Àwọn eré náà ni eré apanilẹ́rìn-ín onírúurú àwòrán tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ '''The Andy Dick Show'''(2001), àti eré ìfihàn ìgbésí ayé gidi tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ The Assistant (2004). Bákan náà, a tún mọ̀ ọ́n mọ àwọn ìwà àti ìṣe rẹ̀ ní onírúurú [[ìgbà]] nínú àwọn [[ètò]] apanilẹ́rìn-ín Comedy Central Roasts. ==Itokasi== {{reflist}} {{commonscat|Andy Dick}} {{igbesiaye|1965}} {{DEFAULTSORT:Dick, Andy}} [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà]] {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} p4ilemhmqzeidb8zirnaf3r26yat2s0 640071 640067 2026-11-08T07:56:10Z Apalopadidun1 29845 640071 wikitext text/x-wiki [[File:Andy Dick 2012 Shankbone.JPG|thumb|Andy Dick (2012)]] Andrew Roane Dick (tí wọ́n bí pẹ̀lú orúkọ Andrew Thomlinson, ní [[ọjọ́]] kọkànlélógún [[oṣù]] Kejìlá [[ọdún]] 1965) jẹ́ [[òṣèré]] àti apanilẹ́rìn-ín [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.<ref>{{cite news |last=Ogunnaike |first=Lola |date=June 30, 2003 |title=No Mealworm Snacks for Late-Night Comic |url=https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |work=[[The New York Times]] |archive-date=January 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125014118/https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> Wọ́n bí Dick ní [[Charleston, South Carolina]],, ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ eré ìtàgé The Second City, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa eré ìtàgé àdánidá (improvisational theatre). Dick ti pẹ́, ó sì ti ṣe [[iṣẹ́]] àṣeyọrí nínú iṣẹ́ adẹ́rìn-ín-pòṣónú. Ó ti ṣe eré apanilẹ́rìn-ín ní onírúurú [[Ìpínlẹ̀]] ní orílẹ̀-èdè [[Amẹ́ríkà]], ó ti ṣe àgbéjáde ọ̀pọ̀ [[àwo]] [[orin]] apanilẹ́rìn-ín, ó sì ti kópa nínú ọ̀pọ̀ eré orí tẹlifíṣọ̀nù àti [[fíìmù]]. Iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́ tó jẹ́ ti eré orí tẹlifíṣọ̀nù déédéé ni èyí tó ṣe nínú eré '''The Ben Stiller Show''', èyí tí ilé-iṣẹ́ Fox gbé jáde láàárín ọdún 1990 sí 1999, ó máa ń farahàn déédéé nínú eré '''NewsRadio''' tí ilé-iṣẹ́ NBC gbé jáde, ó sì tún kó ipa gẹ́gẹ́ bí amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ olú-òṣèré nínú eré '''Less than Perfect'''. Ó tún ń ṣe eré méjì tí kò gbani lákòókò ní orí tẹlifíṣọ̀nù ní ilé-iṣẹ́ MTV. Àwọn eré náà ni eré apanilẹ́rìn-ín onírúurú àwòrán tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ '''The Andy Dick Show'''(2001), àti eré ìfihàn ìgbésí ayé gidi tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ The Assistant (2004). Bákan náà, a tún mọ̀ ọ́n mọ àwọn ìwà àti ìṣe rẹ̀ ní onírúurú [[ìgbà]] nínú àwọn [[ètò]] apanilẹ́rìn-ín Comedy Central Roasts. A tún mọ '''Andrew Dick''' sí ẹni tó ní àwọn ìwà ìbàjẹ́ lọ́wọ́, ó ní ìṣòro nipa ìgbẹ́kẹ̀lé oògùn olóró, wọ́n sì ti fi ẹ̀sùn [[ìwà]] ìbálòpọ̀ tí kò bófin mu kàn án. Bákan náà, ọ̀pọ̀ ìgbà ni àwọn ọlọ́pàá ti mú un.<ref>{{cite news |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |title=Comedian Andy Dick Faces Sexual Harassment Allegations |work=NBC Los Angeles |date=July 2, 2018 |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014423/https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |title=Andy Dick Dropped from Film Amid Latest Sexual Harassment Claims |magazine=Vanity Fair |date=October 31, 2017 |last=Desta |first=Yohana |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027010710/https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |url-status=live}}</ref> ==Itokasi== {{reflist}} {{commonscat|Andy Dick}} {{igbesiaye|1965}} {{DEFAULTSORT:Dick, Andy}} [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà]] {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} ph26skt4g19cvjn67z28sfzpbihz0ha 640078 640071 2026-11-08T08:06:11Z Apalopadidun1 29845 640078 wikitext text/x-wiki [[File:Andy Dick 2012 Shankbone.JPG|thumb|Andy Dick (2012)]] Andrew Roane Dick (tí wọ́n bí pẹ̀lú orúkọ Andrew Thomlinson, ní [[ọjọ́]] kọkànlélógún [[oṣù]] Kejìlá [[ọdún]] 1965) jẹ́ [[òṣèré]] àti apanilẹ́rìn-ín [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.<ref>{{cite news |last=Ogunnaike |first=Lola |date=June 30, 2003 |title=No Mealworm Snacks for Late-Night Comic |url=https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |work=[[The New York Times]] |archive-date=January 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125014118/https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> Wọ́n bí Dick ní [[Charleston, South Carolina]],, ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ eré ìtàgé The Second City, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa eré ìtàgé àdánidá (improvisational theatre). Dick ti pẹ́, ó sì ti ṣe [[iṣẹ́]] àṣeyọrí nínú iṣẹ́ adẹ́rìn-ín-pòṣónú. Ó ti ṣe eré apanilẹ́rìn-ín ní onírúurú [[Ìpínlẹ̀]] ní orílẹ̀-èdè [[Amẹ́ríkà]], ó ti ṣe àgbéjáde ọ̀pọ̀ [[àwo]] [[orin]] apanilẹ́rìn-ín, ó sì ti kópa nínú ọ̀pọ̀ eré orí tẹlifíṣọ̀nù àti [[fíìmù]]. Iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́ tó jẹ́ ti eré orí tẹlifíṣọ̀nù déédéé ni èyí tó ṣe nínú eré '''The Ben Stiller Show''', èyí tí ilé-iṣẹ́ Fox gbé jáde láàárín ọdún 1990 sí 1999, ó máa ń farahàn déédéé nínú eré '''NewsRadio''' tí ilé-iṣẹ́ NBC gbé jáde, ó sì tún kó ipa gẹ́gẹ́ bí amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ olú-òṣèré nínú eré '''Less than Perfect'''. Ó tún ń ṣe eré méjì tí kò gbani lákòókò ní orí tẹlifíṣọ̀nù ní ilé-iṣẹ́ MTV. Àwọn eré náà ni eré apanilẹ́rìn-ín onírúurú àwòrán tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ '''The Andy Dick Show'''(2001), àti eré ìfihàn ìgbésí ayé gidi tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ The Assistant (2004). Bákan náà, a tún mọ̀ ọ́n mọ àwọn ìwà àti ìṣe rẹ̀ ní onírúurú [[ìgbà]] nínú àwọn [[ètò]] apanilẹ́rìn-ín Comedy Central Roasts. A tún mọ '''Andrew Dick''' sí ẹni tó ní àwọn ìwà ìbàjẹ́ lọ́wọ́, ó ní ìṣòro nipa ìgbẹ́kẹ̀lé oògùn olóró, wọ́n sì ti fi ẹ̀sùn [[ìwà]] ìbálòpọ̀ tí kò bófin mu kàn án. Bákan náà, ọ̀pọ̀ ìgbà ni àwọn ọlọ́pàá ti mú un.<ref>{{cite news |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |title=Comedian Andy Dick Faces Sexual Harassment Allegations |work=NBC Los Angeles |date=July 2, 2018 |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014423/https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |title=Andy Dick Dropped from Film Amid Latest Sexual Harassment Claims |magazine=Vanity Fair |date=October 31, 2017 |last=Desta |first=Yohana |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027010710/https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |url-status=live}}</ref> Dick sọ pé, fún ọ̀pọ̀ ọdún ni òun ti ń sapá láti borí ìṣòro lílo oògùn olóró àti [[ọtí]] àmupara. Ní ọdún 2025, ó ṣàlàyé pé òun ti gba ìtọ́jú àkànṣe láti jáwọ́ nínú lílo oògùn olóró ní ìgbà mẹ́tàdínlógójì.<ref name=":2" />. ==Itokasi== {{reflist}} {{commonscat|Andy Dick}} {{igbesiaye|1965}} {{DEFAULTSORT:Dick, Andy}} [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà]] {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} qzy45ikd6fnth21km0rzlgrfzo9acz7 640079 640078 2026-11-08T08:08:55Z Apalopadidun1 29845 640079 wikitext text/x-wiki [[File:Andy Dick 2012 Shankbone.JPG|thumb|Andy Dick (2012)]] Andrew Roane Dick (tí wọ́n bí pẹ̀lú orúkọ Andrew Thomlinson, ní [[ọjọ́]] kọkànlélógún [[oṣù]] Kejìlá [[ọdún]] 1965) jẹ́ [[òṣèré]] àti apanilẹ́rìn-ín [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.<ref>{{cite news |last=Ogunnaike |first=Lola |date=June 30, 2003 |title=No Mealworm Snacks for Late-Night Comic |url=https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |work=[[The New York Times]] |archive-date=January 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125014118/https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> Wọ́n bí Dick ní [[Charleston, South Carolina]],, ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ eré ìtàgé The Second City, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa eré ìtàgé àdánidá (improvisational theatre). Dick ti pẹ́, ó sì ti ṣe [[iṣẹ́]] àṣeyọrí nínú iṣẹ́ adẹ́rìn-ín-pòṣónú. Ó ti ṣe eré apanilẹ́rìn-ín ní onírúurú [[Ìpínlẹ̀]] ní orílẹ̀-èdè [[Amẹ́ríkà]], ó ti ṣe àgbéjáde ọ̀pọ̀ [[àwo]] [[orin]] apanilẹ́rìn-ín, ó sì ti kópa nínú ọ̀pọ̀ eré orí tẹlifíṣọ̀nù àti [[fíìmù]]. Iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́ tó jẹ́ ti eré orí tẹlifíṣọ̀nù déédéé ni èyí tó ṣe nínú eré '''The Ben Stiller Show''', èyí tí ilé-iṣẹ́ Fox gbé jáde láàárín ọdún 1990 sí 1999, ó máa ń farahàn déédéé nínú eré '''NewsRadio''' tí ilé-iṣẹ́ NBC gbé jáde, ó sì tún kó ipa gẹ́gẹ́ bí amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ olú-òṣèré nínú eré '''Less than Perfect'''. Ó tún ń ṣe eré méjì tí kò gbani lákòókò ní orí tẹlifíṣọ̀nù ní ilé-iṣẹ́ MTV. Àwọn eré náà ni eré apanilẹ́rìn-ín onírúurú àwòrán tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ '''The Andy Dick Show'''(2001), àti eré ìfihàn ìgbésí ayé gidi tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ The Assistant (2004). Bákan náà, a tún mọ̀ ọ́n mọ àwọn ìwà àti ìṣe rẹ̀ ní onírúurú [[ìgbà]] nínú àwọn [[ètò]] apanilẹ́rìn-ín Comedy Central Roasts. A tún mọ '''Andrew Dick''' sí ẹni tó ní àwọn ìwà ìbàjẹ́ lọ́wọ́, ó ní ìṣòro nipa ìgbẹ́kẹ̀lé oògùn olóró, wọ́n sì ti fi ẹ̀sùn [[ìwà]] ìbálòpọ̀ tí kò bófin mu kàn án. Bákan náà, ọ̀pọ̀ ìgbà ni àwọn ọlọ́pàá ti mú un.<ref>{{cite news |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |title=Comedian Andy Dick Faces Sexual Harassment Allegations |work=NBC Los Angeles |date=July 2, 2018 |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014423/https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |title=Andy Dick Dropped from Film Amid Latest Sexual Harassment Claims |magazine=Vanity Fair |date=October 31, 2017 |last=Desta |first=Yohana |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027010710/https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |url-status=live}}</ref>. Dick sọ pé, fún ọ̀pọ̀ ọdún ni òun ti ń sapá láti borí ìṣòro lílo oògùn olóró àti [[ọtí]] àmupara. Ní ọdún 2025, ó ṣàlàyé pé òun ti gba ìtọ́jú àkànṣe láti jáwọ́ nínú lílo oògùn olóró ní ìgbà mẹ́tàdínlógójì. Ní [[ọdún]] 2022, wọ́n dá a lẹ́bi nítorí ẹ̀sùn ẹ̀ṣẹ̀ kan tó ṣẹ̀ ní ọdún 2018, ilé ẹjọ́ pàṣẹ pé kí wọ́n kọ orúkọ rẹ̀ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí a ti dá lẹ́bi ẹ̀ṣẹ̀ ìbálòpọ̀. <ref name=":1">{{Cite web |last=Stelloh |first=Tim |date=January 14, 2023 |title=Comedian Andy Dick accused of public intoxication, failing to register as a sex offender |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311171601/https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |archive-date=March 11, 2023 |access-date=October 31, 2023 |website=[[NBC News]]}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Travis |first=Emlyn |date=January 13, 2023 |title=Andy Dick arrested and charged with public intoxication, failing to register as sex offender |url=https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |magazine=[[Entertainment Weekly]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324113537/https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |archive-date=March 24, 2023 |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> ==Itokasi== {{reflist}} {{commonscat|Andy Dick}} {{igbesiaye|1965}} {{DEFAULTSORT:Dick, Andy}} [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà]] {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} do580g9diymtuo40e3o4sz8v77o33x7 640083 640079 2026-11-08T08:09:38Z Apalopadidun1 29845 640083 wikitext text/x-wiki [[File:Andy Dick 2012 Shankbone.JPG|thumb|Andy Dick (2012)]] '''Andrew Roane Dick''' (tí wọ́n bí pẹ̀lú orúkọ Andrew Thomlinson, ní [[ọjọ́]] kọkànlélógún [[oṣù]] Kejìlá [[ọdún]] 1965) jẹ́ [[òṣèré]] àti apanilẹ́rìn-ín [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.<ref>{{cite news |last=Ogunnaike |first=Lola |date=June 30, 2003 |title=No Mealworm Snacks for Late-Night Comic |url=https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |work=[[The New York Times]] |archive-date=January 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125014118/https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> Wọ́n bí Dick ní [[Charleston, South Carolina]],, ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ eré ìtàgé The Second City, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa eré ìtàgé àdánidá (improvisational theatre). Dick ti pẹ́, ó sì ti ṣe [[iṣẹ́]] àṣeyọrí nínú iṣẹ́ adẹ́rìn-ín-pòṣónú. Ó ti ṣe eré apanilẹ́rìn-ín ní onírúurú [[Ìpínlẹ̀]] ní orílẹ̀-èdè [[Amẹ́ríkà]], ó ti ṣe àgbéjáde ọ̀pọ̀ [[àwo]] [[orin]] apanilẹ́rìn-ín, ó sì ti kópa nínú ọ̀pọ̀ eré orí tẹlifíṣọ̀nù àti [[fíìmù]]. Iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́ tó jẹ́ ti eré orí tẹlifíṣọ̀nù déédéé ni èyí tó ṣe nínú eré '''The Ben Stiller Show''', èyí tí ilé-iṣẹ́ Fox gbé jáde láàárín ọdún 1990 sí 1999, ó máa ń farahàn déédéé nínú eré '''NewsRadio''' tí ilé-iṣẹ́ NBC gbé jáde, ó sì tún kó ipa gẹ́gẹ́ bí amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ olú-òṣèré nínú eré '''Less than Perfect'''. Ó tún ń ṣe eré méjì tí kò gbani lákòókò ní orí tẹlifíṣọ̀nù ní ilé-iṣẹ́ MTV. Àwọn eré náà ni eré apanilẹ́rìn-ín onírúurú àwòrán tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ '''The Andy Dick Show'''(2001), àti eré ìfihàn ìgbésí ayé gidi tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ The Assistant (2004). Bákan náà, a tún mọ̀ ọ́n mọ àwọn ìwà àti ìṣe rẹ̀ ní onírúurú [[ìgbà]] nínú àwọn [[ètò]] apanilẹ́rìn-ín Comedy Central Roasts. A tún mọ '''Andrew Dick''' sí ẹni tó ní àwọn ìwà ìbàjẹ́ lọ́wọ́, ó ní ìṣòro nipa ìgbẹ́kẹ̀lé oògùn olóró, wọ́n sì ti fi ẹ̀sùn [[ìwà]] ìbálòpọ̀ tí kò bófin mu kàn án. Bákan náà, ọ̀pọ̀ ìgbà ni àwọn ọlọ́pàá ti mú un.<ref>{{cite news |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |title=Comedian Andy Dick Faces Sexual Harassment Allegations |work=NBC Los Angeles |date=July 2, 2018 |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014423/https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |title=Andy Dick Dropped from Film Amid Latest Sexual Harassment Claims |magazine=Vanity Fair |date=October 31, 2017 |last=Desta |first=Yohana |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027010710/https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |url-status=live}}</ref>. Dick sọ pé, fún ọ̀pọ̀ ọdún ni òun ti ń sapá láti borí ìṣòro lílo oògùn olóró àti [[ọtí]] àmupara. Ní ọdún 2025, ó ṣàlàyé pé òun ti gba ìtọ́jú àkànṣe láti jáwọ́ nínú lílo oògùn olóró ní ìgbà mẹ́tàdínlógójì. Ní [[ọdún]] 2022, wọ́n dá a lẹ́bi nítorí ẹ̀sùn ẹ̀ṣẹ̀ kan tó ṣẹ̀ ní ọdún 2018, ilé ẹjọ́ pàṣẹ pé kí wọ́n kọ orúkọ rẹ̀ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí a ti dá lẹ́bi ẹ̀ṣẹ̀ ìbálòpọ̀. <ref name=":1">{{Cite web |last=Stelloh |first=Tim |date=January 14, 2023 |title=Comedian Andy Dick accused of public intoxication, failing to register as a sex offender |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311171601/https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |archive-date=March 11, 2023 |access-date=October 31, 2023 |website=[[NBC News]]}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Travis |first=Emlyn |date=January 13, 2023 |title=Andy Dick arrested and charged with public intoxication, failing to register as sex offender |url=https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |magazine=[[Entertainment Weekly]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324113537/https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |archive-date=March 24, 2023 |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> ==Itokasi== {{reflist}} {{commonscat|Andy Dick}} {{igbesiaye|1965}} {{DEFAULTSORT:Dick, Andy}} [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà]] {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} oauvq32htv67x0tqp5ste3i4nzfcjkm 640095 640083 2026-11-08T08:33:11Z Apalopadidun1 29845 640095 wikitext text/x-wiki [[File:Andy Dick 2012 Shankbone.JPG|thumb|Andy Dick (2012)]] '''Andrew Roane Dick''' (tí wọ́n bí pẹ̀lú orúkọ Andrew Thomlinson, ní [[ọjọ́]] kọkànlélógún [[oṣù]] Kejìlá [[ọdún]] 1965) jẹ́ [[òṣèré]] àti apanilẹ́rìn-ín [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.<ref>{{cite news |last=Ogunnaike |first=Lola |date=June 30, 2003 |title=No Mealworm Snacks for Late-Night Comic |url=https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |work=[[The New York Times]] |archive-date=January 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125014118/https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> Wọ́n bí Dick ní [[Charleston, South Carolina]],, ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ eré ìtàgé The Second City, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa eré ìtàgé àdánidá (improvisational theatre). Dick ti pẹ́, ó sì ti ṣe [[iṣẹ́]] àṣeyọrí nínú iṣẹ́ adẹ́rìn-ín-pòṣónú. Ó ti ṣe eré apanilẹ́rìn-ín ní onírúurú [[Ìpínlẹ̀]] ní orílẹ̀-èdè [[Amẹ́ríkà]], ó ti ṣe àgbéjáde ọ̀pọ̀ [[àwo]] [[orin]] apanilẹ́rìn-ín, ó sì ti kópa nínú ọ̀pọ̀ eré orí tẹlifíṣọ̀nù àti [[fíìmù]]. Iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́ tó jẹ́ ti eré orí tẹlifíṣọ̀nù déédéé ni èyí tó ṣe nínú eré ''The Ben Stiller Show'', èyí tí ilé-iṣẹ́ Fox gbé jáde láàárín ọdún 1990 sí 1999, ó máa ń farahàn déédéé nínú eré ''NewsRadio'' tí ilé-iṣẹ́ NBC gbé jáde, ó sì tún kó ipa gẹ́gẹ́ bí amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ olú-òṣèré nínú eré ''Less than Perfect''. Ó tún ń ṣe eré méjì tí kò gbani lákòókò ní orí tẹlifíṣọ̀nù ní ilé-iṣẹ́ MTV. Àwọn eré náà ni eré apanilẹ́rìn-ín onírúurú àwòrán tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ ''The Andy Dick Show''(2001), àti eré ìfihàn ìgbésí ayé gidi tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ The Assistant (2004). Bákan náà, a tún mọ̀ ọ́n mọ àwọn ìwà àti ìṣe rẹ̀ ní onírúurú [[ìgbà]] nínú àwọn [[ètò]] apanilẹ́rìn-ín Comedy Central Roasts. A tún mọ '''Andrew Dick''' sí ẹni tó ní àwọn ìwà ìbàjẹ́ lọ́wọ́, ó ní ìṣòro nipa ìgbẹ́kẹ̀lé oògùn olóró, wọ́n sì ti fi ẹ̀sùn [[ìwà]] ìbálòpọ̀ tí kò bófin mu kàn án. Bákan náà, ọ̀pọ̀ ìgbà ni àwọn ọlọ́pàá ti mú un.<ref>{{cite news |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |title=Comedian Andy Dick Faces Sexual Harassment Allegations |work=NBC Los Angeles |date=July 2, 2018 |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014423/https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |title=Andy Dick Dropped from Film Amid Latest Sexual Harassment Claims |magazine=Vanity Fair |date=October 31, 2017 |last=Desta |first=Yohana |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027010710/https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |url-status=live}}</ref>. Dick sọ pé, fún ọ̀pọ̀ ọdún ni òun ti ń sapá láti borí ìṣòro lílo oògùn olóró àti [[ọtí]] àmupara. Ní ọdún 2025, ó ṣàlàyé pé òun ti gba ìtọ́jú àkànṣe láti jáwọ́ nínú lílo oògùn olóró ní ìgbà mẹ́tàdínlógójì. Ní [[ọdún]] 2022, wọ́n dá a lẹ́bi nítorí ẹ̀sùn ẹ̀ṣẹ̀ kan tó ṣẹ̀ ní ọdún 2018, ilé ẹjọ́ pàṣẹ pé kí wọ́n kọ orúkọ rẹ̀ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí a ti dá lẹ́bi ẹ̀ṣẹ̀ ìbálòpọ̀. <ref name=":1">{{Cite web |last=Stelloh |first=Tim |date=January 14, 2023 |title=Comedian Andy Dick accused of public intoxication, failing to register as a sex offender |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311171601/https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |archive-date=March 11, 2023 |access-date=October 31, 2023 |website=[[NBC News]]}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Travis |first=Emlyn |date=January 13, 2023 |title=Andy Dick arrested and charged with public intoxication, failing to register as sex offender |url=https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |magazine=[[Entertainment Weekly]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324113537/https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |archive-date=March 24, 2023 |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ìgbésíayé àti Ẹ̀kọ́ Rẹ̀ == Wọ́n bí Andy Dick ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù Kejìlá ọdún 1965,<ref>{{Cite web |title=Andy Dick: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Andy-Dick |access-date=2025-09-25 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ní [[ìlú]] [[Charleston South Carolina]], ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, wọ́n sì sọ ọ́ ní Andrew Thomlinson. Lẹ́yìn ìgbà tí wọ́n bí i, Allen àti Sue Dick gba á tọ́ gẹ́gẹ́ bí [[ọmọ]], ==Itokasi== {{reflist}} {{commonscat|Andy Dick}} {{igbesiaye|1965}} {{DEFAULTSORT:Dick, Andy}} [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà]] {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} 63dt9y6lix3x37jws1tovetka930wv5 640096 640095 2026-11-08T08:34:15Z Apalopadidun1 29845 640096 wikitext text/x-wiki [[File:Andy Dick 2012 Shankbone.JPG|thumb|Andy Dick (2012)]] '''Andrew Roane Dick''' (tí wọ́n bí pẹ̀lú orúkọ Andrew Thomlinson, ní [[ọjọ́]] kọkànlélógún [[oṣù]] Kejìlá [[ọdún]] 1965) jẹ́ [[òṣèré]] àti apanilẹ́rìn-ín [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.<ref>{{cite news |last=Ogunnaike |first=Lola |date=June 30, 2003 |title=No Mealworm Snacks for Late-Night Comic |url=https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |work=[[The New York Times]] |archive-date=January 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125014118/https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> Wọ́n bí Dick ní [[Charleston, South Carolina]],, ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ eré ìtàgé The Second City, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa eré ìtàgé àdánidá (improvisational theatre). Dick ti pẹ́, ó sì ti ṣe [[iṣẹ́]] àṣeyọrí nínú iṣẹ́ adẹ́rìn-ín-pòṣónú. Ó ti ṣe eré apanilẹ́rìn-ín ní onírúurú [[Ìpínlẹ̀]] ní orílẹ̀-èdè [[Amẹ́ríkà]], ó ti ṣe àgbéjáde ọ̀pọ̀ [[àwo]] [[orin]] apanilẹ́rìn-ín, ó sì ti kópa nínú ọ̀pọ̀ eré orí tẹlifíṣọ̀nù àti [[fíìmù]]. Iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́ tó jẹ́ ti eré orí tẹlifíṣọ̀nù déédéé ni èyí tó ṣe nínú eré ''The Ben Stiller Show'', èyí tí ilé-iṣẹ́ Fox gbé jáde láàárín ọdún 1990 sí 1999, ó máa ń farahàn déédéé nínú eré ''NewsRadio'' tí ilé-iṣẹ́ NBC gbé jáde, ó sì tún kó ipa gẹ́gẹ́ bí amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ olú-òṣèré nínú eré ''Less than Perfect''. Ó tún ń ṣe eré méjì tí kò gbani lákòókò ní orí tẹlifíṣọ̀nù ní ilé-iṣẹ́ MTV. Àwọn eré náà ni eré apanilẹ́rìn-ín onírúurú àwòrán tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ ''The Andy Dick Show''(2001), àti eré ìfihàn ìgbésí ayé gidi tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ The Assistant (2004). Bákan náà, a tún mọ̀ ọ́n mọ àwọn ìwà àti ìṣe rẹ̀ ní onírúurú [[ìgbà]] nínú àwọn [[ètò]] apanilẹ́rìn-ín Comedy Central Roasts. A tún mọ '''Andrew Dick''' sí ẹni tó ní àwọn ìwà ìbàjẹ́ lọ́wọ́, ó ní ìṣòro nipa ìgbẹ́kẹ̀lé oògùn olóró, wọ́n sì ti fi ẹ̀sùn [[ìwà]] ìbálòpọ̀ tí kò bófin mu kàn án. Bákan náà, ọ̀pọ̀ ìgbà ni àwọn ọlọ́pàá ti mú un.<ref>{{cite news |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |title=Comedian Andy Dick Faces Sexual Harassment Allegations |work=NBC Los Angeles |date=July 2, 2018 |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014423/https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |title=Andy Dick Dropped from Film Amid Latest Sexual Harassment Claims |magazine=Vanity Fair |date=October 31, 2017 |last=Desta |first=Yohana |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027010710/https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |url-status=live}}</ref>. Dick sọ pé, fún ọ̀pọ̀ ọdún ni òun ti ń sapá láti borí ìṣòro lílo oògùn olóró àti [[ọtí]] àmupara. Ní ọdún 2025, ó ṣàlàyé pé òun ti gba ìtọ́jú àkànṣe láti jáwọ́ nínú lílo oògùn olóró ní ìgbà mẹ́tàdínlógójì. Ní [[ọdún]] 2022, wọ́n dá a lẹ́bi nítorí ẹ̀sùn ẹ̀ṣẹ̀ kan tó ṣẹ̀ ní ọdún 2018, ilé ẹjọ́ pàṣẹ pé kí wọ́n kọ orúkọ rẹ̀ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí a ti dá lẹ́bi ẹ̀ṣẹ̀ ìbálòpọ̀. <ref name=":1">{{Cite web |last=Stelloh |first=Tim |date=January 14, 2023 |title=Comedian Andy Dick accused of public intoxication, failing to register as a sex offender |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311171601/https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |archive-date=March 11, 2023 |access-date=October 31, 2023 |website=[[NBC News]]}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Travis |first=Emlyn |date=January 13, 2023 |title=Andy Dick arrested and charged with public intoxication, failing to register as sex offender |url=https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |magazine=[[Entertainment Weekly]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324113537/https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |archive-date=March 24, 2023 |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ìgbésíayé àti Ẹ̀kọ́ Rẹ̀ == Wọ́n bí Andy Dick ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù Kejìlá ọdún 1965,<ref>{{Cite web |title=Andy Dick: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Andy-Dick |access-date=2025-09-25 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ní [[ìlú]] [[Charleston South Carolina]], ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, wọ́n sì sọ ọ́ ní Andrew Thomlinson. Lẹ́yìn ìgbà tí wọ́n bí i, Allen àti Sue Dick gba á tọ́ gẹ́gẹ́ bí [[ọmọ]],wọ́n sì sọ orúkọ rẹ̀ di ''Andrew Roane Dick''. Wọ́n tọ́ ọ dàgbà gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹlẹ́sìn Presbyterian. ==Itokasi== {{reflist}} {{commonscat|Andy Dick}} {{igbesiaye|1965}} {{DEFAULTSORT:Dick, Andy}} [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà]] {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} hqpkkrhfirz3vb2eymfqpskyb6x9ueg 640097 640096 2026-11-08T08:35:06Z Apalopadidun1 29845 640097 wikitext text/x-wiki [[File:Andy Dick 2012 Shankbone.JPG|thumb|Andy Dick (2012)]] '''Andrew Roane Dick''' (tí wọ́n bí pẹ̀lú orúkọ Andrew Thomlinson, ní [[ọjọ́]] kọkànlélógún [[oṣù]] Kejìlá [[ọdún]] 1965) jẹ́ [[òṣèré]] àti apanilẹ́rìn-ín [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.<ref>{{cite news |last=Ogunnaike |first=Lola |date=June 30, 2003 |title=No Mealworm Snacks for Late-Night Comic |url=https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |work=[[The New York Times]] |archive-date=January 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125014118/https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> Wọ́n bí Dick ní [[Charleston, South Carolina]],, ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ eré ìtàgé The Second City, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa eré ìtàgé àdánidá (improvisational theatre). Dick ti pẹ́, ó sì ti ṣe [[iṣẹ́]] àṣeyọrí nínú iṣẹ́ adẹ́rìn-ín-pòṣónú. Ó ti ṣe eré apanilẹ́rìn-ín ní onírúurú [[Ìpínlẹ̀]] ní orílẹ̀-èdè [[Amẹ́ríkà]], ó ti ṣe àgbéjáde ọ̀pọ̀ [[àwo]] [[orin]] apanilẹ́rìn-ín, ó sì ti kópa nínú ọ̀pọ̀ eré orí tẹlifíṣọ̀nù àti [[fíìmù]]. Iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́ tó jẹ́ ti eré orí tẹlifíṣọ̀nù déédéé ni èyí tó ṣe nínú eré ''The Ben Stiller Show'', èyí tí ilé-iṣẹ́ Fox gbé jáde láàárín ọdún 1990 sí 1999, ó máa ń farahàn déédéé nínú eré ''NewsRadio'' tí ilé-iṣẹ́ NBC gbé jáde, ó sì tún kó ipa gẹ́gẹ́ bí amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ olú-òṣèré nínú eré ''Less than Perfect''. Ó tún ń ṣe eré méjì tí kò gbani lákòókò ní orí tẹlifíṣọ̀nù ní ilé-iṣẹ́ MTV. Àwọn eré náà ni eré apanilẹ́rìn-ín onírúurú àwòrán tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ ''The Andy Dick Show''(2001), àti eré ìfihàn ìgbésí ayé gidi tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ The Assistant (2004). Bákan náà, a tún mọ̀ ọ́n mọ àwọn ìwà àti ìṣe rẹ̀ ní onírúurú [[ìgbà]] nínú àwọn [[ètò]] apanilẹ́rìn-ín Comedy Central Roasts. A tún mọ '''Andrew Dick''' sí ẹni tó ní àwọn ìwà ìbàjẹ́ lọ́wọ́, ó ní ìṣòro nipa ìgbẹ́kẹ̀lé oògùn olóró, wọ́n sì ti fi ẹ̀sùn [[ìwà]] ìbálòpọ̀ tí kò bófin mu kàn án. Bákan náà, ọ̀pọ̀ ìgbà ni àwọn ọlọ́pàá ti mú un.<ref>{{cite news |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |title=Comedian Andy Dick Faces Sexual Harassment Allegations |work=NBC Los Angeles |date=July 2, 2018 |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014423/https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |title=Andy Dick Dropped from Film Amid Latest Sexual Harassment Claims |magazine=Vanity Fair |date=October 31, 2017 |last=Desta |first=Yohana |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027010710/https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |url-status=live}}</ref>. Dick sọ pé, fún ọ̀pọ̀ ọdún ni òun ti ń sapá láti borí ìṣòro lílo oògùn olóró àti [[ọtí]] àmupara. Ní ọdún 2025, ó ṣàlàyé pé òun ti gba ìtọ́jú àkànṣe láti jáwọ́ nínú lílo oògùn olóró ní ìgbà mẹ́tàdínlógójì. Ní [[ọdún]] 2022, wọ́n dá a lẹ́bi nítorí ẹ̀sùn ẹ̀ṣẹ̀ kan tó ṣẹ̀ ní ọdún 2018, ilé ẹjọ́ pàṣẹ pé kí wọ́n kọ orúkọ rẹ̀ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí a ti dá lẹ́bi ẹ̀ṣẹ̀ ìbálòpọ̀. <ref name=":1">{{Cite web |last=Stelloh |first=Tim |date=January 14, 2023 |title=Comedian Andy Dick accused of public intoxication, failing to register as a sex offender |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311171601/https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |archive-date=March 11, 2023 |access-date=October 31, 2023 |website=[[NBC News]]}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Travis |first=Emlyn |date=January 13, 2023 |title=Andy Dick arrested and charged with public intoxication, failing to register as sex offender |url=https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |magazine=[[Entertainment Weekly]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324113537/https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |archive-date=March 24, 2023 |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ìgbésíayé àti Ẹ̀kọ́ Rẹ̀ == Wọ́n bí Andy Dick ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù Kejìlá ọdún 1965,<ref>{{Cite web |title=Andy Dick: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Andy-Dick |access-date=2025-09-25 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ní [[ìlú]] [[Charleston South Carolina]], ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, wọ́n sì sọ ọ́ ní Andrew Thomlinson. Lẹ́yìn ìgbà tí wọ́n bí i, Allen àti Sue Dick gba á tọ́ gẹ́gẹ́ bí [[ọmọ]],wọ́n sì sọ orúkọ rẹ̀ di ''Andrew Roane Dick''. Wọ́n tọ́ ọ dàgbà gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹlẹ́sìn Presbyterian.<ref>{{cite web |first=Steven |last=Lawson |url=http://www.beliefnet.com/Entertainment/Movies/2003/05/Andy-Dick-Finds-God-The-Hard-Way.aspx |title=Andy Dick Finds God the Hard Way |website=Beliefnet.com |date=May 2003 |archive-date=September 22, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100922004354/http://www.beliefnet.com/Entertainment/Movies/2003/05/Andy-Dick-Finds-God-The-Hard-Way.aspx |url-status=live |access-date=November 20, 2010 }}</ref> ==Itokasi== {{reflist}} {{commonscat|Andy Dick}} {{igbesiaye|1965}} {{DEFAULTSORT:Dick, Andy}} [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà]] {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} 4zero3ep7epex96q3u3tq458o1ri6ub 640098 640097 2026-11-08T08:35:45Z Apalopadidun1 29845 640098 wikitext text/x-wiki [[File:Andy Dick 2012 Shankbone.JPG|thumb|Andy Dick (2012)]] '''Andrew Roane Dick''' (tí wọ́n bí pẹ̀lú orúkọ Andrew Thomlinson, ní [[ọjọ́]] kọkànlélógún [[oṣù]] Kejìlá [[ọdún]] 1965) jẹ́ [[òṣèré]] àti apanilẹ́rìn-ín [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.<ref>{{cite news |last=Ogunnaike |first=Lola |date=June 30, 2003 |title=No Mealworm Snacks for Late-Night Comic |url=https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |work=[[The New York Times]] |archive-date=January 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125014118/https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> Wọ́n bí Dick ní [[Charleston, South Carolina]],, ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ eré ìtàgé The Second City, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa eré ìtàgé àdánidá (improvisational theatre). Dick ti pẹ́, ó sì ti ṣe [[iṣẹ́]] àṣeyọrí nínú iṣẹ́ adẹ́rìn-ín-pòṣónú. Ó ti ṣe eré apanilẹ́rìn-ín ní onírúurú [[Ìpínlẹ̀]] ní orílẹ̀-èdè [[Amẹ́ríkà]], ó ti ṣe àgbéjáde ọ̀pọ̀ [[àwo]] [[orin]] apanilẹ́rìn-ín, ó sì ti kópa nínú ọ̀pọ̀ eré orí tẹlifíṣọ̀nù àti [[fíìmù]]. Iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́ tó jẹ́ ti eré orí tẹlifíṣọ̀nù déédéé ni èyí tó ṣe nínú eré ''The Ben Stiller Show'', èyí tí ilé-iṣẹ́ Fox gbé jáde láàárín ọdún 1990 sí 1999, ó máa ń farahàn déédéé nínú eré ''NewsRadio'' tí ilé-iṣẹ́ NBC gbé jáde, ó sì tún kó ipa gẹ́gẹ́ bí amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ olú-òṣèré nínú eré ''Less than Perfect''. Ó tún ń ṣe eré méjì tí kò gbani lákòókò ní orí tẹlifíṣọ̀nù ní ilé-iṣẹ́ MTV. Àwọn eré náà ni eré apanilẹ́rìn-ín onírúurú àwòrán tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ ''The Andy Dick Show''(2001), àti eré ìfihàn ìgbésí ayé gidi tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ The Assistant (2004). Bákan náà, a tún mọ̀ ọ́n mọ àwọn ìwà àti ìṣe rẹ̀ ní onírúurú [[ìgbà]] nínú àwọn [[ètò]] apanilẹ́rìn-ín Comedy Central Roasts. A tún mọ '''Andrew Dick''' sí ẹni tó ní àwọn ìwà ìbàjẹ́ lọ́wọ́, ó ní ìṣòro nipa ìgbẹ́kẹ̀lé oògùn olóró, wọ́n sì ti fi ẹ̀sùn [[ìwà]] ìbálòpọ̀ tí kò bófin mu kàn án. Bákan náà, ọ̀pọ̀ ìgbà ni àwọn ọlọ́pàá ti mú un.<ref>{{cite news |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |title=Comedian Andy Dick Faces Sexual Harassment Allegations |work=NBC Los Angeles |date=July 2, 2018 |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014423/https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |title=Andy Dick Dropped from Film Amid Latest Sexual Harassment Claims |magazine=Vanity Fair |date=October 31, 2017 |last=Desta |first=Yohana |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027010710/https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |url-status=live}}</ref>. Dick sọ pé, fún ọ̀pọ̀ ọdún ni òun ti ń sapá láti borí ìṣòro lílo oògùn olóró àti [[ọtí]] àmupara. Ní ọdún 2025, ó ṣàlàyé pé òun ti gba ìtọ́jú àkànṣe láti jáwọ́ nínú lílo oògùn olóró ní ìgbà mẹ́tàdínlógójì. Ní [[ọdún]] 2022, wọ́n dá a lẹ́bi nítorí ẹ̀sùn ẹ̀ṣẹ̀ kan tó ṣẹ̀ ní ọdún 2018, ilé ẹjọ́ pàṣẹ pé kí wọ́n kọ orúkọ rẹ̀ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí a ti dá lẹ́bi ẹ̀ṣẹ̀ ìbálòpọ̀. <ref name=":1">{{Cite web |last=Stelloh |first=Tim |date=January 14, 2023 |title=Comedian Andy Dick accused of public intoxication, failing to register as a sex offender |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311171601/https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |archive-date=March 11, 2023 |access-date=October 31, 2023 |website=[[NBC News]]}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Travis |first=Emlyn |date=January 13, 2023 |title=Andy Dick arrested and charged with public intoxication, failing to register as sex offender |url=https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |magazine=[[Entertainment Weekly]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324113537/https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |archive-date=March 24, 2023 |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ìgbésíayé àti Ẹ̀kọ́ Rẹ̀ == Wọ́n bí Andy Dick ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù Kejìlá ọdún 1965,<ref>{{Cite web |title=Andy Dick: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Andy-Dick |access-date=2025-09-25 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ní [[ìlú]] [[Charleston South Carolina]], ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, wọ́n sì sọ ọ́ ní Andrew Thomlinson. Lẹ́yìn ìgbà tí wọ́n bí i, Allen àti Sue Dick gba á tọ́ gẹ́gẹ́ bí [[ọmọ]],wọ́n sì sọ orúkọ rẹ̀ di ''Andrew Roane Dick''. Wọ́n tọ́ ọ dàgbà gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹlẹ́sìn Presbyterian.<ref>{{cite web |first=Steven |last=Lawson |url=http://www.beliefnet.com/Entertainment/Movies/2003/05/Andy-Dick-Finds-God-The-Hard-Way.aspx |title=Andy Dick Finds God the Hard Way |website=Beliefnet.com |date=May 2003 |archive-date=September 22, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100922004354/http://www.beliefnet.com/Entertainment/Movies/2003/05/Andy-Dick-Finds-God-The-Hard-Way.aspx |url-status=live |access-date=November 20, 2010 }}</ref> Bàbá rẹ̀ jẹ́ òṣìṣẹ́ ẹgbẹ́ ọmọ [[ogun]] [[ojú]] [[omi]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. <ref name="O'Brien">{{cite news |last=O'Brien |first=Ken |date=December 13, 1998 |url=https://www.chicagotribune.com/1998/12/13/humor-in-the-extreme/ |title=Humor in the Extreme |work=[[Chicago Tribune]] |access-date=May 23, 2017 |archive-date=February 28, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228021657/http://articles.chicagotribune.com/1998-12-13/features/9812130118_1_andy-dick-drama-classes-reality-bites |url-status=live }}</ref> ==Itokasi== {{reflist}} {{commonscat|Andy Dick}} {{igbesiaye|1965}} {{DEFAULTSORT:Dick, Andy}} [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà]] {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} 185nokissr503szcfjl9tfjqxvnjd0o 640120 640098 2026-11-08T09:32:43Z Olaoye Sheu Ibrahim 31612 /* Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ìgbésíayé àti Ẹ̀kọ́ Rẹ̀ */ 640120 wikitext text/x-wiki [[File:Andy Dick 2012 Shankbone.JPG|thumb|Andy Dick (2012)]] '''Andrew Roane Dick''' (tí wọ́n bí pẹ̀lú orúkọ Andrew Thomlinson, ní [[ọjọ́]] kọkànlélógún [[oṣù]] Kejìlá [[ọdún]] 1965) jẹ́ [[òṣèré]] àti apanilẹ́rìn-ín [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.<ref>{{cite news |last=Ogunnaike |first=Lola |date=June 30, 2003 |title=No Mealworm Snacks for Late-Night Comic |url=https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |work=[[The New York Times]] |archive-date=January 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125014118/https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> Wọ́n bí Dick ní [[Charleston, South Carolina]],, ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ eré ìtàgé The Second City, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa eré ìtàgé àdánidá (improvisational theatre). Dick ti pẹ́, ó sì ti ṣe [[iṣẹ́]] àṣeyọrí nínú iṣẹ́ adẹ́rìn-ín-pòṣónú. Ó ti ṣe eré apanilẹ́rìn-ín ní onírúurú [[Ìpínlẹ̀]] ní orílẹ̀-èdè [[Amẹ́ríkà]], ó ti ṣe àgbéjáde ọ̀pọ̀ [[àwo]] [[orin]] apanilẹ́rìn-ín, ó sì ti kópa nínú ọ̀pọ̀ eré orí tẹlifíṣọ̀nù àti [[fíìmù]]. Iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́ tó jẹ́ ti eré orí tẹlifíṣọ̀nù déédéé ni èyí tó ṣe nínú eré ''The Ben Stiller Show'', èyí tí ilé-iṣẹ́ Fox gbé jáde láàárín ọdún 1990 sí 1999, ó máa ń farahàn déédéé nínú eré ''NewsRadio'' tí ilé-iṣẹ́ NBC gbé jáde, ó sì tún kó ipa gẹ́gẹ́ bí amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ olú-òṣèré nínú eré ''Less than Perfect''. Ó tún ń ṣe eré méjì tí kò gbani lákòókò ní orí tẹlifíṣọ̀nù ní ilé-iṣẹ́ MTV. Àwọn eré náà ni eré apanilẹ́rìn-ín onírúurú àwòrán tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ ''The Andy Dick Show''(2001), àti eré ìfihàn ìgbésí ayé gidi tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ The Assistant (2004). Bákan náà, a tún mọ̀ ọ́n mọ àwọn ìwà àti ìṣe rẹ̀ ní onírúurú [[ìgbà]] nínú àwọn [[ètò]] apanilẹ́rìn-ín Comedy Central Roasts. A tún mọ '''Andrew Dick''' sí ẹni tó ní àwọn ìwà ìbàjẹ́ lọ́wọ́, ó ní ìṣòro nipa ìgbẹ́kẹ̀lé oògùn olóró, wọ́n sì ti fi ẹ̀sùn [[ìwà]] ìbálòpọ̀ tí kò bófin mu kàn án. Bákan náà, ọ̀pọ̀ ìgbà ni àwọn ọlọ́pàá ti mú un.<ref>{{cite news |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |title=Comedian Andy Dick Faces Sexual Harassment Allegations |work=NBC Los Angeles |date=July 2, 2018 |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014423/https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |title=Andy Dick Dropped from Film Amid Latest Sexual Harassment Claims |magazine=Vanity Fair |date=October 31, 2017 |last=Desta |first=Yohana |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027010710/https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |url-status=live}}</ref>. Dick sọ pé, fún ọ̀pọ̀ ọdún ni òun ti ń sapá láti borí ìṣòro lílo oògùn olóró àti [[ọtí]] àmupara. Ní ọdún 2025, ó ṣàlàyé pé òun ti gba ìtọ́jú àkànṣe láti jáwọ́ nínú lílo oògùn olóró ní ìgbà mẹ́tàdínlógójì. Ní [[ọdún]] 2022, wọ́n dá a lẹ́bi nítorí ẹ̀sùn ẹ̀ṣẹ̀ kan tó ṣẹ̀ ní ọdún 2018, ilé ẹjọ́ pàṣẹ pé kí wọ́n kọ orúkọ rẹ̀ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí a ti dá lẹ́bi ẹ̀ṣẹ̀ ìbálòpọ̀. <ref name=":1">{{Cite web |last=Stelloh |first=Tim |date=January 14, 2023 |title=Comedian Andy Dick accused of public intoxication, failing to register as a sex offender |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311171601/https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |archive-date=March 11, 2023 |access-date=October 31, 2023 |website=[[NBC News]]}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Travis |first=Emlyn |date=January 13, 2023 |title=Andy Dick arrested and charged with public intoxication, failing to register as sex offender |url=https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |magazine=[[Entertainment Weekly]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324113537/https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |archive-date=March 24, 2023 |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ìgbésíayé àti Ẹ̀kọ́ Rẹ̀ == Wọ́n bí Andy Dick ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù Kejìlá ọdún 1965,<ref>{{Cite web |title=Andy Dick: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Andy-Dick |access-date=2025-09-25 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ní [[ìlú]] [[Charleston South Carolina]], ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, wọ́n sì sọ ọ́ ní Andrew Thomlinson. Lẹ́yìn ìgbà tí wọ́n bí i, Allen àti Sue Dick gba á tọ́ gẹ́gẹ́ bí [[ọmọ]],wọ́n sì sọ orúkọ rẹ̀ di ''Andrew Roane Dick''. Wọ́n tọ́ ọ dàgbà gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹlẹ́sìn Presbyterian.<ref>{{cite web |first=Steven |last=Lawson |url=http://www.beliefnet.com/Entertainment/Movies/2003/05/Andy-Dick-Finds-God-The-Hard-Way.aspx |title=Andy Dick Finds God the Hard Way |website=Beliefnet.com |date=May 2003 |archive-date=September 22, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100922004354/http://www.beliefnet.com/Entertainment/Movies/2003/05/Andy-Dick-Finds-God-The-Hard-Way.aspx |url-status=live |access-date=November 20, 2010 }}</ref> Bàbá rẹ̀ jẹ́ òṣìṣẹ́ ẹgbẹ́ ọmọ [[ogun]] [[ojú]] [[omi]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. <ref name="O'Brien">{{cite news |last=O'Brien |first=Ken |date=December 13, 1998 |url=https://www.chicagotribune.com/1998/12/13/humor-in-the-extreme/ |title=Humor in the Extreme |work=[[Chicago Tribune]] |access-date=May 23, 2017 |archive-date=February 28, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228021657/http://articles.chicagotribune.com/1998-12-13/features/9812130118_1_andy-dick-drama-classes-reality-bites |url-status=live }}</ref> Gégébí ọmọ kékeré, Dick gbé pẹ̀lú àwọn òbí rè ní ìlú Connecticut, Pennsylvania, New York, àti [[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|Yugoslavia]] kí ó tó kó lọ sí Chicago ní ọdún 1979.<ref name="LATimesJul1997">{{cite news |last=Crisafulli |first=Chuck |date=July 26, 1997 |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-jul-26-ca-16285-story.html |title=What's the Frequency, Andy? |work=[[Los Angeles Times]] |access-date=July 27, 2025 |archive-date=November 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107131013/http://articles.latimes.com/1997/jul/26/entertainment/ca-16285 |url-status=live }}</ref> Ó lọ sí ilé èkó gíga [[George Walton Comprehensive High School]] ní [[Cobb County, Georgia]].<ref>{{cite web |last=Brasch |first=Ben |title=Here are some of the most famous folks connected to Cobb |url=https://www.ajc.com/news/local/here-are-some-the-most-famous-folks-connected-cobb/4mYIiufNBmO0MQTHlmKjbN/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111000410/https://www.ajc.com/news/local/here-are-some-the-most-famous-folks-connected-cobb/4mYIiufNBmO0MQTHlmKjbN/|archive-date=November 11, 2020|publisher=The Atlanta Journal-Constitution |access-date=November 14, 2024 |date=March 2, 2018}}</ref> Dick kópa nínú àwọn eré orí ìtàgé lórísirísi ni àkókò tí ó wà ní ilé èkó gíga, tí wọ́n sì yàn sí oyè ọba láàrín àwọn akẹ́kọ [[homecoming king]] ní àkókò ọdún 1983 ní ìgbà tí ó wà ní ìpele àgbà ní ilé èkó òún. Ó parí ní ilé èkó [[Joliet West High School]] tí ó wà ní [[Joliet, Illinois]], ní ọdún 1984.<ref>{{cite web |title=Andy Dick |url=http://www.biography.com/people/andy-dick-21194465 |website=Biography.com |archive-date=June 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130610190212/http://www.biography.com/people/andy-dick-21194465 }}</ref> Ní àkókò ìgbà tí ó wà ní ilé èkó gíga, Dick lọ orúkọ bàbá rè gẹ́gẹ́bi àpárá láàrin àwọn akegbé re; ní ojó kan, Dick wo aṣọ ẹ̀yà àwọn ọṣèré alágbára orí ẹ̀rọ àmóhùnmáwòrán, tí ó sì pe ara rẹ̀ ní "Super Dick".<ref>{{cite news |last=Guerrero |first=Lucio |date=June 4, 2006 |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=CSTB&p_theme=cstb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=1120AF3DD7E5A918&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |work=[[Chicago Sun-Times]] |title=The Chicago Connection: They're ours – a surprising look at celebs' ties to the Windy City |access-date=May 23, 2017 |archive-date=September 13, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170913144922/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=CSTB&p_theme=cstb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=1120AF3DD7E5A918&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |url-status=live}}</ref> Dick has been a friend of actor [[Anthony Rapp]] since childhood.<ref>{{cite news |url=https://www.sfgate.com/entertainment/article/from-musical-to-memoir-actor-anthony-rapp-comes-2503727.php |work=[[The San Francisco Chronicle]] |title=From musical to memoir, actor Anthony Rapp comes up with dramatic making-of 'Rent' story and moving personal one |first=David |last=Wiegand |date=February 21, 2006 |access-date=January 24, 2021 |archive-date=June 29, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629055832/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2006%2F02%2F21%2FDDGU9GJ8SC1.DTL |url-status=live}}</ref> Lẹ́yìn tí ó jáde ilé ìwé, Dick darapọ̀ mọ́ àwọn eléré ìtàgé tí wọ́n fi ìkàlè sí Chicago tí orúkọ wọn ń jẹ́ [[The Second City]] tí ó si tún lọ sí Yunifásítì ti [[Illinois Wesleyan University]] fún sáà kan kí ó tó darapọ̀ mọ́ ìlé ẹ̀kọ́ [[Columbia College Chicago]], níbi tí ó ti lọ òpò àkókò rẹ̀ bí akẹ́kọ,<ref>{{cite web |url=http://www.iwu.edu/aboutiwu/DidYouKnow.shtml |title=Did You Know? |publisher=[[Illinois Wesleyan University]] | access-date=November 20, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124040113/http://iwu.edu/aboutiwu/DidYouKnow.shtml |archive-date=November 24, 2010 |url-status=live}}</ref><ref name="O'Brien" /> tí òun kò ẹ̀kọ́ nípa ìmò eré orí ìtàgé àpilẹ̀kọ lórí, [[improvisational theater]] (improv) nípa eré àwàdà ni yàrá ìtàgé [[iO Theater]]. ==Itokasi== {{reflist}} {{commonscat|Andy Dick}} {{igbesiaye|1965}} {{DEFAULTSORT:Dick, Andy}} [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà]] {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} b2nny47r8e3xsjjdnhx37te3n56xt7f 640121 640120 2026-11-08T09:34:00Z Olaoye Sheu Ibrahim 31612 /* Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ìgbésíayé àti Ẹ̀kọ́ Rẹ̀ */ 640121 wikitext text/x-wiki [[File:Andy Dick 2012 Shankbone.JPG|thumb|Andy Dick (2012)]] '''Andrew Roane Dick''' (tí wọ́n bí pẹ̀lú orúkọ Andrew Thomlinson, ní [[ọjọ́]] kọkànlélógún [[oṣù]] Kejìlá [[ọdún]] 1965) jẹ́ [[òṣèré]] àti apanilẹ́rìn-ín [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.<ref>{{cite news |last=Ogunnaike |first=Lola |date=June 30, 2003 |title=No Mealworm Snacks for Late-Night Comic |url=https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |work=[[The New York Times]] |archive-date=January 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125014118/https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> Wọ́n bí Dick ní [[Charleston, South Carolina]],, ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ eré ìtàgé The Second City, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa eré ìtàgé àdánidá (improvisational theatre). Dick ti pẹ́, ó sì ti ṣe [[iṣẹ́]] àṣeyọrí nínú iṣẹ́ adẹ́rìn-ín-pòṣónú. Ó ti ṣe eré apanilẹ́rìn-ín ní onírúurú [[Ìpínlẹ̀]] ní orílẹ̀-èdè [[Amẹ́ríkà]], ó ti ṣe àgbéjáde ọ̀pọ̀ [[àwo]] [[orin]] apanilẹ́rìn-ín, ó sì ti kópa nínú ọ̀pọ̀ eré orí tẹlifíṣọ̀nù àti [[fíìmù]]. Iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́ tó jẹ́ ti eré orí tẹlifíṣọ̀nù déédéé ni èyí tó ṣe nínú eré ''The Ben Stiller Show'', èyí tí ilé-iṣẹ́ Fox gbé jáde láàárín ọdún 1990 sí 1999, ó máa ń farahàn déédéé nínú eré ''NewsRadio'' tí ilé-iṣẹ́ NBC gbé jáde, ó sì tún kó ipa gẹ́gẹ́ bí amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ olú-òṣèré nínú eré ''Less than Perfect''. Ó tún ń ṣe eré méjì tí kò gbani lákòókò ní orí tẹlifíṣọ̀nù ní ilé-iṣẹ́ MTV. Àwọn eré náà ni eré apanilẹ́rìn-ín onírúurú àwòrán tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ ''The Andy Dick Show''(2001), àti eré ìfihàn ìgbésí ayé gidi tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ The Assistant (2004). Bákan náà, a tún mọ̀ ọ́n mọ àwọn ìwà àti ìṣe rẹ̀ ní onírúurú [[ìgbà]] nínú àwọn [[ètò]] apanilẹ́rìn-ín Comedy Central Roasts. A tún mọ '''Andrew Dick''' sí ẹni tó ní àwọn ìwà ìbàjẹ́ lọ́wọ́, ó ní ìṣòro nipa ìgbẹ́kẹ̀lé oògùn olóró, wọ́n sì ti fi ẹ̀sùn [[ìwà]] ìbálòpọ̀ tí kò bófin mu kàn án. Bákan náà, ọ̀pọ̀ ìgbà ni àwọn ọlọ́pàá ti mú un.<ref>{{cite news |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |title=Comedian Andy Dick Faces Sexual Harassment Allegations |work=NBC Los Angeles |date=July 2, 2018 |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014423/https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |title=Andy Dick Dropped from Film Amid Latest Sexual Harassment Claims |magazine=Vanity Fair |date=October 31, 2017 |last=Desta |first=Yohana |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027010710/https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |url-status=live}}</ref>. Dick sọ pé, fún ọ̀pọ̀ ọdún ni òun ti ń sapá láti borí ìṣòro lílo oògùn olóró àti [[ọtí]] àmupara. Ní ọdún 2025, ó ṣàlàyé pé òun ti gba ìtọ́jú àkànṣe láti jáwọ́ nínú lílo oògùn olóró ní ìgbà mẹ́tàdínlógójì. Ní [[ọdún]] 2022, wọ́n dá a lẹ́bi nítorí ẹ̀sùn ẹ̀ṣẹ̀ kan tó ṣẹ̀ ní ọdún 2018, ilé ẹjọ́ pàṣẹ pé kí wọ́n kọ orúkọ rẹ̀ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí a ti dá lẹ́bi ẹ̀ṣẹ̀ ìbálòpọ̀. <ref name=":1">{{Cite web |last=Stelloh |first=Tim |date=January 14, 2023 |title=Comedian Andy Dick accused of public intoxication, failing to register as a sex offender |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311171601/https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |archive-date=March 11, 2023 |access-date=October 31, 2023 |website=[[NBC News]]}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Travis |first=Emlyn |date=January 13, 2023 |title=Andy Dick arrested and charged with public intoxication, failing to register as sex offender |url=https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |magazine=[[Entertainment Weekly]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324113537/https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |archive-date=March 24, 2023 |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ìgbésíayé àti Ẹ̀kọ́ Rẹ̀ == Wọ́n bí Andy Dick ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù Kejìlá ọdún 1965,<ref>{{Cite web |title=Andy Dick: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Andy-Dick |access-date=2025-09-25 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ní [[ìlú]] [[Charleston South Carolina]], ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, wọ́n sì sọ ọ́ ní Andrew Thomlinson. Lẹ́yìn ìgbà tí wọ́n bí i, Allen àti Sue Dick gba á tọ́ gẹ́gẹ́ bí [[ọmọ]],wọ́n sì sọ orúkọ rẹ̀ di ''Andrew Roane Dick''. Wọ́n tọ́ ọ dàgbà gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹlẹ́sìn Presbyterian.<ref>{{cite web |first=Steven |last=Lawson |url=http://www.beliefnet.com/Entertainment/Movies/2003/05/Andy-Dick-Finds-God-The-Hard-Way.aspx |title=Andy Dick Finds God the Hard Way |website=Beliefnet.com |date=May 2003 |archive-date=September 22, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100922004354/http://www.beliefnet.com/Entertainment/Movies/2003/05/Andy-Dick-Finds-God-The-Hard-Way.aspx |url-status=live |access-date=November 20, 2010 }}</ref> Bàbá rẹ̀ jẹ́ òṣìṣẹ́ ẹgbẹ́ ọmọ [[ogun]] [[ojú]] [[omi]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. <ref name="O'Brien">{{cite news |last=O'Brien |first=Ken |date=December 13, 1998 |url=https://www.chicagotribune.com/1998/12/13/humor-in-the-extreme/ |title=Humor in the Extreme |work=[[Chicago Tribune]] |access-date=May 23, 2017 |archive-date=February 28, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228021657/http://articles.chicagotribune.com/1998-12-13/features/9812130118_1_andy-dick-drama-classes-reality-bites |url-status=live }}</ref> Gégébí ọmọ kékeré, Dick gbé pẹ̀lú àwọn òbí rè ní ìlú Connecticut, Pennsylvania, New York, àti [[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|Yugoslavia]] kí ó tó kó lọ sí Chicago ní ọdún 1979.<ref name="LATimesJul1997">{{cite news |last=Crisafulli |first=Chuck |date=July 26, 1997 |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-jul-26-ca-16285-story.html |title=What's the Frequency, Andy? |work=[[Los Angeles Times]] |access-date=July 27, 2025 |archive-date=November 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107131013/http://articles.latimes.com/1997/jul/26/entertainment/ca-16285 |url-status=live }}</ref> Ó lọ sí ilé èkó gíga [[George Walton Comprehensive High School]] ní [[Cobb County, Georgia]].<ref>{{cite web |last=Brasch |first=Ben |title=Here are some of the most famous folks connected to Cobb |url=https://www.ajc.com/news/local/here-are-some-the-most-famous-folks-connected-cobb/4mYIiufNBmO0MQTHlmKjbN/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111000410/https://www.ajc.com/news/local/here-are-some-the-most-famous-folks-connected-cobb/4mYIiufNBmO0MQTHlmKjbN/|archive-date=November 11, 2020|publisher=The Atlanta Journal-Constitution |access-date=November 14, 2024 |date=March 2, 2018}}</ref> Dick kópa nínú àwọn eré orí ìtàgé lórísirísi ni àkókò tí ó wà ní ilé èkó gíga, tí wọ́n sì yàn sí oyè ọba láàrín àwọn akẹ́kọ [[homecoming king]] ní àkókò ọdún 1983 ní ìgbà tí ó wà ní ìpele àgbà ní ilé èkó òún. Ó parí ní ilé èkó [[Joliet West High School]] tí ó wà ní [[Joliet, Illinois]], ní ọdún 1984.<ref>{{cite web |title=Andy Dick |url=http://www.biography.com/people/andy-dick-21194465 |website=Biography.com |archive-date=June 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130610190212/http://www.biography.com/people/andy-dick-21194465 }}</ref> Ní àkókò ìgbà tí ó wà ní ilé èkó gíga, Dick lọ orúkọ bàbá rè gẹ́gẹ́bi àpárá láàrin àwọn akegbé re; ní ojó kan, Dick wo aṣọ ẹ̀yà àwọn ọṣèré alágbára orí ẹ̀rọ àmóhùnmáwòrán, tí ó sì pe ara rẹ̀ ní "Super Dick".<ref>{{cite news |last=Guerrero |first=Lucio |date=June 4, 2006 |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=CSTB&p_theme=cstb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=1120AF3DD7E5A918&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |work=[[Chicago Sun-Times]] |title=The Chicago Connection: They're ours – a surprising look at celebs' ties to the Windy City |access-date=May 23, 2017 |archive-date=September 13, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170913144922/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=CSTB&p_theme=cstb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=1120AF3DD7E5A918&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |url-status=live}}</ref> [[Anthony Rapp]] jẹ́ òré Dick láti ìgbà èwe won.<ref>{{cite news |url=https://www.sfgate.com/entertainment/article/from-musical-to-memoir-actor-anthony-rapp-comes-2503727.php |work=[[The San Francisco Chronicle]] |title=From musical to memoir, actor Anthony Rapp comes up with dramatic making-of 'Rent' story and moving personal one |first=David |last=Wiegand |date=February 21, 2006 |access-date=January 24, 2021 |archive-date=June 29, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629055832/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2006%2F02%2F21%2FDDGU9GJ8SC1.DTL |url-status=live}}</ref> Lẹ́yìn tí ó jáde ilé ìwé, Dick darapọ̀ mọ́ àwọn eléré ìtàgé tí wọ́n fi ìkàlè sí Chicago tí orúkọ wọn ń jẹ́ [[The Second City]] tí ó si tún lọ sí Yunifásítì ti [[Illinois Wesleyan University]] fún sáà kan kí ó tó darapọ̀ mọ́ ìlé ẹ̀kọ́ [[Columbia College Chicago]], níbi tí ó ti lọ òpò àkókò rẹ̀ bí akẹ́kọ,<ref>{{cite web |url=http://www.iwu.edu/aboutiwu/DidYouKnow.shtml |title=Did You Know? |publisher=[[Illinois Wesleyan University]] | access-date=November 20, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124040113/http://iwu.edu/aboutiwu/DidYouKnow.shtml |archive-date=November 24, 2010 |url-status=live}}</ref><ref name="O'Brien" /> tí òun kò ẹ̀kọ́ nípa ìmò eré orí ìtàgé àpilẹ̀kọ lórí, [[improvisational theater]] (improv) nípa eré àwàdà ni yàrá ìtàgé [[iO Theater]]. ==Itokasi== {{reflist}} {{commonscat|Andy Dick}} {{igbesiaye|1965}} {{DEFAULTSORT:Dick, Andy}} [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà]] {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} 94b8q5dz65gu0q7siq5sik1xoenc37m 640123 640121 2026-11-08T09:37:59Z Olaoye Sheu Ibrahim 31612 /* Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ìgbésíayé àti Ẹ̀kọ́ Rẹ̀ */ 640123 wikitext text/x-wiki [[File:Andy Dick 2012 Shankbone.JPG|thumb|Andy Dick (2012)]] '''Andrew Roane Dick''' (tí wọ́n bí pẹ̀lú orúkọ Andrew Thomlinson, ní [[ọjọ́]] kọkànlélógún [[oṣù]] Kejìlá [[ọdún]] 1965) jẹ́ [[òṣèré]] àti apanilẹ́rìn-ín [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.<ref>{{cite news |last=Ogunnaike |first=Lola |date=June 30, 2003 |title=No Mealworm Snacks for Late-Night Comic |url=https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |work=[[The New York Times]] |archive-date=January 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125014118/https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> Wọ́n bí Dick ní [[Charleston, South Carolina]],, ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ eré ìtàgé The Second City, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa eré ìtàgé àdánidá (improvisational theatre). Dick ti pẹ́, ó sì ti ṣe [[iṣẹ́]] àṣeyọrí nínú iṣẹ́ adẹ́rìn-ín-pòṣónú. Ó ti ṣe eré apanilẹ́rìn-ín ní onírúurú [[Ìpínlẹ̀]] ní orílẹ̀-èdè [[Amẹ́ríkà]], ó ti ṣe àgbéjáde ọ̀pọ̀ [[àwo]] [[orin]] apanilẹ́rìn-ín, ó sì ti kópa nínú ọ̀pọ̀ eré orí tẹlifíṣọ̀nù àti [[fíìmù]]. Iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́ tó jẹ́ ti eré orí tẹlifíṣọ̀nù déédéé ni èyí tó ṣe nínú eré ''The Ben Stiller Show'', èyí tí ilé-iṣẹ́ Fox gbé jáde láàárín ọdún 1990 sí 1999, ó máa ń farahàn déédéé nínú eré ''NewsRadio'' tí ilé-iṣẹ́ NBC gbé jáde, ó sì tún kó ipa gẹ́gẹ́ bí amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ olú-òṣèré nínú eré ''Less than Perfect''. Ó tún ń ṣe eré méjì tí kò gbani lákòókò ní orí tẹlifíṣọ̀nù ní ilé-iṣẹ́ MTV. Àwọn eré náà ni eré apanilẹ́rìn-ín onírúurú àwòrán tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ ''The Andy Dick Show''(2001), àti eré ìfihàn ìgbésí ayé gidi tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ The Assistant (2004). Bákan náà, a tún mọ̀ ọ́n mọ àwọn ìwà àti ìṣe rẹ̀ ní onírúurú [[ìgbà]] nínú àwọn [[ètò]] apanilẹ́rìn-ín Comedy Central Roasts. A tún mọ '''Andrew Dick''' sí ẹni tó ní àwọn ìwà ìbàjẹ́ lọ́wọ́, ó ní ìṣòro nipa ìgbẹ́kẹ̀lé oògùn olóró, wọ́n sì ti fi ẹ̀sùn [[ìwà]] ìbálòpọ̀ tí kò bófin mu kàn án. Bákan náà, ọ̀pọ̀ ìgbà ni àwọn ọlọ́pàá ti mú un.<ref>{{cite news |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |title=Comedian Andy Dick Faces Sexual Harassment Allegations |work=NBC Los Angeles |date=July 2, 2018 |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014423/https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |title=Andy Dick Dropped from Film Amid Latest Sexual Harassment Claims |magazine=Vanity Fair |date=October 31, 2017 |last=Desta |first=Yohana |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027010710/https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |url-status=live}}</ref>. Dick sọ pé, fún ọ̀pọ̀ ọdún ni òun ti ń sapá láti borí ìṣòro lílo oògùn olóró àti [[ọtí]] àmupara. Ní ọdún 2025, ó ṣàlàyé pé òun ti gba ìtọ́jú àkànṣe láti jáwọ́ nínú lílo oògùn olóró ní ìgbà mẹ́tàdínlógójì. Ní [[ọdún]] 2022, wọ́n dá a lẹ́bi nítorí ẹ̀sùn ẹ̀ṣẹ̀ kan tó ṣẹ̀ ní ọdún 2018, ilé ẹjọ́ pàṣẹ pé kí wọ́n kọ orúkọ rẹ̀ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí a ti dá lẹ́bi ẹ̀ṣẹ̀ ìbálòpọ̀. <ref name=":1">{{Cite web |last=Stelloh |first=Tim |date=January 14, 2023 |title=Comedian Andy Dick accused of public intoxication, failing to register as a sex offender |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311171601/https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |archive-date=March 11, 2023 |access-date=October 31, 2023 |website=[[NBC News]]}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Travis |first=Emlyn |date=January 13, 2023 |title=Andy Dick arrested and charged with public intoxication, failing to register as sex offender |url=https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |magazine=[[Entertainment Weekly]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324113537/https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |archive-date=March 24, 2023 |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ìgbésíayé àti Ẹ̀kọ́ Rẹ̀ == Wọ́n bí Andy Dick ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù Kejìlá ọdún 1965,<ref>{{Cite web |title=Andy Dick: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Andy-Dick |access-date=2025-09-25 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ní [[ìlú]] [[Charleston South Carolina]], ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, wọ́n sì sọ ọ́ ní Andrew Thomlinson. Lẹ́yìn ìgbà tí wọ́n bí i, Allen àti Sue Dick gba á tọ́ gẹ́gẹ́ bí [[ọmọ]],wọ́n sì sọ orúkọ rẹ̀ di ''Andrew Roane Dick''. Wọ́n tọ́ ọ dàgbà gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹlẹ́sìn Presbyterian.<ref>{{cite web |first=Steven |last=Lawson |url=http://www.beliefnet.com/Entertainment/Movies/2003/05/Andy-Dick-Finds-God-The-Hard-Way.aspx |title=Andy Dick Finds God the Hard Way |website=Beliefnet.com |date=May 2003 |archive-date=September 22, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100922004354/http://www.beliefnet.com/Entertainment/Movies/2003/05/Andy-Dick-Finds-God-The-Hard-Way.aspx |url-status=live |access-date=November 20, 2010 }}</ref> Bàbá rẹ̀ jẹ́ òṣìṣẹ́ ẹgbẹ́ ọmọ [[ogun]] [[ojú]] [[omi]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. <ref name="O'Brien">{{cite news |last=O'Brien |first=Ken |date=December 13, 1998 |url=https://www.chicagotribune.com/1998/12/13/humor-in-the-extreme/ |title=Humor in the Extreme |work=[[Chicago Tribune]] |access-date=May 23, 2017 |archive-date=February 28, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228021657/http://articles.chicagotribune.com/1998-12-13/features/9812130118_1_andy-dick-drama-classes-reality-bites |url-status=live }}</ref> Gégébí ọmọ kékeré, Dick gbé pẹ̀lú àwọn òbí rè ní ìlú Connecticut, Pennsylvania, New York, àti [[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|Yugoslavia]] kí ó tó kó lọ sí Chicago ní ọdún 1979.<ref name="LATimesJul1997">{{cite news |last=Crisafulli |first=Chuck |date=July 26, 1997 |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-jul-26-ca-16285-story.html |title=What's the Frequency, Andy? |work=[[Los Angeles Times]] |access-date=July 27, 2025 |archive-date=November 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107131013/http://articles.latimes.com/1997/jul/26/entertainment/ca-16285 |url-status=live }}</ref> Ó lọ sí ilé èkó gíga [[George Walton Comprehensive High School]] ní [[Cobb County, Georgia]].<ref>{{cite web |last=Brasch |first=Ben |title=Here are some of the most famous folks connected to Cobb |url=https://www.ajc.com/news/local/here-are-some-the-most-famous-folks-connected-cobb/4mYIiufNBmO0MQTHlmKjbN/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111000410/https://www.ajc.com/news/local/here-are-some-the-most-famous-folks-connected-cobb/4mYIiufNBmO0MQTHlmKjbN/|archive-date=November 11, 2020|publisher=The Atlanta Journal-Constitution |access-date=November 14, 2024 |date=March 2, 2018}}</ref> Dick kópa nínú àwọn eré orí ìtàgé lórísirísi ni àkókò tí ó wà ní ilé èkó gíga, tí wọ́n sì yàn sí oyè ọba láàrín àwọn akẹ́kọ [[homecoming king]] ní àkókò ọdún 1983 ní ìgbà tí ó wà ní ìpele àgbà ní ilé èkó òún. Ó parí ní ilé èkó [[Joliet West High School]] tí ó wà ní [[Joliet, Illinois]], ní ọdún 1984.<ref>{{cite web |title=Andy Dick |url=http://www.biography.com/people/andy-dick-21194465 |website=Biography.com |archive-date=June 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130610190212/http://www.biography.com/people/andy-dick-21194465 }}</ref> Ní àkókò ìgbà tí ó wà ní ilé èkó gíga, Dick lọ orúkọ bàbá rè gẹ́gẹ́bi àpárá láàrin àwọn akegbé re; ní ojó kan, Dick wo aṣọ ẹ̀yà àwọn ọṣèré alágbára orí ẹ̀rọ àmóhùnmáwòrán, tí ó sì pe ara rẹ̀ ní "Super Dick".<ref>{{cite news |last=Guerrero |first=Lucio |date=June 4, 2006 |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=CSTB&p_theme=cstb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=1120AF3DD7E5A918&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |work=[[Chicago Sun-Times]] |title=The Chicago Connection: They're ours – a surprising look at celebs' ties to the Windy City |access-date=May 23, 2017 |archive-date=September 13, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170913144922/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=CSTB&p_theme=cstb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=1120AF3DD7E5A918&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |url-status=live}}</ref> [[Anthony Rapp]] jẹ́ òré Dick láti ìgbà èwe won.<ref>{{cite news |url=https://www.sfgate.com/entertainment/article/from-musical-to-memoir-actor-anthony-rapp-comes-2503727.php |work=[[The San Francisco Chronicle]] |title=From musical to memoir, actor Anthony Rapp comes up with dramatic making-of 'Rent' story and moving personal one |first=David |last=Wiegand |date=February 21, 2006 |access-date=January 24, 2021 |archive-date=June 29, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629055832/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2006%2F02%2F21%2FDDGU9GJ8SC1.DTL |url-status=live}}</ref> Lẹ́yìn tí ó jáde ilé ìwé, Dick darapọ̀ mọ́ àwọn eléré ìtàgé tí wọ́n fi ìkàlè sí Chicago tí orúkọ wọn ń jẹ́ [[The Second City]] tí ó si tún lọ sí Yunifásítì ti [[Illinois Wesleyan University]] fún sáà kan kí ó tó darapọ̀ mọ́ ìlé ẹ̀kọ́ [[Columbia College Chicago]], níbi tí ó ti lọ òpò àkókò rẹ̀ bí akẹ́kọ,<ref>{{cite web |url=http://www.iwu.edu/aboutiwu/DidYouKnow.shtml |title=Did You Know? |publisher=[[Illinois Wesleyan University]] | access-date=November 20, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124040113/http://iwu.edu/aboutiwu/DidYouKnow.shtml |archive-date=November 24, 2010 |url-status=live}}</ref><ref name="O'Brien" /> tí òun kò ẹ̀kọ́ nípa ìmò eré orí ìtàgé àpilẹ̀kọ lórí, [[improvisational theater]] (improv) nípa eré àwàdà ni yàrá ìtàgé [[iO Theater]]. == Iṣẹ́ Ìṣe Rè == {{BLP sources section|date=April 2024}} === Ní orí ẹ̀rọ àmóhùnmáwòrán === [[File:AndyDickpinata.jpg|thumb|upright|Dick holding a [[piñata]] with a cutout of [[Tom Green]] for ''[[The 1 Second Film]]'' in December 2004]] ==Itokasi== {{reflist}} {{commonscat|Andy Dick}} {{igbesiaye|1965}} {{DEFAULTSORT:Dick, Andy}} [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà]] {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} t45ezk3c2y27f3jz1dq7a46xj3omqnn 640130 640123 2026-11-08T09:51:03Z Olaoye Sheu Ibrahim 31612 /* Iṣẹ́ Ìṣe Rè */ 640130 wikitext text/x-wiki [[File:Andy Dick 2012 Shankbone.JPG|thumb|Andy Dick (2012)]] '''Andrew Roane Dick''' (tí wọ́n bí pẹ̀lú orúkọ Andrew Thomlinson, ní [[ọjọ́]] kọkànlélógún [[oṣù]] Kejìlá [[ọdún]] 1965) jẹ́ [[òṣèré]] àti apanilẹ́rìn-ín [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.<ref>{{cite news |last=Ogunnaike |first=Lola |date=June 30, 2003 |title=No Mealworm Snacks for Late-Night Comic |url=https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |work=[[The New York Times]] |archive-date=January 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125014118/https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> Wọ́n bí Dick ní [[Charleston, South Carolina]],, ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ eré ìtàgé The Second City, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa eré ìtàgé àdánidá (improvisational theatre). Dick ti pẹ́, ó sì ti ṣe [[iṣẹ́]] àṣeyọrí nínú iṣẹ́ adẹ́rìn-ín-pòṣónú. Ó ti ṣe eré apanilẹ́rìn-ín ní onírúurú [[Ìpínlẹ̀]] ní orílẹ̀-èdè [[Amẹ́ríkà]], ó ti ṣe àgbéjáde ọ̀pọ̀ [[àwo]] [[orin]] apanilẹ́rìn-ín, ó sì ti kópa nínú ọ̀pọ̀ eré orí tẹlifíṣọ̀nù àti [[fíìmù]]. Iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́ tó jẹ́ ti eré orí tẹlifíṣọ̀nù déédéé ni èyí tó ṣe nínú eré ''The Ben Stiller Show'', èyí tí ilé-iṣẹ́ Fox gbé jáde láàárín ọdún 1990 sí 1999, ó máa ń farahàn déédéé nínú eré ''NewsRadio'' tí ilé-iṣẹ́ NBC gbé jáde, ó sì tún kó ipa gẹ́gẹ́ bí amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ olú-òṣèré nínú eré ''Less than Perfect''. Ó tún ń ṣe eré méjì tí kò gbani lákòókò ní orí tẹlifíṣọ̀nù ní ilé-iṣẹ́ MTV. Àwọn eré náà ni eré apanilẹ́rìn-ín onírúurú àwòrán tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ ''The Andy Dick Show''(2001), àti eré ìfihàn ìgbésí ayé gidi tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ The Assistant (2004). Bákan náà, a tún mọ̀ ọ́n mọ àwọn ìwà àti ìṣe rẹ̀ ní onírúurú [[ìgbà]] nínú àwọn [[ètò]] apanilẹ́rìn-ín Comedy Central Roasts. A tún mọ '''Andrew Dick''' sí ẹni tó ní àwọn ìwà ìbàjẹ́ lọ́wọ́, ó ní ìṣòro nipa ìgbẹ́kẹ̀lé oògùn olóró, wọ́n sì ti fi ẹ̀sùn [[ìwà]] ìbálòpọ̀ tí kò bófin mu kàn án. Bákan náà, ọ̀pọ̀ ìgbà ni àwọn ọlọ́pàá ti mú un.<ref>{{cite news |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |title=Comedian Andy Dick Faces Sexual Harassment Allegations |work=NBC Los Angeles |date=July 2, 2018 |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014423/https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |title=Andy Dick Dropped from Film Amid Latest Sexual Harassment Claims |magazine=Vanity Fair |date=October 31, 2017 |last=Desta |first=Yohana |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027010710/https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |url-status=live}}</ref>. Dick sọ pé, fún ọ̀pọ̀ ọdún ni òun ti ń sapá láti borí ìṣòro lílo oògùn olóró àti [[ọtí]] àmupara. Ní ọdún 2025, ó ṣàlàyé pé òun ti gba ìtọ́jú àkànṣe láti jáwọ́ nínú lílo oògùn olóró ní ìgbà mẹ́tàdínlógójì. Ní [[ọdún]] 2022, wọ́n dá a lẹ́bi nítorí ẹ̀sùn ẹ̀ṣẹ̀ kan tó ṣẹ̀ ní ọdún 2018, ilé ẹjọ́ pàṣẹ pé kí wọ́n kọ orúkọ rẹ̀ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí a ti dá lẹ́bi ẹ̀ṣẹ̀ ìbálòpọ̀. <ref name=":1">{{Cite web |last=Stelloh |first=Tim |date=January 14, 2023 |title=Comedian Andy Dick accused of public intoxication, failing to register as a sex offender |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311171601/https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |archive-date=March 11, 2023 |access-date=October 31, 2023 |website=[[NBC News]]}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Travis |first=Emlyn |date=January 13, 2023 |title=Andy Dick arrested and charged with public intoxication, failing to register as sex offender |url=https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |magazine=[[Entertainment Weekly]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324113537/https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |archive-date=March 24, 2023 |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ìgbésíayé àti Ẹ̀kọ́ Rẹ̀ == Wọ́n bí Andy Dick ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù Kejìlá ọdún 1965,<ref>{{Cite web |title=Andy Dick: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Andy-Dick |access-date=2025-09-25 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ní [[ìlú]] [[Charleston South Carolina]], ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, wọ́n sì sọ ọ́ ní Andrew Thomlinson. Lẹ́yìn ìgbà tí wọ́n bí i, Allen àti Sue Dick gba á tọ́ gẹ́gẹ́ bí [[ọmọ]],wọ́n sì sọ orúkọ rẹ̀ di ''Andrew Roane Dick''. Wọ́n tọ́ ọ dàgbà gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹlẹ́sìn Presbyterian.<ref>{{cite web |first=Steven |last=Lawson |url=http://www.beliefnet.com/Entertainment/Movies/2003/05/Andy-Dick-Finds-God-The-Hard-Way.aspx |title=Andy Dick Finds God the Hard Way |website=Beliefnet.com |date=May 2003 |archive-date=September 22, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100922004354/http://www.beliefnet.com/Entertainment/Movies/2003/05/Andy-Dick-Finds-God-The-Hard-Way.aspx |url-status=live |access-date=November 20, 2010 }}</ref> Bàbá rẹ̀ jẹ́ òṣìṣẹ́ ẹgbẹ́ ọmọ [[ogun]] [[ojú]] [[omi]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. <ref name="O'Brien">{{cite news |last=O'Brien |first=Ken |date=December 13, 1998 |url=https://www.chicagotribune.com/1998/12/13/humor-in-the-extreme/ |title=Humor in the Extreme |work=[[Chicago Tribune]] |access-date=May 23, 2017 |archive-date=February 28, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228021657/http://articles.chicagotribune.com/1998-12-13/features/9812130118_1_andy-dick-drama-classes-reality-bites |url-status=live }}</ref> Gégébí ọmọ kékeré, Dick gbé pẹ̀lú àwọn òbí rè ní ìlú Connecticut, Pennsylvania, New York, àti [[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|Yugoslavia]] kí ó tó kó lọ sí Chicago ní ọdún 1979.<ref name="LATimesJul1997">{{cite news |last=Crisafulli |first=Chuck |date=July 26, 1997 |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-jul-26-ca-16285-story.html |title=What's the Frequency, Andy? |work=[[Los Angeles Times]] |access-date=July 27, 2025 |archive-date=November 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107131013/http://articles.latimes.com/1997/jul/26/entertainment/ca-16285 |url-status=live }}</ref> Ó lọ sí ilé èkó gíga [[George Walton Comprehensive High School]] ní [[Cobb County, Georgia]].<ref>{{cite web |last=Brasch |first=Ben |title=Here are some of the most famous folks connected to Cobb |url=https://www.ajc.com/news/local/here-are-some-the-most-famous-folks-connected-cobb/4mYIiufNBmO0MQTHlmKjbN/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111000410/https://www.ajc.com/news/local/here-are-some-the-most-famous-folks-connected-cobb/4mYIiufNBmO0MQTHlmKjbN/|archive-date=November 11, 2020|publisher=The Atlanta Journal-Constitution |access-date=November 14, 2024 |date=March 2, 2018}}</ref> Dick kópa nínú àwọn eré orí ìtàgé lórísirísi ni àkókò tí ó wà ní ilé èkó gíga, tí wọ́n sì yàn sí oyè ọba láàrín àwọn akẹ́kọ [[homecoming king]] ní àkókò ọdún 1983 ní ìgbà tí ó wà ní ìpele àgbà ní ilé èkó òún. Ó parí ní ilé èkó [[Joliet West High School]] tí ó wà ní [[Joliet, Illinois]], ní ọdún 1984.<ref>{{cite web |title=Andy Dick |url=http://www.biography.com/people/andy-dick-21194465 |website=Biography.com |archive-date=June 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130610190212/http://www.biography.com/people/andy-dick-21194465 }}</ref> Ní àkókò ìgbà tí ó wà ní ilé èkó gíga, Dick lọ orúkọ bàbá rè gẹ́gẹ́bi àpárá láàrin àwọn akegbé re; ní ojó kan, Dick wo aṣọ ẹ̀yà àwọn ọṣèré alágbára orí ẹ̀rọ àmóhùnmáwòrán, tí ó sì pe ara rẹ̀ ní "Super Dick".<ref>{{cite news |last=Guerrero |first=Lucio |date=June 4, 2006 |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=CSTB&p_theme=cstb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=1120AF3DD7E5A918&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |work=[[Chicago Sun-Times]] |title=The Chicago Connection: They're ours – a surprising look at celebs' ties to the Windy City |access-date=May 23, 2017 |archive-date=September 13, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170913144922/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=CSTB&p_theme=cstb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=1120AF3DD7E5A918&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |url-status=live}}</ref> [[Anthony Rapp]] jẹ́ òré Dick láti ìgbà èwe won.<ref>{{cite news |url=https://www.sfgate.com/entertainment/article/from-musical-to-memoir-actor-anthony-rapp-comes-2503727.php |work=[[The San Francisco Chronicle]] |title=From musical to memoir, actor Anthony Rapp comes up with dramatic making-of 'Rent' story and moving personal one |first=David |last=Wiegand |date=February 21, 2006 |access-date=January 24, 2021 |archive-date=June 29, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629055832/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2006%2F02%2F21%2FDDGU9GJ8SC1.DTL |url-status=live}}</ref> Lẹ́yìn tí ó jáde ilé ìwé, Dick darapọ̀ mọ́ àwọn eléré ìtàgé tí wọ́n fi ìkàlè sí Chicago tí orúkọ wọn ń jẹ́ [[The Second City]] tí ó si tún lọ sí Yunifásítì ti [[Illinois Wesleyan University]] fún sáà kan kí ó tó darapọ̀ mọ́ ìlé ẹ̀kọ́ [[Columbia College Chicago]], níbi tí ó ti lọ òpò àkókò rẹ̀ bí akẹ́kọ,<ref>{{cite web |url=http://www.iwu.edu/aboutiwu/DidYouKnow.shtml |title=Did You Know? |publisher=[[Illinois Wesleyan University]] | access-date=November 20, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124040113/http://iwu.edu/aboutiwu/DidYouKnow.shtml |archive-date=November 24, 2010 |url-status=live}}</ref><ref name="O'Brien" /> tí òun kò ẹ̀kọ́ nípa ìmò eré orí ìtàgé àpilẹ̀kọ lórí, [[improvisational theater]] (improv) nípa eré àwàdà ni yàrá ìtàgé [[iO Theater]]. == Iṣẹ́ Ìṣe Rè == {{BLP sources section|date=April 2024}} === Ní orí ẹ̀rọ àmóhùnmáwòrán === [[File:AndyDickpinata.jpg|thumb|upright|Dick holding a [[piñata]] with a cutout of [[Tom Green]] for ''[[The 1 Second Film]]'' in December 2004]] Andy Dick bèrè eré àwàdà rẹ lórí èrò àmóhùnmáwòrán gẹ́gẹ́bi òkan lára Àwọn Òṣìṣẹ́ Lẹ́yìn Kámẹ́rà níbi eré aláwàdà [[sketch comedy]] ''[[The Ben Stiller Show]]'', tí wọ́n bèrè sí ń gbé jáde lórí ìkànnì [[Fox Network]] nínú oṣù òwéwè ọdún 1992 titi di oṣù ògún ní ọdún 1995.<ref>{{cite web |url=https://www.imdb.com/title/tt0103360/ |title=The Ben Still Show |website=IMDB |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250421123113/https://www.imdb.com/title/tt0103360/ |archive-date=April 21, 2025}}</ref> Ní ọdún 1993, ní alẹ́ ọjọ́ kẹèta ètò tuntun tí [[David Letterman]] ṣe ní orí ìkànnì [[CBS]], Dick ṣe ìfarahàn gẹ́gẹ́bi "Donnie the CBS Page Who Likes to Suck Up", tí ó fún Letterman ní ago. Lẹ́yìn na ni Letterman fún Dick ní gègé-ìkọ̀wé, lèyí tí ó mú kí Dick bù sí ẹkún gba ẹyin Ìyàrá Ìmúra àwọn Òṣèré kọjá.<ref>{{Cite web |last=wp-hikari |date=December 28, 2024 |title=Andy Dick Interview |url=https://hikaritakano.co/andy-dick-interview/ |access-date=March 23, 2025 |website=Hikari Takano Interviews |archive-date=March 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323040053/https://hikaritakano.co/andy-dick-interview/ |url-status=live }}</ref> ==Itokasi== {{reflist}} {{commonscat|Andy Dick}} {{igbesiaye|1965}} {{DEFAULTSORT:Dick, Andy}} [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà]] {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} jx0t2lct1lumofzrnv0udfbsrs2g6u5 640135 640130 2026-11-08T10:00:16Z Olaoye Sheu Ibrahim 31612 /* Iṣẹ́ Ìṣe Rè */ 640135 wikitext text/x-wiki [[File:Andy Dick 2012 Shankbone.JPG|thumb|Andy Dick (2012)]] '''Andrew Roane Dick''' (tí wọ́n bí pẹ̀lú orúkọ Andrew Thomlinson, ní [[ọjọ́]] kọkànlélógún [[oṣù]] Kejìlá [[ọdún]] 1965) jẹ́ [[òṣèré]] àti apanilẹ́rìn-ín [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.<ref>{{cite news |last=Ogunnaike |first=Lola |date=June 30, 2003 |title=No Mealworm Snacks for Late-Night Comic |url=https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |work=[[The New York Times]] |archive-date=January 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125014118/https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> Wọ́n bí Dick ní [[Charleston, South Carolina]],, ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ eré ìtàgé The Second City, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa eré ìtàgé àdánidá (improvisational theatre). Dick ti pẹ́, ó sì ti ṣe [[iṣẹ́]] àṣeyọrí nínú iṣẹ́ adẹ́rìn-ín-pòṣónú. Ó ti ṣe eré apanilẹ́rìn-ín ní onírúurú [[Ìpínlẹ̀]] ní orílẹ̀-èdè [[Amẹ́ríkà]], ó ti ṣe àgbéjáde ọ̀pọ̀ [[àwo]] [[orin]] apanilẹ́rìn-ín, ó sì ti kópa nínú ọ̀pọ̀ eré orí tẹlifíṣọ̀nù àti [[fíìmù]]. Iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́ tó jẹ́ ti eré orí tẹlifíṣọ̀nù déédéé ni èyí tó ṣe nínú eré ''The Ben Stiller Show'', èyí tí ilé-iṣẹ́ Fox gbé jáde láàárín ọdún 1990 sí 1999, ó máa ń farahàn déédéé nínú eré ''NewsRadio'' tí ilé-iṣẹ́ NBC gbé jáde, ó sì tún kó ipa gẹ́gẹ́ bí amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ olú-òṣèré nínú eré ''Less than Perfect''. Ó tún ń ṣe eré méjì tí kò gbani lákòókò ní orí tẹlifíṣọ̀nù ní ilé-iṣẹ́ MTV. Àwọn eré náà ni eré apanilẹ́rìn-ín onírúurú àwòrán tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ ''The Andy Dick Show''(2001), àti eré ìfihàn ìgbésí ayé gidi tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ The Assistant (2004). Bákan náà, a tún mọ̀ ọ́n mọ àwọn ìwà àti ìṣe rẹ̀ ní onírúurú [[ìgbà]] nínú àwọn [[ètò]] apanilẹ́rìn-ín Comedy Central Roasts. A tún mọ '''Andrew Dick''' sí ẹni tó ní àwọn ìwà ìbàjẹ́ lọ́wọ́, ó ní ìṣòro nipa ìgbẹ́kẹ̀lé oògùn olóró, wọ́n sì ti fi ẹ̀sùn [[ìwà]] ìbálòpọ̀ tí kò bófin mu kàn án. Bákan náà, ọ̀pọ̀ ìgbà ni àwọn ọlọ́pàá ti mú un.<ref>{{cite news |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |title=Comedian Andy Dick Faces Sexual Harassment Allegations |work=NBC Los Angeles |date=July 2, 2018 |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014423/https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |title=Andy Dick Dropped from Film Amid Latest Sexual Harassment Claims |magazine=Vanity Fair |date=October 31, 2017 |last=Desta |first=Yohana |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027010710/https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |url-status=live}}</ref>. Dick sọ pé, fún ọ̀pọ̀ ọdún ni òun ti ń sapá láti borí ìṣòro lílo oògùn olóró àti [[ọtí]] àmupara. Ní ọdún 2025, ó ṣàlàyé pé òun ti gba ìtọ́jú àkànṣe láti jáwọ́ nínú lílo oògùn olóró ní ìgbà mẹ́tàdínlógójì. Ní [[ọdún]] 2022, wọ́n dá a lẹ́bi nítorí ẹ̀sùn ẹ̀ṣẹ̀ kan tó ṣẹ̀ ní ọdún 2018, ilé ẹjọ́ pàṣẹ pé kí wọ́n kọ orúkọ rẹ̀ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí a ti dá lẹ́bi ẹ̀ṣẹ̀ ìbálòpọ̀. <ref name=":1">{{Cite web |last=Stelloh |first=Tim |date=January 14, 2023 |title=Comedian Andy Dick accused of public intoxication, failing to register as a sex offender |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311171601/https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |archive-date=March 11, 2023 |access-date=October 31, 2023 |website=[[NBC News]]}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Travis |first=Emlyn |date=January 13, 2023 |title=Andy Dick arrested and charged with public intoxication, failing to register as sex offender |url=https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |magazine=[[Entertainment Weekly]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324113537/https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |archive-date=March 24, 2023 |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ìgbésíayé àti Ẹ̀kọ́ Rẹ̀ == Wọ́n bí Andy Dick ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù Kejìlá ọdún 1965,<ref>{{Cite web |title=Andy Dick: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Andy-Dick |access-date=2025-09-25 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ní [[ìlú]] [[Charleston South Carolina]], ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, wọ́n sì sọ ọ́ ní Andrew Thomlinson. Lẹ́yìn ìgbà tí wọ́n bí i, Allen àti Sue Dick gba á tọ́ gẹ́gẹ́ bí [[ọmọ]],wọ́n sì sọ orúkọ rẹ̀ di ''Andrew Roane Dick''. Wọ́n tọ́ ọ dàgbà gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹlẹ́sìn Presbyterian.<ref>{{cite web |first=Steven |last=Lawson |url=http://www.beliefnet.com/Entertainment/Movies/2003/05/Andy-Dick-Finds-God-The-Hard-Way.aspx |title=Andy Dick Finds God the Hard Way |website=Beliefnet.com |date=May 2003 |archive-date=September 22, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100922004354/http://www.beliefnet.com/Entertainment/Movies/2003/05/Andy-Dick-Finds-God-The-Hard-Way.aspx |url-status=live |access-date=November 20, 2010 }}</ref> Bàbá rẹ̀ jẹ́ òṣìṣẹ́ ẹgbẹ́ ọmọ [[ogun]] [[ojú]] [[omi]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. <ref name="O'Brien">{{cite news |last=O'Brien |first=Ken |date=December 13, 1998 |url=https://www.chicagotribune.com/1998/12/13/humor-in-the-extreme/ |title=Humor in the Extreme |work=[[Chicago Tribune]] |access-date=May 23, 2017 |archive-date=February 28, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228021657/http://articles.chicagotribune.com/1998-12-13/features/9812130118_1_andy-dick-drama-classes-reality-bites |url-status=live }}</ref> Gégébí ọmọ kékeré, Dick gbé pẹ̀lú àwọn òbí rè ní ìlú Connecticut, Pennsylvania, New York, àti [[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|Yugoslavia]] kí ó tó kó lọ sí Chicago ní ọdún 1979.<ref name="LATimesJul1997">{{cite news |last=Crisafulli |first=Chuck |date=July 26, 1997 |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-jul-26-ca-16285-story.html |title=What's the Frequency, Andy? |work=[[Los Angeles Times]] |access-date=July 27, 2025 |archive-date=November 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107131013/http://articles.latimes.com/1997/jul/26/entertainment/ca-16285 |url-status=live }}</ref> Ó lọ sí ilé èkó gíga [[George Walton Comprehensive High School]] ní [[Cobb County, Georgia]].<ref>{{cite web |last=Brasch |first=Ben |title=Here are some of the most famous folks connected to Cobb |url=https://www.ajc.com/news/local/here-are-some-the-most-famous-folks-connected-cobb/4mYIiufNBmO0MQTHlmKjbN/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111000410/https://www.ajc.com/news/local/here-are-some-the-most-famous-folks-connected-cobb/4mYIiufNBmO0MQTHlmKjbN/|archive-date=November 11, 2020|publisher=The Atlanta Journal-Constitution |access-date=November 14, 2024 |date=March 2, 2018}}</ref> Dick kópa nínú àwọn eré orí ìtàgé lórísirísi ni àkókò tí ó wà ní ilé èkó gíga, tí wọ́n sì yàn sí oyè ọba láàrín àwọn akẹ́kọ [[homecoming king]] ní àkókò ọdún 1983 ní ìgbà tí ó wà ní ìpele àgbà ní ilé èkó òún. Ó parí ní ilé èkó [[Joliet West High School]] tí ó wà ní [[Joliet, Illinois]], ní ọdún 1984.<ref>{{cite web |title=Andy Dick |url=http://www.biography.com/people/andy-dick-21194465 |website=Biography.com |archive-date=June 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130610190212/http://www.biography.com/people/andy-dick-21194465 }}</ref> Ní àkókò ìgbà tí ó wà ní ilé èkó gíga, Dick lọ orúkọ bàbá rè gẹ́gẹ́bi àpárá láàrin àwọn akegbé re; ní ojó kan, Dick wo aṣọ ẹ̀yà àwọn ọṣèré alágbára orí ẹ̀rọ àmóhùnmáwòrán, tí ó sì pe ara rẹ̀ ní "Super Dick".<ref>{{cite news |last=Guerrero |first=Lucio |date=June 4, 2006 |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=CSTB&p_theme=cstb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=1120AF3DD7E5A918&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |work=[[Chicago Sun-Times]] |title=The Chicago Connection: They're ours – a surprising look at celebs' ties to the Windy City |access-date=May 23, 2017 |archive-date=September 13, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170913144922/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=CSTB&p_theme=cstb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=1120AF3DD7E5A918&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |url-status=live}}</ref> [[Anthony Rapp]] jẹ́ òré Dick láti ìgbà èwe won.<ref>{{cite news |url=https://www.sfgate.com/entertainment/article/from-musical-to-memoir-actor-anthony-rapp-comes-2503727.php |work=[[The San Francisco Chronicle]] |title=From musical to memoir, actor Anthony Rapp comes up with dramatic making-of 'Rent' story and moving personal one |first=David |last=Wiegand |date=February 21, 2006 |access-date=January 24, 2021 |archive-date=June 29, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629055832/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2006%2F02%2F21%2FDDGU9GJ8SC1.DTL |url-status=live}}</ref> Lẹ́yìn tí ó jáde ilé ìwé, Dick darapọ̀ mọ́ àwọn eléré ìtàgé tí wọ́n fi ìkàlè sí Chicago tí orúkọ wọn ń jẹ́ [[The Second City]] tí ó si tún lọ sí Yunifásítì ti [[Illinois Wesleyan University]] fún sáà kan kí ó tó darapọ̀ mọ́ ìlé ẹ̀kọ́ [[Columbia College Chicago]], níbi tí ó ti lọ òpò àkókò rẹ̀ bí akẹ́kọ,<ref>{{cite web |url=http://www.iwu.edu/aboutiwu/DidYouKnow.shtml |title=Did You Know? |publisher=[[Illinois Wesleyan University]] | access-date=November 20, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124040113/http://iwu.edu/aboutiwu/DidYouKnow.shtml |archive-date=November 24, 2010 |url-status=live}}</ref><ref name="O'Brien" /> tí òun kò ẹ̀kọ́ nípa ìmò eré orí ìtàgé àpilẹ̀kọ lórí, [[improvisational theater]] (improv) nípa eré àwàdà ni yàrá ìtàgé [[iO Theater]]. == Iṣẹ́ Ìṣe Rè == {{BLP sources section|date=April 2024}} === Ní orí ẹ̀rọ àmóhùnmáwòrán === [[File:AndyDickpinata.jpg|thumb|upright|Dick holding a [[piñata]] with a cutout of [[Tom Green]] for ''[[The 1 Second Film]]'' in December 2004]] Andy Dick bèrè eré àwàdà rẹ lórí èrò àmóhùnmáwòrán gẹ́gẹ́bi òkan lára Àwọn Òṣìṣẹ́ Lẹ́yìn Kámẹ́rà níbi eré aláwàdà [[sketch comedy]] ''[[The Ben Stiller Show]]'', tí wọ́n bèrè sí ń gbé jáde lórí ìkànnì [[Fox Network]] nínú oṣù òwéwè ọdún 1992 titi di oṣù ògún ní ọdún 1995.<ref>{{cite web |url=https://www.imdb.com/title/tt0103360/ |title=The Ben Still Show |website=IMDB |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250421123113/https://www.imdb.com/title/tt0103360/ |archive-date=April 21, 2025}}</ref> Ní ọdún 1993, ní alẹ́ ọjọ́ kẹèta ètò tuntun tí [[David Letterman]] ṣe ní orí ìkànnì [[CBS]], Dick ṣe ìfarahàn gẹ́gẹ́bi "Donnie the CBS Page Who Likes to Suck Up", tí ó fún Letterman ní ago. Lẹ́yìn na ni Letterman fún Dick ní gègé-ìkọ̀wé, lèyí tí ó mú kí Dick bù sí ẹkún gba ẹyin Ìyàrá Ìmúra àwọn Òṣèré kọjá.<ref>{{Cite web |last=wp-hikari |date=December 28, 2024 |title=Andy Dick Interview |url=https://hikaritakano.co/andy-dick-interview/ |access-date=March 23, 2025 |website=Hikari Takano Interviews |archive-date=March 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323040053/https://hikaritakano.co/andy-dick-interview/ |url-status=live }}</ref> Ní ọdún 1994, Dick kópa gẹ́gẹ́bi Onídìrí tí orúkọ rẹ ń jẹ́ Pepé nínú àkọ́lé erée ''[[The Nanny]]'' abala ti "Maggie the Model".{{Citation needed|date=October 2025}} ó tún kópa gẹ́gẹ́bi Zachary Smart, Eni ti o jẹ ọmọkùnrin fún ọṣèré tí ó ṣe [[Get Smart#Characters|Maxwell Smart]] àti gẹ́gẹ́bi [[Agent 99]], nínu eré ''[[Get Smart (1995 TV series)|Get Smart]]'' (1995),ní èyí tí ó jẹ́ Ẹ̀dá-ìtàn tí ó gbìyànjú láti yẹra fún lójúnà áti lè ṣiṣẹ́ lórí èrò Àsọ̀rọ̀mágbèsì ''[[NewsRadio]]''.<ref>{{cite web |url=https://www.vulture.com/2013/07/andy-dick-in-a-get-smart-remake-what-could-go-wrong.html |title=Andy Dick in a 'Get Smart' Remake? What Could Go Wrong? |last=Schimkowsitz |first=Matt |date=July 29, 2013 |website=Vulture |access-date=July 7, 2021 |archive-date=October 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231031104833/https://www.vulture.com/2013/07/andy-dick-in-a-get-smart-remake-what-could-go-wrong.html |url-status=live }}</ref> ni Ọdún 2001, Dick kópa pẹ̀lú [[Kieran Culkin]] Lori eré kúkúrú kan tí wọ́n ṣe lórí èrò àmóhùnmáwòrán tí NBC ''[[Go Fish (TV series)|Go Fish]]''.<ref>{{Cite web |last=Gallo |first=Phil |date=2001-06-18 |title=Go Fish |url=https://variety.com/2001/tv/reviews/go-fish-4-1200468736/ |access-date=2026-09-10 |website=Variety |language=en-US}}</ref> ==Itokasi== {{reflist}} {{commonscat|Andy Dick}} {{igbesiaye|1965}} {{DEFAULTSORT:Dick, Andy}} [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà]] {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} sgs9oh7z32jbf3ryif51lszl0mru9nq 640137 640135 2026-11-08T10:04:08Z Olaoye Sheu Ibrahim 31612 /* Iṣẹ́ Ìṣe Rè */ 640137 wikitext text/x-wiki [[File:Andy Dick 2012 Shankbone.JPG|thumb|Andy Dick (2012)]] '''Andrew Roane Dick''' (tí wọ́n bí pẹ̀lú orúkọ Andrew Thomlinson, ní [[ọjọ́]] kọkànlélógún [[oṣù]] Kejìlá [[ọdún]] 1965) jẹ́ [[òṣèré]] àti apanilẹ́rìn-ín [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.<ref>{{cite news |last=Ogunnaike |first=Lola |date=June 30, 2003 |title=No Mealworm Snacks for Late-Night Comic |url=https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |work=[[The New York Times]] |archive-date=January 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125014118/https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> Wọ́n bí Dick ní [[Charleston, South Carolina]],, ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ eré ìtàgé The Second City, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa eré ìtàgé àdánidá (improvisational theatre). Dick ti pẹ́, ó sì ti ṣe [[iṣẹ́]] àṣeyọrí nínú iṣẹ́ adẹ́rìn-ín-pòṣónú. Ó ti ṣe eré apanilẹ́rìn-ín ní onírúurú [[Ìpínlẹ̀]] ní orílẹ̀-èdè [[Amẹ́ríkà]], ó ti ṣe àgbéjáde ọ̀pọ̀ [[àwo]] [[orin]] apanilẹ́rìn-ín, ó sì ti kópa nínú ọ̀pọ̀ eré orí tẹlifíṣọ̀nù àti [[fíìmù]]. Iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́ tó jẹ́ ti eré orí tẹlifíṣọ̀nù déédéé ni èyí tó ṣe nínú eré ''The Ben Stiller Show'', èyí tí ilé-iṣẹ́ Fox gbé jáde láàárín ọdún 1990 sí 1999, ó máa ń farahàn déédéé nínú eré ''NewsRadio'' tí ilé-iṣẹ́ NBC gbé jáde, ó sì tún kó ipa gẹ́gẹ́ bí amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ olú-òṣèré nínú eré ''Less than Perfect''. Ó tún ń ṣe eré méjì tí kò gbani lákòókò ní orí tẹlifíṣọ̀nù ní ilé-iṣẹ́ MTV. Àwọn eré náà ni eré apanilẹ́rìn-ín onírúurú àwòrán tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ ''The Andy Dick Show''(2001), àti eré ìfihàn ìgbésí ayé gidi tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ The Assistant (2004). Bákan náà, a tún mọ̀ ọ́n mọ àwọn ìwà àti ìṣe rẹ̀ ní onírúurú [[ìgbà]] nínú àwọn [[ètò]] apanilẹ́rìn-ín Comedy Central Roasts. A tún mọ '''Andrew Dick''' sí ẹni tó ní àwọn ìwà ìbàjẹ́ lọ́wọ́, ó ní ìṣòro nipa ìgbẹ́kẹ̀lé oògùn olóró, wọ́n sì ti fi ẹ̀sùn [[ìwà]] ìbálòpọ̀ tí kò bófin mu kàn án. Bákan náà, ọ̀pọ̀ ìgbà ni àwọn ọlọ́pàá ti mú un.<ref>{{cite news |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |title=Comedian Andy Dick Faces Sexual Harassment Allegations |work=NBC Los Angeles |date=July 2, 2018 |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014423/https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |title=Andy Dick Dropped from Film Amid Latest Sexual Harassment Claims |magazine=Vanity Fair |date=October 31, 2017 |last=Desta |first=Yohana |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027010710/https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |url-status=live}}</ref>. Dick sọ pé, fún ọ̀pọ̀ ọdún ni òun ti ń sapá láti borí ìṣòro lílo oògùn olóró àti [[ọtí]] àmupara. Ní ọdún 2025, ó ṣàlàyé pé òun ti gba ìtọ́jú àkànṣe láti jáwọ́ nínú lílo oògùn olóró ní ìgbà mẹ́tàdínlógójì. Ní [[ọdún]] 2022, wọ́n dá a lẹ́bi nítorí ẹ̀sùn ẹ̀ṣẹ̀ kan tó ṣẹ̀ ní ọdún 2018, ilé ẹjọ́ pàṣẹ pé kí wọ́n kọ orúkọ rẹ̀ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí a ti dá lẹ́bi ẹ̀ṣẹ̀ ìbálòpọ̀. <ref name=":1">{{Cite web |last=Stelloh |first=Tim |date=January 14, 2023 |title=Comedian Andy Dick accused of public intoxication, failing to register as a sex offender |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311171601/https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |archive-date=March 11, 2023 |access-date=October 31, 2023 |website=[[NBC News]]}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Travis |first=Emlyn |date=January 13, 2023 |title=Andy Dick arrested and charged with public intoxication, failing to register as sex offender |url=https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |magazine=[[Entertainment Weekly]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324113537/https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |archive-date=March 24, 2023 |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ìgbésíayé àti Ẹ̀kọ́ Rẹ̀ == Wọ́n bí Andy Dick ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù Kejìlá ọdún 1965,<ref>{{Cite web |title=Andy Dick: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Andy-Dick |access-date=2025-09-25 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ní [[ìlú]] [[Charleston South Carolina]], ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, wọ́n sì sọ ọ́ ní Andrew Thomlinson. Lẹ́yìn ìgbà tí wọ́n bí i, Allen àti Sue Dick gba á tọ́ gẹ́gẹ́ bí [[ọmọ]],wọ́n sì sọ orúkọ rẹ̀ di ''Andrew Roane Dick''. Wọ́n tọ́ ọ dàgbà gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹlẹ́sìn Presbyterian.<ref>{{cite web |first=Steven |last=Lawson |url=http://www.beliefnet.com/Entertainment/Movies/2003/05/Andy-Dick-Finds-God-The-Hard-Way.aspx |title=Andy Dick Finds God the Hard Way |website=Beliefnet.com |date=May 2003 |archive-date=September 22, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100922004354/http://www.beliefnet.com/Entertainment/Movies/2003/05/Andy-Dick-Finds-God-The-Hard-Way.aspx |url-status=live |access-date=November 20, 2010 }}</ref> Bàbá rẹ̀ jẹ́ òṣìṣẹ́ ẹgbẹ́ ọmọ [[ogun]] [[ojú]] [[omi]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. <ref name="O'Brien">{{cite news |last=O'Brien |first=Ken |date=December 13, 1998 |url=https://www.chicagotribune.com/1998/12/13/humor-in-the-extreme/ |title=Humor in the Extreme |work=[[Chicago Tribune]] |access-date=May 23, 2017 |archive-date=February 28, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228021657/http://articles.chicagotribune.com/1998-12-13/features/9812130118_1_andy-dick-drama-classes-reality-bites |url-status=live }}</ref> Gégébí ọmọ kékeré, Dick gbé pẹ̀lú àwọn òbí rè ní ìlú Connecticut, Pennsylvania, New York, àti [[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|Yugoslavia]] kí ó tó kó lọ sí Chicago ní ọdún 1979.<ref name="LATimesJul1997">{{cite news |last=Crisafulli |first=Chuck |date=July 26, 1997 |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-jul-26-ca-16285-story.html |title=What's the Frequency, Andy? |work=[[Los Angeles Times]] |access-date=July 27, 2025 |archive-date=November 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107131013/http://articles.latimes.com/1997/jul/26/entertainment/ca-16285 |url-status=live }}</ref> Ó lọ sí ilé èkó gíga [[George Walton Comprehensive High School]] ní [[Cobb County, Georgia]].<ref>{{cite web |last=Brasch |first=Ben |title=Here are some of the most famous folks connected to Cobb |url=https://www.ajc.com/news/local/here-are-some-the-most-famous-folks-connected-cobb/4mYIiufNBmO0MQTHlmKjbN/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111000410/https://www.ajc.com/news/local/here-are-some-the-most-famous-folks-connected-cobb/4mYIiufNBmO0MQTHlmKjbN/|archive-date=November 11, 2020|publisher=The Atlanta Journal-Constitution |access-date=November 14, 2024 |date=March 2, 2018}}</ref> Dick kópa nínú àwọn eré orí ìtàgé lórísirísi ni àkókò tí ó wà ní ilé èkó gíga, tí wọ́n sì yàn sí oyè ọba láàrín àwọn akẹ́kọ [[homecoming king]] ní àkókò ọdún 1983 ní ìgbà tí ó wà ní ìpele àgbà ní ilé èkó òún. Ó parí ní ilé èkó [[Joliet West High School]] tí ó wà ní [[Joliet, Illinois]], ní ọdún 1984.<ref>{{cite web |title=Andy Dick |url=http://www.biography.com/people/andy-dick-21194465 |website=Biography.com |archive-date=June 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130610190212/http://www.biography.com/people/andy-dick-21194465 }}</ref> Ní àkókò ìgbà tí ó wà ní ilé èkó gíga, Dick lọ orúkọ bàbá rè gẹ́gẹ́bi àpárá láàrin àwọn akegbé re; ní ojó kan, Dick wo aṣọ ẹ̀yà àwọn ọṣèré alágbára orí ẹ̀rọ àmóhùnmáwòrán, tí ó sì pe ara rẹ̀ ní "Super Dick".<ref>{{cite news |last=Guerrero |first=Lucio |date=June 4, 2006 |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=CSTB&p_theme=cstb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=1120AF3DD7E5A918&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |work=[[Chicago Sun-Times]] |title=The Chicago Connection: They're ours – a surprising look at celebs' ties to the Windy City |access-date=May 23, 2017 |archive-date=September 13, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170913144922/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=CSTB&p_theme=cstb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=1120AF3DD7E5A918&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |url-status=live}}</ref> [[Anthony Rapp]] jẹ́ òré Dick láti ìgbà èwe won.<ref>{{cite news |url=https://www.sfgate.com/entertainment/article/from-musical-to-memoir-actor-anthony-rapp-comes-2503727.php |work=[[The San Francisco Chronicle]] |title=From musical to memoir, actor Anthony Rapp comes up with dramatic making-of 'Rent' story and moving personal one |first=David |last=Wiegand |date=February 21, 2006 |access-date=January 24, 2021 |archive-date=June 29, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629055832/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2006%2F02%2F21%2FDDGU9GJ8SC1.DTL |url-status=live}}</ref> Lẹ́yìn tí ó jáde ilé ìwé, Dick darapọ̀ mọ́ àwọn eléré ìtàgé tí wọ́n fi ìkàlè sí Chicago tí orúkọ wọn ń jẹ́ [[The Second City]] tí ó si tún lọ sí Yunifásítì ti [[Illinois Wesleyan University]] fún sáà kan kí ó tó darapọ̀ mọ́ ìlé ẹ̀kọ́ [[Columbia College Chicago]], níbi tí ó ti lọ òpò àkókò rẹ̀ bí akẹ́kọ,<ref>{{cite web |url=http://www.iwu.edu/aboutiwu/DidYouKnow.shtml |title=Did You Know? |publisher=[[Illinois Wesleyan University]] | access-date=November 20, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124040113/http://iwu.edu/aboutiwu/DidYouKnow.shtml |archive-date=November 24, 2010 |url-status=live}}</ref><ref name="O'Brien" /> tí òun kò ẹ̀kọ́ nípa ìmò eré orí ìtàgé àpilẹ̀kọ lórí, [[improvisational theater]] (improv) nípa eré àwàdà ni yàrá ìtàgé [[iO Theater]]. == Iṣẹ́ Ìṣe Rè == {{BLP sources section|date=April 2024}} === Ní orí ẹ̀rọ àmóhùnmáwòrán === [[File:AndyDickpinata.jpg|thumb|upright|Dick holding a [[piñata]] with a cutout of [[Tom Green]] for ''[[The 1 Second Film]]'' in December 2004]] Andy Dick bèrè eré àwàdà rẹ lórí èrò àmóhùnmáwòrán gẹ́gẹ́bi òkan lára Àwọn Òṣìṣẹ́ Lẹ́yìn Kámẹ́rà níbi eré aláwàdà [[sketch comedy]] ''[[The Ben Stiller Show]]'', tí wọ́n bèrè sí ń gbé jáde lórí ìkànnì [[Fox Network]] nínú oṣù òwéwè ọdún 1992 titi di oṣù ògún ní ọdún 1995.<ref>{{cite web |url=https://www.imdb.com/title/tt0103360/ |title=The Ben Still Show |website=IMDB |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250421123113/https://www.imdb.com/title/tt0103360/ |archive-date=April 21, 2025}}</ref> Ní ọdún 1993, ní alẹ́ ọjọ́ kẹèta ètò tuntun tí [[David Letterman]] ṣe ní orí ìkànnì [[CBS]], Dick ṣe ìfarahàn gẹ́gẹ́bi "Donnie the CBS Page Who Likes to Suck Up", tí ó fún Letterman ní ago. Lẹ́yìn na ni Letterman fún Dick ní gègé-ìkọ̀wé, lèyí tí ó mú kí Dick bù sí ẹkún gba ẹyin Ìyàrá Ìmúra àwọn Òṣèré kọjá.<ref>{{Cite web |last=wp-hikari |date=December 28, 2024 |title=Andy Dick Interview |url=https://hikaritakano.co/andy-dick-interview/ |access-date=March 23, 2025 |website=Hikari Takano Interviews |archive-date=March 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323040053/https://hikaritakano.co/andy-dick-interview/ |url-status=live }}</ref> Ní ọdún 1994, Dick kópa gẹ́gẹ́bi Onídìrí tí orúkọ rẹ ń jẹ́ Pepé nínú àkọ́lé erée ''[[The Nanny]]'' abala ti "Maggie the Model".{{Citation needed|date=October 2025}} ó tún kópa gẹ́gẹ́bi Zachary Smart, Eni ti o jẹ ọmọkùnrin fún ọṣèré tí ó ṣe [[Get Smart#Characters|Maxwell Smart]] àti gẹ́gẹ́bi [[Agent 99]], nínu eré ''[[Get Smart (1995 TV series)|Get Smart]]'' (1995),ní èyí tí ó jẹ́ Ẹ̀dá-ìtàn tí ó gbìyànjú láti yẹra fún lójúnà áti lè ṣiṣẹ́ lórí èrò Àsọ̀rọ̀mágbèsì ''[[NewsRadio]]''.<ref>{{cite web |url=https://www.vulture.com/2013/07/andy-dick-in-a-get-smart-remake-what-could-go-wrong.html |title=Andy Dick in a 'Get Smart' Remake? What Could Go Wrong? |last=Schimkowsitz |first=Matt |date=July 29, 2013 |website=Vulture |access-date=July 7, 2021 |archive-date=October 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231031104833/https://www.vulture.com/2013/07/andy-dick-in-a-get-smart-remake-what-could-go-wrong.html |url-status=live }}</ref> ni Ọdún 2001, Dick kópa pẹ̀lú [[Kieran Culkin]] Lori eré kúkúrú kan tí wọ́n ṣe lórí èrò àmóhùnmáwòrán tí NBC ''[[Go Fish (TV series)|Go Fish]]''.<ref>{{Cite web |last=Gallo |first=Phil |date=2001-06-18 |title=Go Fish |url=https://variety.com/2001/tv/reviews/go-fish-4-1200468736/ |access-date=2026-09-10 |website=Variety |language=en-US}}</ref> Dick ṣe àfihàn lórísirísi lórí òpò àwọn Eré Awada Atìgbàdégbà áti àwọn Eré Onípele, bí ''NewsRadio'' lórí ìkànnì NBC (1995–1999), níbi tí ó ti kópa gẹ́gẹ́bi ọníròyìn Matthew Brock, àti ní orí eré aláwàdà tí ìkànnì [[American Broadcasting Company|ABC]] tí àkọlé rẹ̀ ń jẹ́ ''[[Less than Perfect]]'' gẹ́gẹ́bi Owen Kronsky.<ref>{{Cite news |title=Sara Rue, Andy Dick, Eric Roberts, Sherri Shepherd, Andrea Parker, Zach Levi & Will SassoABC’s “Less Than Perfect” Ensemble Q&A – SAG-AFTRA Foundation |url=https://sagaftra.foundation/programs/514/ |access-date=2026-09-10 |work=SAG-AFTRA Foundation |language=en-US}}</ref> ==Itokasi== {{reflist}} {{commonscat|Andy Dick}} {{igbesiaye|1965}} {{DEFAULTSORT:Dick, Andy}} [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà]] {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} f1ck7pj9yzrg9bg28n4mnm9oz4d96a9 640143 640137 2026-11-08T10:12:27Z Olaoye Sheu Ibrahim 31612 /* Iṣẹ́ Ìṣe Rè */ 640143 wikitext text/x-wiki [[File:Andy Dick 2012 Shankbone.JPG|thumb|Andy Dick (2012)]] '''Andrew Roane Dick''' (tí wọ́n bí pẹ̀lú orúkọ Andrew Thomlinson, ní [[ọjọ́]] kọkànlélógún [[oṣù]] Kejìlá [[ọdún]] 1965) jẹ́ [[òṣèré]] àti apanilẹ́rìn-ín [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.<ref>{{cite news |last=Ogunnaike |first=Lola |date=June 30, 2003 |title=No Mealworm Snacks for Late-Night Comic |url=https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |work=[[The New York Times]] |archive-date=January 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125014118/https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> Wọ́n bí Dick ní [[Charleston, South Carolina]],, ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ eré ìtàgé The Second City, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa eré ìtàgé àdánidá (improvisational theatre). Dick ti pẹ́, ó sì ti ṣe [[iṣẹ́]] àṣeyọrí nínú iṣẹ́ adẹ́rìn-ín-pòṣónú. Ó ti ṣe eré apanilẹ́rìn-ín ní onírúurú [[Ìpínlẹ̀]] ní orílẹ̀-èdè [[Amẹ́ríkà]], ó ti ṣe àgbéjáde ọ̀pọ̀ [[àwo]] [[orin]] apanilẹ́rìn-ín, ó sì ti kópa nínú ọ̀pọ̀ eré orí tẹlifíṣọ̀nù àti [[fíìmù]]. Iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́ tó jẹ́ ti eré orí tẹlifíṣọ̀nù déédéé ni èyí tó ṣe nínú eré ''The Ben Stiller Show'', èyí tí ilé-iṣẹ́ Fox gbé jáde láàárín ọdún 1990 sí 1999, ó máa ń farahàn déédéé nínú eré ''NewsRadio'' tí ilé-iṣẹ́ NBC gbé jáde, ó sì tún kó ipa gẹ́gẹ́ bí amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ olú-òṣèré nínú eré ''Less than Perfect''. Ó tún ń ṣe eré méjì tí kò gbani lákòókò ní orí tẹlifíṣọ̀nù ní ilé-iṣẹ́ MTV. Àwọn eré náà ni eré apanilẹ́rìn-ín onírúurú àwòrán tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ ''The Andy Dick Show''(2001), àti eré ìfihàn ìgbésí ayé gidi tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ The Assistant (2004). Bákan náà, a tún mọ̀ ọ́n mọ àwọn ìwà àti ìṣe rẹ̀ ní onírúurú [[ìgbà]] nínú àwọn [[ètò]] apanilẹ́rìn-ín Comedy Central Roasts. A tún mọ '''Andrew Dick''' sí ẹni tó ní àwọn ìwà ìbàjẹ́ lọ́wọ́, ó ní ìṣòro nipa ìgbẹ́kẹ̀lé oògùn olóró, wọ́n sì ti fi ẹ̀sùn [[ìwà]] ìbálòpọ̀ tí kò bófin mu kàn án. Bákan náà, ọ̀pọ̀ ìgbà ni àwọn ọlọ́pàá ti mú un.<ref>{{cite news |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |title=Comedian Andy Dick Faces Sexual Harassment Allegations |work=NBC Los Angeles |date=July 2, 2018 |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014423/https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |title=Andy Dick Dropped from Film Amid Latest Sexual Harassment Claims |magazine=Vanity Fair |date=October 31, 2017 |last=Desta |first=Yohana |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027010710/https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |url-status=live}}</ref>. Dick sọ pé, fún ọ̀pọ̀ ọdún ni òun ti ń sapá láti borí ìṣòro lílo oògùn olóró àti [[ọtí]] àmupara. Ní ọdún 2025, ó ṣàlàyé pé òun ti gba ìtọ́jú àkànṣe láti jáwọ́ nínú lílo oògùn olóró ní ìgbà mẹ́tàdínlógójì. Ní [[ọdún]] 2022, wọ́n dá a lẹ́bi nítorí ẹ̀sùn ẹ̀ṣẹ̀ kan tó ṣẹ̀ ní ọdún 2018, ilé ẹjọ́ pàṣẹ pé kí wọ́n kọ orúkọ rẹ̀ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí a ti dá lẹ́bi ẹ̀ṣẹ̀ ìbálòpọ̀. <ref name=":1">{{Cite web |last=Stelloh |first=Tim |date=January 14, 2023 |title=Comedian Andy Dick accused of public intoxication, failing to register as a sex offender |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311171601/https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |archive-date=March 11, 2023 |access-date=October 31, 2023 |website=[[NBC News]]}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Travis |first=Emlyn |date=January 13, 2023 |title=Andy Dick arrested and charged with public intoxication, failing to register as sex offender |url=https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |magazine=[[Entertainment Weekly]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324113537/https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |archive-date=March 24, 2023 |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ìgbésíayé àti Ẹ̀kọ́ Rẹ̀ == Wọ́n bí Andy Dick ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù Kejìlá ọdún 1965,<ref>{{Cite web |title=Andy Dick: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Andy-Dick |access-date=2025-09-25 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ní [[ìlú]] [[Charleston South Carolina]], ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, wọ́n sì sọ ọ́ ní Andrew Thomlinson. Lẹ́yìn ìgbà tí wọ́n bí i, Allen àti Sue Dick gba á tọ́ gẹ́gẹ́ bí [[ọmọ]],wọ́n sì sọ orúkọ rẹ̀ di ''Andrew Roane Dick''. Wọ́n tọ́ ọ dàgbà gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹlẹ́sìn Presbyterian.<ref>{{cite web |first=Steven |last=Lawson |url=http://www.beliefnet.com/Entertainment/Movies/2003/05/Andy-Dick-Finds-God-The-Hard-Way.aspx |title=Andy Dick Finds God the Hard Way |website=Beliefnet.com |date=May 2003 |archive-date=September 22, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100922004354/http://www.beliefnet.com/Entertainment/Movies/2003/05/Andy-Dick-Finds-God-The-Hard-Way.aspx |url-status=live |access-date=November 20, 2010 }}</ref> Bàbá rẹ̀ jẹ́ òṣìṣẹ́ ẹgbẹ́ ọmọ [[ogun]] [[ojú]] [[omi]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. <ref name="O'Brien">{{cite news |last=O'Brien |first=Ken |date=December 13, 1998 |url=https://www.chicagotribune.com/1998/12/13/humor-in-the-extreme/ |title=Humor in the Extreme |work=[[Chicago Tribune]] |access-date=May 23, 2017 |archive-date=February 28, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228021657/http://articles.chicagotribune.com/1998-12-13/features/9812130118_1_andy-dick-drama-classes-reality-bites |url-status=live }}</ref> Gégébí ọmọ kékeré, Dick gbé pẹ̀lú àwọn òbí rè ní ìlú Connecticut, Pennsylvania, New York, àti [[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|Yugoslavia]] kí ó tó kó lọ sí Chicago ní ọdún 1979.<ref name="LATimesJul1997">{{cite news |last=Crisafulli |first=Chuck |date=July 26, 1997 |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-jul-26-ca-16285-story.html |title=What's the Frequency, Andy? |work=[[Los Angeles Times]] |access-date=July 27, 2025 |archive-date=November 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107131013/http://articles.latimes.com/1997/jul/26/entertainment/ca-16285 |url-status=live }}</ref> Ó lọ sí ilé èkó gíga [[George Walton Comprehensive High School]] ní [[Cobb County, Georgia]].<ref>{{cite web |last=Brasch |first=Ben |title=Here are some of the most famous folks connected to Cobb |url=https://www.ajc.com/news/local/here-are-some-the-most-famous-folks-connected-cobb/4mYIiufNBmO0MQTHlmKjbN/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111000410/https://www.ajc.com/news/local/here-are-some-the-most-famous-folks-connected-cobb/4mYIiufNBmO0MQTHlmKjbN/|archive-date=November 11, 2020|publisher=The Atlanta Journal-Constitution |access-date=November 14, 2024 |date=March 2, 2018}}</ref> Dick kópa nínú àwọn eré orí ìtàgé lórísirísi ni àkókò tí ó wà ní ilé èkó gíga, tí wọ́n sì yàn sí oyè ọba láàrín àwọn akẹ́kọ [[homecoming king]] ní àkókò ọdún 1983 ní ìgbà tí ó wà ní ìpele àgbà ní ilé èkó òún. Ó parí ní ilé èkó [[Joliet West High School]] tí ó wà ní [[Joliet, Illinois]], ní ọdún 1984.<ref>{{cite web |title=Andy Dick |url=http://www.biography.com/people/andy-dick-21194465 |website=Biography.com |archive-date=June 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130610190212/http://www.biography.com/people/andy-dick-21194465 }}</ref> Ní àkókò ìgbà tí ó wà ní ilé èkó gíga, Dick lọ orúkọ bàbá rè gẹ́gẹ́bi àpárá láàrin àwọn akegbé re; ní ojó kan, Dick wo aṣọ ẹ̀yà àwọn ọṣèré alágbára orí ẹ̀rọ àmóhùnmáwòrán, tí ó sì pe ara rẹ̀ ní "Super Dick".<ref>{{cite news |last=Guerrero |first=Lucio |date=June 4, 2006 |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=CSTB&p_theme=cstb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=1120AF3DD7E5A918&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |work=[[Chicago Sun-Times]] |title=The Chicago Connection: They're ours – a surprising look at celebs' ties to the Windy City |access-date=May 23, 2017 |archive-date=September 13, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170913144922/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=CSTB&p_theme=cstb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=1120AF3DD7E5A918&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |url-status=live}}</ref> [[Anthony Rapp]] jẹ́ òré Dick láti ìgbà èwe won.<ref>{{cite news |url=https://www.sfgate.com/entertainment/article/from-musical-to-memoir-actor-anthony-rapp-comes-2503727.php |work=[[The San Francisco Chronicle]] |title=From musical to memoir, actor Anthony Rapp comes up with dramatic making-of 'Rent' story and moving personal one |first=David |last=Wiegand |date=February 21, 2006 |access-date=January 24, 2021 |archive-date=June 29, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629055832/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2006%2F02%2F21%2FDDGU9GJ8SC1.DTL |url-status=live}}</ref> Lẹ́yìn tí ó jáde ilé ìwé, Dick darapọ̀ mọ́ àwọn eléré ìtàgé tí wọ́n fi ìkàlè sí Chicago tí orúkọ wọn ń jẹ́ [[The Second City]] tí ó si tún lọ sí Yunifásítì ti [[Illinois Wesleyan University]] fún sáà kan kí ó tó darapọ̀ mọ́ ìlé ẹ̀kọ́ [[Columbia College Chicago]], níbi tí ó ti lọ òpò àkókò rẹ̀ bí akẹ́kọ,<ref>{{cite web |url=http://www.iwu.edu/aboutiwu/DidYouKnow.shtml |title=Did You Know? |publisher=[[Illinois Wesleyan University]] | access-date=November 20, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124040113/http://iwu.edu/aboutiwu/DidYouKnow.shtml |archive-date=November 24, 2010 |url-status=live}}</ref><ref name="O'Brien" /> tí òun kò ẹ̀kọ́ nípa ìmò eré orí ìtàgé àpilẹ̀kọ lórí, [[improvisational theater]] (improv) nípa eré àwàdà ni yàrá ìtàgé [[iO Theater]]. == Iṣẹ́ Ìṣe Rè == {{BLP sources section|date=April 2024}} === Ní orí ẹ̀rọ àmóhùnmáwòrán === [[File:AndyDickpinata.jpg|thumb|upright|Dick holding a [[piñata]] with a cutout of [[Tom Green]] for ''[[The 1 Second Film]]'' in December 2004]] Andy Dick bèrè eré àwàdà rẹ lórí èrò àmóhùnmáwòrán gẹ́gẹ́bi òkan lára Àwọn Òṣìṣẹ́ Lẹ́yìn Kámẹ́rà níbi eré aláwàdà [[sketch comedy]] ''[[The Ben Stiller Show]]'', tí wọ́n bèrè sí ń gbé jáde lórí ìkànnì [[Fox Network]] nínú oṣù òwéwè ọdún 1992 titi di oṣù ògún ní ọdún 1995.<ref>{{cite web |url=https://www.imdb.com/title/tt0103360/ |title=The Ben Still Show |website=IMDB |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250421123113/https://www.imdb.com/title/tt0103360/ |archive-date=April 21, 2025}}</ref> Ní ọdún 1993, ní alẹ́ ọjọ́ kẹèta ètò tuntun tí [[David Letterman]] ṣe ní orí ìkànnì [[CBS]], Dick ṣe ìfarahàn gẹ́gẹ́bi "Donnie the CBS Page Who Likes to Suck Up", tí ó fún Letterman ní ago. Lẹ́yìn na ni Letterman fún Dick ní gègé-ìkọ̀wé, lèyí tí ó mú kí Dick bù sí ẹkún gba ẹyin Ìyàrá Ìmúra àwọn Òṣèré kọjá.<ref>{{Cite web |last=wp-hikari |date=December 28, 2024 |title=Andy Dick Interview |url=https://hikaritakano.co/andy-dick-interview/ |access-date=March 23, 2025 |website=Hikari Takano Interviews |archive-date=March 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323040053/https://hikaritakano.co/andy-dick-interview/ |url-status=live }}</ref> Ní ọdún 1994, Dick kópa gẹ́gẹ́bi Onídìrí tí orúkọ rẹ ń jẹ́ Pepé nínú àkọ́lé erée ''[[The Nanny]]'' abala ti "Maggie the Model".{{Citation needed|date=October 2025}} ó tún kópa gẹ́gẹ́bi Zachary Smart, Eni ti o jẹ ọmọkùnrin fún ọṣèré tí ó ṣe [[Get Smart#Characters|Maxwell Smart]] àti gẹ́gẹ́bi [[Agent 99]], nínu eré ''[[Get Smart (1995 TV series)|Get Smart]]'' (1995),ní èyí tí ó jẹ́ Ẹ̀dá-ìtàn tí ó gbìyànjú láti yẹra fún lójúnà áti lè ṣiṣẹ́ lórí èrò Àsọ̀rọ̀mágbèsì ''[[NewsRadio]]''.<ref>{{cite web |url=https://www.vulture.com/2013/07/andy-dick-in-a-get-smart-remake-what-could-go-wrong.html |title=Andy Dick in a 'Get Smart' Remake? What Could Go Wrong? |last=Schimkowsitz |first=Matt |date=July 29, 2013 |website=Vulture |access-date=July 7, 2021 |archive-date=October 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231031104833/https://www.vulture.com/2013/07/andy-dick-in-a-get-smart-remake-what-could-go-wrong.html |url-status=live }}</ref> ni Ọdún 2001, Dick kópa pẹ̀lú [[Kieran Culkin]] Lori eré kúkúrú kan tí wọ́n ṣe lórí èrò àmóhùnmáwòrán tí NBC ''[[Go Fish (TV series)|Go Fish]]''.<ref>{{Cite web |last=Gallo |first=Phil |date=2001-06-18 |title=Go Fish |url=https://variety.com/2001/tv/reviews/go-fish-4-1200468736/ |access-date=2026-09-10 |website=Variety |language=en-US}}</ref> Dick ṣe àfihàn lórísirísi lórí òpò àwọn Eré Awada Atìgbàdégbà áti àwọn Eré Onípele, bí ''NewsRadio'' lórí ìkànnì NBC (1995–1999), níbi tí ó ti kópa gẹ́gẹ́bi ọníròyìn Matthew Brock, àti ní orí eré aláwàdà tí ìkànnì [[American Broadcasting Company|ABC]] tí àkọlé rẹ̀ ń jẹ́ ''[[Less than Perfect]]'' gẹ́gẹ́bi Owen Kronsky.<ref>{{Cite news |title=Sara Rue, Andy Dick, Eric Roberts, Sherri Shepherd, Andrea Parker, Zach Levi & Will SassoABC’s “Less Than Perfect” Ensemble Q&A – SAG-AFTRA Foundation |url=https://sagaftra.foundation/programs/514/ |access-date=2026-09-10 |work=SAG-AFTRA Foundation |language=en-US}}</ref> Ní ọdún 2001, Dick, pẹ̀lú àwọn akegbé rẹ̀ àti Olùgbéjáde eré dìjo se ''[[The Andy Dick Show]]'' fún ìkànnì [[MTV]] tí ó wá sí òpin ní ọdún 2003 lẹ́yìn ipele eré mẹ́ta.{{Citation needed|date=October 2025}} ni Ọdún 2004, Dick kópa nínú Eré Onípele Amóhùnmáwòrán Alápara ''[[The Assistant (television)|The Assistant]]'', ní orí ìkànnì MTV lèyí tí ó dá àpárá pẹ̀lú àwọn Àwọn Abá Eré láti inú erée ''[[The Apprentice (American TV series)|The Apprentice]]'', ''[[The Bachelor (US TV series)|The Bachelor]]'', ''[[Queer Eye for the Straight Guy]]'', àti ''[[Survivor (TV series)|Survivor]]''.{{Citation needed|date=October 2025}} ==Itokasi== {{reflist}} {{commonscat|Andy Dick}} {{igbesiaye|1965}} {{DEFAULTSORT:Dick, Andy}} [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà]] {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} 36acagw8z5j2v5qubl7c1f7hnigc298 640144 640143 2026-11-08T10:17:32Z Olaoye Sheu Ibrahim 31612 /* Iṣẹ́ Ìṣe Rè */ 640144 wikitext text/x-wiki [[File:Andy Dick 2012 Shankbone.JPG|thumb|Andy Dick (2012)]] '''Andrew Roane Dick''' (tí wọ́n bí pẹ̀lú orúkọ Andrew Thomlinson, ní [[ọjọ́]] kọkànlélógún [[oṣù]] Kejìlá [[ọdún]] 1965) jẹ́ [[òṣèré]] àti apanilẹ́rìn-ín [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.<ref>{{cite news |last=Ogunnaike |first=Lola |date=June 30, 2003 |title=No Mealworm Snacks for Late-Night Comic |url=https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |work=[[The New York Times]] |archive-date=January 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125014118/https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> Wọ́n bí Dick ní [[Charleston, South Carolina]],, ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ eré ìtàgé The Second City, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa eré ìtàgé àdánidá (improvisational theatre). Dick ti pẹ́, ó sì ti ṣe [[iṣẹ́]] àṣeyọrí nínú iṣẹ́ adẹ́rìn-ín-pòṣónú. Ó ti ṣe eré apanilẹ́rìn-ín ní onírúurú [[Ìpínlẹ̀]] ní orílẹ̀-èdè [[Amẹ́ríkà]], ó ti ṣe àgbéjáde ọ̀pọ̀ [[àwo]] [[orin]] apanilẹ́rìn-ín, ó sì ti kópa nínú ọ̀pọ̀ eré orí tẹlifíṣọ̀nù àti [[fíìmù]]. Iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́ tó jẹ́ ti eré orí tẹlifíṣọ̀nù déédéé ni èyí tó ṣe nínú eré ''The Ben Stiller Show'', èyí tí ilé-iṣẹ́ Fox gbé jáde láàárín ọdún 1990 sí 1999, ó máa ń farahàn déédéé nínú eré ''NewsRadio'' tí ilé-iṣẹ́ NBC gbé jáde, ó sì tún kó ipa gẹ́gẹ́ bí amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ olú-òṣèré nínú eré ''Less than Perfect''. Ó tún ń ṣe eré méjì tí kò gbani lákòókò ní orí tẹlifíṣọ̀nù ní ilé-iṣẹ́ MTV. Àwọn eré náà ni eré apanilẹ́rìn-ín onírúurú àwòrán tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ ''The Andy Dick Show''(2001), àti eré ìfihàn ìgbésí ayé gidi tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ The Assistant (2004). Bákan náà, a tún mọ̀ ọ́n mọ àwọn ìwà àti ìṣe rẹ̀ ní onírúurú [[ìgbà]] nínú àwọn [[ètò]] apanilẹ́rìn-ín Comedy Central Roasts. A tún mọ '''Andrew Dick''' sí ẹni tó ní àwọn ìwà ìbàjẹ́ lọ́wọ́, ó ní ìṣòro nipa ìgbẹ́kẹ̀lé oògùn olóró, wọ́n sì ti fi ẹ̀sùn [[ìwà]] ìbálòpọ̀ tí kò bófin mu kàn án. Bákan náà, ọ̀pọ̀ ìgbà ni àwọn ọlọ́pàá ti mú un.<ref>{{cite news |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |title=Comedian Andy Dick Faces Sexual Harassment Allegations |work=NBC Los Angeles |date=July 2, 2018 |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014423/https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |title=Andy Dick Dropped from Film Amid Latest Sexual Harassment Claims |magazine=Vanity Fair |date=October 31, 2017 |last=Desta |first=Yohana |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027010710/https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |url-status=live}}</ref>. Dick sọ pé, fún ọ̀pọ̀ ọdún ni òun ti ń sapá láti borí ìṣòro lílo oògùn olóró àti [[ọtí]] àmupara. Ní ọdún 2025, ó ṣàlàyé pé òun ti gba ìtọ́jú àkànṣe láti jáwọ́ nínú lílo oògùn olóró ní ìgbà mẹ́tàdínlógójì. Ní [[ọdún]] 2022, wọ́n dá a lẹ́bi nítorí ẹ̀sùn ẹ̀ṣẹ̀ kan tó ṣẹ̀ ní ọdún 2018, ilé ẹjọ́ pàṣẹ pé kí wọ́n kọ orúkọ rẹ̀ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí a ti dá lẹ́bi ẹ̀ṣẹ̀ ìbálòpọ̀. <ref name=":1">{{Cite web |last=Stelloh |first=Tim |date=January 14, 2023 |title=Comedian Andy Dick accused of public intoxication, failing to register as a sex offender |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311171601/https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |archive-date=March 11, 2023 |access-date=October 31, 2023 |website=[[NBC News]]}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Travis |first=Emlyn |date=January 13, 2023 |title=Andy Dick arrested and charged with public intoxication, failing to register as sex offender |url=https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |magazine=[[Entertainment Weekly]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324113537/https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |archive-date=March 24, 2023 |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ìgbésíayé àti Ẹ̀kọ́ Rẹ̀ == Wọ́n bí Andy Dick ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù Kejìlá ọdún 1965,<ref>{{Cite web |title=Andy Dick: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Andy-Dick |access-date=2025-09-25 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ní [[ìlú]] [[Charleston South Carolina]], ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, wọ́n sì sọ ọ́ ní Andrew Thomlinson. Lẹ́yìn ìgbà tí wọ́n bí i, Allen àti Sue Dick gba á tọ́ gẹ́gẹ́ bí [[ọmọ]],wọ́n sì sọ orúkọ rẹ̀ di ''Andrew Roane Dick''. Wọ́n tọ́ ọ dàgbà gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹlẹ́sìn Presbyterian.<ref>{{cite web |first=Steven |last=Lawson |url=http://www.beliefnet.com/Entertainment/Movies/2003/05/Andy-Dick-Finds-God-The-Hard-Way.aspx |title=Andy Dick Finds God the Hard Way |website=Beliefnet.com |date=May 2003 |archive-date=September 22, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100922004354/http://www.beliefnet.com/Entertainment/Movies/2003/05/Andy-Dick-Finds-God-The-Hard-Way.aspx |url-status=live |access-date=November 20, 2010 }}</ref> Bàbá rẹ̀ jẹ́ òṣìṣẹ́ ẹgbẹ́ ọmọ [[ogun]] [[ojú]] [[omi]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. <ref name="O'Brien">{{cite news |last=O'Brien |first=Ken |date=December 13, 1998 |url=https://www.chicagotribune.com/1998/12/13/humor-in-the-extreme/ |title=Humor in the Extreme |work=[[Chicago Tribune]] |access-date=May 23, 2017 |archive-date=February 28, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228021657/http://articles.chicagotribune.com/1998-12-13/features/9812130118_1_andy-dick-drama-classes-reality-bites |url-status=live }}</ref> Gégébí ọmọ kékeré, Dick gbé pẹ̀lú àwọn òbí rè ní ìlú Connecticut, Pennsylvania, New York, àti [[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|Yugoslavia]] kí ó tó kó lọ sí Chicago ní ọdún 1979.<ref name="LATimesJul1997">{{cite news |last=Crisafulli |first=Chuck |date=July 26, 1997 |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-jul-26-ca-16285-story.html |title=What's the Frequency, Andy? |work=[[Los Angeles Times]] |access-date=July 27, 2025 |archive-date=November 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107131013/http://articles.latimes.com/1997/jul/26/entertainment/ca-16285 |url-status=live }}</ref> Ó lọ sí ilé èkó gíga [[George Walton Comprehensive High School]] ní [[Cobb County, Georgia]].<ref>{{cite web |last=Brasch |first=Ben |title=Here are some of the most famous folks connected to Cobb |url=https://www.ajc.com/news/local/here-are-some-the-most-famous-folks-connected-cobb/4mYIiufNBmO0MQTHlmKjbN/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111000410/https://www.ajc.com/news/local/here-are-some-the-most-famous-folks-connected-cobb/4mYIiufNBmO0MQTHlmKjbN/|archive-date=November 11, 2020|publisher=The Atlanta Journal-Constitution |access-date=November 14, 2024 |date=March 2, 2018}}</ref> Dick kópa nínú àwọn eré orí ìtàgé lórísirísi ni àkókò tí ó wà ní ilé èkó gíga, tí wọ́n sì yàn sí oyè ọba láàrín àwọn akẹ́kọ [[homecoming king]] ní àkókò ọdún 1983 ní ìgbà tí ó wà ní ìpele àgbà ní ilé èkó òún. Ó parí ní ilé èkó [[Joliet West High School]] tí ó wà ní [[Joliet, Illinois]], ní ọdún 1984.<ref>{{cite web |title=Andy Dick |url=http://www.biography.com/people/andy-dick-21194465 |website=Biography.com |archive-date=June 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130610190212/http://www.biography.com/people/andy-dick-21194465 }}</ref> Ní àkókò ìgbà tí ó wà ní ilé èkó gíga, Dick lọ orúkọ bàbá rè gẹ́gẹ́bi àpárá láàrin àwọn akegbé re; ní ojó kan, Dick wo aṣọ ẹ̀yà àwọn ọṣèré alágbára orí ẹ̀rọ àmóhùnmáwòrán, tí ó sì pe ara rẹ̀ ní "Super Dick".<ref>{{cite news |last=Guerrero |first=Lucio |date=June 4, 2006 |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=CSTB&p_theme=cstb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=1120AF3DD7E5A918&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |work=[[Chicago Sun-Times]] |title=The Chicago Connection: They're ours – a surprising look at celebs' ties to the Windy City |access-date=May 23, 2017 |archive-date=September 13, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170913144922/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=CSTB&p_theme=cstb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=1120AF3DD7E5A918&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |url-status=live}}</ref> [[Anthony Rapp]] jẹ́ òré Dick láti ìgbà èwe won.<ref>{{cite news |url=https://www.sfgate.com/entertainment/article/from-musical-to-memoir-actor-anthony-rapp-comes-2503727.php |work=[[The San Francisco Chronicle]] |title=From musical to memoir, actor Anthony Rapp comes up with dramatic making-of 'Rent' story and moving personal one |first=David |last=Wiegand |date=February 21, 2006 |access-date=January 24, 2021 |archive-date=June 29, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629055832/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2006%2F02%2F21%2FDDGU9GJ8SC1.DTL |url-status=live}}</ref> Lẹ́yìn tí ó jáde ilé ìwé, Dick darapọ̀ mọ́ àwọn eléré ìtàgé tí wọ́n fi ìkàlè sí Chicago tí orúkọ wọn ń jẹ́ [[The Second City]] tí ó si tún lọ sí Yunifásítì ti [[Illinois Wesleyan University]] fún sáà kan kí ó tó darapọ̀ mọ́ ìlé ẹ̀kọ́ [[Columbia College Chicago]], níbi tí ó ti lọ òpò àkókò rẹ̀ bí akẹ́kọ,<ref>{{cite web |url=http://www.iwu.edu/aboutiwu/DidYouKnow.shtml |title=Did You Know? |publisher=[[Illinois Wesleyan University]] | access-date=November 20, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124040113/http://iwu.edu/aboutiwu/DidYouKnow.shtml |archive-date=November 24, 2010 |url-status=live}}</ref><ref name="O'Brien" /> tí òun kò ẹ̀kọ́ nípa ìmò eré orí ìtàgé àpilẹ̀kọ lórí, [[improvisational theater]] (improv) nípa eré àwàdà ni yàrá ìtàgé [[iO Theater]]. == Iṣẹ́ Ìṣe Rè == {{BLP sources section|date=April 2024}} === Ní orí ẹ̀rọ àmóhùnmáwòrán === [[File:AndyDickpinata.jpg|thumb|upright|Dick holding a [[piñata]] with a cutout of [[Tom Green]] for ''[[The 1 Second Film]]'' in December 2004]] Andy Dick bèrè eré àwàdà rẹ lórí èrò àmóhùnmáwòrán gẹ́gẹ́bi òkan lára Àwọn Òṣìṣẹ́ Lẹ́yìn Kámẹ́rà níbi eré aláwàdà [[sketch comedy]] ''[[The Ben Stiller Show]]'', tí wọ́n bèrè sí ń gbé jáde lórí ìkànnì [[Fox Network]] nínú oṣù òwéwè ọdún 1992 titi di oṣù ògún ní ọdún 1995.<ref>{{cite web |url=https://www.imdb.com/title/tt0103360/ |title=The Ben Still Show |website=IMDB |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250421123113/https://www.imdb.com/title/tt0103360/ |archive-date=April 21, 2025}}</ref> Ní ọdún 1993, ní alẹ́ ọjọ́ kẹèta ètò tuntun tí [[David Letterman]] ṣe ní orí ìkànnì [[CBS]], Dick ṣe ìfarahàn gẹ́gẹ́bi "Donnie the CBS Page Who Likes to Suck Up", tí ó fún Letterman ní ago. Lẹ́yìn na ni Letterman fún Dick ní gègé-ìkọ̀wé, lèyí tí ó mú kí Dick bù sí ẹkún gba ẹyin Ìyàrá Ìmúra àwọn Òṣèré kọjá.<ref>{{Cite web |last=wp-hikari |date=December 28, 2024 |title=Andy Dick Interview |url=https://hikaritakano.co/andy-dick-interview/ |access-date=March 23, 2025 |website=Hikari Takano Interviews |archive-date=March 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323040053/https://hikaritakano.co/andy-dick-interview/ |url-status=live }}</ref> Ní ọdún 1994, Dick kópa gẹ́gẹ́bi Onídìrí tí orúkọ rẹ ń jẹ́ Pepé nínú àkọ́lé erée ''[[The Nanny]]'' abala ti "Maggie the Model".{{Citation needed|date=October 2025}} ó tún kópa gẹ́gẹ́bi Zachary Smart, Eni ti o jẹ ọmọkùnrin fún ọṣèré tí ó ṣe [[Get Smart#Characters|Maxwell Smart]] àti gẹ́gẹ́bi [[Agent 99]], nínu eré ''[[Get Smart (1995 TV series)|Get Smart]]'' (1995),ní èyí tí ó jẹ́ Ẹ̀dá-ìtàn tí ó gbìyànjú láti yẹra fún lójúnà áti lè ṣiṣẹ́ lórí èrò Àsọ̀rọ̀mágbèsì ''[[NewsRadio]]''.<ref>{{cite web |url=https://www.vulture.com/2013/07/andy-dick-in-a-get-smart-remake-what-could-go-wrong.html |title=Andy Dick in a 'Get Smart' Remake? What Could Go Wrong? |last=Schimkowsitz |first=Matt |date=July 29, 2013 |website=Vulture |access-date=July 7, 2021 |archive-date=October 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231031104833/https://www.vulture.com/2013/07/andy-dick-in-a-get-smart-remake-what-could-go-wrong.html |url-status=live }}</ref> ni Ọdún 2001, Dick kópa pẹ̀lú [[Kieran Culkin]] Lori eré kúkúrú kan tí wọ́n ṣe lórí èrò àmóhùnmáwòrán tí NBC ''[[Go Fish (TV series)|Go Fish]]''.<ref>{{Cite web |last=Gallo |first=Phil |date=2001-06-18 |title=Go Fish |url=https://variety.com/2001/tv/reviews/go-fish-4-1200468736/ |access-date=2026-09-10 |website=Variety |language=en-US}}</ref> Dick ṣe àfihàn lórísirísi lórí òpò àwọn Eré Awada Atìgbàdégbà áti àwọn Eré Onípele, bí ''NewsRadio'' lórí ìkànnì NBC (1995–1999), níbi tí ó ti kópa gẹ́gẹ́bi ọníròyìn Matthew Brock, àti ní orí eré aláwàdà tí ìkànnì [[American Broadcasting Company|ABC]] tí àkọlé rẹ̀ ń jẹ́ ''[[Less than Perfect]]'' gẹ́gẹ́bi Owen Kronsky.<ref>{{Cite news |title=Sara Rue, Andy Dick, Eric Roberts, Sherri Shepherd, Andrea Parker, Zach Levi & Will SassoABC’s “Less Than Perfect” Ensemble Q&A – SAG-AFTRA Foundation |url=https://sagaftra.foundation/programs/514/ |access-date=2026-09-10 |work=SAG-AFTRA Foundation |language=en-US}}</ref> Ní ọdún 2001, Dick, pẹ̀lú àwọn akegbé rẹ̀ àti Olùgbéjáde eré dìjo se ''[[The Andy Dick Show]]'' fún ìkànnì [[MTV]] tí ó wá sí òpin ní ọdún 2003 lẹ́yìn ipele eré mẹ́ta.{{Citation needed|date=October 2025}} ni Ọdún 2004, Dick kópa nínú Eré Onípele Amóhùnmáwòrán Alápara ''[[The Assistant (television)|The Assistant]]'', ní orí ìkànnì MTV lèyí tí ó dá àpárá pẹ̀lú àwọn Àwọn Abá Eré láti inú erée ''[[The Apprentice (American TV series)|The Apprentice]]'', ''[[The Bachelor (US TV series)|The Bachelor]]'', ''[[Queer Eye for the Straight Guy]]'', àti ''[[Survivor (TV series)|Survivor]]''.{{Citation needed|date=October 2025}} Dick ṣe àfihàn gẹ́gẹ́bi Àlejò Pàtàkì nínú Eré ''[[Star Trek: Voyager]]'' níbi tí ó ti kópa bí [[Emergency Medical Hologram]] Mark II ní [[Message in a Bottle (Star Trek: Voyager)|"Message in a Bottle"]].{{Citation needed|date=October 2025}} ó kópa nínú ipele ṣáá Kẹ̀wá nínú ìdíje ti ''[[Celebrity Poker Showdown]]'', níbi tí ó ti gbé ipò tí ó kẹ́yìn tí [[Robin Tunney]], [[Christopher Meloni]], [[Macy Gray]], àti [[Joy Behar]] sì síwájú rẹ̀.{{Citation needed|date=October 2025}} ==Itokasi== {{reflist}} {{commonscat|Andy Dick}} {{igbesiaye|1965}} {{DEFAULTSORT:Dick, Andy}} [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà]] {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} kt7nehym36z3cxg9gbuurawzuu4yhe0 640145 640144 2026-11-08T10:20:47Z Olaoye Sheu Ibrahim 31612 /* Iṣẹ́ Ìṣe Rè */ 640145 wikitext text/x-wiki [[File:Andy Dick 2012 Shankbone.JPG|thumb|Andy Dick (2012)]] '''Andrew Roane Dick''' (tí wọ́n bí pẹ̀lú orúkọ Andrew Thomlinson, ní [[ọjọ́]] kọkànlélógún [[oṣù]] Kejìlá [[ọdún]] 1965) jẹ́ [[òṣèré]] àti apanilẹ́rìn-ín [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.<ref>{{cite news |last=Ogunnaike |first=Lola |date=June 30, 2003 |title=No Mealworm Snacks for Late-Night Comic |url=https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |work=[[The New York Times]] |archive-date=January 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125014118/https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> Wọ́n bí Dick ní [[Charleston, South Carolina]],, ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ eré ìtàgé The Second City, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa eré ìtàgé àdánidá (improvisational theatre). Dick ti pẹ́, ó sì ti ṣe [[iṣẹ́]] àṣeyọrí nínú iṣẹ́ adẹ́rìn-ín-pòṣónú. Ó ti ṣe eré apanilẹ́rìn-ín ní onírúurú [[Ìpínlẹ̀]] ní orílẹ̀-èdè [[Amẹ́ríkà]], ó ti ṣe àgbéjáde ọ̀pọ̀ [[àwo]] [[orin]] apanilẹ́rìn-ín, ó sì ti kópa nínú ọ̀pọ̀ eré orí tẹlifíṣọ̀nù àti [[fíìmù]]. Iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́ tó jẹ́ ti eré orí tẹlifíṣọ̀nù déédéé ni èyí tó ṣe nínú eré ''The Ben Stiller Show'', èyí tí ilé-iṣẹ́ Fox gbé jáde láàárín ọdún 1990 sí 1999, ó máa ń farahàn déédéé nínú eré ''NewsRadio'' tí ilé-iṣẹ́ NBC gbé jáde, ó sì tún kó ipa gẹ́gẹ́ bí amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ olú-òṣèré nínú eré ''Less than Perfect''. Ó tún ń ṣe eré méjì tí kò gbani lákòókò ní orí tẹlifíṣọ̀nù ní ilé-iṣẹ́ MTV. Àwọn eré náà ni eré apanilẹ́rìn-ín onírúurú àwòrán tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ ''The Andy Dick Show''(2001), àti eré ìfihàn ìgbésí ayé gidi tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ The Assistant (2004). Bákan náà, a tún mọ̀ ọ́n mọ àwọn ìwà àti ìṣe rẹ̀ ní onírúurú [[ìgbà]] nínú àwọn [[ètò]] apanilẹ́rìn-ín Comedy Central Roasts. A tún mọ '''Andrew Dick''' sí ẹni tó ní àwọn ìwà ìbàjẹ́ lọ́wọ́, ó ní ìṣòro nipa ìgbẹ́kẹ̀lé oògùn olóró, wọ́n sì ti fi ẹ̀sùn [[ìwà]] ìbálòpọ̀ tí kò bófin mu kàn án. Bákan náà, ọ̀pọ̀ ìgbà ni àwọn ọlọ́pàá ti mú un.<ref>{{cite news |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |title=Comedian Andy Dick Faces Sexual Harassment Allegations |work=NBC Los Angeles |date=July 2, 2018 |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014423/https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |title=Andy Dick Dropped from Film Amid Latest Sexual Harassment Claims |magazine=Vanity Fair |date=October 31, 2017 |last=Desta |first=Yohana |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027010710/https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |url-status=live}}</ref>. Dick sọ pé, fún ọ̀pọ̀ ọdún ni òun ti ń sapá láti borí ìṣòro lílo oògùn olóró àti [[ọtí]] àmupara. Ní ọdún 2025, ó ṣàlàyé pé òun ti gba ìtọ́jú àkànṣe láti jáwọ́ nínú lílo oògùn olóró ní ìgbà mẹ́tàdínlógójì. Ní [[ọdún]] 2022, wọ́n dá a lẹ́bi nítorí ẹ̀sùn ẹ̀ṣẹ̀ kan tó ṣẹ̀ ní ọdún 2018, ilé ẹjọ́ pàṣẹ pé kí wọ́n kọ orúkọ rẹ̀ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí a ti dá lẹ́bi ẹ̀ṣẹ̀ ìbálòpọ̀. <ref name=":1">{{Cite web |last=Stelloh |first=Tim |date=January 14, 2023 |title=Comedian Andy Dick accused of public intoxication, failing to register as a sex offender |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311171601/https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |archive-date=March 11, 2023 |access-date=October 31, 2023 |website=[[NBC News]]}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Travis |first=Emlyn |date=January 13, 2023 |title=Andy Dick arrested and charged with public intoxication, failing to register as sex offender |url=https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |magazine=[[Entertainment Weekly]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324113537/https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |archive-date=March 24, 2023 |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ìgbésíayé àti Ẹ̀kọ́ Rẹ̀ == Wọ́n bí Andy Dick ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù Kejìlá ọdún 1965,<ref>{{Cite web |title=Andy Dick: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Andy-Dick |access-date=2025-09-25 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ní [[ìlú]] [[Charleston South Carolina]], ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, wọ́n sì sọ ọ́ ní Andrew Thomlinson. Lẹ́yìn ìgbà tí wọ́n bí i, Allen àti Sue Dick gba á tọ́ gẹ́gẹ́ bí [[ọmọ]],wọ́n sì sọ orúkọ rẹ̀ di ''Andrew Roane Dick''. Wọ́n tọ́ ọ dàgbà gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹlẹ́sìn Presbyterian.<ref>{{cite web |first=Steven |last=Lawson |url=http://www.beliefnet.com/Entertainment/Movies/2003/05/Andy-Dick-Finds-God-The-Hard-Way.aspx |title=Andy Dick Finds God the Hard Way |website=Beliefnet.com |date=May 2003 |archive-date=September 22, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100922004354/http://www.beliefnet.com/Entertainment/Movies/2003/05/Andy-Dick-Finds-God-The-Hard-Way.aspx |url-status=live |access-date=November 20, 2010 }}</ref> Bàbá rẹ̀ jẹ́ òṣìṣẹ́ ẹgbẹ́ ọmọ [[ogun]] [[ojú]] [[omi]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. <ref name="O'Brien">{{cite news |last=O'Brien |first=Ken |date=December 13, 1998 |url=https://www.chicagotribune.com/1998/12/13/humor-in-the-extreme/ |title=Humor in the Extreme |work=[[Chicago Tribune]] |access-date=May 23, 2017 |archive-date=February 28, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228021657/http://articles.chicagotribune.com/1998-12-13/features/9812130118_1_andy-dick-drama-classes-reality-bites |url-status=live }}</ref> Gégébí ọmọ kékeré, Dick gbé pẹ̀lú àwọn òbí rè ní ìlú Connecticut, Pennsylvania, New York, àti [[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|Yugoslavia]] kí ó tó kó lọ sí Chicago ní ọdún 1979.<ref name="LATimesJul1997">{{cite news |last=Crisafulli |first=Chuck |date=July 26, 1997 |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-jul-26-ca-16285-story.html |title=What's the Frequency, Andy? |work=[[Los Angeles Times]] |access-date=July 27, 2025 |archive-date=November 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107131013/http://articles.latimes.com/1997/jul/26/entertainment/ca-16285 |url-status=live }}</ref> Ó lọ sí ilé èkó gíga [[George Walton Comprehensive High School]] ní [[Cobb County, Georgia]].<ref>{{cite web |last=Brasch |first=Ben |title=Here are some of the most famous folks connected to Cobb |url=https://www.ajc.com/news/local/here-are-some-the-most-famous-folks-connected-cobb/4mYIiufNBmO0MQTHlmKjbN/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111000410/https://www.ajc.com/news/local/here-are-some-the-most-famous-folks-connected-cobb/4mYIiufNBmO0MQTHlmKjbN/|archive-date=November 11, 2020|publisher=The Atlanta Journal-Constitution |access-date=November 14, 2024 |date=March 2, 2018}}</ref> Dick kópa nínú àwọn eré orí ìtàgé lórísirísi ni àkókò tí ó wà ní ilé èkó gíga, tí wọ́n sì yàn sí oyè ọba láàrín àwọn akẹ́kọ [[homecoming king]] ní àkókò ọdún 1983 ní ìgbà tí ó wà ní ìpele àgbà ní ilé èkó òún. Ó parí ní ilé èkó [[Joliet West High School]] tí ó wà ní [[Joliet, Illinois]], ní ọdún 1984.<ref>{{cite web |title=Andy Dick |url=http://www.biography.com/people/andy-dick-21194465 |website=Biography.com |archive-date=June 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130610190212/http://www.biography.com/people/andy-dick-21194465 }}</ref> Ní àkókò ìgbà tí ó wà ní ilé èkó gíga, Dick lọ orúkọ bàbá rè gẹ́gẹ́bi àpárá láàrin àwọn akegbé re; ní ojó kan, Dick wo aṣọ ẹ̀yà àwọn ọṣèré alágbára orí ẹ̀rọ àmóhùnmáwòrán, tí ó sì pe ara rẹ̀ ní "Super Dick".<ref>{{cite news |last=Guerrero |first=Lucio |date=June 4, 2006 |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=CSTB&p_theme=cstb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=1120AF3DD7E5A918&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |work=[[Chicago Sun-Times]] |title=The Chicago Connection: They're ours – a surprising look at celebs' ties to the Windy City |access-date=May 23, 2017 |archive-date=September 13, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170913144922/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=CSTB&p_theme=cstb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=1120AF3DD7E5A918&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |url-status=live}}</ref> [[Anthony Rapp]] jẹ́ òré Dick láti ìgbà èwe won.<ref>{{cite news |url=https://www.sfgate.com/entertainment/article/from-musical-to-memoir-actor-anthony-rapp-comes-2503727.php |work=[[The San Francisco Chronicle]] |title=From musical to memoir, actor Anthony Rapp comes up with dramatic making-of 'Rent' story and moving personal one |first=David |last=Wiegand |date=February 21, 2006 |access-date=January 24, 2021 |archive-date=June 29, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629055832/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2006%2F02%2F21%2FDDGU9GJ8SC1.DTL |url-status=live}}</ref> Lẹ́yìn tí ó jáde ilé ìwé, Dick darapọ̀ mọ́ àwọn eléré ìtàgé tí wọ́n fi ìkàlè sí Chicago tí orúkọ wọn ń jẹ́ [[The Second City]] tí ó si tún lọ sí Yunifásítì ti [[Illinois Wesleyan University]] fún sáà kan kí ó tó darapọ̀ mọ́ ìlé ẹ̀kọ́ [[Columbia College Chicago]], níbi tí ó ti lọ òpò àkókò rẹ̀ bí akẹ́kọ,<ref>{{cite web |url=http://www.iwu.edu/aboutiwu/DidYouKnow.shtml |title=Did You Know? |publisher=[[Illinois Wesleyan University]] | access-date=November 20, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124040113/http://iwu.edu/aboutiwu/DidYouKnow.shtml |archive-date=November 24, 2010 |url-status=live}}</ref><ref name="O'Brien" /> tí òun kò ẹ̀kọ́ nípa ìmò eré orí ìtàgé àpilẹ̀kọ lórí, [[improvisational theater]] (improv) nípa eré àwàdà ni yàrá ìtàgé [[iO Theater]]. == Iṣẹ́ Ìṣe Rè == {{BLP sources section|date=April 2024}} === Ní orí ẹ̀rọ àmóhùnmáwòrán === [[File:AndyDickpinata.jpg|thumb|upright|Dick holding a [[piñata]] with a cutout of [[Tom Green]] for ''[[The 1 Second Film]]'' in December 2004]] Andy Dick bèrè eré àwàdà rẹ lórí èrò àmóhùnmáwòrán gẹ́gẹ́bi òkan lára Àwọn Òṣìṣẹ́ Lẹ́yìn Kámẹ́rà níbi eré aláwàdà [[sketch comedy]] ''[[The Ben Stiller Show]]'', tí wọ́n bèrè sí ń gbé jáde lórí ìkànnì [[Fox Network]] nínú oṣù òwéwè ọdún 1992 titi di oṣù ògún ní ọdún 1995.<ref>{{cite web |url=https://www.imdb.com/title/tt0103360/ |title=The Ben Still Show |website=IMDB |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250421123113/https://www.imdb.com/title/tt0103360/ |archive-date=April 21, 2025}}</ref> Ní ọdún 1993, ní alẹ́ ọjọ́ kẹèta ètò tuntun tí [[David Letterman]] ṣe ní orí ìkànnì [[CBS]], Dick ṣe ìfarahàn gẹ́gẹ́bi "Donnie the CBS Page Who Likes to Suck Up", tí ó fún Letterman ní ago. Lẹ́yìn na ni Letterman fún Dick ní gègé-ìkọ̀wé, lèyí tí ó mú kí Dick bù sí ẹkún gba ẹyin Ìyàrá Ìmúra àwọn Òṣèré kọjá.<ref>{{Cite web |last=wp-hikari |date=December 28, 2024 |title=Andy Dick Interview |url=https://hikaritakano.co/andy-dick-interview/ |access-date=March 23, 2025 |website=Hikari Takano Interviews |archive-date=March 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323040053/https://hikaritakano.co/andy-dick-interview/ |url-status=live }}</ref> Ní ọdún 1994, Dick kópa gẹ́gẹ́bi Onídìrí tí orúkọ rẹ ń jẹ́ Pepé nínú àkọ́lé erée ''[[The Nanny]]'' abala ti "Maggie the Model".{{Citation needed|date=October 2025}} ó tún kópa gẹ́gẹ́bi Zachary Smart, Eni ti o jẹ ọmọkùnrin fún ọṣèré tí ó ṣe [[Get Smart#Characters|Maxwell Smart]] àti gẹ́gẹ́bi [[Agent 99]], nínu eré ''[[Get Smart (1995 TV series)|Get Smart]]'' (1995),ní èyí tí ó jẹ́ Ẹ̀dá-ìtàn tí ó gbìyànjú láti yẹra fún lójúnà áti lè ṣiṣẹ́ lórí èrò Àsọ̀rọ̀mágbèsì ''[[NewsRadio]]''.<ref>{{cite web |url=https://www.vulture.com/2013/07/andy-dick-in-a-get-smart-remake-what-could-go-wrong.html |title=Andy Dick in a 'Get Smart' Remake? What Could Go Wrong? |last=Schimkowsitz |first=Matt |date=July 29, 2013 |website=Vulture |access-date=July 7, 2021 |archive-date=October 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231031104833/https://www.vulture.com/2013/07/andy-dick-in-a-get-smart-remake-what-could-go-wrong.html |url-status=live }}</ref> ni Ọdún 2001, Dick kópa pẹ̀lú [[Kieran Culkin]] Lori eré kúkúrú kan tí wọ́n ṣe lórí èrò àmóhùnmáwòrán tí NBC ''[[Go Fish (TV series)|Go Fish]]''.<ref>{{Cite web |last=Gallo |first=Phil |date=2001-06-18 |title=Go Fish |url=https://variety.com/2001/tv/reviews/go-fish-4-1200468736/ |access-date=2026-09-10 |website=Variety |language=en-US}}</ref> Dick ṣe àfihàn lórísirísi lórí òpò àwọn Eré Awada Atìgbàdégbà áti àwọn Eré Onípele, bí ''NewsRadio'' lórí ìkànnì NBC (1995–1999), níbi tí ó ti kópa gẹ́gẹ́bi ọníròyìn Matthew Brock, àti ní orí eré aláwàdà tí ìkànnì [[American Broadcasting Company|ABC]] tí àkọlé rẹ̀ ń jẹ́ ''[[Less than Perfect]]'' gẹ́gẹ́bi Owen Kronsky.<ref>{{Cite news |title=Sara Rue, Andy Dick, Eric Roberts, Sherri Shepherd, Andrea Parker, Zach Levi & Will SassoABC’s “Less Than Perfect” Ensemble Q&A – SAG-AFTRA Foundation |url=https://sagaftra.foundation/programs/514/ |access-date=2026-09-10 |work=SAG-AFTRA Foundation |language=en-US}}</ref> Ní ọdún 2001, Dick, pẹ̀lú àwọn akegbé rẹ̀ àti Olùgbéjáde eré dìjo se ''[[The Andy Dick Show]]'' fún ìkànnì [[MTV]] tí ó wá sí òpin ní ọdún 2003 lẹ́yìn ipele eré mẹ́ta.{{Citation needed|date=October 2025}} ni Ọdún 2004, Dick kópa nínú Eré Onípele Amóhùnmáwòrán Alápara ''[[The Assistant (television)|The Assistant]]'', ní orí ìkànnì MTV lèyí tí ó dá àpárá pẹ̀lú àwọn Àwọn Abá Eré láti inú erée ''[[The Apprentice (American TV series)|The Apprentice]]'', ''[[The Bachelor (US TV series)|The Bachelor]]'', ''[[Queer Eye for the Straight Guy]]'', àti ''[[Survivor (TV series)|Survivor]]''.{{Citation needed|date=October 2025}} Dick ṣe àfihàn gẹ́gẹ́bi Àlejò Pàtàkì nínú Eré ''[[Star Trek: Voyager]]'' níbi tí ó ti kópa bí [[Emergency Medical Hologram]] Mark II ní [[Message in a Bottle (Star Trek: Voyager)|"Message in a Bottle"]].{{Citation needed|date=October 2025}} ó kópa nínú ipele ṣáá Kẹ̀wá nínú ìdíje ti ''[[Celebrity Poker Showdown]]'', níbi tí ó ti gbé ipò tí ó kẹ́yìn tí [[Robin Tunney]], [[Christopher Meloni]], [[Macy Gray]], àti [[Joy Behar]] sì síwájú rẹ̀.{{Citation needed|date=October 2025}} Ní ọdún 2008, Dick ṣe àfihàn nínú ìpele kẹta nínú eré ''[[The Real World: Hollywood]]'' láti sọ fún àwọn Òṣèré pé wọ́n yíò má kò ẹ̀kọ́ àtúnṣe nínú ilé ẹ̀kọ́.<ref>{{cite web |url=http://www.mtv.com/overdrive/?id=1586176&vid=229717 |title=Video of Episode 3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080505074830/http://www.mtv.com/overdrive/?id=1586176&vid=229717 |archive-date=May 5, 2008 |work=[[The Real World: Hollywood]] |publisher=[[MTV]] |access-date=May 23, 2017 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mtv.com/ontv/dyn/realworld-season20/episode/episode.jhtml?episodeId=134975#bio |title=Summary page for Episode 3 of ''The Real World: Hollywood'' |publisher=[[MTV]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20090529052852/http://www.mtv.com/ontv/dyn/realworld-season20/episode/episode.jhtml?episodeId=134975#bio |archive-date=May 29, 2009 }}</ref> ==Itokasi== {{reflist}} {{commonscat|Andy Dick}} {{igbesiaye|1965}} {{DEFAULTSORT:Dick, Andy}} [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà]] {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} 4wvutos5h24m9pcefzsztldlfjrpozp 640147 640145 2026-11-08T10:25:09Z Olaoye Sheu Ibrahim 31612 /* Iṣẹ́ Ìṣe Rè */ 640147 wikitext text/x-wiki [[File:Andy Dick 2012 Shankbone.JPG|thumb|Andy Dick (2012)]] '''Andrew Roane Dick''' (tí wọ́n bí pẹ̀lú orúkọ Andrew Thomlinson, ní [[ọjọ́]] kọkànlélógún [[oṣù]] Kejìlá [[ọdún]] 1965) jẹ́ [[òṣèré]] àti apanilẹ́rìn-ín [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.<ref>{{cite news |last=Ogunnaike |first=Lola |date=June 30, 2003 |title=No Mealworm Snacks for Late-Night Comic |url=https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |work=[[The New York Times]] |archive-date=January 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125014118/https://www.nytimes.com/2003/06/30/arts/no-mealworm-snacks-for-late-night-comic.html |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> Wọ́n bí Dick ní [[Charleston, South Carolina]],, ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ eré ìtàgé The Second City, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa eré ìtàgé àdánidá (improvisational theatre). Dick ti pẹ́, ó sì ti ṣe [[iṣẹ́]] àṣeyọrí nínú iṣẹ́ adẹ́rìn-ín-pòṣónú. Ó ti ṣe eré apanilẹ́rìn-ín ní onírúurú [[Ìpínlẹ̀]] ní orílẹ̀-èdè [[Amẹ́ríkà]], ó ti ṣe àgbéjáde ọ̀pọ̀ [[àwo]] [[orin]] apanilẹ́rìn-ín, ó sì ti kópa nínú ọ̀pọ̀ eré orí tẹlifíṣọ̀nù àti [[fíìmù]]. Iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́ tó jẹ́ ti eré orí tẹlifíṣọ̀nù déédéé ni èyí tó ṣe nínú eré ''The Ben Stiller Show'', èyí tí ilé-iṣẹ́ Fox gbé jáde láàárín ọdún 1990 sí 1999, ó máa ń farahàn déédéé nínú eré ''NewsRadio'' tí ilé-iṣẹ́ NBC gbé jáde, ó sì tún kó ipa gẹ́gẹ́ bí amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ olú-òṣèré nínú eré ''Less than Perfect''. Ó tún ń ṣe eré méjì tí kò gbani lákòókò ní orí tẹlifíṣọ̀nù ní ilé-iṣẹ́ MTV. Àwọn eré náà ni eré apanilẹ́rìn-ín onírúurú àwòrán tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ ''The Andy Dick Show''(2001), àti eré ìfihàn ìgbésí ayé gidi tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ The Assistant (2004). Bákan náà, a tún mọ̀ ọ́n mọ àwọn ìwà àti ìṣe rẹ̀ ní onírúurú [[ìgbà]] nínú àwọn [[ètò]] apanilẹ́rìn-ín Comedy Central Roasts. A tún mọ '''Andrew Dick''' sí ẹni tó ní àwọn ìwà ìbàjẹ́ lọ́wọ́, ó ní ìṣòro nipa ìgbẹ́kẹ̀lé oògùn olóró, wọ́n sì ti fi ẹ̀sùn [[ìwà]] ìbálòpọ̀ tí kò bófin mu kàn án. Bákan náà, ọ̀pọ̀ ìgbà ni àwọn ọlọ́pàá ti mú un.<ref>{{cite news |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |title=Comedian Andy Dick Faces Sexual Harassment Allegations |work=NBC Los Angeles |date=July 2, 2018 |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014423/https://www.nbclosangeles.com/news/local/Comedian-Andy-Dick-Faces-Sexual-Harassment-Allegations-487142621.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |title=Andy Dick Dropped from Film Amid Latest Sexual Harassment Claims |magazine=Vanity Fair |date=October 31, 2017 |last=Desta |first=Yohana |access-date=October 12, 2018 |archive-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027010710/https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/10/andy-dick-fired-sexual-harassment-claims |url-status=live}}</ref>. Dick sọ pé, fún ọ̀pọ̀ ọdún ni òun ti ń sapá láti borí ìṣòro lílo oògùn olóró àti [[ọtí]] àmupara. Ní ọdún 2025, ó ṣàlàyé pé òun ti gba ìtọ́jú àkànṣe láti jáwọ́ nínú lílo oògùn olóró ní ìgbà mẹ́tàdínlógójì. Ní [[ọdún]] 2022, wọ́n dá a lẹ́bi nítorí ẹ̀sùn ẹ̀ṣẹ̀ kan tó ṣẹ̀ ní ọdún 2018, ilé ẹjọ́ pàṣẹ pé kí wọ́n kọ orúkọ rẹ̀ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí a ti dá lẹ́bi ẹ̀ṣẹ̀ ìbálòpọ̀. <ref name=":1">{{Cite web |last=Stelloh |first=Tim |date=January 14, 2023 |title=Comedian Andy Dick accused of public intoxication, failing to register as a sex offender |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311171601/https://www.nbcnews.com/news/us-news/comedian-andy-dick-accused-public-intoxication-register-sex-offender-rcna65808 |archive-date=March 11, 2023 |access-date=October 31, 2023 |website=[[NBC News]]}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Travis |first=Emlyn |date=January 13, 2023 |title=Andy Dick arrested and charged with public intoxication, failing to register as sex offender |url=https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |magazine=[[Entertainment Weekly]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324113537/https://ew.com/celebrity/andy-dick-arrested-charged-public-intoxication-failing-to-register-as-sex-offender/ |archive-date=March 24, 2023 |url-status=live |access-date=March 24, 2023 }}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ìgbésíayé àti Ẹ̀kọ́ Rẹ̀ == Wọ́n bí Andy Dick ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù Kejìlá ọdún 1965,<ref>{{Cite web |title=Andy Dick: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Andy-Dick |access-date=2025-09-25 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ní [[ìlú]] [[Charleston South Carolina]], ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, wọ́n sì sọ ọ́ ní Andrew Thomlinson. Lẹ́yìn ìgbà tí wọ́n bí i, Allen àti Sue Dick gba á tọ́ gẹ́gẹ́ bí [[ọmọ]],wọ́n sì sọ orúkọ rẹ̀ di ''Andrew Roane Dick''. Wọ́n tọ́ ọ dàgbà gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹlẹ́sìn Presbyterian.<ref>{{cite web |first=Steven |last=Lawson |url=http://www.beliefnet.com/Entertainment/Movies/2003/05/Andy-Dick-Finds-God-The-Hard-Way.aspx |title=Andy Dick Finds God the Hard Way |website=Beliefnet.com |date=May 2003 |archive-date=September 22, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100922004354/http://www.beliefnet.com/Entertainment/Movies/2003/05/Andy-Dick-Finds-God-The-Hard-Way.aspx |url-status=live |access-date=November 20, 2010 }}</ref> Bàbá rẹ̀ jẹ́ òṣìṣẹ́ ẹgbẹ́ ọmọ [[ogun]] [[ojú]] [[omi]] orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. <ref name="O'Brien">{{cite news |last=O'Brien |first=Ken |date=December 13, 1998 |url=https://www.chicagotribune.com/1998/12/13/humor-in-the-extreme/ |title=Humor in the Extreme |work=[[Chicago Tribune]] |access-date=May 23, 2017 |archive-date=February 28, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228021657/http://articles.chicagotribune.com/1998-12-13/features/9812130118_1_andy-dick-drama-classes-reality-bites |url-status=live }}</ref> Gégébí ọmọ kékeré, Dick gbé pẹ̀lú àwọn òbí rè ní ìlú Connecticut, Pennsylvania, New York, àti [[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|Yugoslavia]] kí ó tó kó lọ sí Chicago ní ọdún 1979.<ref name="LATimesJul1997">{{cite news |last=Crisafulli |first=Chuck |date=July 26, 1997 |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-jul-26-ca-16285-story.html |title=What's the Frequency, Andy? |work=[[Los Angeles Times]] |access-date=July 27, 2025 |archive-date=November 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107131013/http://articles.latimes.com/1997/jul/26/entertainment/ca-16285 |url-status=live }}</ref> Ó lọ sí ilé èkó gíga [[George Walton Comprehensive High School]] ní [[Cobb County, Georgia]].<ref>{{cite web |last=Brasch |first=Ben |title=Here are some of the most famous folks connected to Cobb |url=https://www.ajc.com/news/local/here-are-some-the-most-famous-folks-connected-cobb/4mYIiufNBmO0MQTHlmKjbN/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111000410/https://www.ajc.com/news/local/here-are-some-the-most-famous-folks-connected-cobb/4mYIiufNBmO0MQTHlmKjbN/|archive-date=November 11, 2020|publisher=The Atlanta Journal-Constitution |access-date=November 14, 2024 |date=March 2, 2018}}</ref> Dick kópa nínú àwọn eré orí ìtàgé lórísirísi ni àkókò tí ó wà ní ilé èkó gíga, tí wọ́n sì yàn sí oyè ọba láàrín àwọn akẹ́kọ [[homecoming king]] ní àkókò ọdún 1983 ní ìgbà tí ó wà ní ìpele àgbà ní ilé èkó òún. Ó parí ní ilé èkó [[Joliet West High School]] tí ó wà ní [[Joliet, Illinois]], ní ọdún 1984.<ref>{{cite web |title=Andy Dick |url=http://www.biography.com/people/andy-dick-21194465 |website=Biography.com |archive-date=June 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130610190212/http://www.biography.com/people/andy-dick-21194465 }}</ref> Ní àkókò ìgbà tí ó wà ní ilé èkó gíga, Dick lọ orúkọ bàbá rè gẹ́gẹ́bi àpárá láàrin àwọn akegbé re; ní ojó kan, Dick wo aṣọ ẹ̀yà àwọn ọṣèré alágbára orí ẹ̀rọ àmóhùnmáwòrán, tí ó sì pe ara rẹ̀ ní "Super Dick".<ref>{{cite news |last=Guerrero |first=Lucio |date=June 4, 2006 |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=CSTB&p_theme=cstb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=1120AF3DD7E5A918&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |work=[[Chicago Sun-Times]] |title=The Chicago Connection: They're ours – a surprising look at celebs' ties to the Windy City |access-date=May 23, 2017 |archive-date=September 13, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170913144922/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=CSTB&p_theme=cstb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=1120AF3DD7E5A918&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |url-status=live}}</ref> [[Anthony Rapp]] jẹ́ òré Dick láti ìgbà èwe won.<ref>{{cite news |url=https://www.sfgate.com/entertainment/article/from-musical-to-memoir-actor-anthony-rapp-comes-2503727.php |work=[[The San Francisco Chronicle]] |title=From musical to memoir, actor Anthony Rapp comes up with dramatic making-of 'Rent' story and moving personal one |first=David |last=Wiegand |date=February 21, 2006 |access-date=January 24, 2021 |archive-date=June 29, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629055832/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2006%2F02%2F21%2FDDGU9GJ8SC1.DTL |url-status=live}}</ref> Lẹ́yìn tí ó jáde ilé ìwé, Dick darapọ̀ mọ́ àwọn eléré ìtàgé tí wọ́n fi ìkàlè sí Chicago tí orúkọ wọn ń jẹ́ [[The Second City]] tí ó si tún lọ sí Yunifásítì ti [[Illinois Wesleyan University]] fún sáà kan kí ó tó darapọ̀ mọ́ ìlé ẹ̀kọ́ [[Columbia College Chicago]], níbi tí ó ti lọ òpò àkókò rẹ̀ bí akẹ́kọ,<ref>{{cite web |url=http://www.iwu.edu/aboutiwu/DidYouKnow.shtml |title=Did You Know? |publisher=[[Illinois Wesleyan University]] | access-date=November 20, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124040113/http://iwu.edu/aboutiwu/DidYouKnow.shtml |archive-date=November 24, 2010 |url-status=live}}</ref><ref name="O'Brien" /> tí òun kò ẹ̀kọ́ nípa ìmò eré orí ìtàgé àpilẹ̀kọ lórí, [[improvisational theater]] (improv) nípa eré àwàdà ni yàrá ìtàgé [[iO Theater]]. == Iṣẹ́ Ìṣe Rè == {{BLP sources section|date=April 2024}} === Ní orí ẹ̀rọ àmóhùnmáwòrán === [[File:AndyDickpinata.jpg|thumb|upright|Dick holding a [[piñata]] with a cutout of [[Tom Green]] for ''[[The 1 Second Film]]'' in December 2004]] Andy Dick bèrè eré àwàdà rẹ lórí èrò àmóhùnmáwòrán gẹ́gẹ́bi òkan lára Àwọn Òṣìṣẹ́ Lẹ́yìn Kámẹ́rà níbi eré aláwàdà [[sketch comedy]] ''[[The Ben Stiller Show]]'', tí wọ́n bèrè sí ń gbé jáde lórí ìkànnì [[Fox Network]] nínú oṣù òwéwè ọdún 1992 titi di oṣù ògún ní ọdún 1995.<ref>{{cite web |url=https://www.imdb.com/title/tt0103360/ |title=The Ben Still Show |website=IMDB |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250421123113/https://www.imdb.com/title/tt0103360/ |archive-date=April 21, 2025}}</ref> Ní ọdún 1993, ní alẹ́ ọjọ́ kẹèta ètò tuntun tí [[David Letterman]] ṣe ní orí ìkànnì [[CBS]], Dick ṣe ìfarahàn gẹ́gẹ́bi "Donnie the CBS Page Who Likes to Suck Up", tí ó fún Letterman ní ago. Lẹ́yìn na ni Letterman fún Dick ní gègé-ìkọ̀wé, lèyí tí ó mú kí Dick bù sí ẹkún gba ẹyin Ìyàrá Ìmúra àwọn Òṣèré kọjá.<ref>{{Cite web |last=wp-hikari |date=December 28, 2024 |title=Andy Dick Interview |url=https://hikaritakano.co/andy-dick-interview/ |access-date=March 23, 2025 |website=Hikari Takano Interviews |archive-date=March 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323040053/https://hikaritakano.co/andy-dick-interview/ |url-status=live }}</ref> Ní ọdún 1994, Dick kópa gẹ́gẹ́bi Onídìrí tí orúkọ rẹ ń jẹ́ Pepé nínú àkọ́lé erée ''[[The Nanny]]'' abala ti "Maggie the Model".{{Citation needed|date=October 2025}} ó tún kópa gẹ́gẹ́bi Zachary Smart, Eni ti o jẹ ọmọkùnrin fún ọṣèré tí ó ṣe [[Get Smart#Characters|Maxwell Smart]] àti gẹ́gẹ́bi [[Agent 99]], nínu eré ''[[Get Smart (1995 TV series)|Get Smart]]'' (1995),ní èyí tí ó jẹ́ Ẹ̀dá-ìtàn tí ó gbìyànjú láti yẹra fún lójúnà áti lè ṣiṣẹ́ lórí èrò Àsọ̀rọ̀mágbèsì ''[[NewsRadio]]''.<ref>{{cite web |url=https://www.vulture.com/2013/07/andy-dick-in-a-get-smart-remake-what-could-go-wrong.html |title=Andy Dick in a 'Get Smart' Remake? What Could Go Wrong? |last=Schimkowsitz |first=Matt |date=July 29, 2013 |website=Vulture |access-date=July 7, 2021 |archive-date=October 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231031104833/https://www.vulture.com/2013/07/andy-dick-in-a-get-smart-remake-what-could-go-wrong.html |url-status=live }}</ref> ni Ọdún 2001, Dick kópa pẹ̀lú [[Kieran Culkin]] Lori eré kúkúrú kan tí wọ́n ṣe lórí èrò àmóhùnmáwòrán tí NBC ''[[Go Fish (TV series)|Go Fish]]''.<ref>{{Cite web |last=Gallo |first=Phil |date=2001-06-18 |title=Go Fish |url=https://variety.com/2001/tv/reviews/go-fish-4-1200468736/ |access-date=2026-09-10 |website=Variety |language=en-US}}</ref> Dick ṣe àfihàn lórísirísi lórí òpò àwọn Eré Awada Atìgbàdégbà áti àwọn Eré Onípele, bí ''NewsRadio'' lórí ìkànnì NBC (1995–1999), níbi tí ó ti kópa gẹ́gẹ́bi ọníròyìn Matthew Brock, àti ní orí eré aláwàdà tí ìkànnì [[American Broadcasting Company|ABC]] tí àkọlé rẹ̀ ń jẹ́ ''[[Less than Perfect]]'' gẹ́gẹ́bi Owen Kronsky.<ref>{{Cite news |title=Sara Rue, Andy Dick, Eric Roberts, Sherri Shepherd, Andrea Parker, Zach Levi & Will SassoABC’s “Less Than Perfect” Ensemble Q&A – SAG-AFTRA Foundation |url=https://sagaftra.foundation/programs/514/ |access-date=2026-09-10 |work=SAG-AFTRA Foundation |language=en-US}}</ref> Ní ọdún 2001, Dick, pẹ̀lú àwọn akegbé rẹ̀ àti Olùgbéjáde eré dìjo se ''[[The Andy Dick Show]]'' fún ìkànnì [[MTV]] tí ó wá sí òpin ní ọdún 2003 lẹ́yìn ipele eré mẹ́ta.{{Citation needed|date=October 2025}} ni Ọdún 2004, Dick kópa nínú Eré Onípele Amóhùnmáwòrán Alápara ''[[The Assistant (television)|The Assistant]]'', ní orí ìkànnì MTV lèyí tí ó dá àpárá pẹ̀lú àwọn Àwọn Abá Eré láti inú erée ''[[The Apprentice (American TV series)|The Apprentice]]'', ''[[The Bachelor (US TV series)|The Bachelor]]'', ''[[Queer Eye for the Straight Guy]]'', àti ''[[Survivor (TV series)|Survivor]]''.{{Citation needed|date=October 2025}} Dick ṣe àfihàn gẹ́gẹ́bi Àlejò Pàtàkì nínú Eré ''[[Star Trek: Voyager]]'' níbi tí ó ti kópa bí [[Emergency Medical Hologram]] Mark II ní [[Message in a Bottle (Star Trek: Voyager)|"Message in a Bottle"]].{{Citation needed|date=October 2025}} ó kópa nínú ipele ṣáá Kẹ̀wá nínú ìdíje ti ''[[Celebrity Poker Showdown]]'', níbi tí ó ti gbé ipò tí ó kẹ́yìn tí [[Robin Tunney]], [[Christopher Meloni]], [[Macy Gray]], àti [[Joy Behar]] sì síwájú rẹ̀.{{Citation needed|date=October 2025}} Ní ọdún 2008, Dick ṣe àfihàn nínú ìpele kẹta nínú eré ''[[The Real World: Hollywood]]'' láti sọ fún àwọn Òṣèré pé wọ́n yíò má kò ẹ̀kọ́ àtúnṣe nínú ilé ẹ̀kọ́.<ref>{{cite web |url=http://www.mtv.com/overdrive/?id=1586176&vid=229717 |title=Video of Episode 3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080505074830/http://www.mtv.com/overdrive/?id=1586176&vid=229717 |archive-date=May 5, 2008 |work=[[The Real World: Hollywood]] |publisher=[[MTV]] |access-date=May 23, 2017 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mtv.com/ontv/dyn/realworld-season20/episode/episode.jhtml?episodeId=134975#bio |title=Summary page for Episode 3 of ''The Real World: Hollywood'' |publisher=[[MTV]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20090529052852/http://www.mtv.com/ontv/dyn/realworld-season20/episode/episode.jhtml?episodeId=134975#bio |archive-date=May 29, 2009 }}</ref> Dick jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tí wọ́n díje nínú eré [[Dancing with the Stars (American TV series) season 16|Season 16 of ''Dancing with the Stars'']] ní ọdún 2013.<ref>{{Cite news |last1=Coyne |first1=Kate |last2=Shira |first2=Dahvi |date=May 21, 2014 |title=Former DWTS Contestant Andy Dick Escorted from Ballroom During Finale |url=https://people.com/tv/former-dwts-contestant-andy-dick-escorted-from-ballroom-during-finale/ |access-date=April 13, 2021 |website=[[People (magazine)|People]] |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413024730/https://people.com/tv/former-dwts-contestant-andy-dick-escorted-from-ballroom-during-finale/ |url-status=live}}</ref> Wọ́n pín pẹ̀lú Ọmọ Ẹgbẹ́ Òṣèré télèri [[Sharna Burgess]] tí wọ́n sí wà ní ipò keèje nínú ìdíje na. Dick ṣe àfihàn lórí eré ìkànnì ABC's ''[[Celebrity Wife Swap]]'' ni ọjọ kẹrìnlá Oṣu keje, ọdún 2013.<ref>{{cite web |last=Raftery |first=Liz |date=July 12, 2013 |url=https://www.tvguide.com/news/celebrity-wife-swap-andy-dick-lorenzo-lamas-1067776/ |title=Celebrity Wife Swap Sneak Peek: Andy Dick and Lorenzo Lamas Trade Off |website=TV Guide |archive-date=July 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185737/https://www.tvguide.com/news/celebrity-wife-swap-andy-dick-lorenzo-lamas-1067776/ |url-status=live |access-date=July 7, 2021 }}</ref> ==Itokasi== {{reflist}} {{commonscat|Andy Dick}} {{igbesiaye|1965}} {{DEFAULTSORT:Dick, Andy}} [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Amẹ́ríkà]] {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} 2j9v842l00jx3fcrfdlchjmcacrxp7z Len Deighton bibliography 0 62190 639902 596667 2026-11-08T02:03:11Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639902 wikitext text/x-wiki Len Deighton (bíi Ọjọ́  kejídínlógún Oṣù kejí ọdún 1929) jẹ́ olùkọ̀tàn gẹ̀ẹ́sì tí wọ́n mọ̀ sí àwọn ìwé àkàkọ́gbọ́n, àwọn iṣẹ́ ìtàn ológun, ìfàwòránsọ̀tàn àtí kíkọ nípa bí a ṣe ń se oúnjẹ́. Ó ní oríṣiriṣi iṣẹ́, iṣẹ́ rẹ̀ pẹ̀lú àkàra díndín, agbáwo oúnjẹ, ara àwọn olùkọ̀wé ìròyín, olùkọ́ àti ara àwọn to ń ṣiṣẹ́ nínú [[ọkọ̀ òfurufú]] kí ó tó kọ  àkọ́kọ́ ìwé àkàkọ́gbọ́n rẹ̀ ní ọdún 1962: ''The IPCRESS File''.<ref name="Gage CA"/><span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEJacksonGwilliam19994_2-0" rel="dc:references">[[#cite_note-FOOTNOTEJacksonGwilliam19994-2|<span class="mw-reflink-text"><nowiki>[2]</nowiki></span>]]</span>  Ó ń tẹ̀síwájú ṣe o oun tí olùkọ̀tàn ìgbésíayérẹ̀ pè ní "oge, àwàdà, ìwé àkàkọ́gbọ́n tó dára ní ìtan ọfintótó,<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEReilly1980449_3-0" rel="dc:references">[[#cite_note-FOOTNOTEReilly1980449-3|<span class="mw-reflink-text"><nowiki>[3]</nowiki></span>]]</span>  pẹ̀lú àwọn ìwé àkàkọ́gbọ́n kí ó to ṣàfihàn Bernard Samson.<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEJacksonGwilliam19996.E2.80.938_4-0" rel="dc:references">[[#cite_note-FOOTNOTEJacksonGwilliam19996.E2.80.938-4|<span class="mw-reflink-text"><nowiki>[4]</nowiki></span>]]</span><span class="mw-ref" id="cxcite_ref-5" rel="dc:references">[[#cite_note-5|<span class="mw-reflink-text"><nowiki>[lower-alpha 1]</nowiki></span>]]</span> Deighton kọ ìwé amóùnmáwòran méjì, tí àkọ́kọ́ rẹ̀ jẹ́'' Long Past Glory ''ní Ọdún 1963; ó tún kọ ìwé ''Oh! What a Lovely War'' (1969). Ó nífẹ́ sí oúnjẹ́ sísè tipẹ́tipẹ́ — Ìyá rẹ̀ jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n oúnjẹ sísè tí o ́ sì fi ìfẹ́ oúnjẹ sísè yìí sínú ọmọ rẹ̀—jẹ́ kí ó ń ojú [[ewé]] tí wọ́n ti ma ń kọ nípa oúnjẹ sísè ní ìwé ìróyìn tí ó ma ń jade lọ́jọ́ ọ̀sẹ̀,''The Observer'', fún ọdún méjì. Wọ́n kó àwọn iṣẹ́ yìí pọ̀ sínú àwọn ìwé méjì kan, ''Len Deighton's Action Cookbook'' àti ''Où est le garlic'' (méjèèjì ní ọdún 1965); ó tún kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé nípa oúnjẹ sísè.<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEJacksonGwilliam19996.2C_11.2C_14_6-0" rel="dc:references">[[#cite_note-FOOTNOTEJacksonGwilliam19996.2C_11.2C_14-6|<span class="mw-reflink-text"><nowiki>[5]</nowiki></span>]]</span> Deighton ti ṣàgéjáde oríṣiríṣi àwọn iṣẹ́ míràn bíi ẹ̀kọ́ nípa  bí wọ́n ṣe ṣọ́ John F. Kenedy pa, ìtan òfúrufú, Ìtàn [[Ogun Àgbáyé Ẹlẹ́ẹ̀kejì|Ogun Àgbáyé Kejì]] àti ìwé ojú òpó nípa James Bond.<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEJacksonGwilliam199910.E2.80.9312_7-0" rel="dc:references">[[#cite_note-FOOTNOTEJacksonGwilliam199910.E2.80.9312-7|<span class="mw-reflink-text"><nowiki>[6]</nowiki></span>]]</span><span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEBurton2016121_8-0" rel="dc:references">[[#cite_note-FOOTNOTEBurton2016121-8|<span class="mw-reflink-text"><nowiki>[7]</nowiki></span>]]</span> == Àwọn ìwé àkàkọ́gbọ́n == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0px; margin-bottom: 10px;" |+ The novels of Len Deighton ! scope="col" | Àkọ́lé<ref name="Gage CA"/><span class="mw-ref" id="cite_ref-FOOTNOTEJacksonGwilliam199916.E2.80.9317_9-0" rel="dc:references">[[#cite_note-FOOTNOTEJacksonGwilliam199916.E2.80.9317-9|<span class="mw-reflink-text"><nowiki>[8]</nowiki></span>]]</span><span class="mw-ref" id="cite_ref-FOOTNOTEJacksonGwilliam199916.E2.80.9317_9-0" rel="dc:references"></span><span class="mw-ref" id="cite_ref-FOOTNOTEBrown198712_10-0" rel="dc:references">[[#cite_note-FOOTNOTEBrown198712-10|<span class="mw-reflink-text"><nowiki>[9]</nowiki></span>]]</span><span class="mw-ref" id="cite_ref-FOOTNOTEBrown198712_10-0" rel="dc:references"></span><br> ! scope="col" | Ọdún tí wọ́n kọ́kọ́ gbe jáde<br> ! scope="col" | Alágéjáde àkọ́kọ́<br> (Gbogbo rẹ̀ ní London) |- ! scope="row" | IPCRESS File&#x20;!<span class="sorttext">''The IPCRESS File''</span> | 1962&nbsp;&#x20;! <span class="sorttext">1962</span> | Hodder & Stoughton |- ! scope="row" | ''Horse Under Water'' | 1963&nbsp;&#x20;!<span class="sorttext">1963</span><br> | Jonathan Cape |- ! scope="row" | ''Funeral in Berlin'' | 1964&nbsp;&#x20;!<span class="sorttext">1964</span><br> | Jonathan Cape |- ! scope="row" | ''Billion-Dollar Brain'' | 1966&nbsp;&#x20;!<span class="sorttext">1966</span><br> | Jonathan Cape |- ! scope="row" | Expensive Place to Die&#x20;!<span class="sorttext">''An Expensive Place to Die''</span><span class="mw-ref" id="cxcite_ref-11" rel="dc:references">[[#cite_note-11|<span class="mw-reflink-text"><nowiki>[lower-alpha 2]</nowiki></span>]]</span><span class="mw-ref" id="cxcite_ref-11" rel="dc:references"></span> | 1967.1&nbsp;&#x20;!<span class="sorttext">1967</span><br> | Jonathan Cape |- ! scope="row" | ''Only When I Larf'' | 1967.2&nbsp;&#x20;! <span class="sorttext">1967</span> | Privately printed<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-13" rel="dc:references">[[#cite_note-13|<span class="mw-reflink-text"><nowiki>[lower-alpha 3]</nowiki></span>]]</span><span class="mw-ref" id="cxcite_ref-13" rel="dc:references"></span> |- ! scope="row" | ''Bomber'' | 1970&nbsp;&#x20;! <span class="sorttext">1970</span> | Jonathan Cape |- ! scope="row" | ''Close-Up'' | 1972&#x20;! <span class="sorttext">1972</span> | Jonathan Cape |- ! scope="row" | ''Spy Story'' | 1974&nbsp;&#x20;! <span class="sorttext">1974</span> | Jonathan Cape |- ! scope="row" | ''Yesterday's Spy'' | 1975&nbsp;&#x20;! <span class="sorttext">1975</span> | Jonathan Cape |- ! scope="row" | ''Twinkle, Twinkle, Little Spy'' | 1976&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&#x20;! <span class="sorttext">1976</span> | Jonathan Cape |- ! scope="row" | ''SS-GB'' | 1978&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&#x20;! <span class="sorttext">1978</span> | Jonathan Cape |- ! scope="row" | ''XPD'' | 1981&nbsp;&#x20;! <span class="sorttext">1981</span> | Hutchinson |- ! scope="row" | ''Goodbye, Mickey Mouse'' | 1982&nbsp;&nbsp;&#x20;!<span class="sorttext">1982</span><br> | Hutchinson |- ! scope="row" | ''Berlin Game'' | 1983&nbsp;&nbsp;&#x20;!<span class="sorttext">1983</span><br> | Hutchinson |- ! scope="row" | ''Mexico Set'' | 1984&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&#x20;! <span class="sorttext">1984</span> | Hutchinson |- ! scope="row" | ''London Match'' | 1985&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&#x20;!<span class="sorttext">1985</span><br> | Hutchinson |- ! scope="row" | ''Winter'' | 1987&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&#x20;! <span class="sorttext">1987</span> | Hutchinson |- ! scope="row" | ''Spy Hook'' | 1988&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&#x20;! <span class="sorttext">1988</span> | Hutchinson |- ! scope="row" | ''Spy Line'' | 1989&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&#x20;! <span class="sorttext">1989</span> | Hutchinson |- ! scope="row" | ''Spy Sinker'' | 1990&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&#x20;! <span class="sorttext">1990</span> | Hutchinson |- ! scope="row" | ''MAMista'' | 1991.1&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&#x20;!<span class="sorttext">1991</span><br> | Random House |- ! scope="row" | ''City of Gold'' | 1991.2&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&#x20;!<span class="sorttext">1991</span><br> | Random House |- ! scope="row" | ''Violent Ward'' | 1993&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&#x20;! <span class="sorttext">1993</span> | HarperCollins |- ! scope="row" | ''Faith'' | 1994&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&#x20;!<span class="sorttext">1994</span><br> | HarperCollins |- ! scope="row" | ''Hope'' | 1995&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&#x20;!<span class="sorttext">1995</span><br> | HarperCollins |- ! scope="row" | ''Charity'' | 1996&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&#x20;! <span class="sorttext">1996</span> | HarperCollins |} == Oríṣiríṣi == Ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ Deighton ni wọ́n ti fi ṣe eré: Eré ''The Ipcress File'' (1965),<ref name="BFI: Ipcress"><cite class="citation web">[https://web.archive.org/web/20160427152136/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6ad41429 "The Ipcress File (1965)"]. </cite></ref> ''Funeral in Berlin'' (1966),<ref name="BFI: Funeral"><cite class="citation web">[https://web.archive.org/web/20160427161408/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6aabc6a4 "Funeral in Berlin (1966)"]. </cite></ref> ''Billion Dollar Brain'' (1967)<ref name="BFI: Brain"><cite class="citation web">[https://web.archive.org/web/20160427165932/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6a52d2e9 "Billion Dollar Brain (1967)"]. </cite></ref> àti ''Spy Film'' (1976).<ref name="BFI: Story"><cite class="citation web">[https://web.archive.org/web/20160427143954/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6e563c2d "Spy Story (1976)"]. </cite></ref>  Ní ọdún 1988 amóùnmáwòran Granada ṣàgbéjáde miniseries ''Game, Set and Match'' tí ó dálórí àwọn ìwé àkàkọ́gbọ́n rẹ̀ mẹ́ta tí ó ń jẹ́ orúkọ kan náà.<ref name="BFI: GSM"><cite class="citation web">[https://web.archive.org/web/20160427162751/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b795cfc03 "Game, Set and Match (1988)"]. </cite></ref> {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0px; margin-bottom: 10px;" |+ Àwọn oríṣiríṣi iṣẹ́ Deighton<br> ! scope="col" | Àkọ́lé<span class="mw-ref" id="cite_ref-FOOTNOTEJacksonGwilliam199917_20-0" rel="dc:references">[[#cite_note-FOOTNOTEJacksonGwilliam199917-20|<span class="mw-reflink-text"><nowiki>[17]</nowiki></span>]]</span><span class="mw-ref" id="cite_ref-FOOTNOTEJacksonGwilliam199917_20-0" rel="dc:references"></span><span class="mw-ref" id="cite_ref-FOOTNOTEMilward-Oliver198727.E2.80.9329_21-0" rel="dc:references">[[#cite_note-FOOTNOTEMilward-Oliver198727.E2.80.9329-21|<span class="mw-reflink-text"><nowiki>[18]</nowiki></span>]]</span><span class="mw-ref" id="cite_ref-FOOTNOTEMilward-Oliver198727.E2.80.9329_21-0" rel="dc:references"></span><br> ! scope="col" | Ọdún tí wọ́n kọ́kọ́ gbe jáde ! scope="col" | Alágéjáde àkọ́kọ́ (Gbogbo rẹ̀ ní London  àfi ti wọ́n bá ní kò ríbẹ́ẹ̀<br> ! class="unsortable" scope="col" | Notes |- ! scope="row" | ''Long Past Glory'' | 1963.1&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&#x20;! <span class="sorttext">1963</span> | – | Television script<ref name="BFI: Glory"><cite class="citation web">[https://web.archive.org/web/20160427165232/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b7f4dd358 "Long Past Glory (1963)"]. </cite></ref> |- ! scope="row" | ''Len Deighton's Cookstrips'' | 1963.2&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&#x20;! <span class="sorttext">1963</span>&#x20;sí 1965 | Observer&#x20;!<span class="sorttext">''The Observer''</span> | Weekly cookery strip<ref name="Obs: cookstrip"><cite class="citation news">Stummer, Robin (14 December 2014). </cite></ref><ref name="Indie: cookstrip"><cite class="citation news">Walsh, John (17 June 2009). </cite></ref> |- ! scope="row" | ''Drinkmanship'' | 1964 | Haymarket Press | As editor |- ! scope="row" | ''Oh! What a Lovely War'' | 1969 | – | Film script; Deighton requested that he not be given screen credit for his work.<ref name="AFI: Lovely War"><cite class="citation web">[https://web.archive.org/web/20190415163509/http://www.afi.com/members/catalog/DetailView.aspx?s= "Oh! What a Lovely War"]. </cite></ref> |- ! scope="row" | ''Declarations of War'' | 1971 | Jonathan Cape | Short stories |- ! scope="row" | ''How to be a Pregnant Father'' | 1977.1&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&#x20;!<span class="sorttext">1977</span><br> | Macmillan Publishers | Book by Peter Mayle; Deighton provided the chapter "The Pregnant Father's Cookbook" |- ! scope="row" | ''It Must Have Been Two Other Fellows'' | 1977.2&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&#x20;!<span class="sorttext">1977</span><br> | – | Television script<span class="mw-ref" id="cite_ref-FOOTNOTEReilly1980449_3-1" rel="dc:references">[[#cite_note-FOOTNOTEReilly1980449-3|<span class="mw-reflink-text"><nowiki>[3]</nowiki></span>]]</span><span class="mw-ref" id="cite_ref-FOOTNOTEReilly1980449_3-1" rel="dc:references"></span> |- ! scope="row" | ''Tactical Genius in Battle'' |1979 | Phaidon Press | Book by Simon Goodenough; Deighton acted as editor and provided the introduction |- ! scope="row" | Adventure of the Priory School&#x20;!<span class="sorttext">''The Adventure of the Priory School''</span> | 1985&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&#x20;! <span class="sorttext">1985</span> | Santa Teresa Press, Santa Barbara, CA | Introduction only; original work by Arthur Conan Doyle. This edition was published for copyright purposes; limited to 25 copies |- ! scope="row" | ''Pests'' |1994 | Chris Martin, Mansfield Woodhouse, Notts | A limited edition of 226 copies |- ! scope="row" | ''Sherlock Holmes and the Titanic Swindle'' | 2006 | Crippen & Landru, Norfolk, VA | A short story included in The Detection Club anthology ''The Verdict of Us All'', edited by Peter Lovesey<ref name="Kirkus: Verdict"><cite class="citation web">[https://web.archive.org/web/20160416035546/https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/peter-lovesey/the-verdict-of-us-all/ "The Verdict of us All"]. </cite></ref> |} == Àwọn tí kìí ṣe ìṣẹ̀tàn == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0px;" |+ Àwọn iṣẹ́ Len Deighton tí kìí ṣe ìṣẹ̀tàn ! scope="col" | Àkọ́lé<ref name="Gage CA"><cite class="citation web">[http://www.webcitation.org/6hmuXrwXh "Len Deighton"]. </cite></ref><span class="mw-ref" id="cite_ref-FOOTNOTEJacksonGwilliam199916.E2.80.9317_9-1" rel="dc:references">[[#cite_note-FOOTNOTEJacksonGwilliam199916.E2.80.9317-9|<span class="mw-reflink-text"><nowiki>[8]</nowiki></span>]]</span><span class="mw-ref" id="cite_ref-FOOTNOTEJacksonGwilliam199916.E2.80.9317_9-1" rel="dc:references"></span><span class="mw-ref" id="cite_ref-FOOTNOTEBrown198712_10-1" rel="dc:references">[[#cite_note-FOOTNOTEBrown198712-10|<span class="mw-reflink-text"><nowiki>[9]</nowiki></span>]]</span><span class="mw-ref" id="cite_ref-FOOTNOTEBrown198712_10-1" rel="dc:references"></span><br> ! scope="col" | Ọdún tí wọ́n kọ́kọ́ gbe jáde ! scope="col" | Alágéjáde àkọ́kọ́ (Gbogbo rẹ̀ ní London àfi ti wọ́n bá ní kò ríbẹ́ẹ̀ ! class="unsortable" scope="col" | Notes |- ! scope="row" | ''Len Deighton's Action Cookbook'' | 1965.1&#x20;!Ọdún <span class="sorttext">1965</span> | Jonathan Cape |- ! scope="row" | ''Où est le garlic'' | 1965.2&#x20;!Ọdún <span class="sorttext">1965</span> | Penguin Books |- ! scope="row" | Assassination of President Kennedy&#x20;!<span class="sorttext">''The Assassination of President Kennedy''</span> | 1967.1&#x20;!Ọdún <span class="sorttext">1967</span> | Jonathan Cape | Co-written with M Rand and H Lockston |- ! scope="row" | ''Len Deighton's London Dossier'' | 1967.2&#x20;!Ọdún <span class="sorttext">1967</span> | Jonathan Cape |- ! scope="row" | ''Continental Dossier'' | 1968&#x20;!Ọdún <span class="sorttext">1968</span> | Michael Joseph |- ! scope="row" | ''Fighter: The True Story of the Battle of Britain'' | 1977.1&#x20;!Ọdún <span class="sorttext">1977</span> | Jonathan Cape |- ! scope="row" | ''Airshipwreck'' | 1978&#x20;!Ọdún <span class="sorttext">1978</span> | Jonathan Cape | with Arnold Schwartzman |- ! scope="row" | ''Blitzkrieg: From the Rise of Hitler to the Fall of Dunkirk'' | 1979.1&#x20;!Ọdún <span class="sorttext">1979</span> | Jonathan Cape |- ! scope="row" | ''Basic French Cooking'' | 1979.2&#x20;!Ọdún <span class="sorttext">1979</span> | Jonathan Cape |- ! scope="row" | ''Battle of Britain'' | 1980.1&#x20;!Ọdún <span class="sorttext">1980</span> | Jonathan Cape |- ! scope="row" | Orient Flight&#x20;!<span class="sorttext">''The Orient Flight''</span> | 1980.2&#x20;!Ọdún <span class="sorttext">1980</span> | Germany Philatelic Society, Chesterfield, MO | As "Cyril Deighton"; with Fred Blau |- ! scope="row" | Egypt Flight&#x20;!<span class="sorttext">''The Egypt Flight''</span> | 1981&#x20;!Ọdún <span class="sorttext">1981</span> | Germany Philatelic Society, Chesterfield, MO | As "Cyril Deighton"; with Fred Blau |- ! scope="row" | ''ABC of French Food'' | 1989&#x20;!Ọdún <span class="sorttext">1989</span> | Century |- ! scope="row" | ''Basic French Cookery Course'' | 1990&#x20;!Ọdún <span class="sorttext">1990</span> | Century |- ! scope="row" | ''Blood, Tears and Folly'' | 1993&#x20;!Ọdún <span class="sorttext">1993</span> | Jonathan Cape |- ! scope="row" | ''James Bond: My Long and Eventful Search for His Father'' | 2012&#x20;!Ọdún <span class="sorttext">2012</span> | Amazon Kindle | In e-book format only<span class="mw-ref" id="cite_ref-FOOTNOTEBurton2016121_8-1" rel="dc:references">[[#cite_note-FOOTNOTEBurton2016121-8|<span class="mw-reflink-text"><nowiki>[7]</nowiki></span>]]</span><span class="mw-ref" id="cite_ref-FOOTNOTEBurton2016121_8-1" rel="dc:references"></span> |} == Àwọn àkíyèsí àti ìtọ́kasí == === Àwọn àkíyèsí === <div class="reflist" style="list-style-type: lower-alpha;"> <references group="lower-alpha" /></div> === Àwọn ìtọ́kasí === {{Reflist|colwidth=25em|refs=<ref name="Gage CA"> {{cite web|title=Len Deighton|url=http://go.galegroup.com/ps/i.do?id=GALE%7CH1000024326&v=2.1&u=wes_ttda&it=r&p=CA&sw=w&asid=c198ef6646d916e0f788f6acf88e377c|work=[[Contemporary Authors]]|publisher=[[Gale (publisher)|Gale]]|accessdate=25 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160415112654/http://go.galegroup.com/ps/i.do?id=GALE%7CH1000024326&v=2.1&u=wes_ttda&it=r&p=CA&sw=w&asid=c198ef6646d916e0f788f6acf88e377c|archivedate=15 April 2016|dead-url=no}} {{subscription}}</ref> <ref name="Indie: cookstrip">{{cite news|last1=Walsh|first1=John|title=A taste of the action: Len Deighton's cult Sixties' cookbook is back|url=http://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/features/a-taste-of-the-action-len-deightons-cult-sixties-cookbook-is-back-1707751.html|work=The Independent|date=17 June 2009|accessdate=24 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305012259/http://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/features/a-taste-of-the-action-len-deightons-cult-sixties-cookbook-is-back-1707751.html|archivedate=5 March 2016|deadurl=yes}}</ref> <ref name="Obs: cookstrip">{{cite news|last1=Stummer|first1=Robin|title=Len Deighton's Observer cookstrips, Michael Caine and the 1960s|url=http://www.theguardian.com/books/2014/dec/14/len-deighton-observer-cookstrips-michael-caine-1960s|work=The Observer|date=14 December 2014|accessdate=24 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160614145136/https://www.theguardian.com/books/2014/dec/14/len-deighton-observer-cookstrips-michael-caine-1960s|archivedate=14 June 2016|deadurl=yes}}</ref> <ref name="BFI: Ipcress"><cite class="citation web">[https://web.archive.org/web/20160427152136/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6ad41429 "The Ipcress File (1965)"]. </cite></ref> <ref name="BFI: Funeral"><cite class="citation web">[https://web.archive.org/web/20160427161408/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6aabc6a4 "Funeral in Berlin (1966)"]. </cite></ref> <ref name="BFI: Brain"><cite class="citation web">[https://web.archive.org/web/20160427165932/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6a52d2e9 "Billion Dollar Brain (1967)"]. </cite></ref> <ref name="BFI: Story"><cite class="citation web">[https://web.archive.org/web/20160427143954/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6e563c2d "Spy Story (1976)"]. </cite></ref> <ref name="BFI: GSM"><cite class="citation web">[https://web.archive.org/web/20160427162751/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b795cfc03 "Game, Set and Match (1988)"]. </cite></ref> <ref name="BFI: Glory"><cite class="citation web">[https://web.archive.org/web/20160427165232/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b7f4dd358 "Long Past Glory (1963)"]. </cite></ref> <ref name="AFI: Larf">{{cite web|title=Only When I Larf|url=http://www.afi.com/members/catalog/AbbrView.aspx?s=&Movie=23373|publisher=[[American Film Institute]]|accessdate=29 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160814133715/http://www.afi.com/members/catalog/AbbrView.aspx?s=&Movie=23373|archivedate=14 August 2016|dead-url=yes}}</ref> <ref name="Kirkus: Verdict"><cite class="citation web">[https://web.archive.org/web/20160416035546/https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/peter-lovesey/the-verdict-of-us-all/ "The Verdict of us All"]. </cite></ref> <ref name="AFI: Lovely War"><cite class="citation web">[https://web.archive.org/web/20190415163509/http://www.afi.com/members/catalog/DetailView.aspx?s= "Oh! What a Lovely War"]. </cite></ref>}} n2pqpanyzgxde38tc75dniiz3k91c2b Quincy Olasumbo Ayodele 0 62391 640004 623880 2026-11-08T05:43:00Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640004 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Quincy Sumbo Ayodele | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[Abeokuta]], [[Ogun State|Ìpínlẹ̀ Ògùn]], |spouse = |children =Mẹ́ta | death_date = | death_place = |residence = [[Lagos|Ìlú Èkó]], [[Lagos State|Ìpínlẹ̀ Èkó]], Nàìgíríà | nationality = Ọmọ Nàìgíríà |net worth = | other_names = | known_for =Egbògi ìbílẹ̀ | occupation = Onímọ̀ egbògi ìbílẹ̀ àti oníṣòwò | Ethnicity = [[Yoruba people|Yoruba]] | Known for = Egbògi ìbílẹ̀ | religion = | title = Olùdásílẹ̀ }} '''Quincy Sumbo Ayodele''' ẹnití ìnagijẹ rẹ ń jẹ́  '''Quincy''' jẹ́ ọmọ <nowiki> Nàìjíríà</nowiki> oníṣẹ́ egbógi ìbílẹ̀, oníṣòwò,onímọ̀ egbògi amúni-tẹ́ẹ́rẹ́ áti olùdarì Quincy Herbal,olórí nínú àwọn ilé-iṣẹ́ tí n ta egbógi ìbílẹ̀ ni Nàìjíríà.<ref name="Nation">{{Cite news|title=I Talk to Weeds and Plant- Tradomedicine practitioner|url=http://www.thenationonlineng.net/i-talk-to-weeds-and-plants-trado-medicine-practitioner-quincy-ayodele/|website=The Nation|publisher=The Nation|accessdate=19 June 2016}}</ref> Ó jẹ́ olùdámọ̀ràn fún àjọ [[Àjọ Ìlera Àgbáyé|World Health Organization]] lórí egbógi ìbílẹ̀ àti ọmọ ẹgbẹ́ olùdámòràn fún àjọ yí kan na lórí ìdàgbàsókè áti kíkọ́ nípa egbógi ìbílẹ̀ ni ilẹ́ [[Africa|aláwọ̀ dúdú]]. Ó jẹ́ alágbàwị fún ìbásepọ̀ egbógi ìbílẹ̀ àti ètò- ìlera.  Quincy jẹ́ olùdásílẹ̀  Herbal Slimmers and Weight Loss Association of Nigeria áti asáájú akọ̀wẹ́ gboogbò fún Association of Traditional Medicine ni Naijiria.Ó jẹ̣́ olùdásílè  ilé-iṣẹ́ tí kí ń ṣe fún èrè, Self-Employed Women Association of Nigeria (SEWAN) tí n mójútó àwọn oníṣòwò lóbìnrin. Ṣaájú ìgbákalẹ̀ Quincy Herbal Slimmers, ó jẹ́ akọ̀wé ní ìfowópamó Societe Generale lẹ́hìn ná ní o di olùrànlówó pàtàkì fún alákóso àti olùdarí ilé- ìfowópamó na.<ref name="ModernGhana">{{Cite news|title=My Beauty is Natural- Quincy|url=http://www.modernghana.com/movie/2579/my-beauty-is-natural-quincy.html|website=modernghana.com|publisher=modernghana|accessdate=19 June 2016}}</ref> ==Ìbẹ̀rẹ̀ Ayé àti Iṣẹ́== Á bí ní ìlú Abékùta , olúìlú Ipinle [[Ìpínlẹ̀ Ògùn|Ìpínlẹ̀ Ògùn]],Naijiria śinú ẹbí olóògbé olóyè Amos [[Oluwole]] Sodimu.<ref name="Newswatch">{{Cite news|title=Quincy buries Dad in grand style|url=http://www.mynewswatchtimesng.com/quincy-buries-dad-in-grand-style/|website=mynewswatchtimesng.com|publisher=mynewswatchtimesng|accessdate=19 June 2016|archivedate=13 July 2016|archiveurl=https://archive.is/20160713065749/http://www.mynewswatchtimesng.com/quincy-buries-dad-in-grand-style/|deadurl=yes}}</ref> lẹ́hìn ìgbàtí àwọn òbí rẹ̀ lọsí ìdálẹ̀ (United Kingdom),ó lo ìgbà èwe rẹ̀ lọ́dọ̀ ìyá-àgbà, Mabel Osunmi Sodimu ní abúlé Ọlọ́rùnṣógo, ní ibi tí o tí kọ́ nípa egbògi ìbílẹ̀.<ref name="ModernGhana"/> Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀kọ́ bẹ̀rẹ̀ ní African Church Primary School ní Abúlé Yambì áti ilé-ẹ̀kọ́ gị́ga Comprehensive High School, Ayétòrò ní ìpínlẹ̀  Ògùn. Lẹ́yìn èyí o lọ sí  Ogun State Polytechnic fún diploma ṣùgbọ́n kò ṣetán ní ilé-ẹ̀kọ́ yìí kí ó tọ́ lọ́ sí ìlú òkèrè ni Pitman’s Central College , [[Lọndọnu|London]], ní b́i tí́ o gba Ìjẹ́rísí Higher Diploma nínú Secretarial Administration. Ó padà sí Nàìjíríà, ó sì darapọ̀ mọ́ ilé-ìfowópamọ́ Societe Generale Bank Nigeria Limited bí akọ̀wé, Lẹ́yìn èyí ní ó dí olùrànlọ́wọ́ pàtàkì si alákóso àti olùdarí  ilé-ìfowópamó ná.<ref name="Encomium">{{Cite news|title=My husband and I are inseparable - says Quincy|url=http://encomium.ng/my-husband-and-i-are-inseparable-says-quincy/|website=encomium.ng|publisher=encomium.ng|accessdate=19 June 2016}}</ref> Quincy fí ipóyísílẹ̀ lẹ́hìn ọdún kejìlá ní ilé-ìfowópamọ́ yí láti dá iṣẹ́ tirẹ́ sílẹ̀.Sáájú ìdásílẹ̀ Quincy Herbals, ó gba ìwé-ẹ̀rí diploma nínú Natural medicine láti the Nigerian College of Natural Medicine, a subsidiary of Federal Ministry of Science and Technology, Victoria Island, Lagos.Ó kọ́ ńipa Naturopathy ní Ìlú United States ó sí darapọ̀ mọ́ àwọn àpéjọ ọ̀mọ̀we lórí egbògi lórisíri ní ìlú China.<ref name="Encomium"/> Ó dá Quincy Herbals sílè pẹ̀lú ẹgbẹ̀dọ́gbọ̀n naira. Á pá kan nínú ìnáwó yí ni ó kójọ níbi tí́ ó tí ń ta puff-puff.<ref name="TheYesMagazine">{{Cite news|title=Why am Succeeding in Business and Marriage-Quincy Ayodele|url=http://theyesng.com/why-am-succeeding-in-business-and-marriage-quincy-ayodele/|website=theyesng.com|publisher=theyesng|accessdate=19 June 2016}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Lóni, Quincy Herbals tí gbà ọpọ̀lọpọ ẹ̀bùn nítorì ipa ribiri tí àwọn ojà rẹ́ ńse.<ref name="NewTelegraph">{{Cite news|title=Like dressing African Atires|url=http://newtelegraphonline.com/like-dressing-african-attires-quincy/|website=newtelegraphonline.com|publisher=newtelegraphonline|accessdate=19 June 2016|archivedate=28 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160828121200/http://newtelegraphonline.com/like-dressing-african-attires-quincy/|deadurl=yes}}</ref> Die ninu awari rẹ́ lórí  herbal slimming ni slimming ring, slimming aroma and slimming water, slimming "gari" , natural skincare products gbogbo èyí ní ó ṣe apèjúwe rẹ́ ní  "Egbògi Ìbílè pánbélé" tí wọn fi ímọ́-íjínlẹ́ gbé kalẹ̀.<ref name="The Nigerian Voice">{{Cite news|title=Quincy Ayodele, Slimming Herbal Boss|url=http://www.nigerianbestforum.com/blog/slimming-ayodele-quincy-herbal-boss%E2%80%99/|website=thenigerianvoice.com|publisher=thenigerianvoice|accessdate=19 June 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160811204816/http://www.nigerianbestforum.com/blog/slimming-ayodele-quincy-herbal-boss%E2%80%99/|archivedate=11 August 2016|deadurl=yes}}</ref> Quincy jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ olùdámòràn fún aj̣o World Health Organizationis lórí ìdàgbàsókè áti kíkọ́ nípa egbógi ìbílẹ̀ ni ilẹ́ aláwọ̀ dúdú.<ref name="Nation"/> Ó jẹ́ alágbàwí fún ìbásepọ̀ egbógi ìbílẹ̀ pẹ̀lú ètò-ìlera.O j̣e olùdásílẹ̀ Herbal Slimmers and Weight Loss Association of Nigeria áti asáájú akọ̀wẹ́ gboogbò fún Association of Traditional Medicine ni Naijiria  (NANTMP)<ref name="TimelineNigeria">{{Cite news|title=I Take Slimming Garri Everyday - Quincy Ayodele|url=http://timelineng.com/index.php/society/142-i-take-slimming-garri-everyday-quincy-ayodele|website=/timelineng.com|publisher=/timelineng|accessdate=19 June 2016|archivedate=16 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916023448/http://timelineng.com/index.php/society/142-i-take-slimming-garri-everyday-quincy-ayodele|deadurl=yes}}</ref>Ó jẹ́ olùdásílè ilé-iṣẹ́ tí kí ń ṣe fún èrè, Self-Employed Women Association of Nigeria  (SEWAN) tí n mójútó àwọn obìrin òtàjà..<ref name="Nation"/><ref name="NewTelegraph"/> ==Ítókasí Gbangba== *[https://www.quincyherbals.com/ Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160630182424/http://www.quincyherbals.com/ |date=2016-06-30 }} == Ìgbésí Ayé Ara-Ẹni== Quincy ni iyawo Engr. John Oladipo Ayọ̀délé.Ìgbéyàwó yí ní ìbùkún ọmọ mẹ́ta: Tóbi Ayọ̀délé Keeney, ẹnítí ó ka ẹ̀kọ́ gboyè láti ilé-ìwé University of Maryland, [[Baltimore]], Marita Tola Abdul , John Temi Ayodele àti ọṃọ-ọmọ. == Ìtókasí == {{Reflist}} 1en665h4gi88zrx4uomsmj510f6py0r Martha Karua 0 65766 639919 612467 2026-11-08T02:33:06Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639919 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific-prefix = |name = Martha Karua |honorific-suffix = |image = Martha Karua.jpg |imagesize = 220px |order = 1<sup>st</sup> |office = Minister of Justice, National Cohesion and Constitutional Affairs |term_start = 2005 |term_end = 6 April 2009 |predecessor = Kiraitu Murungi |successor = Mutula Kilonzo |president = Mwai Kibaki |order2 = |office2 = Minister of Water Resources Management and Development |term_start2 = 2003 |term_end2 = 2005 |president2 = [[Mwai Kibaki]] |office3 = Former Member of the [[Kenyan Parliament]] |term_start3 = 1992 |term_end3 = |predecessor3 = |successor3 = |constituency3 = [[Gichugu Constituency]] |majority3 = |birth_date = {{Birth date and age|1957|9|22|df=y}} |birth_place = [[Kirinyaga County|Kirinyaga District]], [[Kenya Colony|Kenya]] |death_date = |death_place = |restingplace = |restingplacecoordinates = |birthname = Martha Wangari |nationality = [[Kenya]]n |party = [[National Rainbow Coalition – Kenya|NARC-Kenya]] |otherparty = |spouse = |relations = |children = 2<ref>{{cite web |url=http://www.nairobiwire.com/2013/02/martha-karua-im-not-married-but-thats.html |title= Martha Karua: I'm Not Married But That's A Non-Issue|last1= |first1= |last2= |first2= |date= 11 February 2013 |work= |publisher= ''nairobiwire.com''|accessdate=1 March 2013}}</ref> |residence = |alma_mater = [[University of Nairobi]] {{small|([[LL.B]])}} <br> [[Kenya School of Law]] |occupation = |profession = Lawyer |cabinet = |committees = |portfolio = |religion = Christianity |signature = |signature_alt = |website = {{URL|www.joinmarthakarua.com}} |footnotes = |blank1 = Positions |data1 = [[Partner (business rank)|Partner]], Martha Karua & Co. {{small|(1987–2002)}} }} '''Martha Karua''' (bi ni odun 1957)je oloselu ni ilu Kenya. o je a tele gun-duro egbe ti asofin fun awon gichu constituency ati awon eya alagbawi ti awon ga ejo ti orile-ede kenya.o je iranse ti ododo titi fiwasile lati pe si ipo ninu kerin 2009. Kaura ti aiyese ja fun aabo ti awon obirin ka otun ati idarasi si ijoba tiwatiwa ilana.<ref name=aljazeera/> ==Ibere igbesi aye re== omobirin jackson karua ati iyawo re, Martha karua a bi on 22 Kẹsán 1957 ni kirinyaga DISTRICT ni aringbungbun ekun ti Kenya. mu soke ni abule ti Kimunye ni Gichugu loôdun, o ni keji ọmọ ni a ebi ti mẹjọ, mẹrin omobirin ati mẹrin omokunrin.<ref name=sk>{{cite web|url=https://softkenya.com/kenyans/martha-karua/|title=Martha Karua Biography and Profile|publisher=SoftKenya|accessdate=15 February 2017|language=|archive-date=16 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170216064238/https://softkenya.com/kenyans/martha-karua/|dead-url=yes}}</ref><ref name=foundry>{{cite web|url=http://marthakarua.wikifoundry.com/page/Profile|title=Profile|author=Karua, Martha|publisher=Wikifoundry|accessdate=15 February 2017|language=}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> O lọ Kabare Girls School wiwọ ati Kiburia Girls Secondary School ṣaaju ki o to ran rẹ East African School Certificate ni Karoti Girls High School ni Kirinyaga County.<ref>{{cite web|url=https://www.standardmedia.co.ke/article/2000075038/martha-karua-profile|title=Martha Karua profile|author=Kamau, Munene|publisher=''Standard''|date=14 January 2013|accessdate=15 February 2017 |language=}}</ref> O iwadi ofin ni University of [[Nairobi]] lati 1977 to 1980. Laarin 1980 ati 1981 o ti oruko ni Kenya School of Law fun awọn amofin post mewa ofin dajudaju ti o ni kan pataki ṣaaju to gbigbani ti o ga si awọn orile eerun ti onigbawi ati iwe-ašẹ lati niwa ofin ni Kenya.<ref name=foundry/> ==Ise to yan laayo== === 1981 – 2002 === Lẹhin ti se yanju, lati 1981 to 1987 Karua sise bi a Adajoô ni orisirisi ile ejo pẹlu awon ni Makadara, Nakuru ati Kibera, gbigba gbese fun ṣọra ìfòyemọ.<ref name=sk/> Ni 1987, o sosi lati bẹrẹ ara rẹ ofin duro, Martha Karua & Co. onigbawi, ti o si sare titi 2002. Igba to wa ni ọtẹ iwadii ti Koigi Wamwere ati awọn ti o ti orile egbe ti asofin Mirugi Kariuki.<ref name=foundry/><ref>{{cite web|url=https://www.loc.gov/rr/amed/pdf/Kenyan%20Human%20Rights%20Interviews/Mirugi%20Kariuki%20Interview.pdf|title=Interview conducted and recorded by Robert M. Press|author=Press, Robert M.|publisher=Library of Congress|date=12 August 2002|accessdate=16 February 2017 |language=}}</ref> Ni awọn ewu ti a blacklisted nipasẹ awọn Moi ijoba, o gbà orisirisi eto eda eniyan ajafitafita. Iṣẹ rẹ contributed si ebi ofin, paapa ni iyi si asop-ini.<ref name=sk/> ==Itan Oselu re== === 1990 – 2002 === Karua je kan egbe ti awọn alatako oselu agbeka ti o ni ifijišẹ agitated fun awọn reintroduction ti olona-kẹta ijoba tiwantiwa ni Kenya ni awọn tete 1990s. Kenya wà ni akoko labẹ awọn authoritarian ofin ti awọn Kenya African National Union (Kanu), awọn nikan ofin mọ oselu kẹta ni Kenya ati eyi ti a ti mu nipasẹ Aare Daniel arap Moi.<ref>{{cite web|url=http://www.janda.org/ICPP/ICPP2000/Countries/9-CentralEastAfrica/96-Kenya/96-Kenya63-00.htm|title=Kenya:The party system from 1963-2000|author=Nyström, Christina|publisher=International Comparative Political Parties Project|year=2000|accessdate=19 February 2017 |language=}}</ref> Martha Karua darapo Kenneth Matiba ká Ford-Asili keta sugbon nu awọn kẹta yiyan tiketi si awọn ọlọrọ ati gbajugbaja tele Ori ti Public Service Geoffrey Kareithi. O ti a ki o si nṣe a tiketi ati support nipasẹ awọn Democratic Party of Kenya (DP) àgba ti o fe a mọ Bireki lati awọn Kareithi - Nahashon Njuno noir. Karua gba awọn 1992 gbogbo idibo lati di awọn MP fun Gichugu constituency ati obirin akọkọ agbẹjọro to wa ni popularly dibo to Asofin. O ti a pẹlu si ti yan bi awọn kẹta ká ofin àlámọrí akọwé laarin 1992 ati 1997<ref>Gakuu Mathenge, [http://www.eastandard.net/archives/politics/InsidePage.php?id=1144007235&cid=289& It’s not for love of Ruto that Kiraitu cornered Karua] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702140747/http://www.eastandard.net/archives/politics/InsidePage.php?id=1144007235&cid=289& |date=2022-07-02 }}, ''The East African Standard'', 22 February 2009</ref>. Ni odun 1998, Karua sile awọn ipo ti Shadow Minisita fun asa ati Social Iṣẹ eyi ti conflicted pẹlu rẹ ipo ti National Akowe fun orileede Affairs (ohun dibo ọfiisi) ti o ṣe rẹ awọn osise spokesperson on ofin ọrọ ti awọn kẹta. O ti yọ kuro lati resign rẹ si ipo bi awọn National Akowe <ref name="professional">{{Cite web |title=www.marthakarua.net |url=http://www.marthakarua.net/professional.htm |access-date=2017-03-07 |archive-date=2011-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723202325/http://www.marthakarua.net/professional.htm |dead-url=yes }}</ref>. Ni 2001, nigbati awọn orileede Review Bill a ti gbe ṣaaju ki o to Ile, gbogbo atako pẹlu awọn sile ti Karua rin jade ti Asofin. The Bill ti a ti kọ nipa awọn alatako bi daradara bi Civil Society ṣugbọn Karua wà ninu awọn ti wo ti bi dibo asoju, dipo ti nrin jade, o yoo wa ni diẹ amoye lati wa ni Asofin ki o si fi awọn atako on gba. O nitorina yàn lati duro ni awọn asofin ati awọn rẹ atako si Bill won duly gba silẹ ninu awọn Hansard <ref name="professional"/>. Lẹyìn o wà laarin awon ti o akoso awọn oselu Iṣọkan NARC ti o gba 2003 Gbogbogbo idibo ni Kenya o si pari Kanu ká fere merin ewadun ti olori ni Kenya ká iselu <ref name=aljazeera>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2013/02/2013222164629316425.html|title=Profile: Martha Karua|author=Brownsell, James|publisher=Aljazeera|accessdate=19 February 2017 |language=}}</ref>. ==Osu keta 2003 de 2009== Titi 6 April 2009 o je Minisita ti Idajo, National isomọra & orileede Affairs. O tun tẹlẹ yoo wa bi Minisita fun Omi Resources Management & Development, o si wà lẹhin imuse ti awọn Omi Ìṣirò 2002, eyi ti o ni niwon ki o si onikiakia awọn Pace ti omi atunṣe ati iṣẹ ipese ni Kenya. Karua duro Justice ati orileede Affairs Minisita ni Minisita lesa nipasẹ Kibaki on 8 January 2008, awọn wọnyi ni ariyanjiyan December 2007 idibo. Ninu ohun lodo BBC ká HARDtalk ni January 2008, Karua si wipe, nipa awọn iwa idaamu ti o ti ni idagbasoke lori awọn idibo esi, pe nigba ti ijoba ti ifojusọna ti awọn alatako Orange Democratic Movement (ODM) ti [[Raila Odinga]] le jẹ "igbogun mayhem ti o ba ti won padanu ", ti o ti ya nipasẹ" bii "ti o, pipe awọn iwa-ipa" eya ṣiṣe itọju ". Beere lati salaye, Karua so wipe o ti siso "categorically" ti awọn ODM ngbero eya ṣiṣe itọju. Odinga ti paradà ti a npe ni Karua ká ẹsùn "outrageous". Karua ni ṣiṣi ijoba egbe ni idunadura pẹlu awọn alatako nipa awọn oselu ifarakanra ti yorisi lati idibo. Awọn oselu idaamu bajẹ yori si awọn fawabale ti a agbara-pínpín adehun laarin Kibaki ati Odinga. Ni awọn sayin Iṣọkan Minisita ti a ti kede lori 13 April 2008, Karua joko ninu rẹ post bi Minisita ti Idajo, National isomọra ati orileede Affairs. O ti ofi bi awọn orilẹ-Alaga ti NARC-Kenya oselu keta lori 15 November 2008. Nibẹ wà fere ko si ifigagbaga idibo nigba ti kẹta ká orilẹ-asoju 'Adehun ni Bomas of Kenya ni ilu Nairobi bi gbogbo awọn ijoye pẹlu Ms Karua wọn ń ofi. Lẹhin rẹ rii o lẹsẹkẹsẹ polongo o yoo wa ni gunning fun awọn ga oselu ijoko ti jije Aare ni Kenya ká 2012 idibo. Martha Karua kosesile bi Minisita fun Idajo ati ofin orileede Affairs on 6 April 2009, so frustrations ni batiri rẹ ojuse. A ko o apẹẹrẹ ti rẹ frustrations je nigba ti Aare Mwai Kibaki yàn Onidajọ lai rẹ ìmọ kan diẹ ọjọ ṣaaju ki rẹ denu. O si wà ni igba akọkọ ti Minisita to resign atinuwa niwon 2003. ==2013== Martha Karua oludije fun awọn Ọdọmọbìnrin ni 2013 labẹ awọn NARC kẹta tiketi ibi ti o ti padanu. ==Akoni obinrin== Karua ni o ni awọn aworan ti jije combative ati obinrin kan ti unbending pari. Ni akoko kan ninu rẹ Kirinyaga District nigba ti Kanu wà si tun ni agbara, Karua bosipo rin jade lori Aare Moi ti a ki o si sọrọ a enia ni DISTRICT papa. Yi je ohun dani àpapọ ìmọ defiance lodi si Moi, ti a ki o si bẹru o si jọba awọn orilẹ-ede pẹlu ohun irin ikunku. O ti a asiwaju alapon fun awọn siterio ti tiwantiwa aaye ati iwa oran ni Kenya. O ti a ti lowo ninu kaleô obirin awọn ẹtọ nipasẹ àkọsílẹ anfani ẹjọ, nparowa ati agbawi fun awọn ofin ti o mu ki o si dabobo ẹtọ awọn obirin ni nipasẹ rẹ iṣẹ pẹlu orisirisi obirin ajo, paapa ni International Federation of Women Lawyers (FIDA-Kenya) ati awọn League of Kenya Women oludibo. Ni February 2009 nigba rẹ akoko bi Minisita ti Idajo, o ni kete ti ní a kikan ariyanjiyan pẹlu awọn Minisita fun Ise-ogbin William Ruto ni a minisita ipade bi Aare joko laiparuwo, wiwo awọn sparring iranṣẹ, a orisun ni ipade sọ pé: "The Aare ṣe ko sọ tabi ṣe ohunkohun. O si o kan joko nibẹ laiparuwo wiwo bi awọn iranṣẹ si mu lori kọọkan miiran. O je ni rudurudu, gbona ati eruptive. " Awọn meji minisita ti a ti sparring ni gbangba lori akoko kan ti ọsẹ mẹta, pẹlu Ms Karua demanding Mr Ruto ká denu lori a agbado sikandali. O ti a tọka si bi "awọn nikan eniyan" ni PNU Minisita, pelu awọn ti o daju wipe gbogbo awọn miiran Minisita omo wà ọkunrin. ==Igbesi aye ikoko== Martha Karua ni ibe akiyesi lẹhin ti o ati ki o kan Catholic alufa, kn Dominic Wamugunda, ni won carjacked ati ja lori 6 December 2003 pẹ ni alẹ nigba ti enroute si ile rẹ ni Wamugunda ká ​​ọkọ ayọkẹlẹ. Awọn bata wà nikan. O si wi ni Asofin lori ni bi nipa MPS ti o wà abẹ ide lati pese eyikeyi alaye fun idi ti o wà ni Wamugunda ká ​​ọkọ ayọkẹlẹ tabi ohun ti o ti ṣe ni akoko ti awọn carjacking. Rẹ aabo olusona wà ko bayi nigbati awọn ilufin lodo; Karua si wi pe nigba ti o ko lero o nilo awọn ẹṣọ, o ko lo wọn. Martha Karua ni a ikọsilẹ, pẹlu ni akoko ti rẹ royin sepo pẹlu Wamugunda. ==Idupo aare odun 2013== Martha Karua contested ni nṣiṣẹ fun awọn Ọdọmọbìnrin ni 2013. New lati siwo ofin ti kilo ajodun contenders lati nigbakannaa koni asofin ijoko ki o ní lati fun soke rẹ anfani ninu rẹ ni itumo ailewu Gichugu ijoko pẹlu o pọju ewu ti a jade iselu patapata ti o ba ti o padanu rẹ ajodun idu) ó wá ni kẹfa pẹlu 43.881 votes, nipa gbogbo iroyin a dismal afihan, ibi ti si iyalenu ti ọpọlọpọ awọn fun u ka o ani trailed Mohammed Abduba Dida, a pipe aimọ ki o si decidedly a lightweight, ti o polled 0.43% lodi si rẹ ara 0,38 % ti lapapọ ajodun ibo. Wọnyi yi ati lẹhin igba pipẹ ni ojulumo obscurity ati itakete ninu awọn oselu si nmu, o ti reappeared ni gbangba aye laipe, hinting on lotun oselu okanjuwa ninu awọn bọ 2017 ajodun idibo ninu eyi ti Aare Uhuru Kenyatta ti wa ni o ti ṣe yẹ lati wá tun-idibo. O je ninu awọn atako olori ti o Aare oba pade nigbati o ti gbalejo nipa Uhuru ni 2015 ni oba ma ká nikan ajodun ibewo si Kenya. Akoso, o dabi lati ti tẹ si okun, awọn ifilelẹ ti awọn atako oselu aṣọ mu nipa Raila Odinga, ani bi o ati Raila ti ti gun-duro oselu ọta ati fun igba pipẹ dabi enipe julọ išẹlẹ ti ti oselu ore. Karua nigbamii abandoned rẹ oselu ibasepo pelu Raila <ref>{{cite web|url=http://www.nation.co.ke/news/Martha-Karua-meets-Raila-Odinga-after-ditching-the-Opposition/1056-3448740-f2ppr6/|title=Martha Karua meets Raila Odinga after ditching him|author=Lang'at, Patrick|publisher=''Daily Nation''|date=11 November 2016|accessdate=19 February 2017 |language=}}</ref>. Ni December 2015 Karua gba eleyi si gbigba a multimillion-iwon "ẹbun" si rẹ ajodun ipolongo owo lati British American Tobacco. Karua so wipe o ro wipe awọn ilowosi nipa Paul Hopkins, a adan abáni, je kan ti ara ẹni ẹbun. Awọn owo ti a ti san nipasẹ Mary M'Mukindia ti o ti nṣiṣẹ Karua ká ipolongo. Šaaju si yi, Martha Karua ti gun gbadun ni rere ninu kikopa untainted nipa ibaje nipa ọpọlọpọ sugbon yi bribery Iroyin han lati lé iyemeji lori yi. Ko si culpability ti a ti fihan tabi owo lepa rẹ. Karua ti muduro wipe o le wa ko le ibaje <ref name=bat>[http://www.nation.co.ke/news/politics/Karua-now-caught-up-in-Sh7m-BAT-bribery-storm/-/1064/3003322/-/s271kvz/-/index.html Karua fights back as British paper names her in Sh7m BAT bribery storm], 20 December 2015, Thew Nation, Retrieved 25 March 2016</ref>. ==Idalola ati idanimo== Ni 1991 Karua ti a mọ nipa Human Rights Watch bi a eto eda eniyan atẹle. Ni December 1995 o ti fun un nipa awọn Federation of Kenya Women Lawyers (FIDA) fun imutesiwaju awọn fa ti awọn obirin. Ni 1999 ni Kenya Abala ti awọn International Commission of jurists fun un rẹ<ref>{{cite web|url=https://www.tuko.co.ke/150006-here-is-the-job-offer-that-can-change-martha-karuas-political-career.html|title=Martha Karua is fit to be next chief justice - MP|author=Kasami, Dickens|publisher=TUKO|accessdate=19 February 2017 |language=}}</ref> ni 1999 Kenya teletele ti Odun ati ni odun kanna kanna oṣu, ofin awujọ ti Kenya (LSK) fun un rẹ ni ofin awọn oṣiṣẹ nitori tokantokan Eye <ref name=foundry/>. ==References== {{reflist|30em}} ==External links== *[http://www.narckenya.org/?id=6&lv2id=9&mem_id=7 Profile: Martha Karua from NARC] {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Karua, Martha}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1957]] [[Ẹ̀ka:ngbe eniyan]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọba àti ìjòyè ní Kenya]] [[Ẹ̀ka:àwọn ará Kẹ́nyà]] qwmkk7i51q35jn0up25sbgr14434ux3 Oluranti Adebule 0 65845 639645 588244 2026-11-07T14:42:10Z ToluT15 33915 Mo fi ọna asopọ kun un. 639645 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Dr Idiat Oluranti Adebule|party=[[All Progressives Congress]]|order=15th Deputy Governor of Lagos State|predecessor=[[Adejoke Orelope-Adefulire]]|birth_name=Idiat Oluranti Adebule|birth_date={{birth date and age|1970|11|27|df=y}}|birth_place=[[Ojo, Nigeria|Ojo]], [[Lagos State]], [[Nigeria]]|alma_mater=[[Lagos State University]]|religion=[[Islam]]}} '''Dr Oluranti Adebule''', (bíi ní ọjọ́kẹtàdínlọ́gbọ̀ oṣù kọkànlá ọdún 1970) jẹ́ ẹ̀kẹẹ̀dọ́gùn Igbákejì [[Gómìnà]] Ìpínlẹ [[Èkó]].<ref>{{cite web|url=http://guardian.ng/features/education/adebule-lauds-bafs-intervention-at-yaba-school/|title=Adebule lauds BAF’s intervention at Yaba school|author=|date=|work=guardian.ng|accessdate=28 November 2016}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:The Vice President, Shri M. Hamid Ansari and Smt. Salma Ansari being received by the Deputy Governor of Lagos, Dr. (Mrs.) Oluranti Adebule, on their arrival, at Murtala Muhammed International Airport, in Lagos, Nigeria.jpg|thumb|Oluranti Adebule]] == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Adebule, Olurante}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1970]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú]] [[Ẹ̀ka:Àwọn oníṣòwò ará Nàìjíríà]] 2dnznbnp4zj1i9137ppl0x1lmorttux 639646 639645 2026-11-07T14:58:19Z ToluT15 33915 Mo fi apakan kan kun pẹ̀lú àwọn ìtọ́kasí. 639646 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Dr Idiat Oluranti Adebule|party=[[All Progressives Congress]]|order=15th Deputy Governor of Lagos State|predecessor=[[Adejoke Orelope-Adefulire]]|birth_name=Idiat Oluranti Adebule|birth_date={{birth date and age|1970|11|27|df=y}}|birth_place=[[Ojo, Nigeria|Ojo]], [[Lagos State]], [[Nigeria]]|alma_mater=[[Lagos State University]]|religion=[[Islam]]}} '''Dr Oluranti Adebule''', (bíi ní ọjọ́kẹtàdínlọ́gbọ̀ oṣù kọkànlá ọdún 1970) jẹ́ ẹ̀kẹẹ̀dọ́gùn Igbákejì [[Gómìnà]] Ìpínlẹ [[Èkó]].<ref>{{cite web|url=http://guardian.ng/features/education/adebule-lauds-bafs-intervention-at-yaba-school/|title=Adebule lauds BAF’s intervention at Yaba school|author=|date=|work=guardian.ng|accessdate=28 November 2016}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀ àti ẹ̀kọ́ == Adebule ni a bi ni ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n oṣù kọkànlá ọdún 1970 ní Ojo Alaworo, ní Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ojo ní Ìpínlẹ̀ Èkó, <nowiki>[[Nàìjíríà]]</nowiki>. Ó lọ sí ilé-ìwé Awori College, Ojo, kí ó tó tẹ̀síwájú sí Yunifásítì Ìpínlẹ̀ Èkó (Lagos State University), níbi tí ó ti gba oyè àkọ́kọ́ nínú Ẹ̀kọ́ (Bachelor of Arts in Education) pẹ̀lú ìtọ́kasí lórí Ẹ̀kọ́ Ìsìláàmù ní ọdún 1992. Nígbà tó yá, ó gba oyè kejì (Master's degree) nínú Ẹ̀kọ́ nípa Ètò Ẹ̀kọ́ (Curriculum Studies) ní ọdún 1997, ó sì tún gba oyè gíga jùlọ (PhD) nínú ẹ̀ka kan náà ní ọdún 2012 láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga kan náà.<ref>https://www.thecable.ng/adebule-lagos-ssg-emerges-ambodes-running-mate/</ref><ref>https://wardcnigeria.org/profile-of-dr-idiat-oluranti-adebule/</ref><ref>https://trustradio.com.ng/en/deputy-governors-series3</ref>[[File:The Vice President, Shri M. Hamid Ansari and Smt. Salma Ansari being received by the Deputy Governor of Lagos, Dr. (Mrs.) Oluranti Adebule, on their arrival, at Murtala Muhammed International Airport, in Lagos, Nigeria.jpg|thumb|Oluranti Adebule]] == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Adebule, Olurante}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1970]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú]] [[Ẹ̀ka:Àwọn oníṣòwò ará Nàìjíríà]] fpjai23a0lbvu9fentlaeb4dpmimj6j 639647 639646 2026-11-07T15:04:54Z ToluT15 33915 Mo fi ìtọ́kasí kún un. 639647 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Dr Idiat Oluranti Adebule|party=[[All Progressives Congress]]|order=15th Deputy Governor of Lagos State|predecessor=[[Adejoke Orelope-Adefulire]]|birth_name=Idiat Oluranti Adebule|birth_date={{birth date and age|1970|11|27|df=y}}|birth_place=[[Ojo, Nigeria|Ojo]], [[Lagos State]], [[Nigeria]]|alma_mater=[[Lagos State University]]|religion=[[Islam]]}} '''Dr Oluranti Adebule''', (bíi ní ọjọ́kẹtàdínlọ́gbọ̀ oṣù kọkànlá ọdún 1970) jẹ́ ẹ̀kẹẹ̀dọ́gùn Igbákejì [[Gómìnà]] Ìpínlẹ [[Èkó]].<ref>{{cite web|url=http://guardian.ng/features/education/adebule-lauds-bafs-intervention-at-yaba-school/|title=Adebule lauds BAF’s intervention at Yaba school|author=|date=|work=guardian.ng|accessdate=28 November 2016}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://businessday.ng/analysis/article/oluranti-adebule-and-the-triumph-of-industry/</ref> == Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀ àti ẹ̀kọ́ == Adebule ni a bi ni ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n oṣù kọkànlá ọdún 1970 ní Ojo Alaworo, ní Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ojo ní Ìpínlẹ̀ Èkó, <nowiki>[[Nàìjíríà]]</nowiki>. Ó lọ sí ilé-ìwé Awori College, Ojo, kí ó tó tẹ̀síwájú sí Yunifásítì Ìpínlẹ̀ Èkó (Lagos State University), níbi tí ó ti gba oyè àkọ́kọ́ nínú Ẹ̀kọ́ (Bachelor of Arts in Education) pẹ̀lú ìtọ́kasí lórí Ẹ̀kọ́ Ìsìláàmù ní ọdún 1992. Nígbà tó yá, ó gba oyè kejì (Master's degree) nínú Ẹ̀kọ́ nípa Ètò Ẹ̀kọ́ (Curriculum Studies) ní ọdún 1997, ó sì tún gba oyè gíga jùlọ (PhD) nínú ẹ̀ka kan náà ní ọdún 2012 láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga kan náà.<ref>https://www.thecable.ng/adebule-lagos-ssg-emerges-ambodes-running-mate/</ref><ref>https://wardcnigeria.org/profile-of-dr-idiat-oluranti-adebule/</ref><ref>https://trustradio.com.ng/en/deputy-governors-series3</ref>[[File:The Vice President, Shri M. Hamid Ansari and Smt. Salma Ansari being received by the Deputy Governor of Lagos, Dr. (Mrs.) Oluranti Adebule, on their arrival, at Murtala Muhammed International Airport, in Lagos, Nigeria.jpg|thumb|Oluranti Adebule]] == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Adebule, Olurante}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1970]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú]] [[Ẹ̀ka:Àwọn oníṣòwò ará Nàìjíríà]] dnl90vg2na8zjqsyxyg7aoccaie7zqs 639648 639647 2026-11-07T15:08:26Z ToluT15 33915 Mo fi ọna asopọ kun un. 639648 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Dr Idiat Oluranti Adebule|party=[[All Progressives Congress]]|order=15th Deputy Governor of Lagos State|predecessor=[[Adejoke Orelope-Adefulire]]|birth_name=Idiat Oluranti Adebule|birth_date={{birth date and age|1970|11|27|df=y}}|birth_place=[[Ojo, Nigeria|Ojo]], [[Lagos State]], [[Nigeria]]|alma_mater=[[Lagos State University]]|religion=[[Islam]]}} '''Dr Oluranti Adebule''', (bíi ní ọjọ́kẹtàdínlọ́gbọ̀ oṣù kọkànlá ọdún 1970) jẹ́ ẹ̀kẹẹ̀dọ́gùn Igbákejì [[Gómìnà]] Ìpínlẹ [[Èkó]].<ref>{{cite web|url=http://guardian.ng/features/education/adebule-lauds-bafs-intervention-at-yaba-school/|title=Adebule lauds BAF’s intervention at Yaba school|author=|date=|work=guardian.ng|accessdate=28 November 2016}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://businessday.ng/analysis/article/oluranti-adebule-and-the-triumph-of-industry/</ref> == Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀ àti ẹ̀kọ́ == Adebule ni a bi ni ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n oṣù kọkànlá ọdún 1970 ní Ojo Alaworo, ní Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ojo ní Ìpínlẹ̀ [[Èkó]], [[Nàìjíríà]]. Ó lọ sí ilé-ìwé Awori, Ojo, kí ó tó tẹ̀síwájú sí Yunifásítì Ìpínlẹ̀ Èkó (Lagos State University), níbi tí ó ti gba oyè àkọ́kọ́ nínú Ẹ̀kọ́ (Bachelor of Arts in Education) pẹ̀lú ìtọ́kasí lórí Ẹ̀kọ́ Ìsìláàmù ní ọdún 1992. Nígbà tó yá, ó gba oyè kejì (Master's degree) nínú Ẹ̀kọ́ nípa Ètò Ẹ̀kọ́ (Curriculum Studies) ní ọdún 1997, ó sì tún gba oyè gíga jùlọ (PhD) nínú ẹ̀ka kan náà ní ọdún 2012 láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga kan náà.<ref>https://www.thecable.ng/adebule-lagos-ssg-emerges-ambodes-running-mate/</ref><ref>https://wardcnigeria.org/profile-of-dr-idiat-oluranti-adebule/</ref><ref>https://trustradio.com.ng/en/deputy-governors-series3</ref>[[File:The Vice President, Shri M. Hamid Ansari and Smt. Salma Ansari being received by the Deputy Governor of Lagos, Dr. (Mrs.) Oluranti Adebule, on their arrival, at Murtala Muhammed International Airport, in Lagos, Nigeria.jpg|thumb|Oluranti Adebule]] == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Adebule, Olurante}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1970]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú]] [[Ẹ̀ka:Àwọn oníṣòwò ará Nàìjíríà]] 34r74ylpnsy5ofr00unbhg9l3l8iljh 639974 639648 2026-11-08T04:47:02Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639974 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Dr Idiat Oluranti Adebule|party=[[All Progressives Congress]]|order=15th Deputy Governor of Lagos State|predecessor=[[Adejoke Orelope-Adefulire]]|birth_name=Idiat Oluranti Adebule|birth_date={{birth date and age|1970|11|27|df=y}}|birth_place=[[Ojo, Nigeria|Ojo]], [[Lagos State]], [[Nigeria]]|alma_mater=[[Lagos State University]]|religion=[[Islam]]}} '''Dr Oluranti Adebule''', (bíi ní ọjọ́kẹtàdínlọ́gbọ̀ oṣù kọkànlá ọdún 1970) jẹ́ ẹ̀kẹẹ̀dọ́gùn Igbákejì [[Gómìnà]] Ìpínlẹ [[Èkó]].<ref>{{cite web|url=http://guardian.ng/features/education/adebule-lauds-bafs-intervention-at-yaba-school/|title=Adebule lauds BAF’s intervention at Yaba school|author=|date=|work=guardian.ng|accessdate=28 November 2016|archive-date=28 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161128200407/http://guardian.ng/features/education/adebule-lauds-bafs-intervention-at-yaba-school/|dead-url=yes}}</ref><ref>https://businessday.ng/analysis/article/oluranti-adebule-and-the-triumph-of-industry/</ref> == Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀ àti ẹ̀kọ́ == Adebule ni a bi ni ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n oṣù kọkànlá ọdún 1970 ní Ojo Alaworo, ní Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ojo ní Ìpínlẹ̀ [[Èkó]], [[Nàìjíríà]]. Ó lọ sí ilé-ìwé Awori, Ojo, kí ó tó tẹ̀síwájú sí Yunifásítì Ìpínlẹ̀ Èkó (Lagos State University), níbi tí ó ti gba oyè àkọ́kọ́ nínú Ẹ̀kọ́ (Bachelor of Arts in Education) pẹ̀lú ìtọ́kasí lórí Ẹ̀kọ́ Ìsìláàmù ní ọdún 1992. Nígbà tó yá, ó gba oyè kejì (Master's degree) nínú Ẹ̀kọ́ nípa Ètò Ẹ̀kọ́ (Curriculum Studies) ní ọdún 1997, ó sì tún gba oyè gíga jùlọ (PhD) nínú ẹ̀ka kan náà ní ọdún 2012 láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga kan náà.<ref>https://www.thecable.ng/adebule-lagos-ssg-emerges-ambodes-running-mate/</ref><ref>https://wardcnigeria.org/profile-of-dr-idiat-oluranti-adebule/</ref><ref>https://trustradio.com.ng/en/deputy-governors-series3</ref>[[File:The Vice President, Shri M. Hamid Ansari and Smt. Salma Ansari being received by the Deputy Governor of Lagos, Dr. (Mrs.) Oluranti Adebule, on their arrival, at Murtala Muhammed International Airport, in Lagos, Nigeria.jpg|thumb|Oluranti Adebule]] == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Adebule, Olurante}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1970]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àyọkà kúkurú]] [[Ẹ̀ka:Àwọn oníṣòwò ará Nàìjíríà]] qel79ev35dnadj93wvqwyhr0698wevj Tukur Yusuf Buratai 0 66110 640068 598199 2026-11-08T07:51:25Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640068 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Tukur Yusuf Buratai | birth_date = {{Birth date and age|1960|11|24|df=yes}} | death_date = |birth_place = | death_place = | placeofburial = | image = Lt. Gen. Tukru Yusuf Buratai, Chief of Army Staff, from African Land Force Summit2018 with Nigerian CoD (cropped).jpg | caption = Lt.Gen.Tukur Yusuf Buratai 2018 |office1 =[[Chief of Army Staff (Nigeria)|Ọgá àwọn Ọmọṣẹ́ Agbógun]] |term_start1= July 2015 |term_end1= |predecessor1= LT-Gen. [[Kenneth Minimah]] |successor1 = |office2 =Commander, [[Multinational Joint Task Force]] |term_start2= May 2014 |term_end2= July 2015 |predecessor2= Brig-Gen. [[Enitan Ransome-Kuti|E. Ransome-Kuti]] |successor2 = Maj-Gen. [[Iliya Abbah]] | nickname = | allegiance = {{flag|Nigeria}} | branch =[[File:Flag of the Nigerian Army Headquarters.svg|21px]] [[Nigerian Army]] | serviceyears = 1981 – | rank = [[Lieutenant general]] | commands = [[Multinational Joint Task Force]] | battles = [[Boko Haram|Boko Haram Insurgency War]] | laterwork = |alma_mater =[[Nigerian Defence Academy]]<br>[[University of Maiduguri]] }} '''Tukur Yusuf Buratai''' (ojoibi 24 Osu Kokanla 1960) je [[Lieutenant general|Igbakeji Ogagun]] ara Naijiria ati [[Chief of Army Staff (Nigeria)|Oga awon Omose Agbogun]] ile Naijiria lowo,<ref name=NA-Chronicle>{{cite web|title=Nigerian Army Chronicle of Command|url=http://army.mil.ng/Chronicle%20of%20Command.html|website=Nigerian Army|accessdate=16 September 2015|archive-date=21 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150721222815/http://army.mil.ng/Chronicle%20of%20Command.html|dead-url=yes}}</ref> ipo ti Aare [[Muhammadu Buhari]] yan si ni Osu Keje 2015.<ref name=LeadershipNG>{{cite web|last1=George|first1=Agba|title=Major General TY Buratai New Chief Of Army Staff|url=http://leadership.ng/news/446721/major-general-ty-buratai-new-chief-of-army-staff|accessdate=13 July 2015|archive-date=14 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714024437/http://leadership.ng/news/446721/major-general-ty-buratai-new-chief-of-army-staff|dead-url=yes}}</ref> O gba ipo ologun ni 1983, latigba na o ti sise ni ipo orisirisi bi oga, alamojuto ati olukoni. {{ekunrere}} ==Itokasi== {{reflist}} {{igbesiaye|1960||Buratai Tukur Yusuf}} {{Àwọn Ọ̀gá àwọn Ọmọṣẹ́ Agbógun Nàìjíríà (COAS)}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọmọṣẹ́ ológun ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọ̀gágun ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn Ọ̀gá Ọmọṣẹ́ Agbógun Nàìjíríà]] c7qmz5qkkpcjitsn84p87qiz4gjcnql Oníṣe:GerardM/Prime Ministers of the Comoros 2 66652 639642 630170 2026-11-07T13:45:25Z ListeriaBot 17294 Wikidata list updated [V2] 639642 wikitext text/x-wiki This list is not ready for use on Wikipedia because a Prime Minister of the Comoros who was Prime Minister twice does not show twice. {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P39 wd:Q52995381 } |section= |sort=P39/Q52995381/P580 |sort_order=desc |columns=label:Article,description,P27:Country,P39/Q52995381/P580:Start date,P39/Q52995381/P582:End date,P18:Image |thumb=128 |min_section=2 }} {| class='wikitable sortable' ! Article ! description ! Country ! Start date ! End date ! Image |- | ''[[:d:Q265289|Ali Mroudjaé]]'' | | [[Kòmórò]] | 1982-02-08 | 1984-12-31 | [[Fáìlì:Ali Mroudjae in Lomé (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q330930|Ahmed Abdou]]'' | | [[Kòmórò]] | 1996-12-27 | 1997-09-09 | |- | ''[[:d:Q385519|Salim Ben Ali]]'' | | [[Kòmórò]] | 1978-12-22 | 1982-02-08 | |- | ''[[:d:Q855447|Bianrifi Tarmidi]]'' | | [[Kòmórò]] | 1999-12-01 | 2000-11-29 | |- | [[Tadjidine Ben Said Massounde]] | olóṣèlú, Kòmórò | [[Kòmórò]] | 1996-03-28 | 1996-12-27 | [[Fáìlì:Tadjidine Ben Said Massounde illustration.png|center|128px]] |- | [[Caabi El-Yachroutu Mohamed]] | olóṣèlú, Kòmórò | [[Kòmórò]] | 1995-04-29 | 1996-03-27 | [[Fáìlì:Caabi El-Yachroutu Mohamed (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2080189|Abbas Djoussouf]]'' | | [[Kòmórò]] | 1998-11-24 | 1999-04-30 | |- | ''[[:d:Q2688080|Said Mohamed Cheikh]]'' | | [[Fránsì]] | | | |- | ''[[:d:Q2827510|Ahmed Ben Cheikh Attoumane]]'' | | [[Kòmórò]] | | | |- | [[Hamada Madi]] | olóṣèlú, Kòmórò | [[Kòmórò]] | 2000-11-29 | 2002-04-15 | [[Fáìlì:Hamada Madi 2018.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3561650|Abdallah Mohamed]]'' | | [[Kòmórò]] | 1976-01-06 | 1978-12-22 | |- | ''[[:d:Q5984564|Ibrahim Halidi]]'' | | [[Kòmórò]] | 1993-01-01 | 1993-05-26 | [[Fáìlì:Ibrahim Halidi.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7399901|Prince Ibrahim bin Ali of Grande Comore]]'' | | [[Fránsì]] | 1970-04-02 | 1972-07-16 | [[Fáìlì:Said Ibrahim.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12811186|Nourdine Bourhane]]'' | | [[Kòmórò]] | 1997-12-07 | 1998-05-30 | |- | ''[[:d:Q30902911|Saïd Ali Mohamed]]'' | | [[Kòmórò]] | 1993-05-26<br/>1995-10-31 | 1993-06-19<br/>1996-01-26 | |- | ''[[:d:Q30902912|Mohamed Abdou Madi]]'' | | [[Kòmórò]] | 1994-01-02 | 1994-10-14 | |- | ''[[:d:Q30902916|Halifa Humadi]]'' | | [[Kòmórò]] | 1994-10-14 | 1995-04-29 | |} {{Wikidata list end}} f58pyrn132e4v7hl4rlfdd3q8j047qi Oníṣe:GerardM/Members of the National Assembly of the Congo 2 66661 639651 639538 2026-11-07T17:49:12Z ListeriaBot 17294 Wikidata list updated [V2] 639651 wikitext text/x-wiki This list is not ready for use on Wikipedia because a Member of the National Assembly of the Congo who was a member twice does not show twice. {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P39 wd:Q21295980 } |section= |sort=P39/Q21295980/P580 |sort_order=desc |columns=label:Article,description,P27:Country,P39/Q21295980/P580:Start date,P39/Q21295980/P582:End date,P18:Image |thumb=128 |min_section=2 }} {| class='wikitable sortable' ! Article ! description ! Country ! Start date ! End date ! Image |- | ''[[:d:Q57890|Isidore Mvouba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Isidore Mvouba - 2019 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q112399|Joseph Kignoumbi Kia Mboungou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2002 | | |- | ''[[:d:Q521920|André Milongo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Milongo3.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q740438|Alphonse Massamba-Débat]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Stamp of Congo, Republic (Brazzaville) - 1965 - Colnect 675065 - Président Massamba Debat (cropped).jpeg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q767085|Bernard Kolélas]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q1541759|Jean-Baptiste Tati-Loutard]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]]<br/>[[Fránsì]] | | | [[Fáìlì:Tati-Loutard.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3022596|Denis-Christel Sassou Nguesso]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Denis Christel Sassou Nguesso - 2018 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3085455|François Nguimbi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q3121597|Guy Brice Parfait Kolélas]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]]<br/>[[Fránsì]] | 2007 | 2021-03-22 | |- | ''[[:d:Q3142653|Hugues Ngouelondélé]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q3169789|Jean-Pierre Thystère Tchicaya]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q3229259|Justin Lekoundzou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q3295579|Martin Parfait Aimé Coussoud-Mavoungou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Òṣèlú ilẹ̀ Kóngò|Orílẹ̀-èdè Olómìnira Olóṣèlú ilẹ̀ Kóngò]]<br/>[[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Coussoud-Mavoungou - 2019 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3383396|Pierre-Michel Nguimbi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q3386379|Pierre Moussa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Pierre Moussa, President of the Commission of the CEMAC - 2014 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3438286|Rodolphe Adada]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Rodolphe Adada - 2005 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3557597|Victor Tamba-Tamba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q3588368|Emile Bongeli]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira Òṣèlú ilẹ̀ Kóngò|Orílẹ̀-èdè Olómìnira Olóṣèlú ilẹ̀ Kóngò]]<br/>[[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q4686987|Adélaïde Moundélé-Ngollo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q4697192|Aimé Emmanuel Yoka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2012-08 | 2016-08 | |- | ''[[:d:Q4705682|Alain Moka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q4720824|Alexandre Denguet Atiki]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q4760022|André Okombi Salissa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:André Okombi Salissa - 2019 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4821030|Auguste-Célestin Gongarad Nkoua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q4888314|Benjamin Bounkoulou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q4893697|Bernard Tchibambelela]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2012 | 2017 | [[Fáìlì:Bernard tchibambelela.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4979263|Bruno Itoua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q5128679|Claude Alphonse Nsilou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q5129307|Claudine Munari]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2022-08-16 | | [[Fáìlì:Claudine Munari (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5371792|Emilienne Raoul]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2002-07-18 | 2007-03-10 | [[Fáìlì:Émilienne Raoul - 2012 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5409443|Euloge Landry Kolélas]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Euloge Landry Kolélas - 2019 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5452128|Firmin Ayessa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Firmin Ayessa - 2018 (cropped).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5493295|François Ibovi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 1992 | 2012-09-05 | |- | ''[[:d:Q5515546|Gabriel Bokilo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Gabriel Bokilo.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5515770|Gabriel Oba-Apounou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q5515899|Gabriel Valère Eteka Yemet]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q5561139|Gilbert Ondongo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Congolese Finance Minister (6498524327) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5625984|Gérard Bitsindou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q5715430|Henri Djombo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2002 | | [[Fáìlì:Henri Djombo - Salon du livre de Paris 2015.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6169165|Jean-Claude Siapa Ivouloungou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6169352|Jean-Jacques Bouya]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6169656|Jean-Marie Tassoua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Jean Marie Tassoua, 2020.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6169668|Jean-Martin Mbemba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6169679|Jean-Michel Bokamba-Yangouma]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6169929|Jean-Pierre Lékoba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6172056|Jeanne Dambendzet]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6281268|Joseph Badiabio]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6317789|Justin Koumba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6482763|Lamyr Nguélé]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Lamyr Nguélé - July 2018 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6688406|Louis Zatonga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6695723|Luc Adamo Matéta]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6711024|Léon-Alfred Opimbat]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6745366|Mamadou Kamara Dékamo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6774710|Martial Mathieu Kani]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6787108|Mathias Dzon]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 1992 | 2002 | [[Fáìlì:Mathias Dzon - 2020 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6793338|Maurice Mavoungou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q6950074|Mélanie Komzo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q7141729|Pascal Tsaty Mabiala]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 1992 | | [[Fáìlì:Pascal Tsaty Mabiala pour Madingou (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7191981|Pierre-Ernest Abandzounou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q7192163|Pierre Damien Boussoukou-Boumba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q7192339|Pierre Mabiala]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Pierre Mabiala 2016 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7192379|Pierre Ngolo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Pierre Ngolo - 2018 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7192384|Pierre Nzila]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q7192397|Pierre Passi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q7299001|Raymond Mboulou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Raymond Mboulou, July 2016.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7453340|Serge Michel Odzoki]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Serge Michel Odzoki - July 2018 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7630018|Stéphane Maurice Bongho-Nouarra]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q7660858|Sylvestre Ossiala]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q8022581|Willy Matsanga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q15046890|Jean-Claude Gakosso]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2007-08-31 | 2017-08-19 | [[Fáìlì:Jean-Claude Gakosso - 2023 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16190965|Henri Ossébi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Henri Ossébi, ABr 1150GB0017.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16191165|Fernand Sabaye]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q16204260|Alexis Ndinga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q16673607|Jean-Pierre Makouta-Mboukou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q16727513|Michel Bidimbou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q16727600|Roland Bouiti-Viaudo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q16730014|Jean-Claude Ibovi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q16733553|Serge Blanchard Oba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q16873364|Raymond Isaac Follo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q16886205|Joseph Tsalabiendzé]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q16951225|Benoît Bati]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q17110704|Jean-Didace Médard Moussodia]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q17111062|René-Dambert Ndouane]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q17388560|Marcel Kalla]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q19819308|Thierry Moungalla]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]]<br/>[[Fránsì]] | 2022 | | [[Fáìlì:Thierry Moungalla (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q21007638|Julien Makoundi Tchibinda]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q23928873|Clément Mouamba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Clément Mouamba - 2017 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q24158913|Léonidas Mottom]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2017-08-19 | 2022-08 | |- | ''[[:d:Q25695110|Léon Raphaël Mokoko]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Léon Raphaël Mokoko (20 April 2015) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q26689539|Jean-Marc Thystère-Tchicaya]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Jean-Marc Thystère-Tchicaya, 2025 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q30728059|Julien Francis Moufonda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q46550904|Jean Dello]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Jean Dello.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q48778049|Pierre Obambi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Pierre Obambi.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q48778190|Destinée Ermela Doukaga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2017-07-15 | 2022-07 | |- | ''[[:d:Q50379869|Aimé Ange Wilfrid Bininga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2017-08-19 | | [[Fáìlì:Aimé Ange Wilfrid Bininga (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q55807584|Josué Rodrigue Ngouonimba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q57069711|Charles Nganfouomo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q57464277|Nicéphore Fylla de Saint-Eudes]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q61600532|Inès Nefer Ingani]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2017-08-19 | | [[Fáìlì:Inès Nefer Ingani (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q61729121|Jean-François Kando]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568528|Sylvain Samba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568529|Hyppolite Seko]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568530|Jean Aimé Sounda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568531|Jean Sybali]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568532|Paul Gilbert Tchignoumba Boumba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568533|Laurent Tengo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568536|Marie Louise Tono]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568537|Jean Appolinaire Tsiba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568539|Adrien Tsoumou Moukassa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568540|Yves Tsoumou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568541|Bienvenu Victor Zamba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568543|Henri Zoniaba Ayimessone]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568775|Philippe Ampion]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568776|Pierre Symphorien Aniaba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568778|Pierre Bassouama]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568779|Jean Marie Batheas]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568780|Gabriel Bizonzi Nouny]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568781|Bernard Claude Auge Bongo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568782|Raymond Bongo Mavoungou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568783|Jean Marie Bopoumbou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568785|Edith Ebourefe]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568786|Julien Epola]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568789|Isabelle Marthe Fila]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568790|Tanguy Jastel Fouemina]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568791|Guillaume Foutou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568792|Guy Timothee Gantsio Ngambou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568794|Alphonsine Ibeyabo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568796|Ibrahim Diawara]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568797|Hyacinthe Ingani]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568798|Hilaire Epiphane Kidzie]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568799|Amedee Kiloemba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568800|Alphonse Kitombo Ngoko]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568801|Laurent Kollo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568802|Alphonse Koua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568805|Dieudonne Lengoma]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568806|Marcel Leouobo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568807|Delphin Loembet]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568808|Veronique Loembet]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568810|Jean Louela Boumba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568811|Loussakou Francois]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568812|Andre Emile Mabonzo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568813|Yves Bernard Mahoungou Masila]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568814|Jean Jacques Malanda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568815|Philibert Malonga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568816|Gerry Gerard Mangondo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568817|Jean Baptiste Mavoungou Makaya]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568818|Mabio Mavoungou Zinga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568819|Jean Michel Mavoungou-Ngot]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568820|Damien Miakassissa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568821|Claude Abraham Milandou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568822|Placide Moudoudou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568826|Ulrich Ngoma Mboungou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568827|Charles David Ngoubili]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568829|Jean Marie Nsonde]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568830|Handel Laury Nzengui Mombo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568832|Roger Edouard Okoula]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568833|Jean Claude Ollingo Oniangue]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568835|Jean Daniel Ovaga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568838|Jean Sibaly]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568839|Louis Soussa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568842|Jean Tseke Moukila]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570911|Georges Métoul]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570914|Jean Rodrigue Mvouma]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570916|Jean Serge Kentoula]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570930|Emilienne Charlotte Lékoundzou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570931|Bernadette Ondaye]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570934|Paul Stanislas Nguié]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570940|Théophile Adoua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112570942|Victor Foudi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112581719|Ghislain Thierry Maguessa Ebomé]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2022-08-16 | | [[Fáìlì:Ghislain Thierry Maguessa Ebomé - 2022 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q112655000|Daniel Baloubouka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655001|Dominique Basseyla]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Dominique Basseyila.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q112655002|Ambroise Bayakissa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655004|Jean Richard Bongo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655005|Auguste Boussoukou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655006|Serge César Bouya]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655007|Prosper Bouétoubassa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655008|Emmanuel Bété-Siba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655010|Prosper Diatoulou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655011|Eric Dékambi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655012|Antoinette Ganongo Olou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655015|Jean Claude Dieudonné Hemilombolo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655016|Serge Victor Ignoumba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655017|Martial De-Paul Ikounga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655019|Patrice Kadia]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655021|Boniface Kiminou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655022|André Kissangui]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655025|Jean Alexis Legernare]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655026|Jean Toussaint Loemba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655027|Mathias Raymond Loukoulou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655028|André Fortuné Louzitou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655031|Darius Makaya Zassi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655032|Joseph Mapengo Ganongo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655033|Enoch Matabouna]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655034|Jean Matamaya]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655035|Jean-Paul Matsima]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655036|Stevy Etienne Mayela]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655037|Raoul Mboungou Nzoumba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655038|Daniel Mboyi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655039|Dieudonné Missié]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655040|Paul Miénahata]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655044|Jacques Motto]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655045|Jean Claude Mouanda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655046|Henri Mouleké]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655047|Jean Bernard Moussodia]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655049|Rodrigue Arsène Mouyecket]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655053|Nguimbi Piere Michel]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655055|Gaston Ndivili]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655056|Fidèle Ngouaka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655058|Dominique Nimi Madingou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655059|Jean Gilbert Nitou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655062|Lucie Oba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655063|Lambert Okoko]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655065|Séraphin Onsouene]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655066|Emille Ouosso]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2022-08-16 | | |- | ''[[:d:Q112655067|Daniel Pea]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655068|Micheline Potignon]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655070|Abraham Soko]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112655072|Norbert Constant Zaba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660125|Emmanuel Boungouanza]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660126|Joseph Adam Boussou Diangou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660244|Pierre Bakoli Bayack]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660246|Philippes Célestin Bokondo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660247|Jacques Bombet]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660250|Raymond Ebounda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660253|Norbert Iboko]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660254|Jean Kaba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660255|Yvon Roger Kouebe]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660256|Joseph Mana Kouakoua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660258|Godefroy Mavoungou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660259|Bernard Mbassi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660262|Obambi Ondaye]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112660265|Mélanie Sondjo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661180|Philippe Assama]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661181|Jem Ayoulove]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661182|Zacharie Bakana]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661184|Bita-Madzou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661185|Joachim Bongbele]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661186|Célestin Medouzel]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661187|Pierre Dombo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661188|Maurice Ebale]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661189|Richard Ebouangoy Pounga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661190|Marie Elaka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661191|Albert Elenga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661192|Jean Eyenga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661193|Raymond Ibeaho-Bouya]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661194|Emmanuel Itoua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661195|Hébert Kakoula Kady]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661196|Edouard Kedi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661197|Fidèle Kekolo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661198|Adrienne Kosso]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661199|Alphonse Koumba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661201|Jean Lounana Kouta]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661202|Jean Pierre Magnoungou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661203|Jean Pierre Mahoungou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661204|Abel Massengo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661205|Claude Etienne Massimba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661206|Auguste Mayili]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661207|Adolphe Mbalawa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661208|Flavien Mbela]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661209|Abraham Mbossa Akandze]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661210|Adolphe Mbou Maba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661212|Albert Symphorien Mboussa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661213|Bernard Missamou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661214|Martin Mitsingou Poumba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661215|Augustin Monaphy]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661216|Clément Mouanda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661217|Donatien R. Mouanda Kitsinga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661218|Ralcoh Mouanda Kitsinga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661219|Jacques Mouanda Mpassi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661220|Jean Baptiste Moussa Moukandat]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661221|Jean Claude Moussavou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661222|Pierre Ngaka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661223|Ida Victorine Ngampolo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661224|Gervais Ngatse-Ngouembe]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661225|Nicolas Nkouli]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661226|Christophe Oko]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661227|François Ondaye Akiera]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661229|Georges Ouavelakedi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661230|Angélique Paraiso]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661231|Richard Pounga Ebouangoy]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661232|Jean Aimé Tchibota Taty]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661233|Narcisse Sédar Tsana Banzouzi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661234|Norbert Yaca]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661235|Nicodème Yandza]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661236|Jean Baptiste Yeke Kokolo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661237|Luc Sylvain Yoba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112661238|Daniel Zoula]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q134620182|Maixent Raoul Ominga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2017 | 2022 | [[Fáìlì:Maixent Raoul Ominga.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q136231365|Louis Gabriel Missatou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2022 | | |- | ''[[:d:Q136563452|Vadim Osdet Mvouba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2022-08 | | [[Fáìlì:Vadim Osdet Mvouba.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q136707304|Emmanuel Ebolo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2012 | 2017 | |- | ''[[:d:Q137183787|Léonce Alban Oscar Kaky]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2022-09-30 | | |- | ''[[:d:Q138049438|Marie-Joseph Leko]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 1959 | No/unknown value | |- | ''[[:d:Q139669435|Prince Bertrand Bahamboula]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2022-08 | | [[Fáìlì:Prince Bertrand Bahamboula 16 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q139759967|Rodrigue Malanda-Samba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2022 | | |- | ''[[:d:Q139791406|Mavoungou Zinga Mabio]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2002<br/>2012 | 2007<br/>2017 | |- | ''[[:d:Q141312402|Juste Bernardin Gavet]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2022-10 | 2026-04 | |- | ''[[:d:Q64398239|Ferréol Gassackys]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Ferréol 02.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q65158671|Antoine Bienaimé Obam'Ondon]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Antoine Bienaimé Obam'Ondon.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q94285488|Digne Elvis Okombi Tsalissan]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Digne Elvis Tsalissan Okombi.webp|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95920204|Dieudonné Bantsimba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2022-07 | | |- | ''[[:d:Q105755868|Antoinette Tielé Gambia Olou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q105756339|Charlotte Opimbat]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q105763582|Blandine Nianga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q106366290|Honoré Sayi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:Honoré Sayi - 2017 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q112321250|Gabriel Longobe]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112321258|Marcel Mbani]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112321264|Rigobert Maboundou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112321267|Simon Mfoutou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568207|Raphael Andamoui]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568299|Luther Mbongo Mvouli Obambessa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2017-06 | 2022-06 | [[Fáìlì:Luther Mbongo Mvouli.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q112568397|Alexandre Aloumba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568398|Blaise Ambeto]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568399|Gerald Lone Bambi Goma]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568400|Gabriel Batchi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568401|Brice Dimitri Bayendissa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568402|Placide Helb Bidie Biambemba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568403|Alphonse Bidounga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568404|Alois Devic Bissouta Mabonda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568405|Jean Bruno Biyot]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568406|Gabriel Bokoumaka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568407|Baccer Bongouambe Molobo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568409|Bonaventure Boudzika]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568411|Adélaïde Rufine Chisso]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568412|Samuel Dilou Ngoma]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568413|Virginie Euphrasie Dolama]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568414|José Cyr Adélard Ebina]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568415|Faustin Elenga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568416|Ghyslain Millet Galibali]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568417|Ferrol Constant Patrick Gassackys]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568418|Ninon Pachel Gouamba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568419|Thierry Hobie]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568420|Felix Ibara Ndeli]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568421|Jean Pierre Ibombo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568422|Théodore Ikemou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568423|Suzanne Kaba Vele]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568424|Jean Bruno Kanga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568425|Régis Joseph Kibozi]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568426|Marie Jeanne Kouloumbou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568427|Jean De Dieu Kourissa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568428|Justice Lalissini Bikindou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568429|Claudia Lemboumba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568430|Pascal Alain Leyinda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568463|Jeremih Sylvain Lissouba]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2017-07-16 | | |- | ''[[:d:Q112568464|Simon Litengo Kongo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568465|Alexandre Mabiala]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568466|Christian Ernest Makosso]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568467|Nicolas Jean Jacques Malonga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568468|Olga Clarisse Mambouo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568469|Ferdinand Mamona]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568470|Venance Mania]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568471|Paul Matombe]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568473|Préference Gérald Matsima Kimbembe]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | [[Fáìlì:PGMK.webp|center|128px]] |- | ''[[:d:Q112568474|Jean Antoine Mavoungou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568475|Jean Valère Mbani]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568476|Eugene Mbanzoulou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568477|Joseph Mbossa]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568478|Albert Mbouma]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568481|Michel Mboussi Ngouari]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568482|Stella Mensah]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568483|Josué Mihambou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568484|Pierre Christian Minda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568485|Marien Mobondzo Endzonga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568486|Zacharie Mokemo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568487|Juste Désiré Mondele]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568489|Aimé Hydevert Mouagni]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568490|Jean Jacques Mouanda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568491|Pierre Mouandza]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568492|Serge Hubert Mouele]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568493|David Benoit Mouhoumounou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568494|Christophe Ndiki Mampaka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568495|Accel Arnaud Ndinga Makanda]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568496|François Ndouna]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568497|Auguste Ngabelet]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568498|Bersol Exaucé Ngambili Ibam]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568499|Alphonse Ngatsele]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568500|Denis Auguste Marie Ngokana]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568501|Antoine Ngoula]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568502|Boniface Ngoulou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568503|Golfe Ngozok Misseka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568508|Gaétan Nkodia Kynd]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568509|Jean Nkouka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568510|Marianne Nkounka Mananga Yogo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568511|André Nyanga Elenga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568512|Macaire Nzomono]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568515|Ulriche N'Goma Mboukou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568516|Michel Okoueni]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568517|Maixent Raoul Ominga]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568518|Jaurès Ondele]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568519|Evariste Ondongo]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568520|Dominique Ondze]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568521|Bernadette Ondze]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568523|Oscar Otoka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | 2017-08-19 | | |- | ''[[:d:Q112568524|Saturnin Otsaleyoua]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568525|Abel Jo Owassa Yaucka]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568526|Jules Junior Romy Oyo Embounou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |- | ''[[:d:Q112568527|Germaine Pambou]]'' | | [[Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò]] | | | |} {{Wikidata list end}} exxsmf5zn431ck5iybd5w42mzt1ajlr Oníṣe:GerardM/Member of the House of Assembly of Zimbabwe 2 66797 640146 639485 2026-11-08T10:23:28Z ListeriaBot 17294 Wikidata list updated [V2] 640146 wikitext text/x-wiki This list is not ready for use on Wikipedia because a Member of the House of Assembly of Zimbabwe who was a member twice does not show twice. {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P39 wd:Q21296472 } |section= |sort=P39/Q21296472/P580 |sort_order=desc |columns=label:Article,description,P27:Country,P39/Q21296472/P580:Start date,P39/Q21296472/P582:End date,P18:Image |thumb=128 |min_section=2 }} {| class='wikitable sortable' ! Article ! description ! Country ! Start date ! End date ! Image |- | [[Morgan Tsvangirai]] | | ''[[:d:Q654342|Federation of Rhodesia and Nyasaland]]''<br/>''[[:d:Q750583|Southern Rhodesia]]''<br/>''[[:d:Q217169|Rhodesia]]''<br/>''[[:d:Q890120|Zimbabwe Rhodesia]]''<br/>[[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Morgan Tsvangirai Oslo 2009 A.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q313424|Ian Douglas Smith]]'' | | [[Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan]]<br/>''[[:d:Q217169|Rhodesia]]''<br/>[[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Ian Smith 1975.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q432934|Arthur Mutambara]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Mutambara 2009 crop.jpg|center|128px]] |- | [[Emmerson Mnangagwa]] | olóṣèlú, Sìmbábúè | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Emmerson Mnangagwa Official Portrait (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q514464|Simbarashe Mumbengegwi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Simbarashe Mumbengegwi.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q981736|Joice Mujuru]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Joice Mujuru at Horasis Global Arab Business Meeting 2012 crop.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1379403|Simba Makoni]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q1399766|Joseph Msika]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Joseph Msika.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1533788|Godfrey Beremauro]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q1538373|Ndabaningi Sithole]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]]<br/>''[[:d:Q217169|Rhodesia]]'' | | | [[Fáìlì:Ndabaningi Sithole (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2011278|Obert Mpofu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q2112402|Stan Mudenge]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q2209549|Sabina Mugabe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q2287723|Simon Muzenda]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q2407586|Elliot Manyika]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2001-07-28 | | |- | ''[[:d:Q2431630|Tichaona Jokonya]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q3062672|Roy Bennett]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Roy Bennett 2011 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3081621|Francis Nhema]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q3133488|Herbert Murerwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q3183430|Jonathan Moyo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q3264301|Lovemore Moyo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q3274147|John Nkomo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q3369338|Patrick Chinamasa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Patrick Chinamasa.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4305770|Solomon Mujuru]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q4687771|Aeneas Chigwedere]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q4730957|Allan Savory]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Allan Savory (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4741842|Ambrose Mutinhiri]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2000-11-26 | | |- | ''[[:d:Q4747917|Amos Midzi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q4757697|Andrew Langa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2002-10-27 | | |- | ''[[:d:Q4795279|Arnold Tsunga]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q4926322|Blessing Chebundo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q4944569|Border Gezi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q4967458|Bright Matonga]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5017585|Cain Mathema]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Minister Cain Mathema.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5091407|Chenjerai Hunzvi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5107550|Chris Mushohwe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5147035|Collen Gwiyo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5218173|Daniel Molokele]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5218758|Daniel Shumba]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5230802|David Anthony Chimhini]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5231960|David Butau]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5232494|David Coltart]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:David Coltart.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5238373|David Parirenyatwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:David Parirenyatwa (cropped).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5274292|Didymus Mutasa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:DidymusMutasa1988.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5301822|Douglas Mombeshora]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5335953|Eddie Cross]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5340066|Edna Madzongwe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Edna Madzongwe at the 53rd Commonwealth Parliamentary Conference, in New Delhi on September 22, 2007.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5340334|Edson Zvobgo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Eddison Zvobgo.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5360562|Elias Mudzuri]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5367269|Elphas Mukonoweshuro]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5367868|Elton Mangoma]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5387062|Eric Matinenga]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5416378|Evelyn Masaiti]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5427612|Faber Chidarikire]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5442264|Felix Magalela Mafa Sibanda]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5446764|Fidelis Mhashu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5458776|Fletcher Dulini]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5460278|Flora Buka]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5559396|Gibson Sibanda]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5559982|Gift Banda]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5561692|Giles Mutsekwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5576402|Godfrey Chidyausiku]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5584672|Gorden Moyo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5720588|Heneri Dzinotyiweyi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q5927511|Hubert Nyanhongo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q6019041|Paul Temba Nyathi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q6146138|Jameson Timba]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q6187759|Jessie Majome]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Jessie Fungayi Majome profile pic(1).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6213465|Joel Gabuza]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q6276249|Joram Gumbo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q6282111|Joseph Chinotimba]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q6285211|Joseph Made]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q6386891|Kembo Mohadi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2008-08-25 | 2018-07 | [[Fáìlì:Vice President of Zimbabwe, Mr. Kembo Mohadi, at the Munhumutapa Building, in Harare, Zimbabwe on November 03, 2018 (cropped).JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6505903|Lazarus Dokora]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2006-10-07 | | |- | ''[[:d:Q6510240|Learnmore Jongwe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q6769164|Mark Partridge]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Mark Partridge.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6828646|Michael Bimha]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Michael Bimha (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6848219|Mike Nyambuya]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q6875513|Misheck Kagurabadza]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q6915903|Moses Ndlovu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q6935586|Munacho Mutezo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q6937034|Munyaradzi Gwisai]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q6938737|Murisi Zwizwai]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2003-08-30 | | |- | ''[[:d:Q7025447|Nicholas Goche]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7048451|Nomalanga Khumalo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7070929|Nyasha Chikwinya]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7088073|Olivia Muchena]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Olivia muchena.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7095508|Oppah Muchinguri]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Oppah Muchinguri.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7116568|Ozias Bvute]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7117376|P. K. van der Byl]]'' | | [[Gúúsù Áfríkà]]<br/>[[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7149825|Paul Chimedza]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7152179|Paul Mangwana]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7155466|Paurina Mpariwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7185645|Phillip Chiyangwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7245611|Priscilla Misihairabwi-Mushonga]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Zanda Kalniņa-Lukaševica tiekas ar Zimbabves vēstnieci 02.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7317489|Reuben Marumahoko]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7378129|Rugare Gumbo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7410395|Tendai Biti]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Tendai Biti, 2009 World Economic Forum on Africa.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7412244|Samuel Mumbengegwi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7412644|Samuel Sipepa Nkomo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281611|Berta Chikwama]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281612|Biata B. Nyamupinga]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281614|Blessed Runesu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281615|Cephas Sindi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281616|Chenayimoyo D. Francis Nhema]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281617|Christopher Chigumba]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2004-03-28 | | |- | ''[[:d:Q111281618|Christopher Chitindi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281619|Chriswell Mutematsaka]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281620|Chuma K. Bhasikiti]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281621|Clifford Sibanda]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281622|Costa Machingauta]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281623|Daniel M. Ncube]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281624|David Chapfika]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281625|Denford Masiya]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281626|Dextor T. Nduna]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281627|Dingilizwe Tshuma]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281628|Dorcas Sibanda]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281629|Dorothy Mangami]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281630|Dubeko Sibanda]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281631|Edgar Chidavaenzi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281633|Edgar Mbwembwe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281634|Edmond Mhere]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281635|Edson Gumbo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281636|Enock Porusingazi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281637|Ephraim Gwanonodza]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281638|Epmarcus Kanhanga]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281639|Erick Murai]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281640|Ezira Ruvai]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281641|Fani Phanuel Phiri]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281642|Francis Muchenje]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281643|Francis Mukwangwariwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281644|Fred Moyo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281645|Fungai J Majome]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281646|Getrude Chibagu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281647|Getrude Hungwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281648|Gift Chimanikire]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281649|Gladys Mathe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281650|Godfrey Gandawa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281651|Godfrey N Malaba]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281652|Godfrey Sithole]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281653|Harris Ncube]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281654|Hazvineyi Z Makari]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281655|Innocent Gonese]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281656|Innocent Pedzisai]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281657|Irene Zindi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281658|Iris Chiratidzo Mabuwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:2013-Zimbabwe's Deputy Min of Industry Mabuwa (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q111281659|Isaac Mackenzie]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281660|Jaison Passade]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281661|James Maridadi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281662|Jeffrey Runzirwai]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281663|Jeppy Jaboon]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281664|John Holder]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281665|Jonathan Samukange]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281666|Joseph Mapiki]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281667|Joseph Tshuma]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281668|Josephat Madubeko]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281669|Josephine Value Chitembwe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281670|Judith Muzhavazhe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281671|Justice Mayor Wadyajena]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281672|Kalitso Gwanetsa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281673|Kennedy Matimba]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281674|Kenneth S. Musanhi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281675|Kindness Paradza]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2003-08-30 | | |- | ''[[:d:Q111281676|Kizito Chivamba]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281677|Kudzanayi Chipanga]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281678|Ladislus Ndoro]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281679|Lamson Moyo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281680|Leonard Chikomba]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281681|Lilian Zemura]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281682|Lovemore Matuke]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2005-11-26 | | |- | ''[[:d:Q111281683|Lucia Matibenga]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281684|Luke Musamvu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281685|Lungisani Nleya]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281687|Mabel Kaundikiza]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281688|Mabel Matirangano Nkatazo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281689|Madodana Sibanda]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281690|Mafios Vutete]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281691|Maideyi Mpala]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281692|Makhosini Hlongwane]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281693|Malach Nkomo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281694|Mandi M. Chimene]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281695|Mapetere D. V. Mawere]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281696|Margaret Matienga]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281698|Martin Khumalo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2004-05-16 | | |- | ''[[:d:Q111281700|Mathias S. Ndlovu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281701|Mathias Tongofa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281702|Melenia Mahiya]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281704|Metrine Mdau]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281705|Michael Madanha]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281706|Mike Gava]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281707|Miriam Makweya]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281708|Monica Chigudu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281709|Moses Manyengawana]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281710|Mthokozisi M. Mpofu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281711|Mubvumbi Mawere]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281712|Munyaradzi Kereke]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281713|Never Khanye]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281714|Newton Kachepa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281715|Nomathemba Ndlovu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281716|Nomsa Jenifer Mlanga]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281717|Noveti Muponora]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281718|Oliver Mandipaka]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281719|Omega S Hungwe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281720|Paradzai Chakona]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281721|Paul Madzore]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281723|Peter Mataruse]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281724|Petronella Kagonye]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281725|Phelele Masuku]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281727|Phineas Chiota]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281728|Pius Madzinga]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281729|Prosper Mutseyami]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281730|Psychology Mazivisa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281731|Ray Kaukonde]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2005-04-15 | | |- | ''[[:d:Q111281732|Raymore Machingura]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281733|Reggie Moyo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281734|Robert Mukwena]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281735|Robson Mavenyengwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281736|Ronald Muderedzwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281737|Roselyn Nkomo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281738|Rossy Mpofu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281739|Sabbina Mangwende]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281740|Samson T. Mukanduri]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281741|Sarah Mahoka]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281742|Settlement Chikwinya]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281743|Shadreck Mashayamombe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281744|Simbaneuta Mudarikwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281745|Simon Chidhakwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281746|Simon Musanhu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281747|Sipho Dube]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281748|Sithemba Gumbo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281749|Solomon Madzore]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281750|Soul Ncube]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281751|Tapiwa Mashakada]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281752|Tapiwanashe Matangaidze]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281753|Tariro Mtingwende]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281754|Temba Mliswa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281755|Tendai Savanhu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281756|Tendayi Makunde]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281758|Terence Mukupe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281759|Teti Banda]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281760|Thabitha Khumalo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281761|Thomas Maseko]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281762|Tinashe Maduza]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281763|Tionei Melody Dziva]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281764|Toendepi Matangira]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281765|Tongai Muzenda]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281766|Tongesai Mudambo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281767|Tose Wesley Sansole]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281768|Trevor Saruwaka]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281769|Tshinga J Dube]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281770|Tsitsi Gezi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281771|Unganai Tarusenga]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281772|Washington Masvaire]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281773|Webster Maondera]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281774|William M. Dhewa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281775|William Mutomba]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281776|Willias Madzimure]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281777|Win Busayi Mlambo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281778|Wonder Mashange]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281779|Zenzo Sibanda]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282848|Alice Ndhlovu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282849|Amos Chibaya]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282850|Angeline Chipato]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282851|Annah Rungani]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282852|Annastazia Nyahino]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282853|Bacillia Majaya]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282854|Brian Tshuma]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282855|Christina Nyere]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282856|Concilia Chinanzvavana]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282857|Constance Tsomondo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282858|Darlington Chiwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282859|Dorothy Kadungure]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282860|Dorothy Mashonganyika]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282861|Dorothy Ndlovu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282862|Elizabeth Shongedza]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282863|Emma Muzondiwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282864|Ester Chikuni]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282865|Eunice Moyo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282866|Fani Munengami]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282867|Fanny Chirisa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282868|Goodlucky Kwaramba]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282869|Irimai Mukwishu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282870|Jasmine Toffa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282872|Jeremiah Chiwetu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282873|Joan Tsogorani]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282874|Joyce Makonya]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282875|Lucia Chitura]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282876|Lwazi Sibanda]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282877|Macdonald Muchetwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282878|Mafoko Labode]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282879|Mail Nkomo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282880|Mandi Chimene]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282881|Masaiti Muzungu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282882|Memory Munochinzwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282883|Miriam Chikukwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282884|Molly Mnkandla]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282885|Philina Zhou]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282886|Revai Muguti]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282887|Roseline Makoni]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282888|Sabina Thembani]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7412813|Samuel Undenge]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7428343|Saviour Kasukuwere]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Saviour Kasukuwere - 2014 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7446983|Seiso Moyo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7456035|Sesel Zvidzai]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7507257|Sibonile Nyamudeza]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7513688|Sikhanyiso Ndlovu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7641876|Supa Mandiwanzira]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7659134|Swithun Mombeshora]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7660136|Sydney Sekeramayi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7660812|Sylvester Nguni]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7710066|Thamsanqa Mahlangu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7782879|Theresa Makoni]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7807530|Timothy Stamps]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]]<br/>[[Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan]] | | | |- | ''[[:d:Q7808439|Tinos Rusere]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7847292|Trudy Stevenson]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7964549|Walter Chidhakwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q7965696|Walter Mzembi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2004-10-09 | | [[Fáìlì:H.E. Walter Mzembi, Minister of Tourism & Hospitality Industry, Government of Zimbabwe cropped.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7978955|Webster Shamu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Paul Tangi Mhova Mkondo, Aaron Samuriwo & Webster Shamu.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7982050|Welshman Ncube]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:The Minister of Industry & Commerce, Zimbabwe, Prof. Welshman Ncube meeting the Union Minister for Commerce and Industry, Shri Anand Sharma, in New Delhi on March 29, 2011.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q8003386|Willard Chiwewe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q8023117|Wilson Kumbula]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q9358456|Thokozani Khuphe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Thokozani Khuphe.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q14922135|Moven Mahachi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q15992851|Edward Chindori-Chininga]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q16016626|Josiah Tungamirai]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2004-02-03 | | |- | ''[[:d:Q16151660|Ignatious Chombo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Ignatius Chombo 2017.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16195944|Fortune Chasi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q16207702|Nelson Chamisa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2003-03-30 | | [[Fáìlì:Nelson Chamisa.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16222304|Psychology Maziwisa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q16732942|Simbi Mubako]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | [[Tracy Mutinhiri]] | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q16733535|Sithembiso Nyoni]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Sithembiso Nyoni at UNCTAD eWeek 2023- Shaping the future of the digital economy (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q19144163|David Karimanzira]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2006 | 2005-04-15 | |- | ''[[:d:Q25697807|Kumbirai Kangai]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Independence Day Celebrations at the Ambassador's Residence, Harare, Zimbabwe. Guests at the function included Deputy Speaker of Parliament, Kumbirai Kangai.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q27380169|Cephas Msipa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q27469157|Victoria Chitepo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q27975349|John A. Landau]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q28606443|Rowan Cronjé]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q29588993|Obedingwa Mguni]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q32534048|Christopher Kuruneri]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q43266691|Christopher Mutsvangwa]]'' | | ''[[:d:Q750583|Southern Rhodesia]]''<br/>''[[:d:Q890120|Zimbabwe Rhodesia]]''<br/>[[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q43402860|Patrick Zhuwao]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2008-08-25 | 2013-06-27 | |- | ''[[:d:Q43667129|Tabetha Kanengoni Malinga]]'' | Olóṣèlú àti oníṣòwò ará Zimbabwe | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2008 | | |- | ''[[:d:Q43962933|Auxillia Mnangagwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Auxillia Mnangagwa.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q45064460|Ronnie Sadomba]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q45740667|Iain Kay]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2009 | 2013-06 | |- | ''[[:d:Q46853306|Jock Kay]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | [[Thenjiwe Lesabe]] | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q52084210|Rollo Hayman]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q52126078|Maureen Thelma Watson]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q58007739|Jacob Mudenda]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Jacob Mudenda 2022 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q59655893|Tongai Mnangagwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Hon mafidi.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q63190278|Sithembile Gumbo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q78315284|Joana Mamombe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q85115570|Nqobizitha Ndlovu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q85678901|Paul Mavima]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | 2023-08-02 | |- | ''[[:d:Q85678984|Ziyambi Ziyambi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q85772479|July Moyo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q85850886|Kazembe Kazembe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q86997401|Job Sikhala]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q87110935|Winston Chitando]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q89084670|Patrick Dube]]'' | | [[Gúúsù Áfríkà]] | | | |- | ''[[:d:Q91165040|Nicola Watson]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q93452160|Mabel Chinomona]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2018-08<br/>2013-09-17 | | [[Fáìlì:Mabel Chinomona - 2023 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q93469585|Rusty Markham]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q93578158|Christopher Chingosho]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q93838438|Raj Modi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q94034676|Mike Auret]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q94973458|Vangelis Haritatos]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Vangelis Haritatos.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95000270|Tony Gara]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q95671086|Peter Hewlett]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q96094584|Ernest Bulle]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q97154086|Daniel Garwe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q97326327|Joseph Musa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2005-06-18 | | |- | ''[[:d:Q97816798|Masango Matambanadzo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2013-07-31 | 2018-07<br/>2020-07-28 | |- | ''[[:d:Q98112108|Owen Ncube]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q98931496|Soda Zhemu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Soda Zhemu - 2021 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q100524761|Mathew Nyashanu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q105071475|Joel Matiza]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q105649282|Felix Mhona]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q106074124|John Houghton]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q107491736|Peter Haritatos]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q107534597|Bekithemba Mpofu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q110197420|Jenfan Muswere]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111270218|Paddy Zhanda]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111270219|Davis Marapira]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111270220|Douglas Karoro]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281516|Abednico Bhebhe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281517|Abednico Ncube]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281518|Abigail Damasane]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281519|Adam Chimwamurombe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281520|Albert Mhlanga]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281521|Aldrin Musiiwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281522|Alexio Musundire]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281523|Alfred Mufunga]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281606|Anastancia Ndhlovu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281607|Anele Ndebele]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281608|Aqualina Katsande]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281609|Batsirayi Pemhenayi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111281610|Bekithemba Nyathi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282889|Sibusisiwe Budha]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282890|Sikhanyisiwe Mpofu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282892|Spiwe Muchenje]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282893|Tafanana Zhou]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282894|Ticharwa Madondo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111282895|Yeukai Simbanegavi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111283552|Angelina Masuku]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111283561|Jaison Max Korerai Machaya]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111283578|Molly Mkandla]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111283586|Ruth Mafoko Labode]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111283587|Shuvai Ben Mahofa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111283592|Thokozile A. Mathuthu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111283850|Fortune Charumbira]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291744|Douglas Mwonzora]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Image of Douglas Mwonzora seated in Formal lounge.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q111291896|Ability Gandawa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291897|Albert Nguluvhe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291898|Alum Mpofu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291899|Andrew Nkani]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291900|Annah Myambo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291901|Augustine Dumo Musikavanhu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291903|Bannwell Seremwe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291905|Barbara Rwodzi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291908|Bramwell Bushu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291909|Brian Dube]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291910|Brightness Mangora]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291911|Campion Takura Mugweni]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291912|Caston Matewu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291913|Catherine Gozho]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291914|Cecil Kashiri]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291915|Chalton Hwende]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291916|Charles Moyo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291917|Chido Madiwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291918|Chido Sanyatwe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291919|Claudious Maronge]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291920|Clemence Chiduwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291921|Colletta Mutambisi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291922|Consilia Chinanzvavana]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291923|Constance Chihururu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291924|Cuthbert Mpame]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291925|David Musabayana]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291926|David Tekeshe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291928|Davison Svuure]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291930|Dingumuzi Phuti]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291931|Doubt Ndiweni]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291932|Dumezweni Mawite]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291933|Earthrage Kureva]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291934|Edgar Moyo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291935|Edmond Mkaratigwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291936|Edmore Samambwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291937|Edwin Mushoriwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291938|Elias Musakwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291939|Elina Shirichena]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291940|Elizabeth Masuku]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291941|Energy Mutodi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | [[Fáìlì:Venant Mambumina Imhotep Filming Mutodi.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q111291943|Esther Chikuni]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291945|Farai Taruvinga]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291946|Fereska Nhambo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291947|Francisca Ncube]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291948|Freddy Kapuya]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291950|Girovah Dzepasi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291951|Godfrey Dube]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291952|Goodluck Kwaramba]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291953|Goodrich Chimbaira]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291954|Gorden Chanda]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291955|Happymore Chidziva]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291956|Hebert Shumbamhini]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291957|Ilos Nyoni]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291958|Jacob Nyokanhete]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291959|James Chidakwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291960|James Munetsi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291961|James Sithole]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291962|Jefry Ngome]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291963|John Chamunorwa Mangwiro]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291964|John Paradza]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291965|Johnson Madhuku]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291966|Jonah Nyikadzino Sewera]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291967|Josephine Shava]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291968|Joshua Murire]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291969|Joshua Sacco]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291970|Josiah Sithole]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291971|Joyce Jaja]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291972|Judith Mkwanda]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291973|Kanhutu Irene Nzenza]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291974|Kennedy Dinar]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291976|Killer Zivhu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291977|Killion Kalisto Gwanetsa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291978|Kucaca Phulu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291979|Levi Mayihlome]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291981|Livingstone Chimina]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291982|Lloyd Mukapiko]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291983|Lynette Karenyi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291984|Magna Mudyiwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291985|Male Mukomo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291986|Marian Chombo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111291987|Marko Raidza]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292043|Mary Mliswa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292044|Mathias Matewu Mlambo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292046|Maxwell Mavhunga]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292048|Memory Bodhiya]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292049|Michael Madiro]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292050|Miriam Mushayi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292051|Mirriam Rutendo Chikukwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292052|Misheck Mataranyika]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292053|Mthokozisi Manoki Mpofu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292054|Muchineripi Chinyanganya]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292055|Ngoni Masenda]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292056|Nokuthula Matsikenyere]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292057|Norman Marikisi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292058|Nyarai Tsuura]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292059|Omar Joosbi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292060|Omega Sibanda]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292061|Ophar Ncube]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292062|Ophias Murambiwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292063|Oscar Gorerino]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292064|Patrick Chidakwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292065|Patrick Dutiro]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292066|Perseverance Zhou]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292067|Peter Moyo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292069|Polite Kambamwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292070|Precious Chinhamo Masango]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292071|Prince Dubeko Sibanda]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292072|Priscilla Moyo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292073|Prosper Machando]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292074|Pupurai Togarepi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292075|Regai Tsunga]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292076|Remigious Matangira]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292077|Reselyn Roseweater Makoni]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292078|Reuben Chikudo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292079|Richard Moyo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292080|Richard Musiyiwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292081|Richard Tsvangirai]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292082|Robson Ronald Nyathi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292083|Royi Bhilla]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292086|Ruth Mavhungu Maboyi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292087|Samuel Banda]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292088|Senzeni Mafuta]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292089|Shakespear Hamauswa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292091|Sibangumuzi Khumalo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292093|Sichelesile Mahlangu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292095|Sonny Key Mguni]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292096|Soul Dzuma]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292097|Spare Sithole]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292098|Spiwe Muchaneta Muchenje]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292099|Spiwe Mukunyaidze]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292100|Starman Chamisa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292101|Stars Mathe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292102|Stella Ndlovu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292103|Stephen Kabozo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292104|Stephen Ngwenya]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292105|Susan Madziwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292106|Susan Matsunga]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292107|Sydney Chidamba]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292108|Tapera Saizi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292109|Tatenda Mavetera]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292110|Tavengwa Mukuhlani]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292111|Tawanda Karikoga]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292112|Tawanda Tungamirayi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292113|Teedzai Percy Muchimwe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292114|Tendai Nyabani]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292115|Tichaona Karimazondo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292116|Tinoda Machakarika]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292117|Tobias Kashambe Munyaradzi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292118|Torerayi Moyo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292122|Variyeti Nhari]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292123|Victor Matemadanda]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292124|Virginia Zengeya]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292125|Wellington Chikombo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111292126|Winnie Kankuni]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295037|Abraham Sithole]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295038|Alice Mwaemura Chitima]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295040|Alois Baolyi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295041|Anadi Sisulu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295043|Busy Ngwenya]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295045|Charles Pemhenai]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295047|Chenayimoyo Nhema]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295048|Clemency Sibanda]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295049|Cornelius Dube]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295050|Costain Muguti]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295052|Edmore Maramwidze]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295054|Edmore Marima]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295055|Elias Jembere]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295058|Ernest Mudavanhu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295061|Festus Dongo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295062|Fred Kanzama]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295063|Funny Munengani]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295064|Gift Dzirutwe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295065|Giles Tariyafero Mutsekwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295067|Harrison Mudzuri]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295069|Heya Shoko]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295073|Irvine Dzingirai]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295074|Jabulani Mangena]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295075|Jani Marandeni]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295077|Jefferson Chitando]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295078|John Nyamande]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295080|Lawrence Mavima]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295081|Lovemore Mupukuta]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295083|Maposhere]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295084|Marvellous Khumalo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295085|Meki Makuyana]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295086|Misheck Shoko]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295087|Mkhosi Edward Tshotsho Moyo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295088|Moses Mare]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295090|Muza Sheunesu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295092|Naison Nemadziva]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295094|Noel Mandevu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295095|Norman Mpofu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295097|Obert Matshalaga]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295098|Oliver Chirume]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295099|Pearson Mungofa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2003-03-30 | | |- | ''[[:d:Q111295100|Phares Hakuna Maramba]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295101|Pilot Masukume]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295103|Piniel Denga]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295104|Pishai Muchauraya]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295105|Ramson Makamure]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295108|Rodger Tazviona]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295109|Rodrick Rutsvara]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295111|Ronald Ndava]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295116|Samuel Nkomo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295117|Shaddy Sai]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295119|Shepherd Madamombe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295122|Shuah Mudiwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295123|Siyabonga Ncube]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295124|Tangwara Matimba]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295125|Thandeko Mnkandla]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295126|Tongai Matutu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295127|Tranos Huruva]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295128|Webber Chinyadza]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295129|Willard Chimbetete]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111295159|Willis Madzimure]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312668|Aaron Baloyi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312669|Abednico Malinga]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312671|Canisia Sathiwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312672|Cecilia Gwachirwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312673|Celine Pote]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312674|Charles Majange]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312675|Chenhamo Chimutingwende]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312676|Christopher Malaba]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312677|Christopher Mushowe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312678|Claudius Makova]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2001-01-14 | | |- | ''[[:d:Q111312679|Cyprian Malisa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312680|Daniel Mackenzie Ncube]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312681|Editor Matamisa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312682|Edward Mkhosi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312683|Edwin Muguti]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312684|Enita Maziriri]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312685|Ephraim Masawi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312686|Esaph Mdhlongwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312687|Esther Nyauchi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312690|Freddy Kadzama]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312691|George Chimombe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312692|Gilbert Shoko]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312693|Isaiah Shumba]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312695|Jealous Sansole]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312696|Jonathan Chandengenda]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312698|Josphat Madubeko]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312699|Kenneth Mutiwekuziva]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312700|Leo Mugabe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312701|Luke Mushore]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312703|Mabel Mawere]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312704|Milton Gwetu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312705|Morris Sakabuya]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312706|Nelson Samkange]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312707|Njabuliso Mguni]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312708|Patrick Mudzimurema]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312709|Paul Kadzima]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312710|Phineas Chihota]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2004-09-05 | | |- | ''[[:d:Q111312711|Sabina Zinyemba]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312712|Sandra Machirori]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312713|Shadreck Chipanga]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312714|Show Bushu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312716|Thembikosi Sibindi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312717|Timothy Mabhawu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312718|Timothy Mukahlera]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312719|Tinaye Chigudu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312720|Titus Maluleke]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312721|Try Dandawa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111312722|Zachariah Ziyambi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313025|Amos Mutongi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313026|Austin Mupandawana]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313027|Bennie Tumbare-Mutasa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313028|Bethel Makwembere]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313029|Cephas Nyoni]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313030|Charles Ndlovu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313031|David Mpala]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313032|Dunmore Makuvaza]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313033|Elick Mkandla]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313034|Elliot Chauke]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313035|Gabriel Chaibva]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313036|George Joe Ndlovu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313037|Hilda Mafudze]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313038|Innocent Chikiyi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313039|Jacob Mabikwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313040|Jeffrey Khumalo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313041|Jefta Chindanya]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313042|Josiah Hungwe]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313043|Justin Mutendadzamera]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313044|Kenneth Manyonda]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313045|Leonard Chirewamangu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313046|Mark Madiro]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313047|Messias Matewu]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313048|Mtoliki Sibanda]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313049|Nkosana Moyo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313050|Nobbie Dzinzi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313052|Paul Mazikana]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313053|Pearson Mbalekwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313054|Peter Chanetsa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313055|Renson Gasela]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313056|Rufaro Gwanzura]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313057|Silas Man'ono]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313058|Stephen Nkomo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313059|Sydney Mukwecheni]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313060|Tafadzwa Musekiwa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313061|Tichaona Munyanyi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313062|Victor Chitongo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313063|Walter Mutsauri]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313065|Welshman Mabhena]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |- | ''[[:d:Q111313195|Bernard Makokove]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2001-09-23 | | |- | ''[[:d:Q111313197|Gibson Munyoro]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2001-09-09 | | |- | ''[[:d:Q111313199|Phone Madiro]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2002-09-29 | | |- | ''[[:d:Q111313200|Tichafa Mutema]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2003-11-30 | | |- | ''[[:d:Q111313421|Emmanuel Chisvuure]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2006-05-20 | | |- | ''[[:d:Q111313423|Kallisto Gwanetsa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2007-02-17 | | |- | ''[[:d:Q111313424|Livingstone Chineka]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2007-06-09 | | |- | ''[[:d:Q111313425|Steven Chiurayi]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2006-10-07 | | |- | ''[[:d:Q111313841|Kantibhai Patel]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 1991 | 2000 | [[Fáìlì:The Vice President, Shri M. Venkaiah Naidu at the Samadhi of Kantibhai Govardhanbhai Patel who had migrated to Zimbabwe in 1961 and rose to become a senator and was elected as Member of Parliament, in Harare, Zimbabwe.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q136477188|Desire Moyo]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | 2023-09-07 | 2025-10-10 | |- | ''[[:d:Q139973530|Dephine Gutsa]]'' | | [[Zimbabwe|Sìmbábúè]] | | | |} {{Wikidata list end}} d9z7z9u0xwyn80czocsskxywa29srxq Níyì Adéolókun 0 66883 639962 591840 2026-11-08T04:12:29Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639962 wikitext text/x-wiki [[Fáìlì:Niyi_Adeolokun_2016.jpg|thumb|Níyì Adéolókun]] '''Níyì Adéolókun''' tí wọ́n bí ní ọjọ́ Kẹ́ta oṣù Kọkànlá ọdún 1990 ( 3 November 1990) jẹ́ agbá bọ́ọ̀lù rugby fún  (Irish rugby union). Ó ń gbá fún wọn gẹ́gẹ́ bí onígun  (winger). Adéolókun ló tún ń gbá rugby fún ikọ̀ ( Connacht) ní  Pro14. Ó dara pọ̀ mọ́ Connacht ní ọdún 2014 láti ilé-ẹ̀kọ́ 'Trinity College'. Lásìkò tí ó fi wà pẹ̀lú ilé-ẹ̀kọ́ àgbà ti  (Dublin University), Ó gbá rugby sevens fún ikọ̀ ilé-ẹ̀kọ́ náà. == Ìbẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀ == Wọ́n bí Adéolókun ní ìlú [[Ibadan|Ìbàdàn]],ní orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà|Nàìjíría]]̀, Ó lọ sí ilẹ̀ [[Írẹ́lándì|Ireland]] pẹ̀lú àwọn òbí rẹ̀ ní ọ̀dún 2001 nígbà tí ó wà ní ọmọ ọdún mọ́kànlá (age 11). Ó ń ṣe oríṣiríṣi eré ìdárayá nígbà tí ó wà léwe. Ó gbá bọ́ọ̀lù àfẹsẹ̀-gbá fún Gaelic football àti Templeogue Synge Street tí ó sì tún gbá bọ́ọ̀lù fún League of Ireland àti  Shelbourne's tí ọ̀jẹ̀-wẹ́wẹ́ tí ọjọ́ orí wọn kò ju ogún ọdún lọ (under 20).<ref>{{cite web|url=http://www.the42.ie/analysis-connacht-tries-leinster-pro12-final-2794715-May2016/|work=[[TheJournal.ie|The42]]|title=Analysis: Connacht's sensational attack brings them Pro12 glory|date=29 May 2016|accessdate=30 August 2016|quote=The 25-year-old has a rich sporting background in Gaelic football with Templeogue Synge Street and soccer – having played for Shelbourne’s U20 side}}</ref> Ó kọ́kọ́ gbá fún  rugby union  gẹ́gẹ́ bí akẹ́kọ̀ ní  De La Salle College ní Churchtown.<ref name="AIL to Pro12">{{cite web|url=http://www.connachtrugby.ie/from-ail-to-pro12-for-speedy-adeolokun/|work=Connacht Rugby|title=From AIL to PRO12 for speedy Adeolokun|accessdate=11 September 2015|date=12 September 2014|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305235123/http://www.connachtrugby.ie/from-ail-to-pro12-for-speedy-adeolokun/|dead-url=yes}}</ref> == Iṣẹ́ òòjọ́ rẹ̀ == === ìgbà ̀ewe rẹ̀ === Adéolókun gbá fún Leinster nígbà èwe rẹ̀. Lẹ́yìn tí ó kúrò níbẹ̀, ó dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ De La Salle tí ó jẹ́ ikọ̀ àgbà fụn ilé-ẹ̀kọ́ náà. Ní ọdún 2009,  All-Ireland League nílé ìwé Dublin University bá fìwé pèé lábẹ́ àṣẹ olùdarí bọ́ọ̀lù Rugby ìyẹn Tony Smeeth. Adeólókun gbá bọ́ọ̀lù yíi fún ikọ̀ náà fún ọdún mẹ́rin. Lásìkò tí ó wà níbẹ̀, ikọ̀ nạ́à gba ife ẹ̀yẹ 'All-Ireland Championships' ní tẹ̀lé-ǹ- tẹ̀lé ní ọdún 2011 àti 2012. === Connacht === Ní oṣù Kárùún ọdún 2014, wọ́n kéde rẹ̀́ wípé Adéolókun fọwọ́ sí ìwé àdéhùn pẹ́̀lú (Connacht) ikọ̀ rẹ̀ tí ó wà yíi tí ó jẹ́ ọlọ́dún kan. Olùkọ́ni Nigel Carolan ni ó tọ́ka rẹ̀ fún ilé-ẹ̀kọ́ náà, lẹ́yìn tí ó ti yege nínú ìdánwò rẹ̀ ní Connacht Eagles, ní oṣù Kẹ́rin ọdún 2014.<ref>{{cite web|url=http://www.setanta.com/ien/articles/2014/06/16/connacht-bring-in-adeolokun-/gnid-166163/|work=[[Setanta Sports]]|title=Connacht bring in Adeolokun|accessdate=11 September 2015|date=16 June 2014|archive-date=28 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231128061332/http://www.setanta.com/ien/articles/2014/06/16/connacht-bring-in-adeolokun-/gnid-166163/|dead-url=yes}}</ref> Adéolókun fakọyọ fún ikọ̀ rẹ̀ (Connacht) ní ọjọ́ Kẹfà oṣù Kẹ́sàạn ọdún 2014, nígbà tí wọ́n gbá pẹ̀lú ikọ̀  Newport Gwent Dragons nị́bi ìfẹsẹ̀-wọnsẹ̀ ìṣíde òpin ọ̀sè ní 2014–15 Pro12, níbi tí ó tí ṣe ìrànwọ́ fún akẹgbẹ́ rẹ̀ Eoin McKeon . Ọ́ tún gbá bọ́ọ̀lù àkọ́kọ́ rẹ̀ sínú àwọn lẹ́yìn ìfọwọ́ bọ̀wé rẹ̀ nị́gbà tí wọ́n gbá pẹ̀lú ikọ̀ La Rochelle níbi ìdíje 2014–15 Rugby Challenge Cup. Gbogbo bọ́ọ̀lù tí ó gbá nínú ìdíje league jẹ́ mẹsàán tí ti Challenge Cup sì jẹ́ mẹ́rin nínú ìpele ìbẹrẹ̀ ọdún.<ref name="Pro12 Connacht Niyi">{{cite web|url=http://www.pro12rugby.com/teams/connacht/squad.php?player=116697&includeref=dynamic#AxSRKL484gIIxCWJ.97|work=[[Pro14|Pro12]]|title=Connacht Squad Index: Niyi Adeolokun|accessdate=11 September 2015|archive-date=2 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160402093134/http://www.pro12rugby.com/teams/connacht/squad.php?player=116697&includeref=dynamic#AxSRKL484gIIxCWJ.97|dead-url=yes}}</ref><ref name="EPCR Niyi">{{cite web|url=http://www.epcrugby.com/matchcentre/player_archive.php?player=116697&includeref=dynamic|work=[[European Professional Club Rugby|EPC Rugby]]|title=Player Archive: Niyi Adeolokun|accessdate=11 September 2015|archive-date=20 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220125118/http://www.epcrugby.com/matchcentre/player_archive.php?player=116697&includeref=dynamic|dead-url=yes}}</ref>  Ní oṣù Kọkànlá ọdún 2014, wọ́n kéde rẹ̀ wípé  Ó tún fọwọ́ bọ̀wé àdéhùn míìràn pẹ̀lú ikọ́̀ rè yíi Connacht láti wà pẹ̀lú ikọ̀ náà títí di òpin ọdún  2016–17.<ref>{{cite web|url=http://www.rte.ie/sport/rugby/pro12/2014/1126/662639-connacht-extend-adeolokun-contract/|work=[[RTÉ Sport]]|title=Connacht extend Niyi Adeolokun contract|accessdate=|date=26 November 2014}}</ref> Ní 28 May 2016, (Connacht) gba ife ẹ̀yẹ àkọ́kọ́ irú rẹ̀ nị́  2015–16 Pro12 lẹ́yìn tí wọ́n jạwé olúborí pẹ̀lú ayò 20 sí 10 tako Leinster níbi ìfẹsẹ̀-wọnsẹ̀ tó kẹ́yìn ìdịje náà. tí Adéolókun sì gbá àmì ayò náà wọlé.<ref>{{cite web|url=http://www.the42.ie/connacht-leinster-pro12-final-liveblog-2793936-May2016/|title=2016 Pro12 Final: as it happened|date=28 May 2016|work=The 42|accessdate=31 May 2016}}</ref> === Ireland === November, 2016 Adéolókun gba ìwé ìpè àkọ́kọ́ rẹ̀ láti dara pọ̀ mọ́ ikọ̀ àgba bọ́ọ̀lù àgbà fún ilẹ̀  Ireland.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/rugby-union/37901414|title=Jordi Murphy: Ireland flanker out for 'six to nine months' because of knee injury|publisher=BBC|date=7 November 2016|accessdate=7 November 2016}}</ref> Ó sì fakọ yọ nínú ikọ̀ náà ní ọjọ́ Kejìlá oṣù Kọkànlá ọdún  2016, nígbà tí wọ́n fi rọ́pò akẹgbẹ́ rè Craig Gilroy tako ikọ̀ agbá rugby ilẹ̀ Canada.<ref>{{cite web|url=http://www.the42.ie/ireland-canada-match-report-november-2016-3078734-Nov2016/|work=[[TheJournal.ie|The42]]|title=Connacht influence strong as Schmidt's Ireland run eight tries past Canada|date=12 November 2016|accessdate=12 November 2016}}</ref> == Àwọn ìtọ́ka sí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Adeolokun, Niyi}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1990]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] f26lplek779y1k2epks3ttlc7adhben Àtòjọ àwọn ilé-ìfowópamọ́sí ilẹ̀ Ẹ́gíptì 0 66972 640107 603294 2026-11-08T09:07:00Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640107 wikitext text/x-wiki '''Eyi ni atojo awon ile ifowo-apmo olokowo ile Egypt ni tele n tele in '''<ref>{{Cite web|url=http://www.cbe.org.eg/en/BankingSupervision/LicenseListsDL/Banks%20list.pdf|title=Banks Registered with the Central Bank of Egypt|last=|first=|date=|website=|access-date=|archive-date=2018-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180112042718/http://www.cbe.org.eg/en/BankingSupervision/LicenseListsDL/Banks%20list.pdf|dead-url=yes}}</ref> # Al Ahli Bank Of Kuwait (ABK-Egypt) # Banque du Caire # Egyptian Arab Land Bank # National Bank of Egypt # Agricultural Bank of Egypt # Bank of Alexandria # Misr Iran Development Bank # Commercial International Bank (CIB) # Industrial Development & Workers Bank of Egypt # Société Arabe Internationale de Banque (SAIB) # Blom Bank # Credit Agricole Egypt # Emirates NBD # Suez Canal Bank # Qatar National Bank Al Ahli (QNB Alahli) # Banque Misr # Bank Audi # Ahli United Bank # Faisal Islamic Bank of Egypt # Housing and Development Bank # Al Baraka Bank of Egypt # National Bank of Kuwait - Egypt (NBK-Egypt) # Abu Dhabi Islamic Bank (ADIB) # Union National Bank Egypt (UNB-E) # Egyptian Gulf Bank (EG BANK) # Arab African International Bank # HSBC Bank Egypt # Arab Banking Corporation # Export Development Bank of Egypt # The United Bank of Egypt # National Bank of Abu Dhabi # Citibank # Arab Bank Plc. # Mashreq Bank # National Bank of Greece # Arab International Bank # Arab Investment Bank (AIBK) # Attijariwafa Bank Egypt # ABC Bank == Atojo awon ile ifowo-apmo ti won kuro ni ile Egypt == * National Bank of Oman<ref>{{Cite web|url=https://translate.google.com/translate?sl=ar&tl=en&js=y&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&u=http%3A%2F%2Fwww.dotmsr.com%2Fdetails%2F286761%2F%25D9%2584%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25B0%25D8%25A7-%25D8%25AA%25D8%25AA%25D8%25AE%25D8%25A7%25D8%25B1%25D8%25AC-%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25A8%25D9%2586%25D9%2588%25D9%2583-%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25A3%25D8%25AC%25D9%2586%25D8%25A8%25D9%258A%25D8%25A9-%25D9%2585%25D9%2586-%25D9%2585%25D8%25B5%25D8%25B1&edit-text=&act=url|title=For these reasons, foreign banks are leaving Egypt|last=|first=|date=|website=|access-date=}}{{dead link|date=January 2018|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> * Barclays Bank Egypt sold to Attijariwafa Bank.<ref>{{Cite news|url=http://www.businessinsider.com/r-brief-barclays-completes-sale-of-egypt-unit-to-attijariwafa-bank-2017-5|title=BRIEF-Barclays completes sale of Egypt unit to Attijariwafa Bank|work=Business Insider|access-date=2018-01-11|language=en|archivedate=2018-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180112100813/http://www.businessinsider.com/r-brief-barclays-completes-sale-of-egypt-unit-to-attijariwafa-bank-2017-5|deadurl=yes}}</ref> * Bank of Nova Scotia sold to Arab African International Bank.<ref>{{Cite news|url=http://business.financialpost.com/news/fp-street/scotia-sells-loan-and-deposit-business-in-egypt-as-canadian-banks-rejig-global-operations|title=Bank of Nova Scotia sells loan and deposit business in Egypt as Canadian banks rejig global operations|date=2015-03-09|work=Financial Post|access-date=2018-01-11|language=en-US}}</ref> * National Société Générale Egypt sold to Qatar National Bank Al Ahli.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-socgen-egypt/socgen-sells-egypt-arm-to-qnb-for-2-billion-idUSBRE8BB1JQ20121212|title=SocGen sells Egypt arm to QNB for $2 billion|date=2012-12-12|work=Reuters|accessdate=2018-01-11}}</ref> * BNP Paribas Egypt sold to Emirates NBD.<ref>{{Cite news|url=https://group.bnpparibas/en/press-release/emirates-nbd-bnp-paribas-sign-agreement-sale-bnp-paribas-egypt-emirates-nbd|title=Emirates NBD and BNP Paribas sign agreement for the sale of BNP Paribas Egypt to Emirates NBD - BNP Paribas|work=BNP Paribas|access-date=2018-01-11|language=en}}</ref> * Piraeus Bank Egypt sold to Al Ahli Bank Of Kuwait.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/piraeus-bank-ma-al-ahli-bank/update-1-kuwaits-al-ahli-bank-buying-piraeus-bank-egypt-for-150-mln-idUSL5N0YC2HB20150521|title=UPDATE 3-Kuwait's Al Ahli Bank buying Piraeus Bank Egypt for $150 mln|date=2015-05-21|work=Reuters|accessdate=2018-01-11}}</ref> * Crystal Jmaad Global Bank * Citibank N.A., Egypt agreed to transfer its retail banking and cards businesses in Egypt to Commercial International Bank.<ref>{{Cite web|url=http://www.cibeg.com/English/News/Pages/-------CIB-ANNOUNCES-AGREEMENT-TO-ACQUIRE-CITIBANK%E2%80%99S-RETAIL-BANKING-AND-CARDS-BUSINESSES-IN-EGYPT.aspx|title=CIB announces agreement to acquire Citibank’s Retail Banking and Cards Businesses in Egypt|website=www.cibeg.com|language=en-US|access-date=2018-01-11|archive-date=2018-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180112160027/http://www.cibeg.com/English/News/Pages/-------CIB-ANNOUNCES-AGREEMENT-TO-ACQUIRE-CITIBANK%E2%80%99S-RETAIL-BANKING-AND-CARDS-BUSINESSES-IN-EGYPT.aspx|dead-url=yes}}</ref> == E tun le wo == * List of banks in Africa * Central Bank of Egypt == Awon Itoka si == {{reflist}} == Awon ijasode == * [http://www.cbe.org.eg Website of Central Bank of Egypt] * [https://web.archive.org/web/20180626160426/http://www.7daysoffun.com/sharmelsheikh_banks.html List of banks in Sharm el Sheikh] [[Ẹ̀ka:Ẹ́gíptì]] [[Ẹ̀ka:àwọn àtòjọ àwọn ilé-ìfowópamọ́sí gẹ́gẹ́bí orílẹ̀-èdè|Egipti]] 2kls4qriqfliftz83vmxptrxtronoc1 Akínsànyà Sunny Ajọ́sẹ̀ 0 67243 639712 519797 2026-11-07T19:59:44Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639712 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Akínsànyà Sunny Ajọ́sẹ̀|party=[[All Progressives Congress]]|governor=[[Bola Tinubu|Bọ́lá Tinúbú]]|office=Olórí ilé-iṣé ìjọba fún àwon òṣìṣé ní ìpínlẹ̀ Èkó|order=|term_end=February 2006|term_start=July 2004|birth_date={{birth date and age|1946|02|10}}|birth_place=[[Badagry]], [[Lagos State]], Nigeria|alma_mater={{plainlist| *[[Kennedy–King College]] *[[University of Illinois at Chicago|University of Illinois]] *[[Governors State University]]}}}}'''Akínsànyà Sunny Ajọ́sẹ̀ '''jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí a bí ní ọjọ́ kẹwàá, Oṣù kejì Ọdún 1946. Ó j̣́e olóṣ̀elú àti ògá-àgbà òṣìṣẹ́ ìjọba<ref>{{cite news|url=http://independentnig.com/2014/09/security-agencies-must-shun-partisanship-polls-ajose/|title=Security agencies must shun partisanship during polls – Ajose|work=[[The Daily Independent (Lagos newspaper)|The Daily Independent]]|last=Akinsuyi|first=Temidayo|date=2 September 2014|accessdate=19 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250126205840/http://independentnig.com/2014/09/security-agencies-must-shun-partisanship-polls-ajose/|archivedate=26 January 2025|deadurl=yes}}</ref> Ó ti fìgbà kan jẹ́ olórí ilé-iṣé ìjọba fún àwon òṣìṣé ní ìpínlẹ̀ Èkó láti oṣù keje ọdún 2004&#x20;&#x73;&#xED;&#x20;&#x6F;&#x1E63;&#xF9;&#x20;&#x6B;&#x65;&#x6A;&#xEC;&#x20;&#x1ECD;&#x64;&#x75;&#x6E;&#x20;2006.<ref>{{cite news|url=http://encomium.ng/new-lagos-head-of-service-twice-lucky-all-the-perks-of-office-revealed/|title=New Lagos Head of Service twice lucky, All the perks of office revealed|work=Ecomium Magazine|last=Abatti|first=Tolani|date=3 March 2015|accessdate=19 April 2016}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{reflist|30em}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1946]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] 8lt2mbdqkn098aduasbt2puo0zx7xt6 9ice 0 67362 639655 612218 2026-11-07T19:15:35Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639655 wikitext text/x-wiki '''9ice''', tí orúkọ rẹ jẹ Alexander Ábọ̀lọrẹ Adégbọlá Àkàndé (wọ́n bí ni ọjọ́ kẹtàdínlógún Oṣù Ṣéẹ́rẹ́, ọdun 1980), ó jẹ́ olórin, òǹkọ̀tàn-orin, oníjó ọmọ [[Nàìjíríà|orílẹ̀èdè Nàìjíríà]]. Ó gbajúmọ̀ fún ìgbédègbẹyọ̀ rẹ̀, òwe lílò àti àgbékalẹ̀ orin rẹ̀ lọ́nà àrà. [[Fáìlì:9ice 9ice.jpg|thumb|right|9ice]] == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀ == Ìdílé olórogún ni 9ice ti wá, bàbá rẹ̀ ní ìyàwó márùn-ún àti ọmọ mẹ́sàn-àn ní Ìlú Ògbómọ̀ṣọ́, Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní Ìwọ̀-oòrùn [[Nàìjíríà]]. Ó dàgbà ní agbègbè Shomolu Bàrígà, Èkó. Ó wù 9ice láti jẹ́ olórin. Àwọn òbí rẹ̀ ṣe àkíyèsí ẹ̀bùn orin kíkọ rẹ̀, wọ́n sì gbà á láàyè láti di olórin.<ref name="Oladipo 2008">{{cite web | last=Oladipo | first=Tomi | title=Nigerians sweep MTV Africa awards | website=BBC NEWS | date=2008-11-23 | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7744492.stm | access-date=2022-08-10}}</ref> Ó ni ìyàwó tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Adẹ́tọ́lá Anífálájé, Ọlọ́run sì fi ọmọ jíìkí wọn. Ní odun 2014, 9ice du ipò lábẹ́ Àsìá All Progressive Congress(APC) láti di aṣojú-ṣofin nílé Ìgbìmọ̀ Aṣofin ṣùgbọ́n kò wọlẹ́ ìbò. Nínú ìdìbò inú-ilé (Primaries) ló ti jákulẹ̀.Gómìnà Abíọ́lá Ajímọ̀bi sì fi jẹ oludàmọ́ràn pàtàkì sí gómìnà. == Ìdàgbàsókè == 9ice lọ sí ilé-ẹ̀kọalákọ̀bẹ́ẹ̀rẹ̀ ẹ Abúlé Okuta àti Ilé-ẹ̀kọ́ Gírámà CMS. Kò kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú ẹ̀kọ́ ìmọ̀ òfin tí ó lọ ṣe ní Yunifásítì Ìpínlẹ̀ Èkó, ní ṣe ló gbájúmọ́ iṣẹ́ orin tí ó yàn láàyò. Ó bẹ̀rẹ̀ orin kíkọ ni ọdún 2000, ó fẹ́ràn Pasuma Wonder. Kẹ́sẹ́ tí ó ń gùn ún láti fi gbe orin rẹ̀ kalẹ̀ ni àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àdúgbò rẹ̀ àti àwọn olórin aṣáájú tí rí ó rí bí àwókọ́ṣe bíi [[Ebenezer Obey]], [[King Sunny Adé]], Àlàmú Alamu, olóògbé [[Àyinla Omowura|Àyìnlá Ọmọwúra]], ati ològbé [[Haruna Ishola]]. == Ìbẹrẹ Iṣẹ == Ní ọdún 1996, ló kọ́kọ́ ṣe rẹ́kọ̀ọ̀dù alápèjúwe tí ó pè ní Risi de Alagbaja ṣùgbọ́n ọdún 2000 ló tó gbé rẹ́kọ̀ọ̀dù àkọ́kọ́ rẹ tí ó pè ni Little Money jáde.<ref>{{Cite web|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2020/04/19/youtube-music-harnessing-the-power-of-google-2/|title=YouTube Music: Harnessing the Power of Google|date=19 April 2020|website=THISDAYLIVE|access-date=20 April 2020}}</ref><ref name="Before Stardom With… 9ice" /> Ní ọdún 2008, 9ice gbé orin Gọngọ Ásọ. Tí orin náà sí gbalẹ̀ káàkiri, èyí sì mú kí wọ́n sọ pé kí ó wà kọ orin níbi ọjọ́ọ̀bí àádọ́rùn-ún ọdún Nelson Mandela ní ìlú London, [[Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan|United Kingdom]] ní Oṣù Òkudù 2008. Ó gba àmì ẹ̀yẹ olórin tàkasúfèé tí ó dára jù lọ ní MTV Africa Music Awards.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7475962.stm|title=Reporter's log: Mandela concert|date=27 June 2008|access-date=20 April 2020}}</ref> He went on to win the Best [[Orin hip hop|Hip Hop]] Artist of the Year at the [[MTV Africa Music Awards]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/9ice-singer-releases-8th-studio-album-titled-id-cabasa/6rs88nn|title=Singer releases 8th studio album titled 'ID Cabasa'|date=22 November 2016|website=Pulse Nigeria|access-date=29 November 2019}}{{Dead link|date=July 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7744492.stm|title=Nigerians sweep MTV Africa awards|date=23 November 2008|work=BBC News|access-date=13 February 2016}}</ref> Gọngọ Aṣọ náà gbà àmì ẹ̀yẹ mẹ́rin níbi 2009 Hiphop World Awards tí ó wáyé ní International Conference Centre, Abuja.<ref>{{Cite web|url=https://www.modernghana.com/nollywood/3480/my-mother-left-me-when-i-was-8-months-old-9ice.html|title=My mother left me when I was 8 months old – 9ice|website=Modern Ghana|access-date=20 April 2020}}</ref> Ní ọdún 2020, 9ice gbé àwo orin mìíràn jáde ti ó pè ní "Tip of the Iceberg". Òun ni olùdásílẹ̀ àti alákòóso iléeṣẹ́ agbórin-jáde Alápòméjì Ancestral Record.<ref name=":02">{{Cite web|title=[Album] 9ice – Tip Of The Iceberg: Episode 1|url=https://virginsound.com.ng/albums/9ice-tip-of-the-iceberg-episode-1/|date=2020-05-30|website=VirginSound|language=en-US|access-date=2020-05-30|archive-date=2020-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20201213032250/https://virginsound.com.ng/albums/9ice-tip-of-the-iceberg-episode-1/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=Top 20 Record Labels in Nigeria|date=9 August 2019|url=https://nigerianfinder.com/top-record-labels-in-nigeria/|access-date=2023-11-04|language=en-US}}</ref> == Àrà rẹ̀ == 9ice máa ń lo èdè Yorùbá nínú àwọn orin é. Nígbà mìíràn ó má ń lo àwọn Òwe èdè Yorùbá, tàbí kí ó ṣe àmúlùmúlà pẹ̀lú èdè Hausa, Igbo tabi èdè òyìnbó. == Àtòjọ àwọn orin rẹ̀ == * ''Certificate'' (2007) * ''Gongo Aso'' (2008) * ''Tradition'' (2009) * ''Certificate and Tradition Reloaded'' (2010) * ''[[Versus (9ice album)|Versus]]''/''Bashorun Gaa'' (2011) * ''GRA/CNN'' (2014) * ''Id Cabasa'' (2016) * ''G.O.A.T'' (2018)/Classic 50 Songs (2019) * ''Fear of God'' (2020)<ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/entertainment/music/9ice-releases-new-single-seku-seye/bsl0hb1|title=9ice releases new single, 'Seku Seye'|date=19 March 2020|website=Pulse Nigeria|access-date=20 March 2020}}</ref> Seku Seye (2020) * ''Tip of the Iceberg: Episode 1'' (2020)<ref name=":0" /> * ''Tip of the Iceberg: Episode II'' (2022)<ref>{{Cite web|url=https://www.virginsound.com.ng/collections/albums/9ice-tip-of-the-iceberg-ii/|title=9ice releases the Episode II of Tip of the Iceberg, 'Tip of the Iceberg II'|date=22 September 2022|website=VirginSound|access-date=24 February 2022|archive-date=6 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206192400/https://www.virginsound.com.ng/collections/albums/9ice-tip-of-the-iceberg-ii/|dead-url=yes}}</ref> * ''Tip Of the iceberg III'' (2022) * ''Lord Of Ajasa'' (2023) * ''Observatory'' (2024) == Àwọn àmì-ẹ̀yẹ == * Nigeria Entertainment Awards Most Indigenous Act 2007 * MOBO Best African Act 2008<ref>{{cite web|url=http://www.nm.onlinenigeria.com/templates/?a=13829|title=9ice Wins MOBO Award|publisher=Online Nigeria|date=16 October 2008|access-date=17 October 2008|author=Olatunji Saliu|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518112925/http://www.nm.onlinenigeria.com/templates/?a=13829|archive-date=18 May 2015|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> * MTV Africa Music Awards Best Hip Hop Artist 2008<ref>{{Cite magazine|last=Coetzer|first=Diane|date=2008-11-24|title=Nigerian Acts Win Big At MTV Africa Music Awards|url=https://www.billboard.com/music/music-news/nigerian-acts-win-big-at-mtv-africa-music-awards-1301118/|access-date=2023-11-04|magazine=Billboard|language=en-US}}</ref> * Dynamix Awards Artist of the Year 2008 * Hip Hop Awards Best Vocal Performance 2008 * Hip Awards Revelation of the Year 2008 * Hip Hop Awards Song of the Year 2009 * Hip Hop Awards Best R&B/Pop 2009 * Hip Hop Awards Album of the Year 2009 * Hip Hop Awards Artist of the Year 2009<ref>{{Cite web|last=Headies|first=The|date=2009-10-25|title=Hiphop World Awards 2009 Nominees List - The Headies|url=https://theheadies.com/hiphop-world-awards-2009-nominees-list/,%20https://theheadies.com/hiphop-world-awards-2009-nominees-list/|access-date=2023-11-04|language=en-US}}{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Ìtọ́kasí == {{reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1980]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] olg13qx0n984f2updn29jd2besc90r1 Ojà Àgbáláta (Badagry Market) 0 67369 639969 597531 2026-11-08T04:30:01Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639969 wikitext text/x-wiki '''Ojà Àgbáláta (Badagry Market) ''' ni ojà tí ó tóbi jùlo ní agbègbè ìlú [[Àgbádárìgì]] tàbí [[Badagry]]. Ojà yìí ni ó wà ní ìtòsí àwon ilé ìfowó-pamó [[UBA,Zenith]] àti ìfowó-pamó [[Union]]. Ojà yìí ni ó jé wípé àwon èyà [[Ègùn]] tí osé òòjó won jé isé oko síse, ení híhun, àgbon títà àti epo síse ni ó wópò tí ó n nájà náà. ==Àwon ojà tí ó súnmó Àgbáláta== Lára àwon ojà tí ó súnmó Àgbáláta ni ojà [[Àjárá]], Verekete, àti ojà Hunto, ni ó tún súnmó ojà àgbáláta sùgbón ojà àgbáláta ni ó gbajúmò jùlo nítorí wípé orísirísi àwon ìlú ni ó wá n ná ojà náà,pàápàá jùlo àwon olójà láti orílè èdè [[Benin|Bènè]] má n wá láti ná ojà náà nítorí wípé omi òsà tí ó sàn wo orílè èdè Bènè tí ìlú Àgbádárìgì sì tún jé ààlà láàrí orílè èdè [[Benin|Bènè]].<ref name="Adepeju 2017">{{cite web | last=Adepeju | first=Adenuga | title=Where to buy Okrika clothes in Lagos. • Connect Nigeria | website=Connect Nigeria | date=2017-07-31 | url=https://connectnigeria.com/articles/2017/07/74800/ | access-date=2018-11-07 | archive-date=2018-01-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180121035257/http://www.connectnigeria.com/articles/2017/07/74800 | dead-url=yes }}</ref> ==Ojà Àgbáláta gégé bí ònà ìdàgbà-sókè== Ojà Àgbáláta gégé bí àyè ìpéjo pò kan láàrín àwon òpò èyà gégé bí èyà [[Yorùbá,Ìgbò, Hawúsá]], àti àwon èyà míràn láti ìlú òkèrè ni ó ti mú òlàjú àti ìdàgbà-sókè bá ìlú Àgbádárìgì nípa ètò orò ajé,ilé, ilè, àti béè béè lo.<ref name="Okopie 2018">{{cite web | last=Okopie | first=Fredrick | title=N18bn mall project unveiled in Badagry - Vanguard News Nigeria | website=Vanguard News Nigeria | date=2018-04-16 | url=https://www.vanguardngr.com/2018/04/n18bn-mall-project-unveiled-badagry/ | access-date=2018-11-07}}</ref> ==Àgbékalè ètò ojà náà== Wón se àgbékalè ààtò ètò ojà náà pèlú ìbámu àtò ìlú nípa kíkó ìsò àwon olójà áso lótò, ìsò àwon eléran lótò, tàwon aláta lótò àti béè béè lo.<ref name="VConnect™">{{cite web | title=Driving Directions Map to 84, Badagry Market Road, Badagry Expressway, Badagry for Biz Id 520116 | website=VConnect™ | url=https://m.vconnect.com/getdirection?bizid=520116 | access-date=2018-11-07 | archive-date=2020-08-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200815174212/https://m.vconnect.com/getdirection?bizid=520116 | dead-url=yes }}</ref><ref name="Welcome">{{cite web | title=Economic Analysis of Frozen Chicken Marketing in Badagry Local Government Area of Lagos State, Nigeria | website=Welcome | url=http://www.medwelljournals.com/abstract/?doi=rjpscience.2011.45.49 | access-date=2018-11-07 | archive-date=2019-08-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190820121907/http://www.medwelljournals.com/abstract/?doi=rjpscience.2011.45.49 | dead-url=yes }}</ref> ==Àwon ìtóka sí== {{Reflist}} a4636tpy7nadi2bxmk0g3rsq3xk66ym Sọjí Cole 0 67442 640053 598194 2026-11-08T07:05:45Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640053 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Soji Cole | embed = | honorific_prefix = | honorific_suffix = | image = 2018_NLNG_Prize_for_Literature_winner_Soji_Cole.jpg | image_size = | image_upright = | alt = | caption = Dr. Soji Cole in his office (2018) | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} --> | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | resting_place = | occupation = | language = | residence = | nationality = Nigerian | citizenship = | education = | alma_mater = [[University of Ibadan]] | period = | genre = [[Short story]], [[Realistic fiction]], drama <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notableworks = <!-- or: | notablework = --> | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc; or omit --> }} {{DISPLAYTITLE:Sọjí Cole}} '''Sọjí Cole''' tí àpèjẹ́ rẹ̀ ń jé '''Olúsọjí Henry Cole''' jẹ́ ònkọ̀wé <ref name="africanbookscollective.com">{{cite web | title=African Books Collective: Soji Cole | website=africanbookscollective.com | url=https://www.africanbookscollective.com/authors-editors/soji-cole | access-date=2021-02-22}}</ref> , òṣèré, adarí eré ìtàgé àti sinimá ọmọ orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]].Wọ́n bí Olúsọjí Henry Cole ní ọjọ́ Kẹtàdínlógún oṣù Ọ̀pẹ, ọdún 1976 ní òpópónà Kókà ní ìlú [[Mushin]] ní [[Lagos|ìpínlẹ̀ Èkó]]. Ọ̀mọ̀wé Cole gba ẹ̀bun [[Nigeria Prize for Literature]] ti ọdún 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneonlineng.com/170895/|title=Pomp, drama as Soji Cole wins 2018 Nigeria Prize for Literature|website=Nigerian Tribune|access-date=2018-12-17|archive-date=2019-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101051331/https://www.tribuneonlineng.com/170895/|dead-url=yes}}</ref> ===Ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀=== Sọjí bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ alákọọ́bẹ̀rẹ̀ St. Micheal ti [[Mushin olosha|Olóòṣà]], tí ó sì parí rẹ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ alákọọ́bẹ̀rẹ Àgọ́ Òwu ní [[Shogunle|Ṣógúnlẹ̀]] ní [[Lagos|ìpínlẹ̀ Èkó]]. Lẹ́yìn èyí ni ó tẹ̀ síwájú ní ilé-ẹ̀kọ́ Girama ti [[ikeja|Ìkẹjà]], tí ó wà ní [[oshodi|Oṣòdì]], ó tún lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ Girama Ẹ̀wù Tun-Tun tí ó wà ní [[mafoluku|Máfolúkù]] ní [[Lagos|ìpínlẹ̀ Èkó]] àti iké-ẹ̀kọ́ Girama Orímọládé ní [[osun|ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun]]. Bákan náà ni ó tún lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gbogbo-nìṣe (UI) ti ìlú [[Ìbàdàn]] níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ gbàwé ẹ̀rí dípúlọ́mà, gboyè àkọ́kọ́ (B.a) ní ọdún 2006, gboyè ẹlẹ́ẹ̀kejì (M.a) ní ọdún 2010, àti oyè ọ̀mọ̀wé (PHD) ní ọdún 2016 nínú ìmọ̀ eré orí ìtàgé "Theatre Arts". Tí ó sì ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ àti adarí fún ìpele àpilẹ̀kọ́ eré orí ìtàgé eré oníṣe abáwùjọ mu ní agbọ̀n Theatre Arts ti ilé-ẹ̀kọ́ gbogbo-nìṣe ti ìlú [[Ìbàdàn]], níbi tí ó ti kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àpilẹ̀kọ fún ṣíṣe ní orí pẹpẹ, amóhùn-máwọ́rán, àti ọ̀pọ̀ sinimá tó ti dàgbéléwò. Ẹ̀wẹ̀, ó tún jẹ́ olùdarí fún eré ìtàgé àti sinimá, bákan náà ni ó tún jẹ́ òṣèré orí ìtàgé. Nínú ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀ yí ló ti gba àwọn ètò ìmọ̀ ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ àti àwọ̀n àmì ẹ̀yẹ̀ lọóríṣiríṣi.<ref name="Sam-Duru 2018">{{cite web | last=Sam-Duru | first=Prisca | title=Soji Cole wins $100,000 NLNG Prize for Literature | website=Vanguard News Nigeria | date=2018-10-20 | url=https://www.vanguardngr.com/2018/10/soji-cole-wins-100000-nlng-prize-for-literature/ | access-date=2018-12-17}}</ref> ===Àwọn àmì ẹ̀yẹ tó ti gbà=== Ó gba àmì ẹ̀yẹ Akẹ́kọ̀ọ-jáde tó pegedé jùlọ ní ọdún 2006, ní agbọ̀n ẹ̀kọ́ òṣèré orí ìtàgé ìyẹn ( Theatre Arts) ní [[UI]], ó jáwé olúborí tí ó sì gbàmì ẹ̀yẹ́ gẹ́gẹ́ bí akẹ́kọ̀ọ́ tó mọ ìtàn eré orí ìtàgé kọ jùlọ nínú ìdíje [[Zulu Sofola]] ní agbọ̀n ẹ̀kọ́ [[Theatre Atrs]] bákan náà ní ọdún 2006. Òun ló gba ipò àkọ́kọ́ nínú ìdíje [[ African Theatre Association]], (AFTA) tí ó sì gba àmì ẹ̀yẹ Scholars ní ọdún 2011. Ẹ̀wẹ̀, kò dúró níbẹ̀, ó tún gba àmì ẹ̀yẹ Onímọ̀ tuntun ( New Scholar) láti ọ̀dọ̀ (IFTR/FIRT) tí ó túmọ̀ sí [[International Federation for Theatre Research]] látàrí iṣẹ́ ìwádí rẹ̀ tó pegedé ní ọdún 2013. Bákan náà ló tún jànfàní ètò ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ ́(Diversity Studies international Teaching and Schorlaship Network Fellowship) láti ọ̀dọ̀ Fasitì [[Carl Von Ossietzsky Univeraity]] tí ó wà ní [[Oldenburg]] ní orílẹ̀ èdè [[Germany| Jamaní]] ní ọdún 2013. Kò yán síbẹ̀, ó tún gba àmì ẹ̀yẹ ẹni tó mọ àpilẹ̀kọ eré-oníṣe kọ jùlọ nínú ìdíje tí (ANA) ìyẹn [[Association of Nigerian Authors]] gbé kalẹ̀ ní ọdún 2014. Bẹ́ẹ̀ kẹ̀, ó tún gba àmì ẹ̀yẹ ìkópa nílé ẹ̀kọ́ Fasitì ìpílẹ̀ [[Kansas]] ní orílẹ̀ èdè [[Amẹ́ríkà]] ní oṣù Kẹ́jọ 2014 sí oṣù Kẹ́rin ọdún 2015. Ó tún gba àmì ẹ̀yẹ INASP Travel Fellowship fún ìdíje (AUTHORAID) ní ọdún 2015 .Ó tún jẹ ànfàní ìmọ̀ ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ nílé ẹ̀kọ́ Fásitì [[Augsburg]] ní orílẹ̀ ẹ̀dẹ̀ [[Germany|Jamanì]] fún ( Diversity Studies International) ní ọdún 2017. Ó sì gba ètò ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ gẹ́gẹ́ bí (Olùbẹ̀wò àti Onímọ̀ ìwádí) sí [[Center for Research and Creative Exchange]] ní ilé ẹ̀kọ́ Fásitì [[Roehampton]] ní ìlú [[UK]] ní ọdún 2018. Kí ó tó fọba àmì ẹ̀yẹ (NLNG) ìdíje [[Nigerian Prize for Literature]] tí ó gbà pẹ̀lú ìwé rẹ̀ *Ember* fa ọwọ́ rẹ̀ sókè gbọgbọrọ tí ọwọ́ ń yọ jorí láàrín àwọn akẹ́gbẹ́ rẹ̀ tókù ní ọdún 2018.<ref name="Academia.edu 2015">{{cite web | title=Soji Cole - University of Ibadan Nigeria | website=Academia.edu | date=2015-08-03 | url=http://ui-edu-ng.academia.edu/SojiCole | access-date=2018-12-17}}</ref> ===Iṣẹ́-ǹ-ṣe àti àwọn iṣẹ́ ìwádí rẹ̀=== a.Applied Theatre / Theatre Therapy. b.Performnce as Practice and Research. d.Trauma and Memory Studies in Drama and Performance.<ref name="Tribune Online 2018">{{cite web | title=Pomp, drama as Soji Cole wins 2018 Nigeria Prize for Literature | website=Tribune Online | date=2018-10-27 | url=https://www.tribuneonlineng.com/170895/ | access-date=2018-12-17 | archive-date=2019-01-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190101051331/https://www.tribuneonlineng.com/170895/ | dead-url=yes }}</ref> e.Literary and Performance Criticism. ẹ.Playwriting, Acting and Directing. ===Àwọn Iṣẹ́ Àtẹ̀jáde rẹ̀=== *Àwọn tí ó jẹ́ eré oníṣe 1. Maybe Tomorrow (2013), published by Kraft Books Ltd. (Winner of the 2014 ANA Playwriting Prize and nominated as one of the best 20 plays for the BBC Radio Play competition in 2007) 2. Embers (2018), published Emotion Press Ltd. (Winner of the Nigeria Prize for Drama 2018) *Àwọn tí ó jẹ mọ́ ìtàn kúkúrú 1. My Little Stream tí ilé iṣẹ́ CCC Press, United Kingdom tẹ̀ jáde nì ọdún 2010. 2. Ghost tí ANA REVIEW gbé jáde ní ọdún 2014. 3. Bambo Bambo tí ANA REVIEW gbé jáde ní ọdún 2017. 4. Silence tí ilẹ́ iṣẹ́ atẹ̀wé-jáde Pacesetters tẹ̀ jáde nínú ìwé Magasíínì. *Ewì àpilẹ̀kọ rẹ̀ The Presidents Visit tí ilẹ́ iṣẹ́ atẹ̀wé-jáde Pacesetters tẹ̀ jáde nínú ìwé Magasíínì. ===Eré orí ìtàgé àti fíìmù tó ti kópa=== 1. Death and the Kings Horseman, for FESTINA 2001, Lagos (Òṣèré).<ref name=" dickson 2018">{{cite web | author=dickson | title=NLNG, A Tedious Journey of Expectation & Anxiety – Soji Cole | website=Leadership Newspaper | date=2018-11-23 | url=https://leadership.ng/2018/11/23/nlng-a-tedious-journey-of-expectation-anxiety-soji-cole/ | access-date=2018-12-17 | archive-date=2018-12-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181224023845/https://leadership.ng/2018/11/23/nlng-a-tedious-journey-of-expectation-anxiety-soji-cole/ | dead-url=yes }}</ref> 2. Marriage of Anansewa, Departmental play, Department of Theatre Arts, University of Ibadan, 2001 (Òṣèré). 3. Hopes of the living dead, University of Ibadan convocation play, 2002 (Òṣèré). 4. Àgbàlagbà Akàn, a Yoruba movie shot in 2002, Oyo (Òṣèré) 5. International cargo, for NUCAFEST, 2004, Abuja. (Òṣèré àti Alámòójútó). 6. Langbodo, University of Ibadan convocation play, 2004 (Alámòójútó ìgbéré-jáde) 7. Sweet trap, Departmental play, Department of Theatre Arts, University of Ibadan, 2005 (Òṣèré) 8. Isara, for the 20th year celebration of Wole Soyinkas winning of the Nobel Prize for literature, 2006, Ibadan and Ife. (Òṣèré) 9. Lángbòdó, performed for Ogun State Government to celebrate democracy day, 2006, Abeokuta. (Òṣèré) 10. Murhya, for NAFEST 2007, Enugu (Olùkọ̀tàn àti Òṣèré tí ó ń ṣojú ìpínlẹ̀ Yóbè) 11. Sweet Mother, childrens drama for the 60th anniversary celebration of Children Home School; the first private nursery and primary school in Nigeria, 2008 (Olùkọ̀tàn àti Ọ́ṣèré) 12. Eniyan, for Ogun state government, 2009, Abeokuta (Òṣèré) 13. Wizard of Law, for Lagos state secondary schools, 2009 (Amúgbá-lẹ́gbẹ̀ẹ́ àti Òṣèré) 14. Ireke Onibudo, for Chams Theatre series 2009 (Alámòójútó ìtàgé) 15.The woman of Calabar (TV) for KAYMOUZO PRODUCTIONS. 2009. (Alátúntò àpilẹ̀kọ àti alámòójútó ìgbé-jáde eré) 16. Who is afraid of Solarin, for FOLK HERITAGE MULTIMEDIA (performed at O.A.U), 2009 (Olùdarí) 17. VIP (TV) for AMAKA IGWE STUDIO. 2010. (Amúgbá-lẹ́gbẹ̀ẹ́ Olùgbéré-jáde 18. The Engagement, University of Ibadan (Olùgbéré-jáde àti Adarí) 2011 19. Maybe Tomorrow, sponsored by Naija dreams Ltd., Abuja, 2011 (Olùkọ̀tàn àti òṣèré) 20. Women of Owu, produced by The Classical Society of Nigeria and The Department of Classics, University of Ibadan, 2011 (Alámòójútó ìtàgé) 21. Kongis Harvest: sponsored by National Association of Seadogs in celebration of the 25th anniversary of Wole Soyinkas Nobel Prize 2011 (Òṣèré) 22. Loves unlike lading, a play written by Femi Osofisan, 2011 (Òṣèré) 23. A Tempest, a play written by Aime Cesaire and produced for the Lagos Heritage Festival, 2012 (Amúgbá-lẹ́gbẹ̀ẹ́ adarí eré/ Alámòójútó ìtàgé) 24. Sortilege (Black Mystery), a play written by Abdias Do Nascimento and produced for the Lagos Heritage Festival, 2013 (Amúgbá-lẹ́gbẹ̀ẹ́ adarí eré/ Alámòójútó ìtàgé) 25. Victims of War, a feature length film by Christ Chariot Media 2013 (Adarí eré) 26. Alapata Apata, premier play of Professor Wole Soyinka at the Ake Book and Arts Festival, Abeokuta, Nigeria, 2013 (Amúgbá-lẹ́gbẹ̀ẹ́ adarí eré/Alámòójútó ìtàgé) 27. The Hiss & The Sisters, premier plays of Professor J.P. Clark to commemorate his 80th birthday, Lagos, Nigeria, 2013 (Alámòójútó ìtàgé) 28. The Queen of the Night, a play production by the British Council Nigeria for the 2014 Lagos Theatre Festival, 2014 (Olùkọ̀tàn) 29. Robin Hood (an adaptation) by Sally Bailey at the Manhattan Arts Center, Manhattan, Kansas, USA, April 2015 (Òṣèré) 30. Marriage of Anansewa, University of Ibadan Convocation Play 2015, (Director) 31. Shaka Zulu, University of Ibadan Convocation Play 2016 (Adarí eré) 32. Death and the Kings Horseman, University of Ibadan Convocation Play 2018 (Amúgbá-lẹ́gbẹ̀ẹ́ adarí eré) ===Ẹbí rẹ̀=== Olúsọjí Henry Cole ń gbé ní ìlú [[Ìbàdàn]] pẹ̀lú àwọn ìyàwó àti ọmọ rẹ̀.<ref name="The Guardian Nigeria Newspaper - Nigeria and World News">{{cite web | title=Dr. Soji Cole Archives - Nigeria and World News | website=The Guardian Nigeria Newspaper - Nigeria and World News | url=https://m.guardian.ng/tag/dr-soji-cole/ | access-date=2018-12-17}}</ref> == Àwọn ìtọ́ka sí == <references /> {{DEFAULTSORT:Sọjí Cole}} 8ypt2n2eck5eyl3bu95rxzvkn82ni2q National Youth Service Corps 0 67455 639948 611878 2026-11-08T03:39:05Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639948 wikitext text/x-wiki {{Infobox organisation|headquarters=[[Abuja]], [[Nigeria]]|formation=22 May 1973|website=http://www.nysc.gov.ng/|image=National_Youth_Service_Corps_logo.jpg}} [[Fáìlì:A_corp_member_and_his_students_final_picture.jpg|thumb|A Corps member and his students]] [[Fáìlì:Commissioning_of_a_tap_water_project_done_by_corp_members_attended_by_the_locals.JPG|thumb|Tap water project done by Corps members]] [[Fáìlì:Nigerian_corpers_serving.jpeg|thumb|Corp members at their community development service]] Àjọ eletò Agùnbánirọ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà tí a mọ̀ sí  (NYSC)  The National Youth Service Corps jẹ́ ètò tí ìjọba ilẹ̀ Nàìjíríà gbé kàlẹ̀ fún àwọn ọ̀dọ́ langba tí wọ́n ti kẹ́kọ̀ọ́ jáde ilé ẹ̀kọ́ ńlá ńlá jáàkiri ilẹ̀  [[Nàìjíríà]], léte àti lè jẹ́ kí àwọn ọ̀dọ́ wọ̀yí ó lè mú iṣẹ́ ìdàgbà sókè ilẹ̀ baba wọn ní ọ̀kúnkún dùn. Bì ó tilẹ̀ jẹ́ wípé àwọn ológun ilẹ̀  [[Nàìjíríà|N]]àìjíríà, kìíbfipá múni láti dara pọ̀ mọ́ iṣẹ́ kgun. Àmọ́, ní ọdún 1973 ìjọba ilẹ̀ Nàìjíríà fòté lé wípé kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ gboyè ilé ẹ̀kọ́ [[Àkójọ àwọn yunifásítì ní Nàìjíríà|Fásitì]] àti Pólì ilẹ̀ Nàìjíríà ó ma kópa nínú iṣẹ̀ agùnbánirọ̀ ní ikẹ̀ Nàìjíríà fún ọdún kan péré.<ref>{{cite journal|last='''Marenin'''|first=Otwin|title=Implementing Deployment Policies in the National Youth Service Corps of Nigeria|journal=Comparative Political Studies|volume=22|issue=4|pages=397–436|publisher=SAGE Publishers|location=London|year=1990|url=http://cps.sagepub.com/cgi/content/abstract/22/4/397|doi=10.1177/0010414090022004002|id=|accessdate=25 February 2009}}</ref> Èyí bi a mọ̀ sí ọdún ìsinlẹ̀ baba ẹni. Ọ̀gbẹ́ni Ahmadu Ali ló kọ́kọ́ jẹ́ adarí àgbà àkọ́kọ́ fún àjọ náà títí di ọdún 1975.<ref>{{cite news|title=A Cup of Tea From Yakubu Gowon|url=http://allafrica.com/stories/201210220609.html|accessdate=28 December 2015|work=[[AllAfrica]]|date=22 October 2012}}</ref>  Tí èni tó eà níbẹ̀ lásìkò yí jẹ́ Director-General ìyẹn ọ̀gágun Brig. Gen. Sule Zakari Kazaure.<ref>{{cite web|url=http://www.nysc.gov.ng/about/about-dg.php|title=About DG|work=NYSC.gov.ng|accessdate=September 8, 2015|archive-date=August 31, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150831221107/http://www.nysc.gov.ng/about/about-dg.php|dead-url=yes}}</ref> == Bí ó ṣe bẹ̀rẹ̀ == Wọ́n dá NYSC kalẹ̀ ní ọjọ́ kejìdínlógún oṣù Karùún, ọdún 1973 gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà kan pàtàkì láti mú ìfọwọ́-sowọ́pọ̀, àtúnṣe àti àtúntò bá orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lẹ́yìn [[Ogun Abẹ́lé Nàìjíríà|ogun abẹ́lé]] tó kọjá. Ìdá àjọ yìí kalẹ̀ wà níbàámu pẹ̀lú ìlà òfin orí No. 24 tí ó sọ wípé " Pẹ̀lú ìwòye láti fẹsẹ̀ ìwúrí àti ìdàgbà-sókè tó lọ́ọ̀rìn múlẹ̀ pẹ̀lú ìbáṣepọ̀ tó pegedé láàrín àwọn ọ̀dọ́ langba tì wọ́n wá láti àwùjọ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ fún ìlọ síwájú ìṣọ̀kan orílẹ̀ èdè Nàìjíríà".<ref>{{Cite web|url=http://www.nysc.gov.ng/aboutscheme.html|title=NYSC - About Scheme|website=www.nysc.gov.ng|access-date=2018-06-06|archive-date=2018-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180615194006/http://nysc.gov.ng/aboutscheme.html|dead-url=yes}}</ref> == Bí wọ́n ṣe ń ṣiṣẹ́ == Gbogbo àwọn Agùnbánirọ̀  pátá ni wọ́n ma ń gbé kọ sí ibi tí wọn yóò ti ṣiṣẹ́ sin ilẹ̀ baba wọn yàtọ̀ sí ìlú tí wọ́n ti bí wọn kí wọ́n lè dà pọ̀ mọ́ àwọn akẹgbẹ́ tí ẹ̀yà wọn yàtọ̀ sí tiwọn ní ìlú rí wọ́n bá gbé wọn sí. Ìgbésẹ̀ yí ni ìjọba gbà lérò láti mú ìṣọ̀kan àti láti lè jẹ́ kí àwọn Agùnbánirọ̀ ó mọ àpọ́nlé  àṣà àwọn tẹ̀yà tó kù. Wọ́n ma ń ṣe ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àti ìgbaradì fún gbogbo àwọn Agùnbánirọ̀ dún ọ̀sẹ̀ mẹ́ta gbáko ní agbo tí àwọn ológun ń ṣàkóso rẹ̀, bí ó bá sì ti di òpin ọ̀sẹ̀ kẹ́ta wọn yóò ṣe ayèyẹ ìjáde fún wọn, lẹ́yìn ẹyí ni wọn yóò gbé wọn lọ sí ìjọba ìbílẹ̀ tí wọn yóò ti si ilẹ̀ baba wọn tí wọ́n ń pè ní (PPA). Níbí ni àwọn Agùnbánirọ̀ ti gbọ́dọ̀ ṣiṣẹ sinlẹ̀ baba wọn gẹ́gẹ́ bí òṣìṣẹ́ ìjọba tí wọn yóò sì ma pa ọjọ́ kan jẹ nínú ọjọ́ ọ̀sẹ̀ fún iṣẹ́ ìdàgbà-sókè agbègbè wọn, lẹ́yìn tí wọ́n bá ti ṣe èyí fún ọdún kan gbáko ni ìjọba yóò tó yànda wọọn tí wọn yóò sì gbàwé ẹ̀rí lìfọkàn-sìn  láti ọwọ́ ìjọba àpapọ̀. == Àǹfàní ètò náà == .Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ kẹ́kọ̀ọ́ jáde ilé ẹ̀kọ́ gíga kò ní àǹfàní kan kan láti wáṣẹ́ tàbí ṣiṣẹ́ lábẹ́ ìjọba tàví àdáni láì ṣe wílé wọ́n parí ìsinlẹ̀ baba won fún ódún kan gbáko yìí, tàbí kí ẹni tí ó bá ti kọjá ọmọ ọgbọ̀n ọdún tàbí tí kò oé lára nínú wọn ó gba lẹ́tà àdáyanrí. Bákan náà sì ni àwọn Agùn-bánirọ̀ ní àǹfàní láti kọ́ nípa àṣà ibòmíràn tí wọ́n bá gbé wọn lọ. == Àwọn Èròngbà Àjọ Agùnbánirọ̀ == Wọ́n ṣe àkóónú àwọn èròngbà àjọ Agùnbánirọ lọ́kan-o-jọọ̀kan sábẹ̀ iwé ofin orí Kọkànléláàdọ́ta (Decree No. 51) ti ọjọ́ Kẹrìnlá oṣù Karùún ọdun 1993 báyìí: * Láti jẹ́ kí àwọn ọ̀dọ́ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ó lè ní ẹ̀kọ̀ nípa ìfọkàn-sìn níbi iṣẹ́ tí wọ́n gbé lé wọn lọ́wọ́, àti ẹ̀mí ìfarajìn àti ìlóòtọ́ níbi kíbi tí wọọ́n bá ti bá ara wọn.  * Láti lè kọ́ wọn nípa ìjẹ́ olùbọ̀wọ̀ àṣà, nípa fífún wọn ní àǹfàní láti lè dara pọ̀ mọ́ àwọn ẹ̀yà tókù tó yàtọ sí tiwọn.  * Láti lè jẹ́ kí dàgbà nípa ìwà ìrẹ̀lẹ̀ ọkàn tí wọ́n ti kọ́ ní agbo tí wọ́n wà nígbà tí wọ́n dàpọ̀ mọ́ àwọn ẹ̀yà mìíràn níbi ẹ̀kọ́ wọn, tí yóò sì ṣègbélárugẹ fún ìṣọ̀kan orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.  * Láti lè jẹ́ kí àwọn ọ́dọ́ ó lè ní ẹ̀mí ìgbẹ́kẹ̀lé nínú ara wọn nípa kíjọ́ àkọ̀tun iṣẹ́ tí yóò kè jẹ́ kí wọ́n lè dá dúró fúnra wọn. * Láti lè jẹ́ kí wọ́n kópa nínú ìdàgbà-sójè ètò ọrọ̀ ajé orílẹ̀-èdè  Nàìjíríà. Láti lè pa ìwà ìkórira àti àìmọ̀kan kí ìṣọ̀kan le wà láàrín àwọn ẹ̀yà ilẹ̀ Nàìjíríà.  * Kí ìrẹ́pọ̀ àti ìfọwọ́-sowọ́pọ̀ tí yóò mú ìgbélárugẹ bá orílẹ̀-èdè lè jọba Nàìjíríà. * Kí àwọn ọ̀dọ́ Agùnbánirọ̀ ó lè dara pọ̀ mọ́ àwọn òṣìṣẹ ìpínlẹ̀ míràn tó yàtọ̀ sí tiwọn. Kí iṣẹ́ àjọṣepọ̀ àwọn ọ̀dọ́ agùnbánirọ̀ ó lè ran ìdàgbà-sókè orílẹ̀-èdè lọ́wọ́ nígbà tí wọ́n bá nílò wọn.  * Kí àwọn ọ̀dọ́ Agùnbánirọ̀ ó lè gbé pọ̀ pẹ̀lú àeọn ẹ̀yà míràn ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Láti lè jẹ́ kí àwọn ọdọ́ ilẹ̀ Nàìjíríà ó lè ní ìfaradà àti ìgbà-mọọ́ra àwọn akẹgbẹ́ wọọn tí wọ́n jẹ́ ẹlẹ́sìn míràn.  * Kí ìwúrí lè wà fún àwọn ọ̀dọ́ Agùnbánirọ̀ láti lè wáṣẹ, ṣiṣẹ́ níbi kíbi ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lẹ́yìn ọdún kan tí wọ́n ti sinlẹ̀ baba wọn, tí yóò sì ṣe ìgbélárugẹ fún ìgbòkè-gvodò àwọn òṣìṣẹ́ lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà   * Kí àwọn agbani síṣẹ́ tí wọ́n gba àwọn ọ̀dọ́ Agùnbánirọ̀ mọ́ra ó lè yẹ̀ àwọ́n Agùnbánirọ̀ náà wò fún ọdún kan kí wọ́n sì lè gbà wọ́n síṣẹ́, láì wo ìlú tàbí ẹ̀yà tí wọ́n ti wá. == Criticisms == Ìgbésẹ̀ àjọ Agùnbábirọ̀ yí ti bá ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìfẹnu ṣátá pàdé láti ọ̀dọ̀àwọn ọ̀dọ́ Agùnbánirọ̀ náà nípa ọowó ọ̀yà tí kò tó ǹkan tí ìjọba ń san fún àwọn ọ̀dọ́ Agùnbánirọ̀ náà.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://www.punchng.com/news/corps-members-protest-in-kaduna-over-allowances/ |access-date=2018-12-27 |archive-date=2013-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927082350/http://www.punchng.com/news/corps-members-protest-in-kaduna-over-allowances/ |dead-url=yes }}</ref> Ọ́pọ̀ àwọn ọ́fọ́ Agùnbánirọ̀ ló sì yi ké gbàjarè nípa bí àjọ náà ṣe rán wọn lọ síbi tí ẹ̀mí wọn kò ṣe dè látàrí ìjà ẹ̀sìn, ẹ̀yà àti tòṣèlú ṣe ń ṣekú pa wọn láìrò tẹ́lẹ̀.<ref>[http://premiumtimesng.com/news/116447-ex-nysc-members-victims-of-suleja-bomb-blast-accuse-jonathan-administration-of-neglect.html Visit The Official NYSC Interactive Website/ Forum http://www.nyscforum.org]</ref> Ọ̀pọ̀ nínú àwọn alẹ́nu-lọ́rọ̀ láeùjọ ló yi pè fún ìwagbọò dẹ́kun sí iṣẹ́ àjọ náà látàrí ètò àbò tó mẹ́hẹ ní orílẹ̀ -èdè Nàìjíríà., tí ọ̀pọ̀ sì sọ wípé àjọ náà ti kùnà níbi èrò tí wòn fi gbe kalẹ̀, tí wọ́n sì ri gẹ́gẹ́ bí ọ̀bà ìfàkókò, ìfọ̀mọ nìyàn àti ohun àlùmọ́nì ìlú ṣòfò lásán  àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. {{who|date=November 2018}}{{who|date=November 2018}} == Àwọn ìtọ́ka sí == {{Reflist}} == Àwọn ìjá-sóde == * [http://www.nysc.gov.ng/ NYSC site] * [https://web.archive.org/web/20190717023426/http://portal.gov.nysc.com.ng/ NYSC Portal] * [http://nysc.ng/history-of-nysc/ History of NYSC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202002300/http://nysc.ng/history-of-nysc/ |date=2017-02-02 }} * [http://nysc.ng/nysc-relocation-redeployment/ NYSC Relocation /] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202002304/http://nysc.ng/nysc-relocation-redeployment/ |date=2017-02-02 }} [[Ẹ̀ka:Ìjọba ilẹ̀ Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Nàìjíríà]] lryc72b9o6vj5pnatjdfrcztss8d0lu Ronke Ademiluyi 0 67572 639649 582264 2026-11-07T15:14:50Z ToluT15 33915 mo fi ọna asopọ kun, o si ṣe atunṣe akọle 639649 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Ronke Ademiluyi|image=|image_size=|caption=|birth_name=|birth_date=|birth_place=England, United Kingdoma|work=fashion expert entrepreneur|ile iwe={{hlist|[[Fisk University]]|[[Vanderbilt University]]|[[Massachusetts Institute of Technology|MIT]]}}|nationality=Nigerian|Children=1}} '''Ronke Ademiluyi''' jẹ́ onímọ̀ àṣà àti oníṣòwò kan ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà<ref>{{cite news|url=http://allafrica.com/stories/201606300232.html|title=Nigeria: Africa Fashion Week Nigeria Takes Off|work=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard News]]|last=Alfred|first=Kayode|date=30 June 2016|accessdate=18 July 2016}}</ref> ==Àǹfààní== Ọmọ-ẹkọ giga ti Ofin, Ademiluyi ni a bi ni [[Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì|England]] , [[Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan|United Kingdom]] , ṣugbọn o jẹ ifasalẹ [[Ilé-Ifẹ̀|Ile-Ife]] ni [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun|Ipinle Osun]]. <ref>{{Cite news|url=http://theunion.com.ng/glitz/ronke-ademiluyi-affecting-the-rich-and-the-poor-positively/|title=Ronke Ademiluyi –Affecting the Rich and the Poor Positively|work=The Union|last=Ada Onyema|date=12 May 2014|accessdate=18 July 2016|archivedate=10 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160910054026/http://theunion.com.ng/glitz/ronke-ademiluyi-affecting-the-rich-and-the-poor-positively/|deadurl=yes}}</ref> O ni oludasile Oṣoogun Aṣayan Afirika, iṣẹ akanṣe ti o nse igbelaruge awọn apẹẹrẹ afanifoji Afirika nipasẹ awọn ẹka rẹ, Agbaye Fashion Week Nigeria ati Ipo Iṣọkan Afirika ni [[London]]. <ref>{{Cite news|url=http://m.guardian.ng/guardian-woman/african-fashion-week-nigeria-has-been-a-success-ronke-ademiluyi/|title=African Fashion Week Nigeria has been a success – Ronke Ademiluyi|work=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|last=Guardian Woman|date=2 July 2016|accessdate=18 July 2016}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://thenationonlineng.net/princess-ronke-ademiluyi-moves/|title=Princess Ronke Ademiluyi moves on|work=[[The Nation (Nigeria)|The Nation News]]|last=Alfred|first=Kayode|date=26 March 2016|accessdate=18 July 2016}}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Ademiluyi, Ronke}} [[Ẹ̀ka:Àwọn oníṣòwò ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] bsre5he2arwdvf4zxsy5t19ljaqhpyj 639650 639649 2026-11-07T15:18:48Z ToluT15 33915 mo fi ọna asopọ kun, o si ṣe atunṣe akọle 639650 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Ronke Ademiluyi|image=|image_size=|caption=|birth_name=|birth_date=|birth_place=England, United Kingdoma|work=fashion expert entrepreneur|ile iwe={{hlist|[[Fisk University]]|[[Vanderbilt University]]|[[Massachusetts Institute of Technology|MIT]]}}|nationality=Nigerian|Children=1}} '''Ronke Ademiluyi''' jẹ́ onímọ̀ àṣà àti oníṣòwò kan ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà<ref>{{cite news|url=http://allafrica.com/stories/201606300232.html|title=Nigeria: Africa Fashion Week Nigeria Takes Off|work=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard News]]|last=Alfred|first=Kayode|date=30 June 2016|accessdate=18 July 2016}}</ref> ==Àǹfààní== Ọmọ-ẹkọ giga ti Ofin, Ademiluyi ni a bi ni [[Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì|England]] , [[Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan|United Kingdom]] , ṣugbọn o jẹ ifasalẹ [[Ilé-Ifẹ̀|Ile-Ife]] ni [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun|Ipinle Osun]]. <ref>{{Cite news|url=http://theunion.com.ng/glitz/ronke-ademiluyi-affecting-the-rich-and-the-poor-positively/|title=Ronke Ademiluyi –Affecting the Rich and the Poor Positively|work=The Union|last=Ada Onyema|date=12 May 2014|accessdate=18 July 2016|archivedate=10 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160910054026/http://theunion.com.ng/glitz/ronke-ademiluyi-affecting-the-rich-and-the-poor-positively/|deadurl=yes}}</ref> O ni oludasile Oṣoogun Aṣayan Afirika, iṣẹ akanṣe ti o nse igbelaruge awọn apẹẹrẹ afanifoji Afirika nipasẹ awọn ẹka rẹ, Ọ̀sẹ̀ Àṣà-ìwọ̀-aṣọ Àgbáyé ní Nàìjíríà àti Ọ̀sẹ̀ Àṣà Ìwọ̀-aṣọ́ Áfíríkà ní Lọndọnu. <ref>{{Cite news|url=http://m.guardian.ng/guardian-woman/african-fashion-week-nigeria-has-been-a-success-ronke-ademiluyi/|title=African Fashion Week Nigeria has been a success – Ronke Ademiluyi|work=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|last=Guardian Woman|date=2 July 2016|accessdate=18 July 2016}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://thenationonlineng.net/princess-ronke-ademiluyi-moves/|title=Princess Ronke Ademiluyi moves on|work=[[The Nation (Nigeria)|The Nation News]]|last=Alfred|first=Kayode|date=26 March 2016|accessdate=18 July 2016}}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Ademiluyi, Ronke}} [[Ẹ̀ka:Àwọn oníṣòwò ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] 4tz6e5taxhzdt0ws0sjut3kuos7ugo6 Mz Kiss 0 67580 639943 621052 2026-11-08T03:23:52Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639943 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|thumb|Mz Kiss|name=Mz Kiss|image=|image_size=265|landscape=|alt=|caption=|background=solo_singer|birth_name=Akindele Justina Omowunmi|native_name=|native_name_lang=|alias=|birth_date={{birth date and age|1992|9|1}}|birth_place=[[Okitipupa]], Nigeria|origin=|death_date=|death_place=|genre=[[Hip hop music|Hip Hop]], [[Afro pop music|afropop]]|occupation=[[singer]], [[rapper]]|instrument=[[Vocals]]|years_active=2010–present|label=|associated_acts={{flatlist| *[[VJ Adams]] *[[Clarence Peters]] *[[Wasiu Alabi Pasuma|Pasuma]]}}|website=}} '''Akindele Justina Omowunmi''' (tí a bí ní ọjọ́ kínní oṣù kẹsàn ọdun 1992), tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ mọ̀ sí '''Mz Kiss''' jẹ́ akọrin ọmọ Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. <ref name="TN">{{cite web|url=http://thenet.ng/female-rapper-mz-kiss-drops-new-album-street-on-the-loose/|title=Female rapper, Mz Kiss drops new album 'Street on the loose' |publisher=Thenet.ng|accessdate=March 11, 2019}}</ref><ref name="VNGR">{{cite web|url=https://www.vanguardngr.com/2014/08/people-go-far-wanting-kiss-mz-kiss/|title=Some people go as far as wanting to kiss me —Mz Kiss |date=August 29, 2014 |publisher=Vanguardngr.com|accessdate=March 11, 2019}}</ref><ref name="BellaNaija">{{cite web|url=https://www.bellanaija.com/2018/09/mz-kiss-rocks-silver-ensemble-birthday-photos/|title=Mz Kiss rocks a Silver Ensemble in Birthday Photos! |date=September 2, 2018 |publisher=Bellanaija.com|accessdate=March 11, 2019}}</ref><ref name="NIGFilms">{{cite web|url=https://www.nigeriafilms.com/music-news/78-musical-news/45369-maybe-yung6ix-is-dead-mz-kiss-says|title='Maybe Yung6ix Is Dead' – Mz Kiss Says|publisher=Nigeriafilms.com|accessdate=March 11, 2019|archive-date=May 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506095643/https://www.nigeriafilms.com/music-news/78-musical-news/45369-maybe-yung6ix-is-dead-mz-kiss-says|dead-url=yes}}</ref><ref name="BellaNG">{{cite web|url=https://www.bellanaija.com/2018/12/all-eyes-are-on-mz-kiss-as-she-covers-mystreetz-magazines-latest-issue/|title=All Eyes are on Mz Kiss as She Covers Mystreetz Magazine's Latest Issue |date=December 10, 2018 |publisher=Bellanaija.com|accessdate=March 11, 2019}}</ref><ref name="36ng">{{cite web|url=https://www.36ng.ng/2015/12/07/chidinma-mz-kiss-all-smiles-as-they-pose-together/|title=Chidinma & Mz Kiss All Smiles As They Pose Together|date=December 7, 2015|publisher=36ng.ng|accessdate=March 11, 2019|archive-date=November 20, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191120024109/https://www.36ng.ng/2015/12/07/chidinma-mz-kiss-all-smiles-as-they-pose-together/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web | url=http://woman.ng/2015/12/15-nigerian-female-rappers-who-changed-the-game/ | title=15 Nigerian Female Rappers Who Changed The Game | publisher=Woman Nigeria | date=December 12, 2015 | access-date=March 13, 2019 | archive-date=March 13, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190313224219/http://woman.ng/2015/12/15-nigerian-female-rappers-who-changed-the-game | dead-url=yes }}</ref><ref name="The Point">{{cite web|url=http://www.thepointng.com/capital-hills-didnt-drop-chidinma-for-me-says-mz-kiss/|title=Capital Hills didn't drop Chidinma for me, says Mz Kiss |publisher=Thepointng.com|accessdate=March 11, 2019}}</ref> == Ìpìlẹ̀ àti Ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Wọ́n bí Mz Kiss sínú ìdílé ọjọ́ kínní oṣù kẹsàn-án ọdun 1996 ní [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Okitipupa|Okitipupa]], ìjọba àgbègbè ìbílè kan ní [[Ìpínlẹ̀ Òndó]],<ref name="bloomplaymusic2">{{cite web|url=https://www.boomplaymusic.com/BoomPlayer/#/webitem/musics?cid=12349|title=Mz Kiss|website=boomplaymusic.com|accessdate=March 11, 2019|archive-date=April 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430112831/https://www.boomplaymusic.com/BoomPlayer/#/webitem/musics?cid=12349|dead-url=yes}}</ref><ref name="SilverbirdTV">{{cite web|url=http://silverbirdtv.com/entertainment/46561/female-wrapper-mz-kiss-narrates-pain-behind-fame/|title=Female Wrapper MZ Kiss Narrates Pain Behind The Fame|publisher=Silverbirdtv.com|accessdate=March 11, 2019|archive-date=March 19, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319172118/http://silverbirdtv.com/entertainment/46561/female-wrapper-mz-kiss-narrates-pain-behind-fame/|dead-url=yes}}</ref> ìwọ̀-oòrùn [[Nàìjíríà]], ó lọ ilé ìwé Kembus Nursery fún ẹ̀kọ́ Ìbẹ̀rẹ̀ àti , Abeokuta Grammar School ti Ìpínlè Ogun fún ẹ̀kọ́ Sẹ́kọ́ndìrì kí ó tó tẹ ẹ̀kọ́ rẹ̀ síwájú ní ilé-ìwé [[National Open University of Nigeria]], ó kọ́ nípa ìmọ̀ Ibaraẹnisọrọ tí a mọ̀ sí Mass Communication. == Awọn itọkasi == [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1992]] [[Ẹ̀ka:Pages with unreviewed translations]] ssx668zf6qh2v3icvu1oiydcoxxmc30 Steve Babaeko 0 67798 640045 594715 2026-11-08T07:00:54Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640045 wikitext text/x-wiki '''Steve Babaeko''' (tí a bí ní June 1, 1971, [[Kàdúná|Kaduna]]) jẹ́ ọmọ orílé-èdè Nìgérìa. Ó jẹ́ ọ̀gá awọ́n onípolówó, àgbejoro, oludasile ti X3M Ideas, ajo onipolowo ni ilu eko ti o je "ọkan ninu awọn ajo ibaraẹnisọrọ to n gbajumo ni orile-ede nigeria ni odun 2017. <ref>{{Cite news|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2017/06/16/nigerian-top-agencies-that-have-changed-the-game-of-marketing-communications/|title=Nigerian Top Agencies that Have Changed the Game of Marketing Communications|access-date=2017-11-29}}</ref> <ref name="LifeChanged">{{Cite news|url=http://tushmagazine.com.ng/life-changed-turned-40-steve-babaeko/|title='Life Changed For Me When I Turned 40' - Steve Babaeko - Tush Magazine|access-date=2017-11-29|archivedate=2017-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201044458/http://tushmagazine.com.ng/life-changed-turned-40-steve-babaeko/|deadurl=yes}}</ref> O tun jẹ oludasile/alakoso X3M Music, ajo olorin to ni [[Simi]], akọrin-olukorin kan ni Nigeria gege bi akorin agba, laarin awọn miiran. <ref>{{Cite news|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/159536-home-x3m-music-say-singers-simi-sammy.html|title=We are at home at X3M Music, say singers Simi, Sammy - Premium Times Nigeria|access-date=2017-11-30}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://lifestyle.thecable.ng/simi-simisola-x3m-music-album/|title=Simi out with sophomore album — three years after joining X3M Music|access-date=2017-11-30}}</ref> O wa lori igbimo adajo 2018 ti Ayẹyẹ Ipolowo ti New York. == Itan igbesiaye ati iṣẹ == Babaeko lọ si Ile-ẹkọ Federal Arts of Arts and Science ni Suleja, ni [[Ìpínlẹ̀ Niger|Ipinle Niger]] fun A-level rẹ, ati Ile-iwe [[Yunifásítì Àmọ́dù Béllò|Ahmadu Bello, Zaria]] fun oye akọkọ rẹ ni Theatre Arts<ref name="pulse.ng">{{Cite news|url=http://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/celebrity-birthday-steve-babaeko-is-a-year-older-today-id5098639.html|title=Celebrity Birthday: Steve Babaeko is a year older today|access-date=2017-11-29|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201031045/http://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/celebrity-birthday-steve-babaeko-is-a-year-older-today-id5098639.html|archivedate=2017-12-01|deadurl=yes}}</ref> sugbon o sọ pe nigbagbogbo fẹ lati wa ni ipolowo. O ṣe dandan ti Iṣẹ Iṣẹ Ọdọmọde ti Orilẹ-ede (NYSC) ni NTA Kaduna. [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1971]] ex83v963ghnul9no5zx6lg0adq8e4a9 Festus Keyamo 0 67846 639806 613571 2026-11-07T22:13:59Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639806 wikitext text/x-wiki [[Fáìlì:Festus_Keyamo_at_Mojeec_International_2020_07.jpg|thumb|Festus Keyamo ní Mojeec International 2020 ]] {{Infobox officeholder}} '''Festus Keyamo''' (tí a bí ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù kíní ọdún 1970) jẹ́ agbẹjọ́rò àti alágbàwí àgbà ([[SAN]]) ọmọ ilẹ̀ [[Naijiria]], alátakò, àti alámùṣẹ ẹ̀tọ́ ẹ̀dá ènìyàn.<ref>https://www.premiumtimesng.com/features-and-interviews/175521-interview-president-jonathan-joke-festus-keyamo.html</ref><ref>https://www.premiumtimesng.com/features-and-interviews/175521-interview-president-jonathan-joke-festus-keyamo.html</ref> Ní oṣù keje ọdún 2017, Ì̀gbì̀mọ̀ tí ó ní anfaani sí iṣẹ́ òfin ti ilẹ̀ Naijiria, (Legal Practitioner Privilege Committee) dárúkọ Keyamo gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn agbẹjọ́rò ọmọ ilẹ̀ [[Naijiria]] tí ó dáyàtọ̀ láti fún ní ipò [[SAN]]. Bayi, Festus wà lára mínísítà [[Muhammadu Buhari]]. Keyamo àti àwọn miiran tí wọ́n dárúkọ nínú àkójọpọ̀ orúko fún ipò SAN ní ọdún 2017 ni wọ́n ṣe ìfilọ́lẹ̀ wọn sinu àjùmọ̀ṣe gíga ti àwọn alágbàwí àgbà Naijiria (SAN) ní oṣù kẹsan ọdún 2017<ref name="P.M. News 2017">{{cite web|title=Committee announces Keyamo, 29 others Senior Advocates of Nigeria|website=P.M. News|date=2017-07-06|url=https://www.pmnewsnigeria.com/2017/07/06/committee-announces-keyamo-29-others-senior-advocates-of-nigeria/|access-date=2020-01-27}}</ref> Ní ọdún 2017 bakanna, ìgbìmọ̀ alákòso àgbáyé ti America tí ó wà ní Washington tún fún Keyamo ní àmì ẹ̀yẹ ẹ̀tọ́ ẹ̀dá ènìyàn ti àgbáyé fún àwọn akitiyan rẹ̀ láti ọ̀pọ̀ ọdún sẹ́yìn lórí ti ìdáábòbò àti ìgbéga ti ẹ̀tọ́ ẹ̀dá ènìyàn àti ipolongo fún ìjọba Naijiria tí yíò ṣe ìsírò iṣẹ́ rẹ.<ref name="Akinwale 2017">{{cite web|last=Akinwale|first=Funsho|title=Festus Keyamo gets human rights award in US - Nigeria and World News|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|date=2017-12-16|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/high-society/festus-keyamo-gets-human-rights-award-in-us/|access-date=2020-02-04|archive-date=2020-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204130756/https://guardian.ng/saturday-magazine/high-society/festus-keyamo-gets-human-rights-award-in-us/|dead-url=yes}}</ref> Ní oṣù kẹrin ọdún 2018, wọ́n yan Keyamo gẹ́gẹ́ bí olùdarí fún ìbáráẹnisọ̀rọ̀ (agbẹnusọ òṣìṣẹ́) fún àtúnyàn sípò ìbò ọdún 2019 ti aarẹ orílẹ̀ èdè Naijiria.<ref name="Punch Newspapers – The most widely read newspaper in Nigeria 2015">{{cite web|title=Keyamo appointed spokesman for Buhari’s 2019 campaign – Punch Newspapers|website=Punch Newspapers – The most widely read newspaper in Nigeria|date=2015-12-15|url=https://punchng.com/breaking-keyamo-appointed-spokesman-for-buharis-2019-campaign/|access-date=2020-02-04}}</ref> == Ìgbà èwe == A bí Festus kayamo ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù kíní ọdún 1970 ní [[Ughelli]], ìlú kan ní Ìpínlẹ̀ Delta ní guusu Naijiria ṣùgbọ́n baba rẹ wá láti [[Effurun]], ìlú kan ní [[Ìpínlẹ̀ Delta]] bakanna.<ref name="Vanguard News 2019">{{cite web|title=Meet Festus Keyamo, Minister of State for Niger Delta Affairs|website=Vanguard News|date=2019-08-21|url=https://www.vanguardngr.com/2019/08/profile-of-festus-keyamo/|access-date=2020-02-04}}</ref> Keyamo kọ́ ẹ̀kọ́ onípele kini rẹ ní ilé-ìwé alakobere ti Model àti ẹ̀kọ́ onípele kejì ní ilé-ìwé gíga ti ìjọba tí ó wà ní Ughelli níbití Ó ti gba ìwé ẹ̀rí oniwe mẹ́wàá (West African School Certificate) ní ọdún 1986.<ref name="Ebhota-Akoma 2019">{{cite web|last=Ebhota-Akoma|first=Eseohe|title=What you need to know about Buhari's ministerial nominee: Festus Keyamo – Daily Trust|website=Daily Trust|date=2019-07-23|url=https://www.dailytrust.com.ng/what-you-need-to-know-about-buharis-ministerial-nominee-festus-keyamo.html|access-date=2020-02-04|archive-date=2020-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204143304/https://www.dailytrust.com.ng/what-you-need-to-know-about-buharis-ministerial-nominee-festus-keyamo.html|dead-url=yes}}</ref> Lehinna, Ó lo sí [[Yunifásítì Ambrose Alli]] tí ó wà ní [[Ekpoma]] ní [[Ìpínlẹ̀ Ẹdó]], guusu Naijiria níbití Ó ti gba oyè àkọ́kọ́ nínú ìmọ̀ òfin ní ọdún 1992. Ó sì gba ìpè sí pẹpẹ amọ̀fin ti orílẹ̀ èdè Naijiria ní oṣù kejìlá <ref name="P.M. News 2019">{{cite web|title=Keyamo shares first picture in office as minister|website=P.M. News|date=2019-08-22|url=https://www.pmnewsnigeria.com/2019/08/22/keyamo-shares-first-picture-in-office-as-minister/|access-date=2020-02-04}}</ref> ọdún 1993.<ref name="Vanguard News 20192">{{cite web|title=Meet Festus Keyamo, Minister of State for Niger Delta Affairs|website=Vanguard News|date=2019-08-21|url=https://www.vanguardngr.com/2019/08/profile-of-festus-keyamo/|access-date=2020-02-04}}</ref> == Ise Ofin == Festus Keyamo bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ òfin rẹ̀ ní ọdún 1993 ní ilé iṣẹ́ òfin ti [[Gani Fawehinmi]] tí ó wà ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó]], guusu Naijiria. Lẹ́hìn tí Ó lo ọdún méjì ní ilé iṣẹ́ òfin ti Gani Fawehinmi, Ó kúrò níbẹ̀ láti lọ ṣe ìdásílẹ̀ ilé iṣẹ́ òfin Festus kayamo.<ref name="Home 1970">{{cite web|title=Home|website=Home|date=1970-01-21|url=https://festuskeyamo.com/|access-date=2020-02-04|archive-date=2020-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217035859/http://www.festuskeyamo.com/|dead-url=yes}}</ref> Keyamo jẹ́ agbẹjọ́rò fún [[Mujahid Dokubo-Asari]], ẹni tí ó jẹ́ olórí fún Niger-Delta Peoples Volunteer Force, nígbàtí wọ́n pee lẹ́jọ́ fún dídalẹ̀ ìlú. Ò un tún ni olórí agbẹjọ́rò fún [[Ralph Uwazuruke]], olórí fún ẹgbẹ́ ajàjàngbara láti jẹ́ kí ìdádúró Ìpínlẹ̀ Biafra wásí ìmúṣẹ (MASSOB),<ref name="Africa Confidential 2020">{{cite web|title=Festus Egwarewa Adeniyi Keyamo - Profile|website=Africa Confidential|date=2020-02-04|url=https://www.africa-confidential.com/profile/id/2673/Festus_Keyamo|access-date=2020-02-04}}</ref> nígbà ìpẹ̀jọ́ rẹ fún dídalẹ̀ ìlú. Keyamo tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn agbẹjọ́rò fún ikú [[Bọla Ige]].<ref name="CLEARCALLERS 2014">{{cite web|title=CLEARCALLERS|website=CLEARCALLERS|date=2014-02-20|url=http://clearcallers.blogspot.com/2014/02/|access-date=2020-02-04}}</ref> Ńi ọdún 2008, Ó gbé ìjọba àpapọ̀ ilẹ Naijiria lọ sí ilé-ẹjọ́ lórí yíyàn àwọn olórí iṣẹ́ lọ́nà tó lòdì sí òfin.<ref name="Sahara Reporters 2013">{{cite web|title=Court Declares Exclusive Appointment Of Service Chiefs By President Illegal|website=Sahara Reporters|date=2013-07-01|url=http://saharareporters.com/2013/07/01/court-declares-exclusive-appointment-service-chiefs-president-illegal|access-date=2020-02-04}}</ref> Ní ọdún 2017, arábìnrin Stephanie Otobo, akọrin kan tí ó fi ìlú Canada ṣe orísun, fi ẹ̀sùn kan [[Aposteli Suleman Johnson]] látipasẹ̀ Festus Keyamo, ẹnití nṣe agbẹjọ́rò rẹ, pé Aposteli Suleman kùnnà láti mú ìlérí Ìgbéyàwó tí Ó ṣe pẹ̀lú òun ṣẹ lẹ́hìn ìgbà tí ó ti bá òún ní ìbálòpò lọ́pọ̀lọpọ̀ ìgbà.<ref name="Premium Times Nigeria 2017">{{cite web|title=Sex Scandal: Apostle Suleiman, Keyamo in war of words over Stephanie Otobo|website=Premium Times Nigeria|date=2017-03-11|url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/225832-sex-scandal-apostle-suleiman-keyamo-war-words-stephanie-otobo.html|access-date=2020-02-04}}</ref> Keyamo tún jẹ́ agbẹjọ́rò fún àwọn olókìkí olórin ọmọ ilẹ̀ Naijiria tí wọ́n npè ní Duo of Psquare àti laarin àríyànjiyàn fidio tí o nlọ kákààkiri èyí tí ó ṣe àfihàn àwọn arákùnrin mejeeji yi níbití wọ́n ti nbu ara wọn tí wọ́n tún nkan ara wọn ní ẹ̀ṣẹ́. Lẹ́hìn èyí ni Festus Keyamo ṣe àgbéjáde ìlòdì sí fidio yi tí Ó sì see lálàyé pé fidio yi ko ti ilé-iṣẹ́ ofin oun jáde. == Yíyàn sínú òṣèlú == Festus wa lára àwọn mínísítà tí a yàn fún ìṣàkóso ìjọ́ba ẹlẹ́ẹ̀kejì ti Aarẹ '''Muhammadu Buhari'''.<ref name="Punch Newspapers 2015">{{cite web|title=Full list of Buhari’s ministerial nominees|website=Punch Newspapers|date=2015-12-15|url=https://punchng.com/full-list-of-buharis-ministers-sent-to-senate/|access-date=2020-02-04}}</ref> Lẹ́hìn tí wọ́n ti yan, ilé Ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ṣe àyẹ̀wò rẹ.<ref name="Published 2015">{{cite web|author=Published|title=Ministerial screening: Drama as Melaye tells Keyamo to recite national anthem|website=Punch Newspapers|date=2015-12-15|url=https://punchng.com/ministerial-screening-drama-as-melaye-tells-keyamo-to-recite-national-anthem/|access-date=2020-02-04}}</ref> ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù kẹjọ ọdún 2019. Títí di ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù kẹsan ọdún 2019, wọ́n yan keyamo gẹ́gẹ́ bi mínísítà Ìpínlẹ̀ fún [[Niger Delta, Naijiria|Niger Delta]], kí ó tó di wípé Aarẹ Muhammadu Buhari yan pada sí ilé iṣẹ́ ìjọba ti o nrisi ọ̀rọ̀ òṣìṣẹ́ àti Ìgbanisíṣẹ́,<ref name="The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News 2019">{{cite web|title=Keyamo redeployed to labour ministry, swaps post with Alasoadura - Nigeria and World News|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|date=2019-09-25|url=https://guardian.ng/news/keyamo-redeployed-to-labour-ministry-swaps-post-with-alasoadura/|access-date=2020-02-04|archive-date=2020-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204143305/https://guardian.ng/news/keyamo-redeployed-to-labour-ministry-swaps-post-with-alasoadura/|dead-url=yes}}</ref> laarin oṣù kan sí ìgbà tí wọ́n ti kọ́kọ́ yan ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣú kẹjọ ọdún 2019. '''Àwọn Ìtọ́kasí''' {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1970]] bio80a728q6z57pbit6399hartcju2c Taiwo Hassan 0 67858 640055 594717 2026-11-08T07:10:12Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640055 wikitext text/x-wiki '''Taiwo Hassan''' tí ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ '''Ògògó''' ni a bí ní ọjọ́ kọkànlélọ́gbọ̀n oṣù kẹwàá ọdún 1959 (31-10-1959). Ó jẹ́ àgbà òṣèré, olóòtú, olùdarí eré orí ìtàgé àti Sinimá-àgbéléwò ọmọ bíbí ìlú Ìlaròó ní [[Ìpínlẹ̀ Ògùn]] ní orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]].{{sfn|''Google''|2016}}<ref name="NollyTrends 1959">{{cite web | title=TAIWO HASSAN | website=NollyTrends | date=1959-10-31 | url=https://nollytrends.com/celebrity/taiwo-hassan/ | access-date=2019-09-21 | archive-date=2019-09-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190921101429/https://nollytrends.com/celebrity/taiwo-hassan/ | dead-url=yes }}</ref> ==Itokasi== {{Reflist}} ==Àwọn ibùdó lori Interneti== * {{cite web|title=5 things you should know about veteran as he turns 57|website=Google|date=2016-10-31|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/taiwo-hassan-5-things-you-should-know-about-veteran-as-he-turns-57/zepbnn8|ref={{sfnref | Google | 2016}}|access-date=2019-09-21|archive-date=2019-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921100419/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/taiwo-hassan-5-things-you-should-know-about-veteran-as-he-turns-57/zepbnn8|dead-url=yes}} {{DEFAULTSORT:Taiwo, Hassan}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1959]] {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} 0rmkafyv8hw2hnqhdwg4l6d58sb3211 Oníṣe:GerardM/Fellows of the Ghana Academy of Arts and Sciences 2 67879 640046 639476 2026-11-08T07:01:30Z ListeriaBot 17294 Wikidata list updated [V2] 640046 wikitext text/x-wiki [https://tools.wmflabs.org/reasonator/?q=Q69326471 Fellows of the Ghana Academy of Arts and Sciences] {{Wikidata list |sparql= SELECT DISTINCT ?item (COUNT(DISTINCT ?publications) AS ?count) (REPLACE(STR(?item), ".*Q", "Q") AS ?qid) (CONCAT( "[[toolforge:scholia/author/", ?qid , "|", ENCODE_FOR_URI(?count), "]] / ", "[[toolforge:scholia/author/", ?qid , "/missing{{!}}📖]]") AS ?scholia) WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q69326471 . OPTIONAL { ?publications wdt:P50 ?item } } GROUP BY ?item|section= |sort=P166/Q69326471/P585 |sort_order=desc |columns=label:Article,P106,P496,P1960,P214,P166/Q69326471/P585:Date conferred,P18:Image,?scholia:Publications (known/missing) |thumb=128 |min_section=2 }} {| class='wikitable sortable' ! Article ! iṣẹ́ oòjọ́ rẹ̀ ! ORCID iD ! Google Scholar author ID ! VIAF ID ! Date conferred ! Image ! Publications (known/missing) |- | ''[[:d:Q137101565|Joseph Roland Atsu Ayee]]'' | | | | | 2005 | | [[toolforge:scholia/author/Q137101565|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137101565/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137101573|Daniel Mireku-Gyimah]]'' | | | | | 2006 | | [[toolforge:scholia/author/Q137101573|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137101573/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137101583|Kofi Opoku Nti]]'' | | | | | 2006 | | [[toolforge:scholia/author/Q137101583|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137101583/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137101591|Jacob Songsore]]'' | | | | | 2006 | | [[toolforge:scholia/author/Q137101591|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137101591/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137101597|Samuel Kofi Adjepong]]'' | | | | | 2008 | | [[toolforge:scholia/author/Q137101597|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137101597/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137101619|Godwin Kwaku Senanu Aflakpui]]'' | | [https://orcid.org/0000-0003-4672-1543 0000-0003-4672-1543] | | | 2010 | | [[toolforge:scholia/author/Q137101619|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137101619/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q46995605|Robert K. A. Gardiner]]'' | ''[[:d:Q188094|economist]]''<br/>[[olóṣèlú]] | | | [https://viaf.org/en/viaf/265858339 265858339] | 1970 | [[Fáìlì:Robert Gardiner with American diplomats posted to West African countries during regional conference.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q46995605|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q46995605/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q7926065|Victor Kofi Agawu]]'' | ''[[:d:Q14915627|musicologist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/24705369 24705369] | 2000 | [[Fáìlì:Kofi Agawu 2017 (cropped).jpeg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q7926065|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q7926065/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q58241444|John S. Pobee]]'' | ''[[:d:Q1234713|theologian]]''<br/>''[[:d:Q1423891|Christian minister]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/93085929 93085929] | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q58241444|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q58241444/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q55214946|Dorcas Osei-Safo]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-7311-3485 0000-0001-7311-3485] | | | 2022 | | [[toolforge:scholia/author/Q55214946|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q55214946/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137103551|Kwasi Kwafo Adarkwa]]'' | | | | | 2010 | | [[toolforge:scholia/author/Q137103551|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137103551/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137103811|Aaron Lante Lawson]]'' | | | | | 2011 | | [[toolforge:scholia/author/Q137103811|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137103811/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137103963|James Hawkins Ephriam]]'' | | | | | 2011 | | [[toolforge:scholia/author/Q137103963|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137103963/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q16001775|Marian Ewurama Addy]]'' | ''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q2919046|biochemist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/221075835 221075835] | 1999 | [[Fáìlì:Portrait of Marian Ewurama Addy for Wiki Unseen (cropped).jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q16001775|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q16001775/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q105675663|Nana Aba Appiah Amfo]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q14467526|linguist]]''<br/>''[[:d:Q21281706|academic administrator]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-7689-4894 0000-0002-7689-4894] | | | 2021 | [[Fáìlì:Prof Nana Aba Appiah.png|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q105675663|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q105675663/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q3603738|Ablade Glover]]'' | [[oníṣọ̀nà]]<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/170558333 170558333] | 2010 | [[Fáìlì:Ablade Glover.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q3603738|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q3603738/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q64876341|Evelyn Ansah]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>[[oníṣègùn]]<br/>''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-0401-8606 0000-0003-0401-8606] | | | 2025 | | [[toolforge:scholia/author/Q64876341|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q64876341/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137106230|Batholomew Dicky Akanmori]]'' | | | | | 2011 | | [[toolforge:scholia/author/Q137106230|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137106230/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137106235|Benjamin Kwadwo Ahunu]]'' | | | | | 2011 | | [[toolforge:scholia/author/Q137106235|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137106235/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137106239|Alexander Kwadwo Nyarko]]'' | | | | | 2011 | | [[toolforge:scholia/author/Q137106239|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137106239/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137106254|Kantinka Kwame Donkoh Fordwor]]'' | | | | | 2011 | | [[toolforge:scholia/author/Q137106254|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137106254/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137106278|Dwomah Adu]]'' | | | | | 2012 | | [[toolforge:scholia/author/Q137106278|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137106278/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137106286|Arthur Commey Sackeyfio]]'' | | | | | 2012 | | [[toolforge:scholia/author/Q137106286|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137106286/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137106290|Stephen Allan Brobbey]]'' | | | | | 2012 | | [[toolforge:scholia/author/Q137106290|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137106290/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137106293|Henry Nii-Adziri Wellington]]'' | | | | | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q137106293|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137106293/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q5479986|Francis Allotey]]'' | [[onímọ̀ ìsirò]]<br/>''[[:d:Q169470|physicist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/21408100 21408100] | 1971 | | [[toolforge:scholia/author/Q5479986|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q5479986/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q111015735|Ladé Wosornu]]'' | ''[[:d:Q121594|professor]]'' | | | | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q111015735|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q111015735/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q111015897|Samuel Ofosu-Amaah]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]'' | | | | 1972 | | [[toolforge:scholia/author/Q111015897|2]] / [[toolforge:scholia/author/Q111015897/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q111015953|Francis Kwesi Nkrumah]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q121594|professor]]'' | | | | 1983 | | [[toolforge:scholia/author/Q111015953|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q111015953/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137111363|Benjamin Jabez Botwe Nyarko]]'' | | | | | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q137111363|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137111363/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q105394623|Agyeman Badu Akosa]]'' | ''[[:d:Q3368718|pathologist]]''<br/>[[oníṣègùn]] | | | | 2004 | | [[toolforge:scholia/author/Q105394623|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q105394623/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q54358710|George Benneh]]'' | ''[[:d:Q901402|geographer]]''<br/>[[olóṣèlú]] | | | [https://viaf.org/en/viaf/19818501 19818501] | 1992 | | [[toolforge:scholia/author/Q54358710|4]] / [[toolforge:scholia/author/Q54358710/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137112720|Yaw Serfor-Armah]]'' | | | | | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q137112720|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137112720/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q105828374|Takyiwaa Manuh]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-4605-2458 0000-0003-4605-2458] | | [https://viaf.org/en/viaf/17549873 17549873] | 2005 | | [[toolforge:scholia/author/Q105828374|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q105828374/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q55081333|Akosua Adoma Perbi]]'' | ''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]''<br/>''[[:d:Q201788|historian]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/64315244 64315244] | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q55081333|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q55081333/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q97467404|Herbert Winful]]'' | ''[[:d:Q81096|engineer]]''<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]'' | | | | 2022 | [[Fáìlì:Herbert winful portrait.png|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q97467404|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q97467404/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q105829330|Eugenia Date-Bah]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]'' | | | | 2005 | | [[toolforge:scholia/author/Q105829330|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q105829330/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q130771642|Steve Tonah]]'' | ''[[:d:Q2306091|sociologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0009-0000-7403-9408 0009-0000-7403-9408] | | [https://viaf.org/en/viaf/69613861 69613861] | 2017 | | [[toolforge:scholia/author/Q130771642|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q130771642/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q16734239|Vincent Cyril Richard Arthur Charles Crabbe]]'' | ''[[:d:Q185351|jurist]]''<br/>[[amòfin]]<br/>[[Adájọ́]]<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/9097469 9097469] | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q16734239|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q16734239/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q5345157|Edward S. Ayensu]]'' | ''[[:d:Q188094|economist]]''<br/>''[[:d:Q864503|biologist]]''<br/>''[[:d:Q2374149|botanist]]''<br/>''[[:d:Q104188750|life scientist]]''<br/>''[[:d:Q1345663|development worker]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=sTCOg4EAAAAJ sTCOg4EAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/66555068 66555068] | 1970 | | [[toolforge:scholia/author/Q5345157|3]] / [[toolforge:scholia/author/Q5345157/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q6504143|Lawrence Henry Yaw Ofosu-Appiah]]'' | ''[[:d:Q18916625|hellenist]]''<br/>''[[:d:Q16314501|encyclopedist]]''<br/>''[[:d:Q333634|translator]]''<br/>''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/27106188 27106188] | 1961 | | [[toolforge:scholia/author/Q6504143|8]] / [[toolforge:scholia/author/Q6504143/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q109735228|Bruce Kofi Banoeng-Yakubo]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-5824-3169 0000-0001-5824-3169] | | | 2022 | | [[toolforge:scholia/author/Q109735228|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q109735228/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q38803731|Godfred Darko]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-7157-646X 0000-0001-7157-646X] | | | 2024 | | [[toolforge:scholia/author/Q38803731|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q38803731/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q65619811|Edwin Jackson Anafi Asomaning]]'' | | | | | 1970 | | [[toolforge:scholia/author/Q65619811|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q65619811/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q17612440|Ivan Addae Mensah]]'' | ''[[:d:Q593644|chemist]]'' | | | | 1992 | | [[toolforge:scholia/author/Q17612440|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q17612440/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72542674|Samuel Yeboah Mensah]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 2006 | | [[toolforge:scholia/author/Q72542674|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72542674/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q64759401|Emmanuel Quaye Archampong]]'' | ''[[:d:Q774306|surgeon]]''<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/5111161212113340070004 5111161212113340070004]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/68021241 68021241] | 1976 | | [[toolforge:scholia/author/Q64759401|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q64759401/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q6226728|John Collins]]'' | ''[[:d:Q14915627|musicologist]]''<br/>''[[:d:Q20669622|music journalist]]''<br/>[[Akọrin|olórin]]<br/>[[akọ̀ròyìn]]<br/>''[[:d:Q753110|songwriter]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/112659683 112659683] | 2019 | [[Fáìlì:John Collins (musician-researcher).jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q6226728|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q6226728/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q71680967|Richard Tuyee Awuah]]'' | ''[[:d:Q3746192|phytopathologist]]''<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]'' | | | | 2008 | | [[toolforge:scholia/author/Q71680967|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71680967/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q18340364|Aba Andam]]'' | ''[[:d:Q169470|physicist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/2123587 2123587] | 2003 | | [[toolforge:scholia/author/Q18340364|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q18340364/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q65054359|Samuel Nii Odai]]'' | | [https://orcid.org/0000-0002-9910-5376 0000-0002-9910-5376] | [https://scholar.google.com/citations?user=ojrZBrkAAAAJ ojrZBrkAAAAJ] | | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q65054359|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q65054359/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q61161810|Regina Appiah-Opong]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-4219-7107 0000-0003-4219-7107] | | | 2021 | | [[toolforge:scholia/author/Q61161810|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q61161810/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137140103|Hans Adu Dappah]]'' | | | | | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q137140103|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137140103/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137140572|John Wisdom Tettey]]'' | | | | | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q137140572|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137140572/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137140936|Daniel Buor]]'' | | | | | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q137140936|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137140936/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q5081343|Charles Odamtten Easmon]]'' | ''[[:d:Q774306|surgeon]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/207101141 207101141] | 1971 | | [[toolforge:scholia/author/Q5081343|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q5081343/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q108739722|Joshua Yindenaba Abor]]'' | ''[[:d:Q56352811|financial economist]]'' | | | | 2020 | | [[toolforge:scholia/author/Q108739722|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q108739722/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q28870489|Dorothy Yeboah-Manu]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q3779582|microbiologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-1663-6287 0000-0002-1663-6287] | | [https://viaf.org/en/viaf/315597104 315597104] | 2022 | | [[toolforge:scholia/author/Q28870489|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q28870489/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q102109219|Martin Odei Ajei]]'' | ''[[:d:Q4964182|philosopher]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | | | 2021 | | [[toolforge:scholia/author/Q102109219|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q102109219/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137143876|James Dankwa]]'' | | | | | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q137143876|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137143876/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137143881|Sylvester Kojo Danuor]]'' | | | | | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q137143881|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137143881/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137143894|Geroge Tawia Odamtten]]'' | | | | | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q137143894|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137143894/missing|📖]] |- | [[Kofi Annan]] | ''[[:d:Q193391|diplomat]]''<br/>''[[:d:Q188094|economist]]''<br/>[[olóṣèlú]]<br/>''[[:d:Q372436|statesperson]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/98713807 98713807] | 2013 | [[Fáìlì:Kofi Annan 2012 (cropped).jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q1254|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q1254/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q6240490|John Hunwick]]'' | ''[[:d:Q201788|historian]]''<br/>''[[:d:Q620573|arabist]]''<br/>''[[:d:Q15936497|Africanist]]''<br/>''[[:d:Q333634|translator]]''<br/>''[[:d:Q101444619|Arabic teacher]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/88041609 88041609] | 1976 | | [[toolforge:scholia/author/Q6240490|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q6240490/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q1483543|Joseph Osei-Bonsu]]'' | ''[[:d:Q250867|Catholic priest]]''<br/>''[[:d:Q611644|Catholic bishop]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/95246715 95246715] | 2025 | | [[toolforge:scholia/author/Q1483543|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q1483543/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q2637530|Albert Adu Boahen]]'' | ''[[:d:Q201788|historian]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>[[olóṣèlú]] | | | [https://viaf.org/en/viaf/56634367 56634367] | 1969 | | [[toolforge:scholia/author/Q2637530|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q2637530/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q19938088|William Emmanuel Abraham]]'' | ''[[:d:Q4964182|philosopher]]''<br/>[[olóṣèlú]]<br/>[[olùkọ̀wé]] | | | [https://viaf.org/en/viaf/119064446 119064446] | 1960 | [[Fáìlì:WE ABRAHAM.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q19938088|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q19938088/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q18353479|Emmanuel K. Akyeampong]]'' | ''[[:d:Q201788|historian]]''<br/>''[[:d:Q15936497|Africanist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-8146-1738 0000-0001-8146-1738] | [https://scholar.google.com/citations?user=Pvw7_dcAAAAJ Pvw7_dcAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/32224150 32224150] | 2005 | | [[toolforge:scholia/author/Q18353479|2]] / [[toolforge:scholia/author/Q18353479/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q57856831|Paa Kobina Turkson]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-5319-2021 0000-0002-5319-2021] | | | 2011 | | [[toolforge:scholia/author/Q57856831|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q57856831/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q47188667|Jonathan Narh Ayertey]]'' | ''[[:d:Q3055126|entomologist]]'' | | | | 2004 | | [[toolforge:scholia/author/Q47188667|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q47188667/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q69679368|Isabella Akyinbah Quakyi]]'' | ''[[:d:Q121594|professor]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=9csuOUAAAAAJ 9csuOUAAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/317185589 317185589] | 2011 | | [[toolforge:scholia/author/Q69679368|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69679368/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q136141984|Dennis Dominic Adjei]]'' | [[Adájọ́]] | | | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q136141984|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136141984/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q47189886|Albert George Baidoe Amoah]]'' | | | | | 2005 | | [[toolforge:scholia/author/Q47189886|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q47189886/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137152559|Helen Lauer]]'' | | | | | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q137152559|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137152559/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137153120|Albert Kanlisi Awedoba]]'' | | | | | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q137153120|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137153120/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q1777921|Kobina Arku Korsah]]'' | [[amòfin]]<br/>[[Adájọ́]] | | | [https://viaf.org/en/viaf/73508244 73508244] | 1959 | [[Fáìlì:Sir-Kobina-Arku-Korsah.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q1777921|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q1777921/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q5238191|David Ofori-Adjei]]'' | [[oníṣègùn]]<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-1912-4188 0000-0003-1912-4188] | | | 2009 | | [[toolforge:scholia/author/Q5238191|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q5238191/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137154398|Jospehine Akosua Abrefi Adomako Ampofo]]'' | | | | | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q137154398|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137154398/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137011986|Letitia E. Obeng]]'' | | | | | 1965 | | [[toolforge:scholia/author/Q137011986|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137011986/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q98662836|Francis Hasford]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-0252-8004 0000-0003-0252-8004] | | [https://viaf.org/en/viaf/40162060270251400066 40162060270251400066] | 2025 | | [[toolforge:scholia/author/Q98662836|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q98662836/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137013467|Reginald Fraiser Amonoo]]'' | | | | | 1972 | | [[toolforge:scholia/author/Q137013467|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137013467/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137157691|George Wireko Brobbey]]'' | | | | | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q137157691|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137157691/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q57864406|David Kofi Essumang]]'' | ''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-0589-7895 0000-0002-0589-7895] | | | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q57864406|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q57864406/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q57864724|Daniel K. Asiedu]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-7410-8223 0000-0001-7410-8223] | | | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q57864724|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q57864724/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137014461|Kodwo Ewusi]]'' | | | | | 1989 | | [[toolforge:scholia/author/Q137014461|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137014461/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137159026|Helen Yitah Atamube]]'' | | | | | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q137159026|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137159026/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q117840680|Anaba Anankyela Alemna]]'' | ''[[:d:Q5340962|library science education]]''<br/>''[[:d:Q182436|librarian]]'' | | | | 2005 | | [[toolforge:scholia/author/Q117840680|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q117840680/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137160031|Bill B. Puplampu]]'' | | | | | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q137160031|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137160031/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137160255|Julius Najah Fobil]]'' | | | | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q137160255|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137160255/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137160777|George Obeng-Adjei]]'' | | | | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q137160777|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137160777/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137160907|Yaw Adu-Gyamfi]]'' | | | | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q137160907|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137160907/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137160986|Kwaku Appiah-Adu]]'' | | | | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q137160986|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137160986/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137161012|Edward Kofi Quashigah]]'' | | | | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q137161012|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137161012/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137161045|Victor Kwame Agyeman]]'' | | | | | 2021 | | [[toolforge:scholia/author/Q137161045|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137161045/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q5392741|Ernest Aryeetey]]'' | ''[[:d:Q188094|economist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-3931-9487 0000-0002-3931-9487] | | [https://viaf.org/en/viaf/114136397 114136397] | 2009 | [[Fáìlì:Board and Staff 2013 (10036911864).jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q5392741|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q5392741/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137164191|Samuel Akobour Yaw Debrah]]'' | | | | | 2021 | | [[toolforge:scholia/author/Q137164191|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137164191/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137164194|Peter R. Lamptey]]'' | | | | | 2021 | | [[toolforge:scholia/author/Q137164194|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137164194/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137164512|Kofi Agyekum]]'' | | | | | 2021 | | [[toolforge:scholia/author/Q137164512|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137164512/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137164551|Emmanuel Bekoe Larbi]]'' | | | | | 2022 | | [[toolforge:scholia/author/Q137164551|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137164551/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137164602|Amos K. Laar]]'' | | | | | 2022 | | [[toolforge:scholia/author/Q137164602|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137164602/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q63638114|Felix Ameka]]'' | ''[[:d:Q15936497|Africanist]]''<br/>''[[:d:Q14467526|linguist]]''<br/>''[[:d:Q13418253|philologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=jpN2GQUAAAAJ jpN2GQUAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/119429856 119429856] | 2015 | [[Fáìlì:FelixAmeka2022.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q63638114|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q63638114/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q86849509|Kwamena Bentsi-Enchill]]'' | | | | [https://viaf.org/en/viaf/72781935 72781935] | 1970 | | [[toolforge:scholia/author/Q86849509|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q86849509/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q88147153|Anna Lartey]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-7870-2606 0000-0002-7870-2606] | | [https://viaf.org/en/viaf/6787161514255570750007 6787161514255570750007] | 2025 | | [[toolforge:scholia/author/Q88147153|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q88147153/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137164965|Elsie Effah Kauffmann]]'' | | | | | 2022 | | [[toolforge:scholia/author/Q137164965|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137164965/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137022010|Samuel Kwadwo Owusu]]'' | | | | | 1993 | | [[toolforge:scholia/author/Q137022010|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137022010/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137022244|Edward Donkor Yeboah]]'' | | | | | 1995 | | [[toolforge:scholia/author/Q137022244|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137022244/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137022371|Yaw Ahenkorah]]'' | | | | | 1996 | | [[toolforge:scholia/author/Q137022371|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137022371/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137023574|Godwin Kwaku Nukunya]]'' | | | | | 1998 | | [[toolforge:scholia/author/Q137023574|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137023574/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137168000|John Tei Anim]]'' | | | | | 2022 | | [[toolforge:scholia/author/Q137168000|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137168000/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137168011|Sarah Darkwa]]'' | | | | | 2022 | | [[toolforge:scholia/author/Q137168011|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137168011/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137168064|Ace Anan Ankomah]]'' | | | | | 2022 | | [[toolforge:scholia/author/Q137168064|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137168064/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137168094|Joseph Awetori Yaro]]'' | | | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q137168094|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137168094/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137168106|Alex Boakye Asiedu]]'' | | | | | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q137168106|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137168106/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137168138|Samuel Egyir Aggrey]]'' | | | | | 2024 | | [[toolforge:scholia/author/Q137168138|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137168138/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137168153|Joe-Nat Afutu Clegg-Lamptey]]'' | | | | | 2024 | | [[toolforge:scholia/author/Q137168153|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137168153/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137168195|Samuel Nii Ardey Codjoe]]'' | | | | | 2024 | | [[toolforge:scholia/author/Q137168195|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137168195/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137168283|Frederick Yeboah Obese]]'' | | | | | 2024 | | [[toolforge:scholia/author/Q137168283|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137168283/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137168308|Ibok Nsa Ekpenyong Oduro]]'' | | | | | 2024 | | [[toolforge:scholia/author/Q137168308|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137168308/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137169656|Pius Thomas Kumah Agbenorku]]'' | | | | | 2025 | | [[toolforge:scholia/author/Q137169656|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137169656/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q1794906|Kwame Gyekye]]'' | ''[[:d:Q4964182|philosopher]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/56640715 56640715] | 1989 | | [[toolforge:scholia/author/Q1794906|3]] / [[toolforge:scholia/author/Q1794906/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q51245976|Richmond Aryeetey]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-4667-592X 0000-0003-4667-592X] | | [https://viaf.org/en/viaf/1015160245381652640004 1015160245381652640004] | 2022 | | [[toolforge:scholia/author/Q51245976|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q51245976/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q65086418|Marian Asantewah Nkansah]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-6187-6741 0000-0001-6187-6741] | [https://scholar.google.com/citations?user=Ro-ktVgAAAAJ Ro-ktVgAAAAJ] | | 2022 | [[Fáìlì:Marian Asantewah 2019.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q65086418|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q65086418/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q7562842|Sophia Akuffo]]'' | [[olóṣèlú]]<br/>[[amòfin]]<br/>[[Adájọ́]]<br/>''[[:d:Q185351|jurist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/32173908086919952171 32173908086919952171] | 2021 | [[Fáìlì:Sophia Akuffo.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q7562842|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q7562842/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q66817636|Grace Ofori-Sarpong]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-9448-4864 0000-0002-9448-4864] | | | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q66817636|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q66817636/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q48796396|Dzodzi Tsikata]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-0547-8268 0000-0003-0547-8268] | | [https://viaf.org/en/viaf/61762600 61762600] | 2016 | [[Fáìlì:Dzodzi Tsikata in the video 'Making their voices count the situation in Ghana'.png|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q48796396|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q48796396/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q57015101|Adams B. Bodomo]]'' | ''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-3807-3681 0000-0002-3807-3681] | [https://scholar.google.com/citations?user=VJErq8AAAAAJ VJErq8AAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/61836456 61836456] | 2021 | | [[toolforge:scholia/author/Q57015101|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q57015101/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q127660961|Franklin Obeng-Odoom]]'' | ''[[:d:Q15319501|social scientist]]''<br/>''[[:d:Q188094|economist]]'' | [https://orcid.org/0000-0003-3997-7751 0000-0003-3997-7751] | [https://scholar.google.com/citations?user=qCiFFWEAAAAJ qCiFFWEAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/284175015 284175015] | 2015 | | [[toolforge:scholia/author/Q127660961|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q127660961/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q1079879|Christian Goncalves Kwami Baëta]]'' | ''[[:d:Q1234713|theologian]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q219477|missionary]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/79133374 79133374] | 1961 | | [[toolforge:scholia/author/Q1079879|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q1079879/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q14920500|Jane Naana Opoku-Agyemang]]'' | ''[[:d:Q121594|professor]]''<br/>[[olóṣèlú]]<br/>''[[:d:Q83307|minister]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q17167049|literary scholar]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/68619615 68619615] | 2005 | [[Fáìlì:Jane Naana Opoku-Agyemang.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q14920500|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q14920500/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137034402|Walter Sandow Alhassan]]'' | | | | | 2000 | | [[toolforge:scholia/author/Q137034402|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137034402/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137180953|Japhet Christian Norman]]'' | | | | | 1959 | | [[toolforge:scholia/author/Q137180953|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137180953/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137184426|Emmanuel Amano Boateng]]'' | | | | | 1959 | | [[toolforge:scholia/author/Q137184426|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137184426/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q60486176|Ama de-Graft Aikins]]'' | ''[[:d:Q121594|professor]]''<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-9215-0134 0000-0001-9215-0134] | | [https://viaf.org/en/viaf/308758174 308758174] | 2016 | [[Fáìlì:Ama de-Gratft Aikins.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q60486176|2]] / [[toolforge:scholia/author/Q60486176/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q95952810|Gladys Amponsah]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-0503-6542 0000-0002-0503-6542] | | | 2019 | | [[toolforge:scholia/author/Q95952810|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q95952810/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137185689|F.G.I. Torto]]'' | | | | | 1959 | | [[toolforge:scholia/author/Q137185689|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137185689/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137185713|Nii Amaah Ollennu]]'' | | | | | 1959 | | [[toolforge:scholia/author/Q137185713|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137185713/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137185721|J A K Quartey]]'' | | | | | 1959 | | [[toolforge:scholia/author/Q137185721|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137185721/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q125220430|Samuel Kingsley Botwe Asante]]'' | ''[[:d:Q1238570|political scientist]]''<br/>''[[:d:Q15936497|Africanist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/24675676 24675676] | 2002 | | [[toolforge:scholia/author/Q125220430|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q125220430/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137186860|Sifas R. Dodu]]'' | | | | | 1959 | | [[toolforge:scholia/author/Q137186860|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137186860/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q5415879|Evans Anfom]]'' | ''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]''<br/>[[olóṣèlú]]<br/>''[[:d:Q83307|minister]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/4090993 4090993] | 1971 | | [[toolforge:scholia/author/Q5415879|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q5415879/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q3397837|Kofi Anyidoho]]'' | ''[[:d:Q49757|poet]]''<br/>[[olóṣèlú]]<br/>''[[:d:Q214917|playwright]]''<br/>''[[:d:Q81708330|teacher of literature]]''<br/>''[[:d:Q17167049|literary scholar]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-8643-750X 0000-0001-8643-750X] | | [https://viaf.org/en/viaf/79047971 79047971] | 2006 | | [[toolforge:scholia/author/Q3397837|20]] / [[toolforge:scholia/author/Q3397837/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q63373429|Peter Quartey]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-3473-8500 0000-0002-3473-8500] | | [https://viaf.org/en/viaf/165967872 165967872] | 2021 | | [[toolforge:scholia/author/Q63373429|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q63373429/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137044486|Aba Ayisa Bentil Andam]]'' | | | | | 2003 | | [[toolforge:scholia/author/Q137044486|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137044486/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q374395|Fred Kwasi Apaloo]]'' | [[Adájọ́]]<br/>[[amòfin]] | | | | 1986 | | [[toolforge:scholia/author/Q374395|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q374395/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137191869|Fredrick Torgbor Sai]]'' | | | | | 1961 | | [[toolforge:scholia/author/Q137191869|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137191869/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137191888|J.C. de Graft-Johnson]]'' | | | | | 1961 | | [[toolforge:scholia/author/Q137191888|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137191888/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137191907|Emmanuel. Lartey]]'' | | | | | 1962 | | [[toolforge:scholia/author/Q137191907|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137191907/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q62511897|Silas Dodu]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q3264451|cardiologist]]'' | | | | 1959 | | [[toolforge:scholia/author/Q62511897|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q62511897/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137191948|Francis K. Apaloo]]'' | | | | | 1962 | | [[toolforge:scholia/author/Q137191948|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137191948/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137191959|Joseph Yanney Ewusie]]'' | ''[[:d:Q2374149|botanist]]'' | | | | 1963 | | [[toolforge:scholia/author/Q137191959|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137191959/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137191966|Daniel Adjei Bekoe]]'' | | | | | 1964 | | [[toolforge:scholia/author/Q137191966|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137191966/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137192490|Albert Nii Tackie]]'' | | | | | 1964 | | [[toolforge:scholia/author/Q137192490|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137192490/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137192497|John E. Cudjoe]]'' | | | | | 1964 | | [[toolforge:scholia/author/Q137192497|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137192497/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137192503|Dan Akyeampong]]'' | | | | | 1969 | | [[toolforge:scholia/author/Q137192503|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137192503/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q5133018|Clifford Nii Boi Tagoe]]'' | | | | | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q5133018|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q5133018/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137048947|Henritta Joy Abena Nyarko Mensa-Bonsu]]'' | | | | | 2003 | | [[toolforge:scholia/author/Q137048947|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137048947/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137048945|Elizabeth Ardayfio-Schandorf]]'' | | | | | 2003 | | [[toolforge:scholia/author/Q137048945|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137048945/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137048957|Victor Patrick Yao Gadzekpo]]'' | | | | | 2004 | | [[toolforge:scholia/author/Q137048957|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137048957/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q112540134|Richard Frimpong Oppong]]'' | ''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q185351|jurist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/266995248 266995248] | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q112540134|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q112540134/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137193206|K.A. Dickson]]'' | | | | | 1969 | | [[toolforge:scholia/author/Q137193206|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137193206/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137049695|Raphael Kasim Kasanga]]'' | | | | | 2004 | | [[toolforge:scholia/author/Q137049695|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137049695/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137049699|Emmanuel Kofi Gyimah-Boadi]]'' | | | | | 2004 | | [[toolforge:scholia/author/Q137049699|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137049699/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137049702|Samuel Kofi Sefa-Dedeh]]'' | | | | | 2005 | | [[toolforge:scholia/author/Q137049702|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137049702/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137049708|Edward Horga Kordzo Akaho]]'' | | | | | 2005 | | [[toolforge:scholia/author/Q137049708|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137049708/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137194888|Robert Kwamena Gardiner]]'' | | | | | 1970 | | [[toolforge:scholia/author/Q137194888|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137194888/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137194912|Kwesi Wiredu]]'' | | | | | 1975 | | [[toolforge:scholia/author/Q137194912|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137194912/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137194951|R.F. Ampofo]]'' | | | | | 1976 | | [[toolforge:scholia/author/Q137194951|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137194951/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137194985|Jonathan H. Frimpong-Ansah]]'' | | | | | 1979 | | [[toolforge:scholia/author/Q137194985|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137194985/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137194994|David Kpakpo Aquaye]]'' | | | | | 1979 | | [[toolforge:scholia/author/Q137194994|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137194994/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137195008|Daniel Asamoah Ampofo]]'' | | | | | 1979 | | [[toolforge:scholia/author/Q137195008|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137195008/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137195090|Reginald Kofi Gyapayin Assoku]]'' | | | | | 1986 | | [[toolforge:scholia/author/Q137195090|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137195090/missing|📖]] |- | [[JB Danquah]] | ''[[:d:Q201788|historian]]''<br/>[[amòfin]]<br/>[[olóṣèlú]]<br/>''[[:d:Q185351|jurist]]''<br/>[[olùkọ̀wé]]<br/>''[[:d:Q20826540|scholar]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/111590 111590] | 1959 | | [[toolforge:scholia/author/Q377908|3]] / [[toolforge:scholia/author/Q377908/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137195206|Emmanuel Nana Wadie Oppong]]'' | | | | | 1986 | | [[toolforge:scholia/author/Q137195206|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137195206/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137195681|Lawrence Addai Boadi]]'' | | | | | 1990 | | [[toolforge:scholia/author/Q137195681|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137195681/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137195748|Max Assimeng]]'' | | | | | 1992 | | [[toolforge:scholia/author/Q137195748|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137195748/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137195754|Seth Yeboa Bimpong-Buta]]'' | | | | | 1997 | | [[toolforge:scholia/author/Q137195754|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137195754/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137195789|Dominic Kofi Agyeman]]'' | | | | | 2002 | | [[toolforge:scholia/author/Q137195789|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137195789/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137195797|Ralph Mills-Tettey]]'' | | | | | 2005 | | [[toolforge:scholia/author/Q137195797|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137195797/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137195814|Emmanuel Owusu-Bennoah]]'' | | | | | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q137195814|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137195814/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137052330|Albert Kodzo Fiadjoe]]'' | | | | | 2005 | | [[toolforge:scholia/author/Q137052330|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137052330/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q133594246|Kwasi Ampene]]'' | ''[[:d:Q14915627|musicologist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/119388541 119388541] | 2022 | | [[toolforge:scholia/author/Q133594246|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q133594246/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q20855161|Letitia Obeng]]'' | ''[[:d:Q350979|zoologist]]''<br/>''[[:d:Q2374149|botanist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/271978226 271978226] | 1965 | | [[toolforge:scholia/author/Q20855161|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q20855161/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q32678414|Gordon A. Awandare]]'' | ''[[:d:Q12773412|parasitologist]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-8793-3641 0000-0002-8793-3641] | | [https://viaf.org/en/viaf/83153833254564332890 83153833254564332890] | 2019 | [[Fáìlì:Prof. Gordon Awandare portrait.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q32678414|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q32678414/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q133023526|Samuel Kofi Tulashie]]'' | ''[[:d:Q593644|chemist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/159053698 159053698] | 2025 | | [[toolforge:scholia/author/Q133023526|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q133023526/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q965420|J. H. Kwabena Nketia]]'' | ''[[:d:Q36834|composer]]''<br/>''[[:d:Q14915627|musicologist]]''<br/>''[[:d:Q17484288|ethnomusicologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/2622069 2622069] | 1959 | [[Fáìlì:J. H. Kwabena Nketia 2015 (cropped).jpeg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q965420|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q965420/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q87759005|Mary Esther Kropp Dakubu]]'' | ''[[:d:Q14467526|linguist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/46801406 46801406] | 1989 | | [[toolforge:scholia/author/Q87759005|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q87759005/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70170830|Andrew Anthony Adjei]]'' | | | [https://scholar.google.com/citations?user=YZ2luxAAAAAJ YZ2luxAAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/317185588 317185588] | 2012 | | [[toolforge:scholia/author/Q70170830|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70170830/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q55610828|Emmanuel Asante]]'' | ''[[:d:Q831474|presbyter]]'' | | | | 2011 | | [[toolforge:scholia/author/Q55610828|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q55610828/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q30237695|George C. Clerk]]'' | ''[[:d:Q2487799|mycologist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/6244303 6244303] | 1973 | | [[toolforge:scholia/author/Q30237695|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q30237695/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q6449932|Kwabena Frimpong-Boateng]]'' | ''[[:d:Q774306|surgeon]]''<br/>[[olóṣèlú]]<br/>''[[:d:Q83307|minister]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/68597176 68597176] | 2002 | [[Fáìlì:Kwabena Frimpong-Boateng.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q6449932|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q6449932/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q6450349|Kwesi Dickson]]'' | ''[[:d:Q42603|priest]]''<br/>''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/79410404 79410404] | 1969 | | [[toolforge:scholia/author/Q6450349|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q6450349/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q32978880|Ebenezer Laing]]'' | ''[[:d:Q2374149|botanist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/92014961 92014961] | 1965 | | [[toolforge:scholia/author/Q32978880|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q32978880/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q18131843|Alexander Kwapong]]'' | ''[[:d:Q16727193|humanities scholar]]''<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/105255181 105255181] | 1959 | | [[toolforge:scholia/author/Q18131843|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q18131843/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q43073394|Kwesi Yankah]]'' | ''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]'' | | | | 1999 | | [[toolforge:scholia/author/Q43073394|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q43073394/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q124675548|RoseEmma Mamaa Entsua-Mensah]]'' | ''[[:d:Q96952661|fisheries scientist]]''<br/>''[[:d:Q108369443|aquatic ecologist]]'' | | [https://scholar.google.com/citations?user=DG9HHrEAAAAJ DG9HHrEAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/43783804 43783804] | 2013 | | [[toolforge:scholia/author/Q124675548|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q124675548/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q546121|Peter Kodwo Appiah Turkson]]'' | ''[[:d:Q250867|Catholic priest]]''<br/>''[[:d:Q611644|Catholic bishop]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/26330636 26330636] | 2013 | [[Fáìlì:Peter Turkson (cropped).jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q546121|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q546121/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q104781085|Maxwell Opoku-Afari]]'' | ''[[:d:Q188094|economist]]'' | | | | 2022 | | [[toolforge:scholia/author/Q104781085|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q104781085/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q7034351|Nii Quaynor]]'' | ''[[:d:Q82594|computer scientist]]''<br/>''[[:d:Q81096|engineer]]'' | | | | 2021 | [[Fáìlì:Nii Quaynor.jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q7034351|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q7034351/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q15975603|Alfred Apau Oteng-Yeboah]]'' | ''[[:d:Q2374149|botanist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q3578589|environmentalist]]'' | | | | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q15975603|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q15975603/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q21598237|Felix Konotey-Ahulu]]'' | [[oníṣègùn]] | | | | 1970 | | [[toolforge:scholia/author/Q21598237|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q21598237/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q123238535|Anthony Apeke Adimado]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]''<br/>''[[:d:Q901|oní ìmọ̀ sáyẹ́nsì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-6444-4845 0000-0002-6444-4845] | | | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q123238535|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q123238535/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q114877387|Samuel Gyasi Obeng]]'' | ''[[:d:Q121594|professor]]''<br/>''[[:d:Q14467526|linguist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-3793-6908 0000-0002-3793-6908] | | [https://viaf.org/en/viaf/32217495 32217495] | 2023 | | [[toolforge:scholia/author/Q114877387|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q114877387/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q70618973|Paul-Kingsley Buah-Bassuah]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0001-9831-2691 0000-0001-9831-2691] | [https://scholar.google.com/citations?user=jNVeQjMAAAAJ jNVeQjMAAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/30150380436513370888 30150380436513370888] | 2011 | | [[toolforge:scholia/author/Q70618973|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70618973/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q72204932|Seth Kofi Akyea Danso]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | | | | 1997 | | [[toolforge:scholia/author/Q72204932|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q72204932/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q1417844|Peter Kwasi Sarpong]]'' | ''[[:d:Q250867|Catholic priest]]''<br/>''[[:d:Q611644|Catholic bishop]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/56651758 56651758] | 2001 | | [[toolforge:scholia/author/Q1417844|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q1417844/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q63699917|Akilagpa Sawyerr]]'' | | | | [https://viaf.org/en/viaf/108799880 108799880] | 1992 | [[Fáìlì:Akilagpa Sawyerr 2010 (cropped).jpg|center|128px]] | [[toolforge:scholia/author/Q63699917|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q63699917/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q18719171|Samuel Date-Bah]]'' | [[amòfin]]<br/>[[Adájọ́]]<br/>''[[:d:Q185351|jurist]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/73338028 73338028] | 2000 | | [[toolforge:scholia/author/Q18719171|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q18719171/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q27947623|John Owusu Gyapong]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-8415-1468 0000-0002-8415-1468] | [https://scholar.google.com/citations?user=vLXYL5cAAAAJ vLXYL5cAAAAJ] | | 2016 | | [[toolforge:scholia/author/Q27947623|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q27947623/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q98159384|Gabriel Ayum Teye]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-9564-5199 0000-0002-9564-5199] | | | 2018 | | [[toolforge:scholia/author/Q98159384|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q98159384/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q114740219|Samuel Agyei-Mensah]]'' | ''[[:d:Q901402|geographer]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-6418-393X 0000-0002-6418-393X] | [https://scholar.google.com/citations?user=2ZzSOK0AAAAJ 2ZzSOK0AAAAJ] | [https://viaf.org/en/viaf/2446551 2446551]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3203161211627840070009 3203161211627840070009] | 2022 | | [[toolforge:scholia/author/Q114740219|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q114740219/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q89655301|Eric Sampane-Donkor]]'' | ''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [https://orcid.org/0000-0002-5179-546X 0000-0002-5179-546X] | | | 2021 | | [[toolforge:scholia/author/Q89655301|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q89655301/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q42659477|Joy Henrietta Mensa-Bonsu]]'' | [[amòfin]]<br/>''[[:d:Q121594|professor]]''<br/>''[[:d:Q55736868|national supreme court judge]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/23875795 23875795] | 2003 | | [[toolforge:scholia/author/Q42659477|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q42659477/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q41080249|Kwame Bediako]]'' | ''[[:d:Q1234713|theologian]]'' | | | [https://viaf.org/en/viaf/6642643 6642643] | 1996 | | [[toolforge:scholia/author/Q41080249|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q41080249/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q19600108|Ashitey Trebi-Ollennu]]'' | ''[[:d:Q81096|engineer]]'' | | | | 2014 | | [[toolforge:scholia/author/Q19600108|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q19600108/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137101555|Laud Ato Quayson]]'' | | | | | 2005 | | [[toolforge:scholia/author/Q137101555|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137101555/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137101552|Raymond Bagulo Bening]]'' | | | | | 2005 | | [[toolforge:scholia/author/Q137101552|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137101552/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q137101567|Kaku Sagary Nokoe]]'' | | | | | 2006 | | [[toolforge:scholia/author/Q137101567|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q137101567/missing|📖]] |} {{Wikidata list end}} hsrv69zv8tbr6md5h4s71odo75m7ds8 Eniola Ajao 0 67905 639794 595788 2026-11-07T21:48:29Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639794 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Eniolá Àjàó|citizenship=Nàìjíríà|occupation=òṣeré tíátà|alma mater=Yunifásítì ìlú Èkó}} '''Eniolá Àjàó''' jẹ ọmọ orilẹ-èdè [[Nàìjíríà]] , òṣeré tíátà ni, [[Ẹ̀pẹ́|ìlú Ẹ̀pẹ́]] ni ó ti wá, ó sì ti kópa nínú fíìmù tí ó lé ní márùndínlọ́gọ́rin ní iye. A dáa mọ̀ gẹ́gẹ́bí òṣeré nípa bí ó ṣe ma ń fi ọgbọ́n-inú àti òye hàn nígbà tí ó bá ń kópa nínú eré .<ref name="Naijaloaded &#124; Nigeria's Most Visited Music & Entertainment Website 2019">{{cite web | title=See 3 Popular Yoruba Actresses You Don’t Know Are Twins (Photos) » Naijaloaded | website=Naijaloaded &#124; Nigeria's Most Visited Music & Entertainment Website | date=2019-05-18 | url=https://www.naijaloaded.com.ng/lists/see-3-popular-yoruba-actresses-you-dont-know-are-twins-photos | access-date=2019-10-27 | archive-date=2019-10-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191027025827/https://www.naijaloaded.com.ng/lists/see-3-popular-yoruba-actresses-you-dont-know-are-twins-photos | dead-url=yes }}</ref> == Ìgbé ayé rẹ̀ == Ẹniọlá àti ìbejì rẹ̀ ni àbígbẹ̀yìn nínú àwọn ọmọ mẹ́fà tí àwọn òbí rẹ̀ bí. Nígbàtí o ń dàgbà, Ẹniọlá lọ sí Ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ Máíkẹ́lì Mímọ́ ti Ìjọ Àǹgílíkàn, ati ilé-ẹ̀kọ́ girama tí àwọn Ológun ni ìlú Ẹ̀pẹ́. Gẹgẹbi Ẹniọlá ti sọ ọ́, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó wù ú láti mú orí àwọn òbí rẹ̀ wu, sibẹ̀, ìfẹ́ inú rẹ̀ ni láti jẹ́ òṣèré tíátà lati ìgbà èwe rẹ̀. Ẹniọlá tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ nígbàtí ó lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ Ìmọ̀-ẹ̀rọ ní Yaba àti Ilé-ìwé -[[Yunifásítì ìlú Èkó]] níbi tí ó ti gboyè nínú imọ̀ Ìṣirò. <ref name="Kabir 2018">{{cite web | last=Kabir | first=Olivia | title=Top facts from biography of actress Eniola Ajao | website=Legit.ng - Nigeria news. | date=2018-12-17 | url=https://www.legit.ng/1209866-eniola-ajaos-biography-interesting-facts-know.html | access-date=2019-10-27}}</ref> Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọpọ̀lọpọ̀ awuyewuye ti wáyé lórí ìbáṣepọ̀ tí ó wà láàrin Ẹniọlá àti [[Ọdúnladé Adékọ́lá]], Ẹniọlá ṣàlàyé pé kò sí ìbáṣepọ̀ mìíràn láàrin òun àti Ọdúnladé Adékọ́lá lẹ́yìn ti iṣẹ́. <ref name="Nigeria 2018">{{cite web | last=Nigeria | first=Information | title=Actress, Eniola Ajao shares adorable photo with her “husband” (Photo) | website=Information Nigeria | date=2018-03-19 | url=https://www.informationng.com/2018/03/actress-eniola-ajao-shares-adorable-photo-with-her-husband-photo.html | access-date=2019-10-27}}</ref> ==Àwọn ìtọ́kasí== [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] 6phsuxe7dpkmfdi2qs2z63lnee0538z Oníṣe:GerardM/OkayAfrica 100 women - 2019 2 67938 639986 639270 2026-11-08T05:09:09Z ListeriaBot 17294 Wikidata list updated [V2] 639986 wikitext text/x-wiki ;N.B., There are sub-pages for each year as well as a main master list === Wikidata task list === {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item ?itemLabel { ?item p:P166 [ ps:P166 wd:Q54889438; pq:P585 ?date ] . FILTER( YEAR( ?date ) = 2019 ) . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en" } . } |columns=label:Article,P21:Gender,P106:Occupation,P19:Place of birth,P551:Residence,P18:Image |sort=label }} {| class='wikitable sortable' ! Article ! Gender ! Occupation ! Place of birth ! Residence ! Image |- | [[Adama Ndiaye]] | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q3501317|fashion designer]]''<br/>''[[:d:Q3610436|personal stylist]]'' | [[Kinshasa]] | | [[Fáìlì:Adama Paris Fashion Week 24 Nov 2016 on NdaniTV.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q55080910|Adesuwa Aighewi]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q4610556|àwòṣe]]''<br/>''[[:d:Q1414443|onísé eré amóhùn máwòrán]]''<br/>''[[:d:Q2526255|film director]]'' | [[Minneapolis]] | | [[Fáìlì:Adesuwa Aighewi Paris Fashion Week Autumn Winter 2019.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q47031031|Adut Akech]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q4610556|àwòṣe]]'' | [[Gúúsù Sudan]] | | [[Fáìlì:Adut Akech at Roberto Cavalli FW22.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q28967562|Adwoa Aboah]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q4610556|àwòṣe]]''<br/>''[[:d:Q33999|òṣèré]]'' | [[Westminster]] | | [[Fáìlì:Adwoa aboah 2019 1.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q71960124|Ama Marfo]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | | | | |- | [[Amarachi Nwosu]] | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q33231|photographer]]'' | [[Washington, D.C.|Washington]] | [[New York]] | [[Fáìlì:Amarachi-Nwoso-2.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q72184713|Amina Cush]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q27062883|Aminatou Sow]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q15077007|podcaster]]''<br/>''[[:d:Q28692502|women's rights activist]]''<br/>''[[:d:Q70591255|digital strategist]]''<br/>''[[:d:Q1900657|marketer]]''<br/>''[[:d:Q6545506|personal development consultant]]''<br/>''[[:d:Q15980158|non-fiction writer]]''<br/>[[akọ̀ròyìn]]<br/>''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]'' | [[Guinea]] | [[Brooklyn]]<br/>[[San Francisco]]<br/>[[Nàìjíríà]]<br/>[[Bẹ́ljíọ̀m]] | |- | ''[[:d:Q3614333|Aminatta Forna]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]''<br/>''[[:d:Q6625963|novelist]]''<br/>''[[:d:Q1209498|poet lawyer]]''<br/>[[akọ̀ròyìn]] | ''[[:d:Q680984|Bellshill]]'' | | [[Fáìlì:Aminatta Forna 5190258.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q71962455|Amy Aniobi]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q28389|screenwriter]]''<br/>''[[:d:Q2526255|film director]]''<br/>''[[:d:Q47541952|producer]]'' | ''[[:d:Q3493922|North Texas]]'' | | |- | ''[[:d:Q22277592|Anna Diop]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q33999|òṣèré]]''<br/>''[[:d:Q10798782|òṣeré amóhùn máwòrán]]''<br/>''[[:d:Q10800557|òṣeré fíímù]]'' | [[Dakar]] | | [[Fáìlì:Anna Diop (2016) (close-up).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q72151669|Anna Fye]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q71975784|Aweng Chuol]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q4610556|àwòṣe]]''<br/>''[[:d:Q33999|òṣèré]]'' | ''[[:d:Q1186085|Kakuma]]'' | | |- | [[Aya Nakamura]] | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q177220|olórin]]''<br/>''[[:d:Q2252262|rapper]]'' | [[Bamako]] | | [[Fáìlì:Aya Nakamura.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q71976238|Besidone Amoruwa]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q2961975|business executive]]'' | | | |- | [[Bibi Bakare-Yusuf]] | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]''<br/>''[[:d:Q1607826|editor]]''<br/>''[[:d:Q2516866|publisher]]'' | [[Èkó]] | | |- | [[Bose Ogulu]] | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q1320883|talent manager]]''<br/>''[[:d:Q974144|ọ̀gá akẹ́ẹ̀kọ́]]''<br/>''[[:d:Q43845|businessperson]]'' | [[Ìpínlẹ̀ Edo|Edo State]] | [[Port Harcourt]] | [[Fáìlì:Bose Ogulu.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q71976585|Brenda Katwesigye]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q131524|entrepreneur]]'' | | | |- | ''[[:d:Q72184433|Brittany Spell]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q71981497|Chao Mbogo]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q71977385|Charlene Akuamoah]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q3501317|fashion designer]]''<br/>''[[:d:Q1323191|costume designer]]'' | | | |- | ''[[:d:Q18148871|Charlo Greene]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | [[akọ̀ròyìn]] | [[Èkó]] | | |- | ''[[:d:Q29886137|Cherrie]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q177220|olórin]]'' | [[Oslo]] | | [[Fáìlì:Cherrie in 2021.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q58915901|Chidera Eggerue]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q8246794|blogger]]''<br/>''[[:d:Q15253558|activist]]''<br/>[[olùkọ̀wé]] | [[Lọndọnu]] | | [[Fáìlì:Chidera Eggerue November 2017.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q71978867|Claude Lavie Kameni]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q61483352|Clemantine Wamariya]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]''<br/>''[[:d:Q1476215|human rights defender]]''<br/>[[olùkọ̀wé]]<br/>''[[:d:Q12859263|orator]]''<br/>[[oníṣọ̀nà]]<br/>''[[:d:Q755070|narrator]]''<br/>''[[:d:Q17167049|literary scholar]]'' | [[Kigali]] | [[San Francisco]] | [[Fáìlì:Clemantine Wamariya.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q71979350|Cleopatra Kambugu Kentaro]]'' | ''[[:d:Q1052281|trans woman]]'' | ''[[:d:Q19509201|LGBTQ rights activist]]'' | | | [[Fáìlì:Cleopatra Kambugu Kentaro.png|center|128px]] |- | [[Dami Olonisakin]] | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q7458488|sex columnist]]''<br/>''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]'' | | | |- | [[Damilola Odufuwa]] | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q13590141|presenter]]''<br/>''[[:d:Q15253558|activist]]''<br/>''[[:d:Q2961975|business executive]]'' | [[Èkó]] | | [[Fáìlì:Dami Odufuwa.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q636653|Danai Gurira]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q33999|òṣèré]]''<br/>''[[:d:Q214917|playwright]]''<br/>''[[:d:Q10798782|òṣeré amóhùn máwòrán]]''<br/>''[[:d:Q2259451|stage actor]]''<br/>''[[:d:Q10800557|òṣeré fíímù]]''<br/>''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]''<br/>''[[:d:Q37226|ọ̀gá akẹ́ẹ̀kọ́]]''<br/>''[[:d:Q28389|screenwriter]]''<br/>''[[:d:Q105883597|UN Women Goodwill Ambassador]]''<br/>''[[:d:Q4479442|olùdásílẹ̀]]'' | ''[[:d:Q1903250|Grinnell]]'' | ''[[:d:Q1903250|Grinnell]]''<br/>[[Harare]]<br/>[[Los Angeles]]<br/>[[New York]] | [[Fáìlì:Danai Gurira 2024 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q61082400|Doreen Peter Noni]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q131524|entrepreneur]]'' | | | |- | ''[[:d:Q53567553|Duckie Thot]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q4610556|àwòṣe]]'' | [[Melbourne]] | [[New York (Ìpínlẹ̀)|New York]] | [[Fáìlì:Duckie Thot after fashion show.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q71982639|Dynasty Ogun]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q58918446|Elizabeth Uviebinené]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | [[akọ̀ròyìn]] | | | |- | ''[[:d:Q72048285|Fatuma Zarika]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q11338576|boxer]]'' | | | |- | ''[[:d:Q72154227|Grace Ladoja]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q3089940|music executive]]'' | | | |- | ''[[:d:Q72154653|Hend Riad]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q16216180|Hodan Nalayeh]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q6386271|media scholar]]''<br/>''[[:d:Q61911662|marketing consultant]]''<br/>''[[:d:Q8359428|social activist]]''<br/>''[[:d:Q131524|entrepreneur]]''<br/>''[[:d:Q5394545|freelance journalist]]''<br/>[[akọ̀ròyìn]] | ''[[:d:Q1017223|Las Anod]]'' | | [[Fáìlì:Hodan Nalayeh Somalia (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q72150351|Ifunaya Maduka]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q1414443|onísé eré amóhùn máwòrán]]'' | | | |- | ''[[:d:Q26436159|Ilhan Omar]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | [[olóṣèlú]]<br/>''[[:d:Q56027890|political staffer]]''<br/>''[[:d:Q212238|civil servant]]''<br/>''[[:d:Q28692502|women's rights activist]]''<br/>''[[:d:Q16185210|policy advisor]]''<br/>''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]'' | [[Mogadishu]] | [[Minneapolis]] | [[Fáìlì:Ilhan Omar, official portrait, 116th Congress.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6079886|Isha Sesay]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | [[akọ̀ròyìn]]<br/>''[[:d:Q270389|news presenter]]''<br/>''[[:d:Q33999|òṣèré]]'' | [[Bordeaux]] | | [[Fáìlì:Nima Elbagir and Isha Sesay, May 2015.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q72156142|Iziegbe Odigie]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q2490358|choreographer]]''<br/>''[[:d:Q5716684|dancer]]'' | [[Brooklyn]] | | [[Fáìlì:Trybedances Izzy Odigie NdaniTV Dec 2018.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q72152087|Jainaba Fye]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q72157022|Jenn Nkiru]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q1414443|onísé eré amóhùn máwòrán]]''<br/>''[[:d:Q2526255|film director]]'' | ''[[:d:Q2690524|Peckham]]'' | | |- | ''[[:d:Q72157232|Jessica Nabongo]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | | | | |- | [[Julie Adenuga]] | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q2722764|radio personality]]''<br/>''[[:d:Q130857|disc jockey]]'' | | | |- | ''[[:d:Q72160701|Karen Okonkwo]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q56043265|Kawira Mwirichia]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | [[oníṣọ̀nà]] | | | |- | ''[[:d:Q45354341|Kemiyondo Coutinho]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q33999|òṣèré]]''<br/>''[[:d:Q214917|playwright]]''<br/>''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]''<br/>''[[:d:Q2526255|film director]]'' | [[Uganda|Ùgándà]] | | [[Fáìlì:Playwright Kemiyondo Coutinho.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q72160878|Koketso Moeti]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q12376667|technologist]]''<br/>''[[:d:Q131524|entrepreneur]]'' | | | |- | ''[[:d:Q72161059|Kovie Biakolo]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | [[akọ̀ròyìn]] | | | |- | ''[[:d:Q72161461|Laylah Amatullah Barrayn]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q33231|photographer]]'' | [[Brooklyn]] | [[New York]] | |- | ''[[:d:Q72161724|Lee Litumbe]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q33231|photographer]]'' | | | |- | ''[[:d:Q72149956|Lillian Ahenkan]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q72164228|Luam Keflezgy]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q2490358|choreographer]]'' | | | |- | ''[[:d:Q72151308|Lucy Fye]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q46067386|Maame Biney]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q18200514|short-track speed skater]]'' | [[Aakrá|Accra]] | | |- | ''[[:d:Q72164624|Manthe Ribane]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | [[Akọrin|olórin]]<br/>''[[:d:Q5716684|dancer]]'' | | | [[Fáìlì:Manthe Ribane, 2016.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q72165987|Mapule Ndhlovu]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q762121|personal trainer]]'' | | | |- | ''[[:d:Q72154914|Mariam Hazem]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q72166398|Massah David]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q72184541|Maureen Nicol]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q445463|Mayra Andrade]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | [[Akọrin|olórin]]<br/>''[[:d:Q177220|olórin]]''<br/>''[[:d:Q33999|òṣèré]]'' | [[Havana]] | [[Lisbon]] | [[Fáìlì:.Mayra Andrade. (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q72167178|Miatta Johnson]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q72167940|Monica Ahanonu]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q644687|illustrator]]'' | | | |- | ''[[:d:Q61746862|Moonchild Sanelly]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q177220|olórin]]'' | [[Port Elizabeth]] | | [[Fáìlì:Moonchild Sanelly sings on preview of MTV Down South 2019.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q60441895|Nadine Ijewere]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q19698265|fashion photographer]]''<br/>''[[:d:Q33231|photographer]]'' | [[Lọndọnu]] | | |- | ''[[:d:Q72169974|Nikiwe Diova]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q7037531|Nima Elbagir]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | [[akọ̀ròyìn]]<br/>''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]'' | [[Khartoum]] | | [[Fáìlì:Nima Elbagir and Isha Sesay at the 74th Annual Peabody Awards.jpg|center|128px]] |- | [[Niniola]] | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q488205|singer-songwriter]]''<br/>''[[:d:Q55960555|recording artist]]''<br/>''[[:d:Q183945|olóòtú orin]]'' | [[Èkó]] | | [[Fáìlì:Niniola Nigerian Singer songwriter.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q72170463|Nyma Tang]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q578109|television producer]]''<br/>''[[:d:Q17125263|YouTuber]]'' | ''[[:d:Q762656|Gambela]]'' | | |- | [[Oby Ezekwesili]] | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q188094|economist]]''<br/>''[[:d:Q1108818|chartered accountant]]''<br/>[[olóṣèlú]]<br/>''[[:d:Q83307|minister]]'' | [[Ìpínlẹ̀ Anambra|Anambra State]] | | [[Fáìlì:Obiageli Katryn Ezekwesili, 2009 World Economic Forum on Africa (cropped).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q50345169|Okwui Okpokwasili]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q2490358|choreographer]]''<br/>''[[:d:Q33999|òṣèré]]''<br/>''[[:d:Q713200|eléré]]'' | ''[[:d:Q18426|The Bronx]]'' | | [[Fáìlì:Okwui Okpokwasili in Visceral Disruptions.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q72171565|Oronike Odeleye]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q15253558|activist]]'' | [[Washington, D.C.|Washington]] | | [[Fáìlì:Oronike Odeleye for ArtsATL Kindle Award.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q72171866|Penda N'diaye]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q72172094|Phiona Okumu]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | | | | |- | [[Rebeca Gyumi]] | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | [[amòfin]]<br/>''[[:d:Q15253558|activist]]'' | [[Dodoma]] | | [[Fáìlì:Rebeca Gyumi.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q72172657|Refilwe Ledwaba]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q2095549|aircraft pilot]]'' | ''[[:d:Q6523429|Lenyenye]]'' | | |- | ''[[:d:Q16297487|Regina Agyare]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q82594|computer scientist]]'' | [[Aakrá|Accra]] | | [[Fáìlì:Regina Honu.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16231679|Rosalyn Gold-Onwude]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q22976182|television journalist]]''<br/>''[[:d:Q42909|reporter]]''<br/>''[[:d:Q3665646|basketball player]]'' | ''[[:d:Q18424|Queens]]'' | | [[Fáìlì:RGOIndiana2016.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q28841772|Salome Asega]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | [[oníṣọ̀nà]]<br/>''[[:d:Q1650915|oníwàádì]]'' | [[Las Vegas]] | [[Brooklyn]] | [[Fáìlì:ArtAndFeminism MoMA18 - 06 - Salome Asega.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16761673|Seinabo Sey]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q177220|olórin]]''<br/>''[[:d:Q753110|songwriter]]''<br/>''[[:d:Q105652947|soul musician]]''<br/>[[Akọrin|olórin]] | ''[[:d:Q26521|Halmstad]]'' | | [[Fáìlì:Seinabo Sey.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q72177802|Shauna Barbosa]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q49757|poet]]'' | | | |- | ''[[:d:Q28654904|Shekhinah]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q177220|olórin]]'' | [[Pietermaritzburg]] | | [[Fáìlì:Shekhinah.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q72180840|Sherrie Silver]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q2490358|choreographer]]'' | ''[[:d:Q2632827|Huye District]]'' | | |- | ''[[:d:Q33141631|Sho Madjozi]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q49757|poet]]''<br/>''[[:d:Q2252262|rapper]]''<br/>''[[:d:Q33999|òṣèré]]''<br/>''[[:d:Q177220|olórin]]''<br/>''[[:d:Q753110|songwriter]]'' | [[Limpopo]] | | [[Fáìlì:Sho Madjozi March 2019.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q72184324|Sierra King]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | | | | |- | [[Simz kekere]] | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q2252262|rapper]]''<br/>''[[:d:Q177220|olórin]]''<br/>''[[:d:Q753110|songwriter]]''<br/>''[[:d:Q33999|òṣèré]]''<br/>[[Akọrin|olórin]] | ''[[:d:Q125163|Islington]]'' | | [[Fáìlì:Little Simz - Openair Frauenfeld 2019 05.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q72181398|Sisonke Msimang]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]''<br/>''[[:d:Q15253558|activist]]''<br/>''[[:d:Q84681895|political analyst]]''<br/>[[olùkọ̀wé]] | | | [[Fáìlì:Sisonke Msimang - TEDxSoweto 2014 - arm raised (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q773793|Sona Jobarteh]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q177220|olórin]]'' | [[Lọndọnu]] | | [[Fáìlì:Aid for Trade Global Review 2017 – Day 1 Sona Jobarteh tuning kora.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q71982517|Soull Ogun]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | | | | |- | [[Teni (olórin)|Teni]] | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q177220|olórin]]'' | [[Ìpínlẹ̀ Èkó|Lagos State]] | | [[Fáìlì:Teni à la célébration du Voudoun Days 2024 à Ouidah au Bénin (cropped).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q72182118|Teni Adeola]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q5322166|designer]]'' | | | |- | ''[[:d:Q229029|Thandiwe Newton]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q10800557|òṣeré fíímù]]'' | [[Lọndọnu]] | | [[Fáìlì:Thandiwe Newton Peabody Awards, June 2021.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q72182776|Tiffany Aliche]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | | | | |- | [[Tomi Adeyemi]] | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q6625963|novelist]]''<br/>''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]''<br/>''[[:d:Q9379869|lecturer]]'' | [[Orílẹ̀ èdè America|Àwọn Ìpínlẹ̀ Aṣọ̀kan Amẹ́ríkà]] | [[San Diego]]<br/>[[Los Angeles]] | [[Fáìlì:NBF2024-tomi-adeyemi.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q72183276|Tsion Gurmu]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | [[amòfin]] | | | |- | ''[[:d:Q3566180|Wanuri Kahiu]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | ''[[:d:Q2526255|film director]]''<br/>''[[:d:Q28389|screenwriter]]''<br/>''[[:d:Q3282637|olóòtú eré]]''<br/>[[olùkọ̀wé]] | [[Nairobi]] | | [[Fáìlì:Wanuri Kahiu at the 2025 Sundance Film Festival (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q72151812|YaAdam Fye]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q58641607|Yomi Adegoke]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | [[akọ̀ròyìn]]<br/>''[[:d:Q36180|olùkọ̀wé]]'' | ''[[:d:Q2213391|Croydon]]'' | | [[Fáìlì:Yomi Adegoke at the 2024 Edinburgh International Book Festival 2.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q72184818|Zainab Aliyu]]'' | ''[[:d:Q6581072|abo]]'' | | | | |} {{Wikidata list end}} pwlqq4zwok3lcwrhckt1bhyc8si1w22 Ọdún Egúngún 0 67961 640138 598092 2026-11-08T10:05:06Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640138 wikitext text/x-wiki [[File:Egungun ota.jpg|thumb|Eégún Onídán nílú Ọ̀tà]] '''Ayẹyẹ ọdún Egúngún''' jẹ́ ayẹyẹ àjọyọ̀ [[Àwọn ọmọ Yorùbá|ilẹ̀ Yorùbá]], bákan náà ni ó jẹ́ ohun àṣà àdáyé bá àtìran-díran àqọn Yorùbá. Wọ́n nígbàgbọ́ wípé ọdún yí ma ń mú ìdàgbàsókè, ìrẹ́pọ̀, ìfẹ́ àti ìrú gọ́gọ́ ètò ọrọ̀ ajé si ní àwùjọ. Gbogo ilẹ̀ Yorùbá ni wọ́n si ma ń ṣayẹyẹ ọdún Egúngún, láì fi tẹ̀sìn òun ẹ̀yà kan kan ṣe. <ref name="LagosPhoto 2019">{{cite web | title=International art festival of photography in Nigeria | website=LagosPhoto | date=2019-11-15 | url=http://www.lagosphotofestival.com/exhibit/egungun- | access-date=2019-11-19 | archive-date=2019-12-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191208110510/http://www.lagosphotofestival.com/exhibit/egungun- | dead-url=yes }}</ref><ref name="TheFreeDictionary.com">{{cite web | title=Egungun Festival | website=TheFreeDictionary.com | url=https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Egungun+Festival | access-date=2019-11-19}}</ref><ref name="Chinasa 2017">{{cite web | last=Chinasa | first=Hannah | title=7 facts about Egungun festival in Yorubaland | website=Legit.ng - Nigeria news. | date=2017-03-08 | url=https://www.legit.ng/1092577-egungun-festival-yorubaland.html | access-date=2019-11-19 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>Egúngún jẹ́ awo àṣírí láàrín àwọn Ọ̀jẹ̀ (Masqurade custodians), ní ilẹ̀ Yorùbá. Ó sì jẹ́ ohun àjogúnbá ní ìdílé Ọlọ́jẹ̀. Ṣíṣọdún Egúngún jẹ́ ohun pàtàkì lásìkò rẹ̀, iyì ibẹ̀ ni ijọó, ìlú, àti ìwúre nígbà tí àwọn ọmọ Ọ̀jẹ̀ wẹ́wẹ́ yóò kó pàṣán lọ́wọ́ láti fi kó patiẹ lẹ̀yín èyí kéyìí Egúngún tí wọ́n bá tẹ̀lé. <ref name="Ogun State Government Official Website 2017">{{cite web | title=Ogun State Government Official Website | website=Ogun State Government Official Website | date=2017-05-04 | url=http://ogunstate.gov.ng/ogun-state/festivals/egungun/ | access-date=2019-11-19 | archive-date=2019-11-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191102060257/http://ogunstate.gov.ng/ogun-state/festivals/egungun/ | dead-url=yes }}</ref><ref name="BBC News 2017">{{cite web | title=Colour, culture and community of Nigerian festival | website=BBC News | date=2017-08-23 | url=https://www.bbc.com/news/world-africa-41026019 | access-date=2019-11-19}}</ref> == Àwọn Ìtọ́kasí == {{Reflist}} fqqwakolfuoo3buljko54r8owezqsjn Àtòjọ àwọn ilé iṣẹ́ Asọ̀rọ̀-mágbèsì ilẹ̀ Nàìjíríà 0 67968 640108 637911 2026-11-08T09:10:15Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640108 wikitext text/x-wiki Èyí ni àtòjọ àwọn ilé iṣẹ́ Asọ̀rọ̀-mágbèsì ilẹ̀ Nàìjíríà, pẹ̀lú ìpínlẹ̀ tí wọ́n wà lápapọ̀ pẹ̀lú Asọ̀rọ̀-mágbèsì orí ẹ̀rọ ayélukára. * [http://www.234radio.com 234Radio] - Ó ní ẹ̀rọ ayélukára; tí ó ń gbóhùn sáfẹ́fẹ́ láti ilẹ̀ Nàìjíríà títí dé UK, USA àti[[Jamaica| Jàmáíkà]] - [http://www.234radio.com www.234radio.com]. [http://www.234radio.com 234Radio] Ó tún wà lórí ẹ̀rọ ìléwọn [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.TTFRadio.Radioone&hl=en_GB Android] àti [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 iOS] . * https://askingradio.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190719012443/http://askingradio.com/ |date=2019-07-19 }} ASKiNG RADiO  ni ó jẹ́ Rédíò akọ́kọ́ tí ó kọ́kọ́ dé o rí èrọ  ayélukára, tí ó sì ń lo èdè Tiv. Áàpù ASKiNG RADiO wà lori Google Play Store àti Apple Store. Àwọn Áàpù yí ni ó jẹ́ ti oníròyìn BBC kan ọgbẹ́ni King James Yiye, ẹni tí ó ti gba àmì ẹ̀yẹ ìgb́ohùn - sáfẹ́fẹ́ tí ó sì tún ti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ilẹ̀ Nẹ́dáláǹdì rí. == Àwon ìpínlẹ̀ tí wọ́n wà == === Olú ilu ilẹ̀ Nàìjíríà (FCT) === * [http://www.234radio.com 234Radio] - Ayelujara Redio; igbasilẹ lati Nigeria, UK, USA ati Ilu Jamaica - [http://www.234radio.com www.234radio.com] . [http://www.234radio.com 234Radio] tun wa lori [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 awọn] iru ẹrọ [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.TTFRadio.Radioone&hl=en_GB Android] ati [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 iOS] . * https://askingradio.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190719012443/http://askingradio.com/ |date=2019-07-19 }} ASKiNG RADiO jẹ redio akọkọ lori ayelujara ni Nigeria, igbohunsafefe agbaye paapaa ni ede Tiv. * [https://www.spreaker.com/user/vickyloniaradio VICKY-LONIA RADIO] -Ó ní ẹ̀rọ ayélukára; tí ó ń gbóhùn sáfẹ́fẹ́ láti ilẹ̀ Nàìjíríà títí dé àwọn orì́́lẹ̀ èdè mìíràn. * [http://radionomy.com/633fm 633FM]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Ó jẹ́ ìkànì tí ó ń polongo ìhìn-rere lórí afẹ́fẹ́ láti ilẹ̀ Nàìjíríà sí gbogbo àgbáyé.<br /> * [http://www.fishfm.jimdo.com FISHFM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425041818/https://fishfm.jimdo.com/ |date=2019-04-25 }}  - Ó jẹ́ ìkànì tí àwọn ará ìlú ń gbọ́ ní gbogbo ọjọ́, 24/7 níbi kí .<br /> * [http://www.wordedfm.com Worded FM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425041815/https://wordedfm.com/ |date=2019-04-25 }}  - [http://www.wordedfm.com www.wordedfm.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425041815/https://wordedfm.com/ |date=2019-04-25 }}. [http://www.wordedfm.com Worded FM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425041815/https://wordedfm.com/ |date=2019-04-25 }}  Ó jẹ́ tí ó wà lórí ẹ̀rọ ayélukára nìkan, àwọn ènìyàn ma ń gbọ láti lè mọ̀ nípa ọ̀rọ̀ Ọlọ́run lójoojúmọ́. Ó si ń gbóhùn sáfẹ́fẹ́ láti ilẹ̀ Nàìjíríà títí dé àwọn orì́́lẹ̀ èdè mìíràn. * [http://amplifiedradio.net/ Amplified Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191125103535/http://amplifiedradio.net/ |date=2019-11-25 }} - Ó jẹ́ tí ó wà lórí ẹ̀rọ ayélukára nìkan tí ó ma ń sọ̀rọ̀ nípa orin ìgbà-lódé, tí ó sì tún ma ń sọ̀rọ̀ nípa ọ̀rọ̀ ìdàgbà sókè òṣèlú ilẹ̀ [[Nàìjíríà]] àti ilẹ̀ [[Ìwọòrùn Áfíríkà|Adúláwọ̀]] lápapọ̀ * [https://tunein.com/radio/Dj-Jozenga-s294801/ DJ Jozenga] - IÓ jẹ́ tí ó wà lórí ẹ̀rọ ayélukára ń gbóhùn sáfẹ́fẹ́ láti [[Àbújá]] <br /> * 87.9 - Best Afro FM, Abuja * 88.9 - Brilla FM, Abuja - Sports * 90.9 - Max FM, Abuja * 92.1 - Vision FM, Abuja * 92.9 - Kapital FM (FRCN), Abuja * 93.5 - ASO Radio, Abuja * 94.3 - Beat FM, Abuja * 94.7 - Rhythm FM, Abuja * 95.1 - Nigeria info Abuja * 96.1 - Urban Radio, Abuja * 96.9 - Cool FM, Abuja * 97.5 - Classic FM, Abuja * 98.3 - Hot FM, Abuja * 99.5 - Wazobia FM, Abuja * 99.9 - Kiss FM, Abuja * 100.5 - Ray power FM, Abuja * 101.1 - Human Rights Radio * 104.5 - Love FM, Abuja * 105.7 - Greetings FM, Abuja * 106.3 - WE FM * 107.7 - Armed Forces Radio, Mogadishu Cantonment, Asokoro,Abuja. * [https://www.spreaker.com/user/vickyloniaradio VICKY-LONIA RADIO] - Internet Radio; Broadcasts Nigeria and other parts of the world. * [http://radionomy.com/633fm 633FM]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - A Christian Radio station dedicated to the advancement of the Kingdom in Nigeria and the whole world. * Fish FM - The people's radio, 24/7 anytime, anywhere, tune in now on [http://www.fishfm.jimdo.com FISHFM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425041818/https://fishfm.jimdo.com/ |date=2019-04-25 }} and enjoy unlimited music and voice. * [http://www.wordedfm.com Worded FM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425041815/https://wordedfm.com/ |date=2019-04-25 }} - Internet Radio; Worded FM is an internet based radio station, for God's word to be heard and people to get lifted daily - [http://www.wordedfm.com www.wordedfm.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425041815/https://wordedfm.com/ |date=2019-04-25 }}. [http://www.wordedfm.com Worded FM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425041815/https://wordedfm.com/ |date=2019-04-25 }} Broadcasts from Nigeria. * [http://amplifiedradio.net/ Amplified Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191125103535/http://amplifiedradio.net/ |date=2019-11-25 }} - Internet Radio; Amplified Radio is an on-line talk and music radio station dedicated to providing alternatives that drive democracy and development in Africa. * [https://tunein.com/radio/Dj-Jozenga-s294801/ DJ Jozenga] - Internet Radio; broadcasting from Abuja * 87.9 - Best Afro FM, Abuja * 88.9 - Brilla FM, Abuja - Sports * 90.9 - Max FM, Abuja * 92.1 - Vision FM, Abuja * 92.9 - Kapital FM (FRCN), Abuja * 93.5 - ASO Radio, Abuja * 94.3 - Beat FM, Abuja * 94.7 - Rhythm FM, Abuja * 95.1 - Nigeria info Abuja * 96.1 - Urban Radio, Abuja * 96.9 - Cool FM, Abuja * 97.5 - Classic FM, Abuja * 98.3 - Hot FM, Abuja * 99.5 - Wazobia FM, Abuja * 99.9 - Kiss FM, Abuja * 100.5 - Ray power FM, Abuja * 101.1 - Human Rights Radio * 104.5 - Love FM, Abuja * 105.7 - Greetings FM, Abuja * 106.3 - WE FM * 107.7 - Armed Forces Radio, Mogadishu Cantonment, Asokoro,Abuja. * 88.1 - Broadcasting Corporation, Umuahia * 89.7 - Buzz FM, Aba * 93.3 - Rhema FM, ABa * 94.9 - Flo FM, Umuahia * 101.9 - Absu FM, Uturu * 102.9 - MAGIC FM Aba * 103.5 - Pace Setter FM, Amakanma old Umuahia * 103.9 - Love FM, Aguiyi Ironsi layout, Umuahia * 104.1 - Vision Africa, Umuahia * 107.1 - Green FM, (MOUAU), Umudike<ref>http://www.nairaland.com/2009223/nigerian-universities-radio-broadcasting-station/4</ref> === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Abia === * 88.1 - Broadcasting Corporation, Umuahia * 89.7 - Buzz FM, Aba * 93.3 - Rhema FM, ABa * 94.9 - Flo FM, Umuahia * 101.9 - Absu FM, Uturu * 102.9 - MAGIC FM Aba * 103.5 - Pace Setter FM, Amakanma old Umuahia * 103.9 - Love FM, Aguiyi Ironsi layout, Umuahia * 104.1 - Vision Africa, Umuahia * 107.1 - Green FM, (MOUAU), Umudike<ref>http://www.nairaland.com/2009223/nigerian-universities-radio-broadcasting-station/4</ref> * 917 - AM Radio Gotel, Yola * 91.1 - FM Gotel Yola * 95.7 - ABC FM, Yola * 1440 - ABC AM, Yola * 101.5 - Fombina FM Yola * 92.3 - Pulaaku FM, Yola. * 917 - AM Radio Gotel, Yola * 91.1 - FM Gotel Yola * 95.7 - ABC FM, Yola * 1440 - ABC AM, Yola * 101.5 - Fombina FM Yola * 92.3 - Pulaaku FM, Yola. * 95.1 - Comfort FM [http://comfort951fm.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191018134340/https://comfort951fm.com/ |date=2019-10-18 }} * 101.1 - Planet FM [http://www.planet101fm.ng]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * 104.5 - Atlantic FM * 105.9 - Inspiration FM * 90.5 - AKBC * 100.7 - UNIUYO FM ([[Yunifásítì ìlú Uyo|University of Uyo]]) * 104.9 - Heritage FM (Heritage Polytechnic, Eket) * 107.5 - Gospel Revolution FM * 95.1 - Comfort FM [http://comfort951fm.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191018134340/https://comfort951fm.com/ |date=2019-10-18 }} * 101.1 - Planet FM [http://www.planet101fm.ng]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * 104.5 - Atlantic FM * 105.9 - Inspiration FM * 90.5 - AKBC * 100.7 - UNIUYO FM (University of Uyo) * 104.9 - Heritage FM (Heritage Polytechnic, Eket) * 107.5 - Gospel Revolution FM * 88.5 - Anambra Broadcasting Service, Awka * 88.9 - Brilla FM, Onitsha - Sports * 89.4- Minaj FM Obosi * 89.7- City Radio, Onitsha * 90.7 - Anambra Broadcasting Service, Onitsha * 91.5 - Blaze FM, Oraifite * 93.3 - Madonna Radio (Madonna University) FM, Okija * 94.1 - Unizik ([[Yunifásítì Nnamdi Azikiwe|Nnamdi Azikiwe University]]) FM, Awka * 95.3 - Radio Sapientia FM, Onitsha * 95.7 - Rhythm FM, Awka * 98.3 - Ogene FM, Awka * 99.1 - Odenigbo FM, Obosi * 102.5 - Purity FM, Awka(FRCN) * 103.5 - Gist FM, Ogidi * 91.9 - Authority FM Nnewi * 106.5- Alpha FM Nnobi * 90.1- Lumen FM,Uga * 107.1 - Tansian Radio (Tansian University) FM, Umunya * 101.7 - Omega FM, Umuchu * 88.5 - Anambra Broadcasting Service, Awka * 88.9 - Brilla FM, Onitsha - Sports * 89.4- Minaj FM Obosi * 89.7- City Radio, Onitsha * 90.7 - Anambra Broadcasting Service, Onitsha * 91.5 - Blaze FM, Oraifite * 93.3 - Madonna Radio (Madonna University) FM, Okija * 94.1 - Unizik (Nnamdi Azikiwe University) FM, Awka * 95.3 - Radio Sapientia FM, Onitsha * 95.7 - Rhythm FM, Awka * 98.3 - Ogene FM, Awka * 99.1 - Odenigbo FM, Obosi * 102.5 - Purity FM, Awka(FRCN) * 103.5 - Gist FM, Ogidi * 91.9 - Authority FM Nnewi * 106.5- Alpha FM Nnobi * 90.1- Lumen FM,Uga * 107.1 - Tansian Radio (Tansian University) FM, Umunya * 101.7 - Omega FM, Umuchu * 88.9 - Brila FM * 89.9 - Kada 2 FM, Kaduna (KSMC) * 89.9 - Rockside FM, Kafanchan (KSMC) * 90.9 - Capital Sounds FM, Kaduna (KSMC) * 91.7 - Liberty Radio (English) Kaduna * 92.1 - Karama FM, Kaduna (FRCN) * 92.9 - Freedom Radio FM, Kaduna * 94.1 - Queen FM, Zaria (KSMC) * 96.1 - Supreme FM, Kaduna (FRCN) * 97.7 - Alheri Radio FM, Kaduna * 98.5 - KASU FM (Kaduna State University Radio) * 94.6 - Brc 2 FM, Bauchi * 98.5 - Globe FM (FRCN), Bauchi * 95.7 - Ray Power FM, Bauchi * 97.5 - Albarka Radio * 94.6 - Brc 2 FM, Bauchi * 98.5 - Globe FM (FRCN), Bauchi * 95.7 - Ray Power FM, Bauchi * 97.5 - Albarka Radio * 93.1 - People FM, Oxbow Lake Swali, . Yenagoa * 94.7 - Silverbird Rhythm FM, Oxbow Lake Swali, Yenagoa * 95.5 - Royal FM, Agudama-Epie, Yenagoa * 97.1 - Bayelsa State Broadcasting Corporation (BSBC) Glory FM, Radio Bayelsa, Ekeki Yenagoa * 102.5 - Ray Power FM, Elebele, Yenagoa * 106.5 - Creek FM, Radio Nigeria, Yenagoa * 93.1 - People FM, Oxbow Lake Swali, . Yenagoa * 94.7 - Silverbird Rhythm FM, Oxbow Lake Swali, Yenagoa * 95.5 - Royal FM, Agudama-Epie, Yenagoa * 97.1 - Bayelsa State Broadcasting Corporation (BSBC) Glory FM, Radio Bayelsa, Ekeki Yenagoa * 102.5 - Ray Power FM, Elebele, Yenagoa * 106.5 - Creek FM, Radio Nigeria, Yenagoa * ASKiNG RADiO Online * - Radio Benue 1, Makurdi * 95.0 - Radio Benue, Makurdi * 96.5 - Joy FM, Otukpo * 103.5 - Harvest FM, Makurdi * 99.9 - Ashiwaves FM, Katsina-Ala * 89.9 [[Yunifásítì Ìpínlẹ̀ Bẹ́núé|Benue State University]], BSU FM, Makurdi * ASKiNG RADiO Online * - Radio Benue 1, Makurdi * 95.0 - Radio Benue, Makurdi * 96.5 - Joy FM, Otukpo * 103.5 - Harvest FM, Makurdi * 99.9 - Ashiwaves FM, Katsina-Ala * 89.9 Benue State University, BSU FM, Makurdi * 94.5 BRTV Borno Radio Maiduguri * 95.3 BRTV Metropolitan FM Maiduguri * 99.5 Freedom Radio Maiduguri * 102.5 Peace FM (FRCN) * 90.7 GAME FM * 97.7 Kanem FM (Unimaid Radio) * 94.5 BRTV Borno Radio Maiduguri * 95.3 BRTV Metropolitan FM Maiduguri * 99.5 Freedom Radio Maiduguri * 102.5 Peace FM (FRCN) * 90.7 GAME FM * 97.7 Kanem FM (Unimaid Radio) * 104.5 Cross River Broadcasting Corporation (CRBC) * 92.3 Sparkling FM, Calabar * 92.6 Cross River Radio * 93.1 FAD FM, Calabar * 95.9 Hit FM, Calabar * 99.5 Canaan City FM, Calabar * 89.7 CRBC - Ikom * 104.5 Cross River Broadcasting Corporation (CRBC) * 92.3 Sparkling FM, Calabar * 92.6 Cross River Radio * 93.1 FAD FM, Calabar * 95.9 Hit FM, Calabar * 99.5 Canaan City FM, Calabar * 89.7 CRBC - Ikom * 98.7 - Bridge Radio, Asaba [https://www.bridgeradiong.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191117224123/http://www.bridgeradiong.com/ |date=2019-11-17 }}. * 88.6 - Melody FM, Warri * 89.9 - Crown FM, Effurun * 93.1 - Quest FM, Ughelli-Patani Road, Ogor [http://questfm.com.ng/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161002101817/http://www.questfm.com.ng/ |date=2016-10-02 }} * 95.1 - JFM, Otu Jeremi * 96.1 - Ray power FM, Oghara * 97.9 - Voice of Delta Radio, Asaba * 100.5 - Kpoko FM, Warri (Pidgin Broadcast) * 100.9 - Trend FM, Asaba * 106.7 - Rize FM, Warri [http://www.rizefmradio.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200328000430/http://www.rizefmradio.com/ |date=2020-03-28 }} * 103.7 - Delta State University (Delsu FM), Abraka * 96.5 - Hot FM, Asaba * Shockwave Radio (Internet Radio) www.shockwavefm.com * 83.3 - Demodelsnigeria fm * 98.1 - Salt FM, Abakaliki * 101.5 - Unity FM, Abakaliki * 98.1 - Salt FM, Abakaliki * 101.5 - Unity FM, Abakaliki * 94.1 - Hillside FM (Auchi Polytechnic Radio), Auchi * 95.775 - Edo Broadcasting Service, Aduwawa * 101.5 - Bronze FM (FRCN), Aduwawa * 92.3 - Independent Radio, Benin city * 105.5 - RayPower FM, Ikhuen Niro, Benin city. * 92.7 K-U FM, Benin-Auchi road, Enyea bypass Benin city-Edo state. * 93.7 - SilverBird Rhythm FM, Ugbowo, Benin city. * 97.3 - Vibes FM, Benin city * 90.5 - Okada Wonderland FM,(Igbinedion University Radio)Okada * 100.1 - Uniben FM (University of Benin Radio), Benin city * 96.9 - Speed FM, Benin City * 94.3 -*Izibili FM, Ikpoba Hill * 94.1 - Hillside FM (Auchi Polytechnic Radio), Auchi * 95.775 - Edo Broadcasting Service, Aduwawa * 101.5 - Bronze FM (FRCN), Aduwawa * 92.3 - Independent Radio, Benin city * 105.5 - RayPower FM, Ikhuen Niro, Benin city. * 92.7 K-U FM, Benin-Auchi road, Enyea bypass Benin city-Edo state. * 93.7 - SilverBird Rhythm FM, Ugbowo, Benin city. * 97.3 - Vibes FM, Benin city * 90.5 - Okada Wonderland FM,(Igbinedion University Radio)Okada * 100.1 - Uniben FM (University of Benin Radio), Benin city * 96.9 - Speed FM, Benin City * 94.3 -*Izibili FM, Ikpoba Hill * [http://www.234radio.com 234Radio] - Internet Radio; broadcasts from Nigeria, UK, USA and Jamaica - [http://www.234radio.com www.234radio.com]. [http://www.234radio.com 234Radio] is also available on [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.TTFRadio.Radioone&hl=en_GB Android] and [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 iOS] platforms. * 100.5 - Progress FM (FRCN), Ado Ekiti * 91.5FM - Golden voice of Ekiti (BSES)... * 89.9FM - Voice FM, Ado-Ekiti * [http://www.234radio.com 234Radio] - Internet Radio; broadcasts from Nigeria, UK, USA and Jamaica - [http://www.234radio.com www.234radio.com]. [http://www.234radio.com 234Radio] is also available on [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.TTFRadio.Radioone&hl=en_GB Android] and [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 iOS] platforms. * 100.5 - Progress FM (FRCN), Ado Ekiti * 91.5FM - Golden voice of Ekiti (BSES)... * 89.9FM - Voice FM, Ado-Ekiti * 92.5 - Dream FM, Enugu * 100.9 -Solid FM * 91.1 - Lion FM, Nsukka * 92.9 - Coal City FM (FRCN) * 828 - Radio Nigeria 1 Enugu Enugu * 98.7 - Caritas University FM Radio * 106.9 - Gouni FM (Godfrey Okoye University) Radio, Enugu * 106.5 - Stallion FM (Federal College of Education, Ehu-Amufu) * 96.7 - Voice FM, Nsukka (FRCN) * 96.1 - Sunrise FM, Enugu * 94.5 - Urban Radio, Enugu * 106.5 - ESUT RADIO, Enugu * 107.2 - IMT RADIO, Enugu * 92.5 - Dream FM, Enugu * 100.9 -Solid FM * 91.1 - Lion FM, Nsukka * 92.9 - Coal City FM (FRCN) * 828 - Radio Nigeria 1 Enugu Enugu * 98.7 - Caritas University FM Radio * 106.9 - Gouni FM (Godfrey Okoye University) Radio, Enugu * 106.5 - Stallion FM (Federal College of Education, Ehu-Amufu) * 96.7 - Voice FM, Nsukka (FRCN) * 96.1 - Sunrise FM, Enugu * 94.5 - Urban Radio, Enugu * 106.5 - ESUT RADIO, Enugu * 107.2 - IMT RADIO, Enugu === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Adamawa === * 917 - AM Redio Gotel, Yola * 91.1 - FM Gotel Yola * 95.7 - ABC FM, Yola * 1440 - ABC AM, Yola * 101.5 - Fombina FM Yola * 92.3 - Pulaaku FM, Yola. === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Akwa Ibom === * 95.1 - FM itunu * 101.1 - FM Planet * 104.5 - Atlantic FM * 105.9 - FM awokose * 90.5 - AKBC * 100.7 - UNIUYO FM (University of Uyo) * 104.9 - FM Ajogunba (Ajogunba Ajogunba, Eket) * 107.5 - Iyika Iyika FM === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Anambra === * 88.5 - Iṣẹ Iṣẹ Ibaraẹnisọrọ Anambra, Awka * 88.9 - Brilla FM, Onitsha - Idaraya * 89,4- Minaj FM Obosi * 89.7- Redio Ilu, Onitsha * 90.7 - Iṣẹ Ibaraẹnisọrọ Anambra, Onitsha * 91.5 - Blaze FM, Oraifite * 93.3 - Madonna Redio (Ile-ẹkọ Madonna) FM, Okija * 94.1 - Unizik (Ile-ẹkọ Nnamdi Azikiwe) FM, Awka * 95.3 - Redio Sapientia FM, Onitsha * 95.7 - Rhythm FM, Awka * 98.3 - Ogene FM, Awka * 99.1 - Odenigbo FM, Obosi * 102.5 - FM mimọ, Awka (FRCN) * 103.5 - Gist FM, Ogidi * 91.9 - Alase FM Nnewi * 106.5- Alpha FM Nnobi * 90.1- Lumen FM, Uga * 107.1 - Redio Tansian (Ile-ẹkọ giga ti Ilu Tianisi) FM, Umunya * 101.7 - Omega FM, Umuchu * 98.7 - Redio Redio, Asaba . * 88.6 - Melody FM, Warri * 89.9 - FM FM, Imudani * 93.1 - Quest FM, Ughelli-Patani Road, Ogor * 95.1 - JFM, Otu Jeremi * 96.1 - Ray agbara FM, Oghara * 97.9 - Voice of Radio Delta, Asaba * 100.5 - Kpoko FM, Warri (Itọnisọna Pidgin) * 100.9 - Iroyin FM, Asaba * 106.7 - Rize FM, Warri * 103.7 - Ipinle Ipinle Delta (Delsu FM), Abraka * 96.5 - Gbona FM, Asaba * Radio Shockwave (Redio Ayelujara) www.shockwavefm.com * 83.3 - Demodelsnigeria fm === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Bauchi === * 94.6 - Brc 2 FM, Bauchi * 98.5 - Globe FM (FRCN), Bauchi * 95.7 - Ray Power FM, Bauchi * 97.5 - Albarka Redio === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Bayelsa === * 93.1 - Eniyan FM, Oxbow Lake Swali ,. Yenagoa * 94.7 - Silverbird Rhythm FM, Oxbow Lake Swali, Yenagoa * 95.5 - Royal FM, Agudama-Epie, Yenagoa * 97.1 - Ile-iṣẹ Broadcasting Ipinle Bayelsa (BSBC) FM, Redio Bayelsa, Ekeki Yenagoa * 102.5 - Ray Power FM, Elebele, Yenagoa * 106.5 - Creek FM, Redio Nigeria, Yenagoa === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Benue === * ASKiNG RADiO Online * - Redio Benue 1, Makurdi * 95.0 - Redio Benue, Makurdi * 96.5 - Joy FM, Otukpo * 103.5 - FM ikore, Makurdi * 99.9 - Ashiwaves FM, Katsina-Ala * 89.9 Ile-ẹkọ giga Benue State, BSU FM, Makurdi === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Borno === * 94.5 BRTV Borno Radio Maiduguri * 95.3 BRTV Metropolitan FM Maiduguri * 99.5 Freedom Radio Maiduguri * 102.5 Peace FM (FRCN) * 90,7 GAME FM * 97.7 Kanem FM (Redio Unimaid) === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Cross River === * 104.5 Cross River Broadcasting Corporation (CRBC) * 92.3 Sparkling FM, Calabar * 92.6 Cross River Redio * 93.1 FAD FM, Calabar * 95.9 Lu FM, Calabar * 99.5 Kame.awo Ilu City, Calabar * 89.7 CRBC - Ikom === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Delta === * 98.7 - Redio Redio, Asaba. * 88.6 - Melody FM, Warri * 89.9 - FM ade, Effurun * 93.1 - Quest FM, Ughelli-Patani opopona, Ogor * 95.1 - JFM, Otu Jeremi * 96.1 - Ray agbara FM, Oghara * 97.9 - Voice of Delta Redio, Asaba * 100,5 - Kpoko FM, Warri (Pidgin Broadcast) * 100.9 - FM Trend, Asaba * 106.7 - Rize FM, Warri * 103.7 - Delta State University (Delsu FM), Abraka * 96.5 - FM ti o gbona, Asaba * Redio Shockwave (Redio Ayelujara) www.shockwavefm.com * 83.3 - Demodelsnigeria fm === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Ebonyi === * 98.1 - FM iyọ, Abakaliki * 101.5 - Unity FM, Abakaliki === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Ẹ̀dó === * 94.1 - Hillside FM (Redio imọ-ẹrọ Auchi), Auchi * 95.775 - Iṣẹ E Broadcasting Edo, Aduwawa * 101.5 - Idẹ FM (FRCN), Aduwawa * 92.3 - Redio olominira, ilu Benin * 105.5 - RayPower FM, Ikhuen Niro, ilu Benin. * 92.7 KU FM, opopona Benin-Auchi, Enyea bypass Benin city-state Edo. * 93.7 - SilverBird Rhythm FM, Ugbowo, ilu Benin. * 97.3 - Vibes FM, ilu Benin * 90.5 - Okada Wonderland FM, (Redio University Radio) Okada * 100.1 - Uniben FM (University of Benin Radio), ilu Benin * 96.9 - FM iyara, Ilu Ilu Benin * 94.3 - * Izibili FM, Ikpoba Hill === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Èkìtì === * [http://www.234radio.com 234Radio] - Redio Ayelujara; awọn iroyin lati Nigeria, UK, USA ati Ilu Jamaica - [http://www.234radio.com www.234radio.com] . [http://www.234radio.com 234Radio] tun wa lori [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 awọn] iru ẹrọ [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.TTFRadio.Radioone&hl=en_GB Android] ati [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 iOS] . * 100.5 - FM Progress (FRCN), Ado Ekiti * 91.5FM - Ohun olorin ti Ilu Ekiti (BSES). . . * 89.9FM - Voice FM, Ado-Ekiti === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Enugu === * 92.5 - Àlá FM, Enugu * 100,9 -Solid FM * 91.1 - Kiniun FM, Nsukka * 92.9 - Iṣọkan Ilu FM (FRCN) * 828 - Redio Nigeria 1 Enugu Enugu * 98.7 - Redio University FM Caritas * 106.9 - Gouni FM (Ile-iwe giga Godfrey Okoye) Redio, Enugu * 106.5 - Stallion FM (Federal College of Education, Ehu-Amufu) * 96.7 - Voice FM, Nsukka (FRCN) * 96.1 - FM Ilaorun, Enugu * 94.5 - Urban Redio, Enugu * 106.5 - ESUT RADIO, Enugu * 107.2 - IMT RADIO, Enugu === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Gombe === * 97,3 &nbsp; MHz - Radio Onitẹsiwaju * 91,9 &nbsp; MHz - Gombe (GMC) FM * 93.1 &nbsp; MHz - Ray Power FM * 98.1 &nbsp; MHz - FM redio Amana * 103.5 &nbsp; MHz - Iyebiye (FRCN) FM * 1404 &nbsp; kHz - Gombe (GMC) AM === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Imo === * 94.4 - Orient FM, Owerri. (Imo Broadcasting Corporation) * 99.5 - Hot FM, Owerri. * 100.5 - Heartland FM, Owerri. * 105.7 - Zanders FM, Owerri. * 97.3 - Megaband Fm, Owerri * 103.2 - Federal Polynek Owerri FM * 90.90 - IMSU STAR FM * 100.9 - My Radio FM Owerri * 104.9 - The Reach FM * 94.4 - Orient FM, Owerri. (Imo Broadcasting Corporation) * 99.5 - Hot FM, Owerri. * 100.5 - Heartland FM, Owerri. * 105.7 - Zanders FM, Owerri. * 97.3 - Megaband Fm, Owerri * 103.2 - Federal Polynek Owerri FM * 90.90 - IMSU STAR FM * 100.9 - My Radio FM Owerri * 104.9 - The Reach FM * 94,4 - Orient FM, Owerri. (Ile-iṣẹ Broadcasting Imo) * 99.5 - FM ti o gbona, Owerri. * 100.5 - Heartland FM, Owerri. * 105.7 - Zanders FM, Owerri. * 97.3 - Megaband Fm, Owerri * 103.2 - Federal Polynek Owerri FM * 90.90 - IMSU STAR FM * 100.9 - Redio FM Owerri mi * 104.9 - FM Reach * 93.5 - FM Andaza * 1026MW - Radio Jigawa AM * 95.5 - Dutse New world FM (JRC) * 95.5 - Radio FM Hadejia (JRC) * 97.5 - FM Radio Kaugama (JRC) * 95.5 - Community FM Birnin Kudu (JRC) * 99.5 - Freedom Radio, Dutse * 100.5 - Horizon F.M Dutse, FRCN. * 93.5 - FM Andaza * 1026MW - Radio Jigawa AM * 95.5 - Dutse New world FM (JRC) * 95.5 - Radio FM Hadejia (JRC) * 97.5 - FM Radio Kaugama (JRC) * 95.5 - Community FM Birnin Kudu (JRC) * 99.5 - Freedom Radio, Dutse * 100.5 - Horizon F.M Dutse, FRCN. * 102.5 - Teachers Radio (Nigeria Institute of Teachers NTI) * 103.1 - Liberty Radio (Hausa) Kaduna * 106.5 - Ray Power FM Kaduna * 639 MW - Kada 1 (KSMC) * 747 MW - Nagarta Radio * 594 MW - FRCN (Hausa), Kaduna * 1107 MW - FRCN (English), Kaduna * 88.9 - Brila FM * 89.9 - Kada 2 FM, Kaduna (KSMC) * 89.9 - Rockside FM, Kafanchan (KSMC) * 90.9 - Capital Sounds FM, Kaduna (KSMC) * 91.7 - Liberty Radio (English) Kaduna * 92.1 - Karama FM, Kaduna (FRCN) * 92.9 - Freedom Radio FM, Kaduna * 94.1 - Queen FM, Zaria (KSMC) * 96.1 - Supreme FM, Kaduna (FRCN) * 97.7 - Alheri Radio FM, Kaduna * 98.5 - KASU FM (Kaduna State University Radio) * 102.5 - Teachers Radio (Nigeria Institute of Teachers NTI) * 103.1 - Liberty Radio (Hausa) Kaduna * 106.5 - Ray Power FM Kaduna * 639 MW - Kada 1 (KSMC) * 747 MW - Nagarta Radio * 594 MW - FRCN (Hausa), Kaduna * 1107 MW - FRCN (English), Kaduna * 549 - Manoma Radio AM * 729 - Radio kano 1 * 88.5 - Dala FM. * 89.3 - Radio Kano II FM. * 90.3 - Express FM. * 91.3 - Sound City Fm * 91.7 - liberty Fm * 92.1 - Vision Fm * 93.1 - Arewa Radio * 94.7 - Guarantee FM * 95.1 - Wazobia FM * 96.9 - Cool FM * 97.3 - Rahma FM * 98.9 - B.U.K FM * 99.5 - Freedom FM * 100.7 - Correct Radio * 101.1 - ARTV FM * 103.5 - Pyramid FM (FRCN) * 103.9 - Aminci FM * 106.5 - Ray Power * 91.1 - Gotel FM * 549 - Manoma Radio AM * 729 - Radio kano 1 * 88.5 - Dala FM. * 89.3 - Radio Kano II FM. * 90.3 - Express FM. * 91.3 - Sound City Fm * 91.7 - liberty Fm * 92.1 - Vision Fm * 93.1 - Arewa Radio * 94.7 - Guarantee FM * 95.1 - Wazobia FM * 96.9 - Cool FM * 97.3 - Rahma FM * 98.9 - B.U.K FM * 99.5 - Freedom FM * 100.7 - Correct Radio * 101.1 - ARTV FM * 103.5 - Pyramid FM (FRCN) * 103.9 - Aminci FM * 106.5 - Ray Power * 91.1 - Gotel FM * 104.5 - Radio Nigeria Companion FM, Katsina (FRCN) * 106.5 - Ray Power FM, Katsina * 972 MW - Katsina State Radio, Katsina * 92.1 - Vision fm katsina * 104.5 - Radio Nigeria Companion FM, Katsina (FRCN) * 106.5 - Ray Power FM, Katsina * 972 MW - Katsina State Radio, Katsina * 92.1 - Vision fm katsina * 89.3 - Unilorin FM * 95.1 - Royal FM * 99.0 - Midland FM (Radio Kwara), Ilorin * 103.5 - Harmony FM FRCN (Radio Nigeria), Idofian * 106.5 - Raypower FM, Ilorin * 612.8 - Radio Kwara, Ilorin (www.radiokwara.com) * 105.7 Okin FM, Offa * 101.9 Sobi FM, Ilorin * 89.9 Albarka FM * 89.3 - Unilorin FM * 95.1 - Royal FM * 99.0 - Midland FM (Radio Kwara), Ilorin * 103.5 - Harmony FM FRCN (Radio Nigeria), Idofian * 106.5 - Raypower FM, Ilorin * 612.8 - Radio Kwara, Ilorin (www.radiokwara.com) * 105.7 Okin FM, Offa * 101.9 Sobi FM, Ilorin * 89.9 Albarka FM * 945.0 - Kebbi State Radio, Birnin kebbi * 103.5 - Equity FM, Birnin Kebbi * 92.9 - Vision FM, Birnin Kebbi * 945.0 - Kebbi State Radio, Birnin kebbi * 103.5 - Equity FM, Birnin Kebbi * 92.9 - Vision FM, Birnin Kebbi * 94.0 - Confluence FM, Lokoja * 95.5 - Grace FM, Lokoja * 100.9 - TAO FM, Okene * 101.5 - Prime FM (FRCN) * 97.1 - Kogi FM, Egbe * 94.0 - Confluence FM, Lokoja * 95.5 - Grace FM, Lokoja * 100.9 - TAO FM, Okene * 101.5 - Prime FM (FRCN) * 97.1 - Kogi FM, Egbe * [http://www.234radio.com 234Radio] - Internet Radio; broadcasts from Nigeria, UK, USA and Jamaica - [http://www.234radio.com www.234radio.com]. [http://www.234radio.com 234Radio] is also available on [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.TTFRadio.Radioone&hl=en_GB Android] and [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 iOS] platforms. * [http://radionomy.com/633fm 633FM]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - A Christian Radio station dedicated to the advancement of the Kingdom in Nigeria and the whole world * Fish FM - The people's radio, 24/7 anytime, anywhere, tune in now on [http://www.fishfm.jimdo.com FISHFM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425041818/https://fishfm.jimdo.com/ |date=2019-04-25 }} and enjoy unlimited music and voice. * ENradio - [www.enradio.com] - Muslim Internet Radio in Lagos. Available on android and iOS platforms. * 88.9 - Brila FM - Sports Broadcast only * 89.7 - Eko FM, Ikeja (Lagos State Radio) * 90.9 - Top Radio FM * 91.3 - Lagos Talks FM * 91.7 - W FM * 92.3 - Inspiration FM - * 92.9 - Bond FM - (FRCN) * 93.7 - Rhythm FM * 94.1 - Rainbow FM * 95.1 - Wazobia FM * 95.7 - LASU Radio (Lagos State University, Ojo, Lagos) * 96.1 - Lagos Traffic radio * 96.5 - Urban96 FM, Lagos * 96.9 - Cool FM * 97.3 - Classic FM * 97.7 - Metro FM - FRCN * 98.1 - SMOOTH FM, Lagos * 98.5 - Soundcity FM, Lagos * 98.9 - Kiss FM, Lagos * 99.3 - Nigeria Info * 99.9 - The Beat FM, Ikoyi Lagos * 100.5 - RayPower FM, Alagbado * 101.5 - Star FM, Ikeja * 102.3 - Max FM, Ikosi Ketu, Lagos * 102.7 - Naija FM * 103.1 - Unilag FM (University of Lagos) * 103.5 - Choice FM now Radio One - FRCN * 104.1 - Kennis FM (Kennis Radio) * 105.1 - CityFM, Oregun, Lagos * 105.9 - NOUN FM (National Open University of Nigeria) Victoria Island * 106.5 - Faaji FM (Also of Raypower FM) * 107.5 - Radio Lagos, Ikeja (Also of Eko FM) * [http://www.234radio.com 234Radio] - Internet Radio; broadcasts from Nigeria, UK, USA and Jamaica - [http://www.234radio.com www.234radio.com]. [http://www.234radio.com 234Radio] is also available on [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.TTFRadio.Radioone&hl=en_GB Android] and [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 iOS] platforms. * [http://radionomy.com/633fm 633FM]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - A Christian Radio station dedicated to the advancement of the Kingdom in Nigeria and the whole world * Fish FM - The people's radio, 24/7 anytime, anywhere, tune in now on [http://www.fishfm.jimdo.com FISHFM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425041818/https://fishfm.jimdo.com/ |date=2019-04-25 }} and enjoy unlimited music and voice. * ENradio - [www.enradio.com] - Muslim Internet Radio in Lagos. Available on android and iOS platforms. * 88.9 - Brila FM - Sports Broadcast only * 89.7 - Eko FM, Ikeja (Lagos State Radio) * 90.9 - Top Radio FM * 91.3 - Lagos Talks FM * 91.7 - W FM * 92.3 - Inspiration FM - * 92.9 - Bond FM - (FRCN) * 93.7 - Rhythm FM * 94.1 - Rainbow FM * 95.1 - Wazobia FM * 95.7 - LASU Radio (Lagos State University, Ojo, Lagos) * 96.1 - Lagos Traffic radio * 96.5 - Urban96 FM, Lagos * 96.9 - Cool FM * 97.3 - Classic FM * 97.7 - Metro FM - FRCN * 98.1 - SMOOTH FM, Lagos * 98.5 - Soundcity FM, Lagos * 98.9 - Kiss FM, Lagos * 99.3 - Nigeria Info * 99.9 - The Beat FM, Ikoyi Lagos * 100.5 - RayPower FM, Alagbado * 101.5 - Star FM, Ikeja * 102.3 - Max FM, Ikosi Ketu, Lagos * 102.7 - Naija FM * 103.1 - Unilag FM (University of Lagos) * 103.5 - Choice FM now Radio One - FRCN * 104.1 - Kennis FM (Kennis Radio) * 105.1 - CityFM, Oregun, Lagos * 105.9 - NOUN FM (National Open University of Nigeria) Victoria Island * 106.5 - Faaji FM (Also of Raypower FM) * 107.5 - Radio Lagos, Ikeja (Also of Eko FM) * 92.5 - NBS Keffi * 95.9 - Maloney FM, Keffi * 97.1 - Nasarawa Broadcasting Service (Lafia) * 101.1 - Nasarawa State Mass Communication Department FM * 102.5 - Precious FM (Lafia,FRCN) * 108 - Kizito FM * 92.3 - Option FM (Akwanga) * 91.1 - Platinum Radio, Keffi * 92.5 - NBS Keffi * 95.9 - Maloney FM, Keffi * 97.1 - Nasarawa Broadcasting Service (Lafia) * 101.1 - Nasarawa State Mass Communication Department FM * 102.5 - Precious FM (Lafia,FRCN) * 108 - Kizito FM * 92.3 - Option FM (Akwanga) * 91.1 - Platinum Radio, Keffi * 88.5 - Zuma FM, Suleja * 91.2 - Crystal Radio, Minna * 92.3 - Search FM, Minna (Federal University of Technology, Minna) * 100.5 - Power FM, Bida - FRCN * 103.9 - Ultimate FM (College of Education) Minna * 89.1 - Click FM (Ibrahim Babangida University, Lapai) Radio * 90.5 - Victory FM, Minna * 88.5 - Zuma FM, Suleja * 91.2 - Crystal Radio, Minna * 92.3 - Search FM, Minna (Federal University of Technology, Minna) * 100.5 - Power FM, Bida - FRCN * 103.9 - Ultimate FM (College of Education) Minna * 89.1 - Click FM (Ibrahim Babangida University, Lapai) Radio * 90.5 - Victory FM, Minna * 87.5 - Arystocratz Radio (AR87.5fm) cele ijebu-ode * 89.1 - Hope FM (Babcock University Radio station, Ilisan-Remo) * 94.1 - Rainbow FM * 94.5 - Paramount FM, FRCN, Abeokuta * 101.9 - Rockcity FM, Abeokuta * 90.5 - OGBC FM, Abeokuta * 95.9 - Hebron FM (Covenant University Radio Station, Ota) * 91.7 - Women FM (first Women's Radio Station) Arepo, Isheri, Ogun State * 104.9- S.M.A FM, IJAGUN-IKOFA * 107.1 - Sweet FM, Ibadan-Abeokuta Expressway, Abeokuta. * 92.1 - OOU FM(Olabisi Onabanjo university, Ago-Iwoye) * 104.1 - Kennis FM Radio * 88.5 - Family FM Radio kalak investment building Abeokuta * 603 kHz-OGBC 1,ABEOKUTA * 107.9 - FRESH FM ABEOKUTA, HILL TOP GATE ABEOKUTA Ogun state. * 106.1- RCCG Radio KM 46, Lagos-Ibadan Expressway, Redemption Camp Mowe Ogunstate. * Lomodogs FM Nigeria, Old Ife Road, Ibadan - www.lomodogsfm.com (Internet Radio) * 87.5 - Arystocratz Radio (AR87.5fm) cele ijebu-ode * 89.1 - Hope FM (Babcock University Radio station, Ilisan-Remo) * 94.1 - Rainbow FM * 94.5 - Paramount FM, FRCN, Abeokuta * 101.9 - Rockcity FM, Abeokuta * 90.5 - OGBC FM, Abeokuta * 95.9 - Hebron FM (Covenant University Radio Station, Ota) * 91.7 - Women FM (first Women's Radio Station) Arepo, Isheri, Ogun State * 104.9- S.M.A FM, IJAGUN-IKOFA * 107.1 - Sweet FM, Ibadan-Abeokuta Expressway, Abeokuta. * 92.1 - OOU FM(Olabisi Onabanjo university, Ago-Iwoye) * 104.1 - Kennis FM Radio * 88.5 - Family FM Radio kalak investment building Abeokuta * 603 kHz-OGBC 1,ABEOKUTA * 107.9 - FRESH FM ABEOKUTA, HILL TOP GATE ABEOKUTA Ogun state. * 106.1- RCCG Radio KM 46, Lagos-Ibadan Expressway, Redemption Camp Mowe Ogunstate. * Lomodogs FM Nigeria, Old Ife Road, Ibadan - www.lomodogsfm.com (Internet Radio) * [http://www.234radio.com 234Radio] - Internet Radio; broadcasts from Nigeria, UK, USA and Jamaica - [http://www.234radio.com www.234radio.com]. [http://www.234radio.com 234Radio] is also available on [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.TTFRadio.Radioone&hl=en_GB Android] and [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 iOS] platforms. * 88.9 - Adaba FM, Ilara-Mokin via Akure * 91.9 - Breez FM, Ijoka, Akure * 93.1 - FUTA FM (Federal University of Technology, Akure) * 96.5 - OSRC FM, Orita-Obele, Akure * 102.5 - Positive FM (FRCN), * 94.5 - Orange FM, Akure * 96.1 - Raypower FM,Oba-ile,Akure * 101.9 - Sun City Radio, Ondo City. * 100.9- Eki FM, Ondo city * 100.1 - Kakaki Ondo Community Radio, Ondo City, (First Community Radio in Southern Nigeria) * 106.5 - Music & Culture FM, Ondo City * 107.3 - Varsity Radio (Adekunle Ajasin University, Akungba-Akoko) * 91.1-Excel FM Ore * 104.5- Empire FM Akure, your Hit music station * [http://www.234radio.com 234Radio] - Internet Radio; broadcasts from Nigeria, UK, USA and Jamaica - [http://www.234radio.com www.234radio.com]. [http://www.234radio.com 234Radio] is also available on [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.TTFRadio.Radioone&hl=en_GB Android] and [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 iOS] platforms. * 88.9 - Adaba FM, Ilara-Mokin via Akure * 91.9 - Breez FM, Ijoka, Akure * 93.1 - FUTA FM (Federal University of Technology, Akure) * 96.5 - OSRC FM, Orita-Obele, Akure * 102.5 - Positive FM (FRCN), * 94.5 - Orange FM, Akure * 96.1 - Raypower FM,Oba-ile,Akure * 101.9 - Sun City Radio, Ondo City. * 100.9- Eki FM, Ondo city * 100.1 - Kakaki Ondo Community Radio, Ondo City, (First Community Radio in Southern Nigeria) * 106.5 - Music & Culture FM, Ondo City * 107.3 - Varsity Radio (Adekunle Ajasin University, Akungba-Akoko) * 91.1-Excel FM Ore * 104.5- Empire FM Akure, your Hit music station * 89.5 - Orísun FM, Ilé Ifẹ̀ * 91.7 - Rave FM, Òròkí Estate, Òṣogbo * 94.5 - Great FM, Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ University, OAU Ilé-Ifẹ̀) * 95.1 - Raypower FM, Òkè Pupa, Òṣogbo * 95.5 - Gold FM, Iloko-Ijesa road, Ilesa. (FRCN) * 96.3 - Odídẹrẹ́ FM, Reality Radio-Vision Service (RRS), Sky Limit area, Ìwó. * 90.9 - Oòduà FM, Toll Gate, Ilé-Ifẹ̀ * 101.5 - Crown FM, Ẹlẹ́yẹlé, Ilé-Ifẹ̀́ * 103.1 - Uniq FM, Ara Station, Òkesá, Iléṣà * 104.5 - Living Spring FM, Ile-Awiye, Òkè Báálẹ̀, Òṣogbo. * 89.5 - Orisun FM, Ile Ife * 91.7 - Rave FM, Oroki Estate, Osogbo * 94.5 - Great FM, Obafemi Awolowo University, OAU Ile-Ife) * 95.1 - Raypower FM, Oke Pupa, Osogbo * 95.5 - Gold FM, Iloko-Ijesa road, Ilesa. (FRCN) * 96.3 - Odidere FM, Reality Radio-Vision Service (RRS), Sky Limit area, Iwo. * 90.9 - Oodua FM, Toll Gate, Ile-Ife * 101.5 - Crown FM, Eleyele, Ile Ife * 103.1 - Uniq FM, Ara Station, Okesa, Ilesa * 104.5 - Living Spring FM, Ile-Awiye, Oke Baale, Osogbo. * 88.1 - Gravity fm, Ìgbòho * 89.1 - Lead City University Campus Radio FM, Ibadan - Lagos Toll Gate, Ìbàdàn * 90.1 - Space FM, 136, Liberty Road, Ìbàdàn (1st Trilingual Radio Station in Nigeria) * 91.5 - Star FM, Secretariat, Ìbàdàn * 92.1 - Ajilete FM, Gambari, Ògbómọ̀ṣọ́ * 92.5 - Impact Business Radio, Akóbọ̀, Ìbàdàn (Nigeria's first Business Radio) * 92.9 - Royal Root FM, Jericho Area, Ìbàdàn * 93.5 - Premier FM (FRCN), Dugbe, Ìbàdàn * 94.9 - Thirty-Two FM, cocoa house Dùgbẹ̀, Ìbàdàn <br /> * 95.1 - Raypower FM, Cocoa house Dugbe Ibadan * 96.3 - Oke-Ogun FM, Alaga * 96.7 - Lagelu FM * 97.9 - Beat FM, Bodija, Ibadan * 100.1 - Jamz FM, Lagelu Estate, Felele Area, Ibadan * 101.1- Parrot FM, Ogbomosho * 98.5 - Oluyole FM, Old Ife Road, Ibadan * 99.1 - Amuludun FM, Moniya, Ibadan * 101.1 - Diamond FM, University of Ibadan, Ibadan * 105.5 - Splash FM, Felele, Ibadan * 100.5 - Inspiration FM * 102.3 - Petals FM, Old Bodija, Ibadan * 102.7 - Naija FM, Bodija, Ibadan * 103.9 - King FM, Ibadan * 105.9 - Fresh FM Ibadan, Yinka Ayefele Music House, lagos byepass, Challenge, Ibadan. Website: www.fresh1059fm.com * 106.3 - Lead Radio, Ibadan. * Internet Based - Wellsradio, Oluyole www.wellsradio.com * 756&nbsp;kHz - Radio O.Y.O Ile-Akade Orita Bashorun (Radio AM) * 99.9- mutual fm eruwa * Prince FM Radio (Online Radio) * Lomodogs FM Nigeria, Old Ife Road, Ibadan - www.lomodogsfm.com (Internet Radio) * 103.5 - Thrill FM, Ibadan * Online Radio- Stickerfm Radio www.stickerfm.com Adeoyo Ring Road Ibadan * 88.1 - Gravity fm, Igboho * 89.1 - Lead City University Campus Radio FM, Ibadan - Lagos Toll Gate, Ibadan * 90.1 - Space FM, 136, Liberty Road, Ibadan (1st Trilingual Radio Station in Nigeria) * 91.5 - Star FM, Secretariat, Ibadan * 92.1 - Ajilete FM, Gambari, Ogbomoso * 92.5 - Impact Business Radio, Akobo, Ibadan (Nigeria's first Business Radio) * 92.9 - Royal Root FM, Jericho Area, Ibadan * 93.5 - Premier FM (FRCN), Dugbe, Ibadan * 94.9 - Thirty-Two FM, cocoa house Dugbe, Ibadan * 95.1 - Raypower FM, Cocoa house Dugbe Ibadan * 96.3 - Oke-Ogun FM, Alaga * 96.7 - Lagelu FM * 97.9 - Beat FM, Bodija, Ibadan * 100.1 - Jamz FM, Lagelu Estate, Felele Area, Ibadan * 101.1- Parrot FM, Ogbomosho * 98.5 - Oluyole FM, Old Ife Road, Ibadan * 99.1 - Amuludun FM, Moniya, Ibadan * 101.1 - Diamond FM, University of Ibadan, Ibadan * 105.5 - Splash FM, Felele, Ibadan * 100.5 - Inspiration FM * 102.3 - Petals FM, Old Bodija, Ibadan * 102.7 - Naija FM, Bodija, Ibadan * 103.9 - King FM, Ibadan * 105.9 - Fresh FM Ibadan, Yinka Ayefele Music House, lagos byepass, Challenge, Ibadan. Website: www.fresh1059fm.com * 106.3 - Lead Radio, Ibadan. * Internet Based - Wellsradio, Oluyole www.wellsradio.com * 756&nbsp;kHz - Radio O.Y.O Ile-Akade Orita Bashorun (Radio AM) * 99.9- mutual fm eruwa * Prince FM Radio (Online Radio) * Lomodogs FM Nigeria, Old Ife Road, Ibadan - www.lomodogsfm.com (Internet Radio) * 103.5 - Thrill FM, Ibadan * Online Radio- Stickerfm Radio www.stickerfm.com Adeoyo Ring Road Ibadan * 101.9 - Jay FM, Jos * 88.65 - Radio Plateau 1 AM 1224, Jos * 90.5 - Peace FM, Jos * 93.7 - Rhythm FM, Jos * 100.5 - Raypower FM, Jos * 101.5 - Highland FM, Jos (FRCN) * 96.1 - ICEFMUJ (University of Jos) * 93.3- Unity FM, Jos * 98.9 - Rock FM (Plataeu Polytechnic) * 104.3 - Tin City FM, Jos * 103.9 - KT FM, Bukuru * 101.9 - Jay FM, Jos * 88.65 - Radio Plateau 1 AM 1224, Jos * 90.5 - Peace FM, Jos * 93.7 - Rhythm FM, Jos * 100.5 - Raypower FM, Jos * 101.5 - Highland FM, Jos (FRCN) * 96.1 - ICEFMUJ (University of Jos) * 93.3- Unity FM, Jos * 98.9 - Rock FM (Plataeu Polytechnic) * 104.3 - Tin City FM, Jos * 103.9 - KT FM, Bukuru * [http://www.234radio.com 234Radio] - Internet Radio; broadcasts from Nigeria, UK, USA and Jamaica - [http://www.234radio.com www.234radio.com]. [http://www.234radio.com 234Radio] is also available on [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.TTFRadio.Radioone&hl=en_GB Android] and [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 iOS] platforms. * 95.9 - Cool FM * 89.9 - Garden City FM * 97.7 - Family Love FM * 92.3 - Nigeria Info * 91.7 - Wave FM * 99.1 - Radio Rivers * 106.5 - RayPower FM * 93.7 - Rhythm FM * 98.5 - Treasure FM (FRCN) * 95.1 - Today FM * 103.7 - Radio UST FM (University of Science and Technology) * 88.5 - Uniport Unique FM ( University of Port Harcourt) * 94.1 - Wazobia FM * 99.9 - Beat FM Port Harcourt * 92.7 - Naija Fm Port Harcourt * 91.1 - Classic Fm Port Harcourt * 99.5 - Wish Fm * [http://www.234radio.com 234Radio] - Internet Radio; broadcasts from Nigeria, UK, USA and Jamaica - [http://www.234radio.com www.234radio.com]. [http://www.234radio.com 234Radio] is also available on [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.TTFRadio.Radioone&hl=en_GB Android] and [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 iOS] platforms. * 95.9 - Cool FM * 89.9 - Garden City FM * 97.7 - Family Love FM * 92.3 - Nigeria Info * 91.7 - Wave FM * 99.1 - Radio Rivers * 106.5 - RayPower FM * 93.7 - Rhythm FM * 98.5 - Treasure FM (FRCN) * 95.1 - Today FM * 103.7 - Radio UST FM (University of Science and Technology) * 88.5 - Uniport Unique FM ( University of Port Harcourt) * 94.1 - Wazobia FM * 99.9 - Beat FM Port Harcourt * 92.7 - Naija Fm Port Harcourt * 91.1 - Classic Fm Port Harcourt * 99.5 - Wish Fm * 95.5 - Garkuwa FM * 92.5 - Vision FM * 97.1 - Rima FM * 91.9 - Caliphate radio/Nagari FM * 97.1 - Rima Internet FM * 99.5 - Freedom FM * 95.5 - Garkuwa FM * 92.5 - Vision FM * 97.1 - Rima FM * 91.9 - Caliphate radio/Nagari FM * 97.1 - Rima Internet FM * 99.5 - Freedom FM * 102.5 Pride FM Gusau === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Jigawa === * 93.5 - Andaza FM * 1026MW - Radio Jigawa AM * 95.5 - Dutse FM agbaye tuntun (JRC) * 95.5 - Redio FM Hadejia (JRC) * 97.5 - Kaadiama Redio FM (JRC) * 95.5 - Community FM Ilu Kudu (JRC) * 99.5 - Redio Ominira, Dutse * 100.5 - Horizon FM Dutse, FRCN. === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Kaduna === * 88.9 - Brila FM * 89.9 - Kada 2 FM, Kaduna (KSMC) * 89.9 - Rockside FM, Kafanchan (KSMC) * 90.9 - Olu Aw.ohun FM, Kaduna (KSMC) * 91.7 - Redio Redio (Gẹẹsi) Kaduna * 92.1 - Karama FM, Kaduna (FRCN) * 92.9 - Freedom Radio FM, Kaduna * 94.1 - Queen FM, Zaria (KSMC) * 96.1 - FM giga, Kaduna (FRCN) * 97.7 - Alheri Redio FM, Kaduna * 98.5 - KASU FM (Redio University University Kaduna) * 102.5 - Redio ti Awọn olukọ (Ile-ẹkọ Olukọ ti Ilu Nigeria) * 103.1 - Redio Radio (Hausa) Kaduna * 106.5 - Ray Power FM Kaduna * 639 MW - Kada 1 (KSMC) * 747 MW - Redio Nagarta * 594 MW - FRCN (Hausa), Kaduna * 1107 MW - FRCN (Gẹẹsi), Kaduna === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Kano === * 549 - Manoma Redio AM * 729 - Redio kano 1 * 88.5 - Dala FM. * 89.3 - Redio Kano II FM. * 90.3 - Express FM. * 91.3 - Ohun Ilu Fm * 91.7 - ominira Fm * 92.1 - Iran Fm * 93.1 - Arewa Redio * 94.7 - FM iṣeduro * 95.1 - Wazobia FM * 96,9 - Cool FM * 97.3 - Rahma FM * 98.9 - BUK FM * 99.5 - FM Ominira * 100.7 - Redio Atunse * 101.1 - ARTV FM * 103.5 - Pyramid FM (FRCN) * 103.9 - Aminci FM * 106.5 - Agbara Ray * 91.1 - Gotel FM === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Katsina === * 104.5 - Redio Nigeria Companion FM, Katsina (FRCN) * 106.5 - Ray Power FM, Katsina * 972 MW - Redio Ipinle Katsina, Katsina * 92.1 - Iran fm katsina === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Kebbi === * 945.0 - Redio Ipinle Kebbi, Ilu kebbi * 103.5 - FM inifura, Ilu Kebbi * 92.9 - Vision FM, Ilu Kebbi === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Kogi === * 94.0 - FM Confluence, Lokoja * 95.5 - Grace FM, Lokoja * 100.9 - TAO FM, Okene * 101.5 - Prime FM (FRCN) * 97.1 - Kogi FM, Egbe === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Kwara === * 89.3 - Unilorin FM * 95.1 - Royal FM * 99.0 - Midland FM (Redio Kwara), Ilorin * 103.5 - Harmony FM FRCN (Redio Nigeria), Idofian * 106.5 - Raypower FM, Ilorin * 612.8 - Redio Kwara, Ilorin (www.radiokwara.com) * 105.7 Okin FM, Offa * 101.9 Sobi FM, Ilorin * 89,9 Albarka FM === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Èkó === * 97.3&nbsp;MHz - Progress Radio FM * 91.9&nbsp;MHz - Gombe (GMC) FM * 93.1&nbsp;MHz - Ray Power FM * 98.1&nbsp;MHz - Amana radio FM * 103.5&nbsp;MHz - Jewel (FRCN) FM * 1404&nbsp;kHz - Gombe (GMC) AM * 97.3&nbsp;MHz - Progress Radio FM * 91.9&nbsp;MHz - Gombe (GMC) FM * 93.1&nbsp;MHz - Ray Power FM * 98.1&nbsp;MHz - Amana radio FM * 103.5&nbsp;MHz - Jewel (FRCN) FM * 1404&nbsp;kHz - Gombe (GMC) AM * [http://www.fishfm.jimdo.com FISHFM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425041818/https://fishfm.jimdo.com/ |date=2019-04-25 }} . * Fish FM - The people's radio, 24/7 nígbà kúùgbà,níbi kíbi yí ẹ̀rọ rẹ síbẹ̀ láti jẹ̀gbádùn tí kò lẹ́gbẹ́[http://www.fishfm.jimdo.com FISHFM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425041818/https://fishfm.jimdo.com/ |date=2019-04-25 }} * [http://www.234radio.com 234Radio] - Redio Ayelujara; awọn iroyin lati Nigeria, UK, USA ati Ilu Jamaica - [http://www.234radio.com www.234radio.com] . [http://www.234radio.com 234Radio] tun wa lori [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 awọn] iru ẹrọ [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.TTFRadio.Radioone&hl=en_GB Android] ati [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 iOS] . * [http://radionomy.com/633fm 633FM]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Redio Redio ti a ṣe igbẹhin fun ilọsiwaju Ijọba ni Nigeria ati gbogbo agbaye * Fish FM - Redio ti awọn eniyan, 24/7 nigbakugba, ibikibi, tune ni bayi lori [http://www.fishfm.jimdo.com FISHFM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425041818/https://fishfm.jimdo.com/ |date=2019-04-25 }} ati gbadun orin ati ohun Kolopin ati Kolopin. * ENradio - [www.enradio.com] - Redio Internet Internet Musulumi ni Ilu Eko. Wa lori awọn iru ẹrọ Android ati iOS. * 88.9 - Brila FM - Broadcast Sports nikan * 89.7 - Eko FM, Ikeja (Redio Ipinle Eko) * 90.9 - Redio Redio * 91.3 - Lagos Talks FM * 91,7 - W FM * 92.3 - FM awokose - * 92.9 - Bond FM - (FRCN) * 93.7 - Rhythm FM * 94.1 - FM Rainbow * 95.1 - Wazobia FM * 95.7 - Redio LASU ( [[Yunifásítì Ìpínlẹ̀ Èkó|Ile-ẹkọ giga ti Eko ti Ilu Eko]], Ojo, Eko) * 96.1 - Redio Traffic Lagos * 96.5 - Urban96 FM, Eko * 96,9 - Cool FM * 97.3 - Ayebaye FM * 97.7 - Agbegbe FM - FRCN * 98.1 - SMOOTH FM, Eko * 98.5 - Voicecity FM, Eko * 98.9 - Kiss FM, Eko * 99.3 - Alaye ti Nigeria * 99.9 - Beat FM, Ikoyi Lagos * 100.5 - RayPower FM, Alagbado * 101.5 - Star FM, Ikeja * 102.3 - Max FM, Ikosi Ketu, Eko * 102.7 - Naija FM * 103.1 - Unilag FM (University of Lagos) * 103.5 - FM yiyan bayi Redio Ọkan - FRCN * 104.1 - Kennis FM (Kennis Redio) * 105.1 - CityFM, Oregun, Eko * 105.9 - NOUN FM (National Open University of Nigeria) Victoria Island * 106.5 - Faaji FM (Tun ti Raypower FM) * 107.5 - Redio Eko, Ikeja (Pẹlu ti Eko FM) === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Násáráwá === * 92.5 - NBS Keffi * 95.9 - Maloney FM, Keffi * 97.1 - Iṣẹ Iṣẹ Broadcast ti Nasarawa (Lafia) * 101.1 - Ẹka ibaraẹnisọrọ Ibaraẹnisọrọ ti Ilu Nasarawa ti Ipinle Nasarawa * 102.5 - FM iyebiye (Lafia, FRCN) * 108 - Kizito FM * 92.3 - FM aṣayan (Akwanga) * 91.1 - Redioti Platinum, Keffi === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Niger === * 88.5 - Zuma FM, Suleja * 91.2 - Crystal Redio, Minna * 92.3 - Ṣawari FM, Minna (Federal University of Technology, Minna) * 100.5 - FM agbara, Bida - FRCN * 103.9 - FM Ultimate (Ile-iwe ti Ẹkọ) Minna * 89.1 - Tẹ FM (Ile-iwe giga Ibrahim Babangida, Lapai) Redio * 90.5 - FM Ìṣẹgun, Minna === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Ògùn === * 87.5 - Arystocratz Redio (AR87.5fm) cele ijebu-ode * 89.1 - Redio ireti (Redio Redio University Babcock, Ilisan-Remo) * 94.1 - FM Rainbow * 94.5 - Paramount FM, FRCN, Abeokuta * 101.9 - Rockcity FM, Abeokuta * 90.5 - OGBC FM, Abeokuta * 95.9 - Hebroni FM (Redio University Redio University Station, Ota) * 91.7 - Women FM (Redio Redio Obirin akọkọ) Arepo, Isheri, Ipinle Ogun * 104.9- SMA FM, IJAGUN-IKOFA * 107.1 - Dun FM, Ibadan-Abeokuta Expressway, Abeokuta. * 92.1 - OOU FM (Ile-ẹkọ giga Olabisi Onabanjo, Ago-Iwoye) * 104.1 - Kennis FM Redio * 88.5 - Ile idoko-owo idoko-ori kalk Radio FM ti Abeokuta * 603 kHz-OGBC 1, ABEOKUTA * 107.9 - FRESH FM ABEOKUTA, HILL TOP GATE ABEOKUTA Ogun state. * 106.1- RCCG Redio KM 46, Lagos-Ibadan Expressway, Redemption Camp Mowe Ogunstate. * Lomodogs FM Nigeria, Old Ife opopona, Ibadan - www.lomodogsfm.com (Redio Internet) === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Òndó === * [http://www.234radio.com 234Radio] - Redio Ayelujara; awọn iroyin lati Nigeria, UK, USA ati Ilu Jamaica - [http://www.234radio.com www.234radio.com] . [http://www.234radio.com 234Radio] tun wa lori [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 awọn] iru ẹrọ [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.TTFRadio.Radioone&hl=en_GB Android] ati [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 iOS] . * 88.9 - Adaba FM, Ilara-Mokin nipasẹ Akure * 91.9 - Breez FM, Ijoka, Akure * 93.1 - FUTA FM (Federal University of Technology, Akure) * 96.5 - OSRC FM, Orita-Obele, Akure * 102.5 - FM idaniloju (FRCN), * 94.5 - Orange FM, Akure * 96.1 - Raypower FM, Oba-ile, Akure * 101.9 - Redio Sun City, Ilu Ondo. * 100.9- Eki FM, Ilu Ondo * 100.1 - Kakaki Ondo Community Redio, Ondo City, (First Community Redio ni Gusu Naijiria) * 106.5 - Orin & asa FM, Ilu Ondo * 107.3 - Varsity Redio (Ile-iwe giga Adekunle Ajasin, Akungba-Akoko) * 91.1-tayo FM Ore * 104.5- Empire FM Akure, ibudo orin Hit rẹ === ̀̀Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun === * 89.5 - Orisun FM, Ile Ife * 91.7 - Rave FM, Oroki Estate, Osogbo * 94.5 - FM nla, Ile-ẹkọ giga Obafemi Awolowo, OAU Ile-Ife) * 95.1 - Raypower FM, Oke Pupa, Osogbo * 95.5 - Gold FM, opopona Iloko-Ijesa, Ilesa. (FRCN) * 96.3 - Odidere FM, Iṣẹ Idawọle Redio-Vision (RRS), agbegbe Sky Limit, Iwo. * 90.9 - Oodua FM, Toll Gate, Ile-Ife * 101.5 - Crown FM, Eleyele, Ile Ife * 103.1 - Uniq FM, Ara Station, Okesa, Ilesa * 104.5 - Living Spring FM, Ile-Awiye, Oke Baale, Osogbo. === ̀̀Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ === * 88.1 - Walẹ fm, Igboho * 89.1 - Lead City University Campus Radio FM, Ibadan - Ẹkun Toll Lagos, Ibadan * 90.1 - Space FM, 136, Liberty opopona, Ibadan (Ibudo Redio redio Trilingual 1st ni Nigeria) * 91.5 - Star FM, Secretariat, Ibadan * 92.1 - Ajilete FM, Gambari, Ogbomoso * 92.5 - Ipa Iṣowo Iṣura Ipa, Akobo, Ibadan (Redio Iṣowo akọkọ ti Nigeria) * 92.9 - Royal Root FM, Ipinle Jeriko, Ibadan * 93.5 - Premier FM (FRCN), Dugbe, Ibadan * 94,9 - Mẹta-Meji FM, koko koko Dugbe, Ibadan * 95.1 - Raypower FM, Ile koko Dugbe Ibadan * 96.3 - Oke-Ogun FM, Alaga * 96.7 - Lagelu FM * 97.9 - Beat FM, Bodija, Ibadan * 100.1 - Jamz FM, Lagelu Estate, Agbegbe Felele, Ibadan * 101.1- Parrot FM, Ogbomosho * 98.5 - Oluyole FM, Old Ife Road, Ibadan * 99.1 - Amuludun FM, Moniya, Ibadan * 101.1 - Diamond FM, University of Ibadan, Ibadan * 105.5 - Splash FM, Felele, Ibadan * 100.5 - FM awokose * 102.3 - Petals FM, Old Bodija, Ibadan * 102.7 - Naija FM, Bodija, Ibadan * 103.9 - Ọba FM, Ibadan * 105.9 - Ibadan FM Alabapade, Yinka Ayefele Music House, lagos byepass, Ipenija, Ibadan. Oju opo wẹẹbu: www.fresh1059fm.com * 106.3 - Redio Redio, Ibadan. * Da lori Intanẹẹti - Wellsradio, Oluyole www.wellsradio.com * 756 &nbsp; kHz - Redio OYO Ile-Akade Orita Bashorun (Radio AM) * 99,9- fm eruwa * Redio FM FM (Redio Online) * Lomodogs FM Nigeria, Old Ife opopona, Ibadan - www.lomodogsfm.com (Redio Internet) * 103.5 - Thrill FM, Ibadan * Redio Online- Stickerfm Radio www.stickerfm.com Adeoyo Opopona Ibadan === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Plateau === * 101.9 - Jay FM, Jos * 88.65 - Redio Plateau 1 AM 1224, Jos * 90.5 - Alaafia FM, Jos * 93.7 - Rhythm FM, Jos * 100.5 - Raypower FM, Jos * 101.5 - Highland FM, Jos (FRCN) * 96.1 - ICEFMUJ (University of Jos) * 93.3- Unity FM, Jos * 98.9 - Rock FM (Pilatitọmu Plataeu) * 104.3 - Tin City FM, Jos * 103.9 - KT FM, Bukuru === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Rivers === * [http://www.234radio.com 234Radio] - Redio Ayelujara; awọn iroyin lati Nigeria, UK, USA ati Ilu Jamaica - [http://www.234radio.com www.234radio.com] . [http://www.234radio.com 234Radio] tun wa lori [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 awọn] iru ẹrọ [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.TTFRadio.Radioone&hl=en_GB Android] ati [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 iOS] . * 95.9 - Cool FM * 89,9 - Garden City FM * 97.7 - FM Love Family * 92.3 - Alaye ti Nigeria * 91,7 - FM Wave * 99.1 - Awọn iṣan omi Redio * 106.5 - RayPower FM * 93.7 - Rhythm FM * 98.5 - FM Iṣura (FRCN) * 95.1 - Oni FM * 103.7 - Redio UST FM (Ile-ẹkọ giga ti Imọ ati Imọ-ẹrọ) * 88.5 - Alailẹgbẹ FM pataki (University of Port Harcourt) * 94.1 - Wazobia FM * 99.9 - Beat FM Port Harcourt * 92.7 - Naija Fm Port Harcourt * 91.1 - Ayebaye Fm Port Harcourt * 99.5 - fẹ Fm === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Sokoto === * 95.5 - Garkuwa FM * 92.5 - Iran Iran Iran * 97.1 - Rima FM * 91,9 - Caliphate redio / Nagari FM * 97.1 - Rima Internet FM * 99.5 - FM Ominira === Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Taraba === * 88.6 - TSBS Taraba redio Mararaba * 90.6 - TSBS Taraba redio Jalingo * 97.6 - TSBS Taraba redio Serti * 104.5 - Ẹbun FM Jalingo === Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Yobe === * Igberaga 89.5 FM ti Sahel Damaturu === Asọ̀rọ̀-mágbèsì ìpínlẹ̀ Zamfara === * [http://www.234radio.com 234Radio] - <br /> Ó ní ẹ̀rọ ayélukára; tí ó ń gbóhùn sáfẹ́fẹ́ láti ilẹ̀ Nàìjíríà títí dé UK, USA àti[[Jamaica| Jàmáíkà]] - [http://www.234radio.com www.234radio.com]. [http://www.234radio.com 234Radio] Ó tún wà lórí ẹ̀rọ ìléwọ [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.TTFRadio.Radioone&hl=en_GB Android] àti [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 iOS] . * [http://radionomy.com/633fm 633FM]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} -Ó jẹ́ ìkànì tí ó ń polongo ìhìn-rere lórí afẹ́fẹ́ láti ilẹ̀ Nàìjíríà sí gbogbo àgbáyé. * 7255 - Voice of Nigeria (ShortWave), [[Èkó]] * 9690 - Voice of Nigeria (ShortWave),  [[Èkó]] * 11770 - Voice of Nigeria (ShortWave), [[Èkó]] * 15120 - Voice of Nigeria (ShortWave), Èkó * Nigerian FM (Nigeria Radio International) * 88.6 - TSBS Taraba radio Mararaba * 90.6 - TSBS Taraba radio Jalingo * 97.6 - TSBS Taraba radio Serti * 104.5 - Gift FM Jalingo * 88.6 - TSBS Taraba radio Mararaba * 90.6 - TSBS Taraba radio Jalingo * 97.6 - TSBS Taraba radio Serti * 104.5 - Gift FM Jalingo * 89.5 FM pride of the Sahel Damaturu * 89.5 FM pride of the Sahel Damaturu * [http://www.234radio.com 234Radio] - Internet Radio; broadcasts from Nigeria, UK, USA and Jamaica - [http://www.234radio.com www.234radio.com]. [http://www.234radio.com 234Radio] is also available on [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.TTFRadio.Radioone&hl=en_GB Android] and [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 iOS] platforms. * Fish FM - The people's radio, 24/7 anytime, anywhere, Download our [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.zenoradio.fishfmapp Mobile APP] and enjoy unlimited music and voice. * [http://radionomy.com/633fm 633FM]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - A Christian Radio station dedicated to the advancement of the Kingdom in Nigeria and the whole world * 7255 - Voice of Nigeria (ShortWave), Lagos * 9690 - Voice of Nigeria (ShortWave), Lagos * 11770 - Voice of Nigeria (ShortWave), Lagos * 15120 - Voice of Nigeria (ShortWave), Lagos * Nigerian FM (Nigeria Radio International) * [http://www.234radio.com 234Radio] - jẹ́ asọ̀rọ̀-mágbèsì orí ìtàkùn ayélujára tí ń gbóhùn sáfẹ́fẹ́ láti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí tí dé Uk àti Jamaica - [http://www.234radio.com www.234radio.com]. [http://www.234radio.com 234Radio]  tún wà ní orí ẹ̀rọ ìléwọ́ [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.TTFRadio.Radioone&hl=en_GB Android] àti [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 iOS]  * https://askingradio.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190719012443/http://askingradio.com/ |date=2019-07-19 }} ASKiNG RADiO is the first online Radio in Nigeria, broadcasting internationally especially in Tiv Language. ASKiNG RADiO App is available for download on Google Play Store and Apple App Store. Owned by International Award Winning Broadcast Journalist KiNG JAMES YiYE who has also worked for the BBC and Radio Netherlands Worldwide * Living Water Radio [http://www.livingwaterradio.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180806114846/http://livingwaterradio.info/ |date=2018-08-06 }}- Internet Radio; The Gospel radio, 24/7 anytime, Download our Mobile APP. It is an internet based radio station, for God's word to be heard and people to get lifted daily. Is an Online Gospel Radio station saddled with the responsibility of reaching the world with the good news and broadcast 247 from Nigeria. * [http://radionomy.com/633fm 633FM]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - A Christian Radio station dedicated to the advancement of the Kingdom in Nigeria and the whole world * iPLAY RADiO|Naija's #1hit Music n fun Urban Radio [http://iplay.com.ng] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812035249/http://iplay.com.ng/ |date=2020-08-12 }} * [https://web.archive.org/web/20200807173146/http://radio.don.ng/ Radio DON] The mobile Radio Station operates 24/7 visually in all parts of Nigeria to the world and her marketing office is located Port Harcourt. Radio DON also has dedicated and flexible mobile app on [https://play.google.com/store/apps/details?id=st.shoutca.sh.donlive Android] and other platforms. * Fishfm - The people's radio, 24/7 anytime, tune in now on [http://www.fishfm.jimdo.com FISHFM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425041818/https://fishfm.jimdo.com/ |date=2019-04-25 }} and enjoy unlimited music and voice. * [http://www.alhazairadio.com/tashoshi-kai-tsaye/ Alhazai Radio]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} is a list of Hausa Internet Radio Stations platform which gives uninterrupted access to News Bulletin and Special Programs as well as an [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.wAlhazaiRadio_4505619 Android Application] for smartphone users. * [http://www.shockwavefm.com Shockwave Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170118051502/http://www.shockwavefm.com/ |date=2017-01-18 }} [www.shockwavefm.com] A Gospel/Inspiriational Radio Station with a key interest to inspire lives all over the world and to help their listeners achieve their dreams and also make heaven in the end. By far the best African internet Radio Station. * Arystocratz Radio (AR875fm); www.ar875.radio12345.com, A weekend radio that runs from 6:00am on Fridays to 11:59pm on Sundays. A non stop entertainment and information radio. www.arystocratz.com * [http://www.wordedfm.com Worded FM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425041815/https://wordedfm.com/ |date=2019-04-25 }} - Internet Radio; Worded FM is an internet based radio station, for God's word to be heard and people to get lifted daily - [http://www.wordedfm.com www.wordedfm.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425041815/https://wordedfm.com/ |date=2019-04-25 }}. [http://www.wordedfm.com Worded FM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425041815/https://wordedfm.com/ |date=2019-04-25 }} Broadcasts from Nigeria. * ENradio [http://www.enradio.com ENradio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180806075906/http://enradio.com/ |date=2018-08-06 }} - Muslim online radio station * [http://www.planetfm.ng/ Planet 101.1 FM Uyo]{{dead link|date=January 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}- ...Revolving Around You : 1st Privately Owned Station in Akwa Ibom / Cross River State, Nigeria * [http://www.rizefmradio.com www.rizefmradio.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200328000430/http://www.rizefmradio.com/ |date=2020-03-28 }} Broadcasts from Warri, Delta State Nigeria to the world via its website as well as through App on Blackberry, iOS and Android * www.smehubradio.com Broadcasts from Lagos Nigeria to the world via its website as well as through App on Blackberry, iOS, Android and on TuneIn App. * WiGRadio, [http://www.wigradio.com Wisdom Gate Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190831122246/https://wigradio.com/ |date=2019-08-31 }} is an Online Gospel Radio station saddled with the responsibility of reaching the world with the good news and broadcast 247 from Nigeria and United Kingdom via [http://www.wigradio.com www.wigradio.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190831122246/https://wigradio.com/ |date=2019-08-31 }} * www.radio-progress.com Broadcasts from Gombe Nigeria to the world via its website as well as through TuneIn App on iOS and Android. * [http://mygeniusradio.com/ Genius Radio] - Africa's No 1 Online Radio Station . Playing you a mix of the latest hits, classics and the best underground music with Live Broadcast From Nigeria, Sweden,South.Africa, UK, USA. * [http://www.Gospotainment.com Gospotainment Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191115204918/https://gospotainment.com/ |date=2019-11-15 }} - Gospotainment Radio : Your Urban Gospel Entertainment Radio - [http://www.Gospotainment.com www.Gospotainment.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191115204918/https://gospotainment.com/ |date=2019-11-15 }} . All gospel music and Christian entertainment Radio.<ref>http://gospelcentric.net/site/news-gospotainment-relaunches-online-radio-platform/</ref> * [http://www.damicraticrepublic.com/damicratic-radio-home]{{dead link|date=January 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} Damicratic Radio - 24hours music and top notch programmes. Broadcasts from Nigeria and USA. [http://www.damicraticrepublic.com/damicratic-radio-home]{{dead link|date=January 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} * [http://www.GospelHotspot.net Gospel Hotspot Radio] - Gospel Hotspot Radio : Your No.1 Christian Lifestyle Radio - [http://www.GospelHotspot.net www.GospelHotspot.net] * [http://www.nigeriaradio.fm/ NigeriaRadio.fm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180330021315/http://nigeriaradio.fm/ |date=2018-03-30 }} Nigeria Radio FM, listen radio online. Click and listen to your favourite Ghanaian radio channel online. * [http://tunein.com/radio/Best-Afro-Fm-s222314/ Best Afro FM] : Non-stop music 24/7 with live talk, Dj live mix and top 10 Afrobeat charts Anywhere in the world, now Available * [http://xmradio1.listen2myradio.com/ XMRadio1], 24/7/365 Station for New Music and new onAir Audio Content & Radio Shows * Radio Active: * [http://www.gbedu.com/ Gbedu Radio]- Motherland Remixed : Nigeria's 1st Urban Internet Radio Station * [http://www.igrooveradio.com/ iGroove Radio]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}- NO1 Extraterrestrial Pan African Online digital Award-winning Radio station (Nigeria, Kenya, Uk, USA) * [http://hausaradio.net Hausa Internet Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200422201616/https://hausaradio.net/ |date=2020-04-22 }}, 24/7 source for Hausa audio from music to newscasts and a portal and aggregator of all Hausa radio online * LULI Radio - Celestial Church Of Christ official radio station * Wells Radio, Ibadan. Your preferred wholesome radio. ( www.wellsradio.com ) * MAGIC FM ABA online * [http://www.nigerianfm.com Nigerian FM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190911121439/http://nigerianfm.com/ |date=2019-09-11 }} This station, since it began a little a year ago, is reputed to be the most popular Nigerian Streaming Station online. It is also the only outlet that streams on social media * Nigerian WebRadio, 100% Nigerian music, news, drama, talk and sports live 24/7. Broadcasting live from Houston, Texas, USA * NUPE Radio, Lekki, Lagos * Praiseworld Radio, online gospel radio station. Located in Lagos, Nigeria * Radio Palmwine, playing Yoruba and Igbo music live 24/7 * Rhema Express Radio * Worship Culture radio, online gospel radio * Liveway Radio - a 24hr online gospel radio station * 19jaradio, online 24 hours a day 7 days a week * ODENIGBO 99.1 FM, Obosi Anambra State * www.unity1960.com (24/7 Nigerian Internet Radio) * Ayefele Fresh FM, an internet-based radio station attempting to promote the African cultural heritage * Cfaith Radio Network - Online 24hrs Gospel radio station. Located in Lagos, Nigeria. * Exodus Radio & TV, No 1 online station that promote the positive side of African. www.exodusradio.com * CrystalCityRadio 24/7 Gospel Radio Station Located In Ibadan,Nigeria Raising The Assembly Of Polished Shafts Through Inspiring Gospel Contents 24/7. (www.crystalcityradio.net) http://crystalcityradio.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425041811/http://crystalcityradio.net/ |date=2019-04-25 }} http://tunein.com/radio/Crystal-City-Radio-s281747/ Also available on Android and IOS platforms * Bloom Radio [http://bloomradio.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814232940/http://bloomradio.net/ |date=2020-08-14 }} a 24/7, all-hit,urban radio station broadcasting from Surulere, in Lagos, Nigeria with active listeners from over 120 countries * www.bloomradio.net [http://bloomradio.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814232940/http://bloomradio.net/ |date=2020-08-14 }} * musicnest radio (musicnestradio.com) * Listen to Manara Radio & TV Nigeria-internet radio online. A list of over 1000000 free internet radio station, playlists radio, broasticasting in MP3, AAC*,and Ogg formats. * List of newspapers in Nigeria * List of television stations in Nigeria * Lists of radio stations in Africa * Music of Nigeria * Federal Radio Corporation of Nigeria - FRCN * Telecommunications in Nigeria * List of newspapers in Nigeria * List of television stations in Nigeria * Lists of radio stations in Africa * Music of Nigeria * Federal Radio Corporation of Nigeria - FRCN * Telecommunications in Nigeria * [https://web.archive.org/web/20090227013730/http://fmlist.org/ FMLIST] database of FM stations (select country "NIG" after logging in or continuing as guest) * [http://www.africaradios.com/ Ecouter Radio En Direct En Ligne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191118144724/http://www.africaradios.com/ |date=2019-11-18 }} database of live Africa radio stations * [https://web.archive.org/web/20090901060219/http://www.fmscan.de/ FMSCAN] reception prediction of FM, TV, MW, SW stations (also use the expert options for better results) * [https://web.archive.org/web/20091008063015/http://www.mwlist.org/ MWLIST] worldwide database of MW and LW stations * <br /> == Asọ̀rọ̀-mágbèsìorílẹ̀orílẹ̀-èdè sórílẹ̀-èdè == * [http://www.234radio.com 234Radio] - Redio Ayelujara; awọn iroyin lati Nigeria, UK, USA ati Ilu Jamaica - [http://www.234radio.com www.234radio.com] . [http://www.234radio.com 234Radio] tun wa lori [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 awọn] iru ẹrọ [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.TTFRadio.Radioone&hl=en_GB Android] ati [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 iOS] . * Fish FM - Redio ti awọn eniyan, 24/7 nigbakugba, nibikibi, [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.zenoradio.fishfmapp Ṣe igbasilẹ APP Mobile] wa ati gbadun orin ati ohun Kolopin. * [http://radionomy.com/633fm 633FM]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Redio Redio ti a ṣe igbẹhin fun ilọsiwaju Ijọba ni Nigeria ati gbogbo agbaye * 7255 - Voice of Nigeria (ShortWave), Lagos * 9690 - Voice of Nigeria (ShortWave), Lagos * 11770 - Voice of Nigeria (ShortWave), Lagos * 15120 - Voice of Nigeria (ShortWave), Lagos * Nigerian FM (Nigeria Radio International) == Àwọn Asọ̀rọ̀-mágbèsì Ayélujára == * [http://www.234radio.com 234Radio] - Redio Ayelujara; awọn iroyin lati Nigeria, UK, USA ati Ilu Jamaica - [http://www.234radio.com www.234radio.com] . [http://www.234radio.com 234Radio] tun wa lori [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 awọn] iru ẹrọ [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.TTFRadio.Radioone&hl=en_GB Android] ati [https://web.archive.org/web/20171001003659/https://itunes.apple.com/ng/app/234radio/id929515099?mt=8 iOS] . * https://askingradio.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190719012443/http://askingradio.com/ |date=2019-07-19 }} ASKiNG RADiO jẹ Redio akọkọ lori ayelujara ni Nigeria, ti n tan kakiri agbaye ni pataki ni Ede Tiv. ASKiNG RADiO App wa fun igbasilẹ lori itaja itaja Google Play ati itaja itaja Apple App. Ohun ini nipasẹ Oniroyin AamiEye Gbigba kariaye kariaye kariaye KiNG JAMES YiYE ti o tun ṣiṣẹ fun BBC ati Redio Netherlands Worldwide == Ẹ tún lè wo == * Atokọ awọn iwe iroyin ni Nigeria * Atokọ awọn ibudo tẹlifisiọnu ni Nigeria * Awọn atokọ ti awọn ibudo redio ni Afirika * Orin Nàìjíríà * Federal Redio Corporation ti Nigeria - FRCN * Awọn ibaraẹnisọrọ ni Nigeria == Àwọn ìtọ́ka sí == {{Reflist}} == Àwọn ìjásóde == 97.8 MOMENT FM (Federal polytechnic Oko) 7r2o4n1d5zbpwp5h7qvbc2bphya638j Ogun Àgbẹ̀kọ̀yà 0 67986 639966 612051 2026-11-08T04:22:14Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639966 wikitext text/x-wiki '''Ogun Àgbẹ́kọ̀yà''' ni ìjà ìfẹ̀hónú àwọn ẹgbẹ́ àwọn àgbẹ̀ tó bẹ́ sílẹ̀ lọ́dún 1968 sí 1969 nílẹ̀ [[Yorùbá]] nígbà ìṣéjọba ẹlẹ́kùnjẹkùn lórílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]]. Àwọn àgbẹ̀ adáko kòkó ló ṣe agbátẹrù ìjà ìfẹ̀hónú yìí tí àwọn àgbẹ̀ yòókù sì dára pọ̀ láti tako ìṣèjọba aninilára ní àsìkò ìjọba ológun lápá iwọ̀-oòrùn [[Nàìjíríà]].<ref name="Tribune Online 2018">{{cite web | title=How we used potent words to demobilise soldiers and their amoured tanks —Pa Olalere Ayalu, surviving leader of Agbekoya » Interview » Tribune Online | website=Tribune Online | date=2018-02-10 | url=https://tribuneonlineng.com/used-potent-words-demobilise-soldiers-amoured-tanks-pa-olalere-ayalu-surviving-leader-agbekoya/ | access-date=2019-11-21}}</ref> <ref name="Libertarian Socialist Wiki 2019">{{cite web | title=Agbekoya Parapo Uprising | website=Libertarian Socialist Wiki | date=2019-08-21 | url=https://libsoc-wiki.fandom.com/wiki/Agbekoya_Parapo_Uprising | access-date=2019-11-21 | archive-date=2026-01-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260106133729/https://libsoc-wiki.fandom.com/wiki/Agbekoya_Parapo_Uprising | dead-url=yes }}</ref> ==Bí ìjà ìfẹ̀hónúhàn Àgbẹ́kọ̀yà ṣe bẹ́ sílẹ̀== Ogun tàbí Ìjà [[Àgbẹ́kọ̀yà]] jẹ́ ìjà ìfẹ̀hónúhàn àwọn mẹ̀kúnnùtó gbajúmọ̀ jùlọ lorílẹ̀-èdè Nàìjíríà tako ìṣéjọba tó bẹ́ẹ̀ gé tí ó fi di ohun Ìtọ́kasí di òní yìí.<ref name="Connect Nigeria 2018">{{cite web | title=The Agbekoya Revolt of 1968/69 • Connect Nigeria | website=Connect Nigeria | date=2018-12-14 | url=https://connectnigeria.com/articles/2018/12/the-agbekoya-revolt-of-1968-69/ | access-date=2019-11-21 | archive-date=2021-04-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210419180318/https://connectnigeria.com/articles/2018/12/the-agbekoya-revolt-of-1968-69/ | dead-url=yes }}</ref> Ó jẹ́ ìjà ìfẹ̀hónúhàn láti tako ọ̀wọ́n gógó owó-orí tí àwọn ìjọba ìgbà náà ń dábáà láti bẹ̀rẹ̀ sí ní gbà lọ́wọ́ àwọn àgbẹ̀, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn kan gbà á lérò pé ó ní ìsúnnásí òṣèlú nínú. Ìjà ìfẹ̀hónúhàn hàn yìí bẹ́ sílẹ̀ nígbà ìṣéjọba Ọ̀gágun [[Robert Adéyínká Adébáyọ̀]], tí ó jẹ́ gẹ́gẹ́ bí Ààrẹ apá ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà.<ref name="Published 2015">{{cite web | author=Published | title=How a gunshot Triggered violent Agbekoya revolt –Akekaaka, Yoruba Solidarity Movement leader | website=Punch Newspapers | date=2015-12-15 | url=https://punchng.com/how-a-gunshot-started-violent-agbekoya-revolt-akekaaka-yoruba-solidarity-movement-leader/ | access-date=2019-11-21}}</ref> <ref name="Gross 2015">{{cite web | last=Gross | first=David M. | title=The Agbękoya, a Tax Revolt in Nigeria in 1968–69 • TPL | website=The Picket Line | date=2015-07-03 | url=https://sniggle.net/TPL/index5.php?entry=03Jul15 | access-date=2019-11-21}}</ref> Ìjà yìí bẹ́ sílẹ̀ nígbà tí ìṣèjọba Ọ̀gágun Ọláyínká Adébáyọ̀ fi kún owó-orí tí àwọn àgbẹ̀ ń san fún ìjọba. Àwọn àgbẹ̀ yarí, tí wọ́n sì kọ̀ jálẹ̀ láti san ẹ̀kúnwó owó-orí yìí. Ọjọ́ burúkú èṣù gbomi mú ní lọ́jọ́ tí ìjà yìí bẹ́ sílẹ̀ lóríta abúlé Ọ̀lọ́rundá ní [[Ìbàdàn]], olú-ìlú ìṣèjọba ìwọ-oòrùn ([[Agbègbè Apáìwọ̀òrùn Nàìjíríà|western region]]). Ìjọba ìgbà náà sọ owó-orí di dọ́là mẹ́jọ ($8), ṣùgbọ́n tí àwọn àgbẹ̀ yarí pé wọn kò lè san ju ọgbọ̀n ṣílè. Gẹ́gẹ́ bí Àlájì [[Lálékan Làsísì Akékaaka]] , ẹni tí ó jẹ́ ọ̀kan gbòógì lára àwọn tó jẹ́ olórí àwọn Àgbẹ́kọ̀yà ṣé sọ láìpẹ́ nínú ìfọ̀rọ̀wérọ̀ pẹ̀lú ìwé ìròyìn Punch, ó ní ṣàdédé ni àwọn ọlọ́pàá ìjọba ìgbà náà ṣà dédé yìn ọn pa méjì nínú àwọn àgbẹ̀-agbinkòkó tí wọ́n péjọ sí oríta Ọlọ́rundà láti dúnàádúràá pẹ̀lú àwọn aṣojú ìjọba lórí ẹ̀kúnwó owó orí yìí. Ìṣekúpa àwọn wọ̀nyí ló mú inú bí àwọn àgbẹ̀ tí àwọn náà dojú ìjà kọ àwọn ọlọ́pàá. Ìjà yìí tàn káàkiri ilẹ̀ [[Yorùbá]], ọ̀pọ̀lọpọ̀ dúkìá ìjọba àti ẹ̀mí ló ṣòfò nígbà ìfẹ̀hónúhàn yìí. Olórí àwọn Àgbẹ́kọ̀yà nígbà náà ni [[Tàfá Adéoyè]]. Ẹgbẹ́ Àgbẹ́kọ̀yà sṣì wà títí di òní yìí. ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{Reflist}} q6fn9dodxglym0aei059ltfd6psbmi8 Babatunde Hunpe 0 67998 639732 587661 2026-11-07T20:17:22Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639732 wikitext text/x-wiki [[File:Hon._Babatunde_Hunpe.jpg|thumb|Babátúndé Húnpẹ]] '''Babátúndé Húnpẹ''' (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kejì oṣù kẹjọ ọdún 1963) jẹ́ Olóṣèlú ọmọ bíbí ìlú [[Àgbádárìgì]] ([[Badagry]]) ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó]] ní orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]]. Ó jẹ́ ọmọ ilé ìgbìmọ̀ aṣojú-aṣòfin [[Nàìjíríà]] tí ó ń ṣojú [[ìjọba ìbílẹ̀ Àgbádárìgì]] (Badagry Federal Constituency) lọ́wọ́́lọ́wọ́. <ref name="Assembly 1963">{{cite web | last=Assembly | first=Nigerian National | title=Federal Republic of Nigeria | website=National Assembly | date=1963-08-02 | url=https://www.nassnig.org/mps/single/224 | access-date=2019-11-23 | archive-date=2020-12-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201201175640/https://www.nassnig.org/mps/single/224 | dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://badagryprime.com/nigeria-at-61-hunpe-berates-insecurity-gives-nigerians-hope/ |access-date=2021-12-18 |archive-date=2021-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211218093725/http://badagryprime.com/nigeria-at-61-hunpe-berates-insecurity-gives-nigerians-hope/ |dead-url=yes}}</ref> ==Ìgbé-ayé rẹ̀ lágbo òṣèlú== Kí ó tó di ọmọ ẹgbẹ́ ilé aṣojú-ṣòfin, tó ń ṣojú ẹkùn ìdìbò [[Àgbádárìgì]] (Badagry Federal Constituency) ó ti fìgbà kan ṣiṣẹ́ ní Fásitì [[ìpínlẹ̀ Èkó]] (Lagos State University), ó jẹ́ Olùdámọ̀ràn Pàtàkì fún Gómìnà-àná fún ìpínlẹ̀ Èkó, [[Akínwùnmí Ambọ̀dé|Akínwùnmí Aḿbọ̀dé]] lórí ètò àyíká lọ́dún 2015 sí 2019. Bẹ́ẹ̀ náà ó bá [[Babátúndé Rájí Fáṣọlá]] ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí òlùràlọ́wọ́ pàtàkì lórí àyíká nígbà ìṣèjọba rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí gómìnà ìpínlẹ̀ Èkó lọ́dún 2011 sí 2015.<ref name="Lagos State Ministry of the Environment and Water Resources - committed to sustainable environment.">{{cite web | title=Contacts of Key Officers of the Ministry | website=Lagos State Ministry of the Environment and Water Resources - committed to sustainable environment. | url=http://moelagos.gov.ng/about-moelagos/biodata-of-the-ministry/ | access-date=2019-11-23 | archive-date=2019-10-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191024173811/http://moelagos.gov.ng/about-moelagos/biodata-of-the-ministry/ | dead-url=yes }}</ref> Ọmọ ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress ni. <ref name="Babatunde Hunpe 2019">{{cite web | title=Home | website=Babatunde Hunpe | date=2019-10-28 | url=https://www.babatundehunpe.com/ | access-date=2019-11-23 | archive-date=2020-10-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201022024542/https://babatundehunpe.com/ | dead-url=yes }}</ref><ref name="The Sun Nigeria 2018">{{cite web | title=Why aspirants are many in Badagry - Hunpe | website=The Sun Nigeria | date=2018-08-27 | url=https://www.sunnewsonline.com/why-aspirants-are-many-in-badagry-hunpe/ | access-date=2019-11-23}}</ref> ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1963]] 01afrluypn3o32ghexgrby7wqc8tgq2 Pete Edochie 0 68017 639996 638290 2026-11-08T05:27:35Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639996 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|image=Pete-edochie.jpg|occupation=Actor|birth_date=Ọjọ́ keje oṣù kẹta ọdún 1947|notable works=Fair Game (2006)|citizenship=Naijiria}} Oloye Pete Edochie, MON (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ keje oṣù kẹta ọdún 1947) jẹ́ àgbà-ọ̀jẹ̀, gbajúmọ̀ àti ìlúmọ̀ọ́kà òṣèré sinimá àgbéléwò ọmọ ẹ̀yà Ìgbò láti ìpínlẹ̀ Anambra, lorílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]].<ref name="Nigeria 1947">{{cite web | title=Pete Edochie, Actor, Producer, Nigeria Personality Profiles | website=Nigeria | date=1947-03-07 | url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/Personality-Profiles/Actors-Actresses/Pete-Edochie.html | access-date=2019-11-29}}</ref> Sinimá àgbéléwò lédè Gẹ̀ẹ́sì àti Ìgbò ló ti ń kópa. Wọ́n kà á sí àgbà òṣèré sinimá-àgbéléwò tó lẹ́bùn eré sinimá ṣíṣe jùlọ nílẹ̀ adúláwọ̀ Áfíríkà.<ref name="The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News 2019">{{cite web | title=All You Need To Know About Veteran Actor Pete Edochie | website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News | date=2019-03-07 | url=https://guardian.ng/life/spotlight/all-you-need-to-know-about-veteran-actor-pete-edochie/ | access-date=2019-11-29 | archive-date=2020-06-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200611101529/https://guardian.ng/life/spotlight/all-you-need-to-know-about-veteran-actor-pete-edochie/ | dead-url=yes }}</ref> Èyí hànde látàrí onírúurú àmìn ẹ̀yẹ tí ó ti gbà gẹ́gẹ́ bí òṣèré sinimá àgbéléwò, pàápàá jùlọ àmìn ẹ̀yẹ láti ọwọ́ African Magic àti Africa Film Academy. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé akọ̀ṣẹ́mọṣẹ́ olùṣàkóso àti gbajúgbajà agbóhùnsáfẹ́fẹ́ ni, ó di ìlúmọ̀ọ́kà òṣèré lọ́dún 1980 nígbà tí ó kópa gẹ́gẹ́ bí olú-ẹ̀dá ìtàn tí wọ́n pè ní Okonkwo nínú ìwé ìtàn àròsọ kan, Things Fall Apart tí àgbà-ọ̀jẹ̀ òǹkọ̀wé, Chinua Achebe kọ, tí wọ́n sọ di eré àgbéléwò orí ẹ̀rọ tẹlifíṣọ̀n NTA tó gbajúmọ̀ jùlọ nígbà náà. Gbajúmọ̀ Edochie pọ̀ tó bẹ́ẹ̀ gẹ́ tí Ààrẹ àná, Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́ fi dá a lọlá pẹ̀lú àmìn ẹ̀yẹ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, Member of the [[Order of the Niger]], MON lọ́dún 2003. Pete Edochie jẹ́ ọmọ ìjọ àgùdà.<ref name="Vkenya 2019">{{cite web | last=Vkenya | first=Dr. | title=Pete Edochie Biography: Wife, Sons, Daughter, Family, Proverbs & Quotes | website=Vkenya | date=2019-07-13 | url=http://vkenya.com/pete-edochie-biography-wife-sons-daughter-family-proverbs/ | access-date=2019-11-29 | archive-date=2019-11-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191129061342/http://vkenya.com/pete-edochie-biography-wife-sons-daughter-family-proverbs/ | dead-url=yes }}</ref> <ref name="Austine Media 2019">{{cite web | title=10 Real Facts About Pete Edochie You Probably Didn't Know - Austine Media | website=Austine Media | date=2019-10-08 | url=https://austinemedia.com/10-real-facts-about-pete-edochie-you-probably-didnt-know/ | access-date=2019-11-29 | archive-date=2019-10-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191013081344/https://austinemedia.com/10-real-facts-about-pete-edochie-you-probably-didnt-know/ | dead-url=yes }}</ref> ==Ìgbà èwe rẹ̀== Gẹ́gẹ́ bí a ṣe sọ ṣáájú, wọ́n bí Pete Edochie ní Ọjọ́ keje oṣù kẹta ọdún 1947. Ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Anambra ni ṣùgbọ́n Zaria, ní ìpínlẹ̀ Kaduna ló ti ṣe kékeré rẹ̀ dàgbà. Ó bẹ̀rẹ̀ ilé ìwé ní St. Patrick and James Primary School, Zaria, kí ó tó tẹ̀ síwájú ní St. John's College fún Ẹ̀kọ́ gírámà rẹ̀, lẹ́yìn èyí ló sí orílẹ̀ [[èdè Gẹ̀ẹ́sì]] fún ìtẹ̀síwájú ẹ̀kọ́ rẹ̀ tí ó sìn kàwé gboyè nínú ìmọ̀ ìwé-ìròyìn àti ìgbóhùnsáfẹ̀fẹ̀. Lẹ́yìn èyí, ó ṣíṣe ní ilé iṣẹ́ ìjọba tó ń rí sí ọkọ̀ ojú-irin kí ó tó dára pọ̀ mọ́ ilé iṣẹ́ Nigeria Television Authority, NTA lọ́dún 1967 nígbà tó wà lọ́mọ ogún ọdún. Kò pẹ́ nídìí iṣẹ́ púpọ̀ kí ó tó dara pọ̀ mọ́ iṣẹ́ tíátà.<ref name="INSIDENOLLY 1947">{{cite web | title=Pete Edochie (Ebubedike) (Actor) - Filmography | website=INSIDENOLLY | date=1947-03-07 | url=https://www.insidenolly.ng/pete-edochie-ebubedike/ | access-date=2019-11-29 | archive-date=2020-10-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201021161652/https://www.insidenolly.ng/pete-edochie-ebubedike/ | dead-url=yes }}</ref> Ó jẹ́ Olùdarí Ètò, ṣùgbọ́n ní àwọn àkókò kan, ó tún máa ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Igbákejì Olùdarí Àgbà, nígbà mìíràn sì ni ó máa ń dúró gẹ́gẹ́ bí Olùdarí Àgbà. Ó fi iṣẹ́ sílẹ̀ ní Anambra Broadcasting Service (ABS) lẹ́yìn tí ìjọba pinnu láti fi ọ̀rọ̀ òṣèlú wọ ìṣàkóso ilé-iṣẹ́ rédíò FM wọn. Ìpinnu yìí mú kí wọ́n ní kí gbogbo àwọn tó wà nínú ẹgbẹ́ alákóso kúrò nípò wọn, òun náà sì wà lára wọn. Ó yẹ kí ó jẹ́ pé òun ni ẹni tí yóò gba ipò Olùdarí Àgbà (MD) lẹ́yìn ẹni tó wà nípò náà, ṣùgbọ́n ó ní láti kúrò níbẹ̀, ó sì wọ inú ilé-iṣẹ́ fíìmù. Ṣáájú ìgbà náà, ó ti rí ipa àkọ́kọ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí òṣèré amọṣẹ́dunjú nínú eré orí tẹ̀lífisọnú tí wọ́n ṣe láti inú ìwé Things Fall Apart. Ère náà ni wọ́n gbé jáde lórí Nigerian Television Authority (NTÁ) ní ọdún 1987.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.imdb.com/title/tt0870887/ |title=Things Fall Apart (TV Series 1987– ) ⭐ 8.4 {{!}} Drama |language=en-US |access-date=2026-09-19 |archive-url=http://web.archive.org/web/20250221153838/https://www.imdb.com/title/tt0870887/ |archive-date=2025-02-21}}</ref> ==Àtòjọ àwọn sinimá àgbéléwò tó ti kópa== * ''Lionheart'' (2018) * ''Mummy Why'' (2016) * ''Heavy Battle'' (2008) * ''Test Your Heart'' (2008) * ''Greatest Harvest'' (2007) * ''Secret Pain'' (2007) * ''Fair Game'' (2006) * ''Holy Cross'' (2006) * ''Lacrima'' (2006) * ''Living with Death'' (2006) .... Mr. Harrison * ''Passage of Kings'' (2006) * ''Simple Baby'' (2006) * ''Zoza'' (2006) * ''Azima'' (2005) * ''Baby Girl'' (2005) * ''End of Money'' (2005) * ''Living in Tears'' (2005) * ''Never End'' (2005) * ''No More War'' (2005) * ''Ola... the Morning Sun'' (2005) * ''Price of Ignorance'' (2005) * ''The Price of Love: Life Is Beautiful'' (2005) * ''Sacred Tradition'' (2005) * ''The Tyrant'' (2005) * ''Across the Niger'' (2004) * ''Coronation'' (2004) * ''Dogs Meeting'' (2004) .... Anacho * ''Dons in Abuja'' (2004) * ''The Heart of Man'' (2004) * ''King of the Jungle'' (2004) * ''Love from Above'' (2004) * ''My Desire'' (2004) * ''Negative Influence'' (2004) * ''The Staff of Odo'' (2004) * ''St. Michael'' (2004) * ''Above Death: In God We Trust'' (2003) * ''Arrows'' (2003) * ''Billionaire Club'' (2003) * ''Egg of Life'' (2003) * ''Honey'' (2003) * ''Love & Politics'' (2003) * ''Miserable Wealth'' (2003) * ''The Omega'' (2003) * ''Onunaeyi: Seeds of Bondage'' (2003) * ''Rejected Son'' (2003) * ''Selfish Desire'' (2003) * ''Super Love'' (2003) * ''Tears in the Sun'' (2003) * ''Tunnel of Love'' (2003) * ''When God Says Yes'' (2003) * ''Battle Line'' (2002) * ''My Love'' (2002) * ''Tears & Sorrows'' (2002) * ''Greedy Genius'' (2001) * ''Holy Ghost Fire'' (2001) * ''Terrible Sin'' (2001) * ''Oduduwa'' (2000) * ''Set-Up'' (2000) * ''Chain Reaction'' (1999) * ''Lost Kingdom'' (1999) * ''Narrow Escape'' (1999) * ''Living in Darkness'' (1999) * ''Rituals'' (1997) * ''Things Fall Apart'' (1987), TV series * ''Last Ofalla'' * ''Lion throne'' * ''Lion of Africa'' * ''Igodo'' * ''Evil men'' * ''Monkey chop banana'' * ''Idemili'' * ''50 days with Christ'' * ''The Egg'' <ref name="BioNetworth 1947">{{cite web | title=Pete Edochie Biography – Net Worth, Age, Wife, Children & Movies | website=BioNetworth | date=1947-03-07 | url=http://bionetworth.com.ng/pete-edochie-biography-net-worth-age-wife-children-movies/ | access-date=2019-11-29 | archive-date=2017-12-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171206232109/http://bionetworth.com.ng/pete-edochie-biography-net-worth-age-wife-children-movies/ | dead-url=yes }}</ref> ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{Reflist}} hk567n72qss4htfzpq43h3ybomn62b5 Akin Lewis 0 68031 639706 625440 2026-11-07T19:56:51Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639706 wikitext text/x-wiki '''Akin Lewis''' (tí wọ́n bí ní ọdún 1957) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré ọmọ bíbí ìlú [[Ìbàdàn]] ní [[ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́]] láti orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]]. Akin Lewis bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ sinimá àgbéléwò lọ́dún 1973.<ref name="Nigeria">{{cite web | title=Akin Lewis, Actor, Producer, Nigeria Personality Profiles | website=Nigeria | url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/Personality-Profiles/Actors-Actresses/Akin-Lewis.html | access-date=2019-12-02}}</ref><ref name="Odunayo 2015">{{cite web | last=Odunayo | first=Adams | title=Why I Always Act Rich – Nollywood Actor | website=Legit.ng - Nigeria news. | date=2015-06-09 | url=https://www.legit.ng/456446-why-i-alaways-act-rich-actor-akin-lewis.html | access-date=2019-12-02 | archive-date=2022-12-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221208233801/https://www.legit.ng/456446-why-i-alaways-act-rich-actor-akin-lewis.html | dead-url=yes }}</ref> {{Infobox person | name = Akin Lewis | image = Akin Lewis .png | imagesize = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 1957 | birth_place = [[Ibadan]], [[ ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́]], Nigeria | othername = | nationality = Nigerian | citizenship = Nigerian | occupation = {{flatlist| *actor *producer *director }} | parents = | relatives = | yearsactive = 1973 till;present | notable works = ''Silver Lining'' (2012) <br>[[Heroes & Zeros (film)|Heroes and Zeroes]] (2010) <br> ''[[Tinsel (TV series)|Tinsel]]''Hotel Majestic, Jemeji, Borokini, Madam Dearest, Mind Bending, Why Worry, Koko Klose, Alantakun, Were Alaso, King of Boys, No Budget, Up North }}<ref name="The Nation Newspaper 2013">{{cite web | title=I never forget who I was -Akin Lewis - The Nation Newspaper | website=The Nation Newspaper | date=2013-12-28 | url=https://thenationonlineng.net/i-never-forget-who-i-was-akin-lewis/ | language=la | access-date=2019-12-02}}</ref> ==Ìgbà èwe àti aáyan rẹ̀ nínú iṣẹ́ tíátà== Gẹ́gẹ́ bí a ti sọ ṣáájú, Akin Lewis jẹ́ ọmọ bíbí [[Ìbàdàn]] ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ láti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ìlú [] Zaria]] lókè Ọya ní ìpínlẹ̀ [[Kaduna]] ló dàgbà sí. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tíátà lọ́dún 1973 ní kété tí ó dara pọ̀ ẹgbẹ́ òṣèré sinimá àgbéléwò tí ọ̀jọ̀gbọ́n Bọ̀dé ṣówándé, gbajúgbajà oǹkọ̀wé àti onítíátà. Eré aláwàdà orí telifísàn tí ìjọba àpapọ̀, [[Nigeria Television Authority]], NTA, kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Why Worry" ló mú un gbajúmọ̀ lọ́dún 1982. Kódà, Akin Lewis gba àmín ẹ̀yẹ lórí rẹ̀ lọ́dún náà. Àwọn eré mìíràn tó tún mú un gbajúmọ̀ ni "Madam Dearest" tí gbajúmọ̀ olùdarí eré sinimá àgbéléwò, [[Tádé Ògìdán]] darí lọ́dún 2005. Láti ìgbà náà ni Akin Lewis tí di gbajúmọ̀ òṣèré ìlúmọ̀ọ́kà, tí ó sìn tí kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ sinimá àgbéléwò. Oríṣiríṣi àmìn ẹ̀yẹ ló sìn ti gba.<ref name="INSIDENOLLY">{{cite web | title=Akin Lewis filmography | website=INSIDENOLLY | url=https://www.insidenolly.ng/akin-lewis/filmography/ | access-date=2019-12-02 }}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Lọ́dún díè sẹ́yìn, ilé ẹ̀kọ́ gíga kan, Graig-Phillips College of Technology yan Akin Lewis ni ọ̀gá àgbà ilé ìwé náà tí ó fìkàlẹ̀ sí Maryland, ní ìlú Èkó. Ilé ẹ̀kọ́ Graig-Phillips College of Technology máa ń kọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ wọn nípa ìmọ̀ tuntun lórí fíìmù. <ref name="Nigeria Films 2016">{{cite web | title=Popular Actor, Akin Lewis Becomes School Rector | website=Nigeria Films | date=2016-03-25 | url=https://www.nigeriafilms.com/celebrity-gossips/89-nollywood-media/29295-popular-actor-akin-lewis-becomes-school-rector | access-date=2019-12-02 | archive-date=2021-06-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210615232617/https://www.nigeriafilms.com/celebrity-gossips/89-nollywood-media/29295-popular-actor-akin-lewis-becomes-school-rector | dead-url=yes }}</ref> ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{Reflist}} 0cy30yap809pwxp4bop102hx95spij6 Folúkẹ́ Dárámọ́lá 0 68142 639815 594669 2026-11-07T22:21:19Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639815 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Folúkẹ́ Dárámọ́lá | image = | image_size = | birth_name = | birth_date = February 15 | birth_place = | nationality = [[Nigeria]] | education = | children = 2 | occupation = [[Film actor|Actress]] | years_active = 1998-present | spouse = }} '''{{PAGENAME}}''' jẹ́ gbajúgbajà òṣèrébìnrin sinimá àgbéléwò tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù kejì (15th February) ọmọ orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]]. Bí Folúkẹ́ tí ń fakọyọ nínú sinimá àgbéléwò èdè [[Yorùbá]], bẹ́ẹ̀ náà ló dáńgájíá nínú tí èdè Gẹ̀ẹ́sì. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ní sinimá àgbéléwò tí ó ti kópa tí ó sìn pegedé. <ref name="FabWoman &#124; News, Style, Living Content For The Nigerian Woman 2019">{{cite web | title=Foluke Daramola Biography - Profile | website=FabWoman &#124; News, Style, Living Content For The Nigerian Woman | date=2019-02-28 | url=/foluke-daramola-biography-profile-fabwoman/ | access-date=2019-12-24}}</ref> <ref name="Pulse Nigeria 2016">{{cite web | title=5 things you need to know about actress | website=Pulse Nigeria | date=2016-02-15 | url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/foluke-daramola-5-things-you-need-to-know-about-actress/chnxd6d | access-date=2019-12-24 | archive-date=2019-11-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191113181914/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/foluke-daramola-5-things-you-need-to-know-about-actress/chnxd6d | dead-url=yes }}</ref> <ref name="The Nation Newspaper 2019">{{cite web | title=FOLUKE DARAMOLA-SALAKO: I briefly left acting when it became monotonous - The Nation Newspaper | website=The Nation Newspaper | date=2019-11-10 | url=https://thenationonlineng.net/foluke-daramola-salako-i-briefly-left-acting-when-it-became-monotonous/ | language=la | access-date=2019-12-24}}</ref> ==Àwọn Ìtọ́kasí== j2314r24d9zkce89ia47dlkubnd9b6d Binta Ayo Mogaji 0 68166 639743 594347 2026-11-07T20:23:13Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639743 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Bíńtà Ayọ̀ Mọ́gàjí | image = | caption = | birth_name = | birth_date = 1964 | birth_place = | residence = | education = | children = 3 | occupation = [[Film actor|Actress]] | known_for = ''Igbáńládogí'' | spouse = Victor Ayọ̀délé Oduleye | years_active = 1970s - present }} '''Bíńtà Ayọ̀ Mọ́gàjí''' ni wọ́n bí ní ọdún 1964 jẹ́ gbajúgbajà òṣèrébìnrin sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí ìlú [[Ìbàdàn]] ní [[ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́]] láti orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]]. Gẹ́gẹ́ bí onímọ̀ sinimá àgbéléwò, [[Shaibu Husseini]] ṣe sọ, Bíńtà Ayọ̀ Mọ́gàjí tí kópa nínú sinimá àgbéléwò, eré-ìtàgé, àti eré àṣà fihàn orí tẹlifíṣàn tó ti tó ẹgbẹ̀rin (800).<ref name="guard">{{Cite web |url=https://guardian.ng/saturday-magazine/binta-ayo-mogaji-sterling-stage-and-screen-actress-sambas-on-and-off-the-turf/ |title=Binta Ayo Mogaji: Sterling stage and screen actress Sambas on and off the turf |last=Husseni |first=Shaibu |date=April 17, 2018 |website=Guardian |access-date=2018-07-17 |archive-date=2018-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718001528/https://guardian.ng/saturday-magazine/binta-ayo-mogaji-sterling-stage-and-screen-actress-sambas-on-and-off-the-turf/ |dead-url=yes }}</ref> == Ìgbà èwe rẹ̀ == Wọ́n bí Born Bíńtà Ayọ̀ Mọ́gàjí Lọ́dún 1964. Ó jẹ́ ọmọ bíbí Agbo ni ìlú Ìbàdàn ní [[ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́]] láti orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]]. Bàbá jẹ́ Àlùfáà Mùsùlùmí, ìyá rẹ̀ sì jẹ́ olùkọ́ àgbà. Ayọ́ fẹ́ gbábọ́ọ̀lù-fẹ̀yìntì àti eléré ìdárayá, Victor Ayọ̀délé Odùlẹ́yẹ.<ref>{{Cite web |url=https://www.modernghana.com/movie/4831/you-were-in-school-when-i-started-receiving-award-binta-ayo-mogaji-oduleye.html |title=You were in school when i started receiving award--------Binta Ayo Mogaji-Oduleye |date=May 18, 2009 |website=Modern Ghana |access-date=2018-07-18}}</ref> kí ó tó lọ́kọ, òun àti gbajúmọ̀ òṣèré mìíràn, [[Jíbọ́lá Dábọ̀]] ń ṣeré ìfẹ́ tí wọ́n sìn bímọ kan fún ara wọn.<ref>{{Cite web |url=https://www.playground.ng/2016/03/7-facts-about-binta-ayo-mogaji-as-she-clocks-52/ |title=7 FACTS ABOUT BINTA AYO MOGAJI AS SHE CLOCKS 52 |website=Playground |access-date=2018-07-17 |archive-date=2018-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022124529/http://www.playground.ng/2016/03/7-facts-about-binta-ayo-mogaji-as-she-clocks-52 |dead-url=yes }}</ref><ref name="pulse">{{Cite web |url=https://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/binta-ayo-mogaji-jibola-dabo-was-only-my-boyfriend-i-m-married-to-a-british-psychotherapist-says-actress-id4383016.html |title=Jibola Dabo was only my boyfriend, I’m married to a British Psychotherapist" says actress |last=Inyese |first=Amaka |website=Pulse |access-date=2018-07-17 |archive-date=2018-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718055033/https://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/binta-ayo-mogaji-jibola-dabo-was-only-my-boyfriend-i-m-married-to-a-british-psychotherapist-says-actress-id4383016.html |dead-url=yes }}</ref> == Àtòjọ díẹ̀ nínú àwọn sinimá-àgbéléwò rẹ̀== * ''[[Kasanova]]'' (2019) * ''Pasito Deinde'' (2005) * ''Àkóbí Gómìnà'' 2 (2002) * ''Eni Eleni'' 2 (2005) * ''Nowhere to be Found'' * ''Why Worry the Barber?'' * ''Sergeant Okoro'' * ''Igbáńládogí'' * ''Mojèrè'' * ''Owò Blow'' * ''Ti Olúwa Nilẹ̀'' (1992)<ref>{{Cite web |url=https://www.thenigerianvoice.com/news/2033/now-i-have-wholl-call-me-mummy-actress-binta-ayo-mogaji-i.html |title=Now I have who’ll call me mummy’ (Actress Binta Ayo Mogaji in her 40s) |date=December 19, 2004 |website=Nigeria Voice |access-date=2018-07-18}}</ref> * ''Motherhood'' * ''Òwò Àlè'' * ''Ìlẹ̀kẹ̀'' * ''Ojuju'' * ''Ilé Olórogún'' * ''[[Checkmate (Nigerian TV series)|Checkmate]]'' ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{Reflist}} 1g6ti21iedoonigdvf1qh08jsdj4t30 Niniola 0 68274 639955 635846 2026-11-08T03:57:04Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639955 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Niniola Nigerian Singer songwriter.png | name= Níníọlá | caption = Níníọlá in her studio | birth_name = Níníọlá Àpáta | birth_place = [[Ìpínlẹ̀ Èkó ]] Nàìjíríà | birth_date = {{birth date and age|1986|12|15}} | death_date = | death_place = | other_names= | residence = Ìlú Èkó, Nàìjíríà |citizenship = [[Nàìjíríà]] | alma_mater = | occupation = Olórin, akọ̀wé orin, òṣèré | net_worth = | years_active = {{start date|2014}} – present | spouse = | children = | website = {{URL|officialniniola.com}} | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | genre = {{hlist|Afro-house|[[Folk music|folk]]|[[House music|house]]}} |instrument = Vocals | associated_acts = {{hlist|[[DJ Snake]]|[[Eddy Kenzo]]|[[Beyonce]]|[[Busiswa]]|[[Sarz]]|[[Reminisce (musician)|Reminisce]]|[[DJ Spinall]]|[[Johnny Drille]]|[[Seyi Shay]]|Heavy K|[[Legendury Beatz]]|Mr P|[[Yung6ix]]}} }}}} '''Níníọlá Àpáta''' (tí a bí ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù kejìlá ọdún 1986),<ref>{{cite news|url=http://www.pmnewsnigeria.com/2013/08/02/mtn-project-fame-season-6-contestants-unveiled/|title=MTN Project Fame Season 6 Contestants Unveiled|work=[[P.M. News]]|date=2 August 2013|accessdate=30 May 2016}}</ref> tí a mọ̀ sí '''Niniola''', jẹ́ olórin ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti akọrin sílẹ̀.<ref>{{cite web|url=http://www.vanguardngr.com/2015/11/music-industry-has-been-kind-to-me-niniola/|title=Music industry has been kind to me — Niniola|work=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard News]]|last=Ige|first=Tofarati|date=8 November 2015|accessdate=28 May 2016}}</ref> Ó kópa nínú ''Project Fame West Africa'' ẹlẹ́ẹ̀kẹfà ni ọdún 2013.<ref name="vang">{{cite web|url=http://www.vanguardngr.com/2015/02/why-i-am-still-relevant-after-project-fame-niniola-apata/|title=Why I am still relevant after Project Fame — Niniola Apata|work=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard News]]|last=Ajose|first=Kehinde|date=21 February 2015|accessdate=28 May 2016}}</ref> Lẹ́yìn tí ó gbé orin àdákọ rẹ̀ "Ibadi" jáde, wọ́n yàn án bíi Most Promising Act to Watch ní 2015 Nigeria Entertainment Awards.<ref>{{cite news|url=https://notjustok.com/2015/06/11/the-10th-nea-awards-2015-nominees-list/|title=The 10th NEA Awards 2015 Nominees List|work=[[notJustOk]]|author=Lalaboiy|date=11 June 2015|accessdate=28 May 2016|archivedate=14 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160414180855/http://notjustok.com/2015/06/11/the-10th-nea-awards-2015-nominees-list/|deadurl=yes}}</ref> ==Ìgbésí ayé àti ètò-èkó rẹ̀== A bí Níníọlá sí ìpínlẹ̀ Èkó, ibẹ̀ sì ni ó dàgbà sí. [[Apata Memorial High School]] ni ó ti gba ètò-èkó alákòóbẹ̀rẹ̀ àti èyí tó tẹ̀le. Fásitì ti ìjọba àpapọ̀ ní ìpínlẹ̀ Èkó ni ó ti gboyè Bachelor of education, ==Àtòjọ àwọn orin rẹ̀== ===Orin tí ó dá kọ=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ List of singles as lead artist, with selected chart positions and certifications, showing year released and album name ! scope="col" rowspan="2" style="width:20em;" | Title ! scope="col" rowspan="2" | Year ! scope="col" colspan="7" | Peak chart positions ! scope="col" rowspan="2" style="width:12em;" | [[List of music recording certifications|Certifications]] ! scope="col" rowspan="2" | Album |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | NGA ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | GHA ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Recording Industry of South Africa|RSA]] ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[ARIA Charts|AUS]] ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[UK Singles Chart|UK]] ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Billboard Hot 100|US]] ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Hot R&B/Hip-Hop Songs|US<br>R&B/HH]] |- ! scope="row" | "Ibadi"<ref>{{cite news|url=http://tooxclusive.com/download-mp3/niniola-ibadi-prod-sarz/|title=Niniola – Ibadi (Prod by Sarz)|work=[[tooXclusive]]|author=Tyler B.|date=19 March 2014|accessdate=28 May 2016|archivedate=30 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160530171915/http://tooxclusive.com/download-mp3/niniola-ibadi-prod-sarz/|deadurl=yes}}</ref> |rowspan="2"|2014 | 1 || — || — || — || — || — || — | |rowspan="9"|Non-album singles |- ! scope="row" | "Gbowode" | — || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row" | "Akara Oyibo" |rowspan="2"|2015 | — || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row" | "Soke" | — || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row" | "J’ètè" |rowspan="5"|2016 | — || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row" | "Start All Over" <small>([[Niniola]] & Johnny Drille)</small> | — || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row" | "Jigi Jigi" | — || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row" | "Shaba" | 4 || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row" | "Shaba (remix)" | — || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row" | "Maradona" |rowspan="5"|2017 | 1 || — || 1 || — || — || — || — | |rowspan="5"|This Is Me |- ! scope="row" | "Sicker" | 5 || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row" | "Saro" | - || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row" | "Oyin" | - || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row" | "Magun" | - || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row" | "Magun Remix" <small>([[Niniola]] ft Busiswa)</small> |rowspan="2"|2018 | - || — || — || — || — || — || — | |rowspan="2"|Non-album singles |- ! scope="row" | "Bana" | 2 || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row" | "Designer" <small>([[Niniola]] ft Sarz)</small> |rowspan="3"|2019 | 3 || — || — || — || 1 || — || — | |rowspan="3"|Non-album singles |- ! scope="row" | "Boda Sodiq" | 2 || — || — || — || - || — || — | |- ! scope="row" | "Omo Rapala" | 7 || — || — || — || — || — || — | |- |- | colspan="14" style="font-size:90%" | "—" denotes a recording that did not chart or was not released in that territory. |} ==Ààtò Àwọn Àmì Ẹ̀yẹ tí ó ti gbà== {| class ="wikitable" |- !Year !Award ceremony !Prize !Result |- |rowspan="5"|2015 |[[2015 Nigeria Entertainment Awards|Nigeria Entertainment Awards]] |Most Promising Act to Watch |{{nom}}<ref>{{cite news|url=http://pulse.ng/buzz/nea-awards-2015-check-out-complete-winners-list-id4147066.html|title=NEA Awards 2015:Check out complete winners List|work=Pulse Nigeria|last=Akan|first=Joey|date=8 September 2015|accessdate=28 May 2016|archivedate=30 June 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160630061820/http://pulse.ng/buzz/nea-awards-2015-check-out-complete-winners-list-id4147066.html|deadurl=yes}}</ref> |- |Nigerian Achievers Award |Best Promising Female Artist of The Year |{{nom}}<ref>{{cite news|url=http://www.hfmagazineonline.com/nigerian-achievers-award-2015-nominees-list/|title=Nigerian Achievers Award 2015 Nominees' List|work=HF Magazine|date=23 June 2015|accessdate=28 May 2016}}</ref> |- |Lagos Fashion Awards |Most Fashionable Fast Rising Music Star Of The Year Female |{{nom}}<ref>{{cite news|url=http://greennews.ng/lagos-fashion-awards-2015-official-nominees-list/|title=LAGOS FASHION AWARDS|work=Greennews ng|date=16 August 2015|accessdate=24 August 2016|archivedate=10 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170510111430/http://greennews.ng/lagos-fashion-awards-2015-official-nominees-list/|deadurl=yes}}</ref> |- |Scream Awards |Best New Act Female |{{nom}}<ref>{{cite news|url=http://screamawards.com.ng/scream-all-youths-awards-2015-nominees-list/|title=SCREAM AWARDS|date=13 August 2015|accessdate=24 August 2016|archivedate=17 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161117041549/http://screamawards.com.ng/scream-all-youths-awards-2015-nominees-list/|deadurl=yes}}</ref> |- |[[City People Entertainment Awards]] |Most Promising Act of the Year (Female) |{{nom}} |- |rowspan="11"|2016 |ACI Awards |New Artist Of The Year |{{nom}}<ref>{{cite news|url=http://www.aciawards.com/music/|title=ACI AWARDS|date=19 April 2016|accessdate=24 August 2016|archivedate=18 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160818090217/http://www.aciawards.com/music/|deadurl=yes}}</ref> |- |[[Nigeria Entertainment Awards]] |Best New Act |{{nom}} |- |rowspan="4"|[[All Africa Music Awards]] |Best Female Artiste in West Africa |{{nom}}<ref>{{cite news|url=http://afrima.org/index.php/media2/news-update/194-2016-all-africa-music-awards-nominees-list-batch-a|title=Afrima Award 2016 Nominees' List|work=Afrima|date=23 August 2016|accessdate=24 August 2016|archivedate=25 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160825234439/http://afrima.org/index.php/media2/news-update/194-2016-all-africa-music-awards-nominees-list-batch-a|deadurl=yes}}</ref> |- |Best Artiste/Duo/Group In African RnB & Soul |{{nom}}<ref>{{cite news|url=http://afrima.org/index.php/media2/news-update/196-au-afrima-release-full-nominees-list|title=Afrima Award 2016 Nominees' List|work=Afrima|date=8 September 2016|accessdate=10 September 2016|archivedate=10 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160910140549/http://afrima.org/index.php/media2/news-update/196-au-afrima-release-full-nominees-list|deadurl=yes}}</ref> |- |Songwriter of the Year In Africa for "Mbilo Mbilo" (Remix) |{{nom}}<ref>{{cite news|url=http://afrima.org/index.php/media2/news-update/196-au-afrima-release-full-nominees-list|title=Afrima Award 2016 Nominees' List|work=Afrima|date=8 September 2016|accessdate=10 September 2016|archivedate=10 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160910140549/http://afrima.org/index.php/media2/news-update/196-au-afrima-release-full-nominees-list|deadurl=yes}}</ref> |- |Best African Collaboration for "Mbilo Mbilo" (Remix) |{{Won}}<ref>{{cite news|url=http://www.vanguardngr.com/2016/11/wizkid-phyno-flavour-others-shine-afrima-2/|title=Wizkid, Phyno, Flavour, others shine at AFRIMA|work=Afrima|date=8 November 2016|accessdate=22 November 2016}}</ref> |- |Nigerian Music Video Awards |Best RnB Video for "Akara Oyibo" |{{nom}}<ref>{{cite news|url=http://tooxclusive.com/news/2016-nmva-see-full-list-nominees/|title=2016 NMVA: See Full List Of Nominees|work=NMVA|date=16 November 2016|accessdate=22 November 2016}}</ref> |- |ELOY Awards |Upcoming Female Music Artist |{{nom}}<ref>{{cite news|url=http://pulse.ng/fashion/eloy-awards-2016-tubo-wanger-ayu-fablane-by-derin-more-make-nominee-list-for-8th-edition-id5568598.html|title=2016 ELOY: See Full List Of Nominees|work=ELOY|date=5 October 2016|accessdate=22 November 2016|archivedate=23 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161123202115/http://pulse.ng/fashion/eloy-awards-2016-tubo-wanger-ayu-fablane-by-derin-more-make-nominee-list-for-8th-edition-id5568598.html|deadurl=yes}}</ref> |- |rowspan="2"|[[Soundcity MVP Awards Festival]] |Best Collaboration for "Mbilo Mbilo" (Remix) |{{nom}}<ref>{{cite news|url=http://tooxclusive.com/news/2016-soundcity-mvp-awards-full-nominations-list-released/|title=2016 Soundcity MVP: See Full List Of Nominees|work=Soundcity|date=25 November 2016|accessdate=1 December 2016}}</ref> |- |Best New Artiste |{{nom}}<ref>{{cite news|last1=Johnson|first1=Ayodele|title=Soundcity MVP Awards 2016: See full list of winners|url=http://pulse.ng/buzz/soundcity-mvp-awards-2016-see-full-list-of-winners-id5968899.html|accessdate=5 April 2017|archivedate=6 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170406020550/http://pulse.ng/buzz/soundcity-mvp-awards-2016-see-full-list-of-winners-id5968899.html|deadurl=yes}}</ref> |- |Top Naija Music Award |Artiste of the Year |{{nom}}<ref>{{cite web|title=Winners Of 2016 (4th Edition) Top Naija Music Awards|url=http://topnaijamusicawards.com/winners-of-2016-top-naija-music-awards-other-awardees/|website=Top Naija Music Awards|accessdate=5 April 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=2016 Top Naija Music Awards Shorlisted Nominees (First & Second Batch)|url=http://topnaijamusicawards.com/fullnominees/|website=Top Naija Music Awards}}</ref> |- |rowspan="8"|2017 |[[Nigeria Entertainment Awards]] |Best Afropop Female Artiste |{{nom}}<ref>{{cite news|url=http://notjustok.com/2017/07/10/wizkid-phyno-davido-nominated-for-nigerian-entertainment-awards-see-full-list-of-nominees/|title=Nigeria Entertainment Award|work=Notjustok|date=10 July 2017|accessdate=28 July 2017|archivedate=28 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728164432/http://notjustok.com/2017/07/10/wizkid-phyno-davido-nominated-for-nigerian-entertainment-awards-see-full-list-of-nominees/|deadurl=yes}}</ref> |- |AFRIMMA |Best Newcomer |{{nom}}<ref>{{cite news|url=http://notjustok.com/2017/07/21/afrimma-awards-music-festival-2017-view-nominees-list/|title=AFRIMMA Awards & Music Festival 2017|work=Notjustok|date=21 July 2017|accessdate=28 July 2017|archivedate=28 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728161357/http://notjustok.com/2017/07/21/afrimma-awards-music-festival-2017-view-nominees-list/|deadurl=yes}}</ref> |- |City People Entertainment Awards |Music Artiste Of The Year Female |{{nom}}<ref>{{cite news|url=http://www.citypeopleonline.com/list-nominees-2017-city-people-music-awards/|title=LIST OF NOMINEES FOR 2017 CITY PEOPLE MUSIC AWARDS|work=Citypeopleonline|date=17 July 2017|accessdate=28 July 2017}}</ref> |- |Nigerian Teens Choice Awards |Choice Female Vocalist of the Year |{{Won}}<ref>{{cite news|url=http://www.naijareviewlimited.com/niniola-bags-choice-female-vocalist-of-the-year-award/|title=NINIOLA BAGS CHOICE FEMALE VOCALIST OF THE YEAR AWARD|work=Nigerian Teens Choice Award 2017|date=9 August 2017|accessdate=12 September 2017|archivedate=9 December 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231209064914/http://www.naijareviewlimited.com/niniola-bags-choice-female-vocalist-of-the-year-award/|deadurl=yes}}</ref> |- |All Africa Music Awards |Best Artiste African Electro |{{nom}}<ref>{{cite news|url=https://afrima.org/english/|title=AFRIMA 2017 FULL NOMINEES' LIST|work=Afrima Award 2017|date=11 August 2017|accessdate=12 September 2017|archivedate=12 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170912191721/https://afrima.org/english/|deadurl=yes}}</ref> |- |rowspan="3"|Soundcity MVP Awards Festival |Best Female MVP |{{nom}}<ref>{{cite news|url=https://notjustok.com/news/2017-soundcity-mvp-awards-festival-nominees/|title=2017 Soundcity MVP Awards Festival Nominees|work=Soundcity mvp Award 2017|date=9 January 2018|accessdate=21 January 2018}}</ref> |- |Best Pop |{{nom}}<ref>{{cite news|url=https://notjustok.com/news/2017-soundcity-mvp-awards-festival-nominees/|title=2017 Soundcity MVP Awards Festival Nominees|work=Soundcity mvp Award 2017|date=9 January 2018|accessdate=21 January 2018}}</ref> |- |Listener's Choice |{{nom}}<ref>{{cite news|url=https://notjustok.com/news/2017-soundcity-mvp-awards-festival-nominees/|title=2017 Soundcity MVP Awards Festival Nominees|work=Soundcity mvp Award 2017|date=9 January 2018|accessdate=21 January 2018}}</ref> |- |rowspan="13"|2018 |Maya Awards |Youth Artiste of The Year |{{Won}} <ref>{{cite news|url=https://www.xclusivehit.net/maya-awards-africa-5-0-full-list-of-winner/|title=MAYA Awards Africa 5.0 Full List Of Winner|work=MAYA AWARDS 2018|date=5 February 2018|accessdate=11 February 2018|archivedate=11 February 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180211071930/https://www.xclusivehit.net/maya-awards-africa-5-0-full-list-of-winner/|deadurl=yes}}</ref> |- |Glazia Awards |Glazia Persons of The Year |{{Won}} <ref>{{cite news|url=http://glaziang.com/glazia-persons-year-full-list-recipients/|title=Glazia Persons of The Year – Full List of Recipients and More!|work=GLAZIA AWARDS 2018|date=29 January 2018|accessdate=11 February 2018}}</ref> |- |rowspan="3"|[[The Headies]] |Best R&B/Pop Album |{{nom}} <ref name="12th Headies Awards Nominees">{{cite news|url=https://notjustok.com/news/12th-headies-awards-nominees-see-full-list/|title=12th Headies Awards Nominees|work=HEADIES AWARDS 2018|date=13 April 2018|accessdate=15 April 2018}}</ref> |- |Best Vocal Performance (Female) |{{nom}} <ref name="12th Headies Awards Nominees"/> |- |[[The Headies Award for Hip Hop World Revelation of the Year|Hip Hop World Revelation of the Year]] |{{nom}} <ref name="12th Headies Awards Nominees"/> |- |[[South African Music Awards]] |Best African Artist Album |{{nom}} <ref>{{cite news|url=http://www.naijareview.com/niniola-bags-big-nomination-at-the-south-african-music-awards-2018/|title=NINIOLA BAGS BIG NOMINATION AT THE SOUTH AFRICAN MUSIC AWARDS 2018|work=SOUTH AFRICAN MUSIC AWARDS 2018|date=20 April 2018|accessdate=20 April 2018|archivedate=4 December 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241204132955/https://www.naijareview.com/niniola-bags-big-nomination-at-the-south-african-music-awards-2018/|deadurl=yes}}</ref> |- |[[BET Awards 2018|BET Awards]] |Viewers Choice Best New International Act |{{nom}} <ref>{{cite news|url=http://www.naijareview.com/niniola-secures-bet-awards-nomination-for-viewers-choice-best-new-international-act/|title=NINIOLA SECURES BET AWARDS NOMINATION FOR VIEWERS' CHOICE BEST NEW INTERNATIONAL ACT|work=BET AWARDS 2018|date=8 June 2018|accessdate=8 June 2018|archivedate=16 December 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231216233820/https://www.naijareview.com/niniola-secures-bet-awards-nomination-for-viewers-choice-best-new-international-act/|deadurl=yes}}</ref> |- |IARA Awards |Best International Female Artist |{{nom}} <ref>{{cite news|url=https://iara-awards.org/iara-awards-2018-nominees/|title=IARA AWARDS 2018 NOMINATION|work=IARA AWARDS 2018|date=17 July 2018|accessdate=1 August 2018|archivedate=23 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180923135209/https://iara-awards.org/iara-awards-2018-nominees/|deadurl=yes}}</ref> |- |Ghana-Naija Showbiz Awards |Best Female Act |{{Won}}<ref>{{cite news|url=https://kasapafmonline.com/2018/09/19/sarkodie-shatta-wale-patience-nyarko-others-bag-ghana-naija-showbiz-awards-nominations/|title=Sarkodie, Shatta Wale, Patience Nyarko, Others bag Ghana-Naija Showbiz Awards Nominations|work=Ghana-Naija|date=19 September 2019|accessdate=19 November 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241204191215/https://kasapafmonline.com/2018/09/19/sarkodie-shatta-wale-patience-nyarko-others-bag-ghana-naija-showbiz-awards-nominations/|archivedate=4 December 2024|deadurl=yes}}</ref> |- |Nigeria Entertainment Awards |Afropop Female Artist |{{nom}} <ref>{{cite news|url=https://www.musicinafrica.net/magazine/nigerian-entertainment-awards-2018-complete-list-nominees|title=Nigerian Entertainment Awards 2018: Complete list of nominees|work=Music in Africa|date=12 September 2018|accessdate=19 November 2018}}</ref> |- |[[The Future Awards Africa|The Future Awards]] |The Future Awards Africa Prize in Music |{{nom}}<ref>{{cite news|url=https://guardian.ng/life/the-future-awards-africa-2018-nominees-list/|title=The Future Awards Africa 2018 Nominees List|work=THE FUTURE AWARDS 2018|date=5 December 2018|accessdate=28 December 2018|archivedate=27 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181227085030/https://guardian.ng/life/the-future-awards-africa-2018-nominees-list/|deadurl=yes}}</ref> |- |rowspan="2"|Soundcity MVP Awards Festival |Viewer's Choice |{{nom}}<ref>{{cite news|url=http://soundcity.tv/news/the-soundcitymvp-iii-nominees-are/|title=THE NOMINEES FOR THE 2018 SOUNDCITY MVP AWARDS ARE|work=Soundcity mvp Award 2018|date=12 December 2018|accessdate=28 December 2018}}</ref> |- |Best Female MVP |{{nom}}<ref>{{cite news|url=http://soundcity.tv/news/the-soundcitymvp-iii-nominees-are/|title=THE NOMINEES FOR THE 2018 SOUNDCITY MVP AWARDS ARE|work=Soundcity mvp Award 2018|date=12 December 2018|accessdate=28 December 2018}}</ref> |- |rowspan="4"|2019 |African Music Magazine Awards |Best Female West Africa |{{nom}} <ref>{{cite news|url=https://notjustok.com/news/the-african-giant-burna-boy-earns-multiple-nominations-at-afrimma-2019-awards-music-festival/|title=The 'African Giant' Burna Boy Earns Multiple Nominations at AFRIMMA 2019 Awards & Music Festival|work=AFRIMMA 2019 AWARDS|date=6 August 2019|accessdate=19 August 2019}}</ref> |- |rowspan="3"|All African Music Awards |Best Female West Africa |{{nom}} <ref name="The 6Th AFRIMA Nominees List">{{cite news|url=https://afrima.org/6th-AFRIMA-Nominees-List.py|title=The 6Th AFRIMA Nominees List|work=AFRIMMA 2019 AWARDS|date=26 August 2019|accessdate=27 August 2019|archivedate=27 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190827193201/https://afrima.org/6th-AFRIMA-Nominees-List.py|deadurl=yes}}</ref> |- |Best Artiste,Duo or Group in African Electro |{{nom}} <ref name="The 6Th AFRIMA Nominees List"/> |- |Best African Dance or Choreography |{{nom}} <ref name="The 6Th AFRIMA Nominees List"/> |- |} ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{reflist}} dgrmh314lhnuunb0few42n7cvs3gy9x Oníṣe:GerardM/Burkino Faso universities et al 2 68335 640012 639475 2026-11-08T06:03:50Z ListeriaBot 17294 Wikidata list updated [V2] 640012 wikitext text/x-wiki The [https://tools.wmflabs.org/scholia/country/Q965 Scholia for Burkino Faso] {{Wikidata list |sparql= SELECT ?number_of_authors ?number_of_works ?item (REPLACE(STR(?item), ".*Q", "Q") AS ?qid) (CONCAT( "[[toolforge:scholia/organization/", ?qid , "|", ENCODE_FOR_URI(?number_of_works), "]] / ", "[[toolforge:scholia/organization/", ?qid , "/missing|📖]]") AS ?scholia) WITH { SELECT ?item (COUNT(DISTINCT ?author) AS ?number_of_authors) (COUNT(DISTINCT ?work) AS ?number_of_works) WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q965 . ?author wdt:P108 {{!}} wdt:P463 {{!}} wdt:P1416/wdt:P361* ?item . ?work wdt:P50 ?author . } GROUP BY ?item } AS %results WHERE { INCLUDE %results SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],en,da,es,fr,jp,nl,no,ru,sv,zh". } } ORDER BY DESC(?number_of_authors) DESC(?number_of_works) ?item ?qid ?scholia |columns=label:Organization,?number_of_authors:Number of authors,?scholia:Publications (known/missing) }} {| class='wikitable sortable' ! Organization ! Number of authors ! Publications (known/missing) |- | ''[[:d:Q1076606|University Joseph Ki-Zerbo]]'' | 23 | [[toolforge:scholia/organization/Q1076606|58]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1076606/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q30256914|Institut de l'Environnement et Recherches Agricoles]]'' | 4 | [[toolforge:scholia/organization/Q30256914|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30256914/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q50828855|African Continental Free Trade Area]]'' | 3 | [[toolforge:scholia/organization/Q50828855|4]] / [[toolforge:scholia/organization/Q50828855/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q30255688|Centre National de la Recherche Scientifique et Technologique]]'' | 2 | [[toolforge:scholia/organization/Q30255688|6]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30255688/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q1003588|Francophonie]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q1003588|9]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1003588/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q134628663|Africa Power Services]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q134628663|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q134628663/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q113551179|Cercle d'Études, de Recherches et de Formation Islamiques]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q113551179|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q113551179/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q113551236|Mouvement Sunnite du Burkina Faso]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q113551236|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q113551236/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q126208868|Institut des Sciences des Sociétés]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q126208868|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q126208868/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q30261334|Centre Hospitalier Universitaire Yalgado Ouédraogo]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q30261334|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30261334/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q30262804|West African Health Organisation]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q30262804|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30262804/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q30281598|Centre Muraz]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q30281598|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30281598/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q30299472|Institut de Recherche en Sciences de la Santé]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q30299472|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30299472/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q620942|Central Bank of West African States]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q620942|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q620942/missing|📖]] |- | ''[[:d:Q989437|Emmaus]]'' | 1 | [[toolforge:scholia/organization/Q989437|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q989437/missing|📖]] |} {{Wikidata list end}} 8hg9zasmolhh6qlvct14vcs8yvo8hcq Epo Rọ̀bì 0 68466 639795 589756 2026-11-07T21:49:10Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639795 wikitext text/x-wiki ''' Bẹntiróò''' (/pəˈtroʊliəm/) jẹ́ ọ̀kan lára ohun àlùmọ́nì kan tí ó ní àwọ̀ méjì àwọ̀ dúdú àti omi ará yẹ́lò tí wọ́n ma ń wà jáde lábẹ́ ilẹ̀.<ref>{{cite web|url=http://www.eia.gov/KIDS/energy.cfm?page=oil_home-basics-k.cfm|title=EIA Energy Kids – Oil (petroleum)|last=|first=|date=|website=www.eia.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707183134/https://www.eia.gov/KIDS/energy.cfm?page=oil_home-basics-k.cfm|archive-date=July 7, 2017|url-status=live|access-date=2018-03-18|df=mdy-all}}</ref> Wọ́n ma ń fe ohun àlùmọ́nì yí sí oríṣiríṣi ọ̀nà, ní èyí tí a ti rí '''Epo Bẹntiróò''' àti àwọn mìíràn. Wọ́n ma ń ṣàdáyanrí oríṣiríṣi epo sọ́tọ̀ láti ara bẹtiróò nípa lílo ohun tí eọ́n ń pe ní (fractional distillation).<ref>{{cite journal |vauthors=Guerriero V, etal |year=2012 |title= A permeability model for naturally fractured carbonate reservoirs |journal= [[Marine and Petroleum Geology]] |volume= 40 |pages= 115–134 |doi=10.1016/j.marpetgeo.2012.11.002 |bibcode=1990MarPG...7..410M }}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Guerriero V, etal |year=2011 |title= Improved statistical multi-scale analysis of fractures in carbonate reservoir analogues |journal= [[Tectonophysics (journal)|Tectonophysics]] |volume=504 |issue=1 |pages=14–24 |doi=10.1016/j.tecto.2011.01.003|bibcode = 2011Tectp.504...14G }}</ref> Lára bẹntiróò ni wọ́n ti ma ń yọ [[Epo Karosíìnì]], [[asphalt]] àti kẹ́mìkà tí wọ́n ń pe ní [[reagent]] tí wọ́n ń lò láti fi pèsè àwọn [[ike]], àti ògùn kòkòrò oríṣiríṣi.<ref name="Dixie State College">{{cite web|url=http://cactus.dixie.edu/smblack/chem1010/lecture_notes/2B.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719184614/http://cactus.dixie.edu/smblack/chem1010/lecture_notes/2B.htm |archivedate=July 19, 2011 |title=Organic Hydrocarbons: Compounds made from carbon and hydrogen}}</ref><ref>Intergovernmental Panel on Climate Change. "Climate Change 2014 Synthesis Report." p. 56 (https://ar5-syr.ipcc.ch/ipcc/ipcc/resources/pdf/IPCC_SynthesisReport.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200303213715/https://ar5-syr.ipcc.ch/ipcc/ipcc/resources/pdf/IPCC_SynthesisReport.pdf |date=2020-03-03 }})</ref> ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{Reflist}} 639975rd9pn21n5u4uri5vizfkif421 Ilé iṣẹ́ tó ń pèsè ìtàkùn ìbára-ẹni sọ̀rọ̀ 0 68548 639854 599972 2026-11-07T23:41:57Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639854 wikitext text/x-wiki '''Ilé iṣẹ́ tó ń pèsè ìtàkùn ìbára-ẹni sọ̀rọ̀''' tí a lè ṣe ìkékúrú rẹ̀ sí ('''TSP''') jẹ́ ilé iṣẹ́ tí ó eà ní ọ̀nà bí a ṣe lè rí ara ẹni bá sọ̀rọ́, yálà nípa lílo ẹ̀rọ ìpè ìléwọ́, tàbí ìtàkùn ayélujára. <ref name="DPS Telecom">{{cite web | title=Telecom Service Providers (TSP) And Their Industry Responsibilites | website=DPS Telecom | url=https://www.dpstele.com/network-monitoring/telecom/companies.php | access-date=2020-02-25}}</ref> <ref name="Federal Communications Commission 2011">{{cite web | title=Telecommunications Service Priority | website=Federal Communications Commission | date=2011-02-09 | url=https://www.fcc.gov/general/telecommunications-service-priority | access-date=2020-02-25 | archive-date=2020-02-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200225132048/https://www.fcc.gov/general/telecommunications-service-priority | dead-url=yes }}</ref> Ilé iṣẹ́ tó ń pèsè ìtàkùn ìbára-ẹni sọ̀rọ̀ tàbi TSPs, ni ó jẹ́ wípé nígbà kan rí, ìjọba orílẹ̀-èdè nìkan ló ma ń ṣàkóso lórí pípèsè irúfẹ́ ohun èlò ìbára-ẹni sọ̀rọ̀ bẹ́ẹ̀ nítorí owó tabua tí ó má ń náni láti pèsè rẹ̀. Àmọ́ nkan ti yí padà tí àwọn ilé-iṣẹ́ aládàáni náà ti ń pèsè àwọn ohun èlò yí. <ref name="CISA 2020">{{cite web | title=Telecommunications Service Priority (TSP) | website=CISA | date=2020-01-23 | url=https://www.cisa.gov/telecommunications-service-priority-tsp | access-date=2020-02-25 | archive-date=2020-02-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200225132047/https://www.cisa.gov/telecommunications-service-priority-tsp | dead-url=yes }}</ref> ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{Reflist}} oc10v2naspy9a9t5dgz0ccz6vd6xblc Chinedu Ikedieze 0 68589 639753 548835 2026-11-07T20:36:40Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639753 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Chinedu Ikedieze | honorific suffix = [[Order of the Federal Republic|MFR]] | image = Chinedu Ikedieze at AMA Award 31.jpg | imagesize = | alt = Ikedieze níbi ayẹyẹ àmì ẹ̀yẹ ìdánilọ́lá | caption = Ikedieze atníbi ayẹyẹ àmì ẹ̀yẹ ìdánilọ́lá [[2014 Africa Magic Viewers Choice Awards]] | birth_name = Chinedu Ikedieze | birth_date = {{birth date and age|1977|12|12}} | birth_place = Iluoma Uzuakoli, [[Bende, Nigeria|Bende]], [[Ìpínlẹ̀ Abia ]], [[Nigeria]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} Death date then birth --> | death_place = | othername = | occupation = [[Òṣèrékùnrin]] | years_active = Láti 2000 títí di àkókò yìí | spouse = Nneoma Ikedieze | domesticpartner = | website = }} '''Chinedu Ikedieze''', [[Orders, decorations, and medals of Nigeria|MFR]]<ref name="vanguard">{{cite news|url=http://www.vanguardepaper.com/2010/07/23/stakeholders-hail-aki%E2%80%99s-mfr-award-plead-for-paw-paw/|title=Stakeholders hail Aki's MFR award, plead for Paw-paw|last=Njoku|first=Ben|date=23 July 2010|work=[[Vanguard Media|The Vanguard]]|publisher=[[Vanguard Media]]|accessdate=7 September 2010|location=Lagos, Nigeria|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120311213853/http://www.vanguardepaper.com/2010/07/23/stakeholders-hail-aki%E2%80%99s-mfr-award-plead-for-paw-paw/|archivedate=11 March 2012|deadurl=yes}}</ref><ref name="mfr">{{cite news|url=http://allafrica.com/stories/201008060225.html|title=Aki Without Pawpaw|date=6 August 2010|work=[[AllAfrica.com]]|publisher=[[AllAfrica.com|AllAfrica Global Media]]|accessdate=5 September 2010}}</ref> tí wọ́n bí ní Ọjọ́ Kejìlá oṣù Kejìlá ọdún 1977 (12 December 1977 ní ìlú [[Bende, Nigeria|Bende]], ní [[ìpínlẹ̀ Abia]], lórílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]] jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré sinimá àgbéléwò ọmọ orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]]. Ó di gbajúmọ̀ nípa ipa tí ó máa ń kó pẹ̀lú [[Osita Iheme]] nínú àwọn sinimá àgbéléwò pàápàá jùlọ sinimá àgbéléwò kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ ''[[Aki na Ukwa]]''.<ref name="newvision">{{cite news|url=http://www.newvision.co.ug/D/9/34/608674 |title=Nigeria’s funny little men come to Kampala |last=Katende |first=Jude |date=27 January 2008 |work=[[New Vision]] |publisher=New Vision Printing & Publishing Company Limited |accessdate=5 September 2010 |location=Kampala, Uganda |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120910063752/http://www.newvision.co.ug/D/9/34/608674 |archivedate=10 September 2012 }}</ref> Lọ́dún 2007, Ikedieze gba àmì ẹ̀yẹ ìdánilọ́lá ''Lifetime Achievement Award'' ní [[African Movie Academy Awards]].<ref name="mshale">{{cite news|url=http://www.mshale.com/article.cfm?articleID=1407|title=Africa Celebrates Film Industry at AMAA 2007|last=Coker|first=Onikepo|date=4 May 2007|work=Mshale Newspaper|publisher=Mshale Communications|accessdate=5 September 2010|location=Minneapolis, USA|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120303204433/http://www.mshale.com/article.cfm?articleID=1407|archivedate=3 March 2012}}</ref> ==Àtòjọ àwọn sinimá-àgbéléwò rẹ̀== {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" background: #f9f9f0; |- align="center" ! style="background:#B0C4DE;" | Ọdún ! style="background:#B0C4DE;" | àkọ́lé ! style="background:#B0C4DE;" | ẹ̀dá-ìtàn ! style="background:#B0C4DE;" | àkíyèsí |- |rowspan="3"| 2002 | ''Spanner'' | Spanner |pẹ̀lú [[Nkem Owoh]] |- |''Okwu na uka'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] àti [[Patience Ozokwor]] |- |''Aka Gum'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |rowspan="14"| 2003 |''The Tom and Jerry'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''The Catechist'' | |pẹ̀lú [[John Okafor]] |- |''Show Bobo: The American Boys'' |Kizzito |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''School Dropouts'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''Pipiro'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''Onunaeyi: Seeds of Bondage'' | |pẹ̀lú [[Pete Edochie]], [[Osita Iheme]], [[Patience Ozokwor]] àti [[Clem Ohameze]] |- |''Lagos Boys'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''Family Crisis'' | | |- |''Charge & Bail'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''Back from America'' | |pẹ̀lú [[Rita Dominic]] |- |'''am in Love'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''Akpu-Nku'' | | |- |''[[Aki na ukwa]]'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''2 Rats'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]], [[Patience Ozokwor]] àti [[Amaechi Muonagor]] |- |rowspan="5"| 2004 |''Spanner Goes to Jail'' | |pẹ̀lú [[Nkem Owoh]] |- |''Not by Height'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''Igbo Made'' | | |- |''Big Daddies'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''Across the Niger'' | |pẹ̀lú [[Pete Edochie]], [[Kanayo O. Kanayo]] àti [[Ramsey Nouah]] |- |rowspan="8"| 2005 |''Village Boys'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''Spoiler'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''Secret Adventure'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''Reggae Boys'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''One Good Turn'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''I Think Twice'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''Final World Cup'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''Colours of Emotion'' |Ebony |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |rowspan="15"| 2006 |''Young Masters'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''Winning Your Love'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] àti [[Patience Ozokwor]] |- |'''U' General'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] àti [[Patience Ozokwor]] |- |''Sweet Money'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''Royal Messengers'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''Magic Cap'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''Last Challenge'' | |pẹ̀lú [[Kanayo O. Kanayo]] àti [[Osita Iheme]] |- |''Kadura'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''Jadon'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''Games Men Play'' | |pẹ̀lú [[Chioma Chukwuka]], [[Kate Henshaw-Nuttal]], [[Ini Edo]], [[Mike Ezuruonye]] & Jim Iyke |- |''Criminal Law'' |Hippo |with [[Osita Iheme]] |- |''Brain Masters'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''Brain Box'' | |pẹ̀lú [[Kanayo O. Kanayo]] àti [[Osita Iheme]] |- |''Boys from Holland'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''Blessed Son'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |rowspan="7"| 2007 |''Thunder Storm'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''Stubborn Flies'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''Spirit of a Prophet'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] ati Clem Ohameze |- |''Powerful Civilian'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''Power as of Old'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] àti Clem Ohameze |- |''Escape to Destiny'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |''Cain & Abel'' | |pẹ̀lú [[Osita Iheme]] |- |} ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Ikedieze, Chinedu}} [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà]] 7ycri91jab3tqgipivv2umu2yvlid83 Ojoma Ochai 0 68956 639968 599243 2026-11-08T04:28:29Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639968 wikitext text/x-wiki '''Ojoma Ochai''' tí í ṣe ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà jẹ́ olùdarí Arts ti West Africa fún British Council. Ó ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ àdáni àti ti ìjọba ní UK àti West Africa láti pèsè àwọn iṣẹ́ lóríṣiríṣi fún ìdàgbàsókè.<ref name="UNESCO 2018">{{cite web | title=Ojoma Ochai | website=UNESCO | date=2018-04-20 | url=https://en.unesco.org/world-press-freedom-day-2018/ojoma-ochai | access-date=2020-04-30}}</ref><ref name="Connect Nigeria 2014">{{cite web | title=Meet Ojoma Ochai, Assistant Country Director, British Council • Connect Nigeria | website=Connect Nigeria | date=2014-03-04 | url=https://connectnigeria.com/articles/2014/03/meet-ojoma-ochai-assistant-country-director-british-council/ | access-date=2020-04-30 }}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Ìgbésí ayé àti ètò-èkó rẹ̀== Iṣẹ́ Chemistry ni Ojoma kọ́kọ́ fẹ́ lọ kà nílé ìwé àmọ́ ó padà ṣe Arts. Ó gboyè Honours Diploma Network ní NIIT Abuja Centre ní ọdún 2004.Ní ọdún 2008, ó gba ìwé-ẹ̀rí Certificate Project Management ní APM, UK. Ó lọ sí DEVOS Institute of Arts Management, University of Maryland níbi tí ó ti gboyè Arts Management Fellowship Arts, Entertainment, àti Media Management ní ọdún 2015.<ref name="Woman.NG 2015">{{cite web | title=OJOMA OCHAI – Working Hard, Praying Hard & Delivering Exceptional Results | website=Woman.NG | date=2015-06-24 | url=http://woman.ng/2015/06/the-leading-woman-ojoma-ochai-working-hard-praying-hard-deliver-exceptional-results/ | access-date=2020-04-30 | archive-date=2019-09-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190910130116/http://woman.ng/2015/06/the-leading-woman-ojoma-ochai-working-hard-praying-hard-deliver-exceptional-results | dead-url=yes }}</ref> ==Iṣẹ́ rẹ̀== Òun ni Arts and Administrative Assistant ní ìpínlẹ̀ Èkó ní ọdún 2006 wọ 2007.<ref name="Lagos Theatre Festival – Going out of bounds">{{cite web | title=Board of Directors – Lagos Theatre Festival | website=Lagos Theatre Festival – Going out of bounds | url=http://lagostheatrefestival.com/board-of-directors/ | access-date=2020-04-30 | archive-date=2020-02-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200217173631/http://lagostheatrefestival.com/board-of-directors/ | dead-url=yes }}</ref> Ó jẹ́ adarí connected Africa Arts Project ní Nàìjíríà ní ọdún 2007 wọ ọdún 2009. Ní ọdún 2009, ó jẹ olùdarí Diversity, Performance and Evaluation ní Nàìjíríà. Ó jẹ́ olùdarí Arts ní Nàìjíríà láti ọdún 2010 wọ 2017. Ó di olùdarí Arts ni West Africa lọ́dún 2017.<ref name="The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News">{{cite web | title=Ojoma Ochai Archives - Nigeria and World News | website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News | url=https://m.guardian.ng/tag/ojoma-ochai/ | access-date=2020-04-30 }}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="British Council 2014">{{cite web | title=Cultural showcase: British Council Partner Filmhouse | website=British Council | date=2014-07-25 | url=https://www.britishcouncil.org.ng/cultural-showcase-british-council-partner-filmhouse | access-date=2020-04-30 | archive-date=2020-09-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200922010045/https://www.britishcouncil.org.ng/cultural-showcase-british-council-partner-filmhouse | dead-url=yes }}</ref> ==Àwọn àmì-ẹ̀yẹ tí ó gbà== Ní ọdún 2014, ó gba àmì-ẹ̀yẹ "10 Most Powerful people, under 40" ní "Nigeria's arts and culture", a sì tún yàn - án fún "Young Person of the Year" fún "Future Awards Africa" ní ọdún 2010. Ní ọdún 2015, ó gba àmì-ẹ̀yẹ "100 Most Influential Nigerians", ó sì tún gba àmì-ẹ̀yẹ "100 most inspiring women in Nigeria" ní ọdún kan náà.<ref name="The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News 2019">{{cite web | title=LLA 50 leading ladies in corporate Nigeria - Nigeria and World News | website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News | date=2019-05-25 | url=https://m.guardian.ng/guardian-woman/lla-50-leading-ladies-in-corporate-nigeria-2/ | access-date=2020-04-30}}</ref> ==Àwọn Ìtọ́kasí== imjszqlhn2vjoi65xmkr50sffoaxble Dámilọ́lá Anwo-Ade 0 68968 639784 584892 2026-11-07T21:23:10Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639784 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Damilola Anwo-Ade | image = | alt = | birth_name = | birth_date = <!-- {{birth date and age|df=y|YYYY|MM|DD}} --> | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|df=y|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = Nigerian | alma_mater = | occupation = {{flatlist| *IT Project Manager *Educational Planner *Managing Partner, Sprout *Founder of CodeIT}} | other names =Damilola Anwo-Ade | notable_works = }} '''Dámilọ́lá Anwo-Ade''' tí í ṣe ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà jẹ́ olùṣàkóso [[Sprout Digital Development Limited]] tí ó ń bá ṣiṣẹ́ pọ̀. Òun sì ni olùdásílẹ̀ ''CodeIT''.<ref name="Medium 2020">{{cite web | title=Damilola Anwo-Ade – Medium | website=Medium | date=2020-04-30 | url=https://medium.com/@aadedamilola | access-date=2020-05-01}}</ref> ==Ètò-ẹ̀kọ́ àti iṣẹ́ rẹ̀== [[Babcock University]] ni Dámilọ́lá lọ tí ó sì kẹ́kọ̀ọ́ nípa ''Information Resources Management'' ní ọdún 2003 wọ ọdún 2007. Ó tẹ̀ síwájú láti gba oyè Master's degree nínú Education Planning and International Development ní The Institute of Education, U ní ìlú London lọ́dún 2012. Dámilọ́lá ni olùṣàkóso Sprout Digital Development Limited tí ó ń bá ṣiṣẹ́ pọ̀.<ref name="Social Media Week Lagos 2019 2013">{{cite web | title=Damilola Anwo-ade's schedule for Social Media Week Lagos 2019 | website=Social Media Week Lagos 2019 | date=2013-12-17 | url=https://socialmediaweeklagos2019.sched.com/speaker/dami5 | access-date=2020-05-01}}</ref> Sprout jẹ́ ọ̀kan lára àwọn irinṣẹ́ ayélujára tó máa ń pèsè ojútùú fún àwọn ilé-iṣẹ́ àti òwò lóríṣiríṣi.<ref name="F6S">{{cite web | title=Damilola Anwo-Ade | website=F6S | url=https://www.f6s.com/damilolaanwo-ade | access-date=2020-05-01}}</ref> Bákan náà, CodeIT jẹ́ ọ̀kan lára àwọn irinṣẹ́ ayélujára tó máa ń pèsè àyè sílẹ̀ fún àwọn ọmọdé (ọmọ ọdún márùn-ún sí méjìdínlógún) láti nímọ̀ lórí àwọn irinṣẹ́ ayélujára. Dámilọ́lá ti ṣiṣẹ́ ribiribi lórí ICT. Ó máa ń pèsè iṣẹ́ lóríṣiríṣi tó dá lórí ayélujára láti mu lọ ìpele tó kàn. Ó ti ṣiṣẹ́ ní ilé-iṣẹ́ ICT lóríṣiríṣi níbi tó ti ń kọ́ àwọn èèyàn ní Intel àti ''UN Women Nigeria''.<ref name=". 2018">{{cite web | author=. | title=How more women will access tech solutions to boost business | website=Anwo-Ade – Daily Trust | date=2018-11-22 | url=https://www-dailytrust-com-ng.cdn.ampproject.org/v/s/www.dailytrust.com.ng/how-more-women-will-access-tech-solutions-to-boost-business-anwo-ade.html/amp?amp_js_v=a3&_gsa=1&usqp=mq331AQFKAGwASA%3D#aoh=15882985335423&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&_tf=From%20%251%24s&share=https%3A%2F%2Fwww.dailytrust.com.ng%2Fhow-more-women-will-access-tech-solutions-to-boost-business-anwo-ade.html | access-date=2020-05-01 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Látipa ṣẹ̀ iṣẹ́ ribiribi rẹ̀, [[U.S. Department of State's Bureau of Educational and Cultural Affairs]] yàn-án gẹ́gẹ́ bíi ọ̀kan lára àwọn aṣojú orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní [[Silicon Valley]] lọ́dún 2017.<ref name="Vanguard News 2017">{{cite web | title=US honors 5 Nigerian women | website=Vanguard News | date=2017-06-08 | url=https://www-vanguardngr-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.vanguardngr.com/2017/06/us-honors-5-nigerian-women/amp/?amp_js_v=a3&_gsa=1&usqp=mq331AQFKAGwASA%3D#aoh=15882987320180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&_tf=From%20%251%24s&share=https%3A%2F%2Fwww.vanguardngr.com%2F2017%2F06%2Fus-honors-5-nigerian-women%2F | access-date=2020-05-01 | archive-date=2024-12-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241229041220/https://www-vanguardngr-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.vanguardngr.com/2017/06/us-honors-5-nigerian-women/amp/?amp_js_v=a3&_gsa=1&usqp=mq331AQFKAGwASA%3D#aoh=15882987320180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&_tf=From%20%251%24s&share=https%3A%2F%2Fwww.vanguardngr.com%2F2017%2F06%2Fus-honors-5-nigerian-women%2F | dead-url=yes }}</ref> ==Àwọn Ìtọ́kasí== pkwb9xnwi86qmv3ja5tlz88ib8j4euw Kadaria Ahmed 0 68984 639879 594402 2026-11-08T00:59:26Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639879 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=March 2020}} {{Infobox person | honorific_prefix = | name = Kadaria Ahmed | honorific_suffix = | image = | caption = | birth_name = Kadaria Ahmed | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline}} --> | monuments = | residence = | nationality = [[Nigerian people|Nigerian]], British | other_names = | education = | alma_mater = [[Bayero University Kano]], [[Goldsmiths, University of London]] | occupation = Journalist, entrepreneur, editor | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | home_town = | television = | partner = | children = | parents = [[Hafsat Abdulwaheed]] (mother) | relatives = | awards = | website = {{URL|www.daria.media}} | religion = }} '''Kadaria Ahmed''' tí í ṣe ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà jẹ́ akọ̀rọ̀yìn,<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/markets/stocks|title=Stocks|publisher=Bloomberg L.P.|access-date=22 November 2017}}</ref> oníṣòwò ìgbéròyìnjáde àti olùgbàlejò lórí tẹlifíṣọ́ọ̀nù.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.dailytrust.com.ng/news/general/-why-ibb-is-one-of-my-favourite-guests-on-straight-talk/193679.html|title=Why IBB is one of my favourite guests on Straight Talk|last=Matazu|first=Hafsah Abubakar|date=15 April 2017|work=The Daily Trust|access-date=2 May 2020|archivedate=1 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201033038/https://www.dailytrust.com.ng/news/general/-why-ibb-is-one-of-my-favourite-guests-on-straight-talk/193679.html|deadurl=yes}}</ref> [[BBC]] ní ìlú London ló ti bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tó yàn láàyò. Ó sì ti ṣiṣẹ́ ní ilé-iṣẹ́ ìtẹ̀wéjáde, rédíò, tẹlifíṣọ́ọ̀nù àti àwọn àwùjọ ìgbéròyìnjáde lórí ẹ̀rọ ayélujára.<ref>{{Cite web|url=http://kabafest.org/guests/kadaria-ahmed/|title=Kadaria Ahmed|website=kabafest.org|access-date=27 November 2017}}</ref> == Ìgbésí ayé àti iṣẹ́ tó yàn láàyò == Ahmed gboyè [[Master's degree|MA]] nínú Television ní [[Goldsmiths, University of London]], àti [[Bachelor's degree|Bachelor's]] ní [[Bayero University Kano]]. Ó tún jẹ́ [[Chevening Scholarship|Chevening Scholar]].<ref name="Biographical Legacy and Research Foundation 2019">{{cite web | title=AHMED, Kadaria | website=Biographical Legacy and Research Foundation | date=2019-01-17 | url=https://blerf.org/index.php/biography/ahmed-kadaria/ | access-date=2020-05-03}}</ref> Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tó yàn láàyò ní [[BBC]]<ref>{{Cite web|url=http://kabafest.org/guests/kadaria-ahmed/|title=Kadaria Ahmed|website=kabafest.org|access-date=22 November 2017}}</ref> níbi tí ó ti jẹ́ olóòtú àgbà tó ń ṣiṣẹ́ lórí àwọn ètò bíi ''[[BBC Focus on Africa|Focus on Africa]]'' àti ''[[Network Africa]]'' tó ń gba àmì-ẹ̀yẹ lóríṣiríṣi.<ref name="IPI World Congress 2018 2013">{{cite web | title=Kadaria Ahmed's schedule for IPI World Congress 2018 | website=IPI World Congress 2018 | date=2013-12-17 | url=https://ipiwoco2018.sched.com/speaker/kadaria | access-date=2020-05-03}}</ref> Nígbà tó padà sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi alátùnńkọ fún ''[[Next (Nigeria)]]'' èyí tí ó jẹ́ àgbéjáde-ìwé tó ń gba àmì-ẹ̀yẹ lóríṣiríṣi. Níbẹ̀ ni ó ti mójú tó yàráìkọ̀ròyìn tó ní bíi ọgọ́fà èèyàn àti ọgbọ̀n òṣìṣẹ́ mìíràn láti jíròrò lórí ìṣàtúnkọ ìwé tọ́ ń gbé jáde. Ilé-iṣẹ́ náà dáwọ́ ìgbéwèéjáde dúró ní oṣù kẹsàn-án ọdún 2011.<ref name="Matazu 2017">{{cite web | last=Matazu | first=Hafsah Abubakar | title=Kadaria at 50: Giving back to the media – Daily Trust | website=Daily Trust | date=2017-12-17 | url=https://www.dailytrust.com.ng/kadaria-at-50-giving-back-to-the-media.html | access-date=2020-05-03 | archive-date=17 November 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191117110257/https://www.dailytrust.com.ng/kadaria-at-50-giving-back-to-the-media.html | dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://saharareporters.com/2011/09/23/234next-newspaper-shut-down-print-edition-weekend|title=234Next Newspaper To Shut Down Print Edition This Weekend {{!}} Sahara Reporters|last=siteadmin|date=23 September 2011|work=Sahara Reporters|access-date=27 November 2017}}</ref> Ní ọdún 2011, ó ṣatọ́kùn ìtàkurọ̀sọ láàárín àwọn olùdìbò fún ipò Ààrẹ lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà lọ́dún náà.<ref>{{Cite web|url=http://ladybrillenigeria.com/2011/03/the-nn24-nigerian-presidential-debate-moderated-by-kadaria-ahmed-part-1-video.html|title=Watch the NN24 Nigerian Presidential Debate Moderated by Kadaria Ahmed Part 1 (Video) {{!}} Ladybrille®Nigeria {{!}} LadybrilleNigeria|website=ladybrillenigeria.com|access-date=27 November 2017|archive-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201042031/http://ladybrillenigeria.com/2011/03/the-nn24-nigerian-presidential-debate-moderated-by-kadaria-ahmed-part-1-video.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.naijarules.com/index.php?threads/thoughts-on-the-nigerian-presidential-debate.39812/|title=Thoughts on the Nigerian Presidential Debate|work=Naijarules.com|access-date=27 November 2017|archivedate=19 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419103222/https://www.naijarules.com/index.php?threads/thoughts-on-the-nigerian-presidential-debate.39812/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.allthingsnigeria.com/2011/nigeria-presidential-debates/|title=Nigeria Presidential Debates » All Things Nigeria|website=allthingsnigeria.com|access-date=27 November 2017}}</ref> Ní ọdún 2014, ó ṣolóòtú ''Straight Talk'' tó jẹ́ ètò ìgbàlejò àwọn tó ń rí sí dídá ìpinnu lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà.<ref>{{Cite news|url=https://www.premiumtimesng.com/news/157955-kadaria-ahmed-defunct-next-newspapers-launches-news-current-affair-programme-channels-tv.html|title=Kadaria Ahmed of defunct NEXT newspapers launches news and current affair programme on Channels TV – Premium Times Nigeria|date=2 April 2014|work=Premium Times Nigeria|access-date=27 November 2017}}</ref> Ètò náà di ìlúmọ̀ọ́ká nígbà tí iye àwọn èèyàn tó ń wò ó ju mílíọ̀nù mẹ́rin lọ. Díẹ̀ lára àwọn èèyàn tó gbà lálejò tí ó sì ní ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò pẹ̀lú wọ́n lórí ètò náà ni [[Ibrahim Babangida]], [[Tonye Princewill]],<ref>{{Cite news|url=https://www.thenigerianvoice.com/news/150893/1/explosive-interview-with-kadaria-ahmed-amaechi-apc.html|title=Explosive Interview With Kadaria Ahmed: Amaechi, APC Far Worse Than Jonathan—Princewill|work=Nigerian Voice|access-date=22 November 2017}}</ref> [[Babatunde Fashola]], [[Rotimi Amaechi]], Ali Baba, [[Oby Ezekwesili]].<ref name="PressReader.com 2017">{{cite web | title=Your favorite newspapers and magazines. | website=PressReader.com | date=2017-06-04 | url=https://www.pressreader.com/nigeria/sunday-trust/20170604/281986082520598 | access-date=2020-05-03}}</ref> Ní ọdún 2017, ó gbétò tuntun kan ''The Core'' kalẹ̀ lórí Channels TV.<ref>{{Cite news|url=https://newsdiaryonline.com/core-debuts-channels-tv-anchored-kadaria-ahmed/|title='The Core' Debuts on Channels TV, Anchored by Kadaria Ahmed Newsdiaryonline|last=Newsdiaryonline|date=6 June 2017|work=Newsdiaryonline|access-date=27 November 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.pulse.ng/entertainment/movies/kadaria-ahmed-ace-journalist-anchors-new-tv-show-id6802293.html|title=Kadaria Ahmed: Ace journalist anchors new TV show|last=Egbas|first=Jude|access-date=27 November 2017|archivedate=1 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201045810/http://www.pulse.ng/entertainment/movies/kadaria-ahmed-ace-journalist-anchors-new-tv-show-id6802293.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://dailytimes.ng/entertainment/daria-medias-core-debuts-channels-tv-anchored-kadaria-ahmed/|title=Daria Media's 'The Core' debuts on Channels TV, to be anchored by Kadaria Ahmed – Daily Times Nigeria|date=6 June 2017|work=Daily Times Nigeria|access-date=27 November 2017}}</ref> Ní oṣù July ọdún 2017, ó ní ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò pẹ̀lú [[Nnamdi Kanu]] tí ó jẹ́ olórí àwọn ''Indigenous People of Biafra'' (IPOB)<ref>{{Cite news|url=http://dailypost.ng/2017/07/06/either-biafra-death-nnamdi-kanu-insists-video/|title=It is either Biafra or death – Nnamdi Kanu insists [VIDEO] – Daily Post Nigeria|date=6 July 2017|work=Daily Post Nigeria|access-date=22 November 2017}}</ref> tí ó sì ń kéde Biafra tàbí ikú.<ref>{{Cite news|url=http://dailypost.ng/2017/07/06/either-biafra-death-nnamdi-kanu-insists-video/|title=It is either Biafra or death – Nnamdi Kanu insists [VIDEO] – Daily Post Nigeria|date=6 July 2017|work=Daily Post Nigeria|access-date=27 November 2017}}</ref> Ní ìgbáradì fún ìdìbò ọdún 2019, ó ṣatọ́kùn ''Town Hall Meeting'' fún àwọn olùdìbò fún ipò Ààrẹ àti igbákejì wọn. Lọ́wọ́lọ́wọ́, Ahmed jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìgbìmọ̀ onídàájọ́ fún ''Wole Soyinka Centre for Investigative Journalism'' <ref>{{Cite web|url=http://ng.wscij.org/judges/|title=Wole Soyinka Centre for Investigative Journalism » Judges|website=ng.wscij.org|access-date=27 November 2017|archive-date=30 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171130125244/http://ng.wscij.org/judges/|dead-url=yes}}</ref> àti ọkàn lára àwọn ìgbìmọ̀ olùtọ́jú ti [[Premium Times]] ''Centre for Investigative Journalism'' <ref>{{Cite news|url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/233293-foremost-journalist-kadaria-ahmed-debuts-new-show-with-focus-on-petroleum-industry-bill.html|title=Foremost journalist Kadaria Ahmed debuts new show with focus on petroleum industry bill – Premium Times Nigeria|date=7 June 2017|work=Premium Times Nigeria|access-date=22 November 2017}}</ref> àti ''Promasidor Quill awards''. Ó tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ''Nigerian Guild of Editors'' àti ''Nigerian Institute of Directors''. Ní ọdún 2017, ó dá Daria Media Ltd sílẹ̀, èyí tó jẹ́ ilé-iṣẹ́ tó rí sí ìgbélárugẹ iṣẹ́ ìkọ̀ròyìn.<ref>{{Cite news|url=https://www.premiumtimesng.com/news/more-news/248622-daria-media-announces-training-scholarships-for-nigerian-journalists.html|title=Daria Media announces training, scholarships for Nigerian journalists – Premium Times Nigeria|date=7 November 2017|work=Premium Times Nigeria|access-date=22 November 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thecable.ng/female-journalist-opportunity|title=Are you a female journalist? This opportunity could be yours – TheCable|date=10 November 2017|work=TheCable|access-date=22 November 2017}}</ref> == Iṣẹ́ rẹ̀ == Àwọn ìròyìn tí Ahmed ti kọ lóríṣiríri ni wọ́n ti ṣàgbéjáde ẹ̀ nínú àwọn ìwéìròyìn nílẹ̀ wa àti lágbàáyé bíi ''Daily Trust'', ''[[The Guardian]]'', àti ''[[Financial Times|the Financial Times of London]]''. Ó sì ti ṣàtúnkọ iṣẹ́ àgbéjáde méjì. Àkọ́kọ́ ni ''Nigeria the Good News'', ní ọdún 2012,<ref>{{Cite news|url=https://www.channelstv.com/2012/10/27/nigeria-the-good-news/|title=Nigeria the good news - www.channelstv.com|date=27 October 2012|publisher=Channels Television|access-date=27 November 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://nglifestyle.me/ng/videos/nigeria-the-good-news/|title=Nigeria the good news|work=Nglifestyle|access-date=27 November 2017|archivedate=1 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201033725/https://nglifestyle.me/ng/videos/nigeria-the-good-news/|deadurl=yes}}</ref> Ní ọdún 2014 [[Heinrich Böll Foundation|Henrich Boell Foundation]] fún láṣẹ láti ṣàgbéjáde ìwé tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ ‘Lagos – A Climate Resilient Megacity’.<ref>{{Cite news|url=https://ng.boell.org/megacity-lagos|title=Megacity Lagos|work=Heinrich Böll Stiftung Nigeria|access-date=27 November 2017}}</ref> ==Àwọn Ìtọ́kasí== kiscm1dgxm0loadb3vy4gribir5y2rw Oluwatoyosi Ogunseye 0 68998 639979 622475 2026-11-08T04:53:30Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639979 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Oluwatoyosi Ogunseye | image = | birth_date = | alma_mater = [[University of Lagos]] | occupation = [[Editor]]<br>[[Journalist]] | employer = ''[[The Punch|Punch Newspaper]]'' | website = }} '''Olúwatóyọ̀sí Ògúnṣẹ̀yẹ''' tí í ṣe ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà jẹ́ akọ̀ròyìn, aṣàtúnkọ àti àyẹ̀wò àkọsílẹ̀, àti adarí iṣẹ́ tó rí sí èdè ti West Africa ní ''BBC World Service''.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2017/new-leaders-east-west-african-languages|title=BBC - BBC World Service appoints new leaders for East and West African Languages - Media Centre|website=www.bbc.co.uk|language=en-GB|access-date=2018-04-10}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thecable.ng/interview-leaving-punch-like-amputating-part-body-says-toyosi-ogunseye|title=INTERVIEW: Leaving Punch was like amputating a part of my body, says Toyosi Ogunseye - TheCable|date=2018-02-10|work=TheCable|access-date=2018-04-10|language=en-US}}</ref> Ó jẹ́ aṣàtúnkọ ìwé-ìròyìn ''[[The Punch|The Punch Newspaper]]'' nígbà kan rí. Ó tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ''Mandela Washington Fellow''. [[File:Toyosi Ogunseye, President & CEO of the Presidential Precinct.jpg|thumb|Oluwatoyosi Ogunseye]] == Ìgbésí ayé àti ètò-èkó rẹ̀ == Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ni a bí Ògúnṣẹ̀yẹ sí, sí ẹ̀yà Yorùbá. [[University of Lagos]] ni ó ti gboyè Bachelor's degree nínú Biochemistry, lẹ́yìn náà ni ó gboyè Post-graduate diploma nínú Print Journalism ní [[Nigerian Institute of Journalism]]. Ní ọdún 2010, ó gboyè [[masters degree]] nínú Media and Communications ní [[Pan-Atlantic University]]. Lọ́wọ́lọ́wọ́, ó ń kẹ́kọ̀ọ́ ní [[University of Leicester]], [[United Kingdom]] láti gboyè PhD nínú Politics and International Relations.<ref>{{cite web|last1=Admin|title=Oluwatoyosi Ogunseye|url=http://presidentialprecinct.org/category/fellows_blogs/nigeria/oluwatoyosi_ogunseye/|website=Presidential precinct|accessdate=17 February 2017|archive-date=18 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218065708/http://presidentialprecinct.org/category/fellows_blogs/nigeria/oluwatoyosi_ogunseye/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|last1=Admin|title=Toyosi Ogunseye|url=https://africa.cnnjournalistaward.com/en/finalists/2011/|website=CNN Journalist|accessdate=17 February 2017|archive-date=9 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709050712/https://africa.cnnjournalistaward.com/en/finalists/2011/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|last1=Admin|title=Presidential Precinct/Toyosi Ogunseye|url=http://presidentialprecinct.org/category/fellows_blogs/nigeria/oluwatoyosi_ogunseye/|website=Presidential Precinct|accessdate=17 February 2017|archive-date=18 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218065708/http://presidentialprecinct.org/category/fellows_blogs/nigeria/oluwatoyosi_ogunseye/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|last1=Admin|title=Ogunseye, Toyosi|url=http://www.dw.com/en/ogunseye-toyosi/a-16749722|website=DW.com|accessdate=17 February 2017}}</ref> == Iṣẹ́ tó yàn láàyò == Ògúnṣẹ̀yẹ bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ akọ̀ròyìn látìgbà tó jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ ọlọ́dún kejì ní [[University of Lagos]] tó ń kẹ́kọ̀ọ́ nípa Biochemistry. Musa Egbemana ló tọ sọ́nà bí wọ́n ṣe ń ṣàkọsílẹ̀ ìròyìn àti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ní [[University of Lagos]] tí wọ́n máa ṣàgbéjáde lórí ìwé-ìròyìn ''[[The Sun (Nigeria)|The Sun Newspaper]]'' nígbà tí [[Femi Adesina]] jẹ́ aṣàtúnkọ ìròyìn ní ọdún 2004.<ref>{{cite web|last1=Odilu|first1=Richard|title=Exclusive Interview: ‘I Don't Give Up,’ Says the Inspiring Toyosi Ogunseye, CNN African Journalist Award Winner|url=http://ynaija.com/exclusive-interview-i-dont-give-up-says-the-inspiring-toyosi-ogunseye-cnn-african-journalist-award-winner/|website=Ynaija|accessdate=17 February 2017}}</ref> Lẹ́yìn náà ni ó lọ sí ''News Star Newspaper'' gẹ́gẹ́ bíi senior correspondent ní ọdún 2007. Ní ọdún 2009, ó dára pọ̀ mọ́ ''[[The Punch|The Punch Newspaper]]'' gẹ́gẹ́ bíi olùrànlọ́wọ́ aṣàtúnkọ ìròyìn àti ìròyìn lórí òṣèlú títí di ọdún 2012.<ref>{{cite web|last1=Admin|title=Presidential Precinct/Toyosi Ogunseye|url=http://presidentialprecinct.org/category/fellows_blogs/nigeria/oluwatoyosi_ogunseye/|website=Presidential Precinct|accessdate=17 February 2017|archive-date=18 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218065708/http://presidentialprecinct.org/category/fellows_blogs/nigeria/oluwatoyosi_ogunseye/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|last1=Admin|title=Ogunseye, Toyosi|url=http://www.dw.com/en/ogunseye-toyosi/a-16749722|website=DW.com|accessdate=17 February 2017}}</ref> Tóyọ̀sí ti jẹ́ akọ̀ròyìn láti ọdún 2006 kí ó tó di aṣàtúnkọ ìròyìn. Ó ṣiṣẹ́ fún Sunday Punch gẹ́gẹ́ bíi aṣàtúnkọ ìròyìn àti senior correspondent tó ń ṣiṣẹ́ lórí ìwà ọ̀bàyéjẹ́ nílẹ̀ wa àti lágbàáyé. Tóyọ̀sí ni aṣàtúnkọ ìròyìn àkọ́kọ́ tó jẹ́ obìnrin àti ẹni tó kéré jù lọ ní ''The Punch Newspaper''.<ref>{{cite web|last1=Admin|title=Toyosi Ogunseye|url=http://www.icfj.org/oluwatoyosi-ogunseye|website=ICFJ|accessdate=17 February 2017}}</ref><ref>{{cite web|last1=Admin|title=Mandela Washington Fellow Oluwatoyosi Ogunseye Receives 2014 Knight International Journalism Award|url=https://alumni.state.gov/highlight/mandela-washington-fellow-oluwatoyosi-ogunseye-receives-2014-knight-international|website=Alumni State|accessdate=17 February 2017|archive-date=23 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230823132637/https://alumni.state.gov/highlight/mandela-washington-fellow-oluwatoyosi-ogunseye-receives-2014-knight-international|dead-url=yes}}</ref> ==Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀== Ògúnṣẹ̀yẹ ti gba àmì-ẹ̀yẹ lóríṣiríṣi tó ń lọ bíi márùn-úndínlọ́gbọ̀n. Díẹ̀ lára àwọn àmì-ẹ̀yẹ náà ni: '' CNN Multichoice African Journalists of the year'' ní ọdún 2011 àti 2013, ''Nigerian Academy of Science Journalists of the year'' ní ọdún 2013, ''The Future Awards'' ní ọdún 2013, ''Child Friendly Reporter of the year'' <ref>{{cite web|last1=Admin|title=Ogunseye, Toyosi|url=http://www.dw.com/en/ogunseye-toyosi/a-16749722|website=DW.com|accessdate=17 February 2017}}</ref><ref>{{cite web|last1=Admin|title=Ogunseye, Ezeani win Journalism, New Media prizes|url=http://www.mediacareerng.org/2013/12/21/ogunseye-ezeani-win-journalism-new-media-prizes/|website=Mediacareer Ng|accessdate=17 February 2017|archive-date=18 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218064151/http://www.mediacareerng.org/2013/12/21/ogunseye-ezeani-win-journalism-new-media-prizes/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|last1=Oputah|first1=David|title=Nigerian wins Knight International Journalism Award|url=https://www.thecable.ng/nigerian-journalist-toyosi-ogunseye-wins-knight-international-journalism-award|website=The Cable Ng|accessdate=17 February 2017}}</ref> ==Àwọn Ìtọ́kasí== lh76sfxjb3gykwznt9nmq4jtp44vy5v Chika Oduah 0 69002 639752 638161 2026-11-07T20:35:11Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639752 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Chika Oduah | image = Chika Oduah El Mundo Spain Madrid.jpg | alt = <!-- descriptive text for use by the blind and visually impaired's speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = '''Chika Oduah''' in 2016. <small>Credit: Silvia Varela</small> | birth_name = Chikaodinaka Sandra Oduah | birth_date = {{Birth date|1986|3|14}} | birth_place = [[Ogbaru]], [[Anambra State]], [[Nigeria]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[Nigerian]], [[Americans|American]] | other_names = | occupation = [[Journalist]] | alma_mater = {{plainlist| *[[Georgia State University]] [[Medill School of Journalism]]}} | years_active = 2010&ndash;present | known_for = | notable_works = | website = {{URL|chika-oduah.com}} }} '''Chikaodinaka Sandra Oduah''' tí a bí ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kẹta ọdún 1986 jẹ́ akọ̀ròyìn ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti ìlú America tí ó sì jẹ́ olóòtú ìròyìn lórí afẹ́fẹ́, akọ̀wé, ayàwòrán.<ref name="paydesk">{{cite web | title=Chika Oduah: Freelance Journalist Profile | website=paydesk | url=https://dashboard-dot-paymstr.appspot.com//journalist/chika.oduah | access-date=2020-05-03}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.makeeverywomancount.org/index.php?option=com_content&view=article&id=8941:our-interview-of-the-month-with-chika-oduah&catid=59:our-monthly-interview&Itemid=164|title=Our Interview of the Month with Chika Oduah|author=Courtney McLarnon|work=Make Every Woman Count|date=5 June 2015|publisher=|accessdate=15 March 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.elmundo.es/yodona/2016/03/05/56d719d346163f79118b45b0.html|title=Una mujer contra Boko Haram|work=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=Spanish|last=Sarda|first=Juan|date=5 March 2016|accessdate=10 March 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=http://mobile.nytimes.com/2015/07/01/opinion/a-close-encounter-with-boko-haram.html?_r=0&referer=|title=A Close Encounter With Boko Haram|work=[[New York Times]]|author=Chika Oduah|publisher=Zhu Ping|date=30 June 2015|accessdate=10 March 2016}}</ref> Ó gba àmì-ẹ̀yẹ ''CNN Multichoice African Journalists Award'' ní ọdún 2016. Látàrí ipa tó kó lórí ìròyìn àwọn ọmọ Chibok tí Boko Haram gbé pamọ́. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn akọ̀ròyìn lágbàáyé láti lọ sí ìlú náà ni apá Àríwá - ìlà oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà. Akitiyan rẹ̀ náà ló mu gba àmì-ẹ̀yẹ ti [[Trust Women Conference|Trust Women]] ''Journalist of the Year'' láti ọwọ́ [[Thomson Reuters Foundation]] ní ọdún 2014.<ref>{{cite news|url=http://www.one.org/international/blog/award-winner-chika-oduah-on-women-technology-and-demystifying-africa/|title=Award Winner Chika Oduah on women, technology and "demystifying" Africa|work=[[ONE Campaign]]|last=Walstrom|first=Stephanie|date=5 May 2015|accessdate=3 March 2016|archivedate=10 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160310170551/http://www.one.org/international/blog/award-winner-chika-oduah-on-women-technology-and-demystifying-africa/|deadurl=yes}}</ref> ==Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-èkó rẹ̀== Ẹ̀yà Igbo ni Oduah ti wá. Òun ló dàgbà jù lọ láàárín ọmọ méje tí àwọn òbí rẹ̀ bí. A bí sínú ìdílé onígbàgbọ́ ti Dr. Emmanuel àti Mercy Oduah ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kẹta ọdún 1986 ní [[Ogbaru]] nílùú [[Anambra State]].<ref name="PeoplePill 1986">{{cite web | author=PeoplePill | title=Chika Oduah: Nigerian journalist - Biography and Life | website=PeoplePill | date=1986-03-14 | url=https://peoplepill.com/people/chika-oduah/ | access-date=2020-05-03}}</ref> Ó sì tẹ̀lé àwọn òbí rẹ̀ nígbà tí ó jẹ́ ọmọ ọdún méjì tí wọ́n kúrò ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti lọ sí [[Metro Atlanta]] ní United States.<ref>{{cite web|url=http://www.konnectafrica.net/chika-oduah-is-a-journalist-and-writer-extraordinaire/|title=Chika Oduah: The Journalist and Writer Extraordinaire Is Live On Konnect Africa!!!|publisher=Konnect Africa|last=Nkem-Eneanya|first=Jennifer|date=2 April 2013|accessdate=24 March 2016|archive-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308170555/http://www.konnectafrica.net/chika-oduah-is-a-journalist-and-writer-extraordinaire/|dead-url=yes}}</ref> Ó dára pọ̀ mọ́ ìwé-ìròyìn VOX nígbà tí ó wà nílé ìwé. Ní ọdún 2004, Oduah ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ''Center for Pan-Asian Community Services'' ní [[Doraville]], [[Georgia (U.S. state)|Georgia]] níbi tí ó ti ń kọ́ àwọn ọmọdébìnrin tí wọ́n sá àsálà fún ẹ̀mí wọn láti [[Sudan]], [[Afghanistan]], [[Liberia]], [[Iraq]], [[Bosnia]], [[Rwanda]] àti [[South Sudan]]. Láàárín ọdún 2004 sí 2008, ó lọ sí [[Georgia State University]] níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa fíìmù, [[anthropology]] àti [[Journalism|broadcast journalism]] tí ó sì ti gboyè Bachelor of arts degree nínú Anthropology àti Bachelor of arts degree kejì nínú [[telecommunications]]. Nígbà tó wà ní Georgia State University, òun ni igbákejì ààrẹ fún ''University's chapter of the [[Society for Professional Journalists]]''. Ó sì jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ [[Medill School of Journalism]] nígbà kan rí níbi tó ti gboyè Master of Science degree lọ́dún 2010 lẹ́yìn tó kẹ́kọ̀ọ́ lórí ''Broadcast journalism''.<ref name="trust">{{cite news|url=http://news.trust.org//item/20141118182901-lwhyc/?source=leadCarousel|title=PROFILE-Nigeria journalist puts faces to girls kidnapped by Boko Haram|work=[[Thomson Reuters Foundation]]|last=Goldsmith|first=Belinda|date=18 November 2014|accessdate=3 March 2016|archivedate=12 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160312092547/http://news.trust.org//item/20141118182901-lwhyc/?source=leadCarousel|deadurl=yes}}</ref> ==Iṣẹ́ tó yàn láàyò== Ní ọdún 2009, ó ṣiṣẹ́ ayàwòrán nílùú Atlanta ó sì bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ akàròyìn lórí afẹ́fẹ́ àti olóòtú agbétò sórí afẹ́fẹ́ fún ''K24'' ní [[Nairobi]], [[Kenya]] níbi tí ó ti ṣiṣẹ́ fún [[Jeff Koinange]] lọ́dún 2010. Ó tún ṣiṣẹ́ fún ''[[NBC|National Broadcasting Corporation]]'' àti ''[[Sahara Reporters]]'' gẹ́gẹ́ bíi akọ̀ròyìn.<ref name="HuffPost 2017">{{cite web | title=Chika Oduah | website=HuffPost | date=2017-07-19 | url=https://www.huffpost.com/author/chika-oduah | access-date=2020-05-03}}</ref><ref name="IWMF">{{cite web | title=Chika Oduah | website=IWMF | url=https://www.iwmf.org/community/chika-oduah/ | access-date=2020-05-03}}</ref> Oduah padà sórílẹ̀-èdè Nàìjíríà lọ́dún 2012, ó sì bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ akọ̀ròyìn àti agbéròyìnjáde lórí afẹ́fẹ́ tí ó dá dúró fún [[Al Jazeera]].<ref name="Seyhan 2013">{{cite web | last=Seyhan | first=Eda | title=Chika Oduah | website=Al Jazeera | date=2013-10-12 | url=https://www.aljazeera.com/profile/chika-oduah.html | access-date=2020-05-03}}</ref> Ó tún ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ''[[CNN]]'' àti ''[[Associated Press]]''. Lọ́wọ́lọ́wọ́, ó jẹ́ akọ̀ròyìn fún [[Voice of America]] àti ''English language channel'' fún [[France 24]].<ref>{{cite news|url=http://ayibamagazine.com/behind-the-headlines-with-chika-oduah/|title=Behind the headlines with Chika Oduah|work=Ayiba Magazine|last=Ochieng|first=Akinyi|date=31 May 2015|accessdate=4 March 2016|archivedate=8 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308084842/http://ayibamagazine.com/behind-the-headlines-with-chika-oduah/|deadurl=yes}}</ref> Ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò rẹ̀ pẹ̀lú ìlúmọ̀ọ́ká olórin [[D’Banj]] fún ''[[Sahara TV]]'' jẹ́ èyí tí ọ̀pọ̀ èèyàn wò tí ó sì bí èrò lóríṣiríri.<ref>{{cite web|url=http://www.bellanaija.com/2012/02/bn-bytes-grilling-or-interview-you-decide-check-out-dbanj-on-saharareporterstv/|title=BN Bytes: Grilling or Interview? You Decide. Check Out D’banj on SaharaReportersTV|author=|date=19 February 2012|work=[[BellaNaija]]|accessdate=15 March 2016}}</ref> Wọ́n tí ṣàgbéjáde ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ Chika Oduah sí orí ẹ̀rọ ìgbéròyìnjáde lóríṣiríri bíi ''[[New York Times]]'', ''[[The Guardian]]'', Al Jazeera, ''[[The Daily Beast]]'', ''[[CNN]]'' àti ''[[The Huffington Post]]''.<ref>{{cite news|url=http://m.huffpost.com/us/entry/5979166|title=Nigeria - A Fractured Giant?|work=[[The Huffington Post]]|date=15 October 2014|accessdate=4 March 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2014/may/15/chibok-nigeria-200-kidnapped-schoolgirls-boko-haram|title=Chibok: the village that lost its daughters to Boko Haram|work=[[The Guardian]]|location=[[Chibok]]|date=15 May 2014|accessdate=4 March 2016}}</ref><ref name="Global Journalist 2014">{{cite web | title=Nigerian journalist who met escaped girls speaks out | website=Global Journalist | date=2014-12-22 | url=https://globaljournalist.org/2014/12/nigerian-journalist-met-escaped-girls-speaks/ | access-date=2020-05-03 | archive-date=2020-08-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200808234518/https://globaljournalist.org/2014/12/nigerian-journalist-met-escaped-girls-speaks/ | dead-url=yes }}</ref> Ní ọdún 2014, Oduah di ìlúmọ̀ọ́ká látàrí iṣẹ́ tó ṣe lórí àwọn ọmọ Chibok tí wọ́n gbé pa mọ́, èyí sì mu gba àmì-ẹ̀yẹ ti [[Trust Women Conference|Trust Women]] fún ''Journalist of The Year Award'' láti ọwọ́ ''Thomson Reuters Foundation''.<ref name="Oduah 2014">{{cite web | last=Oduah | first=Chika | title=In the Land of Nigeria’s Kidnapped Girls | website=The Atlantic | date=2014-05-21 | url=http://www.theatlantic.com/features/archive/2014/05/in-the-land-of-nigerias-kidnapped-girls/371357/ | access-date=2020-05-03}}</ref> Ọkàn lára àwọn àgbéjáde iṣẹ́ rẹ̀ lórí ''[[The Atlantic]]'' tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ ''In the Land of Nigeria's Kidnapped Girls'' ló mu gba àmì-ẹ̀yẹ ''Livingston Awards for Young Journalists'' lọ́dún 2015.<ref>{{cite web|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2014/05/in-the-land-of-nigerias-kidnapped-girls/371357/|title=In the Land of Nigeria's Kidnapped Girls|work=[[The Atlantic]]|last=Oduah|first=Chika|date=21 May 2014|accessdate=10 March 2016}}</ref> ==Ààtò àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀== Òun ló gba àmì-ẹ̀yẹ ''African Story Challenge award'' lọ́dún 2015 láti ọwọ́ African Media Initiative àti [[International Center for Journalists]] látàrí iṣẹ́ rẹ̀ lórí ìtànkálẹ̀ májèlé ní Nàìjíríà. Èyí náà ló bí àmì-ẹ̀yẹ ''Dow Technology & Innovation Reporting Award'' ní CNN MultiChoice African Journalist Awards lọ́dún 2016.<ref>{{cite web |author=CNN International |url=https://africa.cnnjournalistaward.com/en/finalists/2016/ |title=CNN Journalist Award: 2016 |publisher=Africa.cnnjournalistaward.com |date=2015-12-09 |accessdate=2017-02-09 |archive-date=2017-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116054425/https://africa.cnnjournalistaward.com/en/finalists/2016/ |dead-url=yes }}</ref> Ní ọjọ́ kẹjọ oṣù kẹta ọdún 2016, ó wà lára àwọn obìnrin tí ''[[YNaija]]'' kà kún ọgọ́rùn-ún obìnrin tí ayé wọn wunni.<ref>{{cite news|url=https://www.premiumtimesng.com/arts-entertainment/naija-fashion/218400-winners-future-awards-africa-2016-named.html|title=Winners of Future Awards Africa 2016 named|work=[[Premium Times]]|last=Salihu|first=Idoko|date=19 December 2016|accessdate=15 January 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://guardian.ng/news/21-winners-emerge-in-the-future-awards-africa/|title=21 winners emerge in The Future Awards Africa|work=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|last=|first=|date=20 December 2016|accessdate=15 January 2017|archivedate=16 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170116193550/http://guardian.ng/news/21-winners-emerge-in-the-future-awards-africa/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=http://ynaija.com/nigeria-100-women-inspiring-influential/|title=‘Arunma Oteh, Tara Fela-Durotoye, Yasmine Belo-Osagie & more. These are Nigeria’s 100 Most Inspiring Women – #YWomen100 #LLA100Women|work=[[YNaija]]|last=N|first=Emeka|date=8 March 2016|accessdate=9 March 2016}}</ref> Ní ọdún 2018, ó gba àmì-ẹ̀yẹ [[Percy Qoboza#Percy Qoboza Award|Percy Qoboza Award]], èyí tó jẹ́ àmì-ẹ̀yẹ ọdọọdún tí ''The National Association of Black Journalists'' ní United States máa ń fún àwọn akọ̀ròyìn tó tayọ tó sì ní ẹ̀mí Percy Qoboza.<ref>{{Cite web |url=https://www.nabj.org/page/pastspecial |title=Past Special Honors Recipients - National Association of Black Journalists |website=www.nabj.org |access-date=2019-03-10}}</ref><ref name="Foreign Policy – the Global Magazine of News and Ideas 1970">{{cite web | title=Chika Oduah – Foreign Policy | website=Foreign Policy – the Global Magazine of News and Ideas | date=1970-01-01 | url=https://foreignpolicy.com/author/chika-oduah/ | access-date=2020-05-03}}</ref><ref name="Ochieng 2015">{{cite web | last=Ochieng | first=Akinyi | title=Behind the Headlines with Chika Oduah | website=Ayiba Magazine | date=2015-05-31 | url=http://ayibamagazine.com/behind-the-headlines-with-chika-oduah/ | access-date=2020-05-03 | archive-date=2016-03-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160308084842/http://ayibamagazine.com/behind-the-headlines-with-chika-oduah/ | dead-url=yes }}</ref> ==Àwọn Ìtọ́kasí== fvd4rw17ch2hmn524cfasberzzgjabd Ire Aderinokun 0 69004 639858 611469 2026-11-07T23:46:41Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639858 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Ire Aderinokun | image = Ire Aderinokun.png | caption = Ire Aderinokun | birth_date = | birth_place = [[Lagos]], Nigeria | death_date = | death_place = | nationality = Nigerian | alma_mater = [[University of Bristol]] | occupation = Website Developer | networth = | spouse = | children = | website = | residence = Lagos, Nigeria | salary = | religion = }} '''Ire Adérìnókùn''' tí í ṣe ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà jẹ́ front end developer àti [[Google Developer Expert|Google developer expert]].<ref>{{Cite web|url=https://guardian.ng/life/ire-aderinokun-the-inspiring-tech-queen/|title=Ire Aderinokun: The Inspiring Tech Queen|date=2018-03-19|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|access-date=2020-03-12|archive-date=2020-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807213027/https://guardian.ng/life/ire-aderinokun-the-inspiring-tech-queen/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bellanaija.com/2020/02/these-5-nigerian-women-are-crushing-it-in-the-tech-space/|title=These 5 Nigerian Women Are Crushing It in the Tech Space|last=BellaNaija.com|date=2020-02-24|website=BellaNaija|language=en-US|access-date=2020-03-12}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.bellanaija.com/2019/03/from-software-engineers-to-venture-capitalists-policy-makers-these-tech-women-had-the-audacity-to-pursue-their-big-dreams/|title=From Software Engineers to Venture Capitalists & Policy Makers! These Tech Women had the AUDACITY to Pursue their Big Dreams|last=BellaNaija.com|date=2019-03-28|website=BellaNaija|language=en-US|access-date=2020-03-12}}</ref> Òun ni obìnrin àkọ́kọ́ nílẹ̀ Nàìjíríà tí ó jẹ́ Google Developer Expert.<ref>{{Cite web|url=https://womenafrica.com/ire-aderinokun-is-the-first-nigerian-woman-to-become-google-developer-expert/|title=Ire Aderinokun Is The First Nigerian Woman To Become Google Developer Expert|date=2019-04-09|website=Women Africa|language=en-US|access-date=2020-03-09|archive-date=2026-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418135416/https://womenafrica.com/ire-aderinokun-is-the-first-nigerian-woman-to-become-google-developer-expert/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|last=Ajiboye|first=Tolu|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/aug/14/breaking-the-code-how-women-in-nigeria-are-changing-the-face-of-tech|title=Breaking the code: how women in Nigeria are changing the face of tech|date=2017-08-14|work=The Guardian|access-date=2020-03-12|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/bi/lifestyle/17-powerful-women-who-have-shaped-nigerian-culture/qj6vx1c|title=17 powerful women who have shaped Nigerian culture|date=2019-03-06|website=www.pulse.ng|language=en-US|access-date=2020-03-12|archive-date=2020-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407041008/https://www.pulse.ng/bi/lifestyle/17-powerful-women-who-have-shaped-nigerian-culture/qj6vx1c|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theafricareport.com/504/girl-power-in-a-tech-world/|title=Girl power in a tech world|date=2018-10-02|website=The Africa Report.com|language=en-US|access-date=2020-03-12}}</ref> == Ìgbésí ayé àti ètò-èkó rẹ̀ == Ire wá láti ìpínlẹ̀ Ògùn lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. A bí sínú ìdílé [[Tayo Aderinokun|Tayo]] àti Mrs. Olunfunlola Aderinokun.<ref>{{Cite web|url=https://womenafrica.com/ire-aderinokun-is-the-first-nigerian-woman-to-become-google-developer-expert/|title=Ire Aderinokun Is The First Nigerian Woman To Become Google Developer Expert|date=2019-04-09|website=Women Africa|language=en-US|access-date=2020-03-12|archive-date=2026-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418135416/https://womenafrica.com/ire-aderinokun-is-the-first-nigerian-woman-to-become-google-developer-expert/|dead-url=yes}}</ref> Lẹ́yìn tó gba ìwé-ẹ̀rí ònípele àkọ́kọ́ lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ó lọ sí [[University of Bristol]] níbi tó ti gboyè Bachelors degree nínú Experimental Psychology. Nígbà tó ń kẹ́kọ̀ọ́ láti gboyè masters degree nínú Law ní University of Bristol, Ìfẹ́ tó ní sí Computer Science ló mu lọ sí [[Codecademy|Codeacademy]].<ref>{{Cite web|url=https://townhall.hashnode.com/women-in-tech-ire-aderinokun-cjzjhrcqp000t66s19xikzic4|title=Women in Tech: Ire Aderinokun|website=townhall.hashnode.com|language=en|access-date=2020-03-12|archive-date=2020-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200430180857/https://townhall.hashnode.com/women-in-tech-ire-aderinokun-cjzjhrcqp000t66s19xikzic4|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://grafrica.com.ng/ire-aderinokun-nigeria-first-female-gde/|title=Meet Ire Aderinokun, Nigeria's first female Google Developer Expert|date=2017-03-05|website=Grafrica|language=en-US|access-date=2020-03-12|archive-date=2021-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204044827/https://grafrica.com.ng/ire-aderinokun-nigeria-first-female-gde/|dead-url=yes}}</ref> Ire jẹ́ frontend developer àti user interface designer. Ire dá blog tí rẹ̀ sílẹ̀ lọ́dún 2015 tí ó pè ní ''bitsofcode'', ibẹ̀ ló ti ń dá àwọn èèyàn tó nífẹ̀ẹ́ sí ìmọ̀ kọ̀m̀pútà lẹ́kọ̀ọ́.<ref>{{Cite web|url=https://techwomenlagos.com/ire/|title=Tech Women Lagos|language=en-US|access-date=2020-03-12|archive-date=2020-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200307120812/https://techwomenlagos.com/ire/|dead-url=yes}}</ref> == Iṣẹ́ tó yàn láàyò == Ire jẹ́ Google Developer Expert tó ń ṣiṣẹ́ lórí front-end technologies HTML, CSS, àti Javascript.<ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/bi/lifestyle/17-powerful-women-who-have-shaped-nigerian-culture/qj6vx1c|title=17 powerful women who have shaped Nigerian culture|date=2019-03-06|website=www.pulse.ng|language=en-US|access-date=2020-03-12|archive-date=2020-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407041008/https://www.pulse.ng/bi/lifestyle/17-powerful-women-who-have-shaped-nigerian-culture/qj6vx1c|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/news/pulse-list-2017-the-10-most-influential-people-in-tech-this-year/z4s2bpg|title=The 10 most influential people in tech this year|date=2017-12-13|website=Pulse Nigeria|language=en-US|access-date=2020-03-12|archive-date=2019-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190308135504/https://www.pulse.ng/news/pulse-list-2017-the-10-most-influential-people-in-tech-this-year/z4s2bpg|dead-url=yes}}</ref> Ire tún jẹ́ òǹkọ̀wé ní TechCabal. <ref>{{Cite web|url=https://techcabal.com/2016/12/21/all-about-favicons-and-touch-icons/|title=Ire Aderinokun|website=TechCabal|language=en-US|access-date=2020-03-12}}</ref> Ó ṣàmúwáyé ètò ''Frontstack'', fún front-end engineering ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ó sì tún bẹ̀rẹ̀ ètò scholarship kékeré kan láti fi rán àwọn obìnrin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà kí wọ́n le lọ fún Udacity Nanodegree ní ẹ̀ka tó ní ṣe pẹ̀lú technology tó wùn wọ́n.<ref>{{Cite web|url=https://blog.udacity.com/2019/07/story-of-ire-aderinokum-enabling-knowledge-for-all.html|title=Story of Ire Aderinokun - Enabling knowledge for all|date=2019-07-23|website=Udacity|language=en-US|access-date=2020-03-12|archive-date=2020-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200227160018/https://blog.udacity.com/2019/07/story-of-ire-aderinokum-enabling-knowledge-for-all.html|dead-url=yes}}</ref><ref name=":0" /> Ó tún jẹ́ ọ̀kan lára olùdásílẹ̀ àti igbákejì ààrẹ fún ''Engineering of BuyCoins''. ==Àwọn Ìtọ́kasí== l0wlx6nagvcqj1dfv56y0g41c9ndxcs Stephanie Coker 0 69070 640042 639568 2026-11-08T06:57:20Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640042 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Stephanie Coker|image=Stephanie Coker 22 Sept 2015 NdaniTV.png|image_size=|birth_name=Stephanie Omowunmi Eniafe Coker|birth_date={{Birth date and age|1988|11|28|mf=yes}}|birth_place=[[Lagos]], [[Lagos State]], Nigeria|residence=[[Lagos]], [[Lagos State]], Nigeria|education=[[Brunel University London]]|occupation={{flat list| *OAP *Actress *Vlogger *Businesswoman }}|known_for=TV Presenter at MTV Base Africa|spouse=Olumide David Aderinokun}} '''Stephanie Omowunmi Eniafe Coker''' (bíi ọjọ́ Kejìdínlógbon oṣù kọkànlá ọdún 1988)<ref name="fullname">{{cite news|title=MTV VJ, STEPHANIE COKER IN A CHAT WITH WANNA|date=July 17, 2013|url=http://rhodiesworld.com/mtv-vj-stephanie-coker-in-a-chat-with-wanna-i-enjoy-working-with-denrele-edun/|access-date=May 11, 2020|archivedate=June 2, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200602062739/https://rhodiesworld.com/mtv-vj-stephanie-coker-in-a-chat-with-wanna-i-enjoy-working-with-denrele-edun/|deadurl=yes}}</ref><ref name="birthyear">{{cite news|title=I can’t kill myself over a man|date=March 30, 2014|website=The Nigerian Punch|url=http://www.punchng.com/spice/essence/i-cant-kill-myself-over-a-man-stephanie-coker/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151020091737/http://www.punchng.com/spice/essence/i-cant-kill-myself-over-a-man-stephanie-coker/|archive-date=October 20, 2015|df=|access-date=May 11, 2020|archivedate=October 20, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151020091737/http://www.punchng.com/spice/essence/i-cant-kill-myself-over-a-man-stephanie-coker/|deadurl=yes}}</ref><ref name="birthday">{{cite news|title=It’s Stephanie Coker’s Birthday Today!|date=November 28, 2014|url=http://onobello.com/stephanie-cokers-birthday-today-check-super-glam-plans-day/#sthash.j3duOBXV.dpbs|access-date=May 11, 2020|archivedate=April 9, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190409143730/http://onobello.com/stephanie-cokers-birthday-today-check-super-glam-plans-day/#sthash.j3duOBXV.dpbs|deadurl=yes}}</ref> jẹ́ agbóhùnsáfẹ́fẹ́ àti olùdarí ètò lórí telifisoonu fún MTV Base Africa àti Ebony Life TV.'''''<ref name="MTVbaseOAP">{{cite news|title=360Chat With MTV Base’s Stephanie Coker|date=July 26, 2013|url=http://www.360nobs.com/2013/07/360chat-with-mtv-bases-stephanie-coker/|access-date=May 11, 2020|archivedate=April 9, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190409172209/https://www.360nobs.com/2013/07/360chat-with-mtv-bases-stephanie-coker/|deadurl=yes}}</ref><ref name="birthyear" />''''' Ó kópa nínú eré gbajúmò '''''Tinsel''''' <ref>{{cite web|title=Tinsel Cast|url=https://tinseltoday.wordpress.com/2013/08/22/tinsel-cast-august-2013|website=Tinsel Today|accessdate=5 May 2015}}</ref> = Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀ = Wọn bí Stephanie sì ipinle Eko ni orile ede Nàìjíríà ṣùgbọ́n ó lọ sí North [[Lọndọnu|London]] ni United Kingdom láti ìgbà tí ó ti wà ní ọmọ ọdún kan.<ref name="UKmove">{{cite web|title=10 Questions For TV Host & Actress Stephanie Coker|url=http://twmagazine.net/2014/09/10-questions-for-tv-host-actress-stephanie-coker/|website=TWMagazine|accessdate=5 May 2015|archive-date=17 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170317061330/http://twmagazine.net/2014/09/10-questions-for-tv-host-actress-stephanie-coker/|dead-url=yes}}</ref>'''''<ref name="birthyear" />''''' Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ St Mary's Church of England Primary school ni North London. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Brunel University níbi tí ó tí ká ẹ̀kọ́ imọ Media and Communications.<ref name="fullname" /><ref name="UKmove" /><ref name="presenter">{{cite web|title=Next To Blow: I Strive To Be The Ultimate Presenter – Stephanie Coker|url=http://omobaswagz.blogspot.com/2013/01/next-to-blow-i-strive-to-be-ultimate.html/|website=Aloteda's Blogzine”|accessdate=5 May 2015|archive-date=6 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200706054716/http://omobaswagz.blogspot.com/2013/01/next-to-blow-i-strive-to-be-ultimate.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite news|title=MTV Base VJ signs management deal|url=http://pulse.ng/celebrities/stephanie-coker-mtv-base-vj-signs-management-deal-id3543224.html|accessdate=5 May 2015|publisher=Pulse NG|date=March 5, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150409205115/http://pulse.ng/celebrities/stephanie-coker-mtv-base-vj-signs-management-deal-id3543224.html|archivedate=9 April 2015|deadurl=yes}}</ref> Ní ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Brunel náà ni ó ti kọ́kọ́ ṣíṣe fún MTV, Channels Four àti Media Moguls PR.<ref name="London360">{{cite web|title=London 360 (Community Channel) :Meet the Team|url=http://www.communitychannel.org/london360/meet-the-team/profile/18/stephanie-e-coker/|access-date=5 May 2015|website=CommunityChannel.Org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304042312/http://www.communitychannel.org/london360/meet-the-team/profile/18/stephanie-e-coker/|archive-date=4 March 2016|df=}}</ref> == Ìṣe == === London === Ní ọdún 2010, ó gbé igbá o ròkè ninu ìdíje MTV freederm presenter competition èyí ló fún ní àǹfààní láti kópa nínú ìpolówó kàn lórí telefisi telifisoonu.<ref>{{cite web|title=15 females to watch out for in 2015|url=http://pulse.ng/celebrities/15-females-to-watch-out-for-in-2015-id3405042.html|publisher=The Pulse NG|accessdate=5 May 2015|archive-date=12 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312130642/http://pulse.ng/celebrities/15-females-to-watch-out-for-in-2015-id3405042.html|dead-url=yes}}</ref> Ní ọdún 2011, ilé iṣẹ́ <nowiki>''London 360''</nowiki> gbá láti ṣe atọkun fún wọn. === Nigeria === Stephanie padà sí ìlú Nàìjíríà ni odun 2011 ó sì bẹẹrẹ sì ni ṣíṣe fún MTV Base Africa gẹ́gẹ́ bíi atọkun fún ètò '''''Street Request'''''. Ó tí ṣíṣe pẹlu Cool Fm lórí ètò Oasis Show àti Africa Magic lórí ètò '''''Tinsel.'''''<ref>{{cite web|title=Honestly, Stephanie Coker is an Amazing Presenter and Interviewer|url=http://zenmagazineafrica.com/culture/stephanie-coker/|website=Zen Magazine Africa|accessdate=5 May 2015|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707011301/http://zenmagazineafrica.com/culture/stephanie-coker/|dead-url=yes}}</ref> Ní ọdún 2013, òun pẹlu [[Bovi]] àti pearl ni atọkun fún ètò Guinness colorful world of more concert.<ref>{{cite web|title=How Bow Wow missed his flight after being paid to host #Colourfulworldofmore concert|url=http://dailystar.ng/2013/11/06/bow-wow-missed-flight-paid-host-colourfulworldofmore-concert/|website=Daily Star|accessdate=5 May 2015|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305165719/http://dailystar.ng/2013/11/06/bow-wow-missed-flight-paid-host-colourfulworldofmore-concert/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite news|title=Photos from the Guinness colourful World of more Star Studded Concert in Lagos|url=http://enquizzle.blogspot.com/2013/11/photos-from-guinness-colourful-world-of.html|accessdate=5 May 2015|publisher=Enquizzle|date=November 5, 2013}}</ref> Ó farahàn nínú ojú ìwé àkọ́kọ́ tí Exquisite magazine ni odun 2015.<ref>{{cite news|title=TV Beauty! Stephanie Coker Covers New Edition of Exquisite Magazine jaguda.com/2015/02/13/tv-beauty-stephanie-coker-covers-new-edition-exquisite-magazine/ © Jaguda.com|url=http://jaguda.com/2015/02/13/tv-beauty-stephanie-coker-covers-new-edition-exquisite-magazine/|accessdate=5 May 2015|publisher=Jaguda|archivedate=24 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160724083022/http://jaguda.com/2015/02/13/tv-beauty-stephanie-coker-covers-new-edition-exquisite-magazine/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|title=TV host is picture perfect on the cover of Exquisite Magazine|url=http://pulse.ng/fashion/stephanie-coker-tv-host-is-picture-perfect-on-the-cover-of-exquisite-magazine-id3482233.html|accessdate=5 May 2015|publisher=Pulse Nigeria|archivedate=23 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170423161130/http://pulse.ng/fashion/stephanie-coker-tv-host-is-picture-perfect-on-the-cover-of-exquisite-magazine-id3482233.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|title=Subtle Chic! Stephanie Coker Covers the 77th Issue of Exquisite Magazine|url=http://www.bellanaija.com/2015/02/13/subtle-chic-stephanie-coker-covers-the-77th-issue-of-exquisite-magazine/|accessdate=5 May 2015|publisher=Bella Naija|date=February 2015}}</ref>. Òun ní atọkun ètò Ohùn Nàìjíríà ni ọdún 2016.<ref>{{Cite web|url=http://www.vanguardngr.com/2016/04/ik-osakioduwa-stephanie-coker-host-voice-nigeria/|title=IK Osakioduwa, Stephanie Coker to host The Voice Nigeria - Vanguard News|website=Vanguard News|language=en-US|access-date=2016-04-21}}</ref> Ní ọjọ́ kẹfa oṣù Kejìlá ọdún 2013, ilè iṣẹ́ Bailey Nigeria fi Stephanie Coker àti Veronica Ebie-Odeka ṣe atọkun fún ètò Baileys Boutique.<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/BaileysNigeria|publisher=BaileysNigeria|title=Baileys Nigeria Official Facebook Page}}</ref><ref>{{cite web|title=Photos: Veronica Odeka & Stephanie Coker Debut New Radio Show… Baileys Boutique|url=http://www.ladunliadinews.com/2013/12/photos-vivian-odeka-stephanie-coker.html|publisher=Ladun Liadi|accessdate=5 May 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Meet the Hosts of Baileys Boutique: Stephanie and Veronica|url=http://lindaikeji.blogspot.com/2013/12/meet-hosts-of-baileys-boutique.html|publisher=Linda Ikeji|accessdate=5 May 2015}}</ref> == Ebun == O gbà ẹ̀bùn agbóhùnsáfẹ́fẹ́ tó tayọ julọ ni ọdún 2014 láti ọwọ́ Exquisite Lady of the Year (ELOY).<ref>{{cite news|title=BN Red Carpet Glam: The 2014 Exquisite Lady of the Year (ELOY) Awards|url=http://www.bellanaija.com/2014/12/01/red-carpet-glam-funke-akindele-stephanie-coker-osas-ighodaro-more-attend-the-2014-eloy-awards/|accessdate=5 May 2015|publisher=Bella Naija}}</ref><ref>{{cite web|title=All the winners from the 2014 ELOY awards|url=http://pulse.ng/lifestyle/omoni-oboli-funke-akindele-omawumi-all-the-winners-from-the-2014-eloy-awards-id3316786.html|publisher=Pulse NG|accessdate=5 May 2015|archive-date=20 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220183558/http://pulse.ng/lifestyle/omoni-oboli-funke-akindele-omawumi-all-the-winners-from-the-2014-eloy-awards-id3316786.html|dead-url=yes}}</ref> == Ìgbéyàwó == O se ìgbéyàwó pẹ̀lú Olumide Aderinokun ni ọjọ́ Kejìlá oṣù kẹjọ ọdún 2017.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://www.pulse.ng/lifestyle/relationships-weddings/stephanie-coker-is-married-somykonos-id7137162.html |access-date=2020-05-11 |archive-date=2018-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928002439/https://www.pulse.ng/lifestyle/relationships-weddings/stephanie-coker-is-married-somykonos-id7137162.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bellanaija.com/2017/08/stephanie-coker-olumide-aderinokuns-white-wedding-saturday/|title=Stephanie Coker & Olumide Aderinokun's White Wedding is this Saturday! - BellaNaija|website=www.bellanaija.com|language=en-US|access-date=2017-09-08}}</ref> ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{reflist}} {{igbesiaye|1988||Coker Stephanie}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà]] ihnt42gqx05puaneyqoy3wm8biwnyjr Adaora Onyechere 0 69096 639679 595172 2026-11-07T19:37:13Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639679 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Adaora Onyechere|image=Adaora Onyechere, Co-anchor of Kakaaki AIT.jpg|alma_mater={{Plainlist| * [[Irwin College Leicestershire]] * [[Coventry University]] * [[London Metropolitan University]] }}|title={{Unbulleted list|[[Executive Director]] of Yellow Jerrycan Save A Child Foundation.| [[CEO]] of Signature heels |[[CEO]] of WEWE Network Afrique|Host of ''Talk2Adaora'' on kiss 99.9 FM}}|known_for=co-[[News presenter|anchor]] of ''Kakaaki'', a daily talk show on [[Africa Independent Television]]|years_active=|occupation={{Hlist|Entrepreneur|Broadcaster Journalist|Philanthropist|motivational speaker|Author}}|other_names=|nationality=Nigerian|death_place=|image=Adaora Onyechere, Co-anchor of Kakaaki AIT.jpg|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) -->|birth_place=[[Okigwe]], [[Imo State]]|birth_date=<!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. -->|birth_name=<!-- only use if different from name -->|caption='''CEO Wewe Network Afrique'''|alt='''CEO Wewe Network Afrique'''|notable_works=}} '''Adaora Onyechere''' jẹ́ oniroyin, oníṣòwò, akéwì àti onkọ̀we ni ìlẹ̀ Nàìjíríà. Òun sì ní atọkun ètò tẹ́lẹ̀ fún ètò Kakaaki, lórí Africa Independent Television.<ref name="ada">{{cite web|url=http://www.aitonline.tv/presenter-adaora_onyechere|title=Adaora Onyechere|work=[[Africa Independent Television]]|author=Kakaaki|accessdate=15 August 2015}}</ref> Òun sì ní atọkun ètò ''Talk 2 Adaora'' lórí Kiss Fm ni gbogbo ọjọ́ ìṣẹ́gun ní ago mẹrin ìrọ̀lẹ́. Òun ni oludasile ẹgbẹ́ ''Women Enabling Women Everywher'' (WEWE).<ref name="wewe-network-afrique">{{cite web|url=https://wewenetworkafrique.com/|title=WEWE NETWORK AFRIQUE|accessdate=9 April 2020|archive-date=1 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101031515/https://wewenetworkafrique.com/|dead-url=yes}}</ref> Òun náà ni olùdarí ''signature heels media''. = Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀ = Wọn bíi sì ilẹ̀ Nàìjíríà, ó sì jẹ ọmọ ìlú Okigwe ni ìpínlè Imo. Adaora jẹ́ àkọ́bí láàrín àwọn ọmọ mẹ́fà tí àwọn òbí rẹ bí.<ref>{{cite web|url=http://www.thenationonlineng.net/life-as-a-single-mother-tv-gal-adaora-onyechere/|title=Life as a single mother-TV gal Adaora Onyechere|work=[[The Nation (Nigeria)|The Nation Newspaper]]|author=Yomi Odunuga, Grace Obike|date=16 May 2015|accessdate=15 August 2015}}</ref> Adaora lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Starland Private School ni ìpínlè èkó fún ẹ̀kọ́ ìbéèrè. Ó lọ sí Owerri Girls Secondary School. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Coventry University níbi tí ó tí ká ìwé imọ òfin. Ó tún lọ sí London Metropolitan University àti Oxford Brooks University.<ref>{{cite news|url=http://www.garkigazetteonline.com/content.php?cat_id=5465456576&c_id=30783389&fb_comment_id=388870104580214_2079274#f17bc693a8a9db|title="I had a speech defect growing up" – AIT’S Ada Onyechere|work=Garki Gazette|author=Fwangshak Guyit, Naomi Tetteh|date=29 November 2013|accessdate=15 August 2015|archivedate=5 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305144235/http://www.garkigazetteonline.com/content.php?cat_id=5465456576&c_id=30783389&fb_comment_id=388870104580214_2079274#f17bc693a8a9db|deadurl=yes}}</ref> == Ìṣe == Kí ó tó padà sí ilé Nàìjíríà ni ọdún 2009, Adaora sisẹ́ fún World ''view magazine '' ni ilé United Kingdom.<ref>{{cite web|url=http://www.nigerianbiography.com/2014/11/adaora-onyechere.html?m=1|title=Adaora Onyechere.|publisher=Nigerian Biography|accessdate=15 August 2015|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043346/http://www.nigerianbiography.com/2014/11/adaora-onyechere.html?m=1|dead-url=yes}}</ref> Adaora ṣe agbóhùnsáfẹ́fẹ́ fún Coventry Student Radio ni ìgbà tí ó sì jẹ akẹ́kọ̀ọ́ ni ilé ẹ̀kọ́ náà kì ó tó padà lọ ṣíṣe ni Channel 4 London. Ó sisẹ́ fun Ben Television ni London gẹ́gẹ́ bíi alatunse àti olootu ètò ''African Film Review''. O ṣiṣẹ́ agbóhùnsáfẹ́fẹ́ fún Confluence Cable Network Limited ni ìpínlè Kogi, Federal Radio Corporation of Nigeria, Vision Fm àti DAAR communications.<ref>{{cite web|title=‘Kaakaki’ host Adaora Onyechere leaves AIT to Pursue a career in politics|url=https://persecondnews.com/2018/08/28/kaakaki-host-adaora-onyechere-leaves-ait-to-pursue-a-career-in-politics/|website=PER SECOND NEWS|date=28 August 2018}}</ref><ref>{{cite web|last1=ENWONGO|first1=ATING|title=Television Queen, Adaora Onyechere Bows Out Of AIT|url=https://thewhistler.ng/television-queen-adaora-onyechere-bows-out-of-ait/|website=The Whistler NG|date=28 August 2018}}</ref> Ó dára pọ̀ òṣèlú ó sì dù òye ọmọ ẹgbẹ́ igbimo asofin tí ipinle Imo ṣùgbọ́n kò wọlé.<ref>{{cite web|last1=Erunke|first1=Joseph|title=Imo 2019: I'll redesign South East educational curriculum-Onyechere|url=https://www.vanguardngr.com/2018/10/imo-2019-ill-redesign-south-east-educational-curriculum-onyechere/|website=Vanguard News Nigeria|date=6 October 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://dailypost.ng/2019/06/20/gov-ihedioha-makes-appointments/|title=Gov. Ihedioha makes more appointments|publisher=Daily Post|accessdate=31 July 2019}}</ref> Adaora jẹ́ agbóhùnsáfẹ́fẹ́ fún ètò Talk2Adaora lórí Kiss 99.9 Fm. Adaora jẹ́ onkọ̀we, ó sì tí kọ àwọn iwe bíi '' Poetry for life'', ''Black Girl with a white heart'', ''Women in the world'', ''Arise'' àti ''Fear''.''<ref>{{cite web|url=https://scannewsnigeria.com/photo-news/launch-of-adaora-onyecheres-change-smitten-in-abuja|title=LAUNCH OF ADAORA ONYECHERE’S ‘CHANGE SMITTEN’ IN ABUJA|publisher=Photo News|accessdate=16 March 2015|archive-date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402003228/http://scannewsnigeria.com/photo-news/launch-of-adaora-onyecheres-change-smitten-in-abuja/|dead-url=yes}}</ref>'' == Àwọn Ìtọ́kasí == {{reflist}} {{igbesiaye|||Onyechere Adaora}} [[ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà]] rlr5yq4zrcgsl1qiuxjgsetjsu944c6 Zainab Balogun 0 69100 640101 594621 2026-11-08T08:44:08Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640101 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Zainab Balogun-Nwachukwu|image=Interview Zainab Balogun-Nwachukwu NdaniTV April 2019 01.png|caption=Zainab Balogun in 2019|birthname=Zainab Balogun|birth_date={{Birth date and age|1989|10|10}}|birth_place=[[London]], [[England]], [[United Kingdom]]|nationality=[[British Nigerian]]|residence=[[Lagos]], [[Lagos State]], Nigeria <br> [[London]], [[England]]|education=Bachelor of Law ([[LLB]]) from the [[University of Kent]] in [[Medway]]|occupation=[[Actress]], [[television personality]], [[Model (people)|model]]|years_active=2006-present}} '''Zainab Balogun''' (tí a bí ní ní ọjọ́ kẹwàá oṣù kẹwàá ọdún 1989) jẹ́ Òṣeré àti agbóhùnsáfẹ́fẹ́ ni ìpínlè Nàìjíríà. Ó bẹ́ẹ́rẹ̀ sì ni ṣe agbóhùnsáfẹ́fẹ́ ni ìgbà tí ó wà ní ọmọ ọdún mẹ́rìndínlógún.<ref name="FabMagazine">Ade-Unuigbe, Adesola. "Fab Interview: 'I Have a Little Crush on D'Banj' Zanaib Balogun, Ebony Life TV Presenter Talks Life, Love & Work". ''Fab Magazine Online''. February 7, 2014. December 5, 2014. [http://fabmagazineonline.com/fab-interview-little-crush-dbanj-exclusive-interview-tv-presener-zainab-balogun-talks-life-love-work]</ref> Ó wá nínú àwọn tí òlùdásílè ''The J-ist TV'', ní ibi tí wọ́n ti má sọ̀rọ̀ nípa àṣà ilẹ̀ Áfríkà àti àwọn ọ̀rọ̀ tí ó jọ mọ.<ref name="Vogue">Roosblad, Shomara. "Interview with Zainab Balogun". ''The Black Blog''. Vogue.it. September 29, 2014. December 5, 2014. [http://www.vogue.it/en/vogue-black/the-black-blog/2014/09/intervista-a-zainab-balogun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816072530/http://www.vogue.it/en/vogue-black/the-black-blog/2014/09/intervista-a-zainab-balogun |date=2016-08-16 }}</ref> Ó ṣíṣe agbóhùnsáfẹ́fẹ́ fún Ebony TV ni ibi tí ó tí ń ṣe atọkun fún eto '' The spot''. Ó ti ṣe atọkun ètò fún ''Jumia Tv'' náà. == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Wọn bíi Zainab sì orile-ede London, ṣùgbọ́n àwọn òbí rẹ jẹ ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọmọ Ẹ̀gbá ni ìlú Abeokuta ni ìpínlè Ogun.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eaL_zPZ1pLg|title=Secret lives of Baba segis wives author Lola shoneyin & the Trio discuss attitudes & their altitudes|website=[[YouTube]]|publisher=Ebonylife Television}}</ref> Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ '' Sacred Heart Rc Secondary School ''. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Kent ní ibi tí ó ti kà ìwé imọ òfin.<ref name="StyleVitae">Igew, Miles. "StyleVitae Meets - Zainab Balogun". ''StyleVitae''. April 28, 2014. December 5, 2014. [http://www.stylevitae.com/stylevitae-meets-zainab-balogun/]</ref><ref name="OurBlogazine">{{Cite web |title="Zippy Zainab". ''Our Blogazine''. October 24, 2013. December 5, 2014 |url=http://ourblogazine.com/tag/zainab-balogun |access-date=May 13, 2020 |archive-date=March 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308020243/http://ourblogazine.com/tag/zainab-balogun/ |dead-url=yes }}</ref> Balogun sise fún Premier Models Management ni ìgbà tí ó wà ní ọmọ ọdún mẹ́rìndínlógún gẹ́gẹ́ bí modelii. Lẹ́yìn tí ó parí ẹ̀kọ́ ìmọ̀ òfin, ó kópa nínú àwọn ère bíi '' Material Girls'', ''Cocktail'', ''The charlatans'' àti ''The Dark Knight rises'' . Zainab je agbóhùnsáfẹ́fẹ́ fún ilé iṣẹ́ Ebonylife TV ni ibí tí ó tí ń ṣe atọkun fún wọn. Ó ti ṣe atọkun fún ẹtọ bíi ''El Now'', àti ''The spot''.<ref name="Pulse">Ngomba, Joan. "EbonyLife TV's Zainab Balogun Spills Secrets Behind 'The Spot'". Pulse.ng. March 19, 2014. December 5, 2014. [http://pulse.ng/gist/pulse-chatville-ebonylife-tvs-zainab-balogun-spills-secrets-behind-the-spot-id2741537.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141207053817/http://pulse.ng/gist/pulse-chatville-ebonylife-tvs-zainab-balogun-spills-secrets-behind-the-spot-id2741537.html |date=2014-12-07 }}</ref><ref name="Zen">"Zainab Balogun's Interview with Zen". ''Zen Magazine Africa''. 2013. December 5, 2014. [http://zenmagazineafrica.com/lifestyle/zainab-baloguns-interview-zen/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170620220557/http://zenmagazineafrica.com/lifestyle/zainab-baloguns-interview-zen/ |date=2017-06-20 }}</ref> ==Ayé Rẹ̀ Gangan== Ní oṣù kárùn-ún ọdún 2018, Balógun fẹ́ ògbẹ́ni [https://web.archive.org/web/20220901214119/https://9jaenthub.com.ng/dikko-nwachukwu-biography/ '''Dikko Nwachukwu'''], èyí tí ó jẹ́ Olùdásílẹ̀ Jetwest Airways. Àwọn méjì yìí ṣe ìgbéyàwó ìbílẹ̀ wọn ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù kárùn-ún, ní ìpínlẹ̀ Èkó ní Ilẹ̀ Nàìjíríà.<ref>{{Cite web |date=2019-04-05 |title=Zainab Balogun Talks About Meeting Her Dikko Nwachukwu |url=https://guardian.ng/life/zainab-balogun-talks-about-meeting-her-dikko-nwachukwu/ |access-date=2022-03-02 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US |archive-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302084943/https://guardian.ng/life/zainab-balogun-talks-about-meeting-her-dikko-nwachukwu/ |dead-url=yes }}</ref> Balogun máa ń dá àwọn àsìkò rẹ̀ láàrin [[London]], [[England]], àti [[Lagos]], èyí tí ó jẹ́ Èkó ní Ilẹ̀ Nàìjíríà. == Àwọn Ẹ̀bùn Àmì Ẹ̀yẹ Rẹ̀ == {| class="wikitable sortable" !Ọdún !Àmìn-ẹ̀yẹ !Ìsọ̀rí !Èsì |- |2013 |Exquisite Lady of the Year Awards |TV Presenter of the Year |{{won}} |- |2014 |Sisterhood Awards |TV Presenter of the Year |{{won}} |- |2014 |All Youth Tush Awards |On-Air Personality of the Year |{{won}} |- |2014 |Nigerian Broadcasters Merit Awards |Sexist On-Air Personality |{{won}} |- |2014 |Exquisite Lady of the Year Award (ELOY)<ref>{{cite web|title=Seyi Shay, Toke Makinwa, Mo’Cheddah, DJ Cuppy, Others Nominated|url=http://pulse.ng/events/exquisite-lady-of-the-year-eloy-awards-seyi-shay-toke-makinwa-mo-cheddah-dj-cuppy-others-nominated-id3211248.html|website=Pulse Nigeria|publisher=Chinedu Adiele|accessdate=20 October 2014|archive-date=3 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170703235859/http://www.pulse.ng/events/exquisite-lady-of-the-year-eloy-awards-seyi-shay-toke-makinwa-mo-cheddah-dj-cuppy-others-nominated-id3211248.html|dead-url=yes}}</ref> |TV Presenter of the Year | {{nom}} |- |2018 |[[The Future Awards Africa]] (TFAA)<ref>{{Cite web|url=https://www.vanguardngr.com/2018/12/simi-zainab-balogun-mark-angel-ahmed-musa-win-at-2018-the-future-awards/|title=Simi, Zainab Balogun, Mark Angel, Ahmed Musa win at 2018 The Future Awards|last=adekunle|date=2018-12-17|website=Vanguard News Nigeria|language=en-US|access-date=2018-12-17}}</ref> |Prize for Acting |{{won}} |} ==Àwọn Iṣẹ́ Eré Rẹ̀== ===Tẹlifísàn=== {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! Title ! Role ! class="unsortable" | Notes |- | 2012 | ''The Charlatans'' | Natalia | |- | 2012 | ''[[Material Girl (TV series)|Material Girl]]'' | host | |- | 2012–present | ''EL Now'' | host, segment producer | |- | 2012–present | ''The Spot'' | host | |- | 2013 | ''Knock Knock'' | Hawa | Webseries |- | 2014 | VHS: Music Artist Wannabe Skit | herself | webseries |- | 2014 | ''Verdict'' | Lavena Johnson | webseries |- | 2014–present | ''[[Jumia|Jumia TV]]'' | host, associate producer | |- | 2015– | ''[[Before 30]]'' | Fast Girl, Ekua | |- | TBA | ''The Island'' | Teni Bowen Cole | |} ===Fíìmù=== {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! Title ! Role ! class="unsortable" | Notes |- | 2011 | ''[[The Dark Knight Rises]]'' | Dancer | Featured role |- | 2012 | ''[[Cocktail (2012 film)|Cocktail]]'' | Party Guest | Featured role |- | 2015 | ''[[A Soldier's Story (2015 film)|A Soldier's Story]]'' | Angela | Supporting |- | rowspan=2|2016 | ''[[The Wedding Party (Nigerian film)|The Wedding Party]]'' | Wonu | Supporting |- | ''[[Ojukokoro (Greed)]]'' | Linda | Supporting |- | rowspan="2" | 2017 | ''[[The Wedding Party 2]]'' | Wonu | Supporting |- | ''[[The Royal Hibiscus Hotel]]'' | Ope | Lead |- | rowspan="3" | 2018 | ''[[Sylvia (2018 film)|Sylvia]]'' | Sylvia | Lead |- | ''[[Chief Daddy]]'' | Ireti | Supporting |- |''[[God Calling]]'' | Sade | Lead |- | rowspan="2" | 2021 |''[[Fine Wine (film)|Fine Wine]]'' | Temisan | |- |''[[Charge and Bail]]'' |Boma | |- |2021 |[[Chief Daddy 2: Going for Broke]] | | |} == Àwọn Ìtọ́kasí == {{reflist}} {{igbesiaye|1989||Balogun Zainab}} [[ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà]] dgq3epalulbkipm48fxueh1f0x5ru5b Aisha Augie-Kuta 0 69146 639698 617544 2026-11-07T19:51:46Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639698 wikitext text/x-wiki '''Aisha Augie-Kuta''' (ti a bi ni ọjọ '''kẹrinla''' oṣu kẹrin ọdun 1980) jẹ oluyaworan ati oṣere fiimu ti orilẹ-ede Naijiria ti o da ni [[Àbújá|Ilu Abuja]] . <ref name="gotevbe">{{Cite news|last=Gotevbe|first=Victor|title=I see opportunities everywhere|url=http://www.vanguardngr.com/2012/01/i-see-opportunities-everywhere-aisha-augie-kuta/|accessdate=17 July 2013}}</ref> <ref>[http://leadership.ng/entertainment/376592/augie-kutas-quest-entrepreneurship-development "Augie-Kuta’s Quest For Entrepreneurship Development"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402130125/http://leadership.ng/entertainment/376592/augie-kutas-quest-entrepreneurship-development |date=2015-04-02 }} . ''Leadership''. 1 July 2014</ref> Arabinrin naa ni [[Ọmọ Haúsá|Hausa]] lati [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Argungu|ijoba ibile Argungu]] ni ariwa Nigeria. <ref name="ynaija">http://www.ynaija.com/from-the-magazine-picture-perfect/</ref> O gba ẹbun naa fun Oluṣọọda Ẹlẹda ti ọdun ni ọdun 2011 The Future Awards .  . Augie-kuta ni Onimọnran Pataki ti isiyi (Ọgbọn Awọn ibaraẹnisọrọ oni nọmba) si Minisita fun Iṣuna-owo ati Eto Ilu. Ṣaaju si eyi o jẹ Oluranlọwọ pataki pataki fun [[Àkójọ àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Kébbí|Gomina]] ti [[Ìpínlẹ̀ Kébbí|Ipinle Kebbi]], Nigeria lori Media Titun. Augie-Kuta ṣe itọsọna ọpọlọpọ awọn ipilẹ idagbasoke fun agbawi ti ọdọ ati ifiagbara fun awọn obinrin kaakiri Nigeria. == Igbesiaye == A bi Aisha Adamu Augie ni [[Zaria]], [[Ìpínlẹ̀ Kàdúná|Ipinle Kaduna]], Nigeria, <ref name="gotevbe"/> Augie-Kuta jẹ ọmọbinrin oloogbe Senator Adamu Baba Augie (oloselu / olugbohunsafefe), ati Onidajọ Amina Augie (JSC). Augie-Kuta bere si ni nifẹ si fọtoyiya nigbati baba rẹ fun u ni kamẹra ni ọdọ. Augie-Kuta gba oye oye ni Mass Communication lati Ile- [[Yunifásítì Àmọ́dù Béllò|ẹkọ giga Ahmadu Bello]], Zaria ati pe o n kawe fun MSc ni Media ati ibaraẹnisọrọ ni Pan African University, Lagos.<ref>http://www.vanguardngr.com/2012/01/i-see-opportunities-everywhere-aisha-augie-kuta/</ref> O ti wa ni ile oko osi ti bi awọn ọmọ mẹta.<ref>http://www.ynaija.com/from-the-magazine-picture-perfect/</ref> Augie-Kuta ni awọn iwe-ẹri ninu ṣiṣe fiimu oni-nọmba lati Ile- ẹkọ giga Fiimu Tuntun ti New York ati titọju awọn ifihan aworan asiko lati ọdọ Chelsea College of Arts, London, UK. Augie-Kuta di alabaṣẹpọ fun Nigeria Leadership Initiative (NLI) ni oṣu Karun ọdun 2011. O tun jẹ igbakeji aare ti Awọn Obirin oni Fiimu ati Telifisonu ni Nigeria, ipin ti Iwọ-oorun Afirika ti nẹtiwọọki ti o da lori AMẸRIKA. O ṣe agbekalẹ Photowagon, apapọ fọtoyiya ti Naijiria, ni ọdun 2009. <ref>http://edition.cnn.com/2012/07/25/world/africa/africa-stereotypes-kickstarter</ref> Ni ọdun 2010, Augie-Kuta wa, pẹlu awọn obinrin Naijiria aadota miiran, ninu iwe kan ati aranse fun awọn ayẹyẹ 50 @ 50 ti orilẹ-ede ti o ni atilẹyin nipasẹ Awọn Obirin fun Change Initiative. Ni ọdun 2014, Augie-Kuta ṣe iṣafihan fọtoyiya adashe akọkọ rẹ, ti a pe ni ''Alternate Evil'' . <ref>[http://www.premiumtimesng.com/arts-entertainment/168433-augie-kuta-focuses-on-alternative-evil-in-first-solo-exhibition.html "Augie-Kuta focuses on Alternative Evil in first solo exhibition"]. ''Premium Times''. 23 September 2014.</ref> O ti ṣe awọn ifunni si idagbasoke ọmọdebinrin / idagbasoke ọmọde ati kikọ orilẹ-ede. O ti jẹ oluṣeto loorekoore ni apejọ ọdọọdun ti awọn oluyaworan, Nigeria Photography Expo & Conference; onimọran ati agbọrọsọ ni ọpọlọpọ awọn iṣẹlẹ; i pe o ti sọ ni awọn iṣẹlẹ TEDx ni Nigeria. <ref>https://www.ted.com/tedx/events/23813</ref> Augie-Kuta ti bura gẹgẹ bi [[UNICEF|Igbimọ]] Alagba Awọn Obirin giga ti [[UNICEF]] lori Ẹkọ pẹlu idojukọ lori awọn ọmọbirin ati ọdọbinrin. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://facesinternationalmagazine.org.ng/?p=9358 |access-date=2020-05-16 |archive-date=2021-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508033110/https://facesinternationalmagazine.org.ng/?p=9358 |dead-url=yes }}</ref> Ni ọdun 2018, Augie-Kuta ni aṣaaju aṣaaju fun eka wiwo Visual Arts ti Naijiria ti o pade pẹlu Royal Highness Charles, Prince of Wales ni Igbimọ Ilu Gẹẹsi ni Eko. <ref>https://twitter.com/KBStGovt/status/1061929463351599104</ref> Augie-Kuta ni oloselu obinrin akọkọ lati dije fun ile aṣaaju-ọna awọn aṣaaju labẹ ẹgbẹ nla kan fun Argungu-Augie Federal Constituency ni Ipinle Kebbi, Nigeria. Augie-Kuta jẹ oluranlọwọ igbagbogbo ni apejọ ọdọọdun ti awọn oluyaworan, Apewo fọtoyiya Nigeria & Apejọ; igbimọ ati agbọrọsọ ni ọpọlọpọ awọn iṣẹlẹ; ati pe o ti sọ ni awọn iṣẹlẹ TEDx ni Nigeria. O ṣiṣẹ bi Olukọni pataki pataki si [[Àkójọ àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Kébbí|Gomina]] ti [[Ìpínlẹ̀ Kébbí|Ipinle Kebbi]], Nigeria lori Media Titun. <ref>https://www.premiumtimesng.com/regional/nwest/195725-kebbi-governor-appoints-female-photojournalist-ssa-new-media.html</ref> <ref>https://medium.com/@TEDxMaitama/speaker-profile-aisha-augie-kuta-29edb6527ab3</ref> Lọwọlọwọ o n ṣiṣẹ gẹgẹbi Alakoso pataki si Minisita fun Isuna, Isuna ati Eto Ilu, Iyaafin Zainab Shamsuna Ahmed . == Awọn ami eye == ** 2011: Olubori, Creative Artist of the Year at [[:en:The_Future_Awards_Africa|The Future Awards]]<ref>{{cite web|url=http://thefutureafrica.com/awards/winners-2011/|title=Winners 2011 The Future Awards|publisher=[[The Future Awards|The Future Project]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130624145622/http://thefutureafrica.com/awards/winners-2011/|archivedate=24 June 2013|url-status=dead|accessdate=17 July 2013}}</ref> ** 2014: Sisterhood Award for Photographer of the Year<ref>{{cite web|title=See fun photos of Mo Abudu's 50th birthday party|url=http://thenet.ng/2014/09/see-fun-photos-of-mo-abudus-50th-birthday-party/|website=[[Nigerian Entertainment Today]]|accessdate=16 October 2017|date=14 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016180356/http://thenet.ng/2014/09/see-fun-photos-of-mo-abudus-50th-birthday-party/|archive-date=16 October 2017|url-status=dead}}</ref> ** 2014: olubori, [[:en:British_Council|British Council]] 'Through-My-Eyes' competition<ref>{{cite web|title=The British Council announces the winners of its Through my Eyes competition.|url=http://ebonylifetv.com/the-british-council-announces-the-winners-of-its-through-my-eyes-competition/|publisher=EbonyLife TV|accessdate=16 October 2017|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304092649/http://ebonylifetv.com/the-british-council-announces-the-winners-of-its-through-my-eyes-competition/|dead-url=yes}}</ref> ** 2015: Ambassador, [[:en:Lagos_Fashion_Week|Lagos Fashion Week]] ** 2016: Award of Excellence, (Leadership & Service to Humanity), [[:en:Junior_Chamber_International|Junior Chamber International]] ** 2016: Top 7 Young Nigerian Entrepreneurs, ''[[:en:Leadership_(newspaper)|Leadership]]'' ** 2016: HiLWA: High Level Women Advocate, (Girl Child Education & Affirmative Action) UNICEF/Kebbi State Government ** 2016: Fellow, [[:en:Korea_International_Cooperation_Agency|Korea International Cooperation Agency]] == Awọn ifihan == ** ''50 Years Ahead through the Eyes of Nigerian Women'', Lagos, (Schlumberger, The Embassy of the Kingdom of Netherlands, African Artists Foundation)<ref>{{Cite web|url=https://www.dailytrust.com.ng/news/others/how-female-artists-view-nigeria-at-50/3702.html|title=How female artists view Nigeria at 50|last=Offlong|first=Adie|date=3 April 2010|website=Daily Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019215622/https://www.dailytrust.com.ng/news/others/how-female-artists-view-nigeria-at-50/3702.html|archive-date=19 October 2017|access-date=19 October 2017|url-status=dead}}</ref> ** ''50 Years Ahead through the Eyes of Nigerian Women'', Abuja, Nigeria; April 2010 (Transcorp Hilton, The Embassy of the Kingdom of Netherlands, African Artists Foundation)<ref>{{cite news|url=https://www.dailytrust.com.ng/weekly/index.php/arts-extra/6158-nigerian-art-seen-through-womens-eyes|title=Nigerian art seen through women's eyes|last=Offiong|first=Adie Vanessa|date=23 April 2010|newspaper=Daily Trust|accessdate=19 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019163500/https://www.dailytrust.com.ng/weekly/index.php/arts-extra/6158-nigerian-art-seen-through-womens-eyes|archive-date=19 October 2017|url-status=dead}}</ref> ** ''Here and Now: Contemporary Nigerian and Ghanaian Art'', New York City, October 2010 (Iroko Arts Consultants, Ronke Ekwensi). ** ''The Authentic Trail: Breast Cancer'', Fundraising Exhibition, Abuja, Nigeria, October 2010 (Medicaid Diagnostics, Pinc Campaign, Aisha&Aicha ** ''My Nigeria; The Photowagon Exhibits'', Abuja, Nigeria, December 2010 (The Photowagon, Thought Pyramid Gallery)<ref name="ynaija2">{{cite web|last=Inyang|first=Ifreke|title=From the Magazine: Picture Perfect!|url=http://www.ynaija.com/from-the-magazine-picture-perfect/|publisher=Ynaija|accessdate=17 July 2013}}</ref> ** ''Water and Purity'', African Artists Foundation, Lagos, Nigeria, September 2012<ref>{{Cite web|url=http://www.africanartists.org/exhibition/water-and-purity|title=Water and Purity: A conceptual art exhibition featuring seven female artists|website=African Artists' Foundation|access-date=19 October 2017|archive-date=6 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306163924/http://www.africanartists.org/exhibition/water-and-purity|dead-url=yes}}</ref> ** ''The Nigerian Centenary Photography exhibition'', July 2014<ref>[http://artcentron.com/2014/07/20/photography-exhibition-details-nigerias-centenary-history-and-heritage/ "Photography Exhibition Details Nigeria’s Centenary History and Heritage"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140914062440/http://artcentron.com/2014/07/20/photography-exhibition-details-nigerias-centenary-history-and-heritage/ |date=2014-09-14 }}. ''ArtCentron''</ref> ** ''Material culture'', [[:en:Lagos_Photo|Lagos Photo]] Festival, October–November 2014<ref>{{cite web|title=International art festival of photography in Nigeria|url=http://www.lagosphotofestival.com/exhibit/material-culture-|website=LagosPhoto|accessdate=16 October 2017|archive-date=23 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250223132733/https://www.lagosphotofestival.com/exhibit/material-culture-|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Lagos photo festival: Turning negatives into positives|url=http://www.aquila-style.com/focus-points/global-snapshots/lagos-photo-festival-2014/87009/|website=aquila-style.com|accessdate=16 October 2017}}</ref> ** ''Alternative Evil,'' Mixed Media Exhibition, IICD Abuja, Nigeria 2014 ** ''Countless Miles'', Nigerian Travel Exhibition, Miliki Lagos, Nigeria 2016 ** ''Before, Before & Now, Now,'' Mira Forum, Art Tafeta Porto, Portugal, 2016 ** ''To mark new beginnings'': Africa’ African Steeze Los Angeles, USA, 2016 ** ''Consumption by moonlight,'' Environmental Art Collective  Abuja, Nigeria, 2015 ** ''Photo Junctions'', Thought pyramid Art Centre Abuja, Nigeria, 2015 == Awọn atẹjade == * {{cite book|title=50@50 Nigerian Women: The journey so far|year=2010|publisher=Rimson Associates|location=Nigeria|isbn=978-8033-05-9|pages=32–35}} == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1980]] [[Ẹ̀ka:Pages with unreviewed translations]] pw7i0qk1zrgh9hc5z9ingnpjbqyutpo Idiat Amusu 0 69219 639845 605853 2026-11-07T23:20:32Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639845 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian Female Engineer}} <br /> {{use dmy dates|date=May 2020}} {{Infobox person|name=Idiat Amusu|image=|birth_date=[[1952]]|occupation=[[Engineer]]|education=|yearsactive=}} '''Idiat Aderemi Amusu''' ni obìnrin àkọ́kọ́ tí ó má jẹ́ enginia fún ohun ọ̀gbìn ni Nàìjíríà, òun sì ni obìnrin àkọ́kọ́ ni ẹgbẹ́ Council for the Regulation of Engineering in Nigeria. Wọn bíi Idiat ni ìpínlè Kano ni ọjọ́ kẹtàdínlógbon oṣù kọkànlá ọdún 1952.<ref>{{Cite web|url=https://www.stteresasibadan.org/celebrating-engr-mrs-idiat-amusu-an-ex-student-of-st-teresas-college-and-past-coordinator-of-stcoga-lagos-chapter/|title=Celebrating Engr (Mrs) Idiat Amusu, an Ex-Student of St. Teresa's College and Past Coordinator of STCOGA Lagos Chapter}}{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ó wá láàrin àwọn tí ó kọ́kọ́ darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ ''Association of Professional Women Engineers of Nigeria (APWEN)'' ni ọdún 1983.<ref>{{Cite web|url=https://guardian.ng/property/we-will-improve-prospects-of-potential-engineers/|title=‘We will improve prospects of potential engineers’|date=11 June 2018|access-date=19 May 2020|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418022537/https://guardian.ng/property/we-will-improve-prospects-of-potential-engineers/|dead-url=yes}}</ref><ref name="MyEng1">{{Cite web|title=Idiat Amusu, First Female Graduate of Agricultural Engineering in Nigeria: Celebrating an engineer per excellence|url=https://www.myengineers.com.ng/2018/11/27/idiat-amusu-first-female-graduate-of-agricultural-engineering-in-nigeria-celebrating-an-engineer-per-excellence/|date=27 November 2018|website=My Engineers|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|title=Joanna Maduka lecture holds today|url=https://guardian.ng/news/joanna-maduka-lecture-holds-today/|last=|first=|date=2018-05-08|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918175103/https://guardian.ng/news/joanna-maduka-lecture-holds-today/|archive-date=18 September 2020|access-date=19 May 2020|dead-url=yes}}</ref> == Ẹ̀kọ́ == Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ St Theresa College ni Ìbàdàn àti Baptist High school ni Ìwọ. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Nigeria, Nsukka níbi tí ó tí gboyè B. Sc nínú agricultural engineering ni ọdún 1978. Òun ni obìnrin àkọ́kọ́ tí ó má di enginia fun ohun ọ̀gbìn ni Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ fún Nigerian Society of Engineers, Nigeria Institution of Agriculture Engineers àti Nigeria Institute of Food Science and Technology.<ref name="MyEng1" /> == Iṣẹ́ == Ó darapọ̀ mọ́ Ilé iṣẹ́ ADFARM Ltd gẹ́gẹ́ bí olùdarí. Ó di olùkọ́ fún ìṣirò ni ilé ẹ̀kọ́ Epe Grammar School àti Our Lady of Apostles Secondary school ni ìlú Èkó. Ní ọdún 1982, ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Yaba College of Technology níbi tí ó tí ń kọ ìṣirò fun àwọn akẹ́kọ̀ọ́ enginia. Ó di olórí fún ẹkà tekinology fún oúnjẹ ní ọdún 1996 di 1998 ni ilé ẹ̀kọ́ gíga náà.<ref name="auto1">{{Cite web|title=Engineers groom students in project, technology designs|url=https://guardian.ng/property/engineers-groom-students-in-project-technology-designs/|last=Gbonegun|first=Victor|date=20 May 2019|website=The Guardian|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201024837/https://guardian.ng/property/engineers-groom-students-in-project-technology-designs/|archive-date=1 December 2020|access-date=19 May 2020|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=YABATECH "Reverse Engineering: Panacea To Waste, Not Want Not"- Idiat Amusu|url=https://www.myengineers.com.ng/2015/06/05/yabatech-reverse-engineering-panacea-to-waste-not-want-not-idiat-amusu/|date=5 June 2015|website=My Engineers|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.com.ng/books?id=5a1ub6Q_0rEC&pg=PR12&dq=%22Idiat+Amusu%22+-wikipedia&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj4rsiPiKLpAhVHXhUIHYjACMsQ6AEIJjAA#v=onepage&q=%22Idiat+Amusu%22+-wikipedia&f=false|title=Case Studies in Food Microbiology for Food Safety and Quality|first=Rosa K.|last=Pawsey|date=9 May 2002|publisher=Royal Society of Chemistry|via=Google Books}}</ref> Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ fún Council for the Regulation of Engineering in Nigeria, Nigerian Society of Engineers, Association of Professional Women Engineers in Nigeria (APWEN)<ref>{{Cite web|url=https://apwen.org/past-presidents/4th-apwen-president|title=4th Apwen President|website=APWEN}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, Nigerian Society of Engineers, Nigerian Institution of Agricultural Engineers ati Nigerian Institute of Food Science and Technology.<ref>{{Cite web|url=https://limbsforlifenigeria.org/team/engr-idiat-amusu|title=Limbs For Life Nigeria|website=limbsforlifenigeria.org}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Women Engineers, NNPC give 9 year-old, 9 other girls scholarships to university level|url=https://globalpatriotnews.com/women-engineers-nnpc-give-9-year-old-9-other-girls-scholarships-to-university-level/|last=|first=|date=|website=Global Patriot News|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190820114253/https://globalpatriotnews.com/women-engineers-nnpc-give-9-year-old-9-other-girls-scholarships-to-university-level/|archive-date=20 August 2019|access-date=|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://scholar.google.com/scholar?q=%22Idiat+Amusu%22|title=Google Scholar|website=scholar.google.com}}</ref> Ní ìrántí àwọn iṣẹ́ ribiribi tí ó ti ṣe, NSE wá ṣe eto ìdíje tí wọn pè ní Project Skill Competition tí wọn sì má ń ṣe ní ekan lọ́dún láti lè yẹ síi. Ètò nan má wáyé ní ìpínlè Èkó, ó sì wá fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ni Secondary school.<ref>{{Cite web|title=Ikeja Engineers to Honour Idiat Amusu as Branch organizes Project Skill Competition for Schools|url=https://www.myengineers.com.ng/2019/05/13/ikeja-to-honour-idiatamusu-as-branch-organizes-project-skill-for-schools/|date=13 May 2019|website=My Engineers|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://engineersforum.com.ng/2019/05/16/keke-high-school-emerges-winner-of-the-idiat-amusu-project-skill-competition-2019/|title=Keke High School Emerges Winner Of The Idiat Amusu Project Skill Competition 2019 -|date=16 May 2019}}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://engineersforum.com.ng/2019/05/18/amusu-the-society-was-not-prepared-to-employ-female-engineers/|title=Amusu: The Society Was Not Prepared To Employ Female Engineers -|date=18 May 2019|access-date=19 May 2020|archive-date=27 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127112238/https://engineersforum.com.ng/2019/05/18/amusu-the-society-was-not-prepared-to-employ-female-engineers/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=NSE begins grooming next generation young engineers to lead Nigeria’s technology revolution|url=https://nnn.com.ng/nse-begins-grooming-next-generation-young-engineers-to-lead-nigerias-technology-revolution/|last=Alegba|first=Grace|date=16 May 2019|website=|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191208165600/https://nnn.com.ng/nse-begins-grooming-next-generation-young-engineers-to-lead-nigerias-technology-revolution/|archive-date=8 December 2019|access-date=|dead-url=yes}}</ref> == Àwọn Ìtọ́kasí == {{reflist}} rjijmf7wu4fe8uw1gx836faa1041voe Kìrúndì 0 69462 639898 576195 2026-11-08T01:33:54Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639898 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = Rundi | nativename = ''Ikirundi'' | states = [[Burundi]] | region = | ethnicity = [[Hutu]], [[Tutsi]], and [[Great Lakes Twa|Twa]] | speakers = 8.8 million | date = 2007 | ref = ne2007 | familycolor = Niger-Congo | fam2 = [[Atlantic–Congo languages|Atlantic–Congo]] |fam3=[[Volta-Congo]] | fam4=[[Benue–Congo languages|Benue–Congo]] |fam5=[[Bantoid]] |fam6=[[Southern Bantoid languages|Southern Bantoid]] |fam7=[[Bantu languages|Bantu]] |fam8=[[Northeast Bantu languages|Northeast Bantu]] |fam9=[[Great Lakes Bantu languages|Great Lakes Bantu]] |fam10={{nowrap|[[Rwanda-Rundi language|Rwanda-Rundi]] (D62)}} | script = [[Latin script|Latin]] | nation = {{BDI}} | iso1 = rn | iso1comment = Rundi | iso2 = run | iso2comment = Rundi | iso3 = run | iso3comment = Rundi | glotto = rund1242 | glottoname = Rundi | glotto2 = rund1241 | glottoname2 = Rundi-Kitwa | guthrie = JD.62 | notice = IPA }} '''Kirundi''',<ref>{{cite web |url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/kirundi |title=Kirundi |work=Oxford Dictionaries, British & World English |publisher=Oxford University Press |access-date=2017-07-05 |archive-date=2017-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011141219/https://en.oxforddictionaries.com/definition/kirundi |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=Kirundi |title=Kirundi |work=American Heritage Dictionary |publisher=Houghton Mifflin Harcourt Publishing Company |access-date=2017-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011141219/https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=Kirundi |archive-date=2017-10-11 |url-status=dead }}</ref> tí a mọ̀ bákanáà bíi '''Rundi''',<ref name="Glottolog" /><ref>{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/language/run |title=Rundi |work=[[Ethnologue]]: Languages of the World |edition=20th |publisher=SIL International |location=Dallas, Texas |editors=Simons, Gary F. and Charles D. Fennig |year=2017 |access-date=2017-07-05}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/rundi |title=Rundi |work=Collins English Dictionary |publisher=HarperCollins Publishers |access-date=2017-07-05}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Rundi |title=Rundi |work=Merriam-Webster Dictionary |publisher=Merriam-Webster, Incorporated |access-date=2017-07-05}}</ref> ni [[Bantu language|èdè Bàntú]] tó jẹ́ èdè àwọn ènìyàn mílíọ́nù 9 ní [[Burundi]] àti ní apá [[Tanzania]] àti [[Democratic Republic of the Congo]], àti ní [[Uganda]]. ==Itokasi== {{reflist}} [[ẹ̀ka:Àwọn èdè Bùrúndì]] no3ukgm3bztbaxid35otgxa6wbm76he Egbògi Alábùkún 0 69487 639789 598853 2026-11-07T21:36:49Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639789 wikitext text/x-wiki '''Egbògi Alábùkún''' jẹ́ oògùn tí olóògbé [[Jacob Ṣógbóyèga Odùlatẹ̀]] ṣàwárí rẹ̀ ní ọdún 1981, lásìkò tí [[ìmúnisìn]] àwọn Gẹ̀ẹ́sì ilẹ̀ [[Britain]] lágbara gidi. Oògùn yí .<ref>{{cite web|last1=Admin|title=The life and times of Jacob odulate|url=http://www.newsheadlines.com.ng/showtime-people/2015/04/18/meet-jacob-odulate-the-inventorfounder-of-alabunkun-powder/|website=News Headlines|accessdate=7 February 2017|archive-date=8 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170208034811/http://www.newsheadlines.com.ng/showtime-people/2015/04/18/meet-jacob-odulate-the-inventorfounder-of-alabunkun-powder/|dead-url=yes}}</ref><ref name=yorubaparapo>{{cite web|last1=Admin|title=Yoruba who have made us proud|url=http://yorubaparapo.com/thread/46/celebrate-odua-son?page=|website=Yoruba Parapo|accessdate=7 February 2017|archive-date=7 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170207192611/http://yorubaparapo.com/thread/46/celebrate-odua-son?page=|dead-url=yes}}</ref> Púpọ̀ nínú àwọn èlò oògùn yí ni wọ́n kó jọ láti ìlú [[Liverpool]]. ==Àwọn èròjà inú egbògi náà== Awọn ohun èlò tí wọ́n fi se egbògi Alábùkún oníyẹ̀fun ni * acetylsalicylic acid àti caffeine. Àwọn wọ̀nyí jẹ́ ojú-lówó jùlọ tí iye èròja acetylsalicylic acid sì jẹ́ 760&nbsp;mg nígbàbtí èlò caffeine jẹ́ 60&nbsp;mg tí àpapọ̀ èlò méjèjì yí jẹ́ 820&nbsp;mg. ==Ìwúlò egbògi yí== Lára àwọn ohun tí wọ́n ma ń lo egbògi yí fún ni: # [[gbọ̀fun gbọ̀fun]] (sore throat]], # [[akokoro]] (thoothache), # [[ẹ̀jẹ̀ dídì]](blood cloth) ati bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.<ref>{{cite web|last1=EDWARD-EKPU|first1=UWAGBALE|title=The Nigerian pharmacist who invented alabukun powder 100 years ago|url=https://scitechafrica.wordpress.com/2017/02/04/the-nigerian-pharmacist-who-invented-alabukun-powder-almost-100-years-ago/|website=Science Tech Africa|accessdate=7 February 2017|archive-date=7 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170207192622/https://scitechafrica.wordpress.com/2017/02/04/the-nigerian-pharmacist-who-invented-alabukun-powder-almost-100-years-ago/|dead-url=yes}}</ref> Ìmọ̀ ìwádí ìjìnlẹ̀ ní oògùn ati egbògi sọ wípé Alábùkún ma ń dèna ìfúnpọ̀ tàbí dídìpọ̀ [[ẹ̀jẹ̀]] ní agọ́ ara. Ó tun ń ṣiṣẹ́ fún ara ríro, ó sì ma ń jẹ́ kí ẹni tí ó bá lòó ó mí sókè sódò dára dára. ==Ìpalára egbògi yí== Wọ́n fi kun wípé bí a bá si egbògi yí lò, ó lè fa àwọn [[àìsàn]] wọ̀nyín nínú ara.: * [[Ikọ́ fére]] (asthma) * [[èébì]] (vomiting) * [[òyì]](nausea) àti bbl Egbògi yí gbajúmọ̀ tó bẹ́ẹ̀ tí ó ṣì fi wà lórí àtẹ láti nkan bí ọgọ́rún ùn ọdún sẹ́yìn tí tí di òní. Àwọn orílẹ̀-èdè bí [[Nàìjíríà]], [[Benin]] [[Cameroon]], [[Ghana]] àti àwọn agbègbè kọ̀ọ̀kan ní ilẹ̀ [[Europe]] náà ni wọ́n ti ń lo egbògi yí. ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{Reflist}} p9fxtm50bsp5fol90fbt3ebxyc2k926 Amitabh Bhattacharjee 0 69988 639717 598594 2026-11-07T20:05:57Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639717 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Amitabh Bhattacharjee | nick name = Papai | image = | birth_date = {{Birth date and age|1973|8|15|df=y}} | birth_place = [[New Delhi]], [[New Delhi]], India | spouse(s) = {{married|[[Sukanya Bhattacharjee]]|2014}} | homepage = [http://www.amitabhbhattacharjee.com/#!/page_Home] | website = [http://www.amitabhbhattacharjee.com/#!] | occupation = Actor |nationality =Indian }} '''Amitabh Bhattacharjee''' (ọjọ́ìbí 15 August 1973)<ref name="Bengal Tigers">{{cite web|title=Bengal Tigers|url=http://celebsports.in/modules-menu/bengal-tigers|work=celebsports.in|accessdate=10 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120527195208/http://celebsports.in/modules-menu/bengal-tigers|archive-date=27 May 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ni òṣeré ará [[India]] tó ún ṣeré nínú àwọn fílmù èdè [[Bengali language|Bengali]] àti [[Hindi]].<ref name="Amitabh Bhattacharjee – Exclusive Interview">{{cite web|title=Amitabh Bhattacharjee – Exclusive Interview|url=http://calcuttatube.com/amitabh-bhattacharjee-exclusive-interview/1352/|publisher=Calcutta Tube|accessdate=10 July 2012}}</ref> Ó dàgbà ní [[Delhi]]. Ó kọ́kọ́ ṣeré nínú fílmù ''Rasta'', tí [[Bratya Basu]] ṣe olùdarí, pẹ̀lú [[Mithun Chakraborty]].<ref>{{Cite web|url=http://calcuttatube.com/entertainment/actors/amitabh-bhattacharjee/|title=Amitabh Bhattacharjee {{!}} Calcutta Tube|website=calcuttatube.com|language=en-US|access-date=2017-11-10}}</ref> Ó ti kópa nínú ọ̀pọ̀ fílµu lédè Bengali àti Hindi.<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1021122/asp/calcutta/story_1407120.asp|title=The Telegraph - Calcutta|website=www.telegraphindia.com|access-date=2017-11-10}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://m.indiablooms.com/showbiz-details/T/5207/kanamachi-bho-bho-exploring-a-child-s-world-movie-releasing-on-friday.html|title=Kanamachi Bho Bho: Exploring a child's world, movie releasing on Friday {{!}} Indiablooms - First Portal on Digital News Management|last=Indiablooms|work=Indiablooms.com|access-date=2017-11-10|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231014022407/https://www.m.indiablooms.com/showbiz-details/T/5207/kanamachi-bho-bho-exploring-a-child-s-world-movie-releasing-on-friday.html|archivedate=2023-10-14|deadurl=yes}}</ref> ==Itokasi== {{reflist}} {{igbesiaye|1973||Bhattacharjee Amitabh}} [[ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Índíà]] swprk2gys4yxjuzesb49b8y8qfv9sfs Ada Udechukwu 0 70132 639677 616135 2026-11-07T19:33:08Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639677 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Ada Udechukwu|birth_date=1960|birth_place=Enugu, Naijiria|citizenship=Naijiria|education=ede geesi, University of Nigeria|alma mater=UniUniversity of Nigeria|occupation=osere ati akewi}} '''Ada Udechukwu''' (bii ni odun 1960) je osere ati akewi ni orile ede Naijiria. == Itan Ibeerepepe aiye re == Won bi Ada si ipinle Enugu. Baba re je omo eya Igbo, iya re si je omo ile Amerika.<ref>{{Cite web|title=The Poetics of Line|url=https://africa.si.edu/exhibits/ada.htm|website=africa.si.edu|access-date=2020-05-28|archive-date=2020-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028061608/https://africa.si.edu/exhibits/ada.htm|dead-url=yes}}</ref> Ada dagba ni orile ede Naijiria sugbon oun ati awon molebi re lo si ilu Amerika nigba ti ogun biafra bere, won si pada leyin ti ogun na pari.<ref>{{Cite web|title=TOP 10 MOST FAMOUS NIGERIANS IN ART, MUSIC AND SCULPTURE|url=https://www.traveldigest.com.ng/index.php/dummy-category-6/item/655-top-10-most-famous-nigerians-in-art-music-and-sculpture|website=www.traveldigest.com.ng|language=en-gb|access-date=2020-05-28|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209054012/https://traveldigest.com.ng/index.php/dummy-category-6/item/655-top-10-most-famous-nigerians-in-art-music-and-sculpture|dead-url=yes}}</ref> O je omo ise Chinua Achebe, o si gboye bachelor's degree ninu ede geesi ni ile eko giga ti University of Nigeria ni odun 1981. Leyin odun die, o beere si ni ya aworan si ara aso, awon ise ti o ti se wa ni Newark Museum of Art.<ref>{{Cite web|url=https://www.newarkmuseumart.org/search-our-collection|title=Search Our Collection {{!}} Newark Museum|website=www.newarkmuseumart.org|access-date=2020-03-07|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320075650/https://www.newarkmuseumart.org/search-our-collection|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/08/16/arts/design/some-of-simon-ottenbergs-gifts-in-the-art-of-translation.html|title=Nigeria in the Middle of Newark|last=Cotter|newspaper=The New York Times|date=15 August 2013|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> Udechukwu je ikan laarin awon obinrin ti o wa ni egbe Nsukka.<ref>{{Cite web|url=https://africa.si.edu/exhibits/ada.htm|title=The Poetics of Line|website=africa.si.edu|access-date=2020-03-07|archive-date=2020-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028061608/https://africa.si.edu/exhibits/ada.htm|dead-url=yes}}</ref> Ada Udechukwu je gbajumo akowe ati akewi. o ti ko awon iwe bii ''Woman ati'' ''Me<ref>{{Cite book|last=Udechukwu, Ada Obi, 1960-|title=Woman, me|date=1993|publisher=Boomerang Press|isbn=3-9802212-7-X|location=Bayreuth, Germany|oclc=28832296}}</ref>'' eyi ti ile ise Boomerang Press gbe jade. Iwe ranpe (''Night Bus'') ti o ko wa ni oju iwe iroyin ti ''The Atlantic''. ==Awon Itokasi== 0uxx5d3pdca7wvxu5qz9x8o9zdou40d Rahama Sadau 0 70147 640009 612482 2026-11-08T05:48:16Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640009 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|image=[[File:Rahama Sadau.png|thumb|]] |years_active=2013–titi di isinyii|awards=[[#Awards|See below]]|children=|relatives=|spouse=|credits={{unbulleted list |''Sons of the Caliphate'' |''Up North'' |''Shuga (TV series)|MTV Shuga'' |''If I Am President'' }}|occupation=osere <br> olorin <br>onijo|alma mater=Eastern Mediterranean University|caption=Sadau gege bi agunbaniro ni nu fiimu MTV Shuga<ref name=jjj>{{Citation|title=MTV Shuga Naija: Episode 1|url=https://www.youtube.com/watch?v=wxH7kqyYJvU|language=en|access-date=9 February 2020}}</ref>|education=degree akoko|networth=|nationality=Nigerian|birth_place=[[Kaduna]], Nigeria|birth_date={{birth date and age|1993|12|7|df=y}}|name=Rahama Sadau|website={{url|rahamasadau.com}}}}'''Rahama Sadau''' (ti a bi ni ọjọ keje Oṣu kejila ọdun 1993) jẹ oṣere ọmọ Nàìjíríà, ase fiimu ati akorin. Ilu [[Kàdúná|Kaduna]] ni a bi si ,ibe na de lo dagba si. Rahama kopa ninu awọn idije ijó ati ere nigba ti owa ni ọmọde ati lakoko awọn ile-iwe rẹ. O dide si okiki ni ipari ọdun 2013 lẹhin ti o darapọ mọ Ile- iṣẹ fiimu fiimu Kannywood pẹlu fiimu akọkọ rẹ ''Gani ga Wane'' . Rahama farahan ninu ọpọlọpọ awọn fiimu Naijiria ni Hausa ati Gẹẹsi o si jẹ ọkan ninu awọn oṣere Naijiria diẹ ti o sọ [[Èdè Híndì|Hindi]] daradara. O jẹ olubori ti ''oṣere'' ti o ''dara julọ'' (Kannywood) ni [[:en:City_People_Entertainment_Awards|City People Entertainment Awards]] ni ọdun 2014 ati 2015. <ref>http://www.premiumtimesng.com/arts-entertainment/hausa-movies-arts-entertainment/188598-kannywood-rahama-sadau-adam-zango-others-win-at-city-people-awards-2015.html</ref> <ref>http://allafrica.com/stories/201509071367.html</ref> O tun ṣẹgun Oṣere ti o dara julọ ti ''Afirika'' ni 19th Awards Fiimu Afirika ni ọdun 2015 nipasẹ Afirika Voice. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/rahama-sadau-5-things-you-probably-dont-know-about-kannywood-actress/vt2dfnb |access-date=2020-10-06 |archive-date=2020-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008150901/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/rahama-sadau-5-things-you-probably-dont-know-about-kannywood-actress/vt2dfnb |dead-url=yes }}</ref> <ref>http://auditions.ng/archives/actor/rahama-sadau{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ni ọdun 2017, o di olokiki Hausa akọkọ lati farahan ninu awọn gbajumọ mẹwa Awọn Gbajumọ Awọn Obirin Naijiria to dara julọ. <ref>http://www.premiumtimesng.com/arts-entertainment/hausa-movies-arts-entertainment/193176-ali-nuhu-adam-zango-others-win-awards-in-london.html</ref> Ni gbogbo iṣẹ rẹ, Sadau ti jẹ oṣere ti o nšišẹ, ti o han ni awọn fiimu mejeeji ati awọn fidio orin. == Aye ati iṣẹ == Rahama Ibrahim Sadau ni a bi ni [[Ìpínlẹ̀ Kàdúná|Ipinle Kaduna]], Ariwa iwọ-oorun Naijiria ti o jẹ olu ilu akọkọ ti [[Agbègbè Apáàríwá Nàìjíríà|Ipinle Ariwa ti]] tẹlẹ ti Nigeria si Alhaji Ibrahim Sadau. O dagba pẹlu awọn obi rẹ ni Kaduna lẹgbẹẹ awọn omo iya rẹ mẹta Zainab Sadau, Fatima Sadau, Aisha Sadau ati arakunrin Haruna Sadau. <ref>https://www.manpower.com.ng/people/15996/rahama-sadau</ref> . Sadau darapọ mọ ile- iṣẹ fiimu fiimu Kannywood ni ọdun 2013 nipasẹ Ali Nuhu <ref>https://www.blueprint.ng/social-media-criticisms-dont-bother-me-rahama-sadau/</ref> . O ṣe awọn ipa kekere diẹ ṣaaju ki o to loruko lati iṣẹ rẹ ni ''Gani ga Wane'' lẹgbẹẹ oṣere Kannywood Ali Nuhu . <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://stargist.com/entertainment/nigerian_celebrity/rahama-sadau-biographyrahama-sadau-wikipediarahama-sadau-profile/ |access-date=2020-10-06 |archive-date=2019-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418061726/https://stargist.com/entertainment/nigerian_celebrity/rahama-sadau-biographyrahama-sadau-wikipediarahama-sadau-profile/ |dead-url=yes }}</ref> Ni ọjọ keta Oṣu Kẹwa ọdun 2016, Ẹgbẹ Awọn Onisẹṣe Motion ti Nigeria (MOPPAN), eyiti o jẹ alakoso ni Kannywood, da a duro lati kannywood fun fifihan ninu fidio orin aladun pẹlu akọrin ilu [[Jos]] kan, ti oruko re je Classiq. Ni ọdun kan lẹhin ọdun 2017, o kọwe lati toro gafara ni owo MOPPAN. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://guardian.ng/saturday-magazine/rahama-sadau-apologises-to-moppan/ |access-date=2020-10-06 |archive-date=2020-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008200247/https://guardian.ng/saturday-magazine/rahama-sadau-apologises-to-moppan/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>https://www.pinterest.com/pin/538883911647535295/?d=t&mt=signup</ref> <ref>https://www.theguardian.com/world/2016/oct/19/rahama-sadau-ban-nigeria-religious-divides-rap-video-i-love-you-classiq</ref> <ref>https://www.vanguardngr.com/2016/10/ban-immoral-rahama-sadau-highlights-northsouth-split/</ref> . Ni Oṣu Kini ọdun 2018, Gomina ti [[Ìpínlẹ̀ Kánò|Ipinle Kano]] Dokita Abdullahi Ganduje lo gba le, leyin ti o b won saro <ref>https://www.vanguardngr.com/2018/01/kano-actress-banned-romantic-video-pardoned/</ref> . Ni ọdun 2016 amo gege bi "Oju ti Kannywood". Ni Oṣu Kẹwa ọdun, <ref name="shuga" /> Sadau ṣe ifihan ninu jara fiimu kan lori EbonyLife TV . <ref>http://www.vanguardngr.com/2016/10/banned-hausa-actress-rahama-sadau-resurfaces-ebonylife-tv-new-drama-series/</ref> Ni ọdun 2017, o da ile-iṣẹ iṣelọpọ kan kale ti a npè ni ''Sadau Pictures'' ni bi ti o gbe fiimu akọkọ rẹ, ''Rariya jade'' <ref>http://hausafilms.tv/film/rariya</ref> Ali Nuhu, [[Sani Musa Danja]], Sadiq Sani Sadiq ati Fati Washa mi awon irawo ere na. O pada si oṣere lati mu olukọ ọmọ ni MTV Shuga . <ref name="shuga">https://www.mtvshuga.com/naija/character/yasmin-mtv-shuga-naija/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201008150903/https://www.mtvshuga.com/naija/character/yasmin-mtv-shuga-naija/ |date=2020-10-08 }} m</ref> Ni ọdun 2019 MTV Shuga pada wa si wa ni Nigeria fun jara 6, "Choices", ati Sadau jẹ ọkan ninu awọn oṣere ti n pada fun jara tuntun eyiti o wa pẹlu [[Timini Egbuson]], Yakubu Mohammed, [[Uzoamaka Aniunoh]] ati Ruby Akabueze. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.dailytrust.com.ng/mtv-shuga-naija-returns-with-choices-this-october.html |access-date=2020-10-06 |archive-date=2020-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200503021655/https://www.dailytrust.com.ng/mtv-shuga-naija-returns-with-choices-this-october.html |dead-url=yes }}</ref> == Ẹkọ == Sadau kẹkọọ Isakoso Ẹda Eniyan ni ile-iwe ti Iṣowo ati Iṣuna ti [[:en:Eastern_Mediterranean_University|Eastern Mediterranean University]] ni Northern Cyprus. <ref>https://ww1.emu.edu.tr/en/news/news/famous-nigerian-actress-rahama-sadau-chooses-emu/1206/pid/2469</ref> == Awọn ẹmi eye == Awọn ami ẹyẹ ti Rahama Sadau gba. {| class="wikitable sortable" !Odun ! Eye ! Ẹka ! Fiimu ! Esi |- ! scope="row" | Ọdun 2014 | Oṣere ti o dara julọ (Kannywood) | City People Entertainment Awards | ''Kannywood''| {{won}} |- ! scope="row" | 2015 | Oṣere ti o dara julọ (Kannywood) | City People Entertainment Awards | ''Kannywood''| {{won}} |- ! scope="row" | 2017 | Oṣere Afirika ti o dara julọ | African Voices | ''Kannywood''| {{won}} |- |} == Filmography == {| class="wikitable" !Fiimu ! Odun |- | Zero Hour | 2019 |- | Up North | 2018 |- | If I Am President | 2018 |- | Aljannar Duniya | N / A |- | Adam | 2017 |- | Ba Tabbas | 2017 |- | MTV Shuga Naija | 2017 |- | Rariya | 2017 |- | TATU | 2017 |- | Rumana | 2017 |- | Sons of the caliphate | 2016 |- | The Other Side | 2016 |- | Kasa Ta | 2015 |- | Wutar Gaba | 2015 |- | Sallamar So | 2015 |- | Wata Tafiya | 2015 |- | Halacci | 2015 |- | Gidan Farko | 2015 |- | Ana Wata ga Wata | 2015 |- | Alkalin Kauye | 2015 |- | Jinin Jiki Na | Ọdun 2014 |- | Hujja | Ọdun 2014 |- | Garbati | Ọdun 2014 |- | Kaddara Ko Fansa | Ọdun 2014 |- | Kisan Gilla | Ọdun 2014 |- | Mati da Lado | Ọdun 2014 |- | Sabuwar Sangaya | Ọdun 2014 |- | Sirrin Da Ke Raina | Ọdun 2014 |- | Nitorina Aljannar Duniya | Ọdun 2014 |- | Suma Mata Ne | Ọdun 2014 |- | Farin Agbodo | Ọdun 2013 |- | Gani Ga Wane | Ọdun 2013 |- | Da Kai Zan Gana | Ọdun 2013 |- | Mai Farin Jini | Ọdun 2013 |- |} <ref>http://hausafilms.tv/actress/rahma_sadau</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1993]] [[Ẹ̀ka:Pages with unreviewed translations]] cauc0uf88wyzo8wdbenh5pyutxi56rc Ini Edo 0 70155 639856 597353 2026-11-07T23:43:25Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639856 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=|image=Ini-Edo-1.jpg|image_size=|birth_name=Iniobong Edo Ekim|birth_date={{birth date and age|1982|04|23|df=y}}<ref name="James2013">{{Citation |first1 = Osaremen Ehi |last1 = James |title = Celebrity Birthday: Ini Edo Adds Another Year, Turns 31 |work = Nigeria Films |publisher = NFC Media Group |date = April 23, 2013 |url = http://www.nigeriafilms.com/news/21349/14/celebrity-birthday-ini-edo-adds-another-year-turns.html |accessdate = 2013-05-11 |postscript = . |archive-date = 2016-04-23 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160423012500/http://www.nigeriafilms.com/news/21349/14/celebrity-birthday-ini-edo-adds-another-year-turns.html |dead-url = yes }}</ref> <ref>[https://nsiba.com.ng/2018/04/23/ini-edo-biography/ ]{{dead link|date=May 2020}}</ref>|birth_place=[[Akwa Ibom]],<ref name="James2013" /> [[Nigeria]]|alma_mater=[[University of Uyo]]<br>[[University of Calabar]]<br>[[National Open University of Nigeria]]|occupation=[[osere]]|years_active=2000–titi di isiyin|spouse=Philip Ehiagwina (2008–2014)<ref name="OD2013">{{Citation |title = Ini Edo: Married But Living Single, Refuse To Join Her Husband In The U.S |work = Osun Defender |date = May 3, 2013 |url = http://www.osundefender.org/?p=99707 |accessdate = 2013-05-11 |postscript = . |archive-date = 2018-10-07 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181007023150/http://www.osundefender.org/?p=99707 |dead-url = yes }}</ref>}}'''Ini Edo''' (ti a bi ni ọjọ matelogun, osu kerin ni odun 1982) jẹ oṣere ọmọ Nàìjíríà.<ref>{{Cite web |date=2021-12-03 |title=Why I chose to welcome my baby via surrogacy - Ini Edo |url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/498871-why-i-chose-to-welcome-my-baby-via-surrogacy-ini-edo.html |access-date=2022-03-15 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ini Edo |url=https://www.imdb.com/name/nm2215609/bio |access-date=2022-06-17 |website=IMDb |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-05-17 |title=Actress, Ini Edo leads campaign to end violence against women in Ekiti politics |url=https://www.vanguardngr.com/2022/05/actress-ini-edo-leads-campaign-to-end-violence-against-women-in-ekiti-politics/ |access-date=2022-06-17 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref> O bẹrẹ iṣẹ fiimu rẹ ni ọdun 2000, <ref name=":0">http://www.takemetonaija.com/2014/10/actress-ini-edo-biography-life-and-news.html?m=1#sthash.9iuRkWtx.dpuf</ref> ati pe o ti ṣe ifihan ni diẹ sii ju awọn fiimu ogorun lati igba akọkọ rẹ. Ni ọdun 2013, o jẹ adajọ fun ''Miss Black Africa UK Pageant''. Ni ọdun 2014, [[Àjọ àwọn Orílẹ̀-èdè|Ajo Agbaye]] yan Iyaafin Edo gẹgẹ bi [[United Nations Human Settlements Programme|Aṣoju Agbaye Awọn]] Eto [[United Nations Human Settlements Programme|Ibugbe ti Ajo]] Agbaye. <ref>[http://allafrica.com/stories/201104150068.html "Nollywood meet Bollywood As UN-Habitat Appoints Youth Envoys."], ''[[AllAfrica.com]]'', 14 April 2011. Retrieved on 8 May 2014.</ref> == Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ == Ini Edo jẹ omo [[Ọmọ Ibibio|Ibibio]] lati [[Ìpínlẹ̀ Akwa Íbọm|ipinlẹ Akwa Ibom]] ni apa guusu-guusu ti Naijiria, ko jinna si Calabar. Olukọ ni iya rẹ, baba rẹ si jẹ alàgba ijọ. O ni idagbasoke ti o muna, ekeji ti awọn ọmọ mẹrin, awọn ọmọbinrin mẹta, ọmọkunrin kan. O lọ si Ile-ẹkọ giga Cornelius Connely ni [[Uyo]] . O pari ile- [[Yunifásítì ìlú Uyo|ẹkọ giga ti Yunifasiti ti Uyo]] nibiti o ti gba Iwe-ẹkọ giga ni Theatre Arts. O tun pari eto ẹkọ ''bachelors'' ni [[Yunifásítì ìlú Calabar|University of Calabar]] nibi ti o ti kọ Gẹẹsi. Ni ọdun 2014 o gba sikolashipu lati kawe ofin ni National Open University of Nigeria . <ref>{{Cite news|url=http://naijagists.com/ini-edo-gets-university-scholarship-admission-to-study-law-at-noun/|title=Ini Edo Gets University Scholarship & Admission To Study Law At NOUN|access-date=2017-12-21}}</ref> == Iṣẹ iṣe == Iṣẹ oṣere rẹ bẹrẹ ni ọdun 2003 <ref>{{Cite news|url=https://naijagists.com/ini-edo-biography-wedding-video-and-pictures/|title=Ini Edo Biography, Life History, Wedding Video, Latest News & Pictures|date=2011-10-27|work=NaijaGistsBlog Nigeria, Nollywood, Celebrity ,News, Entertainment, Gist, Gossip, Inspiration, Africa|access-date=2018-05-24|language=en-US}}</ref> pẹlu iṣafihan akọkọ rẹ ni ''Thick Madam.'' Olupilẹṣẹ ṣe awari rẹ ni afẹnuka ti o lọ. Aṣeyọri rẹ wa ni 2004 nigbati o ṣiṣẹ ni ''World Apart'' . O ti han ni awọn fiimu ti oju ogorun lo ; o jẹ ọkan ninu awọn oṣere ti o ṣaṣeyọri julọ ni Nigeria. O ti ṣe yiyan "Oṣere Ti o dara julọ " ni Awọn Awards Awards ile Afirika elekankala fun iṣẹ rẹ ninu fiimu “''While You Slept''” <ref>{{Cite news|url=https://guardian.ng/life/ini-edo-reflects-on-how-passion-has-brought-her-this-far/|title=Ini Edo Reflects On Her Career Growth|date=2019-05-20|work=Guardian Nigeria|access-date=2020-05-06|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201010090858/https://guardian.ng/life/ini-edo-reflects-on-how-passion-has-brought-her-this-far/|archivedate=2020-10-10|deadurl=yes}}</ref> == Igbesi aye ara ẹni == Ni ọdun 2008, Ini Edo ni iyawo Philip Ehiagwina okunrin oniṣowo kan ti o da lori ile de Amẹrika. Igbeyawo pari ni Oṣu Kẹsan ọdun 2014 lẹhin ọdun mẹfa. <ref>{{Cite news|url=https://gistflare.com.ng/entertainers-turn-up-for-ini-edos-birthday-celebration/|title=Entertainers turn up for Ini Edo’s birthday celebration|date=2020-02-26|work=Gist Flare|access-date=2020-05-06|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.pmnewsnigeria.com/2020/02/26/ini-edo-finds-love-again/|title=Ini Edo finds love again|date=2020-02-26|work=PM News Nigeria|access-date=2020-05-06|language=en-US}}</ref> == Ifọwọsi == * Arabinrin GLO ni o jẹ fun ọdun mẹwa lati ọdun 2006 si 2016. <ref>{{Cite news|url=http://www.lailasblog.com/2016/10/ini-edo-thanks-glo-as-she-steps-aside.html?m=1|title=Ini Edo thanks Glo as she steps aside as their ambassador - Nigerian: Breaking News In Nigeria {{!}} Laila's Blog|date=2016-10-29|work=Nigerian: Breaking News In Nigeria {{!}} Laila's Blog|access-date=2017-12-21|language=en-US|archivedate=2017-01-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170102080411/http://www.lailasblog.com/2016/10/ini-edo-thanks-glo-as-she-steps-aside.html?m=1|deadurl=yes}}</ref> * Ni ọdun 2010 o lorukọ lati jẹ aṣoju iyasọtọ ti Noble Hair. <ref>{{Cite news|url=http://olorisupergal.com/noble-hair-range-unveil-ini-edo-as-the-brand-ambassador/|title=Noble Hair Range Unveil Ini Edo as the Brand Ambassador - Olori Supergal|date=2011-10-14|work=Olori Supergal|access-date=2017-12-21|language=en-US|archivedate=2017-01-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170101234217/http://olorisupergal.com/noble-hair-range-unveil-ini-edo-as-the-brand-ambassador/|deadurl=yes}}</ref> * Ini Edo jẹ aṣoju iyasọtọ ti Slim Tea Nigeria. * Ni ọdun 2019 o ti fowo si bi aṣoju fun ami iyasọtọ @MrTaxi_NG. <ref>{{Cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2019/10/superstar-actress-ini-edo-reveals-her-best-picture-of-the-year/|title=Superstar actress, Ini Edo, reveals her best picture of the year|date=2019-10-20|work=Vangaurd Newspaper|access-date=2020-05-06|language=en-US}}</ref> == Ipinnu iselu == Ini Edo ni a yan gege bi Oluranlọwọ pataki si Gomina Ipinle Akwa Ibom lori Asa Ati Irin-ajo nipasẹ [[Udom Gabriel Emmanuel]] ni ọdun 2016. <ref>{{Cite news|url=https://www.today.ng/culture/75690/ini-edo-appointed-special-assistant-on-tourism-to-aibom-governor|title=Ini Edo appointed Special Assistant on Tourism to A’Ibom Governor {{!}} TODAY.ng|access-date=2016-12-14}}</ref> == Filmography == {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! style="background:#B0C4DE;" |Odun ! style="background:#B0C4DE;" | Fiimu ! style="background:#B0C4DE;" | Ipa ! style="background:#B0C4DE;" | Awọn akọsilẹ |- | 2003 |Thick Madam | | |- | rowspan="3" | Ọdun 2004 |World Apart | Ulinma | Pẹlu Kenneth Okonkwo, Liz Benson ati [[Hilda Dokubo]] |- |Eye of the Gods | | Pẹlu [[Olu Jacobs]], Stephanie Linus, Muna Obiekwe |- |Beautiful FAces | | Pẹlu Stephanie Linus |- | rowspan="6" | 2005 |Ultimate Crisis | | Pẹlu [[Rita Dominic]] ati [[Olu Jacobs]] |- |The Begotten | | Pẹlu [[Rita Dominic]] |- |Only Love | | Pẹlu [[Rita Dominic]] ati [[Olu Jacobs]] |- |Last Game | | Pẹlu [[Rita Dominic]] |- |Despirate Billionaire | | Pẹlu [[Rita Dominic]] ati [[Kanayo O. Kanayo]] |- |Lonely Hearts | | Pẹlu Stephanie Linus |- | rowspan="5" | Ọdun 2006 |Girls Cot | | Pẹlu [[Genevieve Nnaji]], [[Rita Dominic]], Uche Jombo |- |Secret Fantasy | | Pẹlu Uche Jombo |- |Price of Fame | | Pẹlu Uche Jombo ati Mike Ezuruonye |- |Married to the Enemy | | pẹlu [[Mercy Johnson]], Desmond Elliot |- |Games Men Play | | pẹlu Chioma Chukwukwa, Jimy Ike, Kate Henshaw-Nuttal, Dakore Akande, Kalu Ikeagwu, Chinedu Ikedze |- | rowspan="2" | 2007 |Sleek Ladies | | Pẹlu [[Rita Dominic]] |- |Most Wanted Bachelor | | Pẹlu Uche Jombo ati Mike Ezuruonye |- | rowspan="3" | 2009 |Love Games | | Pẹlu Uche Jombo ati Jackie Appiah |- |Reloaded | Tayo | Pẹlu [[Ramsey Nouah]], Stephanie Linus, [[Rita Dominic]] Nse Ike Eptim ati Desmond Elliot |- |Live to Remember | | Pẹlu [[Mercy Johnson]] |- | Ọdun 2014 | Caro The Iron Bender | Caro | |- | |Royal Gift | | |- | |Blind kingdom | | |- | |Native Son | | |- | |Ghetto Queen | | Pẹlu [[Fúnkẹ́ Akíndélé|Funke Akindele]] |- | |Power of Beauty | | |- | |Political control | | |- | |Ass on Fire | | |- | |Breath Again | | |- | 2017 |The Patient | Nọọsi | Pẹlu Seun Akindele ati oludari nipasẹ Sobe Charles Umeh |- | 2019 |Chief Daddy | Ekanem | Ifihan Richard Mofe Damijo ati oludari ni Niyi Akinmolayan |} {{Div col}} *''Fatal Seduction'' *''The Greatest Sacrifice'' *''My Heart Your Home'' *''No Where to Run'' *''Stolen Tomorrow'' *''Sacrifice for Love'' *''Silence of the Gods'' *''Supremacy'' *''Too Late to Claim'' *''Total Control'' *''Traumatised'' *''War Game'' *''11:45... Too Late'' *''The Bank Manager'' *''The Bet'' *''Cold War'' *''Crying Angel'' *''Desperate Need'' *''Emotional Blackmail'' *''I Want My Money'' *''Last Picnic'' *''Living in Tears'' *''Living Without You'' *''Men Do Cry'' *''My Precious Son'' *''One God One Nation'' *''Weekend getaway'' *''Pretty Angels'' *''Red Light'' *''Royal Package'' *''Security Risk'' *''Songs of Sorrow'' *''Stronghold'' *''Tears for Nancy'' *''Unforeseen'' *''Eyes of Love'' *''Faces of Beauty'' *''Indecent Girl'' *''Indulgence'' *''I Swear'' *''Legacy'' *''Love Crime'' *''Love & Marriage'' *''Negative Influence'' *''Not Yours!'' *''The One I Trust'' *''Sisters On Fire'' *''Royalty Apart'' *''Never Let Go'' *''End of Do or Die Affair'' *''Darkness of Sorrows'' *''Final Sorrow'' *''Behind The Melody'' *''Memories of The Heart'' *''Royal Gift'' *''Dangerous'' *''Save The Last Dance'' *''Battle For Bride'' *''Caged Lovers'' *''In The Cupboard'' *''Hunted Love'' *''Anointed Queen'' *''A Dance For The Prince'' *''Bride's War'' *''Tears In The Palace'' *''Slip of Fate'' *''At All Cost'' *''Mad Sex'' *''The Princess of My Life'' *''[[Inale]]'' (2010) *''[[I'll Take My Chances]]'' (2011) *''Nkasi The Village Fighter'' *''Nkasi The Sprot Girl'' *''The Return of Nkasi'' * ''Soul of a Maiden'' * "Blood is Money" {{Div col end}} == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1982]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Pages with unreviewed translations]] df9uj3cnfm7vqou8ionfilxrg2iyrzl Omoni Oboli 0 70157 639981 630831 2026-11-08T04:57:47Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639981 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Omoni Oboli|image=Omoni Oboli.png|caption=Oboli ni ifi lo le fiimu ''[[Love Is War (2019 film)|Love Is War]]''|birth_date={{Birth date and age|1978|4|22|df=yes}}<ref name="iroko">{{cite web | url=http://irokotv.com/actor/494/omoni-oboli | title=Omoni Oboli | publisher=[[Irokotv]] | accessdate=14 October 2015 | archive-date=24 July 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180724032153/https://irokotv.com/actor/494/omoni-oboli | dead-url=yes }}</ref>|birth_place=[[Ilu Benin]] Edo State, Nigeria<ref name="iroko" />|spouse={{marriage|Nnamdi Oboli|2000}}<ref>{{cite web |url= http://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/omoni-oboli-actress-on-how-shes-still-married-17-years-later-id7008903.html |title= Omoni Oboli: Actress on how she's still married 17 years later |date= 18 July 2017 |publisher= pulse.ng |accessdate= 24 December 2017 |archive-date= 25 June 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180625000530/http://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/omoni-oboli-actress-on-how-shes-still-married-17-years-later-id7008903.html |dead-url= yes }}</ref>|children=meta|nationality=[[Nigerian]]|other_names=|education=Bachelor of Art in Foreign Languages|alma_mater=[[University of Benin (Nigeria)|University of Benin]]|occupation=Osere, Ako fiimu, oludari ere<ref name="source1">{{cite news|url=http://allafrica.com/stories/200909090465.html?viewall=1|title=Nigeria: Sexual Harassment Not Peculiar to Nollywood -Omoni|last=Medeme|first=Ovwe|date=9 September 2009|work=[[AllAfrica.com]]|publisher=[[AllAfrica Global Media]]|accessdate=11 March 2011}}</ref>|known_for=|yearsactive=2009- titi di asiko yi}}'''Omoni Oboli''' (ti wọn bi ni ọjọ kejidilogun osu Kẹrin ọdun 1978) jẹ oṣere ara ilu Nàìjíríà, onkọwe iwe, oludari fiimu, oludasiṣẹ ati onise fiimu oni-nọmba. O kẹkọọ ni [[:en:New_York_Film_Academy|New York Film Academy]] ati pe o ti kọ ọpọlọpọ awọn ifihan iboju, gege bi [[Arárọ̀míre|The Figurine]] (2009), ''[[:en:Anchor_Baby_(film)|Anchor Baby]]'' (2010), ''Fatal Imagination'', ''[[:en:Being_Mrs_Elliott|Being Mrs Elliott]]'', ''[[:en:The_First_Lady_(film)|The First Lady]]'' ati ''[[:en:Wives_on_Strike|Wives on Strike]]'' (2016). Ni ọdun 2018 o ṣe irawọ ati itọsọna fiimu awada,''[[:en:Moms_at_War|Moms at War]]'' . == Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ == Wọ́n bi Oboli ni [[Ìlú Benin|Ilu Benin]], [[Ìpínlẹ̀ Ẹdó|Ipinle Edo]] . O jẹ ọmọ Mosogar ni [[Ìpínlẹ̀ Dẹ́ltà|Ipinle Delta]] . Omoni Oboli kẹkọọ Awọn Ede Ajeji (pataki ni Faranse) ni [[Yunifásítì ìlú Benin|Yunifasiti ti Benin]], o si tẹwe pẹlu awọn ọlá (2nd Class Upper division). == Iṣẹ iṣe == Omoni bẹrẹ iṣẹ fiimu rẹ pẹlu ipa fiimu akọkọ rẹ ni ''[https://www.vanguardngr.com/2018/04/omoni-oboli-ageless/ Bitter Encounter]'' ni odun1996, nibi ti o ti ṣe akọwe. Ẹni ti o tẹle e ni ''[https://guardian.ng/saturday-magazine/the-rise-and-rise-of-queen-of-blockbusters-omoni-oboli/ Shame] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210620140810/https://guardian.ng/saturday-magazine/the-rise-and-rise-of-queen-of-blockbusters-omoni-oboli/ |date=2021-06-20 }}'' . Lẹhinna o lọ siwaju lati ṣe adaṣe ihuwasi abo ni awọn fiimu pataki mẹta; ''[https://www.vanguardngr.com/2013/05/what-binds-my-husband-and-i-omoni-oboli/ Not My Will]'', ''[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/265955-actress-omoni-oboli-unveils-new-book-the-stars-are-ageless-at-40.html Destined to Die]'' ''[https://guardian.ng/life/on-the-cover/stepping-into-character/ Another Campus Tale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181010020416/http://guardian.ng/life/on-the-cover/stepping-into-character/ |date=2018-10-10 }}'' . Lẹhin igbadun ise re fun igba diẹ ni ọdun 1996, Omoni fi ile-iṣẹ fiimu silẹ lati pari ẹkọ ile-ẹkọ giga rẹ. O ni iyawo lẹsẹkẹsẹ lẹhin ile-iwe ko pada si ile-iṣẹ titi di ọdun mẹwa nigbamii. Omoni ni ọpọlọpọ awọn ifihan iboju si kirẹditi rẹ, bi fiimu rẹ ''[[:en:Wives_on_Strike|Wives On Strike]]'' ati ''[https://web.archive.org/web/20200208143214/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/omoni-oboli-10-things-you-should-know-about-the-first-lady-actress/4jvndf4 The Rivals]'', fiimu ti o ṣe pẹlu ọrẹ rẹ ti o gba ẹbun fun Best International Drama ni New York International Independent Film & Video Festival. <ref name=":0">https://amp-pulse-ng.cdn.ampproject.org/v/s/amp.pulse.ng/entertainment/celebrities/award-winning-multi-talented-actress-omoni-oboli-id8603015.html?amp_js_v=a2&amp_gsa=1&usqp=mq331AQCCAE=#referrer=https://www.google.com&amp_tf=From%20%251$s&ampshare=https://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/award-winning-multi-talented-actress-omoni-oboli-id8603015.html{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> O jẹ fiimu Naijiria akọkọ ti o ṣe afihan lati ibẹrẹ ajọdun ni ọdun 2003.  Fiimu naa funni ni ipo irawọ meta ninu merin nipasẹ awọn adajọ ajọ naa.  Omoni ti ṣe awọn ipa oludari ni awọn fiimu akọkọ, pẹlu: ''[[:en:The_Figurine|The Figurine]]'' (2009), ''[[:en:Anchor_Baby|Anchor Baby]]'' (2010), ''[[:en:Being_Mrs_Elliot|Being Mrs Elliot]]'', ati ''[[:en:Fifty|Fifty]]'' (2015). O tun jẹ oṣere akọkọ lati [[Nollywood]] lati ṣẹgun oṣere ti o dara julọ ni awọn ayẹyẹ kariaye meji<ref>https://www.imdb.com/name/nm3729477/awards?ref_=nm_awd</ref> , ni ọdun kanna (2010). Eyi ni o ṣe ni [[:en:Harlem_International_Film_Festival|Harlem International Film Festival]]<nowiki/>ati Awọn Awards Fiimu [[Los Angeles]] fun ipa oludari rẹ ninu fiimu ''Anchor Baby'' <ref>https://www.imdb.com/name/nm3729477/awards?ref_=nm_awd</ref> == Awọn ẹbun ati Awọn yiyan == Ni ọdun 2010, o gba ẹbun naa fun Ẹya Erekusu ti o dara julọ ni Awọn Awards Fiimu Ilu Los Angeles, ati ẹbun fun oṣere ti o dara julọ ni [[:en:Harlem_International_Film_Festival|Harlem International Film Festival]]<ref>https://www.imdb.com/name/nm3729477/awards?ref_=nm_awd</ref>. Omoni ni a yan fun oṣere ti o dara julọ ninu ẹbun ipa ti o gbajuju ni [[:en:Africa_Movie_Academy_Awards|Africa Movie Academy Awards]].<ref>{{Cite web|url=http://gabzinc.com/2011/03/the-2011-africa-movie-academy-awards-nominees-list/|title=The 2011 Africa Movie Academy Awards Nominees List {{!}} ::GABz Incorporated::|website=gabzinc.com|language=en-US|access-date=2017-11-29|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201033520/http://gabzinc.com/2011/03/the-2011-africa-movie-academy-awards-nominees-list/|dead-url=yes}}</ref> ni odun 2011. Ni ọdun 2014, o bori fun oṣere Iboju nla ti odun na, ni Awọn ELOY awards odun 2014, fun fiimu rẹ ''jije Mrs Elliott''<ref>https://www.pulse.ng/lifestyle/events/eloy-awards-2014-red-carpet-and-awards-photosfull-list-of-winners/bd08wt3</ref> . Ni ọdun 2015, a fun Omoni ni Sun Nollywood “Ẹni ti Odun”, <ref>{{Cite news|url=http://www.playground.ng/2015/12/the-sun-nollywood-personality-of-the-year-2015-award-is-honour-money-cant-buy-actress-omoni-oboli/|title=The ''Sun Nollywood Personality'' of the Year 2015 Award is an Honour money cannot buy – Actress, Omoni Oboli - Playground.ng|date=2015-12-11|work=Playground.ng|access-date=2017-11-29|language=en-GB|archivedate=2018-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181003013736/http://www.playground.ng/2015/12/the-sun-nollywood-personality-of-the-year-2015-award-is-honour-money-cant-buy-actress-omoni-oboli/|deadurl=yes}}</ref> O ti ṣe itọsọna ọpọlọpọ awọn fiimu bii ''Being Mrs Elliott'', ''The First Lady'', ''Wives on Strike ati'' ''[[:en:Okafor's_Law|Okafor's Law]]''. Ni Ọjọ kerinla Oṣu Kẹjọ ọdun 2017, Omoni Oboli lọ si oju-iwe [[instagram]] rẹ lati pin ifiweranṣẹ kan ti o nkede adehun tuntun rẹ bi Ambassador Brand ti Olawale Ayilara ti LandWey Investment Limited. <ref name="bellaomoni">https://www.bellanaija.com/2006/07/amplifyd/</ref> == Oro ofin == Omoni Oboli ṣe irawọ ninu fiimu ''[[:en:Okafor's_Law|Okafor's Law]]'' '','' eyiti o bẹrẹ ni ojo kerindinlogun osu keta odunn 2017. Sibẹsibẹ, fiimu naa ko le ṣe ayewo ni iṣafihan nitori aṣẹ ti ile-ẹjọ fun. Afi esun irufin aṣẹ-aṣẹ kan Obolinipasẹ Jude Idada, <ref>{{Cite news|url=http://thenet.ng/2017/03/omoni-oboli-vs-jude-idada-nigerians-react-okafors-law-theft-saga-premiere-cancellation/|title=Omoni Oboli vs. Jude Idada: Nigerians react to 'Okafor’s Law' theft saga, premiere cancellation|access-date=2017-04-14|language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://pulse.ng/movies/okafors-law-jude-idada-says-omoni-oboli-stole-movie-from-him-id5466984.html|title="Okafor"s Law": Jude Idada says Omoni Oboli stole movie from him|access-date=2017-05-08|language=en-US|archivedate=2017-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170601025310/http://www.pulse.ng/movies/okafors-law-jude-idada-says-omoni-oboli-stole-movie-from-him-id5466984.html|deadurl=yes}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://silverbirdtv.com/entertainment/15123-court-adjourns-case-between-omoni-oboli-and-jude-idada |access-date=2020-10-08 |archive-date=2017-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207085016/http://silverbirdtv.com/entertainment/15123-court-adjourns-case-between-omoni-oboli-and-jude-idada |dead-url=yes }}</ref> o sọ pe ohun kọ apakan ti iwe afọwọkọ fun ''Okafor's Law'' . <ref>{{Cite news|url=https://tns.ng/audio-jude-idada-accuses-omoni-oboli-stealing-okafors-law/|title=TNS Exclusive: (AUDIO) Jude Idada Accuses Omoni Oboli Of ‘Stealing’ "Okafor’s Law"|access-date=2017-05-08|language=en-GB|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220331021203/https://tns.ng/audio-jude-idada-accuses-omoni-oboli-stealing-okafors-law/|archivedate=2022-03-31|deadurl=yes}}</ref> Fiimu naa jade ni 31 Oṣu Kẹta ọdun 2017. <ref>[https://tns.ng/omoni-oboli-tears-okafors-law-premiere-fails-hold/ "Video: 'My Story, My Script, My Film!'– Omoni Oboli Insists As 'Okafor’s Law' Premiere Is Cancelled"], TNS, 24 March 2017.</ref> == Inurere == Omoni Oboli ṣeto agbari-ifẹ kan, [https://www.channelstv.com/2012/04/27/nollywood-actress-omoni-oboli-launches-foundation/ "The Omoni Oboli Foundation] " lati lo ipo olokiki rẹ lati mu idunnu ti o nilo daradara si ipọnju ti awọn obinrin ati awọn ọmọde ti ko ni anfani pupọ ni awujọ Naijiria. Ipilẹ ti ni anfani lati lọ si ọpọlọpọ awọn iṣẹ akanṣe eyiti o ni atẹle wọnyi: * Ifunni ti awọn ọmọde ita ni Eko. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://ngr.ng/actress-omoni-oboli-takes-her-40th-birthday-to-the-streets-feeds-1200-kids-in-lagos-photos/ |access-date=2020-10-08 |archive-date=2018-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726135349/http://ngr.ng/actress-omoni-oboli-takes-her-40th-birthday-to-the-streets-feeds-1200-kids-in-lagos-photos/ |dead-url=yes }}</ref> * Ifunni ati fifun diẹ sii ju awọn ọmọ talaka ati alaini ọmọ ni Delta Steel Complex, [[Aladja]], ọjọ igbadun pẹlu awọn ẹbun iṣe. * Fikun ero ti awọn ọmọde ti ko ni anfani pupọ nipasẹ gbigbe awọn ọmọde ti Ile-iwe Nursery Ecole Divine Nursery ati Ile-iwe Atẹle lọ si ile-iṣẹ miliki kan lati wo bi wọn ti ṣe ati ti kojọpọ. == Filmography == {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! style="background:#B0C4DE;" |Odun ! style="background:#B0C4DE;" | Fiimu ! style="background:#B0C4DE;" | Ipa ! style="background:#B0C4DE;" | Awọn akọsilẹ |- | rowspan="2" | 2009 | Entanglement | | pẹlu Desmond Elliot, [[Mercy Johnson]], Yemi Blaq |- | ''[[Arárọ̀míre|Araromire]]'' | Mona | pẹlu [[Ramsey Nouah]], Kunle Afolayan |- | rowspan="2" | Ọdun 2010 | Bent Arrows | Lola | pẹlu [[Olu Jacobs]], [[Joke Silva]], Stella Damasus-Aboderin, Desmond Elliot |- | ''[[:en:Anchor_Baby_(film)|Anchor Baby]]'' | Joyce Unanga | pẹlu Sam Sarpong |- | 2012 | ''[[:en:Feathered_Dreams|Feathered Dreams]]'' | Sade | pẹlu Andrew Rozhen, Philippa Peter-Kubor |- | rowspan="3" | Ọdun 2014 | ''[[:en:Brother's_Keeper_(2014_film)|Brother's Keeper]]'' | Mena | pẹlu Majid Michel |- | ''[[:en:Brother's_Keeper_(2014_film)|Brother's Keeper]]'' | Alero | pelu Gbenga Akinnagbe |- | ''[[:en:Being_Mrs_Elliot|Being Mrs Elliot]]'' | | pelu Majid Michel, AY, Uru Eke |- | rowspan="5" | 2015 | ''[[:en:Lunch_Time_Heroes|Lunch Time Heroes]]'' | Iyawo Gomina | pelu Dakore Akande |- | ''[[:en:The_Duplex_(film)|The Duplex]]'' | Adaku | pelu Mike Ezuruonye |- | ''[[:en:As_Crazy_as_it_Gets|As Crazy as it Gets]]'' | Katherine | |- | ''The First Lady'' | Michelle | pẹlu Alexx Ekubo, Yvonne Jegede, [[Chinedu Ikedieze]], Joseph Benjamin |- | ''[[:en:Fifty_(film)|Fifty]]'' | Maria | pelu Ireti Doyle, [[Nse Ikpe-Etim|Nse Ikpe Etim]] ati Dakore Akande |- | rowspan="2" | 2016 | ''[[:en:Wives_on_Strike|Wives on Strike]]''<ref>{{Cite web|url=https://www.bellanaija.com/2016/02/watch-the-trailer-for-wives-on-strike-starring-uche-jombo-omoni-oboli-ufuoma-mcdermott-more/|title=Watch the Trailer for "Wives On Strike" starring Uche Jombo, Omoni Oboli, Ufuoma McDermott & More|website=BellaNaija|access-date=2016-05-12}}</ref> | | pelu [[Chioma Chukwuka]], Uche Jombo, Kalu Ikeagwu |- | ''[[:en:Okafor's_Law|Okafor's Law]]'' | Ejiro | pẹlu Blossom Chukwujekwu, Gabriel Afolayan, Ufuoma McDermott |- | 2017 | ''[[:en:The_Wedding_Party_2|The Wedding Party 2]]'' | | pẹlu Adesua Etomi, Banky Wellington, Chiwetalu Agu, [[Patience Ozokwor]] |- | 2017 | ''Wives on Strike 2'' | | pelu [[Chioma Chukwuka]], Uche Jombo, Ufuoma McDermott, [[Toyin Abraham]] |- | 2017 | ''my wife and i'' <ref>https://www.pulse.ng/entertainment/movies/pulse-movie-review-my-wife-and-i-is-refreshingly-funny-and-entertaining/73gk11k</ref> | | pẹlu [[Ramsey Nouah]] |- | 2018 | ''[[:en:Moms_at_War|Moms at War]]'' | | ati itọsọna. Irawo pelu [[Fúnkẹ́ Akíndélé|Funke Akindele]] |- | 2019 | [[:en:Sugar_Rush_(2019_film)|''Sugar Rush'']] | | |- | 2019 | ''[[:en:Love_Is_War_(2019_film)|Love Is War]]'' | Hankuri Philips | pẹlu Richard Mofe-Damijo, [[Jide Kosoko]], Akin Lewis |} == Awọn itọkasi == {{Reflist|2}} {{igbesiaye|1978||Oboli Omoni}} [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà]] 6el14gvytu5inun4nr1ul52dqtc1h9e Jackie Appiah 0 70159 639863 619270 2026-11-08T00:09:26Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639863 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Jackie Appiah|image=|imagesize=|alt=|caption=Appiah' (2013)|birth_date={{birth date and age|1983|12|05|df=y}}|birth_place=[[Toronto]], [[Canada]]|othername=|occupation=osere|yearsactive=2001–titi di asikoyi|website=|citizenship=Ghana|notable works=Tears of Womanhood}} '''Jackie Appiah''' (ti a bi ni ojo karun osu kejila, odun 1983)<ref>https://web.archive.org/web/20071210070846/http://www.ama-awards.com/winners2007.html</ref> omo ilu Ghana ti a bi si Canada. <ref>https://www.graphic.com.gh/showbiz/ghana-movies/jackie-appiah-to-sponsor-juvenile-prison-inmate-s-education.html</ref> Fun iṣẹ rẹ gege bi oṣere , o ti gba ọpọlọpọ awọn ẹbun ati awọn ifiorukosile, pẹlu awọn ẹbun fun ''Oṣere ti o dara julọ ni Iwaju Aṣoju'' ni Awọn aami- [[:en:6th_Africa_Movie_Academy_Awards|Africa Movie Academy Awards]] odun 2010; ati ''Oṣere Ti o dara julọ ni ipa atilẹyin kan'' ni Awọn [[:en:6th_Africa_Movie_Academy_Awards|Africa Movie Academy Awards]]; ni ọdun 2007. <ref>{{Cite news|url=http://www.tribune.com.ng/index.php/weekend-starter/4100-unveilling-queen-jackie-appiahbest-actress-in-africa|title=Unveilling Queen Jackie Appiah•Best Actress in Africa|access-date=8 December 2010|archivedate=6 May 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100506025358/http://www.tribune.com.ng/index.php/weekend-starter/4100-unveilling-queen-jackie-appiahbest-actress-in-africa|deadurl=yes}}</ref> <ref name="amaa2007">https://web.archive.org/web/20071210070846/http://www.ama-awards.com/winners2007.html</ref> O gba awọn yiyan meji fun ''oṣere ti o dara julọ ni Iwaju Aṣoju'' ati ''oṣere ti n bọ dara julọ'' ni [[:en:6th_Africa_Movie_Academy_Awards|Africa Movie Academy Awards]]; ni ọdun 2008. <ref>https://web.archive.org/web/20100208181413/http://www.screenafrica.com/news/industry/363428.htm</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://ghanaslayers.com/2019/01/25/full-profile-biography-of-jackie-appiah-husband-son-movies-photos/ |access-date=2020-10-08 |archive-date=2020-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009070426/https://ghanaslayers.com/2019/01/25/full-profile-biography-of-jackie-appiah-husband-son-movies-photos/ |dead-url=yes }}</ref> == Igbesi aye ibẹrẹ == Appiah ni abi keyin ninu awọn ọmọ marun. Omo ilu Ghana ati ilu canada ni, nitori wọn bi i ni ilu [[Toronto]] . O lo igba ewe rẹ ni Ilu Canada, o si lọ si [[Ghánà|Ghana]] pẹlu iya rẹ ni ọmọ ọdun mewa. <ref>{{Cite news|url=http://thenationonlineng.net/web2/articles/11673/1/I-doubt-if-I-can-play-nude-roles-but-Jackie-Appiah/Page1.html|title=I doubt if I can play nude roles but… —Jackie Appiah|date=26 July 2009|access-date=8 December 2010}}</ref> O gbajumọ nipasẹ orukọ ọmọbinrin rẹ, Appiah. Appiah fẹ Peter Agyemang ni ọdun 2005 o si ni ọmọkunrin kan. <ref>https://yen.com.gh/105830-jackie-appiah-son-actress-child.html</ref> Baba Appiah ni Kwabena Appiah (aburo ti pẹ [[:en:Joe_Appiah|Joe Appiah]], agbẹjọro olokiki ni [[Kumasi]] ) ti n gbe lọwọlọwọ ni Toronto, Ontario, Canada. == Iṣẹ iṣe == Ifarahan Appiah loju iboju di deede nigbati Edward Seddoh Junior, eni ti ko ere ''Things We Do For Love ,''eyi ti Appiah kopa ''Enyonam Blagogee'' ninu re. Lẹhinna o kopa ninu ''Tentacles'', ''Games People Play'', ''Sun-city'' ati ọpọlọpọ awọn jara TV miiran. === Aṣeyọri ninu Nollywood === Appiah ti a ti mọ tẹlẹ si [[Nollywood]] nipasẹ ọpọlọpọ awọn fiimu Ghana ti o ni aṣeyọri gegebi ''Beyoncé - The President Daughter'', ''Princess Tyra'', ''Passion of the Soul'', ''Pretty Queen'', ''The Prince's Bride'', ''The King is Mine'' and ''The Perfect Picture''.<ref>{{cite web|title=Jackie Appiah|url=http://www.ghanacelebrities.com/jackie-appiah/|accessdate=22 February 2015|archive-date=2 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181202024704/https://www.ghanacelebrities.com/jackie-appiah/|dead-url=yes}}</ref>Awọn fiimu Nollywood olokiki rẹ pẹlu ''Black Soul'' ati ''Bitter Blessing'', lẹgbẹẹ oṣere Nollywood [[Ramsey Nouah|Ramsey Noah]] ati ''Igbeyawo Ikẹhin Mi,'' lẹgbẹẹ oṣere Nollywood [[Emeka Ike]] . Ni ọdun 2013, o gba ami ẹyẹ oṣere ti o dara ju ni International ni Papyrus Magazine Screen Actors Awards (PAMSAA) 2013 eyiti o waye ni [[Àbújá|ilu Abuja]] . === Iṣẹ igbega === Oju Appiah ni a le rii lori ọpọlọpọ awọn iwe pẹpẹ ati awọn ikede TV ni Ilu Ghana pẹlu ipolowo GSMF lori aabo lodi si [[Èràn àìtóagbóguntàrùn ènìyàn|HIV]] [[AIDS]] . O ṣẹgun oju UB ni igbega ti o ṣe fun wọn lori awọn ikede TV ati pe o je oju ti PMC lọwọlọwọ fun awọn ikede ati awọn iwe ipolowo ọja. "GSMF" ni iṣowo TV akọkọ rẹ. == Awọn ẹbun ati awọn yiyan == {| class="wikitable" !Odun ! Iṣẹlẹ ! Ere ! Olugba ! Esi |- | 2007 | Awọn ẹbun Ile-ẹkọ fiimu Afirika 3rd | Oṣere ti o ni atilẹyin ti o dara julọ | Beyonce: Ọmọbinrin Alakoso|{{won}} |- | rowspan="3" | Ọdun 2010 | 6th Afirika Movie Academy Awards | Ti o dara ju Osere asiwaju ipa | Aworan Pipe|{{won}} |- | Awọn aami fiimu fiimu 2010 Ghana | Ti o dara ju oṣere | 4 ìtàgé|{{won}} |- | City People Entertainment Awards | Oṣere Gana ti o dara julọ ||{{won}}<ref>{{Cite web | url=http://ghanalinx.com/actress-jackie-appiah-wins-another-award/ |title = Actress Jackie Appiah Wins Another Award|date = 6 August 2010}}</ref> |- | rowspan="2" | 2011 | Awọn aami fiimu fiimu Ghana Ghana 2011 | Ti o dara ju Aṣayan Aṣaaju (Gẹẹsi) | Idi Lati Pa|{{Nom}} |- | Awọn ere-idaraya Ere idaraya ti Nigeria ni ọdun 2011 | Oṣere Pan African ti Odun naa ||{{won}} |- | rowspan="3" | 2012 | Awọn aami fiimu fiimu Ghana Ghana 2012 | Ti o dara ju oṣere asiwaju ipa | Awọn iyawo Iyawo|{{Nom}} |- | Awọn Awards Archievers Ọdọ ti Orilẹ-ede Ghana | Ṣiṣe Arts ||{{won}}<ref>{{Cite web | url=http://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/List-of-Winners-the-National-Youth-Achievers-Award-254493 | title=List of Winners @ the National Youth Achievers Award | access-date=2020-10-08 | archive-date=2020-10-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201014052227/https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/List-of-Winners-the-National-Youth-Achievers-Award-254493 | dead-url=yes }}</ref> |- | African Women Of Worth Awards | Ti o dara ju oṣere ||{{won}}<ref>{{Cite web | url=http://www.gistmania.com/talk/topic,121026.0.html |title = Photos: Jackie Appiah, Nadia Buari Honoured at African Women of Worth Awards|date = 24 July 2012}}</ref> |- | rowspan="6" | Ọdun 2013 | Awọn Aṣayan Aṣayan Afirika 2013 Africa Magic | Ti o dara ju oṣere Ni Drama | Aworan Pipe|{{won}}<ref>{{cite news|title=Jackie Appiah Grabs Best Actress at AfricaMagic Viewers' Choice Awards|url=http://www.highstreetmail.com/entertainment-news/jackie-appiah-grabs-best-actress-at-africamagic-viewers-choice-awards.html|work=[[Highstreetmail Ghana]]|date=10 March 2013|accessdate=11 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219122841/http://www.highstreetmail.com/entertainment-news/jackie-appiah-grabs-best-actress-at-africamagic-viewers-choice-awards.html|archive-date=19 December 2013|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=19 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131219122841/http://www.highstreetmail.com/entertainment-news/jackie-appiah-grabs-best-actress-at-africamagic-viewers-choice-awards.html|deadurl=yes}}</ref> |- | rowspan="2" | Awọn aami fiimu fiimu Ghana ni 2013 | Ti o dara ju oṣere Asiwaju ipa | rowspan="2" | Awọn ẹlẹtan|{{won}} |- | Oṣere ayanfẹ Glits Magazine|{{won}} |- | [[Àmì ẹ̀yẹ Lámèyítọ́ Fíímù Nollywood àti ilẹ̀ Adúláwọ̀|Nafca]] | Ti o dara ju oṣere okeere | Titan-ojuami|{{won}}<ref>{{Cite web | url=http://ameyawdebrah.com/fab-photos-jackie-appiah-kofi-adjorlologenevieve-nnaji-others-win-nollywood-african-film-critics-awards-washington-dc/ |title = FAB Photos: Jackie Appiah, Kofi Adjorlolo,Genevieve Nnaji, others win at Nollywood & African Film Critics Awards in Washington DC|date = 16 September 2013}}</ref> |- | Pyprus Iwe Irohin Awọn oṣere Iboju | Ti o dara ju International oṣere ||{{won}}<ref>[https://web.archive.org/web/20131225015540/http://www.nigeriamovienetwork.com/articles/read-jackie-appiah-wins-best-international-actress-award-at-pamsaa-2013_789.html]</ref> |- | Awọn Awards Akojọ FACE (AMẸRIKA) | Aṣeyọri Ni Idanilaraya Afirika ||{{won}}<ref>{{Cite web | url=http://blueblood006.blogspot.com/2013/06/jackie-appiah-honoured-for-her.html?m=1 |title = Blueblood's Corner: Jackie Appiah Honoured for Her Excellence in Africa's Entertainment Industry|date = 20 June 2013}}</ref> |- | rowspan="3" | Ọdun 2014 | Awọn Aṣayan Aṣayan Afirika Afirika 2014 Africa | Ti o dara ju oṣere awada Ipa | Awọn ẹlẹtan|{{Nom}} |- | rowspan="2" | Awọn ere fiimu fiimu ti Ghana Ghana 2014 | Ti o dara ju oṣere asiwaju ipa | rowspan="2" | Awọn arabinrin Ni Ogun|{{Nom}} |- | Oṣere ayanfẹ|{{Nom}} |- | rowspan="2" | 2015 | Awọn aami Aṣayan Afirika Afirika 2015 Africa | Ti o dara ju oṣere Ni awada | Lẹta Lati ọdọ Adam|{{Nom}} |- | Awọn ẹbun fiimu 2015 Ghana | Oṣere ayanfẹ ||{{Nom}} |- |} == Filmography == {{Div col}} *''[[Things We Do for Love (Ghanaian TV series)|Thing We Do For Love]]'' *''Divine Love '' *''The Heart of Men '' *''The Power of a Woman'' *''Run Baby Run '' *''Beyoncé - The President Daughter '' *''The Return of Beyoncé '' *''Mummy’s Daughter '' *''The Love Doctor '' *''Royal Battle '' *''Chasing Hope '' *''Princess Tyra '' *''the prince's bride'' *''Fake Feelings'' *''Wind of Love '' *''Total Love '' *''Passion of the Soul'' *''Mortal Desire '' *''Pretty Queen '' *''The Prince's Bride '' *''The King is Mine '' *''Spirit of a Dancer '' *''Excess Money '' *''Blindfold '' *''Before My Eyes '' *''Virginity '' *''Career woman'' *''Passion Lady'' *''Her Excellency'' *''The Perfect Picture '' *''Prince of the Niger '' *''My Last Wedding '' *''Love Games '' *''Tears of Womanhood '' *''Night Wedding '' *''A Cry for Justice '' *''4 Plays'' *''4 Play Reloaded '' *''Death after Birth '' *''Golden Stool '' *''Deadly Assignment '' *''Turning Point '' *''Wrath of a Woman'' *''Blind Lust'' *''Black Soul'' *''Against My Will'' *''Royal Kidnap'' *''End of Royal Kidnap'' *''The Siege'' *''Royal Honour'' *''Eye of the gods'' *''The Comforter'' *''Palace Slave'' *''Throwing Stones'' *''Comfort My Soul'' *''Above Love'' *''Wind of Sorrow'' *''Piece of My Soul'' *''Cold Heart'' *''Golden Heart'' *''A Bitter Blessing'' *''Queens heart'' *''Kings heart'' *''Forever young'' *''Barrister Anita'' *''Deep Fever'' *''Sisters At War'' *''Cheaters '' *''The Perfect Picture '' *''Reason To Kill '' *''Grooms Bride '' *''Heart of Men '' *''Stigma ''<ref>{{cite web|title="Deep Fever" Watch Bobby Michaels, Jackie Appiah, Femi Jacobs in trailer|url=http://pulse.ng/movies/deep-fever-watch-bobby-michaels-jackie-appiah-femi-jacobs-in-trailer-id4675950.html|website=Pulse.ng|date=11 February 2016|publisher=Chidumga Izuzu|accessdate=11 February 2016|archive-date=12 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160212083622/http://pulse.ng/movies/deep-fever-watch-bobby-michaels-jackie-appiah-femi-jacobs-in-trailer-id4675950.html|dead-url=yes}}</ref> *''[[Yolo (Ghanaian TV series)|Yolo]]'' *''Perfect Love 1'' *''Perfect Love 2'' AKALIKA LOVE (2018){{Div col end}} == Igbesi aye ara ẹni == Jackie shey gbeiyawo Peter Agyemang ni ọdun 2005 pẹlu ẹniti o ni ọmọkunrin kan, Damien. Wọn kọ ra silẹ lẹhin ọdun mẹta ti igbeyawo. <ref>https://buzzghana.com/jackie-appiah/</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1983]] [[Ẹ̀ka:Pages with unreviewed translations]] o99vapapsmock7d0yh0xldqkigwuc25 Jeillo Edwards 0 70173 639866 607958 2026-11-08T00:20:02Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639866 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Jeillo Edwards|birth_name=|birth_date={{birth date|df=yes|1942|09|23}}|birth_place=[[Freetown]], Sierra Leone|death_date={{Death date and age|df=yes|2004|7|02|1942|09|23}}|death_place=London, England|othername=|occupation=osere|yearsactive=1972–2003|spouse=Edmund Clottey|domesticpartner=|website=}}'''Jeillo Edwards''' ( ti a bi ni ojo ketalelogun Oṣu Kẹsan odun 1942, [[Freetown]], [[Siẹrra Léònè|Sierra Leone]] - o se alaisi ni ojo keji osu Keje 2004, [[Lọndọnu|London]], [[Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì|England]] ) jẹ oṣere ara ilu Sierra Leone, ẹniti a mo dada ninu itan awọn oṣere dudu ni Ilu Gẹẹsi. O jẹ obinrin akọkọ ti idile Afirika lati kẹkọọ ere-idaraya ni London's Guildhall School of Music and Drama. O tẹsiwaju lati jẹ ọkan ninu awọn oṣere dudu akọkọ ti a le sọ ni tito lẹsẹsẹ eré tẹlifisiọnu UK -''[[:en:Dixon_of_Dock_Green|Dixon of Dock Green]]'' , <ref name="Ledger">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/jeillo-edwards-6165141.html|first=Fiona|last=Ledger|title=Jeillo Edwards: Good-humoured cast matriarch on television and BBC radio|newspaper=[[The Independent]]|date=21 July 2004|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140507013054/https://www.independent.co.uk/news/obituaries/jeillo-edwards-6165141.html|archivedate=7 May 2014}}</ref> ati fun odun ti oju ogoji lo ni o fi se iṣe lori tẹlifisiọnu Ilu Gẹẹsi, redio, ipele ati awọn fiimu . <ref name="Stage">{{Cite news|url=http://www.thestage.co.uk/features/obituaries/2004/09/jeillo-edwards/|title=Jeillo Edwards : Obituaries|first=Patrick|last=Newley|newspaper=[[The Stage]]|date=27 September 2004|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140507012035/https://www.thestage.co.uk/features/obituaries/2004/09/jeillo-edwards/|archivedate=7 May 2014}}</ref> == Igbesiaye == Jeillo Angela Doris Edwards <ref name="White">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/arts/news/obituary/0,12723,1269841,00.html|first=Robin|last=White|title=Jeillo Edwards – African character actor whose range shone on the BBC World Service|newspaper=[[The Guardian]]|date=27 July 2004}}</ref> ni a bi ni Freetown, Sierra Leone, ọkan ninu awọn ọmọ mẹfa, o si lọ si [[:en:Annie_Walsh_Memorial_School|Annie Walsh Memorial School]].<ref name="Ledger">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/jeillo-edwards-6165141.html|first=Fiona|last=Ledger|title=Jeillo Edwards: Good-humoured cast matriarch on television and BBC radio|newspaper=[[The Independent]]|date=21 July 2004|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140507013054/https://www.independent.co.uk/news/obituaries/jeillo-edwards-6165141.html|archivedate=7 May 2014|access-date=9 October 2020|deadurl=yes}}</ref> O lọ si England ni ipari awọn ọdun 1950 o si kẹkọọ ni Guildhall School of Music and Drama . O bẹrẹ iṣẹ ni ọmọ ọdun mẹrin, kika lati inu Bibeli ni ile ijọsin rẹ. O jẹ olokiki daradara fun ohùn rẹ ti o yatọ ati ifitonileti alaiṣẹ. O ṣe afihan lori BBC World Service fun Afirika, eyiti o gbejade ni UK. O di olokiki ni [[Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan|United Kingdom]], ti o han lori tẹlifisiọnu, nibi ti o jẹ obirin dudu akọkọ lati farahan lori tẹlifisiọnu Ilu Gẹẹsi bakanna bi ọmọ Afirika akọkọ ti yoo han lori ''The Bill'', redio ati lori ipele Arabinrin naa farahan ninu awọn ipo awada ninu ọpọlọpọ awọn eto awada tẹlifisiọnu Ilu Gẹẹsi, pẹlu , ''[[:en:The_League_of_Gentlemen_(comedy)|The League of Gentlemen]]'', ''[[:en:Absolutely_Fabulous|Absolutely Fabulous]]'', ''[[:en:Red_Dwarf|Red Dwarf]]'', ''[[:en:Black_Books|Black Books]]'', ''[[:en:Spaced|Spaced]]'' ati ''[[:en:Little_Britain|Little Britain]]'', ninu eyiti o ti gbero lati han ni ọna keji ṣaaju iku rẹ. Bii o ṣe iṣe o tun ni akoko kan jẹ gomina ile-iwe ati ni ile ounjẹ ti a pe ni Auntie J's ni Brixton . <ref name="White"/> Ni ibẹrẹ ọdun 1970, o fẹ ọmọ [[Gánà|Ghana]] kan, Edmund Clottey, wọn bi ọmọbinrin kan ati ọmọkunrin meji. <ref name="BBC">http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3880165.stm</ref> Jeillo Edwards ku ni Ilu Lọndọnu ni ọmọ ọdun 61, ti o jiya awọn iṣoro iwe onibaje. == Asayan Ere == * 2003: ''[[:en:Murder_Investigation_Team_(TV_series)|Murder Investigation Team]]'' .... Agnes Welsh (1 episode, 2003) * 2003: ''[[:en:Murder_in_Mind_(TV_series)|Murder in Mind]]'' .... Phyllis (1 episode, 2003) * 2002: ''[[:en:Dirty_Pretty_Things_(film)|Dirty Pretty Things]]'' .... afole * 2002: ''[[:en:Anansi_(film)|Anansi]]'' .... Aunt Vera * 2001: ''[[:en:Absolutely_Fabulous|Absolutely Fabulous]]'' .... Jeillo (1 episode, 2001) * 2001: ''[[:en:Sam's_Game_(TV_series)|Sam's Game]]'' .... Agbebi (1 episode, 2001) * 2001: ''[[:en:Spaced|Spaced]]'' .... Tim's Benefit Clerk (1 episode, 2001) * 2000: ''[[:en:Black_Books|Black Books]]'' .... Agbebi(1 episode, 2000) * 2000: ''[[:en:The_Thing_About_Vince|The Thing About Vince]]'' .... Mrs. Cuffy (2 episodes, 2000) * 2000: ''[[:en:The_League_of_Gentlemen|The League of Gentlemen]]'' .... Yvonne (1 episode, 2000) * 2000: ''[[:en:Lenny_Blue#Series_1_(2000)|Tough Love]]'' * 1999: ''[[:en:Red_Dwarf|Red Dwarf]]'' ... * 1998: ''[[:en:A_Rather_English_Marriage_(TV_series)|A Rather English Marriage]]'' (TV) .... Omo iya * 1998: ''[[:en:Babes_in_the_Wood_(TV_series)|Babes in the Wood]]'' ... omo [[Nàìjíríà|naijiria]](1 episode, 1998) * 1998: ''[[:en:In_Exile_(TV_series)|In Exile]]'' .... Iya (1 episode, 1998) * 1997: ''[[:en:Holding_On_(TV_series)|Holding On]]'' .... Aunt Gaynor (5 episodes, 1997) * 1997: ''[[:en:Paris,_Brixton|Paris, Brixton]]'' .... Onile * 1996: ''[[:en:Beautiful_Thing_(film)|Beautiful Thing]]'' .... Rose * 1994: ''[[:en:Pat_and_Margaret|Pat and Margaret]]'' * 1994: ''[[:en:A_Skirt_Through_History|A Skirt Through History]]'' * 1993: ''[[:en:The_Line,_the_Cross_&_the_Curve|The Line, the Cross & the Curve]]'' * 1992: ''[[:en:Screen_One|Screen One]]'' * 1989: ''[[:en:Sob_Sisters|Sob Sisters]]'' * 1989: ''[[:en:Casualty_(TV_series)|Casualty]]'' * 1988: ''[[:en:Rumpole_of_the_Bailey|Rumpole of the Bailey]]'' * 1988: ''London's Burning'' * 1988: ''[[:en:London's_Burning_(TV_series)|London's Burning]]'' .... Mrs. Jones (1 episode, 1988) * 1987: ''[[:en:The_Bill|The Bill]]'' * 1987: ''[[:en:Elphida|Elphida]]'' * 1987: ''[[:en:Scoop_(1987_film)|Scoop]]'' * 1985: ''[[:en:Hammer_House_of_Mystery_and_Suspense|Hammer House of Mystery and Suspense]]'' * 1983: ''[[:en:Maybury_(TV_series)|Maybury]]'' * 1982: ''[[:en:Love_Is_Old,_Love_Is_New|Love Is Old, Love Is New]]'' * 1981: ''[[:en:Memoirs_of_a_Survivor_(film)|Memoirs of a Survivor]]'' * 1979: ''[[:en:Empire_Road|Empire Road]]'' * 1979: ''[[:en:Room_Service_(1979_TV_series)|Room Service]]'' * 1978: ''[[:en:The_Professionals_(TV_series)|The Professionals]]'' * 1978: ''[[:en:Betzi|Betzi]]'' (TV) * 1976: ''[[:en:Centre_Play|Centre Play]]'' * 1975: ''[[:en:Angels_(TV_series)|Angels]]'' * 1972: ''[[:en:Dixon_of_Dock_Green|Dixon of Dock Green]]'' == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2004]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ojọ́ìbí ní 1942]] [[Ẹ̀ka:Pages with unreviewed translations]] isb0fiufl5p08qp8o71eerbyxie2za1 Fisáyọ̀ Ajíṣọlá 0 70218 639810 598144 2026-11-07T22:15:18Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639810 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = Fisáyọ̀ Ajíṣọlá |imagesize = |caption = Fisayo Ajisola in 2014 |birth_name = Olúwáfisáyọ̀ Ajíbọ́lá Ajíṣọlá |birth_place = [[Ìpínlẹ̀ Èkó]], [[Nàìjíríà]] |occupation = Òṣèré, Akọrin, àti Model |years_active = 2011 – present |website = {{URL|http://www.jef.org.ng/}} }} '''Fisáyọ̀ Ajíṣọlá''', tí gbogbo ènìyàn tún mọ̀ sí '''Freezon''',<ref name="lng">{{cite web|url=http://www.leadership.ng/entertainment/495492/fisayo-ajisola-consolidate-acting-career-2016|title=Fisayo Ajisola To Consolidate On Acting Career In 2016|publisher=Leadership|accessdate=23 September 2016|archive-date=24 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924172310/http://www.leadership.ng/entertainment/495492/fisayo-ajisola-consolidate-acting-career-2016|dead-url=yes}}</ref>jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] tí ó ṣeré ìtàgé, model àti akọrin. Ó di ìlú mọ̀ọ́ká látàrí ipa tí ó kó nínú eré ọlọ́sọ̀ọ̀sẹ̀ ''Jenifa's Diary'', pẹ́lú [[Fúnkẹ́ Akíndélé]]. Ó tún ma ń kópa nínú eré ọ́lọ́sọ̀ọ̀sẹ̀ ''This Life'', ''Nectar'', ''Shadows'', ''Burning Spear'', ''Circle of Interest'' àti ''The Story of Us'' ní orí ẹ̀rọ amóhù-máwòrán.<ref>{{cite news|url=http://amupdate.com/2016/04/25/i-like-playing-crazy-and-sexy-roles-fisayo-ajisola/|title=I Like Playing Crazy and Sexy Roles|last=Amu|first=P|date=25 April 2016|work=AM Update|accessdate=23 September 2016|archivedate=18 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160918042239/http://amupdate.com/2016/04/25/i-like-playing-crazy-and-sexy-roles-fisayo-ajisola/|deadurl=yes}}</ref> Ó kẹ́kọ́ gboyè àkọ́kọ́ nínú ìmọ̀ [[Biochemistry]] láti ilé-ẹ̀kọ́ Federal University of Agriculture, [[Abẹ́òkúta]] (FUNAAB), ní [[Ìpínlẹ̀ Ògùn]].<ref name="lng"/> ==Ìbẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀== Wọ́n bí Fisáyọ̀ ní Ìlú Èkó, àmọ́ ọmọ bíbí [[Ìlú Ayédùn]] ní [[Ìpínlẹ̀ Èkìtì]] ni àwọn òbí rẹ̀. òun sì ni àbíkẹ́yìn àwọn ọmọ mẹ́tin tí àwọn òbí rẹ̀ bí.<ref name="early">{{cite news|url=https://www.nigeriafilms.com/movie-news/105-upcoming-celebrities/18879-meet-fisayo-ajisola-a-young-humanitarian-intelligent-pretty-and-excellent-actor|title=Meet Fisayo Ajisola a young Humanitarian, intelligent, pretty and excellent Actor...|last=Ebere|first=P|date=25 April 2016|work=Nigeria Films|accessdate=30 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161001220706/https://www.nigeriafilms.com/movie-news/105-upcoming-celebrities/18879-meet-fisayo-ajisola-a-young-humanitarian-intelligent-pretty-and-excellent-actor|archivedate=1 October 2016|deadurl=yes}}</ref>Fisáyọ̀ bẹ̀rẹ̀ eré-ìtàgé láti ìgbà tí ó ti wà ní ilé-ẹ̀kọ́ girama [[Federal Government College, Odogbolu|Federal Government College (FGC) Òdoògbólú]], ní [[Ìpínlẹ̀ Ògùn]] . Ó dara pọ̀ mọ́ Ilé-ẹ̀kọ́ ìkọ́ni ní eré ìtàgé ti [[Wale Adénúgà]] ( PEFTI School) ní inú oṣè kéje ọdún 2010, níbi tí ó ti kọ́ nípa eré orí-ìtàgé.<ref name="early"/>Eré tí ó kọ́kọ́ sọọ́ di ìlú mọ̀ọ́ká ni ''Nnena and Friends Show'', nínú oṣè Kẹjọ ọdún 2010.<ref name="early"/> Ó dá àjọ kan sílẹ̀ nígbà tí ó wà ní ilé-ẹ̀kọ́ Fásitì tí ó pè ní ''Jewel Empowerment Foundation'' pẹ̀lú èrò láti mú Ìdàgbà-sókè bá àwọn ọ̀dọ́ langba àti àwọn ògo wẹẹrẹ.<ref name="encomium">{{cite news|url=http://encomium.ng/how-i-cope-with-male-admirers-actress-fisayo-ajisola/|title=How I cope with male admirers - Fisayo Ajisola|last=Ogun|first=Tade|date=10 February 2016|work=Encomium Magazine|accessdate=30 September 2016}}</ref> ==Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí òṣèré== Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ eré-ìtàgé ní pẹrẹu ní ọdún 2011, tí ó sì kòpa ribiribi nínú àwọn eré ọlọ́sọ̀ọ̀sẹ̀ bí: ''Tinsel'', ''Burning Spear'' àti ''Circle of interest''. Ó sinmi díẹ̀ lẹ́nu iṣẹ́ fúngbà díẹ̀ láti lè gbájú mọ́ ẹ̀kọ́ nígbà tí ó wọlé sí ilé-ẹ̀kọ́ Fásitì ní ọdún 2011. Ó bẹ̀rẹ̀.sí ń gbé eré tirẹ̀ ná .jáde ní ọdún 2016, nígba tí ó kọ́kọ́ gbé eré sinimá bí <ref name="lng"/> ''Road to Ruin'',<ref name="prod"/> pẹ́lú ìrànlọ̀wọ̀ àj9 rẹ̀ tí ó dá sílẹ̀. Ó gbé eré yí jáde láti lè ta ìjọba orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] jí kí eọ́n lè ma pèsè iṣẹ́ gidi fún àwọn ọ̀dọ́ langba tí wọ́n kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ìmò ìjìnlẹ̀ gbogbo. <ref name="early"/><ref>{{cite web|url=https://newtelegraphonline.com/fisayo-ajisola-new-movie/|title=Fisayo Ajisola out with new movie|publisher=New Telegraph|date=18 September 2016|accessdate=23 September 2016|archive-date=24 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924122132/https://newtelegraphonline.com/fisayo-ajisola-new-movie/|dead-url=yes}}</ref><ref name="prod">{{cite news|url=http://tribuneonlineng.com/nollywood-actress-fisayo-produces-first-movie-road-ruin/|title=Nollywood actress, Fisayo, produces first movie ‘Road To Ruin’|newspaper=Nigerian Tribune|date=11 September 2016|accessdate=23 September 2016}}</ref> ==Àwọn eré àgbéléwò rẹ̀== ===Eré ọlọ́sọ̀ọ̀sẹ̀=== {| class="wikitable" |- ! Ọdún !! Àkòrí eré !! Ipa rẹ̀!! Olùgbéré-jáde àti Adarí eré !! Notes |- | 2011 || [[Tinsel (TV series)|Tinsel]]|| Co-star || Tope Oshin Ogun || Mnet TV series |- | 2011 || Burning Spear || Lead || Akin Akindele || TV Drama Series |- | 2011 || Circle of Interest || Co-star || Kalu Anya || TV Series |- | 2012 || Shadows || Lead || Tunde Olaoye || TV Series |- | 2014 || Nectar || Co-star || Sola Sobowale || TV Series |- | 2015 || This Life || Supporting Role || Wale Adenuga || TV Series |- | 2016 || Jenifa's Diary || Co-star || [[Funke Akindele]] || Sitcom |- |} ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{reflist}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Ajíṣọlá Fisáyọ̀}} [[Category:21st-century Nigerian actresses]] [[Category:Nigerian female models]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Category:Actresses from Lagos]] [[Category:Yoruba actresses]] [[Category:Nigerian film actresses]] [[Category:Nigerian television actresses]] [[Category:Federal University of Agriculture, Abeokuta alumni]] [[Category:Federal Government College, Odogbolu alumni]] [[Category:Year of birth missing (living people)]] pkcvmc60d8aicc48whywqgopnfwrrfr Simoné Nortmann 0 70233 640033 587095 2026-11-08T06:45:19Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640033 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Simoné Nortmann|birthname=|image=Simoné-Nortmann-Fiestas.jpg|caption=Nortmann at the Fiestas in February 2018|birth_date={{birth date and age|df=y|1990|5|18}}|birth_place=[[Pretoria]], South Africa|nationality=South African|alma mater=[[Stellenbosch University]]|occupation=Actress|yearsactive=2013–present|spouse={{marriage|Andries Levi Pretorius|2019}}|children=|awards=Tallgrass International Film Festival (2017)<br> Huisgenoot Tempo Awards (2017)|website={{url|simonenortmann.com}}}} '''Simoné Pretorius''' (bíi ní ọjọ́ kejìdínlógún oṣù karùn-ún ọdún 1990) jẹ́ òṣèré ni orílẹ̀ èdè South Áfríkà tí ó gbajúmọ̀ fún ipá Irma Humpel tí ó kó nínú eré ''Vir die voëls''.<ref name="netwerk242">{{cite news|last1=Marisa|first1=Fockema|title=Ons Vir die Voëls-aktrise se ster skitter al hoe helderder!|url=https://www.netwerk24.com/huisgenoot/Nuus/ons-vir-die-voels-aktrise-se-ster-skitter-al-hoe-helderder-20171023|work=Netwerk24|date=1 November 2017}}</ref> <ref name="rooirose">{{cite news|title=simone-nortmann-hou-die-talent-dop|url=https://www.rooirose.co.za/simone-nortmann-hou-die-talent-dop/|work=[[Rooi Rose]]|date=23 April 2018|language=Afrikaans}}</ref>Ó tún gbajúmọ̀ fún ipá Jony tí ó kó nínú eré Hotel, èyí sì jẹ ki o gba àmì ẹ̀yẹ gẹ́gẹ́ bí òṣèré bìnrin to dára jù lọ láti ọ̀dọ̀ South African Film and Television Award ni ọdún 2018. Eré tí ó fi kọ́kọ́ di gbajúmọ̀ ni 7de Laan(2013-2015) níbi tí ó tí kó ipa Nadia, èyí sì jẹ kò gbà ẹ̀bùn òṣèré tuntun tó dára jù lọ ní ọdún 2014 láti ọ̀dọ̀ Royalty Soapie Awards.<ref name="netwerk24">{{cite news|last1=Madge|first1=Booth|title=EKSKLUSIEF: Simoné Nortmann verlaat '7de Laan|url=https://www.netwerk24.com/Sarie/Bekendes/Het-Jy-Gehoor/eksklusief-simone-nortmann-verlaat-7de-laan-20170914|work=Netwerk24|date=30 July 2015}}</ref><ref name="afrikaansefilms">{{cite news|title=Vir die Voëls se Simoné Nortmann maak silwerskerm debuut – Afrikaanse Films|url=https://afrikaansefilms.com/nuus/vir-die-voels-se-simone-nortmann-maak-silwerskerm-debuut|work=Afrikaansefilms|language=Afrikaans}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀ == Wọ́n bí ní ọjọ́ kejìdínlógún oṣù karùn-ún ọdún 1990 ni ìlú Pretoria ni orílẹ̀ èdè South Áfríkà. Àwọn òbí rẹ jẹ ajagun fún orílè-èdè South Áfríkà<ref>{{cite news|title=HONORIS CRUX|url=http://flecha.co.uk/honoris_crux.html}}</ref>. Ó gboyè nínú eré ìtàgé láti ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Stellenbosch University ni ọdún 2012. == Iṣẹ́ == Lẹ́yìn tí ó parí iṣẹ́ pelu 7de laan ni ọdún 2015, ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ fún eré ṣíṣe èyí tí Diane Venora gbé kalẹ̀ fún ọ̀sẹ̀ mẹ́ta ni ìlú California<ref name="netwerk241">{{cite news|last1=Madge|first1=Booth|title=Simoné Nortmann op pad na Hollywood!|url=https://www.netwerk24.com/Sarie/Bekendes/Het-Jy-Gehoor/simone-nortmann-op-pad-na-hollywood-20170914|work=Netwerk24|date=18 August 2015|language=Afrikaans}}</ref>. Leyin gbà tó padà sí South Áfríkà, ó gbà iṣẹ́ Vir die Voëls, ipa rẹ ninu ere yi lọ jẹ́ kí ó gbà àmì ẹ̀yẹ gẹ́gẹ́ bí òṣèré bìnrin to dára jù lọ níbi ayẹyẹ Tallgrass International Film Festival.<ref>{{cite news|last1=Johnson|first1=Zach|title=Rose McGowan Cancels All Public Appearances in Wake of Harvey Weinstein Scandal|url=https://www.eonline.com/news/888024/rose-mcgowan-cancels-all-public-appearances-in-wake-of-harvey-weinstein-scandal|publisher=[[E!]]|date=19 October 2017}}</ref> Ní ọdún 2017 ó bere ilé iṣẹ́ fún eré ṣíṣe tirẹ̀ tí ó pè ní Art of Acting South Africa.<ref>{{cite news|title=Art of Acting South Africa|url=http://www.stroomopfilm.co.za/en/cast/vivian|work=Stroomopfilm|date=9 August 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201017200500/http://www.stroomopfilm.co.za/en/cast/vivian|archivedate=17 October 2020|access-date=16 June 2022|deadurl=yes}}</ref> == Ìgbéyàwó == Ní ọdún 2018, ó sọ wípé ohun àti Andries Levi Pretorius fẹ́ ara wọn.<ref name="rooirose1">{{cite news|title=SIMONÉ NORTMANN IS VERLOOF|url=https://www.rooirose.co.za/simone-nortmann-is-verloof/|work=[[Rooi Rose]]|date=23 October 2018|language=Afrikaans}}</ref> <ref>{{cite news|title=She said yes! ‘7de Laan’ actress Simone Nortmann is engaged|url=https://www.all4women.co.za/1615312/entertainment/sa-celebs/she-said-yes-7de-laan-actress-simone-nortmann-is-engaged|work=All4women|date=24 October 2018}}</ref>Wọn ṣe ìgbéyàwó ni ọjọ́ kẹtà lélógún oṣù kejì, ọdún 2019.<ref>{{cite news|title=PICS: Actress Simone Nortmann's dreamy wedding snaps|url=https://www.channel24.co.za/The-Juice/News/pics-actress-simone-nortmanns-dreamy-wedding-snaps-20190226|work=Channel24|date=26 February 2019}}</ref><ref name="maroelamedia">{{cite news|title=Simoné Nortmann en rekenmeester trou|url=https://maroelamedia.co.za/vermaak/bekendes/simone-nortmann-en-rekenmeester-trou/|work=Maroelamedia|date=2 February 2019}}</ref><ref>{{cite news|title=She said yes! ‘7de Laan’ actress Simone Nortmann is engaged|url=https://eyethunews.co.za/all4women/494601/she-said-yes-7de-laan-actress-simone-nortmann-is-engaged/|work=Eyethunews|date=22 May 2019|access-date=16 October 2020|archivedate=2 June 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190602110137/https://eyethunews.co.za/all4women/494601/she-said-yes-7de-laan-actress-simone-nortmann-is-engaged/|deadurl=yes}}</ref> == Àwọn itokasi == {{reflist}} srcxyv0ohd8n5uzxqqvbimc2dfvup5s Ada Ameh 0 70237 639675 618030 2026-11-07T19:32:51Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639675 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Ada Ameh|image=|caption=|birth_name=Ada Ameh|nationality=[[Nigerian]]|birth_date=May 15|death_date = 17 July 2022<ref name="BBC News Pidgin 2022">{{cite web | title=Ada Ameh burial: Tears flow as dem bury di late Nigerian actress | website=BBC News Pidgin | date=August 26, 2022 | url=https://www.bbc.com/pidgin/tori-62683974 | access-date=November 26, 2022}}</ref>|death_place= Warri, [[Ìpínlẹ̀ Dẹ́ltà]]|birth_place=[[Ajegunle]], [[Lagos State]]|alma_mater=|occupation={{hlist|Actress|Comedian}}|years_active=1995-Present|children=1|website=}} '''Ada Ameh''' jẹ́ òṣèré ará ìlú Nàìjíríà kan tí ó ti lò ju ọdún ogún lọ ní ilé-iṣẹ fíìmù ti Nàìjíríà àti pé ó ṣe àkíyèsí jùlọ fún ipa rẹ̀ bi ''Anita'' ni fiimu 1996 tí àkọlé rẹ̀jẹ́ “ ''Domitilla”'' àti bi ''Emu Johnson'' nínú eré aláàmì-ẹ̀ye ti àkọlé rẹ jẹ́ Johnsons . Ameh nínu The Johnsons ṣe ìfihàn lẹ́gbẹ̀ẹ́ àwọn òṣèré [[Nollywood]] mìíràn bii Charles Inojie, [[Chinedu Ikedieze]] & [[Olumide Oworu]] .<ref>https://www.pmnewsnigeria.com/2018/09/17/the-johnsons-cast-win-city-peoples-movie-awards/</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://guardian.ng/saturday-magazine/ada-ameh-story-of-an-inimitable-actress/ |access-date=2020-10-17 |archive-date=2019-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203224908/https://guardian.ng/saturday-magazine/ada-ameh-story-of-an-inimitable-actress/ |dead-url=yes }}</ref><ref>https://punchng.com/my-father-cried-when-i-got-pregnant-at-14-ada-ameh/</ref> == Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀ àti ẹ̀kọ́ == Ameh, bótilẹ̀jépé o jẹ́ abínibí ti [[Ìdomà|Idoma]] ni [[Ìpínlẹ̀ Bẹ́núé|Ipinle Benue]], a bí tí o si dàgbà nìi Ajegunle ni [[Ìpínlẹ̀ Èkó|Ipinle Eko]], apá ìhà ìwọ-oòrùn gúúsù ìwọ-oòrùn ti Nàìjíríà tí ó borí púpọ̀ nípasẹ̀ àwọn ènìyàn tí n sọ èdè [[Èdè Yorùbá|Yorùbá]] ti [[Nàìjíríà|Nigeria]] . Ameh gba ẹ̀kọ́ ilé-ìwé alàkọ̀bẹ̀rẹ̀ àti ilé-ìwé giga ni [[Ìpínlẹ̀ Èkó|ipinlẹ Eko]] ṣùgbọ́n óó parí ilé-ìwé ọjọ́-orí 14.<ref>https://allure.vanguardngr.com/2018/04/i-dropped-out-of-school-at-age-14-actress-ada-ameh/</ref> == Iṣẹ́ == Ameh Ní ọdún 1995 ní ìfọwọ́sí apákan ti ilé-iṣẹ́ fíìmù ti [[Nollywood]] àti gba ipò fíìmù àkọ́kọ́ rẹ ní ọdún 1996 níbití ó ti kópa bí ''Anita'' ní fiimu ''“Domitila”'' Fíìmù kan tí ó di iṣẹ́ àṣeyọrí . Fíìmù náà ṣe àgbékalè àti ṣe ìtọ́sọ́nà nípasẹ̀ Zeb Ejiro . Ameh tún ṣe ìfihàn nínu jara TV ti Nàìjíríà tí àkọ́lé rè jẹ́ '' the Johnsons'' èyítí o tun di iṣẹ́ àṣeyọrí tí ó gba àwọn àmì-ẹri .<ref>https://africamagic.dstv.com/actor/ada-ameh</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://guardian.ng/saturday-magazine/garlands-for-the-essential-gifted-ada-ameh/ |access-date=2020-10-17 |archive-date=2019-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524083457/https://guardian.ng/saturday-magazine/garlands-for-the-essential-gifted-ada-ameh/ |dead-url=yes }}</ref> == Igbésí ayé ara ẹni == Ameh Ní ọmọ obìnrin kan tí ó bí ní gbà tó jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́rìnlá. Ameh jẹ ẹniti ó ń sọ èdè míràn ati èdè [[Èdè Ìdomà|abinibi]] agbègbè rẹ̀ ní èdè [[Èdè Ìdomà|Idoma]], [[Èdè Gẹ̀ẹ́sì|Gẹẹsi]], [[Èdè Yorùbá|Yoruba]] [[Èdè Yorùbá|ńsọ]] [[Èdè Yorùbá|ọ́pọ́ èdè àti]][[Èdè Ígbò|o]][[Èdè Yorùbá|èdè]]Ní ọdún 2017 wón gbé àkọle olórí fún Ameh ni [[Ìpínlẹ̀ Bẹ́núé|Ipinle Benue]]<ref>https://punchng.com/i-did-not-lose-weight-to-please-men-ada-ameh/</ref><ref>https://www.informationng.com/2017/11/johnsons-actress-ada-ameh-lands-chieftaincy-title-benue-state.html</ref> == Filmography tí ayàn == * '' Domitila '' * '' Aki na Ukwa '' (pẹ̀lú Osita Iheme & Chinedu Ikedieze)<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://austinemedia.com/ada-ameh-biography-and-net-worth/ |access-date=2020-10-17 |archive-date=2020-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018011307/https://austinemedia.com/ada-ameh-biography-and-net-worth/ |dead-url=yes}}</ref> * '' Phone Swap'' (pẹ̀lú Wale Ojo, Chika Okpala, Nse Ikpe-Etim & Joke Silva)<ref>https://medium.com/the-nerveflo-post/phone-swap-the-nollywood-movie-review-8a94c93b56ce</ref> *''Blood Money' '<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://keninfo.com.ng/2020/01/31/actress-ada-ameh-biography-and-net-worth/ |access-date=2020-10-17 |archive-date=2020-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041301/https://keninfo.com.ng/2020/01/31/actress-ada-ameh-biography-and-net-worth/ |dead-url=yes }}</ref> *''Atlas Oloture'' *''Our Husband'' *''King Of Shitta'' *''Ghana Must Go''<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/ghana-must-go-movie-featuring-nkem-owoh-blossom-chukwujekwu-yvonne-okoro-set-to/5khjrny |access-date=2020-10-17 |archive-date=2020-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018095926/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/ghana-must-go-movie-featuring-nkem-owoh-blossom-chukwujekwu-yvonne-okoro-set-to/5khjrny |dead-url=yes }}</ref> *''A Million Baby''<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/a-million-baby-watch-odunlade-adekola-ada-ameh-in-trailer-for-new-comedy-movie/1e554hl |access-date=2020-10-17 |archive-date=2020-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201017211446/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/a-million-baby-watch-odunlade-adekola-ada-ameh-in-trailer-for-new-comedy-movie/1e554hl |dead-url=yes}}</ref> *''One Good Turn'' *''Double Trouble'' === Eré Tẹlifiṣọ̀nù === * The Johnsons<ref>https://www.sunnewsonline.com/no-regret-having-a-child-at-14-ada-ameh/</ref> == Àkópó Ìtọ́kasí == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] 5f4msbyyri727quddhvwfov3ltibwcr Lucie Memba 0 70249 639910 622249 2026-11-08T02:19:30Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639910 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Lucie Memba|image=[[File:Lucie Memba Bos (cropped).jpg|thumb|]]|caption=Lucie Memba|birth_date={{Birth year and age|1987}}|birth_place=Dschang, West Region [[Cameroon]]|nationality=Cameroonian|citizenship=Cameroonian (1987–present)|occupation=Asejagbejade ere, Osere|years_active=1999–titi di isinyi}}'''Lucie Memba Bos''' je osere ati aberejade omo ilu [[Cameroon]] ti won bi ni odun 1987, oti kopa ninu awon ere ede Faranse ati ede geesi<ref>{{cite web|url=http://nigercultures.net/en/file.person.lucie-memba.27449.html|title=Nigercultures - Lucie Memba|website=nigercultures.net|accessdate=22 September 2017|archive-date=20 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170920191316/http://nigercultures.net/en/file.person.lucie-memba.27449.html|dead-url=yes}}</ref> Won ye si pelu ami eye osere iwaju ti o dara ju ni [[Cinema titi cameroon]] fun awon esere elede Faranse ni Cameroon Movies Merit Award (CMMA) titi odun 2013.<ref>{{cite news|title=QUI EST LUCIE MEMBA BOS ?|url=http://www.culturebene.com/22506-qui-est-lucie-memba-bos.html|work=culturebene.com|language=french|date=1 August 2016|accessdate=18 September 2017}}</ref> O ko ipa ninu ere [[Nollywood]] ti akori re Pink Poison pelu [[Jim Iyke]]<ref name="auto">{{cite web|url=http://www.tiptopstars.com/mtdv/movies/nollywood-movies/671-pink-poison-reloaded-culture-minister-visits-actors-on-location.html|title=TIPTOPSTARS - ONLINE MAGAZINE Array Pink Poison Reloaded: Culture minister visits actors on location|first=Ernest|last=Kanjo|website=www.tiptopstars.com|accessdate=22 September 2017|archive-date=3 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203142533/http://www.tiptopstars.com/mtdv/movies/nollywood-movies/671-pink-poison-reloaded-culture-minister-visits-actors-on-location.html|dead-url=yes}}</ref> ati Far pelu [[Dakore|Dakore Akande]]<ref>{{cite web|url=http://irepcamer.com/2014/10/29/camer-flim-alert-far-movie-premiere/|title=CAMER FILM ALERT: THE "FAR" MOVIE PREMIERE THIS WEEKEND - I Rep Camer|date=29 October 2014|website=irepcamer.com|accessdate=22 September 2017|archive-date=20 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170920191110/http://irepcamer.com/2014/10/29/camer-flim-alert-far-movie-premiere/|dead-url=yes}}</ref>Ni odun 2014 o se ifi lole L.M.B production, eleyi ti o so ni oruko e. O se agbejade ere cameroon ti akori e je Paradise, ni odun yi na ose agbejade ere LA Patrie D'Abord, ere ogun ti won fi ranti awon ajagun Cameroon<ref name="culturebene.com">{{cite web|url=http://www.culturebene.com/22506-qui-est-lucie-memba-bos.html|title=Qui est Lucie MEMBA BOS ? - Culturebene|date=1 August 2016|website=culturebene.com|accessdate=22 September 2017}}</ref> Ni odun 2017, won yan fun osere birin ile Cameroon ti o dara julo fun ami eye ''Trophees Francophes Du Cinema,'' fun ipa re ninu ere ''La Patrie D'abord''<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.trophees-francophones.org/les-nominations |access-date=2020-10-18 |archive-date=2017-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016174545/https://www.trophees-francophones.org/les-nominations |dead-url=yes }}</ref> == Igbesi aye ibẹrẹ == Won bi Lucie ni [[Dschang West Region]] titi [[Cameroon]] osi dagba si [[Bafoussam]] ibi ti oti bere ise modeli lehin na ni obere ise osere. O ga oye-oye ni Baccalauréat philosophique owa ko lo si ilu [[Douala]] fun awon ise imi.<ref name="culturebene.com2">{{cite web|url=http://www.culturebene.com/22506-qui-est-lucie-memba-bos.html|title=Qui est Lucie MEMBA BOS ? - Culturebene|date=1 August 2016|website=culturebene.com|accessdate=22 September 2017}}</ref> Ko si alaye llori ojo ibi e, awon kan gba pe odun 1987 ni won bi. == Ise == Lucie koko jade ninu ere "Emoin A Seduire" ni odun 1999 nigba ti [[Cinema titi Cameroon]] sese n dagba<ref name="tendancespeoplemag.com">{{cite web|url=http://tendancespeoplemag.com/?p=2272|title=Lucie Memba Bos: Passionnée du 7ème art – Tendancespeoplemag|website=tendancespeoplemag.com|accessdate=22 September 2017}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> O di gbajumo ni odun 2008 lehin igbano ni o gba ami eye osere ti o dara julo fun CMMA Cameroon Movies Merit Award ni odun 2013. O se agbekale ile ise titi eh no, eyi ti o pe ni Lucie Memba Bos (LMB). Ohun lo gbe ere Paradise jade, ise e ninu La patrie d’abord, je eyi ti oje gbajumo fun gege bi alagbejade ise na, fiimu na ni won fi pan awon ologun Cameroon le, ni odun 2014 otun bawon se abejade ere "Ntah Napi" eleyi ti ogba ami eye fun ere faranse ti o dara julo lowo [[Ecrans Noirs]]<ref name="dcodedtv.com">{{cite web|url=http://dcodedtv.com/lucie-memba-zack-orji-new-movie/|title=Lucie Memba to star alongside Nollywood actor Zack Orji in new film – Dcoded TV|website=dcodedtv.com|accessdate=22 September 2017|archive-date=21 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170921000538/http://dcodedtv.com/lucie-memba-zack-orji-new-movie/|dead-url=yes}}</ref> Owa lara awon osere ilu Cameroon ti ise won ti di mimo lati ajo asa ati ise ti ilu Cameroon, owa lara awon ti o pade [[Ama Tutu Muna]] eyi ti o se abewo si ibi ti won ti se ere Pink Poison ni Buea<ref name="auto2">{{cite web|url=http://www.tiptopstars.com/mtdv/movies/nollywood-movies/671-pink-poison-reloaded-culture-minister-visits-actors-on-location.html|title=TIPTOPSTARS - ONLINE MAGAZINE Array Pink Poison Reloaded: Culture minister visits actors on location|first=Ernest|last=Kanjo|website=www.tiptopstars.com|accessdate=22 September 2017|archive-date=3 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203142533/http://www.tiptopstars.com/mtdv/movies/nollywood-movies/671-pink-poison-reloaded-culture-minister-visits-actors-on-location.html|dead-url=yes}}</ref> Ni odun 2016 won ni ohun ni osere ilu Cameroon ti on dan ju lati owo Le Film Camerounais<ref>{{cite web|url=https://lefilmcamerounais.com/2016/08/09/people-lucie-memba-bos-actrice-la-plus-glamour-2016/|title=PEOPLE : Lucie Memba Bos, actrice la plus glamour 2016|date=9 August 2016|website=lefilmcamerounais.com|accessdate=22 September 2017}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Otun je gbajumo fun ere Fast Life pelu osere okurin Thomas Nguijol.<ref>http://www.allocine.fr/article/fichearticle_gen_carticle=18634466.html</ref> O sise pelu Tribe Africa Media lati fifehan si awon Afin ni ilu Cameroon<ref>{{cite web|url=https://tinygossip.wordpress.com/2017/06/13/today-is-world-albino-daysee-how-memba-lucielaura-davealain-ngann-and-more-celebrates-this-dayphotos%E2%AC%87%E2%AC%87%E2%AC%87/|title=Today is world Albino day,See how Memba Lucie,Laura Dave,Alain Ngann and more celebrates this day(photos)⬇⬇⬇|date=13 June 2017|website=wordpress.com|accessdate=22 September 2017|archive-date=20 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170920190957/https://tinygossip.wordpress.com/2017/06/13/today-is-world-albino-daysee-how-memba-lucielaura-davealain-ngann-and-more-celebrates-this-dayphotos%E2%AC%87%E2%AC%87%E2%AC%87/|dead-url=yes}}</ref>{{cquote}} Yato si iṣẹ rẹ ni fiimu, ni ọdun 2008, Guinness [[Kamẹrúùnù|Cameroon]] gba si ise gẹgẹbi oluṣowo titaja == Igbesi aye ara ẹni == Ni osu kesan odun 2017, Lucie pade pẹlu akọọlẹ bọọlu afẹsẹgba Ilu Cameroon [[Samuel Eto'o]] ni Douala <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://dcodedtv.com/lucie-memba-gushes-over-samuel-etoo/ |access-date=2024-03-06 |archive-date=2020-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018212251/https://dcodedtv.com/lucie-memba-gushes-over-samuel-etoo/ |dead-url=yes}}</ref> == Awon Asayan Ere == === Odun 2011 si 2017 === * '' Deiting the 6th'' * '' Ntah napi de ousmane stéphane et sergio marcellos'' * '' Paradise'' * '' W.a.k.a'' * '' First country'' * '' La maladie'' * '' Mission secrete'' * '' Far'' With Dakore Akande * '' Pink Poison '' with Jim Iyke * ''Le Blanc D’Eyanga'' * ''a Partrie D’abord'' * ''Fast Life'' === Odun 2009 === * '' Sweet home de ghislain amougou '' * '' Passion. Com de serge kendjo '' === Odun 2008 === * '' Série Paradis D’ousmane Stéphane'' * '' Série Le Monde De Loïc, De Raphaël Matouke'' * '' Virus Squad'' == Awards ati ti idanimọ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !Odun ! Eye ! Ẹka ! Olugba ! Esi |- | rowspan="2" | 2017 | rowspan="2" | TROPHEES FRANCOPHONES DU CINEMA | Ti o dara ju oṣere | rowspan="2" | Funrararẹ| {{Nom}} |- | |- | rowspan="2" | Ọdun 2013 | rowspan="2" | Eye Awọn ere Fiimu Ilu Kamẹrin (CMMA) | Ti o dara ju oṣere | rowspan="2" | Funrararẹ| {{won}} |- | | |- | rowspan="4" | Ọdun 2014 | Encrain Noir | Fiimu Faranse ti o dara julọ | rowspan="8" | Iṣẹ rẹ| {{won}} |- |} == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1987]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] f79c7phd16dmbamikcme0ldr28aimxk Yemi Ajibade 0 70252 640092 601866 2026-11-08T08:26:02Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640092 wikitext text/x-wiki {{EngvarB|date=August 2014}} {{Use dmy dates|date=August 2014}} {{Infobox person | honorific_prefix = [[Oba (ruler)#Oloye|Omoba]] | name = Yẹmí Ajíbádé | image = | alt = | caption = | birth_name = Adéyẹmí Ọlánrewájú Goodman Ajíbádé | birth_date = {{Birth date|1929|07|28|df=y}} | birth_place = [[Ìlá Ọ̀ràngún]], [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀Ṣun]], [[Nàìjíríà]] | death_date = {{Death date and age|2013|01|24|1929|07|28|df=y}} | death_place = [[London]], UK | nationality = [[Nàìjíríà]] | other_names = | occupation = Olùkọ̀tàn, òṣèré orí-ìtàgé àti olùdarí eré | years_active = | known_for = | notable_works = ''Parcel Post''<br>''Waiting for Hannibal'' }} '''Yẹmí Ajíbádé''' tí wọ́n bí ní ọjọ́ kejìdínlógún oṣù Keje ọdún 1929. <ref name=AWW>''Africa Who's Who'', London: Africa Journal Ltd, for Africa Books, 1981, p. 82.</ref><ref>Later sources give his birth year as 1933.</ref> – 24 January 2013<ref>[http://www.aveleyman.com/ActorCredit.aspx?ActorID=26914 Yemi Ajibade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181105154042/http://www.aveleyman.com/ActorCredit.aspx?ActorID=26914 |date=5 November 2018 }} at Aveleyman.</ref>), Ẹni tí wọ́n mọ̀ sí '''Yẹmí Ajíbádé''', '''Yẹmí Goodman Ajíbádé''' tàbí '''Adéyẹmí Ajíbádé''', jẹ́ òṣèré orí-ìtàgé, adarí-eré, ati olùkọ̀tàn ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] tí ó ń gbé ní orílẹ̀-èdè [[England]] láti ọdún 1950. Ó ti kó ipa ribiribi nínú eré orí-ìtàgé nílẹ̀ [[Gẹ̀ẹ́sì]] pàá pàá jùlọ ''Canon of Black drama''. Ó ti kọ orísiríṣi eré, ó sì ti darí ọ̀pọ̀lọpọ̀ eré pẹ̀lú lórí ẹ̀rọamóhùnmáwòrá, orí rédíò àti sinimá. =Ìgbé ayé rẹ̀ àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀== Adéyẹmí Ọlánrewájú Goodman Ajíbádé ni wọ́n bí ní ìdílé [[Ọba]] ní ìlú [[Ìlá Ọ̀ràngún]] ní [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun]] <ref name=NegroDigest />Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ ti Girama ti ìlú [[Abẹ́òkúta]] tí ó sì tú kẹ́kọ̀ọ́ nílé ẹ̀kọ́ [[Kennington College of Law and Commerce]] ní ìlú [[London]] ní ọdún 1955. Ó tún kàwé ní ilé-ẹ̀kọ́ ti '' The Actors' Workshop'' ní ọdún 1960, ó sì tún kẹ́kọ́ ní London Film school ní ọdún 1966 àti London School of Gilm Technique ní ọdún. <ref name=AWW /><ref>Josanne Leonard, [http://www.caribbean360.com/mobile/http://www.caribbean360.com/index.php/news/12463.html interview with Horace Ové, 5 October 2007]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Caribbean 360.</ref> == Iṣẹ́ rẹ̀ == Nígbà tí ó wà ní ìlú UK, Ajíbádé kópa nínú eré orí rédíò fún ilé -iṣè ìgbóhùn-sáfẹ́gẹ́ [[BBC World Service#Africa|BBC African Service]]. <ref>Fiona Ledger, [http://www.bbc.co.uk/worldservice/specials/138_africanperform08/page7.shtml "History of African Performance"], BBC World Service, African Performance 2007.</ref> Wọ́n ṣàfihàn Ajíbádé gẹ́gẹ́ bí ẹni tí yóò gòkè agbà nínú eré ìtàgé lọ́jọ́ iwájú ní ilẹ̀ [[Adúláwọ̀]]<ref name=NegroDigest>[https://books.google.com/books?id=ZToDAAAAMBAJ&pg=PA32 "The African Scene", ''Negro Digest''], October 1963, p. 32.</ref> Òun ati olùkópa mìíràn bíi: [[Yulisa Amadu Maddy]], [[Leslie "Teacher" Palmer|Leslie Palmer]], [[Eddie Tagoe]], Karene Wallace, Basil Wanzira, and [[Elvania Namukwaya Zirimu|Elvania Zirimu]], àti àwọn mìíràn tí wọ́n jọ ń kópa nínú eré ọlọ́kan-ò-jọ̀kan lóríbíi: ìgbóhùn-sáfẹ́fẹ́ [[Lindsay Barrett]] ''Blackblast!'' ní ọdún 1973 fún isẹ́ pàtàkì ti [[BBC Two]] arts ''Full House'' ìtàn tí ó jẹ́ ti olùkọ̀tàn ará ikẹ̀ [[India]].<ref>[https://web.archive.org/web/20140512224610/http://explore.bfi.org.uk/4ce2b7e7964ac Cast and credits, ''Full House (03/02/73)''], BFI.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20091027192514/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/531369?view=synopsis ''Full House 03/02/73''], BFI.</ref><ref>[http://genome.ch.bbc.co.uk/bcd361e060214bffba3faf3efbc11a95 "Full House"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160805074237/http://genome.ch.bbc.co.uk/bcd361e060214bffba3faf3efbc11a95 |date=5 August 2016 }}, ''[[Radio Times]]'', Issue 2569, 1 February 1973, p. 15.</ref> Iṣẹ́ Ajíbádé ṣàfihan akitiyan rẹ̀ lórí iṣẹ́ rẹ̀ ń já fíkán pàá pàá jùlọ lórí ẹ̀rọ amóhù-máwòrán, lára àwọn eré tí ó tún ń ṣe ni: ''[[Armchair Theatre]]'' "The Chocolate Tree" by [[Andrew Sinclair]] ní ọdún 1963,òun àti [[Earl Cameron (actor)|Earl Cameron]] pẹ̀lú [[Peter McEnery]]),<ref>[[Leonard White (producer)|Leonard White]], [https://books.google.com/books?id=0nesK2YgNA8C&pg=PA103&lpg=PA103&dq=%22yemi+ajibade%22&source=bl&ots=0s9YotBrmP&sig=DOQCQmtBuhtY2UKdEoTYzxzL2J4&hl=en&sa=X&ei=GN1IUcWIEYzcPYTIgbgI&ved=0CM8DEOgBME4#v=onepage&q=%22yemi%20ajibade%22&f=false ''Armchair Theatre: The Lost Years''], Kelly Publications, 2003, p. 103.</ref> ''[[Danger Man]]'' ní ọdún (1965), ''[[Dixon of Dock Green]]'' ní ọdún (1968), [[Douglas Botting]] ''The Black Safari'' ní ọdún (1972), ''[[The Fosters (UK TV series)|The Fosters]]'' ní ọdún (1976), ''Prisoners of Conscience'' ní ọdún (1981), àti ''[[Silent Witness]]'' ní ọdún(1996), and work on the stage – for instance, in "Plays Umbrella". Ó tún kópa nínú àwọn eré orí-ìtàgé sinimá mìíràn pẹ̀lú.<ref>[http://www.petergill7.co.uk/works/plays_umbrella.shtml "Plays Umbrella"], Riverside Studios, August 1980. Peter Gill, "Scrape Off the Black", 15 March 2012.</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=8F8HfTmUSS8C&pg=PA149&lpg=PA149&dq=yemi+ajibade&source=bl&ots=DVVBYqjr7y&sig=9KNHKRmwLeRQBl23N8Te2TFjAYA&hl=en&sa=X&ei=5dlGUbGmDsa0PMGfgbAL&ved=0CJEDEOgBMEA#v=onepage&q=yemi%20ajibade&f=false Cast list] in Nicholas Wright, ''Five Plays'', Nick Hern Books, 2000, p. 81.</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=YJkOAAAAQAAJ&pg=PA26-IA2&lpg=PA26-IA2&dq=yemi+ajibade&source=bl&ots=n09BD9b39A&sig=9AMCNzvHJ1dfIHsp2E0zJrGvG8M&hl=en&sa=X&ei=5dlGUbGmDsa0PMGfgbAL&ved=0CI4DEOgBMD8#v=onepage&q=yemi%20ajibade&f=false Cast list] in Nicholas Wright, ''The Custom of the Country'', RSC Playtexts, London: Methuen, 1983, p. 26.</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=8F8HfTmUSS8C&pg=PA149&lpg=PA149&dq=yemi+ajibade&source=bl&ots=DVVBYqjr7y&sig=9KNHKRmwLeRQBl23N8Te2TFjAYA&hl=en&sa=X&ei=5dlGUbGmDsa0PMGfgbAL&ved=0CJEDEOgBMEA#v=onepage&q=yemi%20ajibade&f=false Cast list] in Nicholas Wright, ''Five Plays'', London: Nick Hern Books, 2000, p. 149.</ref> àti ní [[Lorraine Hansberry]] ''[[Les Blancs]]'' ([[Royal Exchange Theatre]] ní ọdún 2001.<ref>[http://www.uktw.co.uk/archive/play/les-blancs/L01649318815/ ''Les Blancs''], UK Theatre Web.</ref> Ó tún kópa gẹ́gẹ́ bí [[Terence Fisher]] nínú eré ''[[The Devil Rides Out (film)|The Devil Rides Out]]'' ní ọdún 1968, gẹ́gẹ́ bí [[Monte Hellman]] nínú ''[[Shatter (film)|Shatter]]'' ní ọdún 1974 <ref>Brad Stevens, [https://books.google.com/books?id=cl2WzqT6hi8C&pg=PA96&lpg=PA96&dq=yemi+ajibade&source=bl&ots=AJ9KNrNXE0&sig=IIUQDaIKbsMeiqZqMcV-3NqTnUw&hl=en&sa=X&ei=5dlGUbGmDsa0PMGfgbAL&ved=0CJQDEOgBMEE#v=onepage&q=yemi%20ajibade&f=false ''Monte Hellman: His Life and Films''], Jefferson, North Carolina: McFarland & Company, 2003, p. 96.</ref> gẹ́gẹ́ bí [[Hanif Kureshi]] nínú eré ''[[London Kills Me]]'' ní ọdún 1991 àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. <ref>[https://books.google.com/books?id=bIvkPhEbW1YC&pg=PA275&lpg=PA275&dq=%22yemi+ajibade%22&source=bl&ots=m8lGx-3T24&sig=9DF8rkOf6DrdDylAjCXkdz94u1U&hl=en&sa=X&ei=GN1IUcWIEYzcPYTIgbgI&ved=0CMwDEOgBME0#v=onepage&q=%22yemi%20ajibade%22&f=false Credits – London Kills Me"]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, in Kenneth C. Kaleta, ''Hanif Kureishi: Postcolonial Storyteller'', University of Texas Press, 1998, p. 275.</ref> Ní ọdún 1966, Ajíbádé darí àwọn òṣèré bíi tirẹ̀ nínú àpérò [[World Festival of Black Arts]] ní ìlú [[Dakar]], tí ó jẹ́ olú-ìlú fún orílẹ̀-èdè [[Senegal]], láti dqrí eré ònkọ̀tàn [[Obi Egbuna]] tí ó pè ní ''Wind Versus Polygamy''; ní [[FESTAC 77|2nd World Black Arts Festival]] ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó]] ==Àwọn ìwé eré oníṣẹ́ tí ó ti kọ== <!--*Skins--> * ''Award'' (unproduced)<ref name=dollee /> * ''Behind the Mountain'' – first produced: Unibadan Masques, 1977 * ''Fingers Only'' – first produced: The Factory, Battersea Arts, London (Black Theatre Co-operative, directed by Mustapha Matura), 1982. As ''Lagos, Yes Lagos'', BBC Radio, 1971. * ''A Long Way from Home'' – first produced: Tricycle Theatre, London (directed by Nicolas Kent), 1991 * ''Mokai'' – first produced: Unibadan Masques, 1979 * ''Parcel Post'' – first produced: Royal Court Theatre, London, 16 March 1976<ref name=dollee /> * ''Waiting for Hannibal'' – first produced: Drill Hall, London (Black Theatre Co-operative, directed by Ajibade with Burt Caesar), 1986 * ''Para Ginto'' (black version of ''[[Peer Gynt]]'')<ref name=dollee>{{Cite web |title=Yemi Ajibade at Dollee.com |url=http://www.doollee.com/PlaywrightsA/ajibade-yemi.html |access-date=18 October 2020 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224032142/http://www.doollee.com/PlaywrightsA/ajibade-yemi.html |dead-url=yes }}</ref> – Tricycle Theatre, 1995 ==Àwọn àṣàyàn ìwé rẹ̀== * ''Fingers Only and A Man Names Mokai''. Ibadan: Y-Book Drama series, 2001, 142 pp. {{ISBN|978-2659-88-6}} * ''Parcel Post and Behind the Mountain''. Ibadan: Y-Book Drama series, 2001, 147 pp. {{ISBN|978-2659-89-4}} * Gwyneth Henderson and [[Cosmo Pieterse]] (eds), ''Nine African Plays for Radio'' (includes "Lagos, Yes Lagos" by Yemi Ajibade), [[Heinemann (publisher)|Heinemann Educational Books]], [[African Writers Series|AWS, 127]], 1973. ==Àwọn eré sinimé tí ó ti kópa== {{Div col}} *1962: ''The Sword in the Web'' (TV Series) - Jean *1963: ''Suspense'' (TV Series) - Joshua *1963: ''[[Armchair Theatre]]'' (TV Series) - Jacob Jones *1964: ''[[Festival (TV series)|Festival]]'' (TV Series) - Aide to Lichee *1964: ''[[Espionage (TV series)|Espionage]]'' (TV Series) - Sergeant *1965: ''[[The Wednesday Play]]'' (TV Series) - Rebel soldier / Man in pub *1965: ''[[Danger Man]]'' (TV Series) - Barman *1966: ''[[The Witches (1966 film)|The Witches]]'' - Mark (uncredited) *1967: ''[[Theatre 625]]'' (TV Series) - Tsilla Mamadou *1967: ''[[Thirty-Minute Theatre]]'' (TV Series) - Observer *1968: ''[[30 Is a Dangerous Age, Cynthia]]'' - New Lodger (uncredited) *1968: ''[[The Devil Rides Out]]'' - African (uncredited) *1968: ''[[Dixon of Dock Green]]'' (TV Series) - Roger Bunda *1969: ''[[The Power Game]]'' (TV Series) - Premier of Malta *1970: ''[[Carry On Up the Jungle]]'' *1972: ''The Black Safari'' (TV Movie) *1973: ''Full House'' (TV Series) - Black Blast! cast member *1974: ''[[Shatter (film)|Shatter]]'' - Ansabi M'Goya / Dabula M'Goya *1976: ''[[Shades of Greene]]'' (TV Series) - 1st Head boy *1976: ''[[The Fosters (1976 TV series)|The Fosters]]'' (TV Series) - Mr. Fuller *1981: ''Prisoners of Conscience'' (TV Series) - Walter Sisulu *1987: ''Truckers'' (TV Series) - Watchman *1989: ''[[Behaving Badly (TV serial)|Behaving Badly]]'' (TV Mini-Series) - Church Elder *1991: ''Smack and Thistle'' (TV Movie) - Pedro *1991: ''[[London Kills Me]]'' - Tramp *1993: ''Rwendo'' (Short) *1995: ''Skin'' (Short) - Neville *2002: ''[[Dirty Pretty Things (film)|Dirty Pretty Things]]'' - Mini Cab Driver (as Ade-Yemi Ajibade) *2004: ''[[Exorcist: The Beginning]]'' - Turkana Shaman *2007: ''[[Silent Witness]]'' (TV Series) - Samson Moyo *2007: ''[[Flawless (2007 film)|Flawless]]'' - Guinean Negotiatior (final film role) {{div col end}} ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{Reflist}} ==Àwọn Ìtàkùn ìjásóde== * [http://www.doollee.com/PlaywrightsA/ajibade-yemi.html Yemi Ajibade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171224032142/http://www.doollee.com/PlaywrightsA/ajibade-yemi.html |date=24 December 2017 }} at Dollee.com * [http://www.worldcat.org/search?q=au%3AAjibade%2C+Yemi.&qt=hot_author WorldCat.] * [http://www.nationalarchives.gov.uk/a2a/records.aspx?cat=2907-ntc&cid=-1#-1 Records of the Black Theatre Co-operative – Nitro Theatre Company], The National Archives. * [http://www.blackplaysarchive.org.uk/explore/playwrights/ajibade-yemi "Yemi Ajibade"]{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Black Plays Archive, National Theatre. * [http://www.cineplex.com/People/yemi-ajibade Yemi Ajibade actor credits], Filmography at Cineplex. {{DEFAULTSORT:Ajibade, Yemi}} [[Category:Male actors from Osun State]] [[Category:Nigerian dramatists and playwrights]] [[Category:Black British male actors]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1929]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2013]] [[Category:Yoruba male actors]] [[Category:Yoruba dramatists and playwrights]] [[Category:20th-century Nigerian male actors]] [[Category:Nigerian royalty]] [[Category:Yoruba royalty]] [[Category:Alumni of the London Film School]] [[Category:University of Ibadan people]] [[Category:British male dramatists and playwrights]] [[Category:20th-century British dramatists and playwrights]] [[Category:Nigerian theatre directors]] [[Category:Nigerian emigrants to the United Kingdom]] [[Category:Black British writers]] [[Category:20th-century British male writers]] [[Category:Nigerian princes]] 8ie4m6rdxqgtr59shby7ti7m8dctwdd Paul Igwe 0 70275 639994 598185 2026-11-08T05:26:13Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639994 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=May 2020}} {{short description|Nigerian film director}} {{Infobox person | name = Paul Igwe | image = Paul Igwe, Nigerian filmmaker.jpg | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1977|11|27}} | birth_place = [[Ìpínlẹ̀ Èkó]], | nationality = [[Nàìjíríà]] | occupation = Olùgbéré-jáde | years_active = 1998–present | website = {{url|http://whitestonetv.com/}} }} '''Paul Igwe''' Wọ́n bí Paul Igwe ní ọjọ́ Kẹtàdínlọ́gbọ̀n oṣù Kọkànlá ọdún 1977. Òun ni olùdásílẹ̀ "Whitestine Cinema". Ó jẹ́ olùgbéré-jáde, ònkọ̀wé, àti ẹni tí ó gba amì-ẹ̀yẹ fún dídarí ètò orí ẹrọ amóhù-máwòrán, ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]]. Òun ni ó ni eré ọlọ́sọ̀ọ̀sẹ̀ tí àkólé rẹ̀ ń jẹ́ ''Clinic Matters'', '''The Bemjamins''', ''Ojays'' àti ''Asunder" tí ó sì darí àwọn eré náà.<ref>{{Cite news|url=http://thenationonlineng.net/emcoan-plans-ceo-training-end-year-gig/|title=EMCOAN plans CEO training and end of year gig – The Nation Nigeria|date=8 November 2017|work=The Nation Nigeria|access-date=12 September 2018|language=en-US}}</ref> == Iṣẹ́ rẹ̀ == Ní ọdún 2000, Ó bérẹ̀ ilé-iṣẹ́ ìgbéré-jáde rẹ̀ tí ó pè ní Whitestone Cinema tí ó ti darí àti gbé eré tí ó tó ogún jáde pẹ̀lú àwọn eré ọlọ́sọ̀ọ̀sẹ tí ó tó mẹ́jọ jáde. Igwe di gbajú-gbajà ní ọdún 2000 lẹ̀yìn tí ó kópa nínú eré kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Outrageous", ati ipa lààmì-laaka tí ó kó nínú eré ọlọ́sọ̀ọ̀sẹ̀ tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Extended Family" tí ó jẹ́ eré onípele mọ́kàndílógójì ní ọdún 2007. <ref>{{Cite news|url=http://www.vibe.ng/5-nigerian-tv-shows-past-deserve-remake/|title=5 Nigerian TV Shows From the Past That Deserve A Remake|last=Michael|first=John|date=21 May 2017|work=vibe.ng|access-date=12 September 2018|language=en-GB}}</ref> Ó dá ilé-iṣẹ́ sinimá tirẹ̀ sílẹ̀ ní ọdún 2009, ó sì kọ eré ọlósòọ̀sẹ̀ tirẹ̀ ''Clinic Matters'' tí ó ń gbé jáde láti ilé-iṣẹ́ rẹ̀ ní ọdún 2009. Eré yí ti gba amì-ẹ̀yẹ oríṣiríṣi lábẹ́lé àti lókè ọ̀kun tí ó fi mọ́ àmì-ẹ̀yẹ '''World Quality Commitment Award'' ní orílẹ̀-èdè [[Paris]] ní ọdún 2018.<ref>{{Cite news|url=https://www.modernghana.com/movie/13624/clinic-matters-whats-gwan.html|title=Clinic Matters: What’s gwan?|work=Modern Ghana|access-date=12 September 2018|language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ugowrite.blogspot.com/2012/10/producer-of-popular-sitcom-clinic.html|title=MUST READ!: Producer Of Popular Sitcom, "Clinic Matters" Honoured In Paris|last=Editor|date=30 October 2012|website=MUST READ!|access-date=12 September 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://connectnigeria.com/articles/2013/12/nigerians-share-top-10-tv-shows-in-2013/|title=Nigerians Share: Top 10 TV Shows in 2013 • Connect Nigeria|website=connectnigeria.com|language=en-GB|access-date=12 September 2018|archive-date=12 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912204505/https://connectnigeria.com/articles/2013/12/nigerians-share-top-10-tv-shows-in-2013/|dead-url=yes}}</ref> Ní inú oṣù Kejì ọdún 2012, ó gbé eré ọlọ́sọ̀ọ̀sẹ̀ rẹ̀ kejì tí ó pè ní ''The Benjamins'', eré tí wọ́n yàn fún amì-ẹ̀yẹ [[2014 Africa Magic Viewers Choice Awards]] fún eré onípele tí ó dára jùlọ.<ref>{{Cite news|url=https://www.pmnewsnigeria.com/2014/03/09/movie-awards-all-the-winners-of-the-amvca/|title=Movie awards: All the winners of the AMVCA – PM NEWS Nigeria|date=9 March 2014|work=PM NEWS Nigeria|access-date=12 September 2018|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/156457-nairobi-half-life-contract-flower-girl-win-big-africa-magic-viewers-choice-awards.html|title=Nairobi Half-life, The Contract, Flower Girl win big at Africa Magic Viewers’ Choice Awards – Premium Times Nigeria|date=10 March 2014|work=Premium Times Nigeria|access-date=12 September 2018|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.naija.ng/61313.html#40596|title=Funke Akindele, Rita Dominic, Yvonne Okoro Win Big At 2014 AMVCA|last=Ejiofor|first=Clement|date=9 March 2014|work=Naija.ng – Nigeria news.|access-date=12 September 2018|language=en-US}}</ref> Ó bẹ̀rẹ̀ eré onípele míràn tí ó pe àkọ́lé rẹ̀ ní ''Ojays'' ní ọdún 2015 tí wọ́n yan eré náà fún amì-ẹ̀yẹ [[Nollywood and African Film Critics Awards|Nafca Awards]] fún eré onípele apani-lẹ́rín jùlọ.<ref>{{Cite news|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/nafca-2015-black-november-30-days-in-atlanta-oloibiri-lead-nominees-list-id3932115.html|title=NAFCA 2015: "Black November," "30 Days in Atlanta," "Oloibiri" lead nominees list|last=Izuzu|first=Chidumga|access-date=12 September 2018|language=en-US|archivedate=12 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180912204258/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/nafca-2015-black-november-30-days-in-atlanta-oloibiri-lead-nominees-list-id3932115.html|deadurl=yes}}</ref> Paul tún gbọ̀nà àrà yọ pẹ̀lú bí ó ṣe gbé àkànṣe ètò kan kalẹ̀ tí ó pè ní "USEKWU IGBO", tí ó túmọ̀ sí '''Iyàrá ìdáná Ìgbò'''. Ètò yí náà ti àmì-ẹ̀yẹ ti [[2016 Africa Magic Viewers Choice Awards]] fún ètò orí ẹ̀rọ amóhù-máwòrán tí peregedé jùlọ ní ọdún 2016, èyí tó wáyé ní gbọ̀ngàn [[Èkó Hotel]] ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó]]. <ref>{{Cite web|url=https://www.lindaikejisblog.com/2016/03/check-out-full-list-of-winners-at-2016.html|title=Check out the full list of winners at 2016 AMVCA|website=Linda Ikeji's Blog|language=en-GB|access-date=12 September 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/amvca-2016-dry-adesua-etomi-daniel-k-daniel-win-big-full-list-of-winners-id4751815.html|title=AMVCA 2016: "Dry," Adesua Etomi, Daniel K Daniel win big [full list of winners]|last=Izuzu|first=Chidumga|access-date=12 September 2018|language=en-US|archivedate=12 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180912204424/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/amvca-2016-dry-adesua-etomi-daniel-k-daniel-win-big-full-list-of-winners-id4751815.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.naija.ng/754209-check-full-list-winners-amvca-2016.html#754209|title=Check out the full list of winners at the AMVCA 2016|last=Igwe|first=H.|date=6 March 2016|work=Naija.ng – Nigeria news.|access-date=12 September 2018|language=en-US|archivedate=13 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180913002358/https://www.naija.ng/754209-check-full-list-winners-amvca-2016.html#754209|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://africamagic.dstv.com/news/amvca-2016-full-winners-list|title=AMVCA 2016: Full winners list|website=Africa Magic Official Website – AMVCA 2016: Full winners list|language=en|access-date=12 September 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2016/03/617370/|title=AMVCA 2016 : See list of winners – Vanguard News|date=5 March 2016|work=Vanguard News|access-date=12 September 2018|language=en-US}}</ref> Paul tún gbé eré ọlósọ̀ọ̀sẹ̀ onípele mìíràn jáde ní ọdún 2016 tí ó pe àkọ̀lé rẹ̀ ní '' House 6''. <ref>{{Cite web|url=https://africamagic.dstv.com/channel/africa-magic-igbo|title=Africa Magic IGBO|website=Africa Magic Official Website – Africa Magic IGBO|language=en|access-date=12 September 2018}}</ref> tí "Troubled Cottage" sì tún tẹ̀legsa.<ref>{{Cite web|url=https://www.kwese.com/ListingPopUpPage/6983681?width=480|title=Kwesé|website=www.kwese.com|language=en|access-date=12 September 2018|archive-date=12 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912204448/https://www.kwese.com/ListingPopUpPage/6983681?width=480|dead-url=yes}}</ref> Ó tún gbé eré ọlọ́sọ̀ọ̀sẹ̀ míràn tí ó pè ní ''Asunder'' tí ó ń ṣafihàn ẹbí àti ìgbéyàwó ẹbí kọ̀kan jáde ní ìparí ọdún 2019 yí kan náà. <ref>{{Cite news|url=https://guardian.ng/art/african-movie-channel-set-to-launch-asunder/|title=African Movie Channel set to launch Asunder|access-date=12 September 2018|language=en-US|archivedate=12 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180912204616/https://guardian.ng/art/african-movie-channel-set-to-launch-asunder/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bellanaija.com/2016/12/benita-nzeribe-lilian-esoro-nonso-odogwu-maureen-okpoko-tessy-oragwa-attend-the-official-launch-of-amc-first-tv-series-asunder/|title=Benita Nzeribe, Lilian Esoro, Nonso Odogwu, Maureen Okpoko, Tessy Oragwa attend the Official Launch of African Movie Channel's First TV Series – Asunder – BellaNaija|website=www.bellanaija.com|language=en-US|access-date=12 September 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.informationng.com/2016/12/benita-nzeribe-lilian-esoro-teju-babyface-attend-official-launch-asunder-tv-series.html|title=Benita Nzeribe, Lilian Esoro, Teju Babyface Attend the Official Launch of Asunder TV Series – INFORMATION NIGERIA|date=16 December 2016|work=INFORMATION NIGERIA|access-date=12 September 2018|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2016/12/asunder-tv-series-premieres-lagos/|title=Asunder TV series premieres in Lagos – Vanguard News|date=29 December 2016|work=Vanguard News|access-date=12 September 2018|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/asunder-new-tv-series-to-premiere-in-january-id5831522.html|title="Asunder": New TV series to premiere in January|last=Izuzu|first=Chidumga|access-date=12 September 2018|language=en-US|archivedate=12 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180912204323/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/asunder-new-tv-series-to-premiere-in-january-id5831522.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.africanmoviechannel.tv/story/official-launch-african-movie-channel%E2%80%99s-first-tv-series-%E2%80%93-asunder|title=Official Launch of African Movie Channel’s First TV Series – Asunder {{!}} African Movie Channel|website=www.africanmoviechannel.tv|language=en|access-date=12 September 2018|archive-date=12 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912204641/http://www.africanmoviechannel.tv/story/official-launch-african-movie-channel%E2%80%99s-first-tv-series-%E2%80%93-asunder|dead-url=yes}}</ref> Ó gbé eré onípele mìíràn jáde ní èdè Ìgbò tí ó pe akọ́lé eré náà ní "Nkewa" ní ọdún 2017, tí wọ́n fi han ní orí Africa Magic Igbo.<ref>{{Cite web|url=https://africamagic.dstv.com/channel/africa-magic-igbo|title=Africa Magic IGBO|website=Africa Magic Official Website – Africa Magic IGBO|language=en|access-date=12 September 2018}}</ref> Òun náà ló darí eré tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́"Dance To My Beat", eré tí [[Joseph Benjamin (actor)|Joseph Benjamin]], [[Kehinde Bankole]], [[Tóyìn Abraham]], àti Mary Remmy Njoku ti kópa.<ref>{{Citation|last=Bamidele|first=Bose|title=Joseph Benjamin, Kehinde Bankole, Mary Njoku, Toyin Abraham&nbsp;& more, star in Mary Lazarus’ Movie Debut as a Producer&nbsp;"Dance To My Beat"&nbsp; – Goldmyne.TV|url=https://goldmyne.tv/entertainment/joseph-benjamin-kehinde-bankole-mary-njoku-toyin-abraham-star-mary-lazarus-movie-debut-producer-dance-beat/|language=en-US|access-date=12 September 2018|archive-date=12 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912204727/https://goldmyne.tv/entertainment/joseph-benjamin-kehinde-bankole-mary-njoku-toyin-abraham-star-mary-lazarus-movie-debut-producer-dance-beat/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nollywoodreinvented.com/2018/07/dance-to-my-beat.html|title=Dance To My Beat {{!}} Nollywood REinvented|date=31 July 2018|work=Nollywood REinvented|access-date=12 September 2018|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/dance-to-my-beat-see-cast-of-movie-in-christmas-photo-shoot-id5927506.html|title="Dance to My Beat": See cast of movie in Christmas photo shoot|last=Izuzu|first=Chidumga|access-date=12 September 2018|language=en-US|archivedate=12 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180912204554/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/dance-to-my-beat-see-cast-of-movie-in-christmas-photo-shoot-id5927506.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ynaija.com/film-review-dance-to-my-beat-is-a-shameless-cash-grab-but-you-will-laugh/|title=Film Review: Dance To My Beat is a shameless cash grab. But you will laugh » YNaija|website=ynaija.com|language=en-GB|access-date=12 September 2018|archive-date=12 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912204405/https://ynaija.com/film-review-dance-to-my-beat-is-a-shameless-cash-grab-but-you-will-laugh/|dead-url=yes}}</ref> == Àwọn àṣàyàn eré rẹ̀ == {| class="wikitable" !Ọdún !Eré |- |2000 |''Outrageous'' |- |2007 |''Extended Family'' |- |2009 |''Clinic Matters'' |- |2012 |''The Benjamins'' |- |2015 |''OJAYS'' |- |2015 |''PULSE'' |- |2015 |''USEKWU IGBO'' |- |2016 |''House 6'' |- |2016 |''Ulo Isii'' |- |2016 |''Troubled Cottage'' |- |2016 |''Asunder'' |- |2017 |''Nkewa'' |- |2017 |''Dance To My Beat'' |} == Ẹ tún lè wo== * [[List of Nigerian film producers]] ==Àwọn Ìtọ́kasí == {{reflist}} == Àwọn Ìtàkùn ìjásóde == {{Navboxes|list={{Paul Igwe}}}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Igwe, Paul}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1977]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Category:Nigerian film directors]] [[Category:Nigerian film producers]] [[Category:Businesspeople from Lagos]] [[Category:Igbo businesspeople]] [[Category:20th-century Nigerian businesspeople]] [[Category:21st-century Nigerian businesspeople]] [[Category:Nigerian television company founders]] p56zoop5mw43g6xr5dlkikzs19js25b Liz Anjorin 0 70302 639904 595513 2026-11-08T02:12:29Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639904 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian actress and movie producer}} {{Infobox person | name = Liz Anjorin | image = | caption = | birth_name = Elizabeth Anjorin | birth_date = Ojo kerin, Osu kerin<ref>{{Cite web|url=https://thenationonlineng.net/lizzy-anjorin-celebrates-birthday-with-shoppers-discount/|title=LIZZY ANJORIN CELEBRATES BIRTHDAY WITH SHOPPERS’ DISCOUNT|date=2019-04-05|website=The Nation Newspaper|language=en-US|access-date=2019-12-19}}</ref> | birth_place = [[Ipinle Eko]], [[Naijiria]] | nationality = [[Naijiria]] | alma_mater = | occupation = oṣere | years_active = | children = 1 | website = }} '''Liz Aishat Anjorin''' (ti a bi Elizabeth Aishat Anjorin, orukọ akọkọ ti a kọ ni ọna miiran si je ''Lizzy'') jẹ oṣere ara ilu Naijiria kan<ref>{{Cite web|url=https://www.vanguardngr.com/2019/11/i-never-said-poor-people-are-terrible-liz-anjorin/|title=I never said poor people are terrible - Liz Anjorin|date=2019-11-24|website=Vanguard News|language=en-US|access-date=2019-12-19}}</ref> ẹniti o ṣe ẹya pupọ julọ ni ile-iṣẹ fiimu ti Yorùbá. O ti gba ami "Eye oṣere ti o dara julọ" ni ti ẹbun Awọn ọdọ awọn aṣeyọri ni ọdun 2012,<ref>{{Cite web|url=https://www.vanguardngr.com/2012/10/lizzy-anjorin-bags-best-actress-award/|title=Lizzy Anjorin bags Best Actress award|date=2012-10-19|website=Vanguard News|language=en-US|access-date=2019-12-20}}</ref> awọn "Eniyan Ilu fun Ami Eye ebun Fiimu Fun Eniyan Fiimu Yorùbá ti Odun” ni [[Awọn ere Idanilaraya Ilu Eniyan]] ni ọdun 2014,<ref>{{Cite web|url=http://thenet.ng/who-won-what-at-city-people-entertainment-awards-2014/|title=Who won what at City People Entertainment Awards 2014|last=Says|first=Olawalegoodmus|date=2014-06-24|website=Nigerian Entertainment Today|language=en-GB|access-date=2019-12-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://blog.irokotv.com/2014/06/23/full-list-of-winners-at-2014-city/|title=Full List of Winners At The 2014 City People Awards|date=2014-06-23|website=irokotv blog|language=en-US|access-date=2019-12-19|archive-date=2019-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219214440/http://blog.irokotv.com/2014/06/23/full-list-of-winners-at-2014-city/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://jaguda.com/music-news/city-people-awards-2014-winners-star-studded-event/|title=City People Awards 2014! All The Winners From The Star Studded Event {{!}} Jaguda.com|last=Jaguda|language=en-US|access-date=2019-12-19|archive-date=2019-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219214343/http://jaguda.com/music-news/city-people-awards-2014-winners-star-studded-event/|dead-url=yes}}</ref> "Aami Eye Idanimọ Pataki Ilu Eniyan ni Ilu" Awọn ẹbun Idanilaraya Ilu Ilu ni ọdun 2017<ref>{{Cite web|url=http://www.citypeopleonline.com/full-list-winners-2017-city-people-movie-awards/|title=Full List Of Winners At The 2017 City People Movie Awards|last=Emmanuel|first=Daniji|date=2017-10-18|website=City People Magazine|language=en-US|access-date=2019-12-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenigerianvoice.com/amp/sports/150557/liz-anjorin-dedicates-award-to-haters.html|title=Liz Anjorin Dedicates Award To 'Haters'|website=www.thenigerianvoice.com|access-date=2019-12-20}}</ref><ref name=":2" /> ati ẹbun "Eye Ilu fiimu Eniyan fun ti Fiimu Yoruba ti Odun (Obinrin)" ni Awọn ere idaraya Ilu Eniyan fun ti akoko elekeji ni ọdun 2017.<ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/gist/liz-anjorin-actress-wins-award-back-to-back/q3kx5c0.amp|title=Liz Anjorin: Actress Wins Award Back To Back|website=www.pulse.ng|access-date=2019-12-19|archive-date=2019-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219184741/https://www.pulse.ng/gist/liz-anjorin-actress-wins-award-back-to-back/q3kx5c0.amp|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thepointng.com/liz-anjorin-shines-at-city-people-movie-award/|title=Liz Anjorin shines at City People Movie Award|date=2017-10-16|website=The Point|language=en-GB|access-date=2019-12-19}}</ref> == Igbesi aye ati eko == Anjorin ngbe ni [[Ipinle Eko]], agbegbe iha guusu iwọ oorun guusu ti Naijiria eyiti o jẹ eyiti awọn eniyan Yoruba ti Naijiria tẹdo pupọ julọ. Anjorin ṣe apejuwe ninu ijomitoro pẹlu [[The Punch]]<ref name=":0" /> that at a tender age she had begun hawking edibles<ref>{{Cite web|url=https://thenationonlineng.net/liz-anjorin-gets-chieftaincy-for-birthday/|title=Liz Anjorin gets chieftaincy for birthday|date=2018-04-09|website=The Nation Newspaper|language=en-US|access-date=2019-12-20}}</ref> pelu iya re ni igboro Naijiria lati ri owo fun jo'gun ngbe aye. Anjorin pari ẹkọ ile-iwe alakọbẹrẹ ati ile-iwe giga o si jere rẹ “Iwe-ẹri Ile-iwe Nkọkọ silẹ” ”ati [[Idanwo Ijẹrisi Ile-iwe giga ti Iwọ-oorun Afirika |"Iwe-ẹri Ile-iwe giga ti Iwọ-oorun Afirika”]] lẹsẹsẹ. Won gba Anjorin ni ile iwe giga Adekunle Ajasin Yunifasiti ni [[ipinle Ondo]] lati kawe Ofin. Anjorin ko pari ile-ẹkọ giga rẹ nitorinaa o ṣe idiwọ fun un lati gba oye ile-ẹkọ giga na. == Iṣẹ-iṣe == Ninu ifọrọwanilẹnuwo kan, Anjorin ṣapejuwe ifẹkufẹ rẹ fun ṣiṣe ṣaaju iṣafihan ni ifowosi ni ile-iṣẹ fiimu Yoruba ti Naijiria; awakọ akọkọ eyiti o mu ki o wa sinu ile-iṣẹ yẹn<ref>{{Cite web|url=https://punchng.com/where-there-are-women-there-will-be-evil-liz-anjorin/|title=Where there are women, there will be evil –Liz Anjorin|last=Published|website=Punch Newspapers|language=en-US|access-date=2019-12-19}}</ref>o ni iberu fun osi.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://punchng.com/fear-of-going-broke-drove-me-into-business-liz-anjorin/|title=Fear of going broke drove me into business –Liz Anjorin|last=Published|website=Punch Newspapers|language=en-US|access-date=2019-12-19}}</ref> Anjorin jẹ olupilẹṣẹ fiimu ti o ṣe ọpọlọpọ awọn fiimu; fiimu naa ni akole re je “Owo Naira Bet”<ref>{{Cite web|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2018/11/24/lizzy-anjorin-makes-history-with-owo-naira-bet/|title=Lizzy Anjorin Makes History with ‘Owo Naira Bet’|date=2018-11-24|website=THISDAYLIVE|language=en-US|access-date=2019-12-19}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.thepointng.com/lizzy-anjorin-owo-nairabetll-rank-among-best-yoruba-films-ever-produced/|title=Lizzy Anjorin: Owo Nairabet’ll rank among best Yoruba films ever produced|date=2017-01-28|website=The Point|language=en-GB|access-date=2019-12-19}}</ref><ref name=":2"/><ref>{{Cite web|url=https://noovell.com/similar/15828314/|title=Owo Naira Bet Breaks History|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241227134308/https://noovell.com/similar/15828314|archive-date=2024-12-27|access-date=|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://punchng.com/videos-alaafin-of-oyo-ooni-grace-owo-nairabet-premiere/|title=VIDEOS: Alaafin of Oyo, Ooni, grace ‘Owo Nairabet’ premiere|last=Published|website=Punch Newspapers|language=en-US|access-date=2019-12-19}}</ref> ti o mu ki ailakan rẹ lagbara bi olupilẹṣẹ fiimu bi fiimu ṣe gba awọn atunyẹwo rere ti ọpọlọpọ. Anjorin ṣe awọn fiimu miiran bii ''olani Gbarada'', ''Gold, Iyawo Abuke, Kofo Tinubu, Kofo De First Lady ati Owo Naira Bet.''<ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/liz-anjorin-5-things-you-need-to-know-about-the-actress/d89jdk0.amp|title=Liz Anjorin: 5 things you need to know about the actress|website=www.pulse.ng|access-date=2019-12-19|archive-date=2019-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219214116/https://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/liz-anjorin-5-things-you-need-to-know-about-the-actress/d89jdk0.amp|dead-url=yes}}</ref><ref name=":0" /> == Orogun == Ni Oṣu Kẹsan Ọjọ 21, 2019, [[The Punch | Punch]]<ref name=":1" /> print media publication described the feud between Anjorin and [[Toyin Abraham]] as ''“the biggest feud in the Nigerian Yoruba movie industry”'' in 2019. The misunderstanding between Anjorin & Toyin Abraham required the intervention of accomplished actors and the Yoruba movie industry veterans such as [[Antar Laniyan]], and [[Idowu Philips|Iya Rainbow]] to mediate in their dispute.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://punchng.com/toyin-liz-war-antar-laniyan-iya-rainbow-mr-latin-others-intervene/|title=Toyin/Liz war: Antar Laniyan, Iya Rainbow, Mr Latin, others intervene|last=Published|website=Punch Newspapers|language=en-US|access-date=2019-12-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vanguardngr.com/2019/09/defamation-liz-anjorin-petitions-ndlea-vows-to-get-justice-against-toyin-abraham/|title=Liz Anjorin petitions NDLEA, vows to get justice against Toyin Abraham|date=2019-09-20|website=Vanguard News|language=en-US|access-date=2019-12-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://punchng.com/biggest-celebrity-feuds-of-2019/|title=Biggest celebrity feuds of 2019|last=Published|website=Punch Newspapers|language=en-US|access-date=2019-12-19}}</ref> == Awọn ẹbun == {|class="wikitable" |- !Year !Event !Prize !Result |- |2012 |Young Achievers Awards |Oṣere ti o dara ju |{{Won}} |- |2014 |[[City People Entertainment Awards]] |Eniyan Fiimu Yoruba ti Odun |{{Won}} |- |rowspan = "2" | 2017 |rowspan = "2" | [[City People Entertainment Awards|City People Movie Awards]] |Aami idanimọ Pataki |{{won}} |- |Eniyan Fiimu Yoruba ti Odun (Obirin) |{{won}} |} == Igbesi aye ara ẹni == Anjorin jẹ́ òbí anìkàntọ́mọ. Ni ọdun 2013 o yipada lati [[Kristiẹniti]] si [[Musulumi]] o gba orukọ Aishat eyiti o ṣe apejuwe si [[The Punch]] awọn oniroyin iroyin ti Naijiria bi “Orukọ Musulumi”.<ref>{{Cite web|url=https://punchng.com/islam-has-changed-the-way-i-dress-liz-anjorin/|title=Islam has changed the way I dress — Liz Anjorin|last=Published|website=Punch Newspapers|language=en-US|access-date=2019-12-19}}</ref> == Ti yan fiimuiwoye == *''The Dance Movie Project (2016) as Mrs.Balogun'' *''Owownmi (2010)'' *''Tolani Gbarada'' *''Gold'' *''Iyawo Abuke'' *''Kofo Tinubu'' *''Kofo De First Lady'' *''Owo Naira Bet'' *''Arewa Ejo (2009)'' *''Ise Onise (2009)'' == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà]] == Awọn ọna asopọ ita == *{{IMDb Name|4043024}} tojsak9aa6x0sg3rinyfjy5jt4u1zaf 639905 639904 2026-11-08T02:12:31Z KiranBOT 31499 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 639905 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian actress and movie producer}} {{Infobox person | name = Liz Anjorin | image = | caption = | birth_name = Elizabeth Anjorin | birth_date = Ojo kerin, Osu kerin<ref>{{Cite web|url=https://thenationonlineng.net/lizzy-anjorin-celebrates-birthday-with-shoppers-discount/|title=LIZZY ANJORIN CELEBRATES BIRTHDAY WITH SHOPPERS’ DISCOUNT|date=2019-04-05|website=The Nation Newspaper|language=en-US|access-date=2019-12-19}}</ref> | birth_place = [[Ipinle Eko]], [[Naijiria]] | nationality = [[Naijiria]] | alma_mater = | occupation = oṣere | years_active = | children = 1 | website = }} '''Liz Aishat Anjorin''' (ti a bi Elizabeth Aishat Anjorin, orukọ akọkọ ti a kọ ni ọna miiran si je ''Lizzy'') jẹ oṣere ara ilu Naijiria kan<ref>{{Cite web|url=https://www.vanguardngr.com/2019/11/i-never-said-poor-people-are-terrible-liz-anjorin/|title=I never said poor people are terrible - Liz Anjorin|date=2019-11-24|website=Vanguard News|language=en-US|access-date=2019-12-19}}</ref> ẹniti o ṣe ẹya pupọ julọ ni ile-iṣẹ fiimu ti Yorùbá. O ti gba ami "Eye oṣere ti o dara julọ" ni ti ẹbun Awọn ọdọ awọn aṣeyọri ni ọdun 2012,<ref>{{Cite web|url=https://www.vanguardngr.com/2012/10/lizzy-anjorin-bags-best-actress-award/|title=Lizzy Anjorin bags Best Actress award|date=2012-10-19|website=Vanguard News|language=en-US|access-date=2019-12-20}}</ref> awọn "Eniyan Ilu fun Ami Eye ebun Fiimu Fun Eniyan Fiimu Yorùbá ti Odun” ni [[Awọn ere Idanilaraya Ilu Eniyan]] ni ọdun 2014,<ref>{{Cite web|url=http://thenet.ng/who-won-what-at-city-people-entertainment-awards-2014/|title=Who won what at City People Entertainment Awards 2014|last=Says|first=Olawalegoodmus|date=2014-06-24|website=Nigerian Entertainment Today|language=en-GB|access-date=2019-12-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://blog.irokotv.com/2014/06/23/full-list-of-winners-at-2014-city/|title=Full List of Winners At The 2014 City People Awards|date=2014-06-23|website=irokotv blog|language=en-US|access-date=2019-12-19|archive-date=2019-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219214440/http://blog.irokotv.com/2014/06/23/full-list-of-winners-at-2014-city/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://jaguda.com/music-news/city-people-awards-2014-winners-star-studded-event/|title=City People Awards 2014! All The Winners From The Star Studded Event {{!}} Jaguda.com|last=Jaguda|language=en-US|access-date=2019-12-19|archive-date=2019-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219214343/http://jaguda.com/music-news/city-people-awards-2014-winners-star-studded-event/|dead-url=yes}}</ref> "Aami Eye Idanimọ Pataki Ilu Eniyan ni Ilu" Awọn ẹbun Idanilaraya Ilu Ilu ni ọdun 2017<ref>{{Cite web|url=http://www.citypeopleonline.com/full-list-winners-2017-city-people-movie-awards/|title=Full List Of Winners At The 2017 City People Movie Awards|last=Emmanuel|first=Daniji|date=2017-10-18|website=City People Magazine|language=en-US|access-date=2019-12-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenigerianvoice.com/sports/150557/liz-anjorin-dedicates-award-to-haters.html|title=Liz Anjorin Dedicates Award To 'Haters'|website=www.thenigerianvoice.com|access-date=2019-12-20}}</ref><ref name=":2" /> ati ẹbun "Eye Ilu fiimu Eniyan fun ti Fiimu Yoruba ti Odun (Obinrin)" ni Awọn ere idaraya Ilu Eniyan fun ti akoko elekeji ni ọdun 2017.<ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/gist/liz-anjorin-actress-wins-award-back-to-back/q3kx5c0.amp|title=Liz Anjorin: Actress Wins Award Back To Back|website=www.pulse.ng|access-date=2019-12-19|archive-date=2019-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219184741/https://www.pulse.ng/gist/liz-anjorin-actress-wins-award-back-to-back/q3kx5c0.amp|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thepointng.com/liz-anjorin-shines-at-city-people-movie-award/|title=Liz Anjorin shines at City People Movie Award|date=2017-10-16|website=The Point|language=en-GB|access-date=2019-12-19}}</ref> == Igbesi aye ati eko == Anjorin ngbe ni [[Ipinle Eko]], agbegbe iha guusu iwọ oorun guusu ti Naijiria eyiti o jẹ eyiti awọn eniyan Yoruba ti Naijiria tẹdo pupọ julọ. Anjorin ṣe apejuwe ninu ijomitoro pẹlu [[The Punch]]<ref name=":0" /> that at a tender age she had begun hawking edibles<ref>{{Cite web|url=https://thenationonlineng.net/liz-anjorin-gets-chieftaincy-for-birthday/|title=Liz Anjorin gets chieftaincy for birthday|date=2018-04-09|website=The Nation Newspaper|language=en-US|access-date=2019-12-20}}</ref> pelu iya re ni igboro Naijiria lati ri owo fun jo'gun ngbe aye. Anjorin pari ẹkọ ile-iwe alakọbẹrẹ ati ile-iwe giga o si jere rẹ “Iwe-ẹri Ile-iwe Nkọkọ silẹ” ”ati [[Idanwo Ijẹrisi Ile-iwe giga ti Iwọ-oorun Afirika |"Iwe-ẹri Ile-iwe giga ti Iwọ-oorun Afirika”]] lẹsẹsẹ. Won gba Anjorin ni ile iwe giga Adekunle Ajasin Yunifasiti ni [[ipinle Ondo]] lati kawe Ofin. Anjorin ko pari ile-ẹkọ giga rẹ nitorinaa o ṣe idiwọ fun un lati gba oye ile-ẹkọ giga na. == Iṣẹ-iṣe == Ninu ifọrọwanilẹnuwo kan, Anjorin ṣapejuwe ifẹkufẹ rẹ fun ṣiṣe ṣaaju iṣafihan ni ifowosi ni ile-iṣẹ fiimu Yoruba ti Naijiria; awakọ akọkọ eyiti o mu ki o wa sinu ile-iṣẹ yẹn<ref>{{Cite web|url=https://punchng.com/where-there-are-women-there-will-be-evil-liz-anjorin/|title=Where there are women, there will be evil –Liz Anjorin|last=Published|website=Punch Newspapers|language=en-US|access-date=2019-12-19}}</ref>o ni iberu fun osi.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://punchng.com/fear-of-going-broke-drove-me-into-business-liz-anjorin/|title=Fear of going broke drove me into business –Liz Anjorin|last=Published|website=Punch Newspapers|language=en-US|access-date=2019-12-19}}</ref> Anjorin jẹ olupilẹṣẹ fiimu ti o ṣe ọpọlọpọ awọn fiimu; fiimu naa ni akole re je “Owo Naira Bet”<ref>{{Cite web|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2018/11/24/lizzy-anjorin-makes-history-with-owo-naira-bet/|title=Lizzy Anjorin Makes History with ‘Owo Naira Bet’|date=2018-11-24|website=THISDAYLIVE|language=en-US|access-date=2019-12-19}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.thepointng.com/lizzy-anjorin-owo-nairabetll-rank-among-best-yoruba-films-ever-produced/|title=Lizzy Anjorin: Owo Nairabet’ll rank among best Yoruba films ever produced|date=2017-01-28|website=The Point|language=en-GB|access-date=2019-12-19}}</ref><ref name=":2"/><ref>{{Cite web|url=https://noovell.com/similar/15828314/|title=Owo Naira Bet Breaks History|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241227134308/https://noovell.com/similar/15828314|archive-date=2024-12-27|access-date=|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://punchng.com/videos-alaafin-of-oyo-ooni-grace-owo-nairabet-premiere/|title=VIDEOS: Alaafin of Oyo, Ooni, grace ‘Owo Nairabet’ premiere|last=Published|website=Punch Newspapers|language=en-US|access-date=2019-12-19}}</ref> ti o mu ki ailakan rẹ lagbara bi olupilẹṣẹ fiimu bi fiimu ṣe gba awọn atunyẹwo rere ti ọpọlọpọ. Anjorin ṣe awọn fiimu miiran bii ''olani Gbarada'', ''Gold, Iyawo Abuke, Kofo Tinubu, Kofo De First Lady ati Owo Naira Bet.''<ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/liz-anjorin-5-things-you-need-to-know-about-the-actress/d89jdk0.amp|title=Liz Anjorin: 5 things you need to know about the actress|website=www.pulse.ng|access-date=2019-12-19|archive-date=2019-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219214116/https://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/liz-anjorin-5-things-you-need-to-know-about-the-actress/d89jdk0.amp|dead-url=yes}}</ref><ref name=":0" /> == Orogun == Ni Oṣu Kẹsan Ọjọ 21, 2019, [[The Punch | Punch]]<ref name=":1" /> print media publication described the feud between Anjorin and [[Toyin Abraham]] as ''“the biggest feud in the Nigerian Yoruba movie industry”'' in 2019. The misunderstanding between Anjorin & Toyin Abraham required the intervention of accomplished actors and the Yoruba movie industry veterans such as [[Antar Laniyan]], and [[Idowu Philips|Iya Rainbow]] to mediate in their dispute.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://punchng.com/toyin-liz-war-antar-laniyan-iya-rainbow-mr-latin-others-intervene/|title=Toyin/Liz war: Antar Laniyan, Iya Rainbow, Mr Latin, others intervene|last=Published|website=Punch Newspapers|language=en-US|access-date=2019-12-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vanguardngr.com/2019/09/defamation-liz-anjorin-petitions-ndlea-vows-to-get-justice-against-toyin-abraham/|title=Liz Anjorin petitions NDLEA, vows to get justice against Toyin Abraham|date=2019-09-20|website=Vanguard News|language=en-US|access-date=2019-12-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://punchng.com/biggest-celebrity-feuds-of-2019/|title=Biggest celebrity feuds of 2019|last=Published|website=Punch Newspapers|language=en-US|access-date=2019-12-19}}</ref> == Awọn ẹbun == {|class="wikitable" |- !Year !Event !Prize !Result |- |2012 |Young Achievers Awards |Oṣere ti o dara ju |{{Won}} |- |2014 |[[City People Entertainment Awards]] |Eniyan Fiimu Yoruba ti Odun |{{Won}} |- |rowspan = "2" | 2017 |rowspan = "2" | [[City People Entertainment Awards|City People Movie Awards]] |Aami idanimọ Pataki |{{won}} |- |Eniyan Fiimu Yoruba ti Odun (Obirin) |{{won}} |} == Igbesi aye ara ẹni == Anjorin jẹ́ òbí anìkàntọ́mọ. Ni ọdun 2013 o yipada lati [[Kristiẹniti]] si [[Musulumi]] o gba orukọ Aishat eyiti o ṣe apejuwe si [[The Punch]] awọn oniroyin iroyin ti Naijiria bi “Orukọ Musulumi”.<ref>{{Cite web|url=https://punchng.com/islam-has-changed-the-way-i-dress-liz-anjorin/|title=Islam has changed the way I dress — Liz Anjorin|last=Published|website=Punch Newspapers|language=en-US|access-date=2019-12-19}}</ref> == Ti yan fiimuiwoye == *''The Dance Movie Project (2016) as Mrs.Balogun'' *''Owownmi (2010)'' *''Tolani Gbarada'' *''Gold'' *''Iyawo Abuke'' *''Kofo Tinubu'' *''Kofo De First Lady'' *''Owo Naira Bet'' *''Arewa Ejo (2009)'' *''Ise Onise (2009)'' == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà]] == Awọn ọna asopọ ita == *{{IMDb Name|4043024}} 0d67p61d5b1kgk3pwfkhbj3btu3j61z Rachel Bakam 0 70317 640006 599085 2026-11-08T05:46:18Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640006 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Rachel Bakam | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[Kaduna]], Naijiria | education = [[Ahmadu Bello University]] | occupation = Olootu eto, Oludari, osere, alamoran, olusakoso ere idaraya | years_active = 2000–lowolowo | known_for = Iranlowo omo eyan, oge sisw, itako gbigbe eniyan fi sise, gbigbimo alafia, ere idaraya | notable_works = Trends & Rachel, Stylecode, Rachel the Piper, Yanayin Zamani | awards = | website = {{URL|https://pipersdynasty.com}} }} '''Rachel Bakam''' jẹ́ òṣèré ará orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]], ònkọ̀wé, olóòtú ètò ori tẹlifíṣọ̀nù, àti alátakò gbígbé ènìyàn fi ṣiṣẹ́. Òun ni alákòso àti adarí Rayzeds Media Ltd;<ref>{{cite news|last1=Aderibigbe|first1=Tolulope|title=I Dropped A Business Deal Worth Millions Because Of Harassment– Rachel Bakam|url=http://leadership.ng/style/426480/i-dropped-a-business-deal-worth-millions-because-of-harassment-rachel-bakam|accessdate=8 October 2016|publisher=Leadership Newspaper|date=18 April 2015|archivedate=9 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161009192717/http://leadership.ng/style/426480/i-dropped-a-business-deal-worth-millions-because-of-harassment-rachel-bakam|deadurl=yes}}</ref> olùdásílẹ̀ ati alákòso tí Nigerian Water Ski And Wakeboard Federation (NWWF); àti alámọ̀ràn fún Performing Musician Employers Association (PMAN) pẹ̀lú African Fashion Reception [[Parisi|Paris]].<ref>{{cite news|title=IMPRESSIVE: Amb. Rachel Bakam Lands more Mega Media Appointments|url=http://www.thenigerianvoice.com/news/214683/impressive-amb-rachel-bakam-lands-more-mega-media-appointm.html|accessdate=8 October 2016|publisher=The Nigerian Voice|date=26 April 2016}}</ref> Bakam jẹ́ aṣojú fún àwọn arìnrìnàjò àti ìgbé ayé àláfíà. Bakam ti fìgbàkan jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ níbi èto ìṣàkóso tí [[Orílẹ̀ èdè America|Amẹ́ríkà]] kan fún àwọn àlejò káríayé.<ref>{{cite news|title=TV Personality, Rachel Bakam Addresses Audience At White House Sponsored Event In Washington|url=http://expressng.com/2015/08/tv-personality-rachel-bakam-addresses-audience-at-white-house-sponsored-event-photos/|accessdate=8 October 2016|publisher=Entertainment Express|date=27 August 2015|archivedate=9 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161009201758/http://expressng.com/2015/08/tv-personality-rachel-bakam-addresses-audience-at-white-house-sponsored-event-photos/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|title=Ambassador Rachel Bakam Speaks At The International Visitors Leadership Programme In US|url=http://uncova.com/ambassador-rachel-bakam-speaks-at-the-international-visitors-leadership-programme-in-us|accessdate=8 October 2016|publisher=Oncova|date=27 August 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250222120759/http://uncova.com/ambassador-rachel-bakam-speaks-at-the-international-visitors-leadership-programme-in-us|archivedate=22 February 2025|deadurl=yes}}</ref> Ó ma ń ṣe olóòtú èto ''Trends & Rachel'', <ref>{{cite news|last1=Nda|first1=Solomon|title=Rachael Bakam: Financial Gratification Does Not Determine My Relationships|url=http://leadership.ng/entertainment/461779/rachael-bakam-financial-gratification-does-not-determine-my-relationships|accessdate=8 October 2016|publisher=Leadership Newspaper|date=19 September 2015|archivedate=9 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161009183350/http://leadership.ng/entertainment/461779/rachael-bakam-financial-gratification-does-not-determine-my-relationships|deadurl=yes}}</ref> ìfihàn tẹlifíṣọ̀nù kan tí ó gbajúmọ̀, tí ó ma ń jẹ́ gbígbé sóri afẹ́fẹ́ ní ìkànnì tẹlifíṣọ̀nù [[NTA]], [[AIT]], [[DSTV]], àti [[Startimes]]. Ó tún ṣe àgbéjáde àti àgbékalẹ̀ èto "Rachel the PIPER" àti ẹ̀ya Hausa rẹ̀ "RACHEL MAI KAKAAKI"; èto tẹlifíṣọ̀nù tí eré ìdárayá ṣùgbọ́n tí ó tún wà fún ìféràn ọmọ ènìyàn.<ref>{{cite news|title=Rachel Bakam Supports Southern Kaduna - Writing.Com|url=https://www.writing.com/main/view_item/item_id/2110851-Rachel-Bakam-Supports-Southern-Kaduna|accessdate=2 February 2017|work=www.writing.com|publisher=writing.com|date=2 February 2017}}</ref> == Ìgbé ayé ìbẹ̀rẹ̀ àti ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Bakam lẹni táa bí tó sì dàgbà ní [[Ìpínlẹ̀ Kàdúná]] sọ́wọ́ àwọn òbí rẹ̀, níbití ó ti ní ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀, ilé-ìwé girama, àti ilé-ẹ̀kọ́ gíga.<ref>{{cite news|last1=Aderibigbe|first1=Tolulope|title=I Dropped A Business Deal Worth Millions Because Ogun Harassment– Rachel Bakam|url=http://leadership.ng/style/426480/i-dropped-a-business-deal-worth-millions-because-ouf-harassment-rachel-bakam|accessdate=8 October 2016|publisher=Leaderships|date=18 April 2015}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ó kẹ́kọ̀ọ́ [[èdè Gẹ̀ẹ́sì]] àti eré míràn ni [[Ahmadu Bello University]]<ref>{{votes is news|title=What You Need to Know About Rachel Bakam - Writing.Com|IRL=https://www.writing.com/main/view_item/item_id/2111619-What-You-Need-to-Know-About-Rachel-Bakam|accessdate=9 February 2017|work=www.writing.com|date=9 February 2017}}</ref> àti ṣíṣe fíìmù orí ẹ̀rọ ní [[New au Film Academy|New York Film Academy]].<ref>{{cite news|last1=Difference|first1=Maker|title=What You Need to Know About Rachel Bakam - Writing.Com|url=https://www.writing.com/main/view_item/item_id/2111619-What-You-Need-to-Know-About-Rachel-Bakam|accessdate=9 February 2017|work=www.writing.com|publisher=wiriting.com|date=9 February 2017}}</ref> Ó pàdánù bàbá rẹ̀ ní ọmọ ọdún méjìlá. Ní ọmọ ọdún mẹ́rìndínlógún ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́, àkọ́kọ́ ní ilé-ìgbìmọ̀ àwọn ìtajà ńlá kan, léyìn náà ní ilé ìṣiṣẹ́ orin àti sinimá tó sì padà wá kó ipa asíwájú nínú eré Haúsá àtìgbàdégbà kan tí a mọ̀ ní ''Rayuwa''.<ref>{{cite news|title=What You Need to Know About Rachel Bakam - Writing.Com|url=https://www.writing.com/main/view_item/item_id/2111619-What-You-Need-to-Know-About-Rachel-Bakam|accessdate=9 February 2017|work=www.writing.com|publisher=Writing.com|date=9 February 2017}}</ref> == Iṣẹ́-ìṣe == Ó ṣe iṣẹ́ agùnbánirọ̀ rẹ̀ ní ilé iṣẹ́ [[Nigerian Television Authority]] International, níbití ó ti ṣe àgbéjáde àti àgbékalẹ̀ àwọn oríṣiríṣi ètò bíi ''Trends'', ''Saturday Morning'', and ''Style Code''. Ó tẹ̀síwájú láti kẹ́kọ̀ọ́ ṣíṣe fíìmù orí ẹ̀rọ ní [[New York Film Academy]], lẹ́yìn náà ló ṣètò ìdásílẹ̀ Rayzed Media Ltd.<ref>{{cite news|title=What You Need to Know About Rachel Bakam - Writing.Com|url=https://www.writing.com/main/view_item/item_id/2111619-What-You-Need-to-Know-About-Rachel-Bakam|accessdate=9 February 2017|work=www.writing.com|publisher=writing.com|date=9 February 2017}}</ref> Bakam sòkùn fà ṣíṣe eré ìdárayá orí omi ní Nàìjíríà.<ref>{{cite news|title=What You Need to Know About Rachel Bakam - Writing.Com|url=https://www.writing.com/main/view_item/item_id/2111619-What-You-Need-to-Know-About-Rachel-Bakam|accessdate=9 February 2017|work=www.writing.com|publisher=writing.com|date=9 February 2017}}</ref> Ó jẹ́ alámọ̀ràn fún African Fashion Reception Paris.<ref>{{cite news|title=What You Need to Know About Rachel Bakam - Writing.Com|url=https://www.writing.com/main/view_item/item_id/2111619-What-You-Need-to-Know-About-Rachel-Bakam|accessdate=9 February 2017|work=www.writing.com|publisher=writing.com|date=9 February 2017}}</ref> == Àwọn Ìtọ́kasí == {{Reflist|30em}} == Àwọn ìtakùn Ìjásóde == * {{Official website|https://pipersdynasty.com/}} 0e17rmw2mwtwfahrojkatdsih0awpsl Denise Zimba 0 70324 639769 635804 2026-11-07T21:03:32Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639769 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Denise Zimba|alma_mater=[[Tshwane University of Technology]]|net worth=|children=1|partner=Kea Phiri|spouse=James Dean|known_for=''[[Generations: The Legacy]]''|years_active=2010–present|education=|image=|occupation={{hlist|actress|singer|TV Personality|dancer}}|nationality=South African|death_date=|birth_place=North West,South Africa|birth_date={{birth date and age|1988|11|10|df=yes}}|birth_name=Kopano Denise Zimba|caption=|module={{infobox musical artist | embed = yes | background = **Mandatory** Use one: solo_singer, non_vocal_instrumentalist, non_performing_personnel, or temporary | genre ={{hlist| [[Rhythm and blues|Rnb]]|[[Soul music|Soul]]|[[Pop music|Pop]]}} | instrument = Vocals | label = Zimba Entertainment (Former) | associated_acts = | website = {{url|denisezimba.com}} }}}} '''Denise Zimba''' (bíi ni ọjọ́ kẹwàá oṣù kọkànlá ọdún 1988)<ref>{{cite web|url=http://www.tvsa.co.za/actors/viewactor.aspx?actorid=15223|title=Denise Zimba|publisher=tvsa.co.za|date=|accessdate=25 June 2015}}</ref> jẹ́ òṣèré, olórin, oníjó àti agbóhùnsáfẹ́fẹ́ lórílẹ̀ èdè ''[[South Africa]]''<ref>{{cite web|author=|url=https://briefly.co.za/33305-denise-zimba-biography-age-pregnancy-fiance-husband-high-school-generations-instagram.html|title=Denise Zimba biography : age, pregnancy, fiance, husband, high school, generations and Instagram|website=briefly.co.za|last=Julie Kwach|date=11 July 2019|access-date=28 October 2020|archive-date=29 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029233943/https://briefly.co.za/33305-denise-zimba-biography-age-pregnancy-fiance-husband-high-school-generations-instagram.html|dead-url=yes}}</ref> tí ó gbajúmọ̀ fún ipá ''Mary Gumede'' tí ó kó nínú eré ''Generations: The Legacy''.<ref>{{Cite web|date=2019-12-05|title=5 Facts About Denise Zimba Who Plays Mary Gumede In Generations|url=https://buzzsouthafrica.com/5-facts-denise-zimba/|access-date=2020-08-29|website=BuzzSouthAfrica|language=en-US}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Denise Zimba|url=https://afternoonexpress.co.za/guests/denise-zimba-/3244|access-date=2020-10-07|website=afternoonexpress.co.za|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030045137/http://afternoonexpress.co.za/guests/denise-zimba-/3244|dead-url=yes}}</ref> Ó darapọ̀ mọ́ eto ''V-Entertainment'' ni ọdún 2013.<ref>{{Cite web|title=Denise Zimba {{!}} TVSA|url=https://www.tvsa.co.za/actors/viewactor.aspx?actorid=15223|access-date=2020-08-29|website=www.tvsa.co.za|archive-date=2020-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023221159/https://www.tvsa.co.za/actors/viewactor.aspx?actorid=15223|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-12-05|title=5 Facts About Denise Zimba Who Plays Mary Gumede In Generations|url=https://buzzsouthafrica.com/5-facts-denise-zimba/|access-date=2020-08-29|website=BuzzSouthAfrica|language=en-US}}</ref><ref name=":02">{{Cite web|title=Denise Zimba|url=https://afternoonexpress.co.za/guests/denise-zimba-/3244|access-date=2020-10-07|website=afternoonexpress.co.za|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030045137/http://afternoonexpress.co.za/guests/denise-zimba-/3244|dead-url=yes}}</ref> == Àṣàyàn àwọn eré tí ó tí ṣe == {| class="wikitable" !Ọdún !Eré !Ipa tí ó kó |- |2013 |''Fly Chix'' |Herself |- |2013–2016 |V-Entertainment |Herself |- |2014 |''[[:en:Generations:The_Legacy|Generations:The Legacy]]''<ref>{{Cite web|title=LOOK: Denise Zimba pens sweet tribute to daughter on 1st birthday|url=https://www.iol.co.za/entertainment/celebrity-news/local/look-denise-zimba-pens-sweet-tribute-to-daughter-on-1st-birthday-50293647|access-date=2020-10-07|website=www.iol.co.za|language=en}}</ref> |Mary Gumede |} == Àwọn itokasi == {{reflist}} r1sf29sowpkwt33c0b0iaubp74y69t4 Sylvaine Strike 0 70328 640050 623215 2026-11-08T07:04:26Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640050 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Sylvaine Strike|image=<!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] -->|alt=<!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software -->|caption=|birth_name=<!-- only use if different from name -->|birth_date=<!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. -->|birth_place=[[Pretoria]], [[South Africa]]|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) -->|death_place=|nationality=[[South African people|South African]]|other_names=|alma_mater=[[University of Cape Town]]|occupation={{plainlist| *[[Actress]] *[[Writer]] *[[theatre direction|Theater director]] }}|years_active=|known_for=|notable_works=}} '''Sylvaine Strike''' jẹ́ òṣèré, akọ̀wé àti adarí eré orí ìtàgé lórílẹ̀ èdè South Áfríkà. == Ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀ == Wọ́n bí sì ìlú Pretoria. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Cape Town, ó sì gboyè nínú ìmò dírámà ni ọdún 1993.<ref name=":0">{{Cite web|last=|first=|date=2020-03-31|title=Sylvaine Strike receives France's top cultural award|url=https://za.ambafrance.org/Sylvaine-Strike-receives-France-s-top-cultural-award|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031161349/https://za.ambafrance.org/Sylvaine-Strike-receives-France-s-top-cultural-award|archive-date=2020-10-31|access-date=2020-06-25|website=French Embassy in South Africa {{!}} Ambassade de France en Afrique du Sud|language=en|dead-url=yes}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|last=|first=|url=https://books.google.com/books?id=2ClBCgAAQBAJ|title=The Methuen Drama Guide to Contemporary South African Theatre|publisher=Bloomsbury|year=2015|isbn=978-1-4081-7671-9|editor-last=Middeke|editor-first=Martin|location=|pages=81|editor-last2=Schnierer|editor-first2=Peter Paul|editor-last3=Homann|editor-first3=Greg|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Morkel|first=Toni|date=2010-01-01|title=An interview with Sylvaine Strike|url=https://doi.org/10.1080/10137548.2010.9687929|journal=South African Theatre Journal|volume=24|issue=1|pages=201–208|doi=10.1080/10137548.2010.9687929|s2cid=178577079|issn=1013-7548}}</ref> == Iṣẹ́ == Strike jẹ́ adarí fún àwọn òṣèré ni ilẹ̀ iṣẹ́ Fortune Cookie Theater.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=About|url=http://fortunecookietheatre.com/about/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626134211/http://fortunecookietheatre.com/about/|archive-date=2020-06-26|access-date=2020-06-25|website=Fortune Cookie Theatre Company|language=en-ZA|dead-url=yes}}</ref> Ó jẹ́ ìkan láàrin àwọn olùdásílẹ̀ ilé iṣẹ́ náà. Ó ti dárí àwọn eré bíi ''Miser (2012), Tartuffe (2017)''<ref>{{Cite book|last=Krueger|first=Anton|url=https://books.google.com/books?id=UC2NDwAAQBAJ|title=The Routledge Companion to Theatre and Politics|publisher=Routledge|year=2019|isbn=978-0-203-73105-5|editor-last=Eckersall|editor-first=Peter|location=|pages=47|chapter=Revolutionary Trends at the South African National Arts Festival|editor-last2=Grehan|editor-first2=Helena}}</ref>, ''Tobacco and the harmful effect thereof (2016)''<ref>{{Cite web|last=Stones|first=Lesley|date=2016-02-15|title=Review: Tobacco, and the Harmful Effects Thereof|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2016-02-16-review-tobacco-and-the-harmful-effects-thereof/|access-date=2020-06-25|website=Daily Maverick|language=en}}</ref>. Ní ọdún 2016, ó gbé eré ''Black and Blue'' kalẹ̀.<ref>{{Cite web|last=Taylor|first=Victoria|date=2015-10-01|title=Black and Blue returns to Jozi|url=https://alexnews.co.za/57411/black-and-blue-returns-to-jozi/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-06-25|website=Alex News}}</ref> Láàárín àwọn iṣẹ́ tí Strike tí dárí ni ''Miss Dietrich Regrets'' (2015),<ref>{{Cite web|last=Sassen|first=Robyn|date=2015-06-16|title=Underneath the star quality of Marlene Dietrich|url=https://mg.co.za/article/2015-06-16-underneath-the-star-quality-of-marlene-dietrich/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-06-25|website=The Mail & Guardian|language=en-ZA}}</ref> ''DOP'' (2019),<ref>{{Cite web|date=2019-12-29|title=DOP, a mesmerising tale of an ordinary man|url=https://bedfordviewedenvalenews.co.za/379386/dop-a-mesmerising-tale-of-an-ordinary-man/|access-date=2020-06-25|website=Bedfordview Edenvale News}}</ref> àti ''ECLIPSED'' (2019).<ref>{{Cite web|last=BWW News Desk|date=2019-10-02|title=Mental Health Awareness Takes Centre Stage At The Market Theatre|url=https://www.broadwayworld.com/south-africa/article/Mental-Health-Awareness-Takes-Centre-Stage-At-The-Market-Theatre-20191002|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-06-25|website=BroadwayWorld.com|language=en}}</ref>. Ó ti kópa nínú àwọn eré bíi ''Those Who Can't,''<ref name=":2">{{Cite web|last=MorneJK|date=2017-03-19|title=Stars descend on SAFTAs red carpet: Here are the winners|url=https://www.jacarandafm.com/news/entertainment/stars-descend-saftas-red-carpet-here-are-winners/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-06-25|website=Jacaranda FM}}</ref> ''Black Sails'',<ref>{{Cite web|last=|first=|date=2020-02-17|title=Julianna Margulies on outbreak thriller The Hot Zone, filmed in SA|url=https://www.screenafrica.com/author/showmax/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-06-25|website=Screen Africa|language=en-US}}</ref> ''Mad Dogs'', àti ''The Hot Zone''.<ref>{{Citation|title=The Hot Zone (TV Mini-Series 2019) - IMDb|url=http://www.imdb.com/title/tt4131818/fullcredits|access-date=2020-07-06}}</ref> == Àwọn àmì ẹ̀yẹ tí ó tí gbà == Ó gbà àmì ẹ̀yẹ adarí tuntun tí ó dára jù lọ láti ọ̀dọ̀ ''Rosalie van den Gucht'' ni ọdún 2004. Ní ọdún 2006, ó gbà àmì ẹ̀yẹ ''Standard Bank Young Artist Award'' fún ipá tí ó kó nínú dírámà.<ref>{{Cite web|last=Hoho|first=Busisiwe|date=2020-06-21|title=Sylvaine strikes again with The Butcher Brothers|url=https://www.grocotts.co.za/2010/06/21/sylvaine-strikes-again-with-the-butcher-brothers/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-06-25|website=www.grocotts.co.za}}</ref> Ní ọdún 2010, ó wá láàrin àwọn èèyàn mẹẹ̀dọ́gbọ̀n tí wọn yàán kalẹ̀ fún ''Rolex Mentor Protégé Arts Initiative''. Ní ọdún 2011, eré ''Butcher Brothers'' tí ó ṣe gba àmì ẹ̀yẹ láti ọ̀dọ̀ ''Naledi Awards''.<ref>{{Cite web|last=de Beer|first=Diane|date=2011-03-08|title=Top of the theatre charts|url=https://www.iol.co.za/entertainment/celebrity-news/local/top-of-the-theatre-charts-1037804|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-06-25|website=www.iol.co.za|language=en}}</ref> == Àwọn Ìtọ́kasí == {{reflist}} 4uyyfk1vzi1fvtr4khcxmje05jhyw1y Ifeanyi Kalu 0 70360 639847 594386 2026-11-07T23:23:55Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639847 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = Ifeanyi Kalu |imagesize = |image = Ifeanyi_Kalu.jpg |caption = |birth_name = Ifeanyi Kalu |other_names = |website = {{URL| www.ifeanyikalu.com}} |birth_place = Surulere, [[Lagos State|Lagos]], Nigeria |birth_date = {{birth date and age|df=yes|1988|2|13}} |occupation = Actor, Model, fashion designer |years_active = 2010 – present }} '''Ifeanyi Kalu''' jẹ́ òṣèré orí-ìtàgé, model, àti aránṣọ ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] tí ó di ìlú-mòọ́ká látàrí ipa rẹ̀ tí ó kó nínú eré tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ ''Lagod Cougars''. <ref name = thisday>{{cite news|url=https://www.pressreader.com/nigeria/thisday/20180630/281573766438001 |title=Ifeanyi Kalu has a Crush on Genevieve Nnaji |work=Thisday Newspaper|date= 30 June 2018|accessdate=6 December 2019|location=Lagos, Nigeria}}</ref> Òun àti [[Uche Jombo]] ,[[Monalisa Chinda]] àti [[Alex Ekubo]] ni wọ́n jọ kópa nínú eré náà.<ref name = thenet>{{cite news|url=http://thenet.ng/photos-omoni-oboli-alex-ekubo-julius-agwu-desmond-elliot-uche-jombo-others-attend-premiere-of-lagos-cougars/ |title=Omoni Oboli, Alex Ekubo, Julius Agwu, Desmond Eliot others attend Premiere of Lagos Cougars |work=TheNetNG Newspaper|date= 23 November 2013|accessdate=6 December 2019|location=Lagos, Nigeria}}</ref> Ó tún kópa nínú eré onípele àtìgbà-dégbà kan tí wọ́n pe àkòrí rẹ̀ ní ''Allison Stands'', òun pẹ̀lú àwọn òṣèré bíi: [[Victor Olaotun]], [[Bímbọ́ Manuel]], àti [[Joselyn Dumas]]. Wọ́n ma ń fi eré yí hàn ní orí ìkànì [[Africa Independent Television]] (AIT). <ref name = allison>{{cite news|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/allisons-stand-watch-joselyn-dumas-victor-olaotan-others-in-season-2/92vvl5p|title=Watch Joselyn Dumas, Victor Olaotan, others in season 2|work=PulseNG|date=3 December 2014|accessdate=8 December 2019|location=Lagos, Nigeria|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191208144422/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/allisons-stand-watch-joselyn-dumas-victor-olaotan-others-in-season-2/92vvl5p|archivedate=8 December 2019|deadurl=yes}}</ref><ref name = allafrica>{{cite news|url=https://allafrica.com/stories/201412050058.html|title=Season Two of 'Allison's Stand' for Premiere On Sunday |work=Daily Independent via Allafricanews|date= 4 December 2014|accessdate=8 December 2019|location=Lagos, Nigeria}}</ref> ==Ìbẹ̀rẹ̀ ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀== Wọ́n bí Kalu ní ìlú [[Súrùlérè]] ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó]], àmọ́ ọmọ bíbí [[Ìpínlẹ̀ Imo]] lọ ní orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]]. Ó kẹ́kọ́ nípa ìmọ̀ [[Kọ̀mpútà]] nílé ẹ̀kọ́ Yunifásitì.<ref name = thisday/> .<ref name = punchng/> ==Iṣẹ́ rẹ̀== Kalu bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ ngẹ́gẹ́ bí Model, tí ó sì fara han nínú àwọn ìpolongo ọjà oríṣiríṣi.<ref name = more>{{cite news|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2018/06/30/ifeanyi-kalu-i-have-a-crush-on-genevieve-nnaji/|title=Ifeanyi Kalu |work=Thisday Newspaper|date= 30 June 2018|accessdate=8 December 2019|location=Lagos, Nigeria}}</ref> Ní ọdún 2011, ó dara pọ̀ mọ́ ilé-ẹ̀kọ́ '' Royal Arts Academy'' láti kọ́ nípa eré oníṣẹ́. <ref name = punchng>{{cite news|url=https://punchng.com/ive-learnt-the-difference-between-acting-school-and-being-on-set-ifeanyi-kalu/|title=Lessons Laernt from Acting |work=Punch Newspaper|date= 24 February 2019|accessdate=6 December 2019|location=Lagos, Nigeria}}</ref> Ipa tí ó kó nínú eré[[Kokommal]] gẹ́gẹ́ bí ẹ̀dá ìtàn ''Usen'' ní ọdún 2012 tí Udauak Isong Ogunamanam gbé jáde tí ''Tom Robson''. Wọ́n ti yàn án fún amì-ẹ̀yẹ ẹ̀mẹta nínú ayẹyẹ amì-ẹ̀yẹ [[9th Africa Movie Academy Awards]].<ref>https://www.indiewire.com/2013/04/nigerian-dramedy-confusion-na-wa-tops-winners-at-the-9th-africa-movie-academy-awards-136164/</ref> Ní ọdún 2014, ipa tí ó kó nínú eré ''Lagos Cougars'' ati ''Perfect Union'' tí ó sì ti mu kí ó gba amì-ẹ̀yẹ Òṣèré tó ní ọjọ́ ọ̀la. <ref name = pulesng>{{cite news|url=https://www.pulse.ng/gist/meet-the-nominees-nominees-for-city-people-entertainment-awards/0vxvsgw|title=Meet the Nominees for City People Awards|work=Pulse NG|date=6 September 2014|accessdate=6 December 2019|location=Lagos, Nigeria|archivedate=25 June 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220625202314/https://www.pulse.ng/gist/meet-the-nominees-nominees-for-city-people-entertainment-awards/0vxvsgw|deadurl=yes}}</ref>Wọ́n tún yàn án fún amì-ẹ̀yẹ yí kan náà ní ọdún 2017. <ref name = CITY2017>{{cite news|url=http://www.citypeopleonline.com/city-people-releases-nomination-list-2017-movie-awards/|title=City People Releases Nomination List For 2017 Movie Awards |work=City People Magazine|date= 8 September 2017|accessdate=6 December 2019|location=Lagos, Nigeria}}</ref> Ní ọdún 2019, wọ́n yàn án fún amì-ẹ̀yẹ ti ''City People Awards'' fún ''Best Supporting Actor'',<ref name = CITY2019>{{cite news|url=http://www.citypeopleonline.com/nomination-list-for-2019-city-people-movie-awards-english/|title=Nominations for City People Awards (English) |work=city people magazine|date= 24 October 2019|accessdate=6 December 2019|location=Lagos, Nigeria}}</ref>Ní ọdún yí kan náà, wọ́n yàn án fún amì-ẹ̀yẹ ti '' Zulu African Film Academy Awards (ZAFAA)'' fún ipa rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ''Best Supporting Actor'' ní ìlú UK nínú eré ''Kuvana'' níbi tí ó ti kópa pẹ́lú àwọn òṣèré bíi: [[Wálé Òjó]], Sambasa Nzeribe àti Ivie Okujqiye.<ref name = zafaa>{{cite web|url=https://www.zafaa.org/nomination2019/|title=Zafaa 2019 Nominees|work=zafaa.org|date=6 November 2019|accessdate=6 December 2019|location=Lagos, Nigeria|archive-date=6 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206163219/https://www.zafaa.org/nomination2019/|dead-url=yes}}</ref><ref name = thisday2>{{cite web|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/12/21/ifeanyi-kalus-strides-across-facets/|title=Ifeanyi Kalu’s Strides Across Facets |work=Thisday News|date= 21 December 2019|accessdate=23 December 2019|location=Lagos, Nigeria}}</ref> Ní ọdún 2019, Kalu fi ilé-iṣẹ́ aránṣọ tí ó pè ní '''Ready to Wear'''.<ref name = thisday2/> ===Àwọn ipa rẹ̀ tí ó ti kó=== {| class="wikitable" |- ! Ọdún !! Ipa tí ó kó !! !! Àwọn olùdarí eré !! Notes |- | 2012 ||''Kokomma''|| Usen || Tom Robson || Feature Film featuring Belinda Effah, Ekere Nkanga, Ini Ekpe |- | 2013 ||''Lagos Cougars''|| Jite || Desmond Elliot || Feature Film starring Uche Jombo, Monalisa Chinda, Alexx Ekubo, Shawn Faqua, Daniella Okeke, Ben Touitou |- | 2014 ||''Perfect Union''|| Eke Agbai || Uzodinma Okpechi || Feature Film starring Wole Ojo, Brycee Bassey, Joju Muse |- | 2015 ||''The Banker''|| Kunle || Ikechukwu Onyeka || Feature Film featuring Seun Akindele, Mbong Amata, Belinda Effah, Maureen Okpoko, Nsikan Isaac |- | 2016 ||''Double Bind''|| Nosa || Emmanuel Akaemeh || Feature Film starring [[Kiki Omeili]], Ujams Cbriel, Mary Chukwu |- | 2016 ||''The Novelist''|| Joseph || Patience Oghre Imobhio || Feature Film featuring Rykardo Agbor, Bayray Mcnwizu, Kehinde Olorunyomi, Labelle Vitien, Frank Paladini |- | 2017 ||''You, Me, and the Guys''|| Koje Williams || Esther Abah || Feature Film featuring Lota Chukwu, Linda Ejiofor, Seun Akindele, Abayomi Alvin, Jude Orhorha |- | 2017 ||''3 is a Crowd''|| Bayo || [[Desmond Elliot]] || Feature Film starring Tana Adelana, Desmond Elliot, Lilian Esoro, Alexx Ekubo, Eddie Watson, Cgris Akwarandu, Hauwa Allahbura |- | 2018 ||''Drowning''|| Kay || Charles Brain Nnoshiri || Feature Film starring Mary Lazarus, Nazo Ekezie, Jide Kosoko, Jibola Dabo |- | 2018 ||''Almost a Virgin''|| Ricardo Phillips || Akin – Tijani Balogun || Feature Film starring Bimbo Ademoye, Emem Ufot, Chioma Okafor, Nonso Kalango, Gifty Powers |- | 2018 ||''Will You Marry Me''|| Uzor || Emmanuel Mang Eme || Feature Film featuring Ruth Kadiri, Wole Ojo, Stella Udeze, [[Peggy Ovire]] |- | 2019 ||''Lurikos''|| Michael || Edward Uka || Feature Film featuring Bolanle Ninalowo, Tamara Eteimo, Christian Paul |- | 2019 ||''Tea Room''|| Billy || Okey Ifeanyi || Feature Film starring [[Kenneth Okolie]], Lota Chukwu, Calista Nwajide |- | 2019 ||''Kuvana''|| Mendas || Edward Uka || Feature Film featuring Wale Ojo, Sambasa Nzeribe, Ivie Okujaye, Stella Udeze |- | 2019 ||''Red Obsession''|| Temisan || Esosa Egbon || Feature Film starring Yvonne Jegede, Moyo Lawal, Georgina Ibeh, Wole Ojo |} ===Ìpa rẹ̀ ní orí ẹ̀rọ amóhù-máwòrán=== {| class="wikitable" |- ! Ọdún !! Àkọ́lé !! Ipa tí ó kó !! Olùdarí eré!! Notes |- | 2014 ||''Allison’s Stand''|| Allison (Lead) || Peace Osigbe, Yemi Morafa(film boy) || TV Series |- | 2016 ||''Desperate Housegirls''|| Shawn (Lead) || Sunkanmi Adebayo, Akin – Tijani Balogun || TV Series on IrokoTV featuring Ini Edo, Belinda Effah, Deyemi Okanlawo, Bimbo Ademoye, Uzor Osimkpa, Uzor Arukwe |- | 2017 ||''Cougars''|| Dubem || Ikechukwu Onyeka, Akin – Tijani Balogun || TV Series with Nse Ikpe Etim, Joselyn Dumas, Empress Njamah, Ozzy Agu, Monalisa Chinda |- | 2017 ||''Head over Heels''|| Lead || Ejiro Onobrakpor|| TV Series |} === Àwọn amì-ẹ̀yẹ rẹ̀=== {|class="wikitable" !Ọdún !Ayẹyẹ !Amì-ẹ̀yẹ !Èsì |- |2013 |Nollywood Movie Awards |Best rising star |{{nom}} |- |2014 |City People Awards |Most promising actor |{{nom}} |- |2015 |Zaris Fashion and Style Academy |Hall of Fame |{{won}} |- | rowspan="2"|2017 |Royal Arts Academy |Award of Excellence |{{won}} |- |City People Awards |Most promising actor |{{nom}} |- |2018 |HYPP Festival of Talents |Recognition Award |{{won}} |- |rowspan="2"|2019 |City People Awards |Best supporting actor |{{nom}} |- |ZAFAA Awards |Best supporting actor |{{won}}<ref name = thisday2/> |} == Àwọn Ìtọ́kasí== <!-- Inline citations added to your article will automatically display here. See en.wikipedia.org/wiki/WP:REFB for instructions on how to add citations. --> {{reflist}} [[Category:Nigerian male film actors]] [[Category:Nigerian male television actors]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1988]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Category:Igbo male actors]] [[Category:Igbo male models]] 4frkr5p4n3sr2hpoequl23o3g0oluce Angela Okorie 0 70365 639719 594340 2026-11-07T20:07:38Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639719 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Angela Okorie|image= Angela Okorie in Agararcha.png |alt=|caption=Àwòrán Angela Okorie ninu fiimu ti akole re n je Agaracha|birth_name=Angela Ijeoma Okorie|birth_date=|birth_place=[[Cotonou]], [[Benin]]|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) -->|death_place=|nationality=[[Naijiria]]|other_names=|occupation=Oṣere|known_for=|years_active=2009-iwoyi|alma mater=Yunifásitì Ìpínlẹ̀ Èkó<br>Yunifásitì ìlú Èkó}}'''Angela Okorie''' jẹ́ òṣèré ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]].<ref>{{Cite web|url=http://punchng.com/ill-sue-kemi-olunloyo-accuses-unjustly-angela-okorie/|title=I’ll sue Kemi Olunloyo if she accuses me unjustly again –Angela Okorie|last=admin|authorlink=The Punch|date=February 4, 2017|website=Punch Newspaper}}</ref> Ní ọdún 2015, ó gba àmì-ẹ̀ye fún ti amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ òṣèré tí ó dára jùlọ níbi ayẹyẹ City People Entertainment Awards. Ó ti kópa nínu àwọn fíìmù tó lé ní ọgọ́rùn-ún. == Ìbẹ̀rẹ̀ ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Okorie jẹ́ ẹ̀kẹẹ̀ta nínu àwọn ọmọ márùn-ún ti òbí rẹ̀. A bi ní ìlú [[Kútọnu|Cotonou]], orílẹ̀-èdè [[Benin|Benin Republic]] níbi tí ó ṣì dàgbà sí. Ó kẹ́ẹ̀kọ́ [[Tíátà|eré ìtàgé]] ní [[Yunifásítì ìlú Èkó|Yunifásitì ìlú Èkó]].<ref name="birthdate2">{{Cite web|url=http://pulse.ng/celebrities/celebrity-birthday-angela-okorie-is-a-year-older-id4078223.html|title=Angela Okorie is a year older|last=Ayomide|first=Tayo|date=August 17, 2015|website=Pulse Nigeria|access-date=October 30, 2020|archive-date=February 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170222200009/http://pulse.ng/celebrities/celebrity-birthday-angela-okorie-is-a-year-older-id4078223.html|dead-url=yes}}</ref> Ó tún lọ sí [[Yunifásítì Ìpínlẹ̀ Èkó|Yunifásitì Ìpínlẹ̀ Èkó]], níbi tí ó ti kẹ́ẹ̀kọ́ ìṣàkóso ìlú . Ó jẹ́ ará ìlú Ishiagu ní agbègbè Ivo ní [[Ìpínlẹ̀ Ẹ̀bọ́nyì|Ìpínlẹ̀ Ẹ̀bònyì]].<ref name="nation2">{{Cite web|url=http://thenationonlineng.net/why-my-husband-cant-cheat-on-me-nollywood-actress-angela-okorie/|title=Why my husband can’t cheat on me–Nollywood actress Angela Okorie|last=Ayinla-Olasunkanmi|first=Dupe|authorlink=The Nation (Nigeria)|date=January 25, 2014|website=Nation Newspaper}}</ref> == Iṣẹ́ ìṣe rẹ̀ == Okorie wọ [[Nollywood]] ńi ọdún 2009, lẹ́hìn ọdún mẹ́wàá níbi ìfẹwàṣiṣẹ́ fún ilé-iṣẹ́ ọṣẹ kan. Fíìmù àkọ́kọ́ rẹ̀ tí ó ti kópa ni ''Sincerity'' ní ọdún 2009.<ref name="nation3">{{Cite web|url=http://thenationonlineng.net/why-my-husband-cant-cheat-on-me-nollywood-actress-angela-okorie/|title=Why my husband can’t cheat on me–Nollywood actress Angela Okorie|last=Ayinla-Olasunkanmi|first=Dupe|authorlink=The Nation (Nigeria)|date=January 25, 2014|website=Nation Newspaper}}</ref> Fíìmù náà wá látọwọ́ Stanley Egbonini tí Ifeanyi Ogbonna ṣì jẹ́ olùdarí rẹ̀, tó sì n ṣàfihan Chigozie Atuanya, Nonso Diobi, Yemi Blaq àti Oge Okoye.<ref name="daily2">{{Cite web|url=http://independentnig.com/will-never-act-nude-matter-fee-angela-okorie/|title=I will never act nude, no matter the fee – Angela Okorie|last=admin|authorlink=The Daily Independent (Lagos newspaper)|date=August 16, 2014|website=Daily Independent Newspaper|access-date=October 30, 2020|archive-date=January 19, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119205820/http://independentnig.com/will-never-act-nude-matter-fee-angela-okorie/|dead-url=yes}}</ref> Gẹ́gẹ́bí ìwé-ìròyìn Pulse Nigeria ti ṣe sọ́ dí mímọ̀, ó di gbajúmọ̀ lẹ́hìn tí ó kópa nínu eré ''Holy Serpent''. Òun náà sì ti sọ́ di mímọ̀ pé ó wu òun láti kọ orin ìhìnrere ní ọjọ́ iwájú.<ref name="birthdate3">{{Cite web|url=http://pulse.ng/celebrities/celebrity-birthday-angela-okorie-is-a-year-older-id4078223.html|title=Angela Okorie is a year older|last=Ayomide|first=Tayo|date=August 17, 2015|website=Pulse Nigeria|access-date=October 30, 2020|archive-date=February 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170222200009/http://pulse.ng/celebrities/celebrity-birthday-angela-okorie-is-a-year-older-id4078223.html|dead-url=yes}}</ref> Ní ọdún 2014, ìwé ìròyìn ''Vanguard'' ṣe àpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́bi ọ̀kan nínu “àwọn òṣèré tí àwọn èyàn n wá jùlọ” ní [[Nollywood|Nollywood.]] Bákan náà, ìwé ìròyìn ''The Nation'' náà tún ṣe àpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́bi “gbajúmọ̀ òṣèré” tí ó maá n túmọ̀ àwọn ipa rẹ̀ pẹ̀lú ìrọ̀rùn.<ref name="nation4">{{Cite web|url=http://thenationonlineng.net/why-my-husband-cant-cheat-on-me-nollywood-actress-angela-okorie/|title=Why my husband can’t cheat on me–Nollywood actress Angela Okorie|last=Ayinla-Olasunkanmi|first=Dupe|authorlink=The Nation (Nigeria)|date=January 25, 2014|website=Nation Newspaper}}</ref> Ó tún ṣàlàyé wípé òún ní ìpinnu láti máa gbéréjáde. == Ìgbé ayé rẹ̀ == Ó ti ṣe ìgbeyàwó ó sì ti ní ọmọkùnrin kan. Nínu àtẹ̀jáde ìwé ìròyìn ''Dailypost'', ó ṣàlàyé pé ìgbàgbogbo ni òun maá n ṣe ìgbìyànjú láti ya ẹbí rẹ̀ ya àwọn oníròyìn. Nígbàtí ó n sọ̀rọ̀ lóri ìbálòpọ̀ obìrin sí obìrin ní Nàìjíríà, ó ṣàlàyé pé òun kò faramọ, pàápàá nítorí wípé àṣà wá kọ̀ọ́.<ref name="nation5">{{Cite web|url=http://thenationonlineng.net/why-my-husband-cant-cheat-on-me-nollywood-actress-angela-okorie/|title=Why my husband can’t cheat on me–Nollywood actress Angela Okorie|last=Ayinla-Olasunkanmi|first=Dupe|authorlink=The Nation (Nigeria)|date=January 25, 2014|website=Nation Newspaper}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] hknymz2rkavik8sqyf65b3ttnqfrwib Aisha Yesufu 0 70387 639701 597397 2026-11-07T19:52:30Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639701 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Aisha Yesufu|nationality=[[Nàìjíríà]]|children=2|notable_works=|known_for=[[Bring Back Our Girls]], [[End SARS]]|agent=|era=|years_active=|occupation=Socio-political activist, microbiologist, businesswoman|alma_mater=[[Bayero University Kano]]|other_names=|birth_place=[[Kano State]]|honorific_prefix=|birth_date={{Birth date and age|1973|12|12}}|birth_name=Aisha Yesufu|pronunciation=|native_name_lang=|native_name=|caption=Aisha Yesufu leading the EndSARS Protest in Abuja, on October 10, 2020.|alt=|image=Aisha Yesufu.png|honorific_suffix=|website=}} '''Aisha Yusufu''' (tí a bí ní ọjọ́ kejìlá oṣù kejìlá ọdún 1973 ní [[Ipinle Kano]]) jẹ́ ajàfẹ́tọ̀ ọ́ ọmọ ènìyàn, ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] àti alábàṣiṣẹ́pọ̀ ẹgbẹ́ tí ó ń polongo fún ìdápadà àwọn ọmọ obìnrin wa (Bring Back Our Girls Movement), èyí tí í ṣe ẹgbẹ́ alágbàwí tí ó ń pe Ìjọba sí àkíyèsi lórí í àwọn ọmọbìnrin tí ó lé ní igba láti ilé-ẹ̀kọ́ sẹ́kọ́ńdìrì ti [[Chibok]] ní orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] tí àwọn ẹgbẹ́ oníjàgídíjàgan [[Boko Haram]] jí gbé ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kẹrin ọdún 2014. Yesufu wà lára àwọn obìnrin tí wọ́n ń fi ẹ̀rónú hàn ní ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, èyí tí ó wà ní Abuja, Olú-ìlú Nàìjíríà, ní ọgbọ̀n ọjọ́ oṣù kẹrin, ọdún 2014.<ref name="TheCable 2020">{{cite web|title=Aisha Yesufu, the hijab-wearing revolutionary|website=TheCable|date=2020-10-11|url=https://www.thecable.ng/aisha-yesufu-the-hijab-wearing-revolutionary|access-date=2020-11-03}}</ref><ref name="Africa 2020">{{cite web|last=Africa|first=Information Guide|title=Aisha Yesufu Biography, Age, Early Life, Family, Education, Career And Net Worth ~ Information Guide Africa|website=Information Guide Africa|date=2020-09-11|url=https://www.infoguideafrica.com/2020/10/aisha-yesufu-biography-age-early-life.html?m=1|access-date=2020-11-03|archive-date=2021-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20211208090432/https://www.infoguideafrica.com/2020/10/aisha-yesufu-biography-age-early-life.html?m=1|dead-url=yes}}</ref> Yesufu tún wà lára àwọn tí ó léwájú nígbà tí àwọn ọ̀dọ́ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ń pè fún fífòpin sí SARS ([[END SARS]]), èyí tí ó ń pe àkíyèsi si àṣejù tí ẹ̀yà kan nínú iṣé ọlọ́pàá orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n ń pè ní Special Anti Robery Squad (SARS) ń ṣe. Yesufu sọ wípé òun kò ní fi ìjà kíkéde ìfòpin sí àwọn ọlọ́pàá SARS ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà sílẹ̀ fún àwọn ọmọ òun.<ref name="Silas 2020">{{cite web|last=Silas|first=Don|title=End SARS: 'I’m ready to sacrifice my life for my children to live' – Aisha Yesufu|website=Daily Post Nigeria|date=2020-10-09|url=https://dailypost.ng/2020/10/09/end-sars-im-ready-to-sacrifice-my-life-for-my-children-to-live-aisha-yesufu/|access-date=2020-11-03}}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀ ayé rẹ == [[Ipinle Kano]], níbi tí wọ́n bí Yesufu sí ná à ni wọ́n tí tọ ọ dàgbà. Yesufu ní ìrírí lórí i ìṣòro tí ó wà nínú n kí ènìyàn jẹ́ ọmọbìnrin ní àyíká tí kò fibẹ́rẹ̀ sí ìmọ̀ ẹ̀kọ́.<ref name="The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News 2019">{{cite web|title=Aisha Yesufu: The Voice Of Humanity|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|date=2019-08-25|url=https://guardian.ng/life/aisha-yesufu-the-voice-of-humanity/|access-date=2020-11-03|archive-date=2020-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021214314/https://guardian.ng/life/aisha-yesufu-the-voice-of-humanity/|dead-url=yes}}</ref> Nínú ọ̀rọ̀ rẹ tí ó sọ, ó wípé "Nígbà tí mo wà ní ọmọ ọdún mọ́kànlá, ń kò ní àwọn ọmọbìnrin kankan ní ọ̀rẹ́ nítorí pé gbogbo wọn ni wọ́n ti gbé níyàwó, ṣùgbọ́n nítorí mo fẹ́ ní ìmọ̀ ẹ̀kọ́ ni mo ṣe kúrò ní agbègbè tí kò lajú."<ref name="DNB Stories 2020">{{cite web|title=Full biography of Nigerian political activist, Aisha Yesufu|website=DNB Stories|date=2020-09-05|url=https://dnbstories.com/2020/09/full-biography-of-nigerian-political-activist-aisha-yesufu.html|access-date=2020-11-03}}</ref><ref name="Information Guide Africa 2020">{{cite web|title=Aisha Yesufu Biography, Age, Early Life, Family, Education, Career And Net Worth ~ Information Guide Africa|website=Information Guide Africa|date=2020-09-11|url=https://www.infoguideafrica.com/2020/10/aisha-yesufu-biography-age-early-life.html|access-date=2020-11-03|archive-date=2020-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012071932/https://www.infoguideafrica.com/2020/10/aisha-yesufu-biography-age-early-life.html|dead-url=yes}}</ref> Aisha Yusufu tún sọ wípé ọ̀pọ̀lọpọ̀ nínú àwọn ọmọ tí àwọn ẹlẹgbẹ́ òun bí ti fẹ́rẹ̀ tún má a bí ọmọ nígbàtí òun ṣe ìgbéyàwó ní ọmọ ọdún mẹ́rìnlélógún.<ref name="punchng 2018">{{cite web|author=punchng|title=Most of my mates were almost grandmothers when I married at 24 – Aisha Yesufu – Punch Newspapers|website=punchng.com|date=2018-04-21|url=https://punchng.com/most-of-my-mates-were-almost-grandmothers-when-i-married-at-24-aisha-yesufu/?amp=1|access-date=2020-11-03}}</ref> == Ìgbésí ayé rẹ == Yesufu àti ọkọ rẹ̀ tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Aliu, ẹni tí ó ṣe ìgbéyàwó pẹ̀lú rẹ ní ọdún 1966,<ref name="The Blogger Scientist 2020">{{cite web|author=The Blogger Scientist|title=Aisha Yesufu Biography, Education, Wikipedia, Real Age, Net Worth, Contact|website=Top Leaks and Review Blog|date=2020-10-12|url=https://www.xycinews.com/aisha-yesufu-biography/|access-date=2020-11-03|archive-date=2020-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031064358/https://www.xycinews.com/aisha-yesufu-biography/|dead-url=yes}}</ref> ni wọ́n bí ọmọ méjì tí orúkọ wọn ń jẹ́ Amir àti Aliyah. == Awọn itọkasi == {{DEFAULTSORT:Yesufu, Aisha}} [[Ẹ̀ka:Àwọn oníṣòwò ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1973]] sah7zauspe9u4jlft1lj3e1c9fzu7yv Titilope Sonuga 0 70456 640065 604605 2026-11-08T07:34:29Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640065 wikitext text/x-wiki [[File:Gidi up TV Series featuring Titilope Sonuga.jpg|thumb|Titilope Sonuga]]{{Infobox person|name=Titilope Sonuga|occupation=akéwì . enginíà, àti òṣèré|citizenship=Nàìjíríà|birth_place=Ilu Èkó}} '''Titilope Sonuga''', ẹni tí àwọn èèyàn mọ sì Titi Sonuga, je akéwì, enginíà, àti òṣèré ni orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]].<ref name="poetengineer">[https://www.bellanaija.com/2016/03/poet-titilope-sonuga-talks-moving-from-a-career-in-engineering-to-follow-her-dreams-watch-episode-2-of-culture-diaries/ "Poet Titilope Sonuga talks Leaving a Career in Engineering to Follow Her Dreams | Watch Episode 2 of 'Culture Diaries'"], BellaNaija.com, 4 March 2016. Retrieved 7 October 2016.</ref> Wọ́n bíi sì ìlú [[Èkó]], ó sì lọ sí orílẹ̀ èdè [[Canada]] nígbà tí ó pè ọmọ ọdún mẹ́tàlá.<ref>[http://wordup411ng.com/titilope-sonuga-confident-beautiful-and-poetic/ "Titilope Sonuga: Beautiful, Confident and Poetic"], ''Wordup 411'', 9 December 2013.</ref> Ó siṣẹ́ fún ọdún márùn-ún gẹ́gẹ́ bíi enginíà. Ní ọdún 2011, ó gbà àmì ẹ̀yẹ onkọ̀we tuntun láti ọ̀dọ̀ Canadian Authors Association. Ní ọdún 2012, ó gbé ìgbà orókè níbi ìdíje Maya Angelou Poetry Contest.<ref>[https://www.pressreader.com/canada/edmonton-journal/20121024/282355446991178 "Clear message, language impresses poetry judges"], ''Edmonton Journal'', 24 October 2012; via PressReader.</ref> Ní oṣù karùn-ún ọdún 2015, ó di akéwì àkọ́kọ́ tí ó má farahàn níbi ayẹyẹ tí wọn fi gbé Ààrẹ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà sórí òye. Sonuga tí kéwì níbi ayẹyẹ Lagos International Poetry Festival.<ref name="LPF">{{cite web|url=http://lagospoetryfestival.com/team/titi-sonuga/|title=Titi Sonuga|publisher=Lagospoetryfestival.com|accessdate=22 September 2016|archive-date=23 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160923064553/http://lagospoetryfestival.com/team/titi-sonuga/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.poejazzi.com/author/titilope-sonuga/|title=About: Titilope Sonuga|publisher=Poejazzi.com|accessdate=22 September 2016}}</ref> Yàtọ̀ sí ewì, Sonuga tí kópa nínú eré ṣíṣe. Ó kọ ipa Eki nínú eré Gidi Up pẹ̀lú àwọn òṣèré bíi ''OC Ukeje, Deyemi Okanlawon, Somkele Iyamah àti Ikechukwu Onunaku''.<ref name="ndanitv">[https://www.youtube.com/watch?v=-AiG-1GH9R8 Gidi cast on The Juice], Ndanitv, Retrieved 6 October 2016.</ref> Ó jẹ́ àmbásẹ́dọ̀ fún '' She Will Connect Program'' ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó kọ orin ' 'Ada The Country' '. Ní ọdún 2015, ó ṣe ìkéde ìgbéyàwó rẹ pẹ̀lú ayàwòrán tí orúkọ rẹ̀ jẹ́ Ṣeun Williams.<ref>{{cite web|url=http://pulse.ng/weddings/wedding-bells-titilope-sonuga-is-engaged-id3928400.html|title=Titilope Sonuga is engaged!|publisher=Pulse|date=1 July 2015|accessdate=22 September 2016|archive-date=23 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160923040022/http://pulse.ng/weddings/wedding-bells-titilope-sonuga-is-engaged-id3928400.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=TITILOPE SONUGA: EMBRACING MOTHERHOOD, ELECTRIFYING THE STAGE|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2020/02/02/titilope-sonuga-embracing-motherhood-electrifying-the-stage/|last=editor|date=2020-02-02|website=THISDAYLIVE|language=en-US|access-date=2020-05-29}}</ref> == Àwọn Ìtọ́kasí == {{reflist}} aybtze2uum6obl3xhvj564o004g3z7c Yvonne Orji 0 70460 640099 604609 2026-11-08T08:43:52Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640099 wikitext text/x-wiki [[File:Yvonne Orji.jpg|thumb|Yvonne Orji]]{{Infobox person|name=Yvonne Orji|image=|caption=|birth_name=Yvonne Anuli Orji|birth_date={{birth date and age|df=yes|1983|12|02}}|birth_place=[[Port Harcourt]], [[Rivers State]], Nigeria|education={{plainlist| * [[Linden Hall (school)|Linden Hall]] * [[Milken Institute School of Public Health]] * [[Columbian College of Arts and Sciences]]}}|occupation={{plainlist| * [[Actor|Actress]] * [[Comedian]]}}|years_active=2011–present}} '''Yvonne Anuli Orji''' (bíi ni ọjọ́ kejì oṣù kejìlá ọdún 1983) jẹ́ òṣèré ni orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]] àti [[Amẹ́ríkà]]. Ó gbajúmọ̀ fún ipá tí ó kó nínú eré Insecure ní ọdún 2016, èyí tí ó jé kí wọn yàán fún àmì ẹ̀yẹ tí Primetime Emmy Award àti NAACP Image Awards. == Ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Wọ́n bí Orji ni ọjọ́ kejì oṣù kejìlá ọdún 1983 sì ìlú [[Port Harcourt]] ni [[Ìpínlẹ̀ Rivers]] ní orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]], ó sì dàgbà sì ìlú Lauren ní orílẹ̀ èdè [[Amẹ́ríkà]].<ref>{{Cite news|url=http://issuemagazine.com/yvonne-orji/#/|title=YVONNE ORJI|access-date=2016-12-15|archivedate=2016-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161221013156/http://issuemagazine.com/yvonne-orji/#/|deadurl=yes}}</ref> Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Linden Hall. Ó tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ilé ẹ̀kọ́ gíga tí George Washington University níbi tí ó tí gboyè nínú ìmò Liberal Arts. Ní ọdún 2009, ó lọ sí ìlú [[New York]] City láti ṣe iṣẹ́ aláwàdà.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://theringer.com/yvonne-orji-interview-insecure-904c39efe72#.xj298jdn9|title=Molly From 'Insecure' Is Your New Favorite Single Lady|last=Davis|first=Allison P.|date=2016-10-10|newspaper=The Ringer|access-date=2016-12-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241212050304/https://theringer.com/yvonne-orji-interview-insecure-904c39efe72#.xj298jdn9|archivedate=2024-12-12|deadurl=yes}}</ref> Ní ọdún 2015, ó kó ipa Molly nínú eré Insecure.<ref>{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2018/11/16/yvonne-orji-landed-her-insecure-role-without-an-agent-or-a-manager.html|title=Yvonne Orji landed her role on HBO's 'Insecure' with no agent, no manager and zero acting experience|date=17 November 2018|first=Courtney|last=Connley|publisher=CNBC|accessdate=27 June 2020}}</ref> Ní ọdún 2008, ó ṣiṣẹ́ pẹ̀lú Population Services International fún oṣù mẹ́fà lórílẹ̀ èdè [[Liberia]]. Ó jẹ́ àmbásẹ́dọ̀ fún Jumpstart àti JetBlue.<ref>{{Cite web|last=UTA|first=Talent Agency|date=|title=Yvonne Orji, UTA Bio Page|url=https://www.unitedtalent.com/speaker/yvonne-orji/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812031013/https://www.unitedtalent.com/speaker/yvonne-orji/|archive-date=2019-08-12|access-date=|website=|dead-url=yes}}</ref> Ní ọdún 2020, wọ́n yàán fún àmì ẹ̀yẹ gẹ́gẹ́ bí Outstanding Supporting Actress in a Comedy Series láti ọ̀dọ̀ Primetime Emmy Awards fún ipa tí ó kó nínú eré Insecure. == Àṣàyàn àwọn eré tí ó tí ṣe == {| class="wikitable sortable" !Ọdún !Àkọ́lé eré !Ipa tí ó kó !Àfíkún |- |2011 |''[[:en:Love_That_Girl!|Love That Girl!]]'' |Njideka |Episode: "Head Shrunk" |- |2013 |''Sex (Therapy) with the Jones'' |Moshinda |Short film |- |2016–present |''[[:en:Insecure_(TV_series)|Insecure]]'' |Molly Carter |34 episodes |- |2017 |''[[:en:Jane_the_Virgin|Jane the Virgin]]'' |Stacy |2 episodes |- |2017 |''Flip the Script'' |Ad Exec 1 |Episode: "Mad Woman" |- |2018 |''[[:en:Night_School_(2018_film)|Night School]]'' |Maya | |- |2019 |''[[:en:A_Black_Lady_Sketch_Show|A Black Lady Sketch Show]]'' |Flight attendant |Episode: "Why Are Her Pies Wet, Lord?" |- |2020 |''Momma, I Made It!''<ref>{{cite web|url=https://www.papermag.com/amp/yvonne-orji-momma-i-made-it-2646161787|title=How Yvonne Orji Made It|work=[[Paper (magazine)|Paper]]|last=Ani|first=Ivie|date=6 June 2020|accessdate=6 July 2020}}</ref> |Herself |[[:en:HBO|HBO]] comedy special |- |2020 |''[[:en:Spontaneous_(film)|Spontaneous]]'' |Agent Carla Rosetti | |- |TBA |''[[:en:Vacation_Friends|Vacation Friends]]'' | |''Post-production'' |} == Àwọn Ìtọ́kasí == {{reflist}} qbl9syfoxj4jp45vegt7ro47f9zsh4u 640100 640099 2026-11-08T08:43:53Z KiranBOT 31499 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 640100 wikitext text/x-wiki [[File:Yvonne Orji.jpg|thumb|Yvonne Orji]]{{Infobox person|name=Yvonne Orji|image=|caption=|birth_name=Yvonne Anuli Orji|birth_date={{birth date and age|df=yes|1983|12|02}}|birth_place=[[Port Harcourt]], [[Rivers State]], Nigeria|education={{plainlist| * [[Linden Hall (school)|Linden Hall]] * [[Milken Institute School of Public Health]] * [[Columbian College of Arts and Sciences]]}}|occupation={{plainlist| * [[Actor|Actress]] * [[Comedian]]}}|years_active=2011–present}} '''Yvonne Anuli Orji''' (bíi ni ọjọ́ kejì oṣù kejìlá ọdún 1983) jẹ́ òṣèré ni orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]] àti [[Amẹ́ríkà]]. Ó gbajúmọ̀ fún ipá tí ó kó nínú eré Insecure ní ọdún 2016, èyí tí ó jé kí wọn yàán fún àmì ẹ̀yẹ tí Primetime Emmy Award àti NAACP Image Awards. == Ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Wọ́n bí Orji ni ọjọ́ kejì oṣù kejìlá ọdún 1983 sì ìlú [[Port Harcourt]] ni [[Ìpínlẹ̀ Rivers]] ní orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]], ó sì dàgbà sì ìlú Lauren ní orílẹ̀ èdè [[Amẹ́ríkà]].<ref>{{Cite news|url=http://issuemagazine.com/yvonne-orji/#/|title=YVONNE ORJI|access-date=2016-12-15|archivedate=2016-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161221013156/http://issuemagazine.com/yvonne-orji/#/|deadurl=yes}}</ref> Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Linden Hall. Ó tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ilé ẹ̀kọ́ gíga tí George Washington University níbi tí ó tí gboyè nínú ìmò Liberal Arts. Ní ọdún 2009, ó lọ sí ìlú [[New York]] City láti ṣe iṣẹ́ aláwàdà.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://theringer.com/yvonne-orji-interview-insecure-904c39efe72#.xj298jdn9|title=Molly From 'Insecure' Is Your New Favorite Single Lady|last=Davis|first=Allison P.|date=2016-10-10|newspaper=The Ringer|access-date=2016-12-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241212050304/https://theringer.com/yvonne-orji-interview-insecure-904c39efe72#.xj298jdn9|archivedate=2024-12-12|deadurl=yes}}</ref> Ní ọdún 2015, ó kó ipa Molly nínú eré Insecure.<ref>{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2018/11/16/yvonne-orji-landed-her-insecure-role-without-an-agent-or-a-manager.html|title=Yvonne Orji landed her role on HBO's 'Insecure' with no agent, no manager and zero acting experience|date=17 November 2018|first=Courtney|last=Connley|publisher=CNBC|accessdate=27 June 2020}}</ref> Ní ọdún 2008, ó ṣiṣẹ́ pẹ̀lú Population Services International fún oṣù mẹ́fà lórílẹ̀ èdè [[Liberia]]. Ó jẹ́ àmbásẹ́dọ̀ fún Jumpstart àti JetBlue.<ref>{{Cite web|last=UTA|first=Talent Agency|date=|title=Yvonne Orji, UTA Bio Page|url=https://www.unitedtalent.com/speaker/yvonne-orji/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812031013/https://www.unitedtalent.com/speaker/yvonne-orji/|archive-date=2019-08-12|access-date=|website=|dead-url=yes}}</ref> Ní ọdún 2020, wọ́n yàán fún àmì ẹ̀yẹ gẹ́gẹ́ bí Outstanding Supporting Actress in a Comedy Series láti ọ̀dọ̀ Primetime Emmy Awards fún ipa tí ó kó nínú eré Insecure. == Àṣàyàn àwọn eré tí ó tí ṣe == {| class="wikitable sortable" !Ọdún !Àkọ́lé eré !Ipa tí ó kó !Àfíkún |- |2011 |''[[:en:Love_That_Girl!|Love That Girl!]]'' |Njideka |Episode: "Head Shrunk" |- |2013 |''Sex (Therapy) with the Jones'' |Moshinda |Short film |- |2016–present |''[[:en:Insecure_(TV_series)|Insecure]]'' |Molly Carter |34 episodes |- |2017 |''[[:en:Jane_the_Virgin|Jane the Virgin]]'' |Stacy |2 episodes |- |2017 |''Flip the Script'' |Ad Exec 1 |Episode: "Mad Woman" |- |2018 |''[[:en:Night_School_(2018_film)|Night School]]'' |Maya | |- |2019 |''[[:en:A_Black_Lady_Sketch_Show|A Black Lady Sketch Show]]'' |Flight attendant |Episode: "Why Are Her Pies Wet, Lord?" |- |2020 |''Momma, I Made It!''<ref>{{cite web|url=https://www.papermag.com/yvonne-orji-momma-i-made-it|title=How Yvonne Orji Made It|work=[[Paper (magazine)|Paper]]|last=Ani|first=Ivie|date=6 June 2020|accessdate=6 July 2020}}</ref> |Herself |[[:en:HBO|HBO]] comedy special |- |2020 |''[[:en:Spontaneous_(film)|Spontaneous]]'' |Agent Carla Rosetti | |- |TBA |''[[:en:Vacation_Friends|Vacation Friends]]'' | |''Post-production'' |} == Àwọn Ìtọ́kasí == {{reflist}} 1f71g6tp883j9xjvz634yi77yn9ryu0 Sharon Ikeazor 0 70464 640026 622492 2026-11-08T06:38:29Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640026 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Sharon Ikeazor|office=Minister of State Environment|image=Sharon Ikeazor.jpeg|termstart=August 21, 2019|predecessor=[[Ibrahim Usman Jibril]]|alma_mater=[[Godolphin School]]<br/>[[Ahmadu Bello University]]<br/>[[University of Benin (Nigeria)|University of Benin]]<br/>[[Nigerian Law School]]|birth_date={{birth date and age|1961|8|28|df=y}}|birth_name=Sharon Olive Ikeazor|caption=Sharon Ikeazor|office1=Executive Secretary<br> Pension Transitional Arrangement Directorate|termstart1=September 26, 2016|termend1=August 20, 2019|predecessor1=Nellie Mayshak}} '''Sharon Ikeazor''' (bíi ni ọjọ́ kejìdínlógbọ̀n, oṣù kẹjọ ọdún 1961) jẹ́ agbejọ́rọ̀ àti olóṣèlú ní orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]]. Óun ni akọ̀wé tẹ́lẹ̀ fún Pension Transitional Arrangement Directorate. Ní oṣù kẹjọ ọdún 2019, ó di mínísítà lórí ọ̀rọ̀ àyíká ní orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]].<ref>{{Cite web|url=https://www.vanguardngr.com/2019/07/breaking-akpabio-akume-lai-mohammed-amaechi-fallen-sylva-aregbesola-gbemi-saraki-keyamo-others-make-buharis-ministerial-list/|title=Breaking: Akume, Lai, Fallen,Saraki, Keyamo make Buhari's Ministerial list|date=2019-07-23|website=Vanguard News|language=en-US|access-date=2019-08-07}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://thenationonlineng.net/faces-of-new-lawyers-in-incoming-cabinet/|title=Faces of new lawyers in incoming cabinet|date=2019-08-05|website=The Nation Newspaper|language=en-US|access-date=2019-08-07}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.icirnigeria.org/cabinet-list-buhari-remains-minister-of-petroleum-resources-appoints-sylva-junior-minister/|title=Cabinet List: Buhari remains petroleum minister, appoints Sylva junior minister|last=Adanikin|first=Olugbenga|date=2019-08-21|website=International Centre for Investigative Reporting (ICIR)|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923134740/https://www.icirnigeria.org/cabinet-list-buhari-remains-minister-of-petroleum-resources-appoints-sylva-junior-minister/|archive-date=2019-09-23|access-date=2019-09-21|dead-url=yes}}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Sharon bẹ̀rẹ̀ ètò ẹ̀kọ́ ilé ìwé alákọ̀bẹrẹ̀ ní St Mary's Convenant School ní ìlú Èkó. Lẹ́hìnnà, ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Queen of The Rosary College ní ìlú [[Onitsha]]. Ó parí ẹ̀kọ́ gíga rẹ̀ ní Yunifásítì Ahmadu Bello ní ọdún 1981, ó sì gboyè nínú ìmò òfin láti Yunifásítì tí Benin ní ọdún 1984.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.wipfng.com/volunteer/rashed-kabir/|title=SHARON IKEAZOR|website=Women in politics forum|language=en-US|access-date=2019-08-07|archive-date=2019-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190807104930/http://www.wipfng.com/volunteer/rashed-kabir/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://leadership.ng/2019/04/04/exclusively-woman-inside-sharon-ikeazors-ptad/|title=Exclusively Woman : Inside Sharon Ikeazor’s PTAD|last=Yesufu|first=Joy|date=2019-04-04|website=Leadership Newspaper|language=en-US|access-date=2019-08-07|archive-date=2019-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406022511/https://leadership.ng/2019/04/04/exclusively-woman-inside-sharon-ikeazors-ptad/|dead-url=yes}}</ref> == Iṣẹ́ == Ikeazor tí ṣé onímọ̀ràn òfin fún àwọn ilé ìfowópámọ́ Nigeria Merchant Bank, Nederlansce MiddenstandBank àti Midas Merchant Bank. Ó si ṣẹ́ pẹ̀lú Shell Petroleum gẹ́gẹ́ bí agbejọ́rọ̀ ilé iṣẹ́ náà ṣáájú ìṣètò ilé iṣẹ́ òfin tirẹ̀ ni ọdún 1994. Ní ọdún 1999, ó jẹ́ akọ̀wé òfin àti alákóso iṣẹ́ àkànṣe fún Fluor Daniel Nigeria Ltd. Ikeazor di igbá kejì fún ìdàgbàsókè isòwò àti àwọn ìbátan ìjọba fún ilé iṣẹ́ onímọ̀ràn tí United States, Good Works International (GWI) láti ọdún 2003 títí di ọdún 2008.<ref>{{Cite web|url=http://powerbase.info/index.php/GoodWorks_International|title=GoodWorks International - Powerbase|website=powerbase.info|access-date=2019-08-07}}</ref> Ikeazor jẹ́ aṣojú òfin fún Aṣọ Energy Resources Ltd tí ó wà ní [[Àbújá]] fún ọdún méjì (2008-2010). Ní ọdún 2011, ó díje fún ipò olórí àwọn obìnrin ni ìpínlè Nàìjíríà lábẹ́ ẹgbẹ́ Congress for Progressive Change (CPC), ó sì wọlé<ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.pressreader.com/nigeria/thisday/20150412/page/58|title=Sharon Ikeazor: I have Faith in Buhari|last=Olaode|first=Funke|date=April 12, 2015|work=Thisday Newspaper|access-date=March 5, 2019}}</ref>. Ní ọdún 2016, ó di sẹ́nátọ̀ fún ìpínlè Anambra lábẹ́ ẹgbẹ́ APC.<ref>{{Cite web|url=http://newswirengr.com/2016/01/23/sharon-ikeazor-emerges-apc-candidate-for-anambra-senatorial-candidate/|title=Sharon Ikeazor Emerges APC Candidate For Anambra Senatorial Candidate|date=2016-01-23|website=NewsWireNGR|language=en-US|access-date=2019-08-07|archive-date=2019-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190605213904/http://newswirengr.com/2016/01/23/sharon-ikeazor-emerges-apc-candidate-for-anambra-senatorial-candidate/|dead-url=yes}}</ref> Ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù kẹjọ, ọdún 2019, Ààrẹ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, [[Muhammadu Buhari]] fi ṣe mínísítà lórí ọ̀rọ̀ àyíká ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.<ref>{{cite news|title=JUST IN: Full List: Buhari assigns portfolios to new Ministers|url=https://oak.tv/newstrack/full-list-buhari-assigns-portfolios-ministers/|accessdate=26 August 2019|work=Oak TV Newstrack|date=21 August 2019|archivedate=26 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190826102219/https://oak.tv/newstrack/full-list-buhari-assigns-portfolios-ministers/|deadurl=yes}}</ref> == Àwọn Ìtọ́kasí == {{reflist}} 0fm6tfc3zhb4syopqk6m1r3798ikixp Mike Ezuruonye 0 70478 639926 611876 2026-11-08T02:52:32Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639926 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = Mike Ezuruonye | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1981 |9|21}} |image = |caption = |birth_place =[[Ipinle Eko]], [[ Ipinle Anambra]], [[Naijiria]] |occupation = [[Actor]] }} '''Mike Ezuruonye''' tí wọ́n bí ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù Kẹsàn án ọdún 1982, jẹ́ òṣèré orí-ìtàgé ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjị́ríà]]. ==Ìbẹ̀rẹ̀ Ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀== Wọ́n bí Mike ní ìlú Uzoakoli ní [[ Ìpínlẹ̀ Abia]] wọ́n bi ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù Kẹsàn án ọdún 1982. Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ girama ti [[Federal Government College, Wukari|Federal Government College]], ní ìlú [[Wukari]], ní [[Ìpínlẹ̀ Taraba ]] àti ilé-ẹ̀kọ́ Archbishop Aggey Memorial ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó]] ṣáájú kí ó tó wọ ilé-ẹ̀kọ́ [[Yunifásitì Nnamdi Azikiwe]] láti kọ́ nípa ìmọ̀ ìṣirò [[owó]].<ref>{{cite web|url=http://ibakatv.com/celeb/mike-ezuruonye|title=Mike Ezuruonye|website=[[Ibakatv]]|accessdate=February 26, 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150224084133/http://ibakatv.com/celeb/mike-ezuruonye|archivedate=24 February 2015|df=dmy-all}}</ref><ref name =take>{{cite web|url=http://www.takemetonaija.com/2015/02/actor-mike-ezuruonye-full-biographylife.html|title=Actor Mike Ezuruonye|website=Take me to Naija|accessdate=February 28, 2015}}</ref> Ó ṣiṣẹ́ fúngbà díè nílé ìfowó-pamọ́ ṣáájú kí ó tó dara pọ̀ mọ́ eré orí-ìtàgé.<ref>{{cite web|url=http://www.nigeriafilms.com/news/20777/5/a-fan-wanted-me-to-sign-on-her-bra-mike-ezuruonye.html|website=Nigeriafilms|title=A FAN WANTED ME TO SIGN ON HER BRA — MIKE EZURUONYE|author=Kemi Ashefon|accessdate=February 28, 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150403124958/http://www.nigeriafilms.com/news/20777/5/a-fan-wanted-me-to-sign-on-her-bra-mike-ezuruonye.html|archivedate=3 April 2015|df=dmy-all}}</ref> Ó ti kópa nínú àwọn eré ọlọ́kan-ò-jọ̀kan, wọ́n sì ti yàn án fún àmì-ẹ̀yẹ ti "Òṣèrékùnrin tí ó peregedé jùlọ" látàrí ipa tí ó kó nínú eré ''Assassin'' nínú ayẹyẹ ti [[Africa Movie Academy Awards]] ọdún 2009.<ref>{{cite web|url=http://www.screenafrica.com/news/industry/363428.htm|title=AMAA 2008: List of Nominees & Winners at ScreenAfrica.com|accessdate=17 January 2010|archive-date=8 February 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100208181413/http://www.screenafrica.com/news/industry/363428.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.standardmedia.co.ke/InsidePage.php?id=2000030475&cid=482&story=Mike%20Ezuruonye:%20The%20face%20of%20African%20movie|title=Mike Ezuruonye: The face of African movie|last=Orido|first=George|date=4 March 2011|work=[[The Standard (Kenya)|The Standard]]|accessdate=9 March 2011|location=Nairobi, Kenya}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ama-awards.com/amaa-nominees-and-winners-2009 |title=AMAA Nominees and Winners 2009 |publisher=[[African Movie Academy Award]] |accessdate=9 March 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110405090903/http://www.ama-awards.com/amaa-nominees-and-winners-2009 |archivedate=5 April 2011 }}</ref>Bákan náà ni wọ́n tún ti yàn án fún àmì-ẹ̀yẹ ti "Òṣèrékùnrin tí ó peregedé jùlọ" níbi ayẹyẹ ti '' Africa Magic Viewers Choice Awards''.<ref>{{cite news|author=Adekunle Adedosu|url=http://thenet.ng/2014/12/mike-ezuronye-o-c-ukeje-others-contest-2015-amvca-award/|title=Mike Ezuronye, O.C Ukeje, others contest 2015 AMVCA award|publisher=Nigerian Entertainment Today}}</ref> ==Ìgbé ayé rẹ̀== Mike ṣe ìgbéyàwó pẹ̀lú aya rẹ̀ Nkechi Nnorom, wọ́n sì ti bímọ ọkùnrin tí wọ́n sọ ní Reynold Nkembuchim Ezuruonye.<ref>{{Cite web|url=http://akpraise.com/meet-actor-mike-ezuruonye-beautiful-wife-photos/|title=Meet Actor Mike Ezuruonye and his Son (PHOTOS) {{!}} Akpraise.com|website=akpraise.com|language=en-US|access-date=2018-01-02|archive-date=2017-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903045516/http://akpraise.com/meet-actor-mike-ezuruonye-beautiful-wife-photos|dead-url=yes}}</ref> He has a younger sister, Chichi, who is a Physician in the United Kingdom.<ref>{{Cite web|url=http://hypenigeria.com/2016/04/09/actor-mike-ezuruonye-walks-his-younger-sister-down-the-aisle-see-photos/|title=Actor Mike Ezuruonye Walks His younger Sister Down the Aisle (See Photos) – Hype Nigeria|website=hypenigeria.com|language=en-US|access-date=2018-01-02|archive-date=2017-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730161237/http://hypenigeria.com/2016/04/09/actor-mike-ezuruonye-walks-his-younger-sister-down-the-aisle-see-photos/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nigeriafilms.com/movie-news/92-nollywood-diaspora/29745-mike-ezuruonye-s-sister-becomes-general-practitioner-in-uk|title=Mike Ezuruonye's Sister Becomes General Practitioner In UK|work=Nigeriafilms.com|access-date=2018-01-02|language=en-gb|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181123023152/https://www.nigeriafilms.com/movie-news/92-nollywood-diaspora/29745-mike-ezuruonye-s-sister-becomes-general-practitioner-in-uk|archivedate=2018-11-23|deadurl=yes}}</ref> ==Àwọn Àṣàyàn eré rẹ̀== * ''Endless Passion'' (2005) * ''Broken Marriage'' * ''Beyond Reason'' * ''Critical Decision'' * ''Unforeseen (2005)'' * ''Occultic Kingdom'' * ''Desire'' (2008) * ''Ropes of Fate'' (2010) * ''Keep Me Alive'' (2008) * ''Unforgivable'' (2014)<ref>{{cite news|author=Victor Enengedi|url=http://thenet.ng/2013/08/mike-ezuruonye-makes-yoruba-movie-debut/|title=Mike Ezuoronye makes Yoruba movie debut|website=Nigerian Entertainment Today|accessdate=February 28, 2015|date=August 14, 2013}}</ref> * ''Calabash Part 1 & Part 2'' (2014) * ''[[The Duplex (film)|The Duplex]]'' (2015)<ref>{{cite news|url=http://www.tribune.com.ng/entertainment/item/30659-the-duplex-mike-ezuruonye-omoni-oboli-scamper-in-house-of-horror|title=The Duplex: Mike Ezuruonye, Omoni Oboli scamper in House of Horror|work=The Tribune|accessdate=February 2, 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150304074916/http://www.tribune.com.ng/entertainment/item/30659-the-duplex-mike-ezuruonye-omoni-oboli-scamper-in-house-of-horror|archivedate=4 March 2015|df=dmy-all}}</ref> ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{Reflist}} == Àwọn Ìtàkùn ìjásóde== * {{IMDb name|id=2138363|name=Mike Ezuruonye}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Ezuruonye, Mike}} [[Category:Igbo male actors]] [[Category:Nigerian male film actors]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Category:21st-century Nigerian male actors]] [[Category:Male actors in Yoruba cinema]] [[Category:Nnamdi Azikiwe University alumni]] [[Category:Male actors from Lagos]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1982]] {{Nigeria-actor-stub}} h69bhhqyk3pp17z4mdf8tvksizr38si Adéníkẹ̀ẹ́ Grange 0 70481 639689 577779 2026-11-07T19:46:39Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639689 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian politician}} {{EngvarB|date=September 2014}} {{Use dmy dates|date=September 2014}} {{Infobox Governor |name = Adéníkẹ̀ẹ́ Grange |image = |office1 = Ilé-iṣẹ́ ètò ìlera ìjọba àpapọ̀ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] (Federal Minister of Health) |term_start1 = 26 July 2007 |term_end1 = 26 March 2008 |predecessor1 = [[Eyitayo Lambo]] |successor1 = [[Babatúndé Oṣótìmẹ́yìn]] |birth_date = |birth_place = |death_date = |party = }} '''Adenike Grange''' jẹ́ Mínísítà àná fún ètó ìlera lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà láti ọdún 2007 sí 2008. ==Ayé rẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀== Adéníkẹ̀ẹ́ Grange kàwé ní ìlú Èkó kí ó tó kọjá sí [[St. Francis' College, Letchworth]] ní [[United Kingdom]] láti tẹ̀ síwájú. Ó kàwé gboyè nínú ìmọ̀ ìṣègùn òyìnbó lọ́dún 1958 sí 1964 ní [[University of St Andrews]] lórílẹ̀-èdè [[Scotland]]. Ó ṣiṣẹ́ ní ilé-ìwòsàn Dudley Road Hospital ní [[Birmingham]] kí ó tó padà sí [[Nàìjíríà]] lọ́dún 1965, tí ó sìn ṣiṣẹ́ ní àwọn ilé-ìwòsàn ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó]]. Ó tún padà sí òkè-òkun, [[United Kingdom]] lọ́dún 1967, tí ó sìn ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí dókítà àwọn ọmọdé [[Saint Mary's Hospital, Manchester|St Mary's Hospital for children]]. Ó kàwé gboyè dípólómà si nínú ìmọ̀ ìlera ọmọdé lọ́dún 1969. Lọ́dún 1971, ó dára pọ̀ mọ́ [[Lagos University Teaching Hospital]], ó sìn di olùkọ́ ní Ẹ̀ka-ẹ̀kọ́ (College of Medicine) , Lọ́dún 1978 ní [[University of Lagos]]. Ó di olùkọ́ àgbà lọ́dún 1981,bẹ́ẹ̀ náà ó di Ọ̀jọ̀gbọ́n lọ́dún 1995.<ref name=who>{{cite web |url=https://www.who.int/pmnch/about/members/agrangecitation.pdf |title=Professor Adenike Grange |publisher=World Health Organization |accessdate=31 October 2009}}</ref> Adéníkẹ̀ẹ́ Grange ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí agbani-nímọ̀ràn sí ilé-iṣẹ́ ètò ìlera ìjọba àpapọ̀, [[Federal Ministry of Health]], [[WHO]], [[UNICEF]], [[UNFPA]] àti [[USAID]].<ref>{{Cite journal|last=Pediatrics|first=American Academy of|date=2007-09-01|title=Dr. Grange named Nigerian health minister|url=https://www.aappublications.org/content/28/9/40.1|journal=AAP News|language=en|volume=28|issue=9|pages=40–40|issn=1073-0397}}</ref> Òun ni olùdámọ̀ràn sí àjọ WHO ní [[Nàìjíríà]] lórí ètò ìlera ọmọ bíbí láti ọdún 1993 sí 1999. Ó ti kọ ju ìwé àádọ́ta lọ lórí ètò ìlera, pàápàá jù lọ lórí àìsàn diarrhoeal àti ètò oúnjẹ ẹ̀tọ́ fún ọmọdé. Ó jẹ́ Ààrẹ fún ẹgbẹ́ International Paediatric Association.<ref>{{cite web |url=http://www.nigeriahealthwatch.com/2007/07/welcoming-adenike-grange-and-gabriel.html |date=27 July 2007 |title=Welcoming Adenike Grange and Gabriel Aduku |publisher=Nigeria Health Watch |accessdate=31 October 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100429124629/http://www.nigeriahealthwatch.com/2007/07/welcoming-adenike-grange-and-gabriel.html |archivedate=29 April 2010 }}</ref> Lẹ́nu iṣẹ́ rẹ̀, wọ́n mọ̀ ọ́n gẹ́gẹ́ bí aṣègbè fún ìlera tó péye fún àwọn ọmọdé.<ref>{{cite web |url=https://www.questia.com/read/1P3-592466921 |title=Article: Adenike Grange – Crusading for the African Child's Health |publisher=Women & Environments International Magazine Article |date=1 October 2002 |accessdate=31 October 2009 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116185132/https://www.questia.com/read/1P3-592466921/adenike-grange-crusading-for-the-african-child-s |dead-url=yes }}</ref> ==Àwọn ìtọ́kasí== {{Reflist}} bpmc8izhv8mdyl32kqkndpihret7zrl Teni Aofiyebi 0 70501 640058 595957 2026-11-08T07:21:28Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640058 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Teni Aofiyebi<!-- include middle initial, if not specified in birth_name -->|image=|alt=|caption=|birth_name=Teniade Aofiyebi|birth_date=<!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} or {{Birth-date and age|birth date†}} -->|birth_place=|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|death date†|birth date†}} -->|death_place=|nationality=Nigerian|other_names=|occupation=Actress, businesswoman|known_for=}} '''Teniade Aofiyebi''' jẹ́ òṣèré<ref>{{cite news|first=Chuka|last=Aniemeka|title=Teni Aofiyebi ages gracefully|url=https://news2.onlinenigeria.com/news/general/302944-teni-aofiyebi-ages-gracefully.html|accessdate=9 November 2020|work=Online Nigeria|date=6 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180703131408/https://news2.onlinenigeria.com/news/general/302944-teni-aofiyebi-ages-gracefully.html|archivedate=3 July 2018}}</ref> àti oníṣòwò<ref>{{cite web|last1=Olapoju|first1=Kolapo|title=One-on-one: 50 entrepreneurs selected for mentorship in Mara Mentor programme|url=https://ynaija.com/one-on-one-50-entrepreneurs-selected-for-mentorship-in-mara-mentor-programme/|website=Ynaija|accessdate=9 November 2020|date=6 August 2014}}</ref> lórílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]].<ref>{{cite news|title=Svend Juncker: Turmoil, drama of tracing ancestral roots|url=https://www.vanguardngr.com/2018/12/svend-juncker-turmoil-drama-of-tracing-ancestral-roots-1/|accessdate=9 November 2020|work=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]|date=5 December 2018}}</ref> Ó kópa nínú eré Mirror in the Sun ní ọdún 1984 títí di ọdún 1986.<ref>{{cite web|title=Funlola Aofiyebi: Five Things You Should Know About The Star|url=https://heavyng.com/blog/funlola-aofiyebi/|website=Heavy NG|accessdate=9 November 2020|archive-date=11 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111154745/https://heavyng.com/blog/funlola-aofiyebi/|dead-url=yes}}</ref> Ní ọdún 2003, ó kópa nínú eré For Better, For Worse.<ref>{{cite news|last1=Ajayi|first1=Babs|title=A STRANGE AND FASCINATING NATION: MY EARLY YEARS IN NIGERIA (Concluded)|url=https://nigeriaworld.com/feature/publication/babsajayi/031705.html|accessdate=9 November 2020|work=Nigeria World|date=17 March 2015|archivedate=11 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201111110405/https://nigeriaworld.com/feature/publication/babsajayi/031705.html|deadurl=yes}}</ref> Ní ọdún 2005, ó kópa nínú eré Prince of Savannah, èyí tí [[Bayo Awala]] ṣe adarí fún.<ref>{{cite web|title=Shijuwomi, Behold My Redeemer|url=https://african2326.rssing.com/chan-36775495/all_p2.html|website=Rssing.com|accessdate=9 November 2020|date=17 June 2015}}</ref> Ní ọdún 2013, ó kópa nínú eré ìfẹ́ Flower Girl, èyí tí [[Michelle Bello]] ṣe adarí rẹ̀.<ref>{{cite news|title=FAB Teaser: ‘Flower Girl’|url=http://fabmagazineonline.com/fab-teaser-flower-girl/|accessdate=9 November 2020|work=FAB Magazine|date=14 December 2012}}</ref> Ní ọdún 2015, ó kópa nínú eré Royal Castle tí ó sọ̀rọ̀ nípa ọ̀dalẹ̀, ẹ̀tàn, jìbìtì àti ìfẹ́.<ref>{{cite news|title=Watch Chris Attoh, Deyemi Okanlawon, Gloria Young & more in new Telenovela|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/royal-castle-watch-chris-attoh-deyemi-okanlawon-gloria-young-and-more-in-new/ypgvz9h|accessdate=9 November 2020|work=Pulse|date=19 September 2015|archivedate=11 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201111104514/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/royal-castle-watch-chris-attoh-deyemi-okanlawon-gloria-young-and-more-in-new/ypgvz9h|deadurl=yes}}</ref> Ní oṣù karùn-ún ọdún 2014, Aofiyebi dá ilé iṣẹ́ TKM Essentials kalẹ̀.<ref name="encomium">{{cite news|title=‘Why I went into rental business’ – TENI AOFIYEBI|url=https://encomium.ng/why-i-went-into-rental-business-teni-aofiyebi/|accessdate=9 November 2020|work=Encomium|date=21 May 2014}}</ref> Ní ọdún 2019, ó ṣe adájọ́ fún ìdíje obìnrin tó rẹwà jùlọ fún àwọn odi.<ref>{{cite news|last1=Emmanuel|first1=Daniji|title=Nigeria Holds First Beauty Pageant for Deaf Girls Nov.1|url=https://insidebusiness.ng/89287/nigeria-holds-first-beauty-pageant-for-deaf-girls-nov-1/|accessdate=9 November 2020|work=Inside Business|date=1 November 2019}}</ref> Ó jẹ́ mọ̀lẹ́bí fún Funlola Aofiyebi-Raimi.<ref name="Suleiman">{{cite web|url=http://www.vanguardngr.com/2009/08/entertain-people-funlola-aofiyebi/|title=I've always wanted to educate and entertain people - Funlola Aofiyebi-Raimi|last=Suleiman|first=Yemisi|date=30 August 2009|work=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]|accessdate=29 September 2013}}</ref> == Àwọn Ìtókàsi == {{reflist}} 8jkft0uzg0ahpa09l1j88b0cqzxuy20 Cynthia Shalom 0 70516 639757 606988 2026-11-07T20:38:31Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639757 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Cynthia Shalom|image= Cynthia Shalom on a movie set.jpg |caption=Cynthia Shalom Ninu aṣọ Áfíríkà rẹ |birth_date=March 18, 1988|birth_place=[[Ede, Osun State]], Nigeria|nationality=|alma_mater=[[University of Port Harcourt]]|occupation=Actress, producer, businessperson|years_active=2015 - present}} '''Cynthia Shalom''' (tí a bí ní 18 Oṣù Kẹẹ̀ta, Ọdún 1988) jẹ́ òṣèré ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]], agbéréjáde àti olùṣòwò. Ó jẹ́ ajáwé olúborí níbi abala kọkànlá ti ètò, ''Next Movie Star''.<ref>{{Cite web|url=https://www.legit.ng/672599-see-new-nollywood-star-discovered-photos./|title=See New Nollywood Star Discovered|last=Sanusi|first=Sola|date=2016|access-date=2020-08-18}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|date=2016-11-16|title=Cynthia Shalom Shares Her Experience|url=https://encomium.ng/next-movie-star-winner-cynthia-shalom-shares-her-experience-in-the-house/|access-date=2020-08-18|website=Encomium}}</ref>Láti ìgbà náà ló ti wá kópa nínu ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn fíìmù [[Nollywood]]. Ó kópa nínu eré alátìgbà-dégbà ti M-net kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́''Tinsel''. == Ìbẹ̀rẹ̀ ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀ == A bí Cynthia Shalom ní [[Ẹdẹ|ìlú Ẹdẹ]], ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun. Òun ni àkọ́bí àwọn ọmọ márùn-ún ti òbí rẹ̀. Ó lọ Ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti girama rẹ̀ ní [[Port Harcourt]] níbi tí òun àti àwọn òbí rẹ̀ dì jọ n gbé.<ref>{{cite web|url=https://punchng.com/i-like-playing-roles-that-challenge-me-cynthia-shalom/|title=I Like Playing Roles That Challenge Me|website=The Punch|date=2020-05-03|access-date=2020-08-18}}</ref> Ó gba oyè-ẹ̀kọ́ nínu ìmọ̀ ìṣàkóso láti Ilé-ìwé gíga [[Yunifásítì ìlú Port Harcourt]]. Ó sì tún gba ìwé ẹ̀rí fún eré ṣíṣe níbi àjọ̀dún Africa International Film Festival (AFRIFF).<ref>{{Cite web|url=https://m.guardian.ng/saturday-magazine/afriff-ends-on-high-note/|title=AFRIFF Ends on High Note|last=Nwanne|first=Chuks|website=The Guardian Nigeria News|date=2018-11-24|access-date=2020-08-19|archive-date=2020-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116185804/https://m.guardian.ng/saturday-magazine/afriff-ends-on-high-note/|dead-url=yes}}</ref> Nínu ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò kan pẹ̀lú àwọn oníròyìn ''Vanguard Nigeria'', ó sọ di mímọ̀ wípé kíkó lọ òun sí [[Èkó|Ìlú Èkó]] jẹ́ láti lépa iṣẹ́ eré ìtàgé rẹ̀ ní ṣíṣe.<ref>{{cite web|url=https://www.vanguardngr.com/2015/02/im-one-of-majid-michels-admirers-cynthia-shalom/|title=Im One Of Majid Michels Admirers|last=Ajose|first=Kehinde|website=Vanguard|date=2015-02-27|access-date=2020-08-18}}</ref> == Iṣẹ́ ìṣe rẹ̀ == Shalom jẹ́ ajáwé olúborí níbi ètò, ''Next Movie Star'' ti ọdún 2015/2016.<ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/next-movie-star-27-yr-old-cynthia-shalom-wins-2015-edition/|title=27 Yr Old Cynthia Shalom Wins|last=Bada|first=Gbenga|website=Pulse|date=2016-12-20|access-date=2020-08-18}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ó ṣe àkọ́kọ́ iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bi òṣèré nínu ètò ti[[Monalisa Chinda]] kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́''You&I with Monalisa''. Ó wí fún ìwé ìròyìn ''The Punch'' pé òun kojú àwọn ìjákulẹ̀ lọ́pọ̀lọpọ̀ nígbà tí òún fẹ́ bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣe eré [[Nollywood]].<ref>{{Cite web|url=https://punchng.com/nothing-wrong-with-marrying-older-lover-cynthia-shalom/|title=Nothing Wrong With Marrying Older Lover|last=Samuel|first=Olajide|website=The Punch|date=2020-01-05|access-date=2020-08-19}}</ref> Ní ọdún 2016, ó kó àkọ́kọ́ ipa sinimá àgbéléwò rẹ̀ nínu eré ''An Hour With The Shrink'' pẹ̀lú àjọṣepọ̀ [[Annie Macaulay-Idibia]], [[Gbenró Ajíbádé|Gbénró Ajíbádé]], àti Segun Arinze.<ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/an-hour-with-the-shrink-watch-annie-idibia-segun-arinze-gbenro-ajibade-in-trailer/|title=An Hour With The Shrink|website=Pulse|date=2016-03-08|access-date=2020-08-18}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ó tún dì jọ kópa pẹ̀lú [[Desmond Elliot]] nínu eré ''The Damned'' tí Irokotv ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀.<ref>{{Cite web|url=https://www.talkafricanmovies.com/the-damned/|title=The Damned|website=Talk African Movies|date=2017-07-30|access-date=2020-08-18}}</ref><ref>{{cite web|url=https://punchng.com/sola-fajobi-not-boyfriend-cynthia-shalom-next-movie-star/|title=Cynthia Shalom, Next Movie Star|last=Olatunji|first=Samuel|website=The Punch|date=2016-09-11|access-date=2020-08-18}}</ref> Ní ọdún 2018, Shalom náà dá ilé-iṣẹ́ tó n rísí gbígbé eré jáde sílẹ̀, èyítí ó pe orúkọ rẹ̀ ni ''Cynthia Shalom Production''. Ipa rẹ̀ tó kó nínu ọ̀kan lára àwọn fíìmù rẹ̀ tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ ''Chain'',<ref>{{cite web|url=https://www.nigerianwomendiary.com/2018/11/pictures-from-the-nollywood-private-screening-of-chain-the-movie-produced-by-cynthia-shalom/|title=Pictures from Nollywood Private Screening of Chain the Movie Produced by Cynthia Shalom|website=Nigerian women diary|date=2018-11-05|access-date=2020-08-17|archive-date=2020-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201118125300/https://www.nigerianwomendiary.com/2018/11/pictures-from-the-nollywood-private-screening-of-chain-the-movie-produced-by-cynthia-shalom/|dead-url=yes}}</ref> ṣokùn fa yíyàn rẹ̀ fún àwọn àmì ẹ̀yẹ méjì kan níbi ayẹyẹ 2019 ''Best of Nollywood Awards.''<ref>{{Cite web|url=https://lifestyle.thecable.ng/ramsey-nouah-mercy-aigbe-toyin-abraham-nominated-for-2019-bon-awards/|title=Nominees for 2019 BOn Awards|last=Lenbang|first=Jerry|website=The Cable Lifestyle|date=2019-09-30|access-date=2020-08-18}}</ref><ref>{{cite web|date=2019-09-30|title=2019 Bon Awards Nomination|url=https://www.bellanaija.com/2019/09/2019-bon-awards-nomination/|access-date=2020-08-18|website=Bella Naija}}</ref> == Àwọn àṣàyàn eré rẹ̀ == === Àwọn eré àgbéléwò === * ''Next Movie Star'' (2015/2016) * ''Iquo’s Journal'' (2015).[14] * ''An Hour With The Shrink'' (2016) * ''Thorns of love'' (2016) * ''No I Dont'' (2017) * ''The Damned'' (2017) * ''Roberta'' (2017) * ''Karma'' (2017) * ''Ebomisi'' (Irokotv) (2018).[15] * ''Chain'' (2018) * ''Driver'' (2018) * ''Altered Desire'' (Africa Magic) (2019) * ''Beauty in the Broken'' (Irokotv) (2019) * ''The Second Bed'' (2020). * ''Back to the Wild'' (Irokotv) (2019) * ''Love Castle'' (2019) * ''Rachel’s Triumph'' (2019) * ''Shut'' (2020) * ''Fading Blues'' (Irokotv) (2020) * ''Wind of Desire'' (2020) * ''Birth Hurts'' (2020) === Eré Tẹlifíṣọ́nù === * ''Dear Diary'' Season 2 (2016).<ref>{{Cite web|url=https://www.thenigerianvoice.com/movie/233824/cynthia-shalom-shines-in-dear-diary-season-2./|title=Cynthia Shalom Shines in Dear Diary Season 2|website=The Nigerian Voice|date=2016-10-19|access-date=2020-08-18}}</ref> * ''Tales of Eve'' (2017) * ''I5ive'' (2019) * ''Jela'' (2019) * ''Tinsel'' (2017-present) == Àwọn ìtọ́kasí == <references group="" responsive="1"></references> [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1988]] [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà]] qkywp4t8w392oh5btx4a9lzbvpbbfnq Ada Ehi 0 70517 639676 598494 2026-11-07T19:32:58Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639676 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=July 2019}} {{Infobox musical artist | name = Ada | image = Ada Ehi Cameroon.jpg | image_size = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = | caption = Ada Ehi live in Douala, Cameroon, February 2020 | background = solo_singer | birth_name = Ada Ogochukwu Ehi | native_name = | native_name_lang = | alias = Ada Ehi | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1987|09|18}} | birth_place = | origin = | death_date = <!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date 1st) --> | death_place = | genre = {{hlist|[[Urban contemporary gospel|Contemporary Gospel]]|Pop|[[Electronic music|Electronic]]|[[African pop music|Afro pop]]}} | occupation = Singer-songwriter, recording artist | instrument = Vocals | years_active = 2009–present | label = {{hlist|[[Loveworld Records|Loveworld]]|FreeNation}} | associated_acts = | website = {{URL|adaehi.com}} }} '''Ada Ogochukwu Ehi''' tí wọ́n bí lọ́jọ́ kejìdínlógún oṣù kẹsàn-án ọdún 1987 (18 September 1987), simply known by her stage name jẹ́ akọrin ajíyìnrere, oǹkọ̀wé orin àti Òṣèrébìnrin ọmọ [[Nàìjíríà]].<ref name=Youtube>{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=qD86YtznXbI&t=3s | title= Ada Ehi biography |publisher=UzomediaTV- YouTube | date=August 1, 2017 |accessdate=July 10, 2017}}</ref> Nígbà tí ó wà lọ́mọdún mẹ́wàá ló ti bẹ̀rẹ̀ orin kíkọ̀ nígbà tí ó gbe orin fún akọrin ọmọdé ẹgbẹ́ rẹ̀, Tosin Jegede. Láti ìgbà tí ó ti ń korin lábẹ́ ilé orin, [[Loveworld Records]] lọ́dún 2009, ló ti di gbajúmọ̀ ìlúmọ̀ọ́ká olórin.<ref name="Premiumtimesng">{{cite web|url=http://www.premiumtimesng.com/entertainment/music/236243-gospel-music-singer-ada-ehi-raises-bar-overcame-video.html|title=Gospel music singer, Ada Ehi, raises the bar with 'Overcame' video|author=Jayne Augoye|date=July 8, 2017|publisher=Premiumtimes Nigeria|accessdate=July 10, 2017}}</ref><ref name="Onlinenigeria">{{cite web|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/ada-reaches-new-height-with-overcame/|title=Ada reaches new height with Overcame|author=Daniel Anazia|date=July 8, 2017|publisher=Guardian NG|accessdate=July 10, 2017|archive-date=July 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708071816/https://guardian.ng/saturday-magazine/ada-reaches-new-height-with-overcame/|dead-url=yes}}</ref> == Ìgbésí ayé rẹ̀ == === Ìgbésí ayé rẹ̀ àti àti ìgbéyàwó === Wọ́n bí Ada sí idiley Victor àti Mabel Ndukauba, òun àti àwọn àbúrò rẹ̀ mẹta jọ dàgbà sí ìdílé ìgbàgbọ́ pẹ̀lú gbígbọ́ orin ìgbàgbọ́. Ó jẹ́ ọmọ [[Ìpínlẹ̀ Imo]] ní Nàìjíríà. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://gospelminds.com/news/ada-ehi-biography-husband-career/ |access-date=November 13, 2020 |archive-date=September 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171336/https://gospelminds.com/news/ada-ehi-biography-husband-career/ |dead-url=yes }}</ref> Nígbà tó wà lọ́mọ̀ ọdún mẹ́wàá, Wọ́n yàn án pọ̀ mọ́ àwọn ọ̀dọ́mọbìnrin tí ó wà nínú ikọ̀ agberin fún gbajúmọ̀ ọmọdé olórin [[Tósìn Jẹ́gẹ́dẹ́]]. Ó kàwé gboyè nínú ìmọ̀ ẹ̀rọ olóró (Chemical & Polymer Engineering) ní [[Lagos State University]], ní àkókò náà, ó dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ ìsìn Believers Loveworld Campus Fellowship.<ref name=Independent>{{cite web | url=http://independent.ng/not-naked-look-good-ada/ | title='You Do Not Have To Be Naked to Look Good' – Ada| publisher=Independent NG | date=July 17, 2017 | accessdate=July 17, 2017 | author=Chinyere Abiaziem}}</ref>Lẹ́yìn náà, ó dára pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ akọrin Christy Embassy, tí ó sìn darapọ̀ mọ Loveworld Records lọ́dún 2009.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.busytape.com/ada-ehi-biography/ |access-date=November 19, 2020 |archive-date=November 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116175852/https://www.busytape.com/ada-ehi-biography/ |dead-url=yes}}</ref> Ó pàdé ọkọ rẹ̀, Moses Ehi, ní ìjọ Christ Embassy church nínú ẹgbẹ́ akọrin. Wọ́n fẹ́ ara wọn lọ́dún 2008,wọ́n sìn bímọ méjì fún ara wọn.<ref>https://africachurches.com/profile-and-biography-of-ada-ogochukwu-ehi/</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://gospelminds.com/news/ada-ehi-biography-husband-career/ |access-date=November 13, 2020 |archive-date=September 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171336/https://gospelminds.com/news/ada-ehi-biography-husband-career/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.busytape.com/ada-ehi-biography/ |access-date=November 19, 2020 |archive-date=November 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116175852/https://www.busytape.com/ada-ehi-biography/ |dead-url=yes}}</ref> ===Iṣẹ́ orin=== Láti ìgbà tí ó ti dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ akọrin ìjọ Christ Embassy, ó ti bá wọn kópa nínú oríṣiríṣi ètò káàkiri Nàìjíríà àti ní àwọn orílẹ̀-èdè àgbáyé .<ref name="Sunnewsonline">{{cite web | url=http://sunnewsonline.com/what-i-learnt-from-pastor-chris-oyakhilome-ada-ehi-international-gospel-music-minister/| title=WHAT I LEARNT FROM PASTOR CHRIS OYAKHILOME – Ada Ehi, International Gospel Music Minister| publisher=Sunnewsonline | date=July 16, 2017 | accessdate=July 20, 2017 | author=Uche Atuma}}</ref> Àwo orin rẹ̀ àkọ́kọ́ tí ó pè ní ''Undenied'' ló gbé jáde lọ́dún 2009, tí ó sìn gbé ìkejì jáde lọ́dún 2013 èyí tí ó pè ní ''Lifted & So Fly''.<ref name="OnlineNigeria">{{cite web | url=http://www.onlinenigeria.com/sites/profiles/musicians/8512-ada-ehi.html | title=Ada Ehi | publisher=Online Nigeria | date=February 26, 2016 | accessdate=July 10, 2017 | author=Francisca Kadiri}}</ref><ref name="AllAfrica">{{cite web | url=http://allafrica.com/stories/200908310250.html | title=Nigeria: The Emergence of Love World Records | publisher=channelstv | date=August 29, 2009 | accessdate=July 21, 2017 | author=ThisDay}}</ref><ref name="Nigeriatribune">{{cite web | url=http://tribuneonlineng.com/music-saved-woman-suicide-ada-ehi/ | title=My music saved a woman from suicide —Ada Ehi | publisher=Nigeriatribune | date=June 11, 2017 | accessdate=July 10, 2017 | author=nigeriatribune}}</ref><ref name="Selahafrik">{{cite web | url=http://selahafrik.com/2013/08/upclose-i-roar-in-tongues-im-rich-crooner-ada-ehi-is-on-fire-talks-spirituality-upcoming-album-love-fashion-and-more/ | title=UPCLOSE: "I ROAR IN TONGUES" – "I’M RICH" CROONER ADA EHI IS ON FIRE! TALKS SPIRITUALITY, UPCOMING ALBUM, LOVE, FASHION AND MORE | publisher=selahafrik | date=August 31, 2013 | accessdate=July 10, 2017 | author=Alex Amos}}</ref> Àwo orin rẹ̀ ìkẹta tí ó pè ní ''Future Now'', jáde lọ́dún 2017, ó sìn di orin gbajúmọ̀ àkọ́kọ́ ní ìkànnì iTunes Nigeria lọ́jọ́ tó jáde gangan.<ref>{{cite web|url=https://www.bellanaija.com/2017/10/adas-new-album-future-itunes/amp/|title=Ada's New Album "Future Now" races to No. 1 Spot on iTunes Nigeria Same Day of Release – BellaNaija|website=[[BellaNaija]]|accessdate=October 25, 2017}}</ref> ==Àwọn ìtọ́kasí== {{Reflist}} 7hhiea0f8i3furdwdc1q2stehl5h5m3 Diana Yekinni 0 70524 639774 594360 2026-11-07T21:06:36Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639774 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Diana Yekinni|nationality=British Nigerian|known_for=|years_active=2009–present|residence=|spouse=|alma_mater={{plainlist| *[[BRIT School|BRIT School for Performing Arts and Technology]] *[[American Academy of Dramatic Arts]]}}|occupation={{flatlist| *[[Actress]]}}|other_names=|death_place=|image=|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (date of death first) -->|birth_place=[[London]], [[Peckham]] [[England]], U.K|birth_date=<!-- {{birth date|YYYY|MM|DD}} -->|birth_name=Diana Yekinni|caption=|alt=|image_size=|notable_works=}} '''Diana Yẹ̀kínnì''' jẹ́ òṣèré ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] àti ọmọ orílẹ̀-èdè [[Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì|Gẹ̀ẹ́sì]] tó gbajúmọ̀ jùlọ fún àwọn ipa rẹ̀ nínu fíìmù bíi ''Ije'' àti ''Lunchtime Heroes''. Diana tún gbajúmọ̀ fún kíkó ipa Genevieve nínu eré tẹlifíṣọ̀nù ''Jenifa's Diary'' ní àjọṣepọ̀ pẹ̀lú [[Fúnkẹ́ Akíndélé]].<ref name="pulse">{{Cite news|url=http://pulse.ng/movies/diana-yekinni-5-things-you-probably-dont-know-about-actress-id4113047.html|title=Diana Yekinni: 5 things you probably don't know about actress|work=Pulse Nigeria|date=28 August 2015|accessdate=2 August 2016|archivedate=16 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160816154206/http://pulse.ng/movies/diana-yekinni-5-things-you-probably-dont-know-about-actress-id4113047.html|deadurl=yes}}</ref> Ní ọdún 2014, wọ́n yàán fún àmì ẹ̀yẹ ti "Òṣèré tí ó ní ìlérí jùlọ" níbi ayẹyẹ ''Golden Icons Academy Movie Awards'' ti ọdún 2014.<ref name="hf2">{{cite web|url=http://www.hfmagazineonline.com/ghanaian-starts-nominated-for-golden-icons-academy-movie-awards/|title=GHANAIAN STARTS NOMINATED FOR GOLDEN ICONS ACADEMY MOVIE AWARDS|work=H&F Magazine|date=8 August 2014|accessdate=2 August 2016|archive-date=16 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201016221627/http://www.hfmagazineonline.com/ghanaian-starts-nominated-for-golden-icons-academy-movie-awards/|dead-url=yes}}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀ ayé àti ẹ̀kọ̀ rẹ̀ == A bí Diana Yẹ̀kínnì, ó sì dàgbà sí [[Lọndọnu|Ìlú Lọ́ndọ̀nù]], [[Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì|Ilẹ̀ gẹ̀ẹ́sì]].<ref>{{cite web|url=http://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/I-will-still-act-at-age-85-Nollywood-actress-454713|title=I will still act at age 85 - Nollywood actress|publisher=Ghana Web|date=12 July 2016|accessdate=2 August 2016}}</ref> Ó gba oyè-ẹ̀kó láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga ''American Academy of Dramatic Arts'', èyí tí ó wà ní ìlú [[Los Angeles]], orílẹ̀-èdè [[Amẹ́ríkà]]. Ó ti kọ́kọ́ kọ́ ẹ̀kọ́ eré ìtàgé tẹ́lẹ̀rí ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga ''BRIT School for Performing Arts and Technology''.<ref>{{Cite news|url=http://m.guardian.ng/saturday-magazine/diana-yekini-playing-a-raised-game-in-nollywood/|title=Diana Yekini: Playing a raised game in Nollywood|date=9 July 2016|accessdate=2 August 2016}}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Iṣẹ́ ìṣe == Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ òsèré rẹ̀ ní ọdún 2009 nígbà tí ó fi kópa nínu eré tẹlifíṣọ̀nù ti Amẹ́ríkà kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ ''Medium''. Ní ọdún 2010, ó kópa gẹ́gẹ́ bi Libby nínu fíìmù ''Ijé'' àti gẹ́gẹ́ bi Odele nínu fíìmù ''Mosa''. Ní ọdún 2012, Yẹ̀kínnì kópa tó sì jáwé olúborí nínu ẹ̀dà àkọ́kọ́ ti ìdíje ''GIAMA Screen Icon Search'' tí ó wáyé ní ìlú [[Houston]], orílẹ̀-èdè [[Orílẹ̀-èdè Ìṣọ̀kan àwọn Ìpínlẹ̀ Amẹ́ríkà|Amẹ́ríkà]].<ref>{{Cite news|url=http://dailymail.com.ng/biographyprofilehistory-nollywood-actress-diana-yekinni/|title=Biography/Profile/History Of Nollywood Actress Diana Yekinni|work=[[Daily Mail (Nigeria)|Daily Mail]]|last=|first=|date=17 March 2016|accessdate=2 August 2016|archivedate=20 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160720004910/http://dailymail.com.ng/biographyprofilehistory-nollywood-actress-diana-yekinni/|deadurl=yes}}</ref> Ó gbéra láti wá máa gbé ní [[Nàìjíríà]] ní ọdún 2012. Láti ìgbà náà ló ti wá ṣe ìfihàn nínu ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn eré tẹlifíṣọ̀nù àti sinimá àgbéléwò ti Nàìjíríà, lára wọn ni ''A New You'', ''All That Glitters'', ''Saro: The Musical, Jenifa's Diary'', ''Lagos Cougars'' àti ''Lunch Time Heroes''.<ref name="pulse"/><ref>{{Cite news|url=https://www.bellanaija.com/2013/12/sodas-popcorn-movie-review-lagos-cougars/|title=Sodas & Popcorn – Movie Review: Lagos Cougars|work=[[BellaNaija]]|last=|first=|date=18 December 2013|accessdate=2 August 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://ebonylifetv.com/2015/08/31/diana-yekini-dakore-akande-omoni-oboli-in-new-movie-titled-lunch-time-heroes/|title=Diana Yekini, Dakore Akande, Omoni Oboli in new movie titled "Lunch Time Heroes"|work=Ebonylife TV|last=|first=|date=31 August 2015|accessdate=2 August 2016|archivedate=14 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160914100301/http://ebonylifetv.com/2015/08/31/diana-yekini-dakore-akande-omoni-oboli-in-new-movie-titled-lunch-time-heroes/|deadurl=yes}}</ref> == Àkójọ àwọn eré rẹ̀ == {| class="wikitable" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" |Fíìmù |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! style="width:40px;" |Ọdún ! style="width:250px;" |Fíìmù ! style="width:150px;" |Ipa ! style="width:300px;" |Àwọn àkọsílẹ̀ |- |2016 |''DRAFTS'' |as Molly |Stage drama |- | rowspan="2" |2015 |''Lunch Time Heroes'' |as Banke Adewummi |Feature film |- |''Jenifa's Diary'' |as Genevieve |Television series |- | rowspan="3" |2014 |''For Coloured Girls Who Have Considered Suicide'' |as Lady in blue | rowspan="3" |Stage drama |- |''London Life, Lagos Living'' |as Cast |- |''Secret Lives of Baba Segi's Wives'' |as Nurse |- | rowspan="2" |2013 |''A New You'' |as Chantelle | rowspan="2&quot;" |Film |- |''Lagos Cougars'' |— |- | rowspan="2" |2010 |''Ijé'' |as Libby |Feature film |- |''Mosa'' |as Odele |Film |- |2009 |''Medium'' |as Jane Doe |appeared in Episode 5.11 & 5.12 |- |} == Àwọn ìyẹ́sí == {| class="wikitable" !Ọdún ! Ayẹyẹ ! Àmì ẹ̀yẹ !Èsì ! Ìtọ́kasí |- | rowspan="2" | 2014 | 2014 Golden Icons Academy Movie Awards | Most Promising Actress |Wọ́n pèé | <ref name="hf3">{{cite web|url=http://www.hfmagazineonline.com/ghanaian-starts-nominated-for-golden-icons-academy-movie-awards/|title=GHANAIAN STARTS NOMINATED FOR GOLDEN ICONS ACADEMY MOVIE AWARDS|work=H&F Magazine|date=8 August 2014|accessdate=2 August 2016|archive-date=16 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201016221627/http://www.hfmagazineonline.com/ghanaian-starts-nominated-for-golden-icons-academy-movie-awards/|dead-url=yes}}</ref> |- | 2014 City People Entertainment Awards | Most Promising Act of the Year |Wọ́n pèé | <ref>{{cite news|url=http://thenet.ng/2014/06/who-won-what-at-city-people-entertainment-awards-2014/|title=Who won what at City People Entertainment Awards 2014|work=[[Nigerian Entertainment Today]]|last=Oyewusi|first=Siji|date=24 June 2014|accessdate=2 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140628064318/http://thenet.ng/2014/06/who-won-what-at-city-people-entertainment-awards-2014/|archive-date=28 June 2014|url-status=dead}}</ref> |} == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist|30em}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Ọdún ọjọ́ìbí kòsí (àwọn ènìyàn alààyè)]] ld8b5h6wr3wo36sqpwbaig6khs6yfqk Adéńrelé Ṣónáriwo 0 70544 639690 597146 2026-11-07T19:46:44Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639690 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = Adéńrelé Ṣónáriwo | honorific_suffix = | image = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[Nàìjíríà]] | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline}} --> | monuments = | residence = | nationality = [[Nigerian people|Nigerian]] | other_names = | education = | alma_mater = [[Howard University]], [[Academy of Art University]], [[University of the Arts London]] | occupation = [[Curator]], [[Entrepreneur]] | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | home_town = | television = | partner = | children = | parents = | relatives = | awards = | website = | religion = }} '''Adéńrelé Ṣónáriwo''' jẹ́ gbajúmọ̀ oníṣòwò àti atọ́kùn nǹkan ìṣẹ̀m̀báyé àti iṣẹ́-ọ̀nà. Òun ni olùdáaílẹ̀, ilé-iṣẹ́ iṣẹ́-ọ̀nà, [[Rele Art Gallery]] tí ó wà ní Military Street, Onikan, [[Erékùṣù Èkó]], ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó]] lórílẹ̀ [[Nàìjíríà]]. Òun ni olórí atọ́kùn ìṣẹ̀m̀báyé fún tó ṣojú Nàìjíríà lọ́dún 2017 níbi ìpàtẹ [[Venice Biennale]] ẹlẹ́kẹtàdínlọ́gọ́ta. == Ẹ̀kọ́ == Adéńrelé Ṣónáriwo kàwé gboyè dìgírì àkọ́kọ́ nínú ìmọ̀ ìṣirọ̀-owó ní [[Howard University]], lẹ́yìn èyí, ó ṣiṣẹ́ ní [[PricewaterhouseCoopers]] gẹ́gẹ́ bí Aṣírò-owóan fún ọdún mẹ́rin.<ref name="auto">{{Cite news|url=https://guardian.ng/life/spotlight/i-am-creative-with-adenrele-sonariwo/|title=I Am Creative With Adenrele Sonariwo|access-date=2017-11-25|language=en-US|archivedate=2017-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201032803/https://guardian.ng/life/spotlight/i-am-creative-with-adenrele-sonariwo/|deadurl=yes}}</ref><ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.bellanaija.com/2017/05/accountant-art-curator-rele-art-gallerys-adenrele-sonariwo-bellanaijawcw-week/|title=From Accountant to Art Curator! Rele Art Gallery's Adenrele Sonariwo is our #BellaNaijaWCW this Week - BellaNaija|website=www.bellanaija.com|language=en-US|access-date=2017-11-25}}</ref> Ó kàwé gboyè MA nínú ìmọ̀ Multimedia Communications ní ilé ẹ̀kọ́, [[Academy of Art University]], bẹ́ẹ̀ ó ní ìwé ẹ̀rí nínú ìmọ̀ atọ́kùn ìṣẹ̀m̀báyé àti iṣẹ́-ọ̀nà láti [[University of the Arts London]].<ref name="auto1"/> == Ilé ìpàtẹ iṣẹ́-ona Relé == Bí ó ṣe padà sí Nàìjíríà, ó dá Ilé ìpàtẹ iṣẹ́-ona sílẹ̀, tí ó pè ní [[Rele Art Gallery]] lọ́dún 2010, ilé-isẹ́ kò bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ àfi ọdún 2015,ti ó ṣẹ̀ṣẹ̀ fi lọ́lẹ̀ gan-an.<ref name="auto1"/> Lọ́dún 2011,nígbà tí ó gbèrò ìdásílẹ̀ ilé yìí, ó gbà á lérò láti dá a sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí yunifásítì ní Nàìjíríà, tí yóò pè ní;''The Modern Day School of the Arts.''<ref>{{Cite news|url=http://www.konbini.com/ng/inspiration/why-adenrele-sonariwo-quit-her-auditing-job-to-launch-an-art-gallery/|title=Why Adenrele Sonariwo Quit Her Auditing Job To Launch An Art Gallery|last=Nescafé|date=2017-04-11|work=Konbini Nigeria|access-date=2017-11-25|language=en-US|archivedate=2019-07-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190701145413/http://www.konbini.com/ng/inspiration/why-adenrele-sonariwo-quit-her-auditing-job-to-launch-an-art-gallery/|deadurl=yes}}</ref><ref name="auto"/> Ó jẹ́ ilé ìwé fún àwọn olólùfẹ́ iṣẹ́-ọ̀nà, tí yóò máa wá dábírà ẹ̀bùn isẹ wọn."<ref name="auto2">{{Cite news|url=http://www.konnectafrica.net/adenrele-sonariwo/|title=Adenrele Sonariwo; The Art Lover and Brain behind The Rele Gallery|date=2017-09-08|work=Konnect Africa|access-date=2017-11-25|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001005529/https://www.konnectafrica.net/adenrele-sonariwo/|archivedate=2020-10-01|deadurl=yes}}</ref> == Ìpàtẹ Venice Biennale ẹlẹ́kẹtàdínlọ́gọ́ta == Lọ́dún 2017, Ṣónáriwo ni ó darí ikọ̀ àwọn atọ́kùn ìṣẹ̀m̀báyé ti Nàìjíríà ní Ìpàtẹ [[Venice Biennale]] ẹlẹ́kẹtàdínlọ́gọ́ta.<ref name="auto3">{{Cite web|url=https://artreview.com/previews/2017_venice_23_nigeria_pavilion_adenrele_sonariwo/|title=The Venice Questionnaire #22 – Adenrele Sonariwo / ArtReview|last=name|first=Site|website=artreview.com|language=en|access-date=2017-11-25}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/artsbooks/227340-56-editions-nigeria-debuts-venice-biennale.html|title=56 editions after, Nigeria debuts at Venice Biennale - Premium Times Nigeria|date=2017-03-28|work=Premium Times Nigeria|access-date=2017-11-25|language=en-GB}}</ref> Ẹni tí ó ṣìkejì rẹ̀ ni àgbà oǹkọ̀wé àti aṣelámèyítọ́ iṣẹ́-ọ̀nà, [[Emmanuel Iduma]] gẹ́gẹ́ ní igbákejì atọ́kùn. Àkọlé ètò ìpàtẹ náà ni ''Viva Arte Viva''<ref>{{Cite news|url=http://www.labiennale.org/en/news/57th-international-art-exhibition-viva-arte-viva|title=57th International Art Exhibition - Viva Arte Viva|date=2017-03-09|work=La Biennale di Venezia|access-date=2017-11-25|language=en}}</ref><ref name="auto2"/> ètò ìpàtẹ náà pàtẹ àwọn iṣẹ́ gbajúmọ̀ oníṣẹ́-ọ̀nà bí i: [[Victor Ehikhamenor]], [[Peju Alatise]], àti [[Qudus Onikeku]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bellanaija.com/2017/05/opening-of-the-venice-arte-biennale/|title=See the Highlights from Nigeria's Debut at the Most Important Art Exhibition in the World - La Biennale di Venezia - BellaNaija|website=www.bellanaija.com|language=en-US|access-date=2017-11-25}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://guardian.ng/art/nigeria-unveils-first-national-pavilion-at-venice-art-exhibition/|title=Nigeria unveils first national pavilion at Venice art exhibition|access-date=2017-11-25|language=en-US|archivedate=2017-11-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171128025545/https://guardian.ng/art/nigeria-unveils-first-national-pavilion-at-venice-art-exhibition/|deadurl=yes}}</ref><ref name="auto4">{{Cite news|url=http://www.konbini.com/ng/inspiration/meet-the-nigerian-artists-set-to-make-history-at-the-venice-arte-biennale/|title=Meet The Nigerian Artists Set To Make History At The Venice Biennale|last=Orubo|first=Daniel|date=2017-03-24|work=Konbini Nigeria|access-date=2017-11-25|language=en-US|archivedate=2019-07-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190701145412/http://www.konbini.com/ng/inspiration/meet-the-nigerian-artists-set-to-make-history-at-the-venice-arte-biennale/|deadurl=yes}}</ref> ==Àwọn àmìn-ẹ̀yẹ== Ṣónáriwo gbàmìn ẹ̀yẹ àṣà àti ìṣe lọ́dún 2016.<ref>{{Cite news|url=http://thefutureafrica.com/awards/see-inspiring-profiles-winners-future-awards-africa-2016/|title=See the inspiring profiles of the winners of The Future Awards Africa 2016 - The Future Awards Africa|date=2016-12-18|work=The Future Awards Africa|access-date=2018-07-16|language=en-GB}}</ref> Bẹ́ẹ̀ náà ló wà lára àwọn adarí àṣà lọ́dún 2016 <ref>{{Cite news|url=https://ynaija.com/laolu-sebanjo-damilola-elebe-adenrele-sonariwo-see-ynaijapowerlist-culture/|title=LAOLU SEBANJO, DAMILOLA ELEBE, ADENRELE SONARIWO… SEE THE #YNAIJAPOWERLIST FOR CULTURE|last=YManager|first=|date=August 5, 2016|work=YNaija|access-date=}}</ref> and 2017.<ref>{{Cite web|url=https://ynaija.com/bovi-wana-udobang-osa-seven-see-the-ynaijapowerlist2017-for-culture/|title=Bovi, Wana Udobang, Osa Seven… See the #YNaijaPowerList2017 for Culture » YNaija|website=ynaija.com|language=en-GB|access-date=2018-07-16}}</ref> Lóṣù kẹta ọdún 2017, wọn yàn án lára àwọn ọgọ́rùn-ún amóríyá obìnrin ní [[Nàìjíríà]]. (100 Most Inspiring Women in Nigeria) .<ref>{{Cite news|url=https://ynaija.com/ynaija-com-leading-ladies-africa-present-100-inspiring-women-nigeria/|title=AMINA MOHAMMED, MO ABUDU, SOMKELE IDHALAMA & MORE! YNAIJA.COM AND LEADING LADIES AFRICA PRESENT THE 100 MOST INSPIRING WOMEN IN NIGERIA|last=Editor|first=|date=March 8, 2017|work=YNaija|access-date=}}</ref> Ó jẹ́ asọ̀rọ̀ ní ètò TEDx,<ref>{{Cite news|url=http://thebeesng.com/tedx-ibara-set-to-hold-the-first-tedx-in-abeokuta-city/|title=Tedx: Ibara Set To Hold The First Tedx In Abeokuta City - The Bees NG|date=2018-04-16|work=The Bees NG|access-date=2018-07-16|language=en-US|archivedate=2019-07-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190701150922/http://thebeesng.com/tedx-ibara-set-to-hold-the-first-tedx-in-abeokuta-city/|deadurl=yes}}</ref> bẹẹ náà ló jẹ́ adájọ́ ètò ìdíje [[Dakar Biennale|Dak'art Biennale]] tó wáyé lọ́dún 2018.<ref>{{Cite web|url=http://biennaledakar.org/dakart-2018/|title=Dak'art 2018 – Biennale de Dakar Edition 2018|website=biennaledakar.org|language=fr-FR|access-date=2018-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716224109/http://biennaledakar.org/dakart-2018/|archive-date=2018-07-16|url-status=dead}}</ref> Wọ́n ti fìgbà kan fi àwòrán rẹ̀ ṣe olú-àwòránt fún ìwé ìròyìn olóṣooṣù (Guardian ''Life'' magazine) ní Nàìjíríà .<ref>{{Cite news|url=https://newsofafrica.org/229780.html|title=Nigeria: Adenrele Sonariwo Covers Guardian Life Magazine|date=2018-01-29|work=News of Africa - Online Entertainment - Gossip - Celebrity Newspaper - Breaking News|access-date=2018-07-16|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716224152/https://newsofafrica.org/229780.html|archive-date=2018-07-16|url-status=dead|archivedate=2018-07-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180716224152/https://newsofafrica.org/229780.html|deadurl=yes}}</ref> Lọ́dún 2018, ilé iṣẹ́ Vogue dárúkọ rẹ̀ mọ́ àwọn "Five Coolest Women in Lagos"<ref>{{Cite news|url=https://www.vogue.com/article/lagos-nigeria-fashio-instagram-it-girls|title=Meet the 5 Coolest Women in Lagos|work=Vogue|access-date=2018-07-30|language=en}}</ref> ==Àwọn ìtọ́kasí== {{Reflist}} ftdnrm1lxucc8zjbgxbjc0u5lr2qab9 Amal Bedjaoui 0 70549 639716 597149 2026-11-07T20:04:43Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639716 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Amal Bedjaoui|image=|alt=<!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software -->|caption=|birth_name=<!-- only use if different from name -->|birth_date={{Birth date and age|1963|7|27}}|birth_place=[[Algiers]]|death_date=|death_place=|nationality=Algerian|other_names=|known_for=|years_active=|occupation=Screenwriter, film producer, film director|notable_works=''[[Un fils (2003 film)|Un fils]]'' (2003)}} '''Amal Bedjaoui''' (tí a bí ní 27 Oṣù Keèje, Ọdún 1963) jẹ́ olùdarí eré, agbéréjáde, àti ònkọ̀tàn ọmọ orílẹ̀-èdè [[Àlgéríà|Àlgérià]]. A bí Bedjaoui ní [[Algiers]], ó sì kẹ́kọ̀ọ́ fíìmù ṣíṣe ní Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ''New York University''. Ó parí ní ẹ̀ka Institut des hautes études cinématographiques ti ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà. Lẹ́hìn náà, ó gba oyè gíga nínu ìmọ̀ sinimá láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga <nowiki><i>Paris 1 Pantheon-Sorbonne</i></nowiki> ní ọdún 1987.<ref name="bio2">{{cite web|title=AMAL BEDJAOUI|url=http://mlproductions.fr/amalbedjaoui/abedjaouiaccueil.html|website=Mlproductions.fr|accessdate=1 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150219184555/http://mlproductions.fr/amalbedjaoui/abedjaouiaccueil.html|archivedate=19 February 2015|language=French|date=19 February 2015}}</ref> Fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún, ó ṣiṣẹ́ bíi amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ fún dídarí àti ìṣàkóso gbígbé fíìmù jáde. Àkọ́kọ́ fíìmù oníṣókí rẹ̀ tí ó gbé jáde ni ''Une vue imprenable'', ní ọdún 1993. Ẹ̀kejì fíìmù oníṣókí rẹ̀ tí àkọ́lé rẹ̀ ń ṣe ''Shoot me an Angel'' jẹ́ gbígbé jáde ní ọdún 1995, ó sì gba àmì-ẹ̀yẹ ti Panorama níbi ayẹyẹ ''Berlin International Film Festival''.<ref>{{cite web|url=http://www.africultures.com/php/?nav=personne&no=5843|title=Filmographie d'Amal Bedjaoui|work=Africultures|language=French|accessdate=1 October 2020}}</ref> Ní ọdún 2002, ó dá ilé-iṣẹ́ agbéréjáde kan sílẹ̀ tí orúkọ rẹ̀ n ṣe ML Productions. Ní ọdún tí ó tẹ̀le, ó darí fíìmù tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ ''Un Fils'',<ref name="bio3">{{cite web|title=AMAL BEDJAOUI|url=http://mlproductions.fr/amalbedjaoui/abedjaouiaccueil.html|website=Mlproductions.fr|accessdate=1 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150219184555/http://mlproductions.fr/amalbedjaoui/abedjaouiaccueil.html|archivedate=19 February 2015|language=French|date=19 February 2015}}</ref> èyí tí n sọ ìtàn ọ̀dọ́mọdékùnrin kan àti ìbálòpọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú Ìyáàfin kan.<ref>{{cite web|last1=Nicklaus|first1=Olivier|title=UN fils d'amal Bedjaoui|url=https://www.lesinrocks.com/cinema/films-a-l-affiche/un-fils-damal-bedjaoui/|website=Inrockuptibles|accessdate=1 October 2020|language=French|date=13 June 2007|archive-date=21 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191121215600/https://www.lesinrocks.com/cinema/films-a-l-affiche/un-fils-damal-bedjaoui/|dead-url=yes}}</ref> Fíìmù náà jẹ́ títọ́kasí gẹ́gẹ́ bi fíìmù tó lòdì sí àwọn òfin ìbálòpọ̀.<ref>{{Cite book|title=Sensuous Cinema: The Body in Contemporary Maghrebi Film|date=2018}}</ref> Bedjaoui jẹ́ ọmọ olóṣèlú Mohammed Bedjaoui.<ref>{{Cite book|last1=Bedjaoui|first1=Mohammed|title=The New World Order and the Security Council: Testing the Legality of Its Acts|date=1993|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|isbn=0792334345}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} == Àwọn ìtakùn Ìjásóde == * [[imdbname:0066096|Amal Bedjaoui]] ni [[Internet Movie Database|aaye data fiimu Intanẹẹti]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1963]] m14iv2oj96tf6fe4qwx6mt0ranwi46u Shafkat Bose Adewoyin 0 70613 640025 587589 2026-11-08T06:32:34Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640025 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Shafkat Bose Adewoyin|image=|caption=|birth_name=|birth_date=|birth_place=|death_date={{death date|2020|6|23|df=y}}|death_place=|occupation=Actress|citizenship=Nàìjíríà|known for=Madam Tinubu}} '''Shafkat Bọ́sẹ̀ Adéwoyin''' tí ó papò dà ní 23 Oṣù Kẹfà, Ọdún 2020 jẹ́ òṣèré [[Nollywood]] ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]].<ref name="auto">{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://guardian.ng/life/nollywood-actress-bose-adewoyin-madam-tinubu-is-dead/ |access-date=2020-11-21 |archive-date=2020-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125225804/https://guardian.ng/life/nollywood-actress-bose-adewoyin-madam-tinubu-is-dead/ |dead-url=yes}}</ref> Ó gbajúmọ̀ jùlọ fún ipa rẹ̀ gẹ́gẹ́ bi Madam Tinubu nínu eré tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ ''Efunroye Tinubu'' . Adéwoyin kópa nínu àwọn eré orí ìpele bíi ''ORÍ'' . Ó tún ti kópa gẹ́gẹ́ bi “Mama Oni” pẹ̀lú àjọṣepọ̀ [[Adébáyọ̀ Sàlámì|Adebayo Salami]] nínu eré [[Fúnkẹ́ Akíndélé]] kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ ''Omo Ghetto.''<ref>{{Cite web|url=https://dailypost.ng/2020/06/24/nollywood-actress-bose-adewoyin-madam-tinubu-is-dead/|title=Nollywood actress, Bose Adewoyin, ‘madam Tinubu’ is dead|first=Nsikak|last=Nseyen|date=June 24, 2020}}</ref><ref name="msn2">https://www.msn.com/en-za/news/other/nollywood-loses-another-veteran-madam-tinubu/ar-BB15Tlf7 retrieved 8/24/20</ref> Bọ́sẹ̀ ṣaláìsí ní Ọjọ́ Kẹtàlélógún, Oṣù Kẹfà Ọdún 2020.<ref name="auto2">{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://guardian.ng/life/nollywood-actress-bose-adewoyin-madam-tinubu-is-dead/ |access-date=2020-11-21 |archive-date=2020-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125225804/https://guardian.ng/life/nollywood-actress-bose-adewoyin-madam-tinubu-is-dead/ |dead-url=yes }}</ref><ref name="bio3">https://www.pmnewsnigeria.com/2020/06/24/nollywood-loses-another-veteran-madam-tinubu/ retrieved 8/24/20</ref><ref name="bio22"><https://www.informationnigeria.com/2020/06/actress-bose-adewoyin-madam-tinubu-is-dead.html retrieved 8/24/20</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2020]] [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá]] 2dxbdu4vso0co4rucmtj0xbwpyk4blu Anne Njemanze 0 70632 639721 614865 2026-11-07T20:08:38Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639721 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Anne Njemanze|residence=|footnotes=|website=|signature=|relatives=|mother=|father=|awards=|children=Renny Morenike Njemanze|spouse=[[Segun Arinze]] <br> Silver Ojieson|party=|years_active=1995–present|alma_mater=|other_names=|nationality=[[Nigeria]]n|resting_place_coordinates=<!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} -->|resting_place=|death_place=|death_date=|birth_place=[[Nigeria]]|birth_name=Anne Njemanze|birth_date=|caption=|alt=|image_size=|image=|occupation=[[Nollywood]] Actress}} '''Anne Njemanze''', jẹ́ òṣèrébìnrin ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]].<ref>{{cite web|url=https://www.modernghana.com/nollywood/34800/actress-anne-njemanze-steps-out-with-sneakers.html|title=Actress, Anne Njemanze Steps out with Sneakers on Native Attire|publisher=modernghana|accessdate=11 October 2020}}</ref> Ó gbajúmọ̀ jùlọ fún àwọn ipa rẹ̀ nínu àwọn eré bíi ''Domitila,'' ''Tinsel,'' ''Ìrètí'' àti ''Colourless.''<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/igbo/afirika-49452315|title=Anne Njemanze sị na ọ ga-amasị ya ịlụ di nke ugboro atọ ma mụọ nwa ọzọ|publisher=BBC|accessdate=11 October 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://mubi.com/cast/anne-njemanze|title=Anne Njemanze: Films|publisher=MUBI|accessdate=11 October 2020}}</ref> == Ọ̀rọ̀ Ayé Rẹ̀ == Ó ṣe ìgbeyàwó pẹ̀lú òṣèré [[Nollywood]] Segun Arinze, ṣùgbọ́n àwọn méjèjì ti pínyà.<ref>{{cite web|url=https://bioreports.net/nollywood-actress-anne-njemanze-celebrates-her-daughter-who-turns-a-year-older-today-photos/|title=Nollywood actress, Anne Njemanze celebrates her daughter who turns a year older today|publisher=bioreports|accessdate=13 October 2020|archive-date=17 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417081213/https://bioreports.net/nollywood-actress-anne-njemanze-celebrates-her-daughter-who-turns-a-year-older-today-photos/|dead-url=yes}}</ref> Wọ́n bí ọmọbìnrin kan tí orúkọ rẹ̀ n ṣe Renny Morẹ́nikẹ́.<ref>{{cite web|url=https://www.lindaikejisblog.com/2020/5/nollywood-actress-anne-njemanze-celebrates-her-daughter-who-turns-a-year-older-today-photos.html|title=Nollywood actress, Anne Njemanze celebrates her daughter who turns a year older today|publisher=lindaikejisblog|accessdate=13 October 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://motherhoodinstyle.net/2017/05/11/segun-arinzes-daughter-accuses-him-of-sending-her-fake-happy-birthday-wishes-on-instagram/|title=Segun Arinze’s Daughter Renny, Accuses him of Sending her ‘fake’ Happy Birthday Wishes on Instagram|publisher=motherhoodinstyle|accessdate=11 October 2020}}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ní Oṣù Kọkànlá Ọdún 2013, ó tún ṣe ìgbeyàwó pẹ̀lú Silver Ojieson, ṣùgbọ́n ìgbeyàwọ́ náà kò tún ju oṣù mẹ́jọ lọ tí wọ́n fi kọrawọnsílẹ̀.<ref>{{cite web|url=http://motherhoodinstyle.net/2015/04/26/segun-arinzes-former-wife-anne-njemanze-leaves-second-marriage-due-to-domestic-abuse/|title=Segun Arinze’s Former Wife, Anne Njemanze Leaves Second Marriage Due To Domestic Abuse|publisher=motherhoodinstyle|accessdate=11 October 2020|archive-date=14 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201014062620/http://motherhoodinstyle.net/2015/04/26/segun-arinzes-former-wife-anne-njemanze-leaves-second-marriage-due-to-domestic-abuse/|dead-url=yes}}</ref> == Iṣẹ́ Ìṣe Rẹ̀ == Ní ọdún 1995, ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ òṣèré rẹ̀ pẹ̀lú kíkópa nínu fíìmù tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ ''Rattle Snake''. Lẹ́hìn náà ló di ìlúmọ̀ọ́ká pẹ̀lú kíkópa rẹ̀ nínu eré tẹlifíṣọ̀nù ''Domitilla'' àti ''Domitilla II''.<ref>{{cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/399932-sequel-of-1996-nollywood-classic-domitilla-in-the-works.html|title=Sequel of 1996 Nollywood classic, Domitilla, ‘in the works’|publisher=premiumtimesng|accessdate=11 October 2020}}</ref> Lẹ́hìn náà, Ó tún kópa nínu fíìmù tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ ''True Confession'' ní àjọṣepọ̀ pẹ̀lú [[Liz Benson]]. Ní ọdún 2012, ó kó ipa ti "Inspector Sankey" nínu eré M-Net aláṣeyọrí kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ ''Tinsel'' .<ref>{{cite web|url=https://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/anne-njemanze-domitilla-stars-marriage-crumbles-after-8-months/qcwqtmr|title='Domitilla' star's marriage crumbles after 8-months!|publisher=pulse|accessdate=11 October 2020|archive-date=24 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024141758/https://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/anne-njemanze-domitilla-stars-marriage-crumbles-after-8-months/qcwqtmr|dead-url=yes}}</ref> == Àwọn Eré Rẹ̀ == {| class="wikitable" |- ! Year !! Film !! Role !! Genre !! Ref. |- | rowspan="2" | 1995 || ''[[Rattlesnake (1995 film)|Rattle Snake]]'' || Herself || Home Video || <ref>{{Cite web|date=2020-07-05|title=Five Classic Nigerian Stories Coming To Cinemas|url=https://guardian.ng/life/5-classic-nigerian-stories-coming-to-cinemas/|access-date=2021-05-24|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archive-date=2021-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509132940/https://guardian.ng/life/5-classic-nigerian-stories-coming-to-cinemas/|dead-url=yes}}</ref> |- | ''Rattle Snake 2'' || Herself || Home Video || |- | rowspan="2" | 1996 || ''[[Domitila (1996)|Domitila]]'' ||Domitilla || Home Video || |- | ''Domitilla II'' || Domitilla|| Home Video || |- | 1997 || ''True Confession'' || || Home Video || |- | rowspan="2" | 2004 || ''Living Abroad'' || Herself || Home Video || |- | ''Best Lovers'' || || Home Video || |- | 2012 || ''[[Tinsel (TV series)|Tinsel]]'' || Inspector Sankey || Home Video || |- | 2015 || ''Hope'' || Ireti || Short film || |- | rowspan="2" | 2016 || ''Ìrètí'' || Ireti || Short film || |- | ''Colourless'' || Mrs. Okai || Film || |- | 2018 || ''The Lost Café'' || Ose's Mother || Film || |} == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist|30em}} ==Ìjápọ Síta== * * [https://www.tmznaija.com/2020/05/nollywood-actress-anne-njemanze.html Nollywood actress Anne Njemanze celebrates daughter on her birthday] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211115131857/https://www.tmznaija.com/2020/05/nollywood-actress-anne-njemanze.html |date=2021-11-15 }} * [http://www.nollywoodwatch.com/nollywood-actress-anne-njemanze-celebrates-her-daughter-who-turns-a-year-older-today-photos/ Nollywood actress, Anne Njemanze celebrates her daughter who turns a year older today] {{DEFAULTSORT:Njemanze, Anne}} [[Category:Year of birth missing (living people)]] [[Category:Nigerian television actresses]] [[Category:20th-century Nigerian actresses]] [[Category:Nigerian film actresses]] [[Category:21st-century Nigerian actresses]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Ọdún ọjọ́ìbí kòsí (àwọn ènìyàn alààyè)]] 5tsddyq48p2ob51vy9b19818vn0q6rg Abọ́lájí Ọmọ́táyọ̀ 0 70636 639674 639334 2026-11-07T19:32:11Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639674 wikitext text/x-wiki '''Abọ́lájí Ọmọ́táyọ̀ Olúwaṣeun''' tí a bí ní ọjọ́ Kejìlá oṣù Kẹfà ọdún 1988 jẹ́ asáré orí ọ̀dàn ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] tí ó ti jáwé olúborí gba àwọn amì-ẹ̀yẹ iríṣríṣi níbi ìdíje eré sísá orí ọ̀dàn fún orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] .<ref>{{Cite web|last=Olus|first=Yemi|date=2015-04-17|title=AFN picks 27 athletes for African Youth Championships|url=https://www.makingofchamps.com/2015/04/17/african-world-youth-champs-afn-settles-for-27-athletes/|access-date=2020-10-22|website=MAKING OF CHAMPIONS|language=en-US|archive-date=2020-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026074402/https://www.makingofchamps.com/2015/04/17/african-world-youth-champs-afn-settles-for-27-athletes/|dead-url=yes}}</ref> Ó ti gba amì-ẹ̀yẹ Wúrà fún ìdíje 4 x 100 nínú ìdíje [[2015 African Junior Athletics Championships]] . == Iṣẹ́ rẹ̀ == Ó ti kópa nínú ìdíje ti àwọn ọ̀jẹ̀ wẹ́wẹ́ ní ilẹ̀ [[Nàìjíríà]] tí ọjọ́ orí wọn kò ju ọdún méjìdínlógún lọ tí ó 2014 wáyé ní ọdún (U18), tí ó sì gba ipò kẹta gba àmì-ẹ̀yẹ <nowiki>''</nowiki>Bàbà<nowiki>''</nowiki> nínú ìdíje 100 (meters), ní dédé àsìkò 12.57, tí [[Aniekeme Alphonsus Etim|Aniekeme Alphonsus]] àti [[Favor Ekezie]] sì ṣíwájú rẹ̀.<ref>{{Cite web|last=admin|title=Dr. D. K. Olukoya National U-18 Champs, Ijebu Ode (Nigeria) 27-28/02/2014 {{!}} Africathle|url=http://www.africathle.com/2014/02/27/dr-d-k-olukoya-national-u-18-champs-ijebu-ode-nigeria-27-28022014/|access-date=2020-10-22|language=en-US|archive-date=2020-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027024253/http://www.africathle.com/2014/02/27/dr-d-k-olukoya-national-u-18-champs-ijebu-ode-nigeria-27-28022014/|dead-url=yes}}</ref> Ó tún kópa nínú ìdíje [[2014 World Junior Championships in Athletics – Men's 200 metres|2014 World Junior Championships in Athletics]]<ref>{{Cite web|title=4x100 Metres Relay Result {{!}} IAAF World Junior Championships 2014|url=https://www.worldathletics.org/results/iaaf-world-junior-championships/2014/iaaf-world-junior-championships-2014-7065881/women/4x100-metres-relay/heats/result|access-date=2020-10-22|website=www.worldathletics.org|language=en}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[2015 Commonwealth Youth Games]] , tí ó sì gba amì-ẹ̀yẹ Bàbà bákan náà nínú eré 4×100 (metres relay).<ref>{{Cite web|title=Meet Results|url=http://liveresults.qldathletics.org.au/2015_CommYouthGames/index.htm|access-date=2020-10-22|website=liveresults.qldathletics.org.au|archive-date=2021-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725140420/http://liveresults.qldathletics.org.au/2015_CommYouthGames/index.htm|dead-url=yes}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == <references /> == Ìtàkùn ìjásóde == * https://www.worldathletics.org/athletes/nigeria/omotayo-oluwaseun-abolaji-14636836 et0lihrc1otggqpm4dl081xte70bss1 Milka Irene 0 70661 639927 604272 2026-11-08T02:53:27Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639927 wikitext text/x-wiki {{Infobox actor|name=Milka Irene Soobya|occupation=* actor *politician|parents=|relatives=|residence=|citizenship=[[Ugandan]]|spouse=|children=|alma_mater=Kyambogo University|image=|years_active=2013–present|birth_place=[[Buwenge]], [[Jinja District|Jinja]], Uganda|birth_date={{Birth year and age|1989}}|birth_name=|caption= |imagesize=     |website=}}'''Milka Irene Soobya''' jẹ́ òṣèré àti òṣèlú ní orílẹ̀ èdè Uganda tí ó gbajúmọ̀ fún ipa Monica tí ó kó nínú eré Deception àti ipa Fifi Aripa nínú eré Power of Legacy. Ó díje fún ipò ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ aṣojú fún àwọn obìnrin fún Ìlú Jinja.<ref>{{cite news|title=Milka on being Monica in 'Deception'|url=https://www.independent.co.ug/milka-monica-deception/|accessdate=26 August 2020|agency=The Independent}}</ref><ref>{{cite web|last1=Baike|first1=Prisca|title=Deception's Irene Milka tithes faithfully|url=https://observer.ug/lifestyle/43125-deception-s-irene-milka-tithes-faithfully|website=The Observer|accessdate=26 August 2020|archive-date=2 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201102061852/https://observer.ug/lifestyle/43125-deception-s-irene-milka-tithes-faithfully|dead-url=yes}}</ref> == Iṣẹ́ == Eré àkọ́kọ́ tí Soobya má ṣe ní eré Makutano Junction. Ó di gbajúmọ̀ gẹ́gẹ́ bí eléré nígbà tí ó ṣe Monica nínú eré Deception tí ó ṣe láti inú ọdún 2013 títí di 2016.<ref>{{cite web|last1=Batte|first1=Edgar|title=Irene Milka: Deception's leading lady|url=https://www.sqoop.co.ug/201501/features/irene-milka-deceptions-leading-lady.html|website=Sqoop|accessdate=26 August 2020}}</ref><ref>{{cite web|last1=Male|first1=Marvin|title=God's word will bring a turn-around in your life, says actress Irene Milka|url=https://www.ugchristiannews.com/gods-word-will-bring-a-turn-around-in-your-life-says-actress-irene-milka/|website=Uganda Christian News|accessdate=26 August 2020|archive-date=31 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031080209/https://www.ugchristiannews.com/gods-word-will-bring-a-turn-around-in-your-life-says-actress-irene-milka/|dead-url=yes}}</ref> Ó ti kópa nínú àwọn eré bíi ''The Rungu Girls'', ''Honeymoon is Exaggerated'', ''Christmas in Kampala'' and ''Taxi 24'' èyí tí Akpor Otebele ṣe adarí fún. Ní ọdún 2018, ó kópa nínú eré Power of Legacy gẹ́gẹ́ bí Fifi Aripa.<ref>{{cite web|author1=Gachie|title=Irene Milka Biography, Music, Family and Awards|url=https://africanmania.com/irene-milka/|website=Africa Mania|accessdate=26 August 2020}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ní ọdún 2020, ó díje fún ipò aṣojú àwọn obìnrin amọ̀fin ní ìlú Jinja.<ref>{{cite web|last1=Kazungu|first1=Daniel|title=RACE TO 2021 POLLS: Who will be Jinja city's first Women representative?|url=https://www.pmldaily.com/news/politics/2020/07/race-to-2021-polls-who-will-be-jinja-citys-first-women-representative.html|website=PML Daily|accessdate=26 August 2020}}</ref> == Àṣàyàn àwọn eré tí ó tí ṣe == {| class="wikitable" !Ọdún !Àkọ́lé !Ipa tí ó kó !Àfíkún |- |2013 -2016 |''[[:en:Deception_(NTV_series)|Deception]]"'' |Monica |Lead role |- | rowspan="4" |2016 |Christmas in Kampala | |Christmas film |- |The Rungu Girls | | |- |Honeymoon is so Exaggerated | | |- |Taxie 24 ug | | |- |2016 - to-date |Family Affairs |Herself – Co-host |Talk Show on Spark TV |- |2018 |[[:en:Power_of_Legacy|Power of Legacy]] |Fifi Arripa |Television series, main cast |} == Ìgbésí ayé rẹ̀ == Wọ́n bí Soobya sí ìlú Jinja. Bàbá rẹ̀ ní Lt. Colonel Samuel Kafude, orúkọ ìyá rẹ sí jẹ́ Capt. Namutebi Agnes Mbuga. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Mbodo High School àti Mariam High School kí ó tó tẹ̀ síwájú sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Kyambogo University níbi tí ó tí gboyè nínú ìmò Procurement and Logistics Management.<ref>{{cite news|title=Deception TV Series Star Milka Irene (Monica) Graduates From Campus.|url=https://bigeye.ug/deception-tv-series-star-milka-irene-monica-graduates-from-campus/|accessdate=26 August 2020|agency=Big Eye|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250103140125/https://bigeye.ug/deception-tv-series-star-milka-irene-monica-graduates-from-campus/|archivedate=3 January 2025|deadurl=yes}}</ref> == Àwọn Ìtọ́kàsi == {{reflist}} mue92tce8knbsgllvp52jong0q18zg3 Stellah Nantumbwe 0 70664 640041 612975 2026-11-08T06:56:40Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640041 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Stellah Nantumbwe|alma_mater=[[University of Greenwich]] {{small|([[Bachelor of Science]] in [[Computer studies|Business Computing]])}}|spouse=|father=|mother=<!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) -->|notable_works=|known_for=Miss Uganda & Big Brother Africa|years_active=2013–present|occupation=Beauty Pageant Contestant, Pageant Coach & Actress|other_names=|image=|nationality=Ugandan|death_place=|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) -->|birth_place=|birth_date={{Birth year and age|1991}}|birth_name=Stella Nantumbwe|caption=|alt=|television=}}'''Stella Nantumbwe''' jẹ́ òṣèré àti omidan Uganda ní ọdún 2013.<ref name="1R">{{cite web|title=Stellah Nantumbwe is Miss Uganda|access-date=14 August 2018|date=15 July 2013|newspaper=[[Daily Monitor]]|url=http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/Stellah-Nantumbwe-is-Miss-Uganda/691232-1915502-7viawl/index.html|first=Edgar|last=Batte|location=Kampala}}</ref> Òun ni aṣojú Uganda ní Big Brother Africa ní ọdún 2014.<ref name="2R">{{cite web|title=Time to look for a job - Ellah|url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1317046/look-job-ellah|newspaper=[[New Vision]]|access-date=14 August 2018|date=9 December 2014|first=Steven|last=Odeke|location=Kampala}}</ref><ref name="17R">{{cite web|title=Sophisticated and bitchy Stella Nantumbwe|url=https://matookerepublic.com/2016/11/02/wcw-sophisticated-and-bitchy-stella-nantumbwe/|publisher=Matooke Republic|date=2 November 2016|access-date=14 August 2018|author=Irene Namarah|archive-date=21 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170921004514/http://matookerepublic.com/2016/11/02/wcw-sophisticated-and-bitchy-stella-nantumbwe/|dead-url=yes}}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Wọ́n bí Stella sí ìdílé Angela Nakiyonga àti Rogers Nsereko ní ọdún 1991 ní orílẹ̀ èdè Uganda. Òun ni àbíkẹ́yìn nínú àwọn ọmọ méjìlá tí àwọn òbí rẹ bí. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Buganda Road Primary School àti Kabojja International Secondary School kí ó tó tẹ̀ síwájú sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Greenwich níbi tí ó tí gboyè nínú ìmò Business Computing ní ọdún 2012.<ref name="3R">{{cite web|access-date=14 August 2018|date=12 March 2018|location=Kampala|url=http://www.ugandanbuzz.com/life/relationships/miss-uganda-stella-nantumbwe-dumps-boyfriend.html|title=Former Miss Uganda, Stella Nantumbwe Dumps Boyfriend|publisher=UgandanBuzz.Com|last=Kalema|first=Lawrence|archive-date=22 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250222065706/http://www.ugandanbuzz.com/life/relationships/miss-uganda-stella-nantumbwe-dumps-boyfriend.html|dead-url=yes}}</ref><ref name="4R">{{cite web|url=http://www.ghafla.com/ug/star-struck-tuesday-stella-nantubwe/|title=Star Struck Tuesday: Stella Nantubwe To Feature In Nigerian Film|publisher=Ghafla.com|access-date=14 August 2018|author=Ghafla.com|date=20 February 2018|location=Kampala}}</ref> == Iṣẹ́ == Ní ọdún 2013, nígbà tí ó wà ní ọmọ ọdún méjìlélógún, ó lọ fún ìdíje omidan Uganda, ó sì gbé igbá orókè nínú ìdíje náà.<ref name="5R">{{cite web|title=Nantumbwe Wins Miss Uganda 2013 Central Region|access-date=11 August 2018|date=26 May 2013|url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1320931/nantumbwe-wins-miss-uganda-2013-central-region|location=Kampala|newspaper=[[New Vision]]|first=Steven|last=Odeke}}</ref> Ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù keje ọdún 2014, ó gboyè omidan tó gbajúmọ̀ jù lórílẹ̀-èdè Uganda.<ref name="6R">{{cite web|url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1326210/stella-nantumbwe-crowned-miss-uganda-2013|title=Stella Nantumbwe crowned Miss Uganda 2013|access-date=14 August 2018|date=14 July 2013|newspaper=[[New Vision]]|first=Isaac|last=Baligema|location=Kampala}}</ref><ref name="7R">{{cite web|first=Felix|url=https://observer.ug/component/content/article?id=26377:stella-nantumbwe-is-miss-uganda-2013|title=Stella Nantumbwe is Miss Uganda 2013|access-date=14 August 2018|date=14 July 2013|newspaper=[[The Observer (Uganda)]]|last=Eupal|location=Kampala|archive-date=11 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181211010207/https://observer.ug/component/content/article?id=26377:stella-nantumbwe-is-miss-uganda-2013|dead-url=yes}}</ref> Ní oṣù kẹsàn-án, ọdún 2013, ó ṣe aṣojú fún Uganda níbi ìdíje omidan àgbáyé.<ref name="8R">{{cite web|date=11 September 2013|url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Miss-Uganda-optimistic-about-taking-world-crown/688334-1987440-kecokt/index.html|title=Miss Uganda Optimistic About Taking World Crown|access-date=14 August 2018|newspaper=[[Daily Monitor]]|author=Edgar R. Batte|location=Kampala}}</ref><ref name="9R">{{cite web|access-date=14 August 2018|location=Lagos|url=https://www.bellanaija.com/2013/10/glamorous-belles-see-what-our-african-queens-wore-at-the-miss-world-2013-finale-in-bali-indonesia/|title=Glamorous Belles! See What Our African Queens Wore at the Miss World 2013 Finale in Bali, Indonesia|author=BellaNaija.com|publisher=BellaNaija.com|date=2 October 2013}}</ref> Ó kópa níbi ìdíje Big Brother Africa ní ọdún 2014 gẹ́gẹ́ bí aṣojú fún Uganda.<ref name="10R">{{cite web|title=Stella Nantumbwe Finally Evicted From The House – BBA Hotshots|url=https://www.howwe.biz/news/BBAHotshots/3573/stella-nantumbwe-finally-evicted-from-the-house-bba-hotshots|date=December 2014|access-date=14 August 2018|publisher=Howwe.Biz|author=Businge Brian Franco|location=Kampala}}</ref><ref name="11R">{{cite web|url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1317959/ellah-plans-marry-bbas-idris|title=Ellah: I had plans to marry BBA's Idris|access-date=14 August 2018|date=22 December 2014|newspaper=[[New Vision]]|last=Carol Natukunda|first=and Halima Nampiima|location=Kampala}}</ref> Ellah ti kópa nínú eré fíìmù, ó sì ti ṣe atọ́kun ètò lórí tẹlẹfíṣọ̀nù. Ó ko ipa Isabella Arroyo nínú eré El Cuerpo del Deseo ní ọdún 2016.<ref name="12R">{{cite web|title=Will Ellah nail Isabel’s character in Uganda’s Second Chance?|access-date=14 August 2018|url=https://matookerepublic.com/2016/10/31/will-ellah-nail-isabels-character-in-ugandas-second-chance/|date=31 October 2016|first=Irene|last=Namarah|publisher=Matooke Republic|location=Kampala|archive-date=3 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180603212904/http://matookerepublic.com/2016/10/31/will-ellah-nail-isabels-character-in-ugandas-second-chance/|dead-url=yes}}</ref> Ní ọdún 2017, ó kópa nínú eré Bella<ref name="13R">{{cite news|title=Stella Nantumbwe Lands Nollywood Movie Role|access-date=14 August 2018|url=https://bigeye.ug/stella-nantumbwe-lands-nollywood-movie-role/|author=Big Eye|publisher=Big Eye Uganda|location=Kampala|date=2 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250223085759/https://bigeye.ug/stella-nantumbwe-lands-nollywood-movie-role/|archivedate=23 February 2025|deadurl=yes}}</ref><ref name="14R">{{cite web|author=Isaac|title=Stella Nantumbwe 'Ellah' Gets A New Programme On Urban TV|url=http://chano8.com/stella-nantumbwe-ellah-gets-a-new-programme-on-urban-tv/|access-date=14 August 2018|date=5 August 2015|publisher=Chano8.Com|location=Kampala|archive-date=23 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200223132034/http://chano8.com/stella-nantumbwe-ellah-gets-a-new-programme-on-urban-tv/|dead-url=yes}}</ref><ref name="18R">{{cite web|title=Matt Bish Films premieres star-packed movie Bella|access-date=14 August 2018|url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1464203/matt-bish-films-premiers-star-packed-movie-bella|date=23 October 2017|newspaper=[[New Vision]]|publisher=[[New Vision Group|New Vision Publications]]|first=Reagan|last=Ssempijja|location=Kampala}}</ref>. Ní ọdún 2018, ó ṣe atọ́kun ètò Scoop on Scoop lóri Urban TV. Ó jẹ́ ìkan lára àwọn adájọ́ fún ìdíje omidan Uganda ní ọdún 2018.<ref name="15R">{{cite web|title=Former Miss Uganda Contestant Attacks Pageant Judges|url=http://chano8.com/you-are-a-joke-former-miss-uganda-contestant-attacks-pageant-judges-you-are-a-failure-they-fire-back/|first=Allan|last=Ahumuza|publisher=Chano8.Com|access-date=14 August 2018|date=24 July 2018|location=Kampala|archive-date=16 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200116055626/http://chano8.com/you-are-a-joke-former-miss-uganda-contestant-attacks-pageant-judges-you-are-a-failure-they-fire-back/|dead-url=yes}}</ref> Òun ni igbá kejì Ààrẹ fún Africa Music Industry Awards.<ref name="16R">{{cite news|title=Stella Nantumbwe Ellah To Host African Music Industry Awards|url=https://mbu.ug/2018/02/28/stella-nantumbwe-ellah-host-african-music-industry-awards/|access-date=14 August 2018|author=Josh Ruby|publisher=Mbu Uganda|location=Kampala|date=February 2018}}</ref> == Àwọn Ìtọ́kàsi == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Nantumbwe, Stellah}} inau285h22iafavpols4pruhc26vno7 Wálé Adébáyọ̀ 0 70665 640091 578279 2026-11-08T08:23:04Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640091 wikitext text/x-wiki '''Wálé Adébáyọ̀''' jẹ́ òṣèrékùrin, adarí eré àti olùgbéré-jáde tí wọ́n bí ní ìlú [[Abẹ́òkúta]] ní [[Ìpínlẹ̀ Ògùn]], àmọ́ àwọn òbí rẹ̀ qá láti [[Ìpínlẹ̀ Òndó]] ní orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]]. <ref name="Modern Ghana 2009">{{cite web | title=PROFESSIONAL ACTORS DON'T REJECT ROLES-----WALE ADEBAYO | website=Modern Ghana | date=2009-02-25 | url=https://www.modernghana.com/movie/4098/professional-actors-dont-reject-roles-wale-adebayo.html | access-date=2020-11-25}}</ref> ==Ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀== Wálé lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti ilé-ẹ̀kọ́ girama ti "Satellite Town" ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó]] níbi tí ó dàgba sí. Ó lọ kọ́ ẹ̀kọ́ nípa ìmọ̀ òfin ní ilé-ẹ̀kọ́ [[ Yunifásítì Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ ]]. ==Iṣẹ́ rẹ̀== Wálé di ìlú-mòọ́ká látàrí ipa rẹ̀ tí ó kó nínú eré [[Ṣàngó]] gẹ́gẹ́ bí olú ẹ̀dá-ìtàn. Ó ti gbé awọn eré ọlọ́kan-ò-jòkan eré bíi Makabba ati Double Game, ''The Legendary African King'' àti ''Figuring'' . Ó sì tún ti darí eré onípele àtìgbà-dégbà bí ''Binta and Friends'' ati ''Papa Ajasco and Company'' lábẹ́ ilé-iṣẹ́ [[Walé Adénúgà]].<ref name="Nollywood Boulevard">{{cite web | title=- Actor Director profile on Nollywood Boulevard. | website=Nollywood Boulevard | url=https://nollywoodboulevard.com/celebrity/wale-adebayo/ | access-date=2020-11-25 | archive-date=2019-09-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190917220214/https://nollywoodboulevard.com/celebrity/wale-adebayo/ | dead-url=yes }}</ref> ==Àwọn Ìtọ́kasí== mrv64yn287cuoy7gouenz95abue6fbg Noufissa Benchehida 0 70680 639959 621697 2026-11-08T04:09:20Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639959 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Noufissa Benchehida|image=|alt=<!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software -->|caption=|birth_name=<!-- only use if different from name -->|birth_date={{Birth date and age|1975|10|23}}|birth_place=|death_date=|death_place=|nationality=Moroccan|alma_mater=|known_for=|years_active=2004-present|occupation=Actress|notable_works=}} '''Noufissa Benchehida''' (tí wọ́n bí ní 23 Oṣù Kẹẹ̀wá Ọdún 1975) jẹ́ òṣèrébìnrin ọmọ orílẹ̀-èdè [[Mòrókò]]. == Ìsẹ̀mí rẹ̀ == Wọ́n bí Benchehida ní Mòrókò ní ọdún 1975. Ó fẹ́ràn eré sinimá láti ìgbà èwe rẹ̀.<ref name="zerrour2">{{cite web|last1=Zerrour|first1=Leila|title=Benchehida Noufissa : «Je ne suis pas seulement une femme flic»|url=https://www.maghress.com/fr/aujourdhui/56778|website=Maghress|accessdate=7 November 2020|language=French|archive-date=13 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113134457/https://www.maghress.com/fr/aujourdhui/56778|dead-url=yes}}</ref> Ó kẹ́kọ̀ọ́ ní ilé-ìwé Cours Florent tí ó wà ní ìlú [[Parisi|Paris]]. Benchehida gba oyè-ẹ̀kọ́ nínu ìmọ́ eré-ìtàgé láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga Conservatory of [[Casablanca]],<ref name="agenzia2">{{cite web|title=Noufissa Benchehida|url=http://www.agenziaisabellagullo.net/noufissa-benchehida.html|website=Agenzia Isabella Gullo|accessdate=7 November 2020|language=French}}</ref> bẹ́ẹ̀ ló sì tún lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ Ecole supérieure d'hôtellerie et de tourisme à Montpellier.<ref name="retour2">{{cite web|title=Retour de Noufissa Benchida au cinéma : Rôle principal dans le film “Agadir-Bombay”|url=https://www.libe.ma/Retour-de-Noufissa-Benchida-au-cinema-Role-principal-dans-le-film-Agadir-Bombay_a3282.html|website=Liberation|accessdate=7 November 2020|language=French}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Benchehida kó àkọ́kọ́ ipa fíìmù rẹ̀ ní ọdún 2004 nínu eré tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ ''Syriana'' tí olùdarí rẹ̀ síì n ṣe Stephane Cagan.<ref name="agenzia3">{{cite web|title=Noufissa Benchehida|url=http://www.agenziaisabellagullo.net/noufissa-benchehida.html|website=Agenzia Isabella Gullo|accessdate=7 November 2020|language=French}}</ref> Ó di gbajúmọ̀ lẹ́hìn tí ó kó ipa Zineb Hejjami gẹ́gẹ́ bi ọlọ́pàá nínu eré tẹlifíṣọ̀nù tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ ''El kadia'' ní ọdún 2006. Ó sọ di mímọ̀ wípé òun gbádùn kíkó ipa náà ṣùgbọ́n òun kò fẹ́ láti máa ṣe irúfẹ̀ ipa bẹ́ẹ̀ ní gbogbo ìgbà, àti pé òun fẹ́ láti kópa nínu àwọn eré oníjà.<ref name="zerrour3">{{cite web|last1=Zerrour|first1=Leila|title=Benchehida Noufissa : «Je ne suis pas seulement une femme flic»|url=https://www.maghress.com/fr/aujourdhui/56778|website=Maghress|accessdate=7 November 2020|language=French|archive-date=13 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113134457/https://www.maghress.com/fr/aujourdhui/56778|dead-url=yes}}</ref> Bákan náà ní ọdún 2006, ó kópa nínu eré tẹlifíṣọ̀nù tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ ''Moulouk Attawaif''. Ní ọdún 2011, Benchehida kó ipa olú-ẹ̀dá-ìtàn nínu eré ''Agadir Bombay'', gẹ́gẹ́ bi obìnrin kan tí ó n ṣe àgbàwí fún àwọn obìnrin ẹgbẹ́ rẹ̀. Myriam Bakir ló darí eré náà.<ref name="retour3">{{cite web|title=Retour de Noufissa Benchida au cinéma : Rôle principal dans le film “Agadir-Bombay”|url=https://www.libe.ma/Retour-de-Noufissa-Benchida-au-cinema-Role-principal-dans-le-film-Agadir-Bombay_a3282.html|website=Liberation|accessdate=7 November 2020|language=French}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ní ọdún 2015, ó kópa nínu fíìmù ''Aida''. Ní ọdún 2016, Benchehida kópa nínu eré tí àkólẹ́ rẹ̀ jẹ́ ''A la recherche du pouvoir perdu'' ("Ṣíṣe àwárí agbára tí ó sọnù"), èyí tí Mohammed Ahed Bensouda darí. Iṣé takuntakun rẹ̀ nínu eré náà ló fun ńi àmì-ẹ̀yẹ ti Golden Sotigui níbi ayẹyẹ Sotigui Awards ti ọdún 2017.<ref>{{cite web|title=Moroccan actress Noufissa Benchehida wins Golden Sotigui|url=http://moroccanladies.com/breaking-news/moroccan-actress-noufissa-benchehida-wins-golden-sotigui-19609|website=Moroccan Ladies.com|accessdate=7 November 2020|date=2017|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117175922/http://moroccanladies.com/breaking-news/moroccan-actress-noufissa-benchehida-wins-golden-sotigui-19609|dead-url=yes}}</ref> Benchehida tún gba àmì-ẹ̀yẹ òṣèrébìnrin tí ó dára jùlọ níbi ayẹyẹ ''Panafrican Film and Television Festival of Ouagadougou''.<ref>{{cite web|last1=Grira|first1=Mohamed|title=Fespaco 2017: L'Étalon d'or revient à Alain Gomis pour son film "Félicité"|url=https://www.aa.com.tr/fr/afrique/fespaco-2017-létalon-dor-revient-à-alain-gomis-pour-son-film-félicité/764329|website=Anadolu Agency|accessdate=7 November 2020|language=French|date=5 March 2017}}</ref> Benchehida maá n sọ èdè Faransé, èdè Lárúbáwá àti [[èdè Gẹ̀ẹ́sì]].<ref name="agenzia4">{{cite web|title=Noufissa Benchehida|url=http://www.agenziaisabellagullo.net/noufissa-benchehida.html|website=Agenzia Isabella Gullo|accessdate=7 November 2020|language=French}}</ref> == Àṣàyàn àwọn eré rẹ̀ == * 2004 : ''Syriana'' * 2006 : ''El kadia'' (TV series) * 2006 : ''Moulouk Attawaif'' (TV series) * 2009 : ''Elle'' * 2010 : ''Scars'' (short film) * 2010 : ''Une heure en enfer'' (TV series) * 2011 : ''Agadir Bombay'' * 2013 : ''Beb El Fella - Le Cinemonde'' * 2013 : ''Appel Forcé'' * 2015 : ''Aida'' * 2016 : ''Massafat Mile Bihidayi'' * 2016 : ''A la recherche du pouvoir perdu'' * 2018 : ''Wala alik'' (TV series) * 2020 : ''Alopsy'' (short film) == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} == Àwọn ìtakùn Ìjásóde == * [[imdbname:3608595|Noufissa Benchehida]] at the [[:en:Internet_Movie_Database|Internet Movie Database]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1975]] [[Ẹ̀ka:Àwọn àyọkà aláìní ohun-inú Wikidata]] qdv1newk34bjrxstmyq97ttzbol73wp Siatta Scott Johnson 0 70699 640032 599273 2026-11-08T06:41:44Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640032 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Siatta Scott Johnson <br>سياتا سكوت جونسون|residence=|footnotes=|website=|signature=|relatives=|mother=|father=|awards=|children=|spouse=|party=|years_active=2004–present|alma_mater=[[University of Liberia]]|other_names=|nationality=[[Liberia]]n|resting_place_coordinates=<!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} -->|resting_place=|death_place=|death_date=|birth_place=[[Buchanan, Liberia|Buchanan]], [[Liberia]]|birth_name=Siatta Scott Johnson|birth_date=1974|caption=|height=|image_size=|image=|occupation=Director, producer, broadcast journalist, reporter, presenter}} '''Siatta Scott Johnson''' (tí wọ́n bí ní Ọdún 1974) jẹ́ olùdarí àti olùgbéréjáde ọmọ orílẹ̀-èdè [[Làìbéríà]].<ref>{{Cite web |title=ists |url=https://themonroviatimes.com/2018/08/23/25-female-journalists-trained-in-digital-security/ |access-date=2020-11-28 |archive-date=2021-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022100405/https://themonroviatimes.com/2018/08/23/25-female-journalists-trained-in-digital-security/ |dead-url=yes }}</ref> Ó gbajúmọ̀ fún dídarí eré aláṣeyọrí kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ ''Iron Ladies of Liberia''.<ref>{{Cite web |title=rain |url=https://themonroviatimes.com/2018/08/23/25-female-journalists-trained-in-digital-security/ |access-date=2020-11-28 |archive-date=2021-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022100405/https://themonroviatimes.com/2018/08/23/25-female-journalists-trained-in-digital-security/ |dead-url=yes }}</ref> Yàtò sí ṣíṣe olùdarí eré, ó tún maá n gbé ìròyìn, ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ ''Omuahtee Africa Media''.<ref name="liberiantrendsetters2">{{Cite web |title=in |url=https://themonroviatimes.com/2018/08/23/25-female-journalists-trained-in-digital-security/ |access-date=2021-10-22 |archive-date=2021-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022100405/https://themonroviatimes.com/2018/08/23/25-female-journalists-trained-in-digital-security/ |dead-url=yes}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist|30em}} == Àwọn ìtakùn Ìjásóde == * [https://www.peaceinsight.org/blog/2010/07/new-strategies-for-peace-ahead-of-elections-in-liberia/ New Strategies for Peace ahead of Elections in Liberia] * [https://www.keranews.org/2014-11-07/from-big-jues-to-tay-tay-water-a-quick-guide-to-liberian-english From 'Big Jues' To 'Tay-Tay Water,' A Quick Guide To Liberian English] * [https://internews.org/news/fejal-trains-female-journalists-report-electoral-reforms FEJAL Trains Female Journalists to Report on Electoral Reforms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201014010455/https://internews.org/news/fejal-trains-female-journalists-report-electoral-reforms |date=2020-10-14 }} * [https://themonroviatimes.com/2018/08/23/25-female-journalists-trained-in-digital-security/ 25 Female Journalists Trained in digital security] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211022100405/https://themonroviatimes.com/2018/08/23/25-female-journalists-trained-in-digital-security/ |date=2021-10-22 }} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1974]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] 8ka9ddoz0o0qs3bhzcaw6uqgiqswyz6 Figueira Cid 0 70731 639807 619263 2026-11-07T22:14:36Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639807 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Figueira Cid|education=|footnotes=|website=|signature=|relatives=|mother=|father=|awards=|children=|spouse=|party=|years_active=1983–present|height=|alma_mater=|other_names=|nationality=[[Portugal|Portuguese]]|resting_place_coordinates=<!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} -->|resting_place=|death_place=|death_date=|birth_place=[[Lisbon]], [[Portugal]]|birth_name=Figueira Cid|birth_date={{Birth date and age|1957|1|18|mf=yes}}|caption=|alt=|image_size=|image=|occupation=Actor, director, writer}} '''Figueira Cid''' (tí wọ́n bí ní 18 Oṣù Kínní, Ọdún 1957), jẹ́ òṣèrékùnrin, olùdarí eré àti olùgbéréjáde ọmọ orílẹ̀-èdè [[Pọ́rtúgàl]].<ref>{{Cite web |title=esen |url=https://www.dianafm.com/a-bruxa-teatro-apresenta-novo-espetaculo-ate-sabado/ |access-date=2020-11-29 |archive-date=2021-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210731190422/https://www.dianafm.com/a-bruxa-teatro-apresenta-novo-espetaculo-ate-sabado/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=new |url=https://www.dianafm.com/a-bruxa-teatro-apresenta-novo-espetaculo-ate-sabado/ |access-date=2020-11-29 |archive-date=2021-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210731190422/https://www.dianafm.com/a-bruxa-teatro-apresenta-novo-espetaculo-ate-sabado/ |dead-url=yes}}</ref>Ó ti kópa nínu ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn fíìmù ilẹ̀ Yúróòpù àti ilẹ̀ Áfríkà. Ó gbajúmọ̀ jùlọ fún ipa rẹ̀ nínu àwọn fíìmù bíi ''Ministério do Tempo'', ''Até Amanhã, Camaradas'' àti ''The masked avenger: Lagardère''.<ref>{{Cite web |title=how |url=https://www.dianafm.com/a-bruxa-teatro-apresenta-novo-espetaculo-ate-sabado/ |access-date=2020-11-29 |archive-date=2021-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210731190422/https://www.dianafm.com/a-bruxa-teatro-apresenta-novo-espetaculo-ate-sabado/ |dead-url=yes}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} == Àwọn ìtakùn Ìjásóde == * * [https://www.registo.com.pt/opiniao/a-%E2%80%98a-bruxa-teatro%E2%80%99-quebra-o-silencio/ ‘The Witch THEATER’ breaks the silence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221007122918/https://www.registo.com.pt/opiniao/a-%E2%80%98a-bruxa-teatro%E2%80%99-quebra-o-silencio/ |date=2022-10-07 }} * [https://www.cmjornal.pt/cultura/detalhe/pai-de-travesti-chora-morte-do-filho Transvestite father cries son's death] * [https://www.esquerda.net/artigo/pensar-que-artes-teriam-maior-destaque-neste-governo-foi-engano/55180 To think that the arts would be more prominent in this government "was a mistake"] * [http://www.luisvarela.eu/luisvarela_encenador/ojuizdabeira.html luís varela] * [https://web.archive.org/web/20210731190422/https://www.dianafm.com/a-bruxa-teatro-apresenta-novo-espetaculo-ate-sabado/ The Witch Theater presents new show until Saturday] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1957]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ará Pọ́rtúgàl]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] nyq2lw577njc87y9z1ihdwc8inwk1m6 Rym Breidy 0 70764 640018 620301 2026-11-08T06:18:45Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640018 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Rym Saidi Breidy <ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/BWiD26Cj5YJ/|title=Rym Saidi Breidy on Instagram: “Officially Mr & Mrs Breidy. Back to Beirut for the preparations of our big day. #first #September #2017 #love #always #win الحب دائما يفوز”|website=Instagram}}</ref> <br> ريم بريدي|family=|agent=|credits=|networth=|religion=|nationality=[[Tunisian people|Tunisian]]|relatives=|children=2|domestic_partner=|spouse={{marriage|Wissam Breidy|2017}}|title=|image=Couv-Tunivisions Mai 2012.jpg|alias=Rym Saidi, Rim Saidi|occupation=[[Model (person)|Model]], [[Actress]]|education=|height=6 ft<ref>{{cite web|url=http://www.mpmegamiami.com/-d/model/9118/rym-saidi|title=Rym Saidi - Portfolio - MP Management|website=Mpmegamiami.com}}</ref>|death_place=|death_date=|birth_place=[[Tunis]], [[Tunisia]]|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1986|06|10|21}}|birthname=Rym Saidi|caption=Saidi on the May 2012 cover of Tunivisions|URL=}}'''Rym Saidi Breidy''' ({{lang-ar|ريم بريدي}})(bíi ni ọjọ́ kọkànlélógún oṣù kẹfà ọdún 1986) jẹ́ mọ́dẹ́lì àti òṣèré lórílẹ̀-èdè Tunisia. == Iṣẹ́ == Rym Breidy bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí mọ́dẹ́lì ní ọdún 2003 lẹ́hìn tí ó gbé igbá orókè níbi ìdíje Elite Model Look Tunisia. Ní ọdún 2006, ó gbé ipò kìíní níbi ìdíje MISSION FASHION<ref>{{cite web|url=http://www.babnet.net/festivaldetail-9854.asp|title=Rencontre avec Rim Saidi la gagnante du concours Elite Tunisie et Mission Fashion Liban 2006|website=Babnet.net}}</ref>. Ní ọdún 2007, ó di mọ́dẹ́lì fún MP Models<ref>{{Cite web|url=http://www.mpparis.fr/-m/model/9066/rim-saidi|title=MP PARIS - RIM SAIDI|website=Mpparis.fr|access-date=2016-08-25|archive-date=2018-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801160959/http://www.mpparis.fr/-m/model/9066/rim-saidi|dead-url=yes}}</ref>. Ó ti si ṣé gẹ́gẹ́ bí mọ́dẹ́lì fún Profile models ní [[:en:London|London]],<ref>{{Cite web|url=http://www.profile-models.com/women/556273/rym-|title=Rym . {{!}} Women {{!}} Beautiful model working in London modelling industry|website=Profile-models.com|language=en-GB|access-date=2016-08-25}}</ref> Women Model Management ní [[:en:Milan|Milan]],<ref>{{Cite web|url=http://www.womendirect.it/model/4483/rym|title=WOMEN DIRECT MILANO / WOMEN DIRECT MILANO - RYM|website=Womendirect.it|access-date=2016-08-25|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160923131313/http://www.womendirect.it/model/4483/rym|archivedate=23 September 2016|df=dmy-all}}</ref> MP Management ní [[:en:Paris|Paris]], One.1 Management ní [[:en:New_York_City|New York City]],<ref>{{Cite web|url=http://one.1management.com/div/one1/model/rym-saidi_3/p/555/c/-1/?sid=93142#img156546|title=ONE MANAGEMENT - RYM SAIDI|website=One.1management.com|access-date=2016-08-25}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Munich Models ní [[:en:Germany|Germany]],<ref>{{Cite web|url=http://www.munich-models.de/en/women/direct/986801/rym-saidi|title=RYM SAIDI represented by Munich Models. Direct division|last=Global|first=cDs|website=Munich-models.de|access-date=2016-08-25}}</ref> MP Mega ní [[:en:Miami|Miami]].<ref>{{cite web|url=http://www.mpmegamiami.com/-m/model/9118/rym-saidi|title=MP MEGA MIAMI - Rym Saidi|website=Munich-models.de|access-date=2022-06-19|archive-date=2018-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180730182203/http://www.mpmegamiami.com/-m/model/9118/rym-saidi|dead-url=yes}}</ref>. Ó gbajúmọ̀ ni Italy fún ipa Madre Natura<ref>{{cite web|url=http://it.blastingnews.com/tv-gossip/2016/04/chi-e-madre-natura-rym-saidi-nella-terza-puntata-00860621.html|title=Chi è Madre Natura? Rym Saidi nella terza puntata|publisher=Blasting News}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.oggi.it/gossip/hot/2016/04/04/rym-saidi-la-nuova-madre-natura-di-ciao-darwin-e-la-piu-sexy-di-tutte-scopri-chi-e/|title=Rym Saidi, la nuova Madre Natura di Ciao Darwin è la più sexy di tut...|website=Oggi.it|access-date=2016-08-25}}</ref> tí ó kó nínú eré Ciao Darwin. Ó jẹ́ àmbásẹ́dọ̀ fún ilé iṣẹ́ Traveltodo láti ọdún 2013.<ref>{{Cite web|url=http://www.tunisia-live.net/2015/04/24/actress-hend-sabri-artists-should-be-at-the-forefront-in-the-war-against-terrorism/#|title=Archived copy|access-date=19 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20151216230256/http://www.tunisia-live.net/2015/04/24/actress-hend-sabri-artists-should-be-at-the-forefront-in-the-war-against-terrorism/#|archive-date=16 December 2015|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.destinationtunisie.info/rim-saidi-une-ambassadrice-touristique-bien-mal-inspiree/|title=L'agence Traveltodo réprimende le mannequin Rim Saïdi - Destination Tunisie|date=5 October 2015|website=Destinationtunisie.info}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espacemanager.com/traveltodo-remet-en-cause-sa-collaboration-avec-rim-saidi.html|title=Traveltodo remet en cause sa collaboration avec Rim Saïdi|website=Espacemanager.com}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.realites.com.tn/2015/10/quand-une-celebrite-tunisienne-empeche-ses-amies-de-visiter-la-tunisie/|title=Vidéo: Quand une célébrité tunisienne empêche ses amies de visiter la Tunisie - Réalités Online|date=4 October 2015|website=Realites.com.tn}}</ref> == Ìgbésí ayé rẹ̀ == Ní ọjọ́ kerìndínlọ́gún oṣù keje ọdún 2017, ó ṣe ìgbéyàwó pẹ̀lú Wissam Breidy.<ref>{{cite web|url=http://www.specialmagazine.co/en/details/wissam-breidy-and-rym-saidi-said-yes|title=Spécial Magazine - Wissam Breidy and Rym Saidi Said YES|website=Specialmagazine.co|accessdate=30 October 2018|archive-date=15 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190515145522/https://specialmagazine.co/en/details/wissam-breidy-and-rym-saidi-said-yes|dead-url=yes}}</ref> Ó ti bí ọmọ bìnrin méjì.<ref>[https://m.rinnoo.net/en/article/2018/03/22/6114/rym-saidi-wissam-breidy-announced-pregnancy-on-mothers-day&ved=2ahUKEwi024fkpJDeAhVDnRoKHWWJDhoQFjAAegQIAhAB&usg=AOvVaw3yBzaZN9zBnU0KFQLULTmf] {{dead link|date=October 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.albawaba.com/ar/ترفيه/وسام-بريدي-وريم-السعيدي-يرزقان-بطفلتهما-الثانية-آيا-صوفيا-وهذه-أول-صورة-لها-1333268|title=وسام بريدي وريم السعيدي يرزقان بطفلتهما الثانية "آيا صوفيا" وهذه أول صورة لها|website=albawaba.com|language=Arabic|date=16 January 2020}}</ref> == Àwọn Ìtọ́kàsi == {{reflist}} 3kzl1l8hv8e27a4878vfpqq3j8nptmp Jesesi Mungoshi 0 70766 639868 603636 2026-11-08T00:24:13Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639868 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Jesesi Mungoshi|image=|image_size=|caption=|birth_name=Jesesi Mungoshi|birth_date=|birth_place=[[Zimbabwe]]|nationality=Zimbabwean|occupation=[[Actress]]|years_active=1985 - present|children=|spouse=[[Charles Mungoshi]]|known_for={{hlist |''[[Cook Off (2017 film)|Cook Off]]'' (2017) |''[[Neria]]'' (1991)}}|website=}}'''Jesesi Mungoshi''' jẹ́ òṣèré lórílẹ̀-èdè Zimbabwe.<ref name="AJ">{{Cite web|url=https://m.imdb.com/title/tt0297706/?ref_=m_nm_knf_act_i6|title=African Journey (1989)|publisher=[[IMDb]]|access-date=November 19, 2020}}</ref> == Iṣẹ́ == Mungoshi kópa nínú eré African Journey ní ọdún 1989 pẹ̀lú àwọn òṣèré bíi JASON Blicker, Katja Blomquist, Allan Jordan àti Ulla Mahaka.<ref name="AJ2">{{Cite web|url=https://m.imdb.com/title/tt0297706/?ref_=m_nm_knf_act_i6|title=African Journey (1989)|publisher=[[IMDb]]|access-date=November 19, 2020}}</ref> Ní ọdún 1991, ó kó ipa Neria nínú eré Neria èyí tí Godwin Mawuru gbé kalẹ̀.<ref name="Ner">{{Cite web|url=https://m.imdb.com/title/tt0107670/?ref_=m_nm_knf_i1|title=Neria (1991)|publisher=[[IMDb]]|access-date=November 18, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://letterboxd.com/film/neria/|title=Neria (1993)|publisher=Letterboxd|access-date=November 19, 2020}}</ref> Òun àti àwọn òṣèré bíi Yemi Goodman Ajibade, Ben Daniels, Eldinah Tshatedi àti Frank Windsor jọ kópa nínú eré Rwendo tí Farai Seveno gbé kalẹ̀ ní ọdún 1993.<ref name="Rwe">{{Cite web|url=https://m.imdb.com/title/tt0981077/?ref_=m_nm_knf_act_i2|title=Rwendo (1993)|publisher=[[IMDb]]|access-date=November 18, 2020}}</ref> Ní ọdún 2017, ó farahàn gẹ́gẹ́ bí Gogo nínú eré Cook Off.<ref>{{Cite web|url=https://bulawayo24.com/index-id-news-sc-national-byo-166840.html|title=Zimbabwe's first post-Mugabe feature film - to premiere in the UK|date=July 25, 2019|publisher=Bulawayo24|access-date=November 19, 2020|archive-date=March 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302075812/https://bulawayo24.com/index-id-news-sc-national-byo-166840.html|dead-url=yes}}</ref><ref name="CO">{{Cite web|url=https://m.imdb.com/title/tt7981318/?ref_=m_nm_knf_i3|title=Cook Off (2017)|publisher=[[IMDb]]|access-date=November 18, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.stylist.co.uk/life/netflix-cook-off-film-review-plot-cast-true-story-movie-news/395241|title=Netflix’s Cook Off: everything you need to know about this record-breaking film|last=Dray|first=Kayleigh|publisher=Stylist|access-date=November 19, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newframe.com/film-review-cook-off/|title=Film Review {{!}} Cook Off|publisher=New Frame|access-date=November 19, 2020|archive-date=January 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125113618/https://www.newframe.com/film-review-cook-off/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newzimbabwe.com/durban-rising-star-tendai-chitima-and-veteran-jesesi-mungoshi-in-zims-first-post-mugabe-film/|title=DURBAN: Rising star Tendai Chitima and veteran Jesesi Mungoshi in Zim’s first post-Mugabe film|date=July 22, 2018|publisher=Africa News Agency|website=New Zimbabwe|access-date=November 19, 2020}}</ref> Ó gbà àmì ẹ̀yẹ Lifetime Achievement Award láti ọ̀dọ̀ ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Great Zimbabwe University ní oṣù kẹta ọdún 2017<ref>{{Cite web|url=https://www.newsday.co.zw/2017/05/gzu-honours-jesesi-mungoshi/|title=GZU honours Jesesi Mungoshi|last=Kachiko|first=Tafadzwa|publisher=NewsDay Zimbabwe|date=May 22, 2017|access-date=November 19, 2020}}</ref>. Ní ọdún 2020, eré Shaina tí ohùn àti Marian Kunonga, Charmaine Mujeri kópa nínú gba ìyìn púpò lọ́dọ̀ àwọn èèyàn.<ref name="Sha">{{Cite web|url=https://www.newzimbabwe.com/us-embassy-praises-zimbabwe-film-production-shaina/|title=US embassy praises Zimbabwe film production, Shaina|last=Makuwe|first=Munashe|date=August 22, 2020|publisher=New Zimbabwe|location=London|access-date=November 19, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.usaid.gov/zimbabwe/press-releases/new-movie-%E2%80%9Cshaina%E2%80%9D-delivers-powerful-health-messages|title=NEW MOVIE “SHAINA” DELIVERS POWERFUL HEALTH MESSAGES THROUGH A COMPELLING STORY ABOUT YOUNG ZIMBABWEANS|date=August 21, 2020|publisher=USAID|access-date=November 19, 2020|archive-date=May 23, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523185749/https://www.usaid.gov/zimbabwe/press-releases/new-movie-%E2%80%9Cshaina%E2%80%9D-delivers-powerful-health-messages|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nextvafrica.com/ztv-to-air-new-movie-shaina-in-zimbabwe/|title=ZTV TO AIR NEW MOVIE ‘SHAINA’ IN ZIMBABWE|last=Darmalingum|first=Yuveshen|publisher=NextTV Africa|date=August 20, 2020|access-date=November 19, 2020|archive-date=November 27, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127061001/https://nextvafrica.com/ztv-to-air-new-movie-shaina-in-zimbabwe/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://allafrica.com/stories/202008210268.html|title=Zimbabwe: Shaina Premières On ZBCTV Today|date=August 21, 2020|publisher=The Herald|location=Harare|last=Zimoyo|first=Tafadzwa|website=All Africa|access-date=November 19, 2020}}</ref> == Àṣàyàn eré rẹ̀ == {| class="wikitable" ! style="background:#B0C4DE;" |Ọdún ! style="background:#B0C4DE;" |Àkọ́lé ! style="background:#B0C4DE;" |Ipa tí ó kó ! style="background:#B0C4DE;" |Ref. |- |[[:en:2020_in_film|2020]] |''Shaina'' |Actress |<ref name="Sha2">{{Cite web|url=https://www.newzimbabwe.com/us-embassy-praises-zimbabwe-film-production-shaina/|title=US embassy praises Zimbabwe film production, Shaina|last=Makuwe|first=Munashe|date=August 22, 2020|publisher=New Zimbabwe|location=London|access-date=November 19, 2020}}</ref> |- |[[:en:2019_in_film|2019]] |''Familiar'' |Actress |<ref>{{Cite web|url=https://www.thezimbabwemail.com/entertainment/danai-gurira-play-comes-to-harare-thursday/|title=Danai Gurira play comes to Harare|date=September 18, 2019|publisher=The Zimbabwe Mail|access-date=November 19, 2020|archive-date=December 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201212071942/https://www.thezimbabwemail.com/entertainment/danai-gurira-play-comes-to-harare-thursday/|dead-url=yes}}</ref> |- |[[:en:2017_in_film|2017]] |''[[:en:Cook_Off_(2017_film)|Cook Off]]'' |Actress (''Gogo'') |<ref name="CO2">{{Cite web|url=https://m.imdb.com/title/tt7981318/?ref_=m_nm_knf_i3|title=Cook Off (2017)|publisher=[[IMDb]]|access-date=November 18, 2020}}</ref> |- |[[:en:1993_in_film|1993]] |''Rwendo'' |Actress |<ref name="Rwe2">{{Cite web|url=https://m.imdb.com/title/tt0981077/?ref_=m_nm_knf_act_i2|title=Rwendo (1993)|publisher=[[IMDb]]|access-date=November 18, 2020}}</ref> |- |[[:en:1991_in_film|1991]] |''Neria'' |Actress (''Neria'') |<ref name="Ner2">{{Cite web|url=https://m.imdb.com/title/tt0107670/?ref_=m_nm_knf_i1|title=Neria (1991)|publisher=[[IMDb]]|access-date=November 18, 2020}}</ref> |- |[[:en:1989_in_film|1989]] and [[:en:1990_in_film|1990]] |''African Journey'' |Actress (''Themba'') |<ref name="AJ3">{{Cite web|url=https://m.imdb.com/title/tt0297706/?ref_=m_nm_knf_act_i6|title=African Journey (1989)|publisher=[[IMDb]]|access-date=November 19, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/title/tt0264337/?ref_=m_nm_knf_i4|title=African Journey (1990)|publisher=[[IMDb]]|access-date=November 18, 2020}}</ref> |} == Ìgbésí ayé rẹ̀ == Jesesi jẹ́ ìyàwó fún Charles Mungoshi tí ó kú ní ọjọ́ kerìndínlọ́gún oṣù kejì ọdún 2019. Wọ́n bí ọmọ márùn-ún àti ọmọ-ọmọ méje kí ọkọ rẹ̀ tó kú.<ref>{{Cite web|url=https://www.thezimbabwemail.com/zimbabwe/author-and-actor-charles-mungoshi-dead-at-71-family-announces/|title=Author and actor Charles Mungoshi dead at 71, family announces|date=February 16, 2019|publisher=The Zimbabwe Mail|access-date=November 19, 2020|archive-date=November 27, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127034429/https://www.thezimbabwemail.com/zimbabwe/author-and-actor-charles-mungoshi-dead-at-71-family-announces/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://allafrica.com/stories/201902190044.html|title=Zimbabwe: Charles Lovemore Mungoshi - Eulogy to Greatness|publisher=This is Africa|date=February 18, 2019|location=Hilversum|last=Chatora|first=Andrew|website=All Africa|access-date=November 19, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nehandaradio.com/2015/10/12/charles-mungoshi-does-the-big-screen/|title=Charles Mungoshi does the big screen|date=October 12, 2015|last=Moyo|first=Andrew|publisher=Mahanda Radio|access-date=November 19, 2020}}</ref> == Àwọn Ìtọ́kàsi == {{reflist}} o38pbfvscui1btqw2fzyp4md1ol14q9 Jaekel House 0 70785 639864 599220 2026-11-08T00:11:28Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639864 wikitext text/x-wiki [[File:Vegetation at Jaekel House, Lagos.jpg|thumb|vegetation at jaekel house, lagos state ]] [[File:Tourists in Jaekel House.jpg|thumb|tourists in jaekel house ]] [[File:Open garden at Jaekel House Ebute Metta.jpg|thumb|garden at jaekel house ]] {{Infobox building | name = Ilé Jaekel | native_name = | former_names = | alternate_names = | image = Jaekel House.jpg | alt = | caption = | map_type = | map_alt = | map_caption = | altitude = | building_type = Ilé-Ìgbé | architectural_style = [[British colonial architecture]] | structural_system = | cost = | client = | owner = | current_tenants = | landlord = | location = [[Èbúté Mẹ́ta]] | address = 17, Federal Road | location_town = | location_city = [[Ìpínlẹ̀ Èkó]] | location_country = [[Nàìjíríà]] | coordinates ={{coord|6.4890|N|3.3783|E|display=inline,title}} | start_date = | completion_date = 1898 | inauguration_date = | renovation_date = 2010 | demolition_date = | destruction_date = | height = | diameter = | floor_count = 2 | floor_area = | main_contractor = | architect = | architecture_firm = | structural_engineer = | services_engineer = | civil_engineer = | awards = | url = | references = }} '''Ilé Jaekel''' jẹ́ ilé alájà méjì òyìnbó àmúnisìn tí ó wà ní ìlú Èbúté Mẹ́ta, ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó]]. Wọ́n kọ́ ilé náà ní ọdún 1898 sí orí ilẹ̀ tí ó pò kan tí wọ́n sì sọ ilé náà ní orúkọ olóògbé Francis Jaekel OBE tí ó jẹ́ alámòójútó àgbà fún ilé-iṣẹ́ Rélùwéè ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó fẹ̀yìn tì ní ọdún 1970.<ref>{{cite news|url=https://guardian.ng/life/the-untold-tales-of-the-hrm-train-coach/|title=The Untold Tales Of The HRM Train Coach|author=Oludamola Adebowale|date=February 4, 2018|work=The Guardian|accessdate=June 16, 2018|archivedate=March 16, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220316094530/https://guardian.ng/life/the-untold-tales-of-the-hrm-train-coach/|deadurl=yes}}</ref> Ilé Ilé Jaekel yi ni ó jẹ́ ilé adá àgbà tẹ́lẹ̀ ṣáájú kí wọ́n tó yi padà sílé àwọn òṣìṣẹ́ àgbà. Olùyàwòrán ilé Ọ̀jọ̀gbọ́n John Godwin ni ó tún ilé náà ṣe pẹ́lú Ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ilé-iṣẹ́ àjọ Rélùwéè ní ọdún 2010.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=fcS_BAAAQBAJ&q=jaekel+house+lagos&pg=PT177|title=Lagos: A Cultural and Literary History (The Slender Plant of Heritage), Volume 5 of Landscapes of the Imagination|author=Kaye Whiteman|publisher=Andrews UK Limited|year= 2013|isbn= 9781908493897}}</ref> Wọ́n ti sọ ilé náà di ilé ìṣẹ̀mbáyé kékeré tí wọ́n fi àwọn nkan bí àwòrán awọn lààmì-laaka, àwòrán àwọn agbègbè oríṣiríṣi , àwọn ìsẹ̀lẹ̀ tí ó ti wáyé ṣáájú òmìnira orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti lẹ́yìn òmìnira ayé ijọ́un láti ọdún 1940 sí ọdún 1970 síbẹ̀, àti awọn irinṣẹ́, ohun-èlò, aṣọ orísiríṣi àti awọn àwòrán ọlọ́kan-ò-jọkan tí ó jẹ mọ́ ilé-iṣẹ́ àjọ Rélùwéè ní orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] ni wọ́n ṣe lọ́jọ̀ síbẹ̀. Ilé yí náà tún ilé [[àlọ́]] nípa ìgbéyàwó kan ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó]].<ref>{{cite web|url=https://www.britishcouncil.org.ng/events/jaekel-house|title=Jaekel House|website=British Council|location=Nigeria|date=May 1, 2016|accessdate=June 16, 2018|archive-date=June 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616205714/https://www.britishcouncil.org.ng/events/jaekel-house|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=l3P2DQAAQBAJ&q=jaekel+house+lagos&pg=PA232|page=232|title=Culture: urban future: global report on culture for sustainable urban development (Sustainable development goals)|author=UNESCO|publisher=UNESCO Publishing|year=2016|isbn=9789231001703}}</ref><ref>{{cite news|title=Nigeria's pre-independence history rots away in Ebute Metta|author=Dolapo Aina|date=October 16, 2017|url=https://guardian.ng/art/nigerias-pre-independence-history-rots-away-in-ebute-metta/|work=The Guardian|accessdate=June 16, 2018|archivedate=March 16, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220316094127/https://guardian.ng/art/nigerias-pre-independence-history-rots-away-in-ebute-metta/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|date=July 4, 2010|url=https://www.dailytrust.com.ng/sunday/index.php/feature/3204-railways-112-year-old-jaekel-house-is-young-again|title=Railway's 112-Year-Old Jaekel House is 'Young' Again|author=Kayode Ekundayo|publisher=Daily Trust|accessdate=June 16, 2018|archivedate=June 17, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180617192830/https://www.dailytrust.com.ng/sunday/index.php/feature/3204-railways-112-year-old-jaekel-house-is-young-again|deadurl=yes}}</ref> ==Àwọn ìtọ́kasí== {{reflist}} ==Àwọn Ìtàkùn ìjásóde== {{Cite web|title=Jaekel House Mini Museum|url=http://legacy1995.org.ng/museum-mini-and-main/|website=Legacy|access-date=2020-12-11|archive-date=2020-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125104256/http://legacy1995.org.ng/museum-mini-and-main/|dead-url=yes}} {{Authority control}} [[Category:Houses in Lagos]] [[Category:Museums in Lagos]] [[Category:19th-century establishments in Lagos]] [[Category:Houses completed in 1898]] [[Category:1898 establishments in Nigeria]] [[Category:British colonial architecture]] [[Category:Historic buildings and structures in Nigeria]] [[Category:Historic house museums in Nigeria]] cnhbm7gjhr362f4ppj8lfs1zgocm8x2 Osai Ejigho 0 70904 639985 600912 2026-11-08T05:08:42Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639985 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian lawyer and human rights activist}} {{Infobox person | name = Osai Ojigho | image = OsaiOjigho09-min.jpg | alt = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = {{Birth year and age|1976}} | birth_place = [[Lagos]], Nigeria | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[Nigerians|Nigerian]] | occupation = Country Director, Amnesty International Nigeria | known_for = Law, human rights, advocacy, gender equality }} '''Osai Ojigho''' tí wọ́n bí ní ọdún 1976, jẹ́ ògbójú ajàfẹ́tọ̀ọ́ ọmọnìyàn, amòfin àti oni kò-kárí ẹ̀tọ́ àwọn [[obìnrin]] ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] ,<ref>{{Cite web|title=PressReader.com - Your favorite newspapers and magazines.|url=https://www.pressreader.com/nigeria/thisday/20151020/281891592122852|access-date=2020-06-23|website=www.pressreader.com}}</ref> Òun ni {{as of|2021|lc=yes}} adarí àgbà fún ajọ [[Amnesty International]]'s fún orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]]. Ó tún ṣíṣe gẹ́gẹ́ bí olùbádámòràn pàtàkì lábẹ́ Global Advisory Council fún àjọ Institute for African Women in Law (IAWL), ó sì wà lórí ipò àjọ board of Alliances for Africa.<ref>{{Cite web|title=Nigeria: Osai Ojigho joins Amnesty International Nigeria as new Country Director|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2017/04/nigeria-osai-ojigho-joins-amnesty-international-nigeria-as-new-country-director/|access-date=2020-06-23|website=www.amnesty.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Osai Ojigho {{!}} The Mantle|url=https://www.themantle.com/contributor/osai-ojigho|access-date=2020-10-26|website=www.themantle.com|archive-date=2020-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029231450/https://www.themantle.com/contributor/osai-ojigho|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=Boardmembers|url=https://alliancesforafrica.org/boardmembers/|access-date=2020-10-26|website=AFA|language=en-US|archive-date=2025-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20250318005555/https://alliancesforafrica.org/boardmembers/|dead-url=yes}}</ref> == Ibẹ̀rẹ̀ ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Wọ́n bí Ojigho ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó]] sí inú ẹbí ọ̀gbẹ́ni Olóyè Mark Obu ati arabìnrin Theresa.<ref>{{Cite web|title=PressReader.com - Your favorite newspapers and magazines.|url=https://www.pressreader.com/nigeria/thisday/20151020/281891592122852|access-date=2020-06-23|website=www.pressreader.com}}</ref> Ó gba dìgírì (LLB) nínú ìmọ̀ ofin ní ilé-ẹ̀kọ́ [[Lagos State University]], ó sì gba oyè Master of Laws (LLM) ní ilé-ẹ̀kọ́ [[University of Wolverhampton]], ní orílẹ̀-èdè [[United Kingdom]].<ref>{{Cite web|title=Amnesty appoints Osai Ojigho as Country Director for Nigeria|url=http://www.financialnigeria.com/amnesty-appoints-osai-ojigho-as-country-director-for-nigeria-news-1263.html|access-date=2020-06-23|website=Financial Nigeria International Limited|language=en|archive-date=2022-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218210509/https://www.financialnigeria.com/amnesty-appoints-osai-ojigho-as-country-director-for-nigeria-news-1263.html|dead-url=yes}}</ref> Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí amòfin ní orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] ní ọdún 2000. Ó gba ìwé-ẹ̀rí Diploma in International Human Rights láti ilé-ẹ̀kọ́ College of Law of England and Wales in 2010.<ref>{{Cite web|last=Woman.NG|date=2017-04-27|title=Osai Ojigho Becomes Country Director Of Amnesty International In Nigeria|url=http://woman.ng/2017/04/osai-ojigho-becomes-country-director-of-amnesty-international-in-nigeria/|access-date=2020-10-26|website=Woman.NG|language=en-US|archive-date=2022-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218225024/https://woman.ng/2017/04/osai-ojigho-becomes-country-director-of-amnesty-international-in-nigeria/|dead-url=yes}}</ref> == Iṣẹ́ rẹ̀ == Ní ọdún 2017,wọ́n yan Ojigho sí ipò adarí agba Director of Amnesty International in Nigeria, fún àwọn orílẹ̀-èdè gbogbo. <ref>{{Cite web|date=2017-04-26|title=Amnesty International announces Osai Ojigho as new Country Director|url=https://www.pmnewsnigeria.com/2017/04/26/amnesty-international-announces-osai-ojigho-new-country-director/|access-date=2020-10-26|website=P.M. News|language=en-US}}</ref>ní bi tí ó ti ń ṣe àbójútó ati ìpolongo tí ó ní ṣe pẹ̀lú [[Bring Back Our Girls]] ati [[End SARS]]<ref>{{Cite web|date=2020-10-21|title=Nigerian forces killed 12 peaceful protesters, Amnesty says|url=https://apnews.com/article/police-violence-police-brutality-lagos-nigeria-98ee3550fb576d561d84b372a65cc95f|access-date=2020-10-26|website=AP NEWS}}</ref><ref>{{Cite web|last=AfricaNews|date=2020-10-22|title=#EndSARSNow: NGO Says Justice "Needs to Be Served" in Nigeria|url=https://www.africanews.com/2020/10/22/endsarsnow-ngo-says-justice-needs-to-be-served-in-nigeria/|access-date=2020-10-26|website=Africanews|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Presse|first=AFP-Agence France|title=Nigeria's Ban On Police Unit Is 'Lame': Amnesty|url=https://www.barrons.com/news/nigeria-s-ban-on-police-unit-is-lame-amnesty-01602000604|access-date=2020-10-26|website=www.barrons.com|language=en-US}}</ref> bẹ́ẹ̀ ni ó sì ń ṣe atìlẹyìn fún àwọn ìjàngbara ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn mìíràn rẹpẹtẹ bíi àìṣòdodo láwùjọ, [[ìfipá báni lòpọ̀]], ìyànjẹ àwọn obinrin.<ref>{{Cite web|title=Amnesty Sets Agenda to Address Nigeria's Human Rights Violations|url=https://www.cfr.org/blog/amnesty-sets-agenda-address-nigerias-human-rights-violations|access-date=2020-10-26|website=Council on Foreign Relations|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Rights Group Calls for War Crimes Probe Against Nigeria's Military {{!}} Voice of America - English|url=https://www.voanews.com/africa/rights-group-calls-war-crimes-probe-against-nigerias-military|access-date=2020-10-26|website=www.voanews.com|language=en}}</ref> social injustice, housing rights and sexual and gender based violence.<ref>{{Cite web|title=Nigeria: 30K Evicted, Defying Court|url=http://hlrn.org/news.php?id=p2toZw==#.X5bmN3Uo_IU|access-date=2020-10-26|website=hlrn.org}}</ref><ref>{{Cite web|title="They betrayed us" : Women who survived Boko Haram raped, starved and detained in Nigeria - Nigeria|url=https://reliefweb.int/report/nigeria/they-betrayed-us-women-who-survived-boko-haram-raped-starved-and-detained-nigeria|access-date=2020-10-26|website=ReliefWeb|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-06-26|title=The NBA should have a sexual harassment policy|url=https://legal.businessday.ng/2020/06/26/the-nba-should-have-a-sexual-harassment-policy/|access-date=2020-10-26|website=Legal Business|language=en-US|archive-date=2020-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027124300/https://legal.businessday.ng/2020/06/26/the-nba-should-have-a-sexual-harassment-policy/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|last=Services|first=Compiled from Wire|date=2018-05-25|title=Boko Haram victims face abuse by Nigerian army|url=https://www.dailysabah.com/africa/2018/05/25/boko-haram-victims-face-abuse-by-nigerian-army|access-date=2020-10-26|website=Daily Sabah|language=en|archive-date=2020-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029215846/https://www.dailysabah.com/africa/2018/05/25/boko-haram-victims-face-abuse-by-nigerian-army|dead-url=yes}}</ref> == Àwọn amì-ẹ̀yẹ rẹ̀ == Ní ọdún, wọ́n ka Ojigho mọ́ àwọn [[African Feminist Forum]] ní ilẹ̀ Adúláwọ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan nínú méjìdínlógún tí wọ́n jẹ́ ajàfẹ́tọ̀ọ́ àwọn obinrin ní ilẹ̀ Adúláwọ̀.<ref>{{Cite web|date=2015-05-04|title=18 Phenomenal African Feminists to Know and Celebrate » African Feminist Forum|url=http://www.africanfeministforum.com/18-phenomenal-african-feminists-to-know-and-celebrate-2/|access-date=2020-10-27|website=African Feminist Forum|language=en-US}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Ojigho, Osai}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1976]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Category:Nigerian women lawyers]] [[Category:Lawyers from Lagos]] [[Category:Nigerian human rights activists]] [[Category:Nigerian feminists]] [[Category:Lagos State University alumni]] [[Category:Alumni of the University of Wolverhampton]] 5xs1wh8sq5lzsi592pnvjj11q3om6tb Mushin 0 70937 639942 612789 2026-11-08T03:16:32Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639942 wikitext text/x-wiki {{merge|Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Muṣin}} [[File:Mushin LGA.png|thumb|Location of Mushin within [[Lagos Metropolitan Area]]]] [[Fáìlì:Market in Mushin, Lagos.jpg|thumb| Ọjà ni Mushin[[Fáìlì:Mushin Post office, Mushin Lagos.jpg|thumb|Mushin Post Office]]]] [[Fáìlì:Mushin first Post Office.jpg|thumb|Post Office Ti Mushin Àkọ́kọ́]] '''Muṣin''' ni ó jẹ́ ìlú olókìkí ati [[Agbègbè Ìjọba ìbílẹ̀]] kan ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó]].<ref name=nigeriacongress>{{cite web| title =Mushin| work =NigeriaCongress.org| url =http://www.nigeriacongress.org/FGN/administrative/lgadetails.asp?lg=Mushin| access-date =2007-04-08| archive-date =2021-01-11| archive-url =https://web.archive.org/web/20210111170333/http://www.nigeriacongress.org/FGN/administrative/lgadetails.asp?lg=Mushin| dead-url =yes}}</ref> Musin ni ó wà ní apá 10&nbsp;km àríwá Ìpínlẹ̀ Èkó, àti gẹ̀rẹ́-gẹ̀rẹ́ àríwá Ìpínlẹ̀ Èkó ojú-ọ̀nà tí ó lọ sí [[Ikeja]], Muṣin sì wà lara àwọn agbègbè tí èrò pọ̀ sí jùlọ ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó]] pẹ̀lú àwọn ilé olówó pọ́ọ́kú, bákan náà ni ètò ìmọ́-tótó agbègbè náà kò fi bẹ́ẹ̀ ja gaara. Àwọn ènìyàn tí wọ́n jẹ́ olùgbé ibẹ̀ ní àsìkò [[ètò ìkànìyàn]] ti ọdún 2006 ṣe fi múlẹ̀ jẹ́ 633,009. == Apèjúwe Muṣin àti àwọn ohun amáyé-derùn tó wà níbẹ̀== Lẹ́yìn tí orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] gbòmìnira ní ọdún 1960 kúrò lọ́wọ́ ìjọba àmúnisìn [[Britain]], ọ̀gọ̀ọ̀rọ̀ ènìyàn ni wọ́n fi àwọn ìlú ìgbèríko wọn sílẹ̀ láti wá ma gbé tàbí ṣiṣẹ́ ní àwọn ìlú ọláọ́làjú bíi Muṣin ní àsìkò náà, èyí sì mú kí apáọ̀jù èrò ó mú kí ìdọ̀tí ó pọ̀ láàrín ìlú, bẹ́ẹ̀ sì ni àwọn ilé Ìgbé kò fi bẹ́ẹ̀ tó àwọn olùgbé àwọn agbègbè yí mọ́. Ẹ̀wẹ̀, bí ọ̀làjú àti ìmọ̀ ṣe ń gorí ara wọn náà ni àwọn ilé-iṣẹ́ náà ń pọ̀ si, pàá pàá jùlọ ní Ìpínlẹ̀ Èkó àti agbègbè Muṣin, àwọn ilé-iṣẹ́ tí ó ń pèsè nkan bíi: [[aṣọ]] híhun, [[bàtà]] ṣíṣe, ìpèsè [[kẹ̀kẹ́ ológeere]] àti [[ọ̀kadà]], ba kan náà ni ilé-iṣẹ́ tí ó pèsè [[mílíkì oníyẹ̀fun]] àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ wà ní Muṣin, èyí mú kí àwọn ènìyàn ó pọ̀ tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ ní agbègbè náà. Láfikún, àwọn ilé-ẹ̀kọ́ jànkàn-jànkàn ati [[ilé ìwòsàn]] tí ó fi mọ́ ilé-ẹ̀kọ́ oríṣiríṣi ni wọ́n wà ní Muṣin. Púpọ̀ nínú àwọn olùgbé Mú sì ń ni wọ́n jẹ́ ọmọ ati elédè [[Yorùbá]] gẹ́gẹ́ bí èdè tí wọ́n ń sọ jùlọ. Àwọn ọ̀nà tí ó ń bọ̀ láti Èkó, [[Shomolu]] ati [[Ikeja]] ni wọ́n wọ inú Muṣin. <ref>{{Cite web|title = Mushin {{!}} Nigeria|url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/398880/Mushin|access-date = 2015-05-22}}</ref> ==Àlà Muṣin== Muṣin wà ní apá ará wà ní ojú títì márosẹ̀ Oshodi/Apapa tí ó lọ sí orí afárá [[Oshodi]], tí ó fi de [[Agege]] ní apá gúsù. Muṣin pààlà pẹ̀lú ìjọba ìbílẹ̀ [[Surulere]] ati Agége. ==Àwọn itọ́ka sí== {{Reflist}} ==Ìjásóde== {{Ibile Eko}} [[Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Èkó|Muṣin]] lv49a6s0gn4lw9vxyelkqxl83iker2q Mokalik 0 70970 639931 600445 2026-11-08T03:01:55Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639931 wikitext text/x-wiki {{Short description|2019 Nigerian comedy drama film by [[Kúnlé Afọláyan]]}} {{Infobox film | name = Mokalik | director = [[Kúnlé Afọláyan]] | producer = [[Kúnlé Afọláyan]] | screenplay = Tunde Babalola | story = [[Kúnlé Afọláyan]] | starring = Toni Afolayan<br>[[Fẹ́mi Adébáyọ̀]]<br>[[Tobi Bakare]] | music = Kentoxygen Egunjobi | cinematography = | editing = | studio = Golden Effects Pictures/Africa Magic | distributor = FilmOne | released = {{Film date|2019|05|31|df=y}} | runtime = 99 minutes | country = Nigeria | language = English<br>Yoruba | budget = | gross = ₦46.9million<ref name=cinema>{{Cite web|url=https://www.ceanigeria.com/box-office/2019-overall/122-top-20-wa-films-of-2019|title=TTop 20 films of 2019|publisher=Cinema Exhibitors Association of Nigeria|access-date=2021-05-08|archive-date=2020-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920142948/https://ceanigeria.com/box-office/2019-overall/122-top-20-wa-films-of-2019|dead-url=yes}}</ref> | based_on = }} '''''Mokalik''''' jẹ́ fíìmù apanilẹ́rìn-ín ti orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] tí ó jẹ́ elédè méjì tí a gbé jáde ní ọdún 2019. [[Kúnlé Afọláyan]] ni olùdarí àti ẹni tí ó gbé fíìmù yìí jáde. Fíìmù náà ṣe àfihàn Toni Afolayan tí ó ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀ eré ṣíṣe tí ó jẹ́ olú ẹ̀dá ìtàn lọ́kùnrin pẹ̀lú [[Fẹ́mi Adébáyọ̀]]. Fíìmù náà jáde ní ọjọ́ kọkànlélọ́gbọ̀n oṣù karùn-ún ọdún 2019, ó sì jẹ́ ìtẹ́wọ́gbà àwọn ará ìlú, kò ṣàìní àríwísí àwọn èèyàn.<ref>{{Cite web|title=Movie Review: Kunle Afolayan’s ‘Mokalik’ thrives on memory, not viewer satisfaction|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/365003-movie-review-kunle-afolayans-mokalik-thrives-on-memory-not-viewer-satisfaction.html|date=2019-11-24|language=en-GB|access-date=2020-05-06}}</ref><ref>{{Cite web|title=Box Office: Nigerian moviegoers spent N636 million in July but less than N20 million went to Nollywood|url=https://www.pulse.ng/bi/lifestyle/box-office-nigerian-moviegoers-spent-n636-million-in-july-but-less-than-n20-million/ds2eh4b|date=2019-08-06|website=www.pulse.ng|language=en-US|access-date=2020-05-06|archive-date=2020-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200118154013/https://www.pulse.ng/bi/lifestyle/box-office-nigerian-moviegoers-spent-n636-million-in-july-but-less-than-n20-million/ds2eh4b|dead-url=yes}}</ref> Àwọn Netflix ṣe ìtẹ́wọ́gbà fíìmù yìí ni osù Keje ọdún 2019, wọ́n sì ṣe àfihàn rẹ̀ ní ọjọ́ kìíní oṣù kẹsàn-án, ọdún 2019.<ref>{{Cite web|title=Kunle Afolayan's Mokalik, October 1, Now on Netflix|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/08/23/kunle-afolayans-mokalik-october-1-now-on-netflix/|last=editor|date=2019-08-23|website=THISDAYLIVE|language=en-US|access-date=2020-05-06}}</ref><ref>{{Cite web|title=Netflix acquires Kunle Afolayan’s ‘Mokalik’, others|url=https://punchng.com/netflix-acquires-kunle-afolayans-mokalik-others/|website=Punch Newspapers|language=en-US|access-date=2020-05-06}}</ref> Fíìmù náà ti wà lára àwọn fíìmù abẹ́ "Made in Africa" ní oṣù karùn-ún ọdún 2020 láti ọwọ́ Netflix tí wọ́n sì máa ṣe àgbéjáde rẹ̀.<ref>{{Cite web|title=Netflix highlights 100+ African titles in new 'Made in Africa' collection|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/netflix-highlights-100-african-titles-in-new-made-in-africa-collection/qkk9787|date=2020-05-05|website=Pulse Nigeria|language=en-US|access-date=2020-05-06}}</ref><ref>{{Cite web|title=Netflix celebrates Africa Day with Made in Africa collection|url=https://www.htxt.co.za/2020/05/04/netflix-celebrates-africa-day-with-made-in-africa-collection/|last=Lotz|first=Brendyn|date=2020-05-04|website=htxt.africa|language=en-GB|access-date=2020-05-06}}</ref> A tún yan fíìmù náà gẹ́gẹ́ bíi fíìmù tó dára jù lọ ní 2019 [[Durban]] International Film Festival. A sì tún ṣe àfihàn fíìmù yìí ní film festivals lóríṣiríṣi. == Àwọn Akópa == * [[Toni Afolayan]] bíi Ponmile * [[Fẹ́mi Adébáyọ̀]] bíi Mr. Ogidan * [[Wale Akorede]] bíi Baba Nepa * [[Charles Okocha]] bíi Emeka * [[Halimat Adegbola]] bíi Mama Goke * [[Tobi Bakare]] bíi Goke * [[Simi]] == Àwọn Ìtọ́kasí == 414u94fzkjnrew49ukwyfm5bgyhd2p8 Ìyálóde 0 71162 640132 611383 2026-11-08T09:54:26Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640132 wikitext text/x-wiki [[File:Iyalode.png|thumb| [[Oloye]] [[Alaba Lawson]], the Ìyálóde of Yorubaland.]] '''Ìyálóde''' jẹ́ obìnrin onípò gíga nínú ọ̀pọ̀ àwọn ìlú ìbílẹ̀ Yorùbá. Lóde òní, àwọn [[ọba]] ló ń fi obìnrin joyè Ìyálóde, àmọ́ lọ́dún 2002 Njoku ṣàlàyé pé láyé àtijọ́ nílẹ̀ Yorùbá, ìlànà ìyannisípò gẹ́gẹ́ bí Ìyálóde kò jẹ mọ́ ìpinnu ọba. Kàkà bẹ́ẹ̀, yálà a ó fi obìnrin joyè ìyálóde tàbí bẹ́ẹ̀ kọ́, dá lórí àṣeyọrí àti ìkópa nínú ìgbòkègbodò — ìyẹn ló mú wa bọlá fún un pàápàá tó bá dọ̀ràn ọrọ̀ ajé àti ìṣèlú. <ref>[http://www.oasisinternationaljournal.org/journals/2014/Arts%202014/Women%20in%20Nigeria%20History%20and%20Evaluation%20of%20the%20Place%20of%20and%20Values%20accorded%20to%20women%20in%20Nigeria.pdf "WOMEN IN NIGERIAN HISTORY: AN EVALUATION OF THE PLACE OF, AND VALUES ACCORDED TO WOMEN IN NIGERIA"] (PDF). ''Journal of Research in Arts and Social Science''. June 1, 2014. Retrieved 2018-08-03.</ref> == Ìtàn == Nítorí náà, nínú ìtàn, kì í wulẹ̀ ṣe pé Ìyálóde ń ṣojú fáwọn obìnrin ní àjọ ìgbìmọ̀, ṣùgbọ́n ó tún jẹ́ ọ̀kan lára olùdarí ìṣèlú àti ọrọ̀ ajé ní ìjọba ìbílẹ̀ Yorùbá. Nínú [[Ìtàn àròsọ|ìtàn àròsọ Yorùbá]], a tọ́ka sí i gẹ́gẹ́ bí "ọba obìnrin", àbá Ìyálóde ni ìjòyè máa ń jíròrò nípa ní ìgbìmọ̀. Lọ́dún 2017, Ọlátúnjí ti [[Tai Solarin University of Education|Yunifásítì Táí Ṣólàárín]] fi ojúṣe Ìyálóde wé ojú ìwòye ìṣègbèfábo lóde òní. Ó wá ṣàlàyé pé Ìyálóde ti ọ̀rúndún kọkàndínlógún, [[Efunroye tinubu|Ìyálóde Tinúbú]], jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tí wọ́n lọ́rọ̀ jù nílẹ̀ Yorùbá, ó sì kópa pàtàkì nínú ìpinnu ẹni tí yóò jọba nílùú méjèèjì [[Èkó]] - ibi tí ó fẹ́ ọba - àti nílẹ̀ [[Ẹ̀gbá]] - ibi tí ó ṣètìlẹ́yìn fún àwọn Ẹ̀gbá ẹlẹ́yà rẹ̀ nígbà ogun. <ref>[http://sonta.org/wp-content/uploads/2018/06/NTJ-Vol-17-2.pdf "FEMINISM AND THE CHANGE MANTRA IN AKINWUNMI ISOLA'S DRAMATIC TEXT OF MADAM EFUNROYE TINUBU: THE IYALODE EGBA"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180812022029/http://sonta.org/wp-content/uploads/2018/06/NTJ-Vol-17-2.pdf |date=2018-08-12 }} (PDF). ''A Journal of the Society of Nigeria Theatre Artists (SONTA)''. Retrieved 2018-08-03.</ref> Mosádomi sọ pé ipa tí Ìyálóde kó, kò mọ sọ́dọ̀ àwọn obìnrin nìkan, ṣùgbọ́n ó tún ní í ṣe pẹ̀lú gbogbo ìṣèlú, àṣà àti ẹ̀sìn Yorùbá. Ó mẹ́nu kan Tinúbú àti [[Ẹfúnṣetán Aníwúrà]] bí àpẹẹrẹ tó hàn gbangba. <ref>[http://www.ijhumas.com/ojs/index.php/kiuhums/article/download/203/189/ "CHIEFTAINCY TITLES IN YORUBALAND AND THEIR IMPLICATION FOR GROWTH AND TOLERANCE AMONG CHRISTIANS AND MUSLIMS"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728163912/http://www.ijhumas.com/ojs/index.php/kiuhums/article/download/203/189/ |date=2020-07-28 }}. ''LUMINA''.</ref> <ref>[http://www.africaknowledgeproject.org/index.php/jenda/article/view/682 "The Yoruba Iyalode"]. ''A Journal of Culture and African Women Studies''. Retrieved 2018-08-03.</ref> Sofola (1991) jẹ́rìí sí ọ̀rọ̀ yìí, ní sísọ pé “Bó ti wù kí ọba lágbára tó, kò lè gbapò Ìyálóde láéláé”. Gẹ́gẹ́ bí Ọ̀jọ̀gbọ́n Ọláṣùpọ̀ ṣe sọ, àṣẹ tí Ìyálóde pa lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà lóde òní ò pọ̀ bí i ti tẹ́lẹ̀. [[Aláàfin|Aláàfin Ọ̀yọ́]], [[Lamidi Adeyemi III|Làmídì Adéyẹmí]], tọ́ka sí ìparun àṣà tìtorí àṣà “ìgbàlódé” gẹ́gẹ́ bí èrèdí ìṣẹ̀lẹ̀ náà. Ó rántí pé láàárín àwọn ìgbìmọ̀ olùdarí, àwọn obìnrin ní ipò pàtàkì tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀. <ref>Okwuofu, Osheye (October 25, 2017). [http://thenationonlineng.net/alaba-lawson-making-iyalode-yoruba-land/ "Alaba Lawson: The making of Iyalode of Yoruba land"]. Retrieved 2018-08-03.</ref> Bí àpẹẹrẹ, wọ́n ní Tinúbú lẹ́nu láwùjọ tó bẹ́ẹ̀ gẹ́ẹ́ tí ó dá [[Ọba ìlú Èkó]] dúró kó má ṣe fi Èkó lé àwọn Gẹ̀ẹ́sì lọ́wọ́ fún ìgbà díẹ̀. == Ìyálóde ìsinsìnyí == [[Oba (adari)|Olóyè]] [[Alaba Lawson|Àlàbá Lawson]] ni Ìyálóde ilẹ̀ Yorùbá nísinsìnyí[[Aláàfin|, Aláàfin Ọ̀yọ́]] ló fi í joyè yìí lọ́dún 2008. <ref>Seye, Kehinde (May 16, 2017). [http://www.citypeopleonline.com/life-iyalode-egbaland-yorubaland-%E2%80%A2city-people-spends-2-hours-iyalode-alaba-lawson/ "LIFE AS IYALODE OF EGBALAND & YORUBALAND, •CITY PEOPLE SPENDS 2 HOURS WITH IYALODE ALABA LAWSON"]. ''City People''. Retrieved 2018-08-03.</ref> Ṣáájú ìyẹn, Ìyálóde ilẹ̀ Ẹ̀gbá ni. == Àwọn ìtọ́kasí ==   [[Ẹ̀ka:Obìnrin ní Nàìjíríà]] <references /> [[Ẹ̀ka:Ìṣèlú Yorùbá]] [[Ẹ̀ka:Orúkọ oyè]] [[Ẹ̀ka:Ìṣèlú]] bgekit9013b0metnchvi8ufkbfmpx77 Olumide Makanjuola 0 71163 639972 634276 2026-11-08T04:46:32Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639972 wikitext text/x-wiki A bí '''Olumide Makanjuọla''' ní ọjọ́ keje oṣù kẹfà ọdún. Ó jẹ ọmọ bibi orilẹ-ede [[Nàìjíríà|Naijiria]], o si tun jẹ a ja fun ẹtọ ọmọniyan<ref>https://brittlepaper.com/2020/07/the-nigeria-prize-for-difference-and-diversity-announces-judges-and-advisory-council/</ref>. On s'ọtan ni<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://therustintimes.com/tag/olumide-makanjuola/ |access-date=2021-09-02 |archive-date=2021-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195539/https://therustintimes.com/tag/olumide-makanjuola/ |dead-url=yes }}</ref>, bakanna lo si je agbẹjọro fun agbekalẹ ti a n pe ni LGBTQI<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://guardian.ng/contributors/olumide-makanjuola/ |access-date=2021-09-02 |archive-date=2021-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195932/https://guardian.ng/contributors/olumide-makanjuola/ |dead-url=yes }}</ref><ref>https://businessday.ng/enterpreneur/article/business-must-think-beyond-profit-and-start-to-focus-on-people/</ref> ati gbajugbaja olokoowo. Oun ni oludari agba fun The Initiative for Equal rights (TIERS)<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.pulse.ng/bi/lifestyle/olumide-makanjuola-a-nigerian-activist-shares-his-views-on-women-and-lgbti-rights-in/kt6qrfx |access-date=2021-09-02 |archive-date=2021-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624221138/https://www.pulse.ng/bi/lifestyle/olumide-makanjuola-a-nigerian-activist-shares-his-views-on-women-and-lgbti-rights-in/kt6qrfx |dead-url=yes }}</ref>, ile iṣẹ yii lo n ja fun iṣe deede ninu ẹtọ eniyan lawujọ ati pe lọwọlọwọ bayii, oun ni oludari eto fun Initiative Sankofa d’Afrique de l’Ouest (ISDAO) ti o je ile-iṣẹ ni agbegbe ti Faranse ni Afrika to ṣe aduroti fun awọn ẹgbẹ to n se agbatẹru ati atilẹyin fun awujọ ti ko ni iwa ipa ati irẹnijẹ laarin gbogbo awọn ara ilu, wọn ṣe eyi pẹlu iranlọwọ owo fun awọn irufẹ ile-iṣẹ bayii ni orilẹ-ede kọọkan<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.isdao.org/isdao-is-excited-to-announce-the-appointment-of-our-first-director-of-programs-olumide-makanjuola/ |access-date=2021-09-02 |archive-date=2021-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210708103745/https://www.isdao.org/isdao-is-excited-to-announce-the-appointment-of-our-first-director-of-programs-olumide-makanjuola/ |dead-url=yes }}</ref><ref>https://punchng.com/dont-do-good-things-just-for-accolades-olumide-makanjuola/{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Ni ọdun 2016, Makanjuọla gba ami ẹyẹ ọba'binrin fun awọn ọdọ to wa ni ipo aṣaaji ([[Queen’s Young Leaders Award]]) lori iṣẹ rẹ laarin LGBTI+<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.queensyoungleaders.com/awardee/olumide-femi-makanjuola/ |access-date=2021-09-02 |archive-date=2020-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627083446/https://www.queensyoungleaders.com/awardee/olumide-femi-makanjuola/ |dead-url=yes }}</ref> pẹlu awon agbegbe/adugbo, oun si ni o gba ami ẹyẹ fun ẹni ti o yẹ fun ọjọ ola ni ọdun 2012<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://ynaija.com/nominees-bowing-ministerial-screening-photos/ |access-date=2021-09-02 |archive-date=2021-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902151937/https://ynaija.com/nominees-bowing-ministerial-screening-photos/ |dead-url=yes}}</ref> ni ipo ẹni ti o le ṣe oniduro ti o da'nto (Future awards nominee in the best Use of Advocacy). Awọn iṣẹ ti Makanjuọla ṣe wọnyi ti fi ọpọlọpọ anfaani kun iṣẹ ẹtọ ọmọniyan ni orilẹ-ede Naijiria nipase LGBTIQ, a si ka a kun ẹni ti o bẹrẹ iṣẹ lori bi a ti le dẹkun ifẹtọ-ẹni dun ni nipasẹ LGBTIQ<ref>https://www.bellanaija.com/2017/12/the-initiative-for-equal-rights/</ref>. === Ètò ẹ̀kọ́ === Makanjuọla kẹkọ gba imo nipa amojuto okoowo lati ile-ẹkọ imo nipa ijinlẹ nipa okoowo ni ipinlẹ Ogun, ni orilẹ-ede Naijiria, ([[Ìpínlẹ̀ Ògùn|Ogun state]] Institute of Technology). Ìmọ̀ nipa ete bi a ṣe le e sẹ amojuto lati Yunifasiti Anglia Ruskin (Strategic Project management at Anglia Ruskin University) ati ẹkọ ipilẹ nipa amojuto iṣe akanṣe lati Yunifasiti ti ilu ọba (introduction project management certificate at City University London)<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://ynaija.com/standing-tide-olumide-makanjuola-making-world-safer-lgbts/ |access-date=2021-09-02 |archive-date=2021-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902154344/https://ynaija.com/standing-tide-olumide-makanjuola-making-world-safer-lgbts/ |dead-url=yes}}</ref>. === ''Àwọn Ìtọ́kasí'' === 37jz40p2fshgxm8ywh57pk92zhtje4e Akudo Oguaghamba 0 71169 639710 638571 2026-11-07T19:59:33Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639710 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Akudo Oguaghamba | image = | caption = | birth_name = Akudo Oguaghamba | nationality = [[Nàìjíríà]] | occupation = A jà fẹ́tọ́ ọmọnìyàn àti Olùkọ́ | education = [[University of Nigeria]] [[Nsukka]] }} '''Akudo Oguaghamba''' ni ó jẹ́ a jà fẹ́tọ́ ọmọnìyàn, olùkọ́ ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] tí ó ti kọ ìwé ìwádí nípa ẹ̀tọ́ àwọn LGBTQ.<ref>{{Cite web|title=Pamela Adie|url=https://9jafeminista.wordpress.com/tag/pamela-adie/|access-date=2021-06-16|website=9jafeminista|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=AKUDO OGUAGHAMBA|url=https://equitas.org/wp-content/uploads/2017/05/Akudo-O.jpg|access-date=2021-06-16|website=Equitas|language=en-US}}</ref> Òun ni olùdásílẹ̀ àjọ'' Women's Health and Equal Rights'' (WHER)<ref>{{Cite web|date=2018-04-04|title=Nigerian site invites reports of human rights abuses|url=https://nostringsng.com/nigerian-site-invites-reports-human-rights-abuses/|access-date=2021-06-16|website=NoStringsNG – Voice of LGBTQ+ Nigeria|language=en-US|archive-date=2021-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20211005041815/https://nostringsng.com/nigerian-site-invites-reports-human-rights-abuses/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://grantcraft.org/content/blog/stronger-together-an-activist-funder-dialogue-on-resourcing-young-feminist/ |title=Stronger Together: An Activist-Funder Dialogue on Resourcing Young Feminist Organization |last1=Johnson |first1=Ruby |last2=Sanjuan |first2=Ledys |date=November 16, 2017 |website=GrantCraft |access-date=July 20, 2021 |archive-date=August 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801194249/https://grantcraft.org/content/blog/stronger-together-an-activist-funder-dialogue-on-resourcing-young-feminist/ |dead-url=yes}}</ref> ó sì tún jẹ́ ọ̀kan kan ṣoṣo lára àwọn olùdásílẹ̀ ''PAN-AFRICAN ILGA'' (International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association) ati ''EQUITAS'' – International Centre for Human Rights<ref>{{Cite web|date=2017-05-16|title=Empowering Sexual Minority Women in Nigeria|url=https://equitas.org/empowering-sexual-minority-women-nigeria/|access-date=2021-06-16|website=Equitas|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2014-04-07|title=Press Release: Pan Africa ILGA Hosts a Regional Conference In Kenya 2014|url=https://ilga.org/press-release-pan-africa-ilga-hosts-a-regional-conference-in-kenya-2014|access-date=2021-06-16|website=ILGA|language=en|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195403/https://ilga.org/press-release-pan-africa-ilga-hosts-a-regional-conference-in-kenya-2014|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|date=2015-05-15|title=Why Lesbian and Bisexual Women Should Be Visible On LGBT Rights Advocacy In Nigeria - Akudo Oguaghamba|url=https://www.whereloveisacrime.org/why-lesbian-and-bisexual-women-should-be-visible-on-lgbt-rights-advocacy-in-nigeria/|access-date=2021-06-16|website=Where Love is a Crime|language=en|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624223826/https://www.whereloveisacrime.org/why-lesbian-and-bisexual-women-should-be-visible-on-lgbt-rights-advocacy-in-nigeria/|dead-url=yes}}</ref> Oguaghamba jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ jáde ilé-ẹ̀kọ́ [[University of Nigeria]], [[Nsukka|Nsuuka]]<ref>{{Cite web|last=admin|title=2016-2017-POSTGRADUATE-ADMISSION-TO-VICE-CHANCELLOR|url=https://www.unn.edu.ng/wp-content/uploads/2016/12/2016-2017-POSTGRADUATE-ADMISSION-TO-VICE-CHANCELLOR-2.pdf|url-status=live|website=UNN|access-date=2021-09-02|archive-date=2021-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210924030753/https://www.unn.edu.ng/wp-content/uploads/2016/12/2016-2017-POSTGRADUATE-ADMISSION-TO-VICE-CHANCELLOR-2.pdf|dead-url=yes}}</ref> ==Àwọn ìtọ́ka sí== s547dp6hkarrdiz3s0fit5jg6u7yvn8 Logan February 0 71191 639906 638468 2026-11-08T02:12:36Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639906 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = Logan February | honorific_suffix = | image = File:Logan February.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = {{bda|23 April 1999|df=yes}} | birth_place = [[ìpínlẹ̀ Anambra]] | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline}} --> | monuments = | nationality = [[Nàìjíríà]] | other_names = | education = | alma_mater = [[University of Ibadan]] | occupation = Poet, LGBTQ activist, singer, songwriter, music reviewer | years_active = 2016–present | employer = | organization = | agent = | known_for = Poerty, LGBTQ Activism, and Music review | notable_works = ''In the Nude'', 2019. | style = | television = | partner = | children = | parents = | relatives = | awards = | website = {{URL|https://www.loganfebruary.com/}} }} '''Logan February''' tí wọ́n bí ní ọdún 1999 jẹ́ akéwì, alágbéyẹ̀wò orin, alápilẹ̀kọ, akọrin, olórin ati ajìjàngbara fún àwọn LGBTQ. ==Ibẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀ == Wọ́n bí Logan February ní [[Ìpínlẹ̀ Anámbra]] ní ọjọ́ kẹ̀tàlélógún oṣù kẹrin ọdún 1999, ó sì dàgbà sí ìlú [[Ìbàdàn]]. Ó kẹ́kọ́ nípa [[psychology]] ní ilé-ẹ̀kọ́ [[Yunifásítì ìlú Ìbàdàn]].<ref>{{cite web |title=Painted Blue With Saltwater by Logan February |url=https://www.indolentbooks.com/painted-blue-with-saltwater-by-logan-february/ |publisher=Indolent Books |date=28 February 2018 |accessdate=2020-07-24 |archive-date=2020-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724132818/https://www.indolentbooks.com/painted-blue-with-saltwater-by-logan-february/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |last1=Bivan |first1=Nathaniel |title=The Last Good Book I Read... |url=https://www.dailytrust.com.ng/the-last-good-book-i-read-24.html |website=Daily Trust |date=11 January 2020 |accessdate=2020-07-24 |archive-date=2020-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724182310/https://www.dailytrust.com.ng/the-last-good-book-i-read-24.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite news |last1=Mordi |first1=Melissa |title=Logan February: Poet "In Glorious Bloom" |url=https://guardian.ng/life/logan-february-poet-in-glorious-bloom/ |work=The Guardian Nigeria |date=13 May 2019 |accessdate=2020-07-24 |archivedate=2020-11-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201128190253/https://guardian.ng/life/logan-february-poet-in-glorious-bloom/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |last1=Gänsler |first1=Katrin |title=Literaturfestival in Lagos: Rückbesinnung auf Herkunft und Identität |date=27 October 2019 |url=https://www.dw.com/de/literaturfestival-in-lagos-r%C3%BCckbesinnung-auf-herkunft-und-identit%C3%A4t/a-51008430 |publisher=Deutsche Welle |language=de-DE |accessdate=2020-07-24}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Bio|url=https://www.loganfebruary.com/bio/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204200826/https://www.loganfebruary.com/bio/|archive-date=2020-12-04|access-date=2020-11-19|website=Logan February|language=en-US|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|last=February|first=Logan|date=|title=Original Logi Bear (@LoganFebruary)|url=https://twitter.com/loganfebruary/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-11-19|website=[[Twitter]]|language=en}}</ref> == Iṣẹ́ rẹ̀ == Òun ni ònkọ́wé ''In the Nude'', tí wọ́n gbé jáde ní ọdún 2019 lábẹ́ ilé-iṣẹ́ '' Ouida Poetry'' àti ''Mannequin in the Nude'' tí wọ́n gbé jáde ní abẹ́ ilé iṣẹ́ ìtẹ̀wé ''PANK Books'' ní orílẹ̀-èdè in [[Amẹ́ríkà]].<ref>{{cite book |last1=February |first1=Logan |title=Mannequin in the nude |date=15 March 2019 |publisher=Pank Books |location=USA |isbn=978-1948587075 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=tPSwvgEACAAJ |accessdate=2020-07-24}}</ref> Òun àti ẹnìkan ni wọ́n pawọ́ pọ̀ kọ [[ìwé]] tí wọ́n pe ní ''Painted Blue with Saltwater'' ní ọdún 2018.<ref>{{cite book |last1=February |first1=Logan |title=Painted blue with saltwater |date=15 December 2017 |publisher=Indolent Books |location=USA |isbn=9781945023088| url=https://books.google.com/books?id=-ro3swEACAAJ |accessdate=2020-07-24}}</ref> wọ́n sì kọ ''How to Cook a Ghost'' ní ọdún 2017 tí wọ́n gbé jáde lábẹ́ ilé-iṣẹ́ ìtẹ̀wé ''Glass Poetry Press''.<ref>{{cite book |last1=February |first1=Logan |editor1-last=Frame |editor1-first=Anthony |title=How to cook a ghost |date=15 August 2017 |publisher=Glass Poetry Press |location=USA |isbn=978-0997580532 |url=https://www.google.com.ng/search?tbo=p&tbm=bks&q=bibliogroup:%22Glass+chapbook+series%22&source=gbs_metadata_r&cad=3 |accessdate=2020-07-24}}</ref> Logan jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tí wọ́n yàn fún amì-ẹ̀yẹ [[Pushcart Prize|Pushcart]] fún àkójọ iṣẹ́ wọn bíi ''Mannequin in the Nude'' níbi ìdíj [[Kwame Dawes#African Poetry Book Fund|African Poetry Book Fund]]. Wọ́n sì tún yàn án fún àmì-ẹ̀yẹ ''[[Brittle Paper]]''.<ref>{{cite news |title=The Top 15 Debut Books of 2019 |url=https://brittlepaper.com/2020/01/the-top-15-debut-books-of-2019/ |work=[[Brittle Paper]] |date=29 January 2020 |accessdate=2020-07-24}}</ref><ref>{{cite web |title=Logan February |url=https://globalpoetics.org/logan-february/ |website=Global Poetics Project |publisher=Global Poetics |date=11 July 2019 |accessdate=2020-07-24 |archive-date=2020-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724131021/https://globalpoetics.org/logan-february/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Tjawangwa (TJ) Dema Named Winner of 2018 Sillerman First Book Prize for African Poets |url=https://africanpoetrybf.unl.edu/tjawangwa-tj-dema-named-winner-of-2018-sillerman-first-book-prize-for-african-poets/ |website=African Poetry Book Fund |access-date=2021-09-09 |archive-date=2021-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210909151742/https://africanpoetrybf.unl.edu/tjawangwa-tj-dema-named-winner-of-2018-sillerman-first-book-prize-for-african-poets/ |dead-url=yes }}</ref> Gẹ́gẹ́ bí ajìjàngbara fún LGBTQ ní orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]], òun ni alápilẹ̀kọ fún [https://web.archive.org/web/20210909151752/https://ynaija.com/tag/pride-month/ "There Is Hope"] lásìkò ìpàdé [[LGBT Pride Month|Pride month]] ní ọdún 2020 fún búlọ́gì [[YNaija|Ynaija]]<ref>{{cite news |title=#YNaijaNonBinary: 'There is Hope', A Note from the Guest Editor, Logan February |url=https://theworldnews.net/ng-news/ynaijanonbinary-there-is-hope-a-note-from-the-guest-editor-logan-february |agency=World News |date=2020-06-05 |accessdate=2020-07-27}}</ref> == Àwọn ìwé rẹ̀== * ''How to Cook a Ghost'' (2017) * ''Painted Blue with Saltwater'' (2018) * ''In the Nude'' (2019) ==Àwọn Ìtọ́kasí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:February, Logan}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1999]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Category:21st-century Nigerian poets]] [[Category:Nigerian editors]] [[Category:University of Ibadan alumni]] [[Category:Queer literature]] [[Category:Writers from Ibadan]] [[Category:LGBT people from Nigeria]] [[Category:Non-binary writers]] [[Category:Non-binary musicians]] [[Category:Non-binary activists]] o9mf1dmeug5j2qbpfblyl4vpxy1t779 Vincent Desmond 0 71199 640080 620053 2026-11-08T08:09:06Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640080 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Vincent Desmond | other_names = | birth_name = Vincent Desmond | birth_date = | birth_place = | nationality = [[Nàìjíríà]] | alma_mater = | occupation = Human Rights Activist, popular culture journalist, editor, writer, queer Advocate | years_active = | known_for = Human Rights Activism, LGBTIQ Advocacy, Pop Culture, Journalism, | title = Human Rights Activist, Culture journalist, Editor-in-Chief | children = | website = https://www.desmondvincent.me/ }} '''Vincent Desmond'''jẹ́ oníṣẹ́ ìròyìn tí ó jọ mọ́ àṣà, ònkọ̀tàn, olóòtú ati olùpolongo ẹ̀tọ́ àwọn LGBTQ tí ó fi [[Ìpínlẹ̀ Èkó]] ṣe ibùgbé ní orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]].<ref>{{Cite web|title=Vincent Desmond|url=https://www.okayafrica.com/u/vincentdesmond|access-date=2021-09-04|website=runner|language=en|archive-date=2021-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210924214530/https://www.okayafrica.com/u/vincentdesmond|dead-url=yes}}</ref> Òun ni olóòtú àgbà fún [[ìwé-ìròyìn]] olóṣooṣù nípa oge ṣíṣe kan tí wọ́n pe ní ''[[A Nasty Boy]]'' tí ọ̀gbẹ́ni [[Richard Akuson]] tí ó jẹ́ oníṣẹ́ ìròyìn àti amòfin da sílẹ̀ ní ọdún 2017.<ref>{{Cite web|date=2020-01-02|title=A Nasty Boy Founder Richard Akuson Announces Vincent Desmond as New Editor & Publisher {{!}} Exclusive & Interview|url=https://brittlepaper.com/2020/01/a-nasty-boy-founder-richard-akuson-announces-vincent-desmond-as-new-editor-publisher-exclusive-interview/|access-date=2021-09-04|website=Brittle Paper|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-09-14|title='A Nasty Boy' Is the Gender-Noncomforming Magazine Turning Nigerian Conservatism On Its Head|url=https://www.okayafrica.com/style-a-nasty-boy-gender-nonconforming-publication-turning-nigerian-conservatism-head/|access-date=2021-09-04|website=OkayAfrica|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Wheeler|first=André-Naquian|date=2017-08-01|title='a nasty boy' magazine is challenging what masculinity means in nigeria|url=https://i-d.vice.com/en_uk/article/a3vvgg/a-nasty-boy-magazine-is-challenging-what-masculinity-means-in-nigeria|access-date=2021-09-04|website=i-D|language=en|archive-date=2021-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210904063054/https://i-d.vice.com/en_uk/article/a3vvgg/a-nasty-boy-magazine-is-challenging-what-masculinity-means-in-nigeria|dead-url=yes}}</ref> Vincent ti ke onírúurú àpilẹ̀kọ fún àwọn ìwé ìròyìn tí wọ́n ń tẹ̀ jáde, ati ti orí ẹ̀rọ ayélujára tí wọ́n ṣe àgbéyẹwò ati akọsílẹ̀ nípa ẹ̀yà ara ìbálòpọ̀ ọmọnìyàn, àṣà tó gbajúmọ̀, ige, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.<ref name=":0" /> == Ìgbé ayé rẹ̀== Ní ọdún 2020, ó fi ìmọ̀sílára rẹ̀ hàn lórí [[ọmọ]] bíbí àti jíjẹ́ òbí lórí ìkànì [[Microblogging|micro blogging site]]; níbi tí ó ti sọ wíp ''“gẹ́gẹ́ bí ìròrí tèmi, kí á ma bímọ jẹ́ ìwà ìmọ̀ tara ẹni nìkan.'' '' ìdí ni wípé òbí ń bí odidi ọmọ ènìyàn míràn wá sáyé láti wá ma kópa nínú làásìgbò ayé. Níotí kí ni? Ṣé nítorí kí ó lè wá ma jà sí ẹ̀tọ́? Ṣé nítorí wípé ó tó ni tàbí ó tọ́?" ''<ref>{{Cite web|last=Dace|date=2020-05-11|title=“Having kids is a very selfish thing” – Nigerian gay writer, Vincent Desmond|url=https://www.tobivibes.ng/having-kids-is-a-very-selfish-thing-nigerian-gay-writer-vincent-desmond/|access-date=2021-09-04|website=TobiVibes|language=en-US|archive-date=2021-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210904101355/https://www.tobivibes.ng/having-kids-is-a-very-selfish-thing-nigerian-gay-writer-vincent-desmond/|dead-url=yes}}</ref> == Awọn amì-ẹ̀yẹ rẹ̀== Àwọn àjọ TIERS Nigeria fun ní àmì-ẹ̀yẹ ''Young Trailblazer of the Year'' ní ọdún 2020 .<ref>{{Cite web|last=TIERsadmin|date=2020-10-30|title=Nominate Persons for the 2020 Freedom Awards|url=https://theinitiativeforequalrights.org/freedomawards20/|access-date=2021-09-04|website=TIERS|language=en-US|archive-date=2021-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210904091242/https://theinitiativeforequalrights.org/freedomawards20/|dead-url=yes}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|date=2020-02-13|title=Hidden Gems: Vincent Desmond Isn’t Afraid To Tell The Stories Others Won’t|url=https://www.morebranches.com/hidden-gem-vincent-desmond/|access-date=2021-09-04|website=MoreBranches|language=en-US}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-12-26|title=The 2020 Freedom Awards Honour LGBTQ & Feminist Advocates|url=https://opencountrymag.com/the-2020-freedom-awards-honour-advocates-for-lgbtq-feminist-causes/|access-date=2021-09-04|website=Open Country Mag|language=en-US}}</ref> Wọ́n yàn án mọ́ àwọn tí wọ́n fẹ́.fún ní amì-ẹ̀yẹ “The 150 Most Interesting Nigerians in Culture in 2019" láti ọwọ́ RED Media Africa.<ref>{{Cite web|last=Editor|date=2020-01-01|title=Chude Jideonwo’s list of the 150 most interesting people in the culture [2019] » YNaija|url=https://ynaija.com/chude-jideonwos-list-of-the-150-most-interesting-people-in-the-culture-2019/|access-date=2021-09-04|website=YNaija|language=en-GB}}</ref> == Àwọn ìtọ́ka sí == m3wrdzl39dks5q380rbippiwhh22529 A Nasty Boy 0 71210 639657 606249 2026-11-07T19:15:56Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639657 wikitext text/x-wiki '''A Nasty Boy''' [https://www.instagram.com/anastyboy_/ A Nasty Boy] jẹ́ [[ìwé ìròyìn]] àkọ́kọ́ kan tí wọ́n da sílẹ̀ ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kejì ọdún 2017, tí ó da lè ọ̀tọ̀ nípa àwọn LGBTQ ní orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]]. Ìwé yí ni ó ń sọ nípa ìtàn, ìrírí ati àkòrí ọ̀rọ̀ nípa bí àwùjọ oríṣiríṣi ní orílẹ̀-èdè agbáyé ṣe ń dẹ́yẹ sí àwọn LGBTQ, pẹ̀lú bí àwọn orílẹ̀-èdè míràn ṣe fòfin dè wọ́n.[[Ìwé ìròyìn]]'' A Nasty Boy'' ni ọgbàẹ́ni [[Richard Akuson]] tí ó jẹ́ agbẹjọ́rò, oníṣẹ́ ìròyìn tí ó jọ mọ́ oge, ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]]. Ní inú oṣù kẹfà ọdún 2017, wọ́n ṣe àfihàn àpilẹ̀kọ A Nasty Boy nínú [[CNN]] [https://www.cnn.com/2017/06/13/africa/nigerian-magazine-a-nasty-boy/index.html article]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2017/06/13/africa/nigerian-magazine-a-nasty-boy/index.html|title=Is this Nigeria's most controversial magazine?|first=Torera |last=Idowu|website=CNN|access-date=2019-09-17}}</ref> fún ayé rí. Lẹ́yìn èyí, Soon, [https://www.dazeddigital.com/artsandculture/article/36549/1/a-nasty-boy-get-to-know-nigerias-most-controversial-fashion-mag Dazed] declared<ref>{{Cite web|url=https://www.dazeddigital.com/artsandculture/article/36549/1/a-nasty-boy-get-to-know-nigerias-most-controversial-fashion-mag|title=Get to know Nigeria's most controversial fashion magazine|last=Dazed|date=2017-06-29|website=Dazed|language=en|access-date=2019-09-17}}</ref> ìwé ìròyìn náà di gbajú-gbajà láàrín àwọn ìwé ìròyìn àtìgbà-dégbà tí ó da lè orí [[Vogue (magazine)|Vogue]]<ref>{{Cite web|url=https://www.vogue.com/article/recommended-reading-fall-books-vogue-editors|title=What Vogue Editors Will Be Reading This Fall|website=Vogue|language=en|access-date=2019-09-18}}</ref> Oríṣiríṣi àwọn olóòtú ni wọ́n fi A Nasty Boy sí ara àwọn àkòjọ ìwé tíbwọ́n pè ní ''What to Read this Fall'' , látàrí èyí, ìwé ìròyìn yí ti ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ [[ènìyàn]] tí wọ́n ka ìwé wọn lórí [https://www.theguardian.com/global-development/2017/nov/16/nigerias-nasty-boy-if-a-man-wants-to-crossdress-he-cant-live-an-open-life The Guardian],<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/global-development/2017/nov/16/nigerias-nasty-boy-if-a-man-wants-to-crossdress-he-cant-live-an-open-life|title=Nigeria's Nasty Boy: 'People in my law class thought I worked for a porn site'|last=Akinwotu|first=Emmanuel|date=16 November 2017|website=The Guardian|url-status=live|access-date=17 September 2019}}</ref> [https://www.bbc.com/news/av/world-africa-41118413/a-nasty-boy-the-nigerian-magazine-breaking-gender-taboos BBC],<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/av/world-africa-41118413/a-nasty-boy-the-nigerian-magazine-breaking-gender-taboos|title=The male models wearing dresses in Nigeria|website=BBC News|language=en|access-date=2019-09-17}}</ref> [https://observers.france24.com/en/20170922-new-magazine-nigeria-breaking-boundaries-gender-norms The Observer],<ref>{{Cite web|url=https://observers.france24.com/en/20170922-new-magazine-nigeria-breaking-boundaries-gender-norms|title=The new magazine in Nigeria daring to subvert gender norms|website=The France 24 Observers|language=en|access-date=2019-09-18}}</ref> [https://web.archive.org/web/20180201045836/https://www.1843magazine.com/culture/what-the-world-is-reading/nigerias-sexual-revolution The Economist], [https://i-d.vice.com/en_us/article/a3vvgg/a-nasty-boy-magazine-is-challenging-what-masculinity-means-in-nigeria i-D] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180501003958/https://i-d.vice.com/en_us/article/a3vvgg/a-nasty-boy-magazine-is-challenging-what-masculinity-means-in-nigeria |date=2018-05-01 }},<ref>{{Cite web|url=https://i-d.vice.com/en_us/article/a3vvgg/a-nasty-boy-magazine-is-challenging-what-masculinity-means-in-nigeria|title='a nasty boy' magazine is challenging what masculinity means in nigeria|last=Wheeler|first=André-Naquian|date=August 1, 2017|website=i-D|url-status=live|access-date=September 17, 2019|archive-date=May 1, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180501003958/https://i-d.vice.com/en_us/article/a3vvgg/a-nasty-boy-magazine-is-challenging-what-masculinity-means-in-nigeria|dead-url=yes}}</ref> [https://www.okayafrica.com/style-a-nasty-boy-gender-nonconforming-publication-turning-nigerian-conservatism-head/ OkayAfrica], [https://www.mic.com/articles/183984/this-nigerian-fashion-magazine-is-dedicated-to-dismantling-gender-stereotypes Mic],<ref>{{Cite web|url=https://www.mic.com/articles/183984/this-nigerian-fashion-magazine-is-dedicated-to-dismantling-gender-stereotypes|title=This Nigerian fashion magazine is dedicated to dismantling gender stereotypes|website=Mic|language=en|access-date=2019-09-18}}</ref> àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. == Àwọn iṣẹ́ àkànṣe wọn == '''Championing Diversity''' Ní ọdún 2017, A Nasty Boy pẹ́lú [[WeTransfer]] àti creative network, ṣe agbékalẹ̀ ''The Dots'' láti ṣe awárí ẹ̀bùn ọpọlọ àwọn LGBTQ lágbàáyé. '''Nasty 40 List''' Ní ọdún 2018, A Nasty Boy's [https://www.okayafrica.com/a-nasty-boy-magazines-creative-class-of-2018-highlights-40-african-creatives-who-are-disrupting-the-status-quo/ inaugural list] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921064940/https://www.okayafrica.com/a-nasty-boy-magazines-creative-class-of-2018-highlights-40-african-creatives-who-are-disrupting-the-status-quo/ |date=2020-09-21 }},<ref>{{Cite web|url=https://www.okayafrica.com/a-nasty-boy-magazines-creative-class-of-2018-highlights-40-african-creatives-who-are-disrupting-the-status-quo/|title=A Nasty Boy Magazine's 'Creative Class of 2018' Highlights 40 African Creatives Who Are Disrupting the Status Quo|date=2017-10-16|website=OkayAfrica|language=en|access-date=2019-09-18|archive-date=2020-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921064940/https://www.okayafrica.com/a-nasty-boy-magazines-creative-class-of-2018-highlights-40-african-creatives-who-are-disrupting-the-status-quo/|dead-url=yes}}</ref> àtẹ̀jáde ọdún náà ṣe àgbéjáde àwọn ẹlẹ́bùn ọpọplọ ogójí tí wọ́n lòdì sí ìgbésẹ̀ àwọn LGBTQ nípa lílo àwòrán yíyà, àpilẹ̀kọ àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Lára àwọn tí wọ́n wà ní orí àtòjọ wọn ni Ruth Ossai, Adebayo Oke Lawal, Papa Oppong, Yagazie Emezi, àti Rich Mnisi. '''New Leadership''' Ní inú oṣù kíní ọdún 2020, olùdásílẹ̀ ìwé náà [[Richard Akuson]] fi léde wípé ìwé ìròyìn náà ni [[Vincent Desmond]] ẹni tí ó jẹ́ oníṣẹ́ẹ́ ìròyìn tí ó gba amì-ẹ̀yẹ yóò jẹ́ olóòtú àgbà tuntun fún ìwé náà.<ref>{{Cite web|date=2020-01-02|title=A Nasty Boy Founder Richard Akuson Announces Vincent Desmond as New Editor & Publisher {{!}} Exclusive & Interview|url=https://brittlepaper.com/2020/01/a-nasty-boy-founder-richard-akuson-announces-vincent-desmond-as-new-editor-publisher-exclusive-interview/|access-date=2020-07-07|website=Brittle Paper}}</ref> ==Àwọn ìtọ́ka sí== {{Reflist}} [[Category:LGBT in Nigeria]] [[Category:Magazines published in Nigeria]] kj9yeestx7wlgnsooj9ofpq9tssvs1f Jalingo City Stadium 0 71396 639865 601097 2026-11-08T00:13:46Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639865 wikitext text/x-wiki The '''Jolly Nyame Stadium''' jẹ́ pápá ìdárayá tí wọ́n lè lò fún oun kóun ní [[Jalingo]], [[Nigeria|Nàìjíríà]]. Wọn máa ń sábà lòó fún bọ́ọ̀lù gbígba. Ó sì jẹ́ pápá ìdárayá fún [[Taraba FC]]. Wọn kọ́ pápá ìdárayá yìí ní ọdún 2002, o sì lè gba èèyàn bíi 30,000.<ref name="Soccerway 2012">{{cite web | title=Jolly Nyame Stadium | website=Soccerway | date=2012-08-29 | url=https://ng.soccerway.com/venues/nigeria/jalingo-city-stadium/v20158/ | access-date=2022-01-19 | archive-date=2022-01-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220119211556/https://ng.soccerway.com/venues/nigeria/jalingo-city-stadium/v20158/ | dead-url=yes }}</ref><ref name="Oni 2015">{{cite web | last=Oni | first=Kolade | title=LMC bans Jolly Nyame Stadium for one year, fines El Kanemi, Maikaba | website=Goal.com | date=2015-10-30 | url=https://www.goal.com/en-ng/news/4111/npfl/2015/10/30/16805802/lmc-places-one-year-ban-on-jolly-nyame-stadium-fines-el | access-date=2022-01-19}}</ref> ==Àwọn ìtọ́kasí == s71qnc82xgn5ldi8sqm22qspvwsnqbt Joeboy 0 71428 639869 600704 2026-11-08T00:27:59Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639869 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Joeboy | image = Joeboy (new).jpg | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | associated_acts = {{hlist|[[Mr Eazi]], [[Mayorkun]]}} | years_active = 2017–present | genre = {{hlist|[[Afrobeats]]|[[R&B]]}} | label = Banku Music / emPawa Africa }} | birth_date = {{birth date and age|1997|05|21|df=y}} | birth_name = Joseph Akinwale Akinfenwa-Donus | occupation = {{hlist|Singer|songwriter}} }} '''Joseph Akinwale Akinfenwa-Donus''' (21 May 1997) ti a mọ ni ọjọgbọn bi Joeboy, jẹ akọrin [[Naijiria]].<ref name="Billboard">{{cite web | title=Why Joeboy, With Help From Mr Eazi, Is Nigeria’s Next Big Thing | website=Billboard – Billboard | url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8541512/joeboy-mr-eazi-nigeria-new-ep-interview | language=it | access-date=2022-02-03}}</ref> [[Mr Eazi]] ti aami igbasilẹ "emPawa Africa" ṣe awari rẹ ni ọdun 2017. Iru orin rẹ jẹ ti Afro pop ati R&B. O je omo ilu Eko ni [[Naijiria]]. ==iṣẹ== Mr Eazi korin "Fàají" with Joeboy on October 26, 2018; o de lo ipin rẹ ti ẹbun ti o gba lati emPawa 100 lati ya fidio kan fun orin naa.<ref name="Billboard – Billboard">{{cite web | title=Why Joeboy, With Help From Mr Eazi, Is Nigeria’s Next Big Thing | website=Billboard – Billboard | url=https://www.billboard.com/music/pop/joeboy-mr-eazi-nigeria-new-ep-interview-8541512/ | language=it | access-date=2022-02-03}}</ref> Orin Joeboy "Baby" ti o jade ni Oṣu Kẹta Ọjọ 1, Ọdun 2019; o gba awọn iworu miliọnu 20 kaakiri YouTube ati Spotify ni ọdun 2019. ni Oṣu Kẹjọ ọjọ 15, ọdun 2019, Fidio orin "Beginning" gba awọn iworu miliọnu 23 lori YouTube.<ref name="Apple Music 2019">{{cite web | title=Beginning - Single by Joeboy | website=Apple Music | date=2019-08-15 | url=https://music.apple.com/us/album/beginning-single/1472596724 | access-date=2022-02-03}}</ref> Joeboy ṣe atẹjade awo-orin rẹ ''Love & Light'' ni Oṣu kọkanla ọdun 2019.<ref name="Keith 2020">{{cite web | last=Keith | first=James | title=Premiere: Nigeria’s Next Star Joeboy Revisits Recent ‘Love & Light’ EP For “All For You” | website=Complex | date=2020-01-17 | url=https://www.complex.com/music/2020/01/premiere-joeboy-all-for-you | access-date=2022-02-03 | archive-date=2022-04-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220425121016/https://www.complex.com/music/2020/01/premiere-joeboy-all-for-you | dead-url=yes }}</ref> awo-orin naa ti tu silẹ nipasẹ emPawa Africa ati pe o ni awon orin "Baby", "Beginning", "Don't Call Me" ati "All for You" ninu e.<ref name="Esomnofu 2019">{{cite web | last=Esomnofu | first=Emmanuel | title=Love and Light EP Review: Is Afropop Star Joeboy All For You? | website=NotjustOk | date=2019-11-14 | url=https://notjustok.com/article/is-joeboy-all-for-you-love-light-ep-review/ | access-date=2022-02-03}}</ref> Joeboy ti gba Ti o dara ju olorin ni Afirika Pop ni [[All Africa Music Awards]] ti Odun 2019 ati Pop ti o dara julọ ni 2020 [[Soundcity MVP Awards Festival]].<ref name="Durosomo 2019">{{cite web | last=Durosomo | first=Damola | title=Burna Boy, Nasty C, Stonebwoy, Nadia Nakai & More Win 2019 AFRIMA Awards | website=OkayAfrica | date=2019-11-24 | url=https://www.okayafrica.com/full-list-of-afrima-awards-2019-winners/ | access-date=2022-02-03}}</ref><ref name="Durosomo 2020">{{cite web | last=Durosomo | first=Damola | title=Burna Boy, Tiwa Savage, Rema, Teni & More Win Big at 2020 Soundcity MVP Awards | website=OkayAfrica | date=2020-01-13 | url=https://www.okayafrica.com/full-list-of-2020-soundcity-mvp-award-winners-nigerian-music/ | access-date=2022-02-03}}</ref> ==Àtójọ àwọn orin rẹ̀== ===Orin alájọkò=== *Somewhere Between Beauty & Magic (2021)<ref name="Nast 2021">{{cite web | last=Nast | first=Condé | title=Joeboy Announces Debut Album, Shares New “Lonely” Video | website=Pitchfork | date=2021-01-18 | url=https://pitchfork.com/news/joeboy-announces-debut-album-shares-new-lonely-video-watch/ | access-date=2022-02-03}}</ref> *Love & Light (2019) ===Orin aládàákọ=== {| class="wikitable plainrowheaders" !style="width:14em;" | Orúkọ !Odun !Album |- !scope="row"| "Realest" <small>(ft. Triple N)</small> |2017 |rowspan="4" {{N/A|Non-album singles}} |- !scope="row"| "Fire" <small>(ft. King Promise and GuiltyBeatz)</small> | rowspan="2" |2018 |- !scope="row"| "Fààjí" <small>(ft. Mr Eazi)</small> |- !scope="row"| "Gbese" <small>(ft. Oxlade and DJ Voyst)</small> |rowspan="6" |2019 |- !scope="row"| "Baby" | rowspan="5" align="center"|''Love & Light'' |- !scope="row"| "Beginning" |- !scope="row"| "Don't Call Me Back"<ref name="Leight Leight 2019">{{cite web | last=Leight | first=Elias | last2=Leight | first2=Elias | title=Joeboy Reckons With Heartbreak on 'Don't Call Me Back' | website=Rolling Stone | date=2019-10-24 | url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/joeboy-mayorkun-dont-call-me-back-901756/ | access-date=2022-02-03}}</ref> <small>(ft. [[Mayorkun]])</small> |- !scope="row"| "Blessings" |- !scope="row"| "All For You" |- !scope="row"| "Call" |rowspan=2|2020 | |- !scope="row"| "Lonely" |''Somewhere Between Beauty & Magic'' |- !scope="row"| "Empty My Pocket"<ref name="RetroNaija 2021">{{cite web | title=DOWNLOAD MP3: Joeboy – Empty My Pocket | website=RetroNaija | date=2021-06-05 | url=https://retronaija.com/joeboy-empty-my-pocket/ | access-date=2022-02-03 | archive-date=2021-11-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211128200138/https://retronaija.com/joeboy-empty-my-pocket/ | dead-url=yes }}</ref> | rowspan="2" |2021 | |- !scope="row"| "Alcohol" |{{N/A|Non-album single}} |} ===orin pẹlu ẹnikan=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" rowspan="2" style="width:14em;" | Orúkọ ! scope="col" rowspan="2" | Odun ! colspan="10" | Chart positions ! scope="col" rowspan="2" | Awọn iwe-ẹri ! scope="col" rowspan="2" | Album |- ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[ARIA Charts|AUS]]<br><ref name="Australian Recording Industry Association (ARIA) – United by Music 2021">{{cite web | title=ARIA Top 50 Albums Chart | website=Australian Recording Industry Association (ARIA) – United by Music | date=2021-11-15 | url=https://www.aria.com.au/charts/albums-chart | access-date=2022-02-03}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Syndicat National de l'Édition Phonographique|FRA]]<br><ref name="SNEP 2019">{{cite web | title=Top Albums | website=SNEP | date=2019-08-27 | url=https://snepmusique.com/les-tops/le-top-de-la-semaine/top-albums/ | language=fr | access-date=2022-02-03}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[GfK Entertainment charts|GER]]<br><ref name="Offizielle Deutsche Charts 1970">{{cite web | title=Suche | website=Offizielle Deutsche Charts | date=1970-01-01 | url=https://www.offiziellecharts.de/suche?artist_search=CKay&do_search=do | language=de | access-date=2022-02-03}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Dutch Single Top 100|NLD]]<br><ref>{{Cite web|url=https://dutchcharts.com/showinterpret.asp?interpret=CKay|title=CKay discography|website=lescharts.com|accessdate=25 September 2021}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[VG-lista|NOR]]<br><ref name="Topplista 1938">{{cite web | title=Singel 2021 uke 39 | website=Topplista | date=1938-12-12 | url=https://topplista.no/charts/singles/2021-w39/ | language=se | access-date=2022-02-03}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Official New Zealand Music Chart|NZ]]<br><ref name="THE OFFICIAL NZ MUSIC CHART">{{cite web | title=The Official New Zealand Music Chart | website=THE OFFICIAL NZ MUSIC CHART | date=2021-10-11 | url=https://nztop40.co.nz/ | access-date=2022-02-03 | archive-date=2021-03-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210324160641/https://nztop40.co.nz/ | dead-url=yes }}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Sverigetopplistan|SWE]]<br><ref name="Sverigetopplistan">{{cite web | title=Veckolista Singlar, vecka 39, 2021 | website=Sverigetopplistan | url=https://www.sverigetopplistan.se/chart/41 | language=sv | access-date=2022-02-03}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Swiss Hitparade|SWI]]<br><ref name="hitparade.ch">{{cite web | title=Discographie CKay | website=hitparade.ch | url=https://hitparade.ch/showinterpret.asp?interpret=CKay | access-date=2022-02-03}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[UK Singles Chart|UK]]<br><ref name="Official Charts Company">{{cite web | title=CKay - full Official Chart History | website=Official Charts Company | url=https://www.officialcharts.com/artist/61057/ckay/&#124;title=CKay | access-date=2022-02-03}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[Billboard Hot 100|US]]<br><ref name="Billboard – Music Charts, News, Photos & Video 2022">{{cite web | title=The Hot 100 – Billboard | website=Billboard – Music Charts, News, Photos & Video | date=2022-01-15 | url=https://www.billboard.com/charts/hot-100/2022-01-15/ | language=it | access-date=2022-02-03}}</ref> |- !scope="row"|"No D"<br/>{{small|(DJ Voyst featuring Joeboy & Brainee)}} |2018 | — || — || — || — || — || — || — || — || — || — | | rowspan=3 {{N/A|Non-album singles}} |- !scope="row"|"Nobody"<br/>{{small|(DJ Neptune featuring Joeboy & Mr Eazi}} |2020 | — || — || — || — || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row"| "[[Love Nwantiti (Ah Ah Ah)]]"<br />{{small|([[CKay]] featuring Joeboy and [[Kuami Eugene]])}} |2020 | 8 || 1 || 6 || 1 || 1 || 2 || 4 || 1 || 3 || 29 | * ARIA: Gold<ref name="Australian Recording Industry Association (ARIA) – United by Music 2021"/> * BPI: Gold<ref name="BPI">{{cite web | title=Award | website=BPI | url=https://www.bpi.co.uk/award/ | access-date=2022-02-03}}</ref> * RIAA: Gold<ref name="RIAA 2015">{{cite web | title=Gold & Platinum | website=RIAA | date=2015-08-26 | url=https://www.riaa.com/gold-platinum/ | access-date=2022-02-03}}</ref> * RMNZ: Gold<ref name="THE OFFICIAL NZ MUSIC CHART 2021">{{cite web | title=The Official New Zealand Music Chart | website=THE OFFICIAL NZ MUSIC CHART | date=2021-11-01 | url=https://nztop40.co.nz/ | access-date=2022-02-03 | archive-date=2021-03-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210324160641/https://nztop40.co.nz/ | dead-url=yes }}</ref> |- !scope="row"|"Kele"<ref>{{Citation|title=Kele|date=2021-04-30|url=https://open.spotify.com/track/60eqHhU1XLw0r26rRjncZ9|language=en|access-date=2021-10-23}}</ref><br/>{{small|([[Laycon]] featuring Joeboy)}} |2021 | — || — || — || — || — || — || — || — || — || — | |''...Shall We Begin...'' |} ==Àtòjọ àwọn àmìn-ẹ̀yẹ tí ó gbà àti àwọn tí wọ́n yàn án fún== {| class="wikitable" |+ !Odun !Àmìn-ẹ̀yẹ !Abala !Olùgbàmìn ẹ̀yẹ !Àbájáde !Ìtọ́kasí |- | rowspan="9" |2019 | rowspan="4" |[[The Headies 2019|The Headies]] |[[The Headies Award for Next Rated|Next Rated]] |Himself |{{nom}} |rowspan="4"|<ref name="Pulse Nigeria 111">{{cite web |author1=Gbenga Bada |title=Headies 2019: Here are all the winners at the 13th edition of music award |url=https://www.pulse.ng/entertainment/music/headies-2019-here-are-all-the-winners-at-13th-edition-of-music-award/peegxqv |publisher=Pulse Nigeria |access-date=20 October 2019 |date=October 20, 2019}}</ref> |- |Best Pop Single |rowspan="2"|"Baby" |{{nom}} |- |[[The Headies Award for Song of the Year|Song of the Year]] |{{nom}} |- |[[The Headies Award for Viewer's Choice|Viewer's Choice]] |"Beginning" |{{nom}} |- |[[All Africa Music Awards]] |Best Artiste in African Pop |Himself |{{Won}} |<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.okayafrica.com/full-list-of-afrima-awards-2019-winners/|title=Burna Boy, Nasty C, Stonebwoy, Nadia Nakai & More Win 2019 AFRIMA Awards|date=2019-11-24|website=OkayAfrica|language=en|access-date=2020-01-21}}</ref> |- | rowspan="4" |[[City People Music Awards]] |Popular Song of the Year |"Baby" |{{nom}} |rowspan="4"|<ref name=":4">{{Cite web|url=http://www.citypeopleonline.com/citypeoplemusicawards-nominees-list-out/|title=#CityPeopleMusicAwards: Nominees List Out|date=2019-10-25|website=City People Magazine|language=en-US|access-date=2020-01-21}}</ref> |- |Most Promising Act of the Year |rowspan="3"|Himself |{{nom}} |- |Best New Act of the Year |{{nom}} |- |Revelation of the Year |{{nom}} |- |rowspan="4"|2020 | rowspan="4" |[[Soundcity MVP Awards Festival]] |Best New MVP |rowspan="2"|Himself |{{nom}} |rowspan="4"|<ref name="OkayAfrica 111">{{cite web |author1=Damola Durosomo |title=Burna Boy, Tiwa Savage, Rema, Teni & More Win Big at 2020 Soundcity MVP Awards |url=https://www.okayafrica.com/full-list-of-2020-soundcity-mvp-award-winners-nigerian-music/ |website=OkayAfrica |access-date=19 January 2020 |date=January 13, 2020}}</ref> |- |Best Pop |{{Won}} |- |Listeners' Choice |"Beginning" |{{nom}} |- |Song of the Year |"Baby" |{{nom}} |} ==itọkasi== {{Reflist|2}} dmfgbtkfj33owm3u3qbpzgylndn4vby Wande Coal 0 71495 640084 637897 2026-11-08T08:15:14Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640084 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name=Wande Coal |image=Wande Coal chatting with Wazobia Max in December 2018.png |caption=Wande Coal in December 2018 |birth_name=Oluwatobi Wande Ojosipe |alias=Wande Coal |birth_date={{birth date and age|df=yes|1985|10|18|}} |birth_place=[[Lagos State]], [[Nàìjíríà]] |genre={{hlist|[[AfroPop]]|[[Afrobeats]]|[[R&B]]}} |occupation={{hlist|Singer|songwriter}} |years_active=2006–present |label=*Black Diamond *[[Empire Distribution|Empire]] (current) *[[Mavin Records]] (former) *[[Mo' Hits Records]] (former) |associated_acts={{hlist|[[D'banj]]|[[Dr SID]]|[[Don Jazzy]]|[[DJ Spinall]]|[[Wizkid]]}} |website=[http://www.officialwandecoal.com official website] }} '''Oluwatobi Wande Ojosipe''' tí a bí ní ọjọ kejidinlogun oṣù kẹwàá, ọdún 1985, tí orúkọ ìnagijẹ rè ni jẹ Wande coal jẹ́ ọ̀kọrin ti orílé èdè [[Nàìjíríà]] àti akọ-o.<ref name="Monger 1985">{{cite web | last=Monger | first=Timothy | title=Wande Coal Biography, Songs, & Albums | website=AllMusic | date=1985-10-18 | url=https://www.allmusic.com/artist/wande-coal-mn0003057148/biography | access-date=2022-02-22}}</ref><ref name="Vanguard News 2015">{{cite web | title=Wande Coal to release album soon | website=Vanguard News | date=2015-01-30 | url=https://www.vanguardngr.com/2015/01/wande-coal-release-album-soon/ | access-date=2022-02-22}}</ref> ==Ìbẹ̀rẹpẹ̀pẹ̀̀́ Ayé== Àbí Wande Coal ní ọjọ́ kejilelogun oṣù kẹwàá ní erékùṣù Èkó ní ìpìlè Èkó ní [[Nàìjíríà|orílè-èdè Nàìjíríà]]. Orúkọ bàbá rẹ ń jẹ́ Olóyè Ìbùkún Olúfúntọ́ tí orúko ìyá rẹ̀ sì ń jẹ́ Omolará Olúwáyẹmísí ìkósínú. Wańde coal jẹ́ àbọkí láàárín ọmọ méjì tí àwọn òbí rẹ́ bi. ==ÈTÒ Ẹ̀KỌ́== Ó bẹ̀rẹ̀ ilé ìwé alákọ̀bẹrẹ̀ ni Staff Nursery and Primary School tí wá nì ìjànikin ní ìpínlè Èkó. Lẹ́yìn ní ọ tẹ̀sìwàjú láti lọ sí ilé ìwé ìjọba tí wọ́n pè ní Federal Government College ti ìjànikin ní ìpínlè Èkó fún ẹ̀kọ sẹ́kọ́ńdírì. O tún bọ́ tẹ́siwájú láti lọ sí ilé ìwé gíga yunifásítì tí ìlú Èkó ni bi tí o ti kẹ́kọ̀ọ́ gbọyè nínú iṣẹ́ Curriculum Studied.<ref>{{Cite web|access-date=2024-06-12|date=2024-06-04|title=Wande Coal: Biography, Early Life, Education, Career and Net Worth|url=https://www.jenpedia.com/2024/06/wande-coal.html|website=Jenpedia|archive-date=2024-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240612113249/https://www.jenpedia.com/2024/06/wande-coal.html|dead-url=yes}}</ref> ==IṢÉ ṢÍṢE== Wande coal bẹrẹ si kọrin ninu ẹgbẹ akọrin ọdọ ni ile ijọsin rẹ. O ni isinmi akọkọ rẹ ni ile-iṣẹ ere idaraya Naijiria gẹgẹbi onijo. O bẹ́rẹ́ iṣẹ pẹlu (wole si) Don Jazzy ní ilé iṣẹ rẹ̀ [[Mo' Hits Records]] ni ọdun 2006. O ṣe àkópá ninu Awọ orin ti [D'banj]''s' Rundown/Funk you up gbé jade, àwọn orin naa sìni Loke", "Tonosibe" àti "Why Me".'' <ref>{{cite web|url=http://www.vanguardngr.com/2015/01/wande-coal-release-album-soon/|title=Wande Eédú láti tu awo-orin sílẹ̀ láìpẹ́|date=2015-01-31|iṣẹ́=Vanguard|author=Vanguard|access-date=2015-04-22}}</ref> ".<ref>{{cite web|url=http://www.vanguardngr.com/2015/01/wande-coal-release-album-soon/|title=Wande Eédú láti tu awo-orin sílẹ̀ láìpẹ́|date=2015-01-31|iṣẹ́=Vanguard|author=Vanguard|access-date=2015-04-22}}</ref> Gẹ́gẹ́ bí ọkọrin tí wọ́n gbà wọlé sínú Mo' Hits, o tun jẹ ọmọ ẹgbẹ ti Mo' Hits allstars ati pe o ṣe ipa pataki ninu itusilẹ ''CV'' ('Curriculum Vitae'') album. Awo-orin ‘CV’’ àti ‘Ololufe’ jẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn orin ìfẹ ti omo Naijiria nífẹ̀ẹ́ sí tí ẹnìkan kan kò tíì kọ rí. Lẹ́yìn náà, Coal ṣe àwo orin àkọ́kọ́ rẹ̀'' [[Mushin To Mo'Hits]] ''èyí tí ó jẹ́ ìtẹ́wọ́gbaà ní gbogbo orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, UK àti USA.<ref>{{cite web|url=http://thenet.ng/2015 /03/wande-coal-aka-collabo-on-new-song/|title=Wande Coal, AKA kolabo lori orin tuntun.|date=2015-03-15|iṣẹ=TheNETng|author=TheNETng|access-date=2015-04-22}}</ref>'' Coal tí ṣe awọ pẹ̀lú àwon ọ̀kọrin orílè èdè Nàìjíríà mìíràn bí Ikechukwu, Phyno, Davido, Naeto C, Dr SID, D'Prince, Wizkid àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọ̀kọrin mìíràn. Ní ọdún 2012 ní ìgbésẹ nlá kan jẹwó laarin àwọn aláṣẹ Mo hits Don Jazzy ati D'banj, Coal, [[Dr'Prince]] ati [D'Prince]] fọwọ́ sí ilé iṣẹ orin tuntun tí Don Jazzy dásílẹ̀ tí orúko ilé iṣẹ náà sì ń jẹ́ Mavin Records pẹlú àfikún [[Tiwa Savage]] láti inú ilé iṣé idaraya (Record Label) tí ó ń jẹ́ 323 tí ó ń ṣe bí Ìyá-Àfin àkọkọ ti Mavin Records. Wande Coal fi Mavin Records sílẹ ní Oṣù kọkànlá ọjọ́ keje, ọdún 2013 nítorí jija ohun-ini orin kan èyí tí ọ jé ìkanna pẹlu awọn orin Don Jazzy. Ni Oṣu kọkanla ọdun 2013, o ṣe ifilọlẹ orin kan (single) tí à pè ní “Baby Face” gẹ́gẹ́ bí orin ìpínyà láàárín òhun àti Mavin Records. ..<ref>{{cite ayelujara |url=http://www.viewngr.com/see-photo-of-mavin-artiste-wande-coal-and-his-18year-old-girlfriend/ |title= Wo Fọto Mavin Artiste, wande coal ati ọrẹbinrin rẹ 18 ọdun |date=2014-08-09|iṣẹ = Wo Nigeria Newspaper |author= Wo Nigeria Newspaper |access-date=2015-04-22}}</ref> Ó gbé orin kan jáde ní ọdún 2020 èyí tí ó jé orin kàn ṣoṣo (single) tí àkọlé rẹ̀ ń jẹ́ "Again", tí Melvitto ṣe.</ref> Ó kọ orin kan jade lọ́dún 2021 tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ "Come My Way" èyí tí o ń rin lọ́wọ́lọ́wọ́<ref>{{Citation|title=Wande Coal - Come My Way (Official Video)|url=https://www.youtube/|ede=en|ọjọ wiwọle=2021-11-07|access-date=2022-02-28|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318202750/https://www.youtube/|dead-url=yes}}</ref> ==ÀWÒRÁN YÍYÀ ( Discography)== === Studio albums === * 2009: ''[[Mushin To Mo’Hits]]'' * 2015: [[Wanted (Wande Coal album)|''Wanted'']] * 2020: ''Realms''<ref>{{Cite web|date=2020-09-10|title=EP: Wande Coal – Realms|url=https://lokcitymusic.com/ep-wande-coal-realms/|access-date=2020-10-01|website=LOKCITYMUSIC.COM|language=en-US|archive-date=2020-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923021158/https://lokcitymusic.com/ep-wande-coal-realms/|dead-url=yes}}</ref> ===Compilation albums=== * ''[[Curriculum Vitae (album)|Curriculum Vitae]]'' (2007) * ''[[Solar Plexus (Mavin Records album)|Solar Plexus]]'' (2012) ===Singles=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" rowspan="1"| Year ! scope="col" rowspan="1" style="width:13em;"| Single ! scope="col" rowspan="1"| Album !Producer !Label |- | rowspan="4" |2008 |"Bumper2Bumper" | rowspan="4" |''Mushin 2 Mohits'' | rowspan="4" |Don Jazzy | rowspan="4" |Mo' Hits Record |- |"You Bad" (Featuring [[D'Banj]]) |- |"Taboo" |- |"Who Born The Maga" (Featuring KaySwitch) |- | rowspan="3" |2011 |"Go Low" | rowspan="3" | | | rowspan="3" |[[Mavin Records]] |- |"Been Long You Saw Me" (Featuring [[Don Jazzy]]) |Don Jazzy |- |"Private Trips" |Jay Sleek |- | rowspan="3" |2012 |"See Mi Ri" | rowspan="3" |[[Solar Plexus (Mavin Records album)|''Solar Plexus'']] | | |- |"Forever" | | |- |"Pretty Girls" | | |- | rowspan="3" |2013 |"The Kick" (Featuring Don Jazzy) | |[[Don Jazzy]] |Black Diamond Entertainment/ Mavin Records |- |"Rotate" | |[[Don Jazzy]] |[[Mavin Records]] |- |"Baby Face" | | | |- | rowspan="2" |2014 |"My Way" | rowspan="2" |''[[Wanted (Wande Coal album)|Wanted]]'' | rowspan="2" |[[Maleek Berry]] | rowspan="2" |Black Diamond Entertainment |- |"Baby Hello" |- | rowspan="2" |2015 |"Ashimapeyin" |''[[Wanted (Wande Coal album)|Wanted]]'' |[[Sarz]] |Black Diamond Entertainment |- |<blockquote>"Same Shit"(Featuring [[AKA (rapper)|AKA]])</blockquote> |''[[Wanted (Wande Coal album)|Wanted]]'' |Da Beat Freakz |Black Diamond Entertainment |- | rowspan="3" |2017 |"Iskaba" (Featuring [[DJ Tunez]]) | |[[Spellz (producer)|Spellz]] |Black Diamond Entertainment |- |"Ballerz" | |Maleek Berry |Black Diamond Entertainment |- |"Oh No No" | |CheekyChizzy |Black Diamond Entertainment |- | |"Funkeh" | |Killertunes |Black Diamond Entertainment |- | |"Turkey Nla" | |Spellz |Black Diamond Entertainment |- |2018 |"So Mi So" | |Juls |Black Diamond Entertainment |- |2020 |"Again" | |Juls |Black Diamond Entertainment |- |2021 |"Come My Way" | |Juls |Black Diamond Entertainment |} ===Gẹ́gẹ́ bí Àkópá ọ̀kọrin=== * P-Lola – "For You" * [[Ikechukwu]] – Like Yo<ref name="Like You">{{Citation|title=Life & Times Of Killz Vol. 1 by Ikechukwu on Apple Music|date=2009-05-25|url=https://itunes.apple.com/us/album/life-times-of-killz-vol.-1/id318702709|language=en-us|access-date=2017-12-22|archive-date=2017-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222162816/https://itunes.apple.com/us/album/life-times-of-killz-vol.-1/id318702709|dead-url=yes}}</ref> * [[Naeto C]] – Ashawo<ref name="U Know My P">{{Citation|title=U Know My P by Naeto C on Apple Music|date=2008-08-01|url=https://itunes.apple.com/us/album/u-know-my-p/id286906322|language=en-us|access-date=2017-12-22|archive-date=2017-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222162618/https://itunes.apple.com/us/album/u-know-my-p/id286906322|dead-url=yes}}</ref> * [[Naeto C]] – One For Me<ref name="U Know My P" /> * [[Wizkid (musician)|Wizkid]] – "For Me" * [[R2Bees]] – "Kiss Your Hand" * [[D'banj]] – Celebrate<ref name="Celebrate">{{Cite web |title=The Entertainer album on iTunes. |url=https://itunes.apple.com/us/album/the-entertainer/id321455901 |access-date=2022-02-28 |archive-date=2014-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201172604/https://itunes.apple.com/us/album/the-entertainer/id321455901 |dead-url=yes}}</ref> * [[D'Prince]] – "Ooze" * [[D'Prince]] – "I Like What I See" * [[Patoranking]] - "My Woman"<ref>{{cite web|title=Patoranking, Wande Coal Duo share new 'My woman, my everything video'|url=http://pulse.ng/music_videos/patoranking-wande-coal-duo-share-new-my-woman-my-everything-video-id3860162.html|website=Pulse Nigeria|publisher=Joey Akan|access-date=12 June 2015|archive-date=22 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150622211656/http://pulse.ng/music_videos/patoranking-wande-coal-duo-share-new-my-woman-my-everything-video-id3860162.html|dead-url=yes}}</ref> * [[Shizzi]] - "Kosowo"<ref>{{Cite web|url=https://www.mp3naija.com.ng/music/wande-coal-x-shizzi-kosowo-official-copyright-infringement-statement|title=Wande Coal x Shizzi - "Kosowo"|date=16 January 2016|website=mp3naija}}</ref> * [[Falz]] – "Way" * [[Phyno]] - "Zamo Zamo" ==ÀWÒRÁN FÍDÍÒ TÍ Ó WÀ NÍNÚ RẸ== {{Expand list|date=June 2015}} {|class="wikitable" !Year !Title !Album !Director !Ref |- |2013 |"Rotate" | |Sesan | |- |2013 |"The Kick" | |Sesan | |- |2014 |"My Way" | |Sesan | |- |2014 |"Baby Hello" |rowspan="3"|''[[Wanted (Wande Coal album)|Wanted]]'' |Sesan | |- |2015 |"Ashimapeyin" |Unlimited L.A | |- |2015 |"Same Shit" <small>featuring [[AKA (rapper)|AKA]]</small> |Studio Space Pictures (SSP) | |- |2017 |"Iskaba" <small>featuring DJ Tunez</small> | |Sesan | |- |2018 |"Turkey Nla" | |Unlimited L.A | |- |} ==ÀWỌN Ẹ̀BÙN== * African Artiste of the Year – Ghana Music Awards 2010<ref>{{cite web |url=http://www.ghanamusic.com/news/top-stories/ghana-music-awards-2010-winners/index.html |title=Ghana Music Awards 2010 winners |date=2010-04-11 |work=Ghana Music Award |author=Ghana Music Award |access-date=2015-04-22 |archive-date=2015-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150414101443/http://www.ghanamusic.com/news/top-stories/ghana-music-awards-2010-winners/index.html |dead-url=yes }}</ref> * [[The Headies Award for Artiste of the Year|Artiste of the Year]] – [[The Headies 2010|2010 Hip Hop World Awards]]<ref>{{cite web |url=http://www.vanguardngr.com/2010/05/hip-hop-awards-wande-coal-is-nigerias-best |title=Hip Hop Awards: Wande Coal is Nigeria’s best |date=2010-04-30|work=Vanguard |author=Vanguard |access-date=2015-04-22}}</ref> * Best R&b/Pop Single – 2010 Hip Hop World Awards<ref>{{cite web |url=http://www.cp-africa.com/2010/05/31/wande-coal-wins-5-awards-2010-nigerian-hiphop-awards |title=Hip Hop Awards: Wande Coal is Nigeria’s best |date=2010-04-30 |work=CP- africa.com |author=CP- africa.com |access-date=2015-04-22 |archive-date=2016-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309190728/http://www.cp-africa.com/2010/05/31/wande-coal-wins-5-awards-2010-nigerian-hiphop-awards/ |dead-url=yes }}</ref> ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{Reflist}} == External links == * [http://www.officialwandecoal.com Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190613151100/http://officialwandecoal.com/ |date=2019-06-13 }} * [https://web.archive.org/web/20200707022224/http://www.naijapals.com/music/Again_Wande_Coal-105245 "Again" by Wande Coal] {{Mo' Hits Records}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Coal, Wande}} <!--- Categories ---> [[Category:Nigerian male pop singers]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1985]] [[Category:Nigerian hip hop singers]] [[Category:Yoruba musicians]] [[Category:Musicians from Lagos]] [[Category:People from Ogun State]] [[Category:Nigerian male singer-songwriters]] [[Category:The Headies winners]] [[Category:University of Lagos alumni]] [[Category:English-language singers from Nigeria]] [[Category:Yoruba-language singers]] [[Category:21st-century Nigerian male singers]] jdiunvp7y9c065j5eu0sgbpeskoklnq Robert Peters 0 71507 640015 604624 2026-11-08T06:05:07Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640015 wikitext text/x-wiki [[File:Robert O. Peters.jpg|thumb|Robert Peters]]{{Infobox person|name=Robert Peters|imagesize=|caption=Robert Peters on the set of ''A trip to Jamaica''|birth_name=Robert Oyimemise Peters|birth_place=Sabon Gari, [[Kaduna State]], Nigeria|birth_date={{birth date and age|df=yes|1973|6|6|}}|occupation=actor, movie producer, director, cinematographer, voice-over artist|years_active=1998 – present}} '''Robert Peters''' Tí wọ́n tún máa ń pè ní '''Roberts O. Peters''' jẹ́ òṣèré fíìmù àgbéléwò ti orílẹ̀-èdè [[Naijiria]], aṣagbátẹrù eré, olùyàwòrán, àti alóhunlóyìn òṣèré. Ó di gbajúmọ̀ nígbà tí ó ṣagbátẹrù fíìmù kan ní ọdún 2014 tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ Breakout<ref>{{cite news|url=http://www.goldenicons.com/30-days-in-atlanta-is-currently-nollywoods-highest-grossing-cinema-movie-of-all-time/|title=’30 Days In Atlanta’ is Currently Nollywood’s Highest Grossing Cinema Movie of All Time|last=Ndubuisi|first=Vincent|date=20 December 2014|work=Golden Icons|accessdate=7 June 2016|location=Lagos, Nigeria}}</ref>[[30 Days in Atlanta|30 Days in Atlanta,]]<ref>{{cite news|url=http://www.nigerianwatch.com/ents/nollywoodwatch/5011-30-days-in-atlanta-movie-trailer|title=30 Days In Atlanta Movie Trailer|last=Abdul|first=Sule|date=5 August 2014|work=Nigerian Watch|accessdate=7 June 2016|location=Lagos, Nigeria|archivedate=19 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160919071502/http://www.nigerianwatch.com/ents/nollywoodwatch/5011-30-days-in-atlanta-movie-trailer|deadurl=yes}}</ref> ''Shades of Attractions'' (2015), ''Boxing Day'' (2016) àti ''A trip to Jamaica(2016)<ref>{{cite news|url=http://thisisnollywood.com.ng/new-movie-a-trip-to-jamaica-sequel-to-30-days-in-atlanta/|title=New Movie, A Trip to Jamaica (Sequel To 30 Days in Atlanta)|last=Ezegbu|first=Tobe|date=13 November 2015|work=This is Nollywood|accessdate=7 June 2016|location=Lagos, Nigeria|archivedate=30 June 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160630094409/http://thisisnollywood.com.ng/new-movie-a-trip-to-jamaica-sequel-to-30-days-in-atlanta/|deadurl=yes}}</ref>'' àwọn fíìmù yìi ́ni ó ti ṣe àfihàn [[Ayo Makun]], [[Ramsey Nouah]], [[Richard Mofe Damijo|Richard Mofe Damijo]], [[Vivica Fox]], [[Dan Davies]], [[Lynn Whitfield]], Eric Anthony Roberts, Paul Campbell, [[Funke Akindele]], [[Karlie Redd]], [[Nse Ikpe-Etim]], [[Desmond Elliot|Desmond Elliott]], [[Razaaq Adoti|Rasaaq Adoti]], [[Chet Anekwe]] àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀ == Wọ́n bí Peter sí ìlú [[Gari]], ní [[Ìpínlẹ̀ Kàdúná]],<ref>{{cite news|url=http://www.nigeriafilms.com/news/5584/6/actor-robert-peters-wedding-album.html|title=Actor Roberts Wedding Photos|last=Films|first=Nigeria|date=10 August 2009|work=Nigeriafilms|accessdate=7 June 2016|location=Lagos, Nigeria|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141121055148/http://www.nigeriafilms.com/news/5584/6/actor-robert-peters-wedding-album.html|archivedate=21 November 2014|deadurl=yes}}</ref> apá Àríwá ní orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]]. Ó jẹ́ ọmọ-àbíṣìkejì láàrin àwọn ọmọ mẹ́jọ tí àwọn òbí rẹ̀ bí. Àwọn òbí rẹ̀, Lawrence Adagba àti Comfort Peters wá láti ìlú Ososo, ní Akoko Edo, ní [[Ìpínlẹ̀ Ẹdó]]. Peter bẹ̀rẹ̀ ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ní St. Gregory Primary School, ní [[Ìpínlẹ̀ Kàdúná]], ibẹ̀ sì ni ó ti parí ẹ̀kọ́ girama rẹ̀. Ó sì lọ sí ilé-ìwé gíga, [[Yunifásítì ìlú Jos]] tí ó wà ní ipinle Jos, níbi tí ó ti kọ́ ẹ̀kọ́ nípa Geology and Mining. == Iṣẹ́ rẹ̀ == Peters bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi òṣèré fíìmù àgbéléwò ní ọdún 1998 níbi tí ó ti kópa nínú fíìmù ''&nbsp;Mama Sunday,'' lẹ́yìn náà, ó kópa nínú fíìmù kan tí wọ́n máa ń ṣe àfihàn rẹ̀ lórí ẹ̀rọ̀ amóhùn-máwòrán lójoojúmọ́, tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ ''&nbsp;Everyday People,'' tí Tajudeen Adepetu gbé jáde. Ní ọdún 2004, ó kó kúrò lórílẹ̀-èdè Naijiria láti lọ sí òkè-òkun, ní U.S,<ref name="auto">{{cite news|url=http://www.nigeriafilms.com/news/5584/6/actor-robert-peters-wedding-album.html|title=Actor Robert Peter's Wedding Album|last=Agbo|first=Dennis|date=10 August 2009|work=Nigeriafilms|accessdate=7 June 2016|location=Lagos, Nigeria|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141121055148/http://www.nigeriafilms.com/news/5584/6/actor-robert-peters-wedding-album.html|archivedate=21 November 2014|deadurl=yes}}</ref> níbi tí ó ti gboyè nínú Visual Storytelling, ní New York University. Lẹ́yìn náà, Peters dara pọ̀ mọ́ àwọn òṣèré ní ìlú Atlanta, ibẹ̀ sì ni ó ti rí iṣẹ́ láti máa kọ́ nípa bí a ṣe ń darí fíìmù àgbéléwò. Wọ́n tún mú u ní REDucation, ibí sì ni àwon akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ ti fún un lẹ́kọ̀ọ́ tó kójú òṣùwọ̀n nípa bí a ṣe ń ya eré lóríṣiríṣi àti bí a ṣe ń lo àwọn ohun èlò kámẹ́rà láti fi yàwòrán dáadáa, tí ó sì kọ́ṣẹ́mọṣẹ́. Peters bẹ̀rẹ̀ iṣé rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi olóòtú àti ayàwòrán àti fọ́rán fún fíìmù àgbélewò ní pẹrẹu lọ́dún 2006, ó sì ṣiṣẹ́ lórí ọ̀pọ̀lọpọ̀ eré tí wọ́n ṣe nílẹ̀ [[Áfríkà|Afirika]] àti [[Orílẹ̀ èdè America|Amerika]].<ref name="auto"/> . Láàrin ọdún mẹ́wàá, ó ti bá ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn gbajúmọ̀ òṣèré ṣiṣẹ́ lọ́lọ́kan-ò-jọ̀kan bíi; &nbsp;Vivica A. Fox, Lynn Witfield, Eric Roberts, Karlie Redd, Paul Cambell, Richard Mofe-Damijo, Neville Sajere, Ayo Makun, Ramsey Nuoah, Desmond Elliott, [[Majid Michel]], Jim Iyke, Chris Attoh, Funke Akindele, Oc Ukeje, Jeta Amata, Van Vicker, Nse Ikpe Etim, Lisa Raye McCoy, [[Mercy Johnson]], [[Stella Damasus]], James Michael Costello, Sulehk Sunman, Yvonne Okoro, Carl Anthony Payne, Joseph Benjamin àti Tangi Miller. Ní ọdún 2014, ìròyìn jẹ́ ka mọ̀ pé fíìmù àgbéléwò kan tí Peters jẹ́ olùdarí fún, tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ 30 Days in Atlanta ló jèrè owó tó pọ̀ jù lọ.<ref>{{cite news|url=http://encomium.ng/amazing-success-of-30-days-in-atlanta-thrills-ay-how-the-movie-grossed-n76-million-in-42-days/|title=Amazing success of 30 Days in Atlanta thrills AY -How the movie grossed N76 million in 42 days!|last=Olehi|first=Uche|date=23 December 2014|work=Encomium Magazine|accessdate=7 June 2016|location=Lagos, Nigeria}}</ref> Ó sì di àkọsílẹ̀ lọ́dọ àwọn Guiness Book of Records pé fíìmù ọ̀hún ló jèrè owó tó pọ̀ jù lọ láàrin àwọn fíìmù orílẹ̀-èdè Naijiria, India àti Amerika<ref>{{cite news|url=http://pulse.ng/movies/30-days-in-atlanta-ay-makuns-movie-enters-2017-guinness-world-record-id5466011.html|title="30 Days in Atlanta" AY Makun's movie enters 2017 Guinness World Record|last=Izuzu|first=Chidumga|date=7 September 2016|work=Pulse NG|accessdate=8 September 2016|location=Lagos, Nigeria|archivedate=8 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160908225508/http://pulse.ng/movies/30-days-in-atlanta-ay-makuns-movie-enters-2017-guinness-world-record-id5466011.html|deadurl=yes}}</ref> == Àtòjọ àwọn àmì-ẹ̀yẹ tó gbà == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !Year !Award !Category !Film !Result |- |2010 |Nafca Awards |Best Cinematography |''Immoral Affairs''|{{won}} |- |2012 |Nafca Awards |Best Cinematography |''Silence Total''|{{won}} |- |2013 |[[:en:Golden_Icons_Academy_Movie_Awards|Golden Icons Academy Movie Awards]] |Best Director |''Faces Of Love''|{{won}} |- |2015 |Nafca Awards |Best film |''Affairs of the heart''|{{won}} |- |2015 |[[:en:Golden_Icons_Academy_Movie_Awards|Golden Icons Academy Movie Awards]] |Best Film |''Affairs of the heart''|{{won}} |- |2015 |[[:en:Golden_Icons_Academy_Movie_Awards|Golden Icons Academy Movie Awards]] |Best Director |''Affairs of the heart''|{{won}} |- |2015 |Best of Nollywood Awards |Best Comedy |''30 Days In Atlanta''|{{won}} |- |2015 |African Academy Movie Awards AMAA 2015 |Best Comedy |''30 Days In Atlanta''|{{won}} |- |2015 |Golden Icons Academy Movie Awards |Best Comedy |''30 Days In Atlanta''|{{won}} |- |2016 |2016 AMVCA ([[:en:Africa_Magic_Viewers_Choice_Awards|Africa Magic Viewers Choice Awards]]) |Best Cinematography |''Refugees''|{{nom}} |- |2016 |African Academy Movie Awards AMAA |Best film made by African living Abroad |''Boxing Day''|{{nom}} |- |} == Àtòjọ àwọn eré rẹ̀ == '''Feature Films''' {| class="wikitable" !Year !Title !Notes !Role !Type |- |2009 |''Black November'' |Directed by Jeta Amata |Actor |Feature Film |- |2011 |''Le Silence Pure'' |French/English Movie |Cinematographer/Director |Feature Film |- |2012 |''Black Money'' |A Vogue entertainment production |Director/DP |Feature Film |- |2012 |''Reflections'' |Directed by Desmond Elliot and shot in Sierra Leone |Cinematographer |Feature Film |- |2013 |''Refugees'' |[[:en:Yvonne_Nelson|Yvonne Nelson]], [[:en:Belinda_Effah|Belinda Effah]], [[:en:Diana_Yekinni|Diana Yekinni]], Sandra Don Dufe, Ross Fleming, David Chin |Cinematographer |Feature Film, nominated for Best Cinematography at the 2016 [[:en:AMVCA|AMVCA]] |- |2013 |''Shrink Wrap'' |NBC USA Series (One purpose production) |Lead Cinematographer |Feature Film |- |2013 |''Faces of Love'' |Starring Monica Swaida, Raz Adotti, Syr Law |Directed by Robert Peters |Feature Film |- |2013 |''Knocking on Heaven’s Door''' |Royal Art Academy Lagos, Production |Lead Cinematographer |Feature Film |- |2014 |''30 Days In Atlanta'' |Starring Ayo Makun, Ramsey Nouah, Richard Mofe Damijo, [[:en:Vivica_Fox|Vivica Fox]], Mercy Johnson, Rachel Oniga, Karlie Redd, Majid Michel and Lynn Whitfield |Director |Feature Film |- |2014 |''Affairs of The Heart'' |"Nevada Bridge Production" Starring Stella Damasus, Joseph Benjamin, Beverly Naya, Monica Swaida |Director |Feature Film |- |2015 |''Carpe Diem'' |DSTV Africa Magic’s Original film |Director |Feature Film |- |2015 |''The Dowry Man'' |DSTV Africa Magic’s Original film |Director |Feature Film |- |2015 |''Boxing Day'' |A Gifted Gift Studios Production; starring Razaaq Adoti, Richard Mofe Damijo, Joseph Benjamin, Yvonne Okoro, Tangi Miller, Wistina Taylor, Carl Payne, [[:en:Ikenna_Obi|Ikenna Obi]] |Director |Feature Film |- |2015 |''Shades of Attraction'' |Post-production; "Nevada Bridge Production" OC Ukeje, Richard Mofe Damijo, Ernestine Johnson, Desmond Elliott, Van Vicker, Tasia Grant |Director |Feature Film |- |2016 |''A Trip to Jamaica'' |Post-production |Director |Feature Film |- |2016 |''Closure'' |Post-production |Director |Feature Film |- |2016 |''Lagos Blues'' |Pre-production |Director |Feature Film |- |} == Awon Itokasi == <references /> 3kfkecx5g2jzplx752k33zy5a9ng7kl 2022 0 71569 639654 635915 2026-11-07T19:00:43Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639654 wikitext text/x-wiki {{Ọdún}} '''2022''', tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ọjọ́ Sátidé nínú [[Kàlẹ́ndà Gregory|kalẹ́ndà Gregori]], ọdún 2022 ni ó ṣáájú ọdun 2023, òun sì ni ó ló tẹ̀lé ọdún [[2021]]. <imagemap>File:2022 collage V1.png|láti òsì lọ sí ilè(ní yíyí owó aago): Orita Yamato-Saidaiji ní wákàtí dí ẹ̀ lẹ́yìn ìgbà tí wón ṣe ikú pa Shinzo Abe; Ìwóde ifehonuhan lòdì sí ìjọba ní orílè-èdè Sri Lanka ni iwájú ilé Ààrẹ; Ní ọjọ́ kẹfà oṣù kàrún, ìbújáde àrùn Monkey pox béèrè ní [[United Kingdom]]; wọ́n gbé Èlísábẹ́tì kejì sí Westminster Hall fún àwọn ènìyàn láti fi ọ̀wọ̀ fun; ọmọ kan dúró sí àárín ilé tí ó ti dàwó ni orílẹ̀-èdè Afghanistan nígbà Ìmìtìtì ilẹ̀ tí ó ṣẹlẹ̀ ní Afghanistan ni osù kẹfà ọdún 2022; foto ibi kan ni ibi ayẹyẹ ìbẹ̀rẹ̀ [[2022 Winter Olympics]] ní [[Beijing]], [[People's Republic of China|China]]; Àwọn oluwode ni orita Aktobe nìgbà àìsinmi 2022 ti Kazakh; BMP-3(Ọkọ̀ ijagun) Rosia kan ni ẹ̀gbẹ́ [[Mariupol]] tí ó bàjẹ́ nígbà ìkógun Rosia wo Ukraine, odun 2022.|430x430px|thumb rect 0 0 400 200 [[Assassination of Shinzo Abe]] rect 400 0 800 400 [[2022 Sri Lankan protests]] rect 800 0 1200 400 [[2022 monkeypox outbreak]] rect 0 400 600 800 [[2022 Russian invasion of Ukraine]] rect 600 400 1200 800 [[Death and state funeral of Elizabeth II]] rect 0 800 400 1200 [[2022 Kazakh unrest]] rect 400 800 800 1200 [[2022 Winter Olympics]] rect 800 800 1200 1200 [[June 2022 Afghanistan earthquake]]</imagemap> ==Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tó sẹ̀ ní ọdún 2022== •Ọjọ́ ìkejì oṣù kíní (January 2): [[Abdalla Hamdok]] kọ̀wé iṣẹ́ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí [[mínísítà àgbà]] fún orílẹ̀-èdè [[Sudan]] lẹ́yìn [[ìwọ́de]] ńlá.<ref name="DW.COM">{{cite web | title=Sudan: Abdalla Hamdok resigns as prime minister - 03.01.2022 | website=DW.COM | url=https://www.dw.com/en/sudan-abdalla-hamdok-resigns-as-prime-minister/a-60313528 | access-date=2022-08-17}}</ref> •Ní ọjó keje oṣù Kínní (January 7): Iye àwọn tí ó ti ní [[àrùn covid-19]] kojá ọ̀ọ́dúnrúnr mílíọ́nù.<ref name="The New York Times 2022">{{cite web | title=Covid News: Known Global Coronavirus Cases Top 300 Million | website=The New York Times | date=2022-01-06 | url=https://www.nytimes.com/live/2022/01/06/world/omicron-covid-vaccine-tests | access-date=2022-08-11}}</ref> •Ní ọjọ́ kẹwá oṣù Kínní (January 10): Fún ìgbà àkókò, àwọn Dókítá rí [[Ọkàn]] [[Ẹlẹ́dẹ̀]] gbé sínú ènìyàn, ó sì yè. Eléyìí ṣẹlẹ̀ ní [[Baltimore]], [[Maryland]] ni orílè-èdè [[Orílẹ̀ èdè America|Amerika.]]<ref name="BBC News 2022">{{cite web | title=Man gets genetically-modified pig heart in world-first transplant | website=BBC News | date=2022-01-11 | url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-59944889 | access-date=2022-08-13}}</ref> •Ní ọjọ́ kẹtalélógún oṣù kínní (January 23): wọ́n fipá ggbàjọba lọ́wọ́ ààrẹ orílẹ̀-èdè [[Bùrkínà Fasò]] [[Roch Kaboré]], wọ́n sọ wípé ìdí tí àwọn fi gba ìjọba náà ni bí ààrẹ náà ṣe kùnà láti panọ́ làásìgbò kọ̀ọ̀kan tí àwọn igun ẹlẹ́sìn Mùsùlùmí kan ń dá sílẹ̀ wà lára ìdí tí wọ́n fi yọ ọ́ kúrò nìpò.<ref name="BBC News 2022"/> •Ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù kíní (Jan 28): Iye abẹ́rẹ́ àjẹsára àrùn [[COVID-19|covid-19]] tí àwọn ènìyàn ti lò lágbàáyé ti lé ní bílíọ́nù mẹ́wá .<ref name="The New York Times 2022"/> •Ní ọjọ́ kọkandínlọ́gbọ̀n oṣù kínní (Jan 29): Wọ́n dìbò yan ààrẹ orílẹ̀-èdè[[Italy]], [[Sergio Mattarella|Sergio Mattarela]] fún sáà kejì ìjọba. <ref name="Al Jazeera 2022">{{cite web | title=Italian President Sergio Mattarella re-elected, ending impasse - Politics News | website=Al Jazeera | date=2022-01-29 | url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/29/italy-parties-ask-mattarella-to-remain-president-after-vote-chaos | access-date=2022-08-12}}</ref> •Ní ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù kejì (26 Feb): Orílẹ̀-èdè [[Rọ́síà]] bẹ̀rẹ̀ sí ń kógun ja orílẹ̀-èdè [[Ukraine]].<ref name="BBC News 2022"/> •Ní ọjọ́ keje oṣù kẹta (March 7): Iye àwọn tí o ti kú nítorí aàrùn [[COVID-19|Covid-19]] lé ni mílíọ́nù mẹ́fà (6 million). <ref name="McPhillips 2022">{{cite web | last=McPhillips | first=Deidre | title=Global Covid-19 deaths surpass 6 million | website=CNN | date=2022-03-07 | url=https://www.cnn.com/2022/03/07/health/global-covid-deaths-surpass-six-million/index.html | access-date=2022-08-12}}</ref> •Ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù kẹrin (April 13): Iye àwon ti o ti ní aàrùn [[COVID-19 pandemic|covid-19]] lé ni Ẹẹdẹgbẹta millionu.<ref name="Falconer 2022">{{cite web | last=Falconer | first=Rebecca | title=World surpasses half a billion confirmed COVID cases | website=Axios | date=2022-04-13 | url=https://www.axios.com/2022/04/13/world-covid-cases-surpass-500-million | access-date=2022-08-12}}</ref> •Ní ọjọ́ l3rìndínlógún oṣù kẹrin(April 24): Apá kejì ìdìbò orílè-èdè [[Faransé]] bẹ̀rẹ̀, ààrẹ [[Emmanuel Macron]] sì jáwé olúborí láti ṣe sáà kejì tí olùdíje kejì, [[Marine Le Pen]] sì fìdí èémí .<ref name="DODMAN 2022">{{cite web | last=DODMAN | first=Benjamin | title=Macron re-elected as French voters hold off Le Pen’s far right once more | website=France 24 | date=2022-04-24 | url=https://www.france24.com/en/france/20220424-macron-beats-le-pen-again-as-france-rallies-once-more-against-the-far-right | access-date=2022-08-12}}</ref> •Ní ọjọ́ kẹfà oṣù karùn ún (6 May): Àjakálẹ̀ aàrùn [[Monkey Pox]] gbòde: Aàrùn Monkey Pox nẹ̀rẹ̀ sí ń tàn kálẹ̀, ijọ́ tí wọ́n sì rí ẹni àkọ́kọ́ tí ó ní àrùn yí ní ìlú [[Lọndọnu|London]], [[orílè-èdè United Kingdom]].<ref name="WHO 1900">{{cite web | title=Monkeypox - United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland | website=WHO | date=1900-01-01 | url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2022-DON381 | access-date=2022-08-13}}</ref> •Ní ọjọ́ kẹsàn án oṣù karùn ún (9 May): Mínísítà àgbà orílẹ̀-èdè [[Sri Lanka]], [[Mahinda Rajapaksa]] kọ̀wé fiṣẹ́ sílẹ̀ nítorí ìwọ́de lòdì sí àkóso rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí mínísítà [[Ranil Wickremesinghe]] ṣe bọ́ sí ipò náà lẹ́yìn ọjọ́ kẹta tí Mahinda kọ̀wé fiṣẹ́ sílẹ̀.<ref name="NewsWire 2022">{{cite web | title=Prime Minister Mahinda Rajapaksa resigns | website=NewsWire | date=2022-05-09 | url=https://www.newswire.lk/2022/05/09/prime-minister-mahinda-rajapaksa-resigns/ | access-date=2022-08-13 | archive-date=2022-06-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220602064822/https://www.newswire.lk/2022/05/09/prime-minister-mahinda-rajapaksa-resigns/ | dead-url=yes }}</ref> * Ìdìbò gbogbo-gbò orílẹ̀-èdè [[Philipine]] : [[Bongbong Marcos]] àti [[Sara Duterte]] wọlé gẹ́gẹ́ bí ààré àti ígbákejì ààre orílẹ̀-èdè [[Filipínì.]]<ref name="NPR.org 2022">{{cite web | title=The son of late dictator Marcos has won the Philippines' presidential election | website=NPR.org | date=2022-05-10 | url=https://www.npr.org/2022/05/10/1097903733/ferdinand-marcos-wins-philippines-presidential-election | access-date=2022-08-13}}</ref> • Ojó keedogun osù karun(May 15): A yan Ààre orílè-èdè [[Sòmálíà|Somalia]] télèrí, [[Hassan Sheikh Mohamud]] fún sáà kejì ìjoba rè, ààre Mohamed Abdullahi Mohamed sì fìdíremi.<ref name="Africanews 2022">{{cite web | last=Africanews | first=Rédaction | title=Somalia re-elects former leader Hassan Sheikh Mohamud as president | website=Africanews | date=2022-05-16 | url=https://www.africanews.com/2022/05/16/somalia-re-elects-former-leader-hassan-sheikh-mohamud-as-president/ | access-date=2022-08-13}}</ref> • Ojo karun ti osù kefa(June 5): Okere jù eyan adota kú sí [[didun adá oloro]] to selè ní [[Ìlú Ọ̀wọ̀|ìlú Owo]], [[Ìpínlẹ̀ Òndó|ipinle Ondo]], [[Nàìjíríà|Nàìjirià]].<ref name="AP NEWS 2022">{{cite web | title=Over 50 feared dead in Nigeria church attack, officials say | website=AP NEWS | date=2022-06-05 | url=https://apnews.com/article/nigeria-africa-religion-government-and-politics-8775c5367906bbcf43e35673dc24c9e0 | access-date=2022-08-13}}</ref> • Ojo kejo osù keje(July 8): Agbenipa kan yin [[Minisita àgbà]] orílè-èdè [[Japan]] teleri [[Shinzo Abe]] pa nígbà ti óun soro si àwon èro ní [[ìlú Nara]].<ref name="Vanguard News 2022">{{cite web | title=(Updated with pictures) Japan ex-Prime Minister, Shinzo Abe, shot, feared dead | website=Vanguard News | date=2022-07-08 | url=https://www.vanguardngr.com/2022/07/japan-ex-prime-minister-shinzo-abe-shot/ | access-date=2022-08-13}}</ref> • Ijó kokanlelogun ti osù Keje(July 21): Àwon asofin [[Sri Lanka|orílè-èdè Sri Lanki]] yan [[Minisita Àgbà]] [[Ranil Wickremesinghe]] gegebi [[Ààre]] orílè-èdè náà léyìn ìgbà tí ààre orílè-èdè náà tele, [[Gotabaya Rajapaksa]] kòwé fise sílè tori iwode ifehonuhan ti àwon ará ìlú un se to ri bi nkan se le koko.<ref name="Mao Lanka 2022">{{cite web | last=Mao | first=Frances | last2=Lanka | first2=Sri | website=BBC News | date=2022-07-20 | url=https://www.bbc.com/news/world-asia-62202901 | access-date=2022-08-16}}</ref><ref name="Ellis-Petersen 2022">{{cite web | last=Ellis-Petersen | first=Hannah | title=Sri Lanka’s president Gotabaya Rajapaksa officially resigns | website=the Guardian | date=2022-07-15 | url=https://www.theguardian.com/world/2022/jul/15/sri-lanka-mps-to-elect-new-president-after-gotabaya-rajapaksa-officially-resigns | access-date=2022-08-16}}</ref> • Ijo kerin ti osù Kejo(August 4): [[Minisita àgbà]] fún [[Perú|orílè-èdè Peru]], eni tí a un pè ní [[Anibal Torres]] kòwé fise sílè léyìn òpòlopò iwádí nípa iwa odaran tí wón se nípa Ààre [[Perú|orílè-èdè Peru]], eni tí a un pè [[Pedro Castillo.]]<ref name="Reuters 2022">{{cite web | title=Peru PM resigns as investigations target President Castillo | website=Reuters | date=2022-08-03 | url=https://www.reuters.com/world/americas/perus-pm-torres-resigns-personal-reasons-2022-08-03/ | access-date=2022-08-16}}</ref> • Ijo kesan ti osù Kejo(August 9): ° Idibo gbogboogbo ti [[orílè-èdè Papa New Guinea]]: Àwon asofin Papa New Guinea yan [[James Marape]] gégé bi asofin agba orílè-èdè Papa New Guinea.<ref name="Togiba 2022">{{cite web | last=Togiba | first=Lyanne | title=James Marape returned as prime minister in Papua New Guinea after fraught election | website=the Guardian | date=2022-08-09 | url=https://www.theguardian.com/world/2022/aug/10/james-marape-returned-as-prime-minister-in-papua-new-guinea-after-fraught-election | access-date=2022-08-16}}</ref> °Idibo gbogboogbo ti orílè-èdè Kenya: A yan [[Willi Ruto|William Ruto]] gégé bi Ààre orílè-èdè [[Kẹ́nyà|Kenya]], oun ni ààre karun orílè-èdè Kenya. O fi ídí olùtakò rè, [[Raila Odinga|Ralia Odinga]] remi.<ref name="Wasike 2022">{{cite web | last=Wasike | first=Maxwell | title=IEBC officially gazettes William Ruto as the President-Elect | website=KBC | date=2022-08-16 | url=https://www.kbc.co.ke/iebc-officially-gazettes-william-ruto-as-the-president-elect/ | access-date=2022-08-16}}</ref> • Ijó kerinla osù Kejo(August 12): Afunrasi odaran kan, tí àún pe ní [[Hadi Matar]] gún [[Salman Rushdie|Salmon Rushdie]] lobe ní òpòlopò ibi, Salmon Rushdie jé olùkòwé omo orílè-èdè [[Orílẹ̀ èdè America|Amerika]] mó United Kingdom tí a bi ní Orílè-èdè [[Índíà|India]], wón gbé afunrasi náà, ogbeni Hadi Matar lo ilé-ejó ní ojó kejì.<ref name="AP NEWS 2022"/> • Ojó ketadinlogbon ti osù kejo si ojó kokanla ti osù kesan(August 27-Sept 11): Won gbá copu Asia odun 2022 ní orílè-èdè United Arab Emirates, orílè-èdè Sri Lanka ló jáwé olúborí.<ref>{{Cite web|url=https://cricketpakistan.com.pk/en/news/detail/format-venue-of-asia-cup-2022-and-2023-confirmed|title=Format, venue of Asia Cup 2022 and 2023 confirmed|date=October 15, 2021|website=Cricketpakistan.com.pk|access-date=February 7, 2022|archive-date=December 27, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227053242/https://cricketpakistan.com.pk/en/news/detail/format-venue-of-asia-cup-2022-and-2023-confirmed|dead-url=yes}}</ref> • Ojó karun ti osù kesan(Sept 6): A yan Liz Truss gégé bi minisita àgbà fún orílè-èdè United Kingdom.<ref name="Hughes 2022">{{cite web | last=Hughes | first=David | title=Truss wins Tory leadership race and faces daunting challenge as PM | website=The Independent | date=September 5, 2022 | url=https://www.independent.co.uk/news/uk/rishi-sunak-boris-johnson-labour-nhs-balmoral-b2160000.html | access-date=September 8, 2022}}</ref> • Ojo kejo ti osu Kesan(Sept 8) – Charles keta di oba United Kingdom àti orílè-èdè merinla mirán léyìn ìgbà tí Ayaba Elisabeti keji kú.<ref name="BBC News 2022"/> • Ojo Kerinla si kerindinlogun osu kesan(September 14–16) – Ija wáyé Kyrgyzstan ati Tajikistan lori oro àlà, òpòlopò àwon omo ogun Kyrgyz ati Tajik ni oba isele náà lo.<ref name="Reuters 2022"/> * Ọjọ́ kerindinlogun oṣù Kesan(Sept 16) – Ìwóde ifehonuhan bẹ̀rẹ̀ ni orílẹ̀ èdè Iran lórí ikú ní akete àwọn Ọlọpa tó ún dojú kọ "ìwà kọòtọ̀".<ref>{{Cite web|title=The Protests in Iran Have Shaken the Islamic Republic to Its Core|url=https://time.com/6216024/iran-protests-islamic-republic-response/|access-date=2022-09-25|publisher=Time|archive-date=2022-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20221031093719/https://time.com/6216024/iran-protests-islamic-republic-response/|dead-url=yes}}</ref> * Ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kesan(Sept 19) – Ìsìnkú Èlísábẹ́tì kejì wáyé ní [[Westminster Abbey]], [[London]]. Wọ́n sì gbé posi rẹ lọ sí Windor Castle lọ sin pẹ̀lú ọkọ àti òbí rẹ ni King George VI Memorial Chapel.<ref>{{Cite news |date=2022-09-16 |title=Queen's funeral plans: What will happen on the day |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-60617519 |access-date=2022-09-18}}</ref> * Ọjọ́ kedogbon ti oṣù Kẹ̀sán(Sept 30): _Àwọn ológun Burkina Faso fi idite gba ìjọba, Ọ̀gá ológun Ibrahim Traore ni ó darí àwọn ológun yí. <ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2022-09-30 |title=Burkina Faso army captain announces overthrow of military government |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/burkina-faso-army-captain-announces-overthrow-military-government-2022-09-30/ |access-date=2022-09-30}}</ref> * Ọjọ́ kẹfà oṣù Kẹ̀wá(Oct 6): Ọlọpa tẹ́lẹ̀ ri kan ṣekú pa àwọn ènìyàn merinlelogoji, èyí tí àwọn ọmọ mẹ́tàlélógún wà nínú wọn, ní ilé ìwé nosiri Na Klang district, orílè-èdè Thailand.<ref>{{Cite web |date=2022-10-06 |title=37 dead, mostly preschoolers, in Thai day care rampage |url=https://apnews.com/article/shootings-thailand-84efe7ba76707f4b3d47ee8394c4f24f |access-date=2022-10-06 |website=AP NEWS |language=en}}</ref> * Ọjọ́ karundinlogbon oṣù kewa(Oct 25) – Rishi Sunak di mínísítà àgbá tí orílẹ̀ èdè isokan gẹ̀ẹ́sì(United Kingdom) lẹ́yìn tí Liz Truss kọ̀wé fí ipò náà sílè.<ref>{{Cite web |date=24 October 2022 |title=Sunak is next PM as Mordaunt drops out of leadership race |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-politics-63327087 |access-date=24 October 2022 |website=BBC News |language=en}}</ref> * Ọjọ́ kejìdínlógún oṣù kewa(Oct 28) - Elon Musk di alákóso ìtàkùn ayélujára Twitter lẹ́yìn tí ó rà á ní bilionu merinlelogoji dola.<ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Elon Musk completes $44bn Twitter takeover |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-63402338 |access-date=28 October 2022 |website=BBC News |language=en}}</ref> * Ọjọ́ kejìdínlógún oṣù kọkànlá(Nov 18) : Iye àwọn ènìyàn lagbaye pé bilionu mẹ́jọ <ref name="8 Billion 2022">{{cite web|title=8 Billion: A World of Infinite Possibilities|website=8 Billion|date=2022-01-01|url=https://www.unfpa.org/8billion|access-date=2022-12-29}}</ref> ==Ìsèlè 2022 ní Nàìjíríà== * Ijó kerin sí ijó kefa osù kinni(4-6 Jan): Àwon agbebon pa ènìyàn tó lé ni igba(200) ní ìpínlè Zamfara.<ref name="Al Jazeera 2022"/> * Ijó kerinla sí ijó karunla osù kinni(14-15Jan): Àwon agbebon pa ènìyàn to lé ní Aadota(gegebi àwon iroyin kan se fi léde) ní ipínlè Kebbi, àwon olopa padà fi lede pé àwon ènìyàn mérìndilógún ni won pa, pèlú òpòlopò ti won ji gbé.<ref name="Massacre in Nigeria Armed attackers attack the village: 50 dead 2022">{{cite web | title=Massacre in Nigeria Armed attackers attack the village: 50 dead | date=2022-01-17 | url=https://newsfounded.com/turkeyeng/massacre-in-nigeria-armed-attackers-attack-the-village-50-dead/ | access-date=2022-08-17 }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Akpan 2022">{{cite web | last=Akpan | first=Samuel | title=Many killed, 'dozens abducted' as gunmen raid Kebbi community | website=TheCable | date=2022-01-17 | url=https://www.thecable.ng/many-killed-dozens-abducted-as-gunmen-raid-kebbi-community | access-date=2022-08-17}}</ref> * Ojó karun ti osù kejì(5 Feb): Idibo àwon ìjoba ìbílè Kebbi waye.<ref name="The Sun Nigeria 2022">{{cite web | title=Kebbi: KESIEC declares APC winners of 21 LGA chairmanship, 225 councillorship seats | website=The Sun Nigeria | date=2022-02-07 | url=https://www.sunnewsonline.com/kebbi-kesiec-declares-apc-winners-of-21-lga-chairmanship-225-councillorship-seats/ | access-date=2022-08-17}}</ref> * Ojo kewa ti osù kejì(10 Feb) ° Àwon agbebon pa ènìyàn marun ní ìlú Rogoji, Bakura ní ìpínlè Zamfara.<ref name="Babangida 2022">{{cite web | last=Babangida | first=Mohammed | title=Bandits storm Zamfara community for supporting security agents, kill five residents | website=Premium Times Nigeria | date=2022-02-11 | url=https://www.premiumtimesng.com/regional/nwest/510931-bandits-storm-zamfara-community-for-supporting-security-agents-kill-five-residents.html | access-date=2022-08-18}}</ref> Iroyin gbe pé ìyá kan ti àwon vigilante pa omo refers níbí ní kí awon agbebon náà se nkan ti wón se.<ref name="Abubakar 2022">{{cite web | last=Abubakar | first=Abdullahi | title=Woman Instigating Attacks Against Her Village In Northwest Nigeria To Avenge Son’s Death | website=HumAngle Media | date=February 11, 2022 | url=https://humanglemedia.com/woman-instigating-attacks-against-her-village-in-northwest-nigeria-to-avenge-sons-death/ | access-date=August 18, 2022 | archive-date=August 18, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220818084134/https://humanglemedia.com/woman-instigating-attacks-against-her-village-in-northwest-nigeria-to-avenge-sons-death/ | dead-url=yes }}</ref> ° Àwon olè agbebon kan se ìkolù sí moto tó ún gbodo kan, won pa ènìyàn mefa, olopa meji wà lara awon ti wón pa.<ref name="BBC News Pidgin 2022">{{cite web | title=Ibadan bank robbery: Police tok how armed robbers wey reach 10 attack bullion van for Oyo State | website=BBC News Pidgin | date=February 10, 2022 | url=https://www.bbc.com/pidgin/media-60292306 | access-date=August 18, 2022}}</ref> * Ojó kejìlá ti osù Kejì(12 Feb)- Idibo àwon ìjoba ìbílè Abuja ti odún 2022 wáyé.<ref name="Channels Television 2022">{{cite web | title=Area Council Elections Hold In FCT | website=Channels Television | date=February 12, 2022 | url=https://www.channelstv.com/2022/02/12/area-council-election-holds-in-fct/ | access-date=August 18, 2022}}</ref> * Ojó ketalelogun ti osù kejì(23 Feb) - Idibo ìjoba ìbílè ti ìpinlè Enugu fún odun 2022 wáyé.<ref name="The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News 2022">{{cite web | title=Enugu State declares February 23 work-free day for LG polls - Nigeria and World News | website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News | date=February 20, 2022 | url=https://editor.guardian.ng/news/enugu-state-declares-february-23-work-free-day-for-lg-polls/ | access-date=August 18, 2022 | archive-date=August 18, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220818110704/https://editor.guardian.ng/news/enugu-state-declares-february-23-work-free-day-for-lg-polls/ | dead-url=yes }}</ref> * Ojó kejo ti osù keta(March 8): Àwon agbebon pa òpòlopò eniyan ní ìpínlè Kebbi.<ref name="Muhammad 2022">{{cite web | last=Muhammad | first=Garba | title=Gunmen kill at least 62 vigilantes in Nigeria's Kebbi state | website=Reuters | date=March 8, 2022 | url=https://www.reuters.com/world/africa/gunmen-kill-least-62-vigilantes-nigerias-kebbi-state-2022-03-08/ | access-date=August 18, 2022}}</ref><ref name="France-Presse 2022">{{cite web | last=France-Presse | first=Agence | title=Gunmen in Northwest Nigeria Kill 19 Security Personnel | website=VOA | date=March 9, 2022 | url=https://www.voanews.com/a/gunmen-in-northwest-nigeria-kill-19-security-personnel-/6476684.html | access-date=August 18, 2022}}</ref> * Ojó kéjìlá ti osù keta(March 12): Idibo awon ìjoba ìbílè Imo fún odun 2022.<ref name="TheCable 2021">{{cite web | title=Imo to conduct LG election in March 2022 | website=TheCable | date=October 22, 2021 | url=https://www.thecable.ng/imo-to-conduct-lg-election-in-march-2022 | access-date=August 18, 2022}}</ref> <nowiki>*</nowiki> Ojó kejidinlogbon ti osù keta(March 28): Àwon agbebon se ìkolù si oko oju irin kan ti óún lo láti Abuja sí Kaduna.<ref name="Nseyen 2022">{{cite web | last=Nseyen | first=Nsikak | title=Bandits bomb rail track, attack Abuja-Kaduna train | website=Daily Post Nigeria | date=March 28, 2022 | url=https://dailypost.ng/2022/03/28/bandits-bomb-rail-track-attack-abuja-kaduna-train/ | access-date=August 19, 2022}}</ref> * Ojó kesan ti osù kerin(April 9): Idibo awon ìjoba ìbílè Adamawa wáyé.<ref name="Ochetenwu 2022">{{cite web | last=Ochetenwu | first=Jim | title=Adamawa reschedules local govt election for April 9 | website=Daily Post Nigeria | date=2022-01-20 | url=https://dailypost.ng/2022/01/20/adamawa-reschedules-local-govt-election-for-april-9/ | access-date=2022-08-19}}</ref> * Ojó kèwá ti osù kerin(April 10): Àwon agbebon pa òpòlopò ní ìpinlè Plateau, won si tun ji òpòlopò gbé.<ref name="Carter 2022">{{cite web | last=Carter | first=Sarah | title=Nigeria leader vows "no mercy" for gunmen behind massacre that left more than 150 dead in country's north | website=CBS News | date=April 13, 2022 | url=https://www.cbsnews.com/news/nigeria-news-violence-plateau-village-attacks-gunmen-bandits-buhari/ | access-date=August 19, 2022}}</ref> * Ojó kokanla ti osù kerin(April 11): Idibo àwon ijoba ìbílè ti Kastina wáyé.<ref name="Ibrahim 2022">{{cite web | last=Ibrahim | first=Tijjani | title=Katsina fixes April 11 for LG polls | website=Daily Trust | date=2022-01-12 | url=https://dailytrust.com/katsina-fixes-april-11-for-lg-polls | access-date=2022-08-19 | archive-date=2022-12-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221210015308/https://dailytrust.com/katsina-fixes-april-11-for-lg-polls/ | dead-url=yes }}</ref> * Ojó kéjìlá ti osù karun(12 May): Àwon kan sekú pa Deborah Yakubu tori wipe won ni o soro òdì sí Woli Mohammadu, wón soko lu pa, won sì tun dana sun.<ref name="Abdullahi 2022">{{cite web | last=Abdullahi | first=Maryam | title=Deborah Samuel, Sokoto student killed for alleged blasphemy, buried amid tears | website=TheCable | date=2022-05-14 | url=https://www.thecable.ng/deborah-samuel-sokoto-student-killed-for-alleged-blasphemy-buried-amid-tears | access-date=2022-08-20}}</ref> * Ojó kejidinlogbon ti ojó karun(May 28): Awon eniyan kan tera won pa ni ibi tí ìjo kan ti ún pin ounje òfé ni ìlú [[Port Harcourt]], [[Ìpínlẹ̀ Rivers|ìpinlè Rivers]].<ref name="Princewill 2022">{{cite web | last=Princewill | first=Nimi | title=More than 30 people, including children, killed in stampede at church event in Nigeria | website=CNN | date=2022-05-28 | url=https://www.cnn.com/2022/05/28/africa/nigeria-stampede-intl/index.html | access-date=2022-08-20}}</ref> * Ojó karun ti osù kefa(June 5): Àwon agbebon se ìkolù sí ijo kan ní ìlú Owo, [[Ìpínlẹ̀ Òndó|ìpínlè Ondo]], wón sì pa òpòlopò olùjósìn.<ref name="DW.COM"/> * Ojó kejidinlogun ti osù kefa(June 18): Idiboyan Gomina titun wáyé ni ìpinlè Ekiti.<ref name="Online 2022">{{cite web | last=Online | first=Tribune | title=June 18 date stands for Ekiti governorship election ― INEC | website=Tribune Online | date=2022-01-05 | url=https://tribuneonlineng.com/june-18-date-stands-for-ekiti-governorship-election-―-inec/ | access-date=2022-08-20}}</ref> * Ojó kerindinlogun ti osù keje(July 16): Idiboyan Gomina fun [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun|ìpínlè Osun]] wáyé.<ref name="THISDAYLIVE – Truth and Reason 2022">{{cite web | title=Situating July Governorship Poll in Osun – THISDAYLIVE | website=THISDAYLIVE – Truth and Reason | date=2022-06-28 | url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/06/28/situating-july-governorship-poll-in-osun/ | access-date=2022-08-20}}</ref> * Ojó karundinlogbon osù keje(July 25): [[Tobi Amusan]] jáwé olubori ninú idije 100m hurdle. O gba àmì-èye golu.<ref name="Kazeem 2022">{{cite web | last=Kazeem | first=Kolawole | title=Tobi Amusan wins 100m hurdles gold medal, sets new World record | website=OJB SPORT | date=2022-07-25 | url=https://ojbsport.com/2022/07/25/tobi-amusan-wins-100m-hurdles-gold-medal-sets-new-world-record/ | access-date=2022-08-20 | archive-date=2022-08-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220820095823/https://ojbsport.com/2022/07/25/tobi-amusan-wins-100m-hurdles-gold-medal-sets-new-world-record/ | dead-url=yes }}</ref> * Ọjọ́ kẹjọ oṣù kewa(Oct 8): Ọ̀kẹ́rẹ́ jù, ènìyàn márùn-ún lé ní àádọ́rin pàdánù ẹ̀mí wọn nígbà tí ọ̀kọ̀ ojú omi kan yí sọ́dọ̀ ni [[Ìpínlẹ̀ Anámbra|ìpínlè Anambra]].<ref name="Khalid 2022">{{cite web|last=Khalid|first=Ishaq|title=Nigeria boat accident kills at least 76 fleeing floodwater in Anambra|website=BBC News|date=2022-10-09|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-63194379|access-date=2022-12-30}}</ref> * Ọjọ́ karundinlogbon oṣù kọkànlá(25 November) &ndash; gbajugbaja olórin èmi [[Sammie Okposo]], ẹni tí ó jé ọmọ ọdún ọkàn lé li adota(51), fi ayé sílè. <ref>[{{cite web |last=Ella |first=Chioma |date=November 25, 2022 |title=Gospel Singer, Sammie Okposo reportedly dies at 51 |url=https://www.kemifilani.ng/entertainment/gospel-singer-sammie-okposo-reportedly-dies-at-51/ |website=Kemifilani}}</ref> * Ojó keje oṣù Kejìlá(7 Dec): [[Banki àpapò ti Nàìjíríà]] ti fi gbedeke owó tí ènìyàn lè gbà ní ọ̀sẹ̀ kan sí ọgọrun ẹgbẹrun Naira(100,000) láti dojú ìjà kọ ṣíṣe àwọn ayida owó àti gbígbé owó fún àwọn [[gbemogbemo]]. ==Àwon ènìyàn tó papòdà ni 2022== * Ojo kokanla osù kinni(11 Jan): Olori orílè-èdè Nàìjirià télèrí, Ernest Shonekan papòdà.<ref name="Shibayan 2022">{{cite web | last=Shibayan | first=Dyepkazah | title=Ernest Shonekan, former head of interim government ousted by Abacha, is dead | website=TheCable | date=2022-01-11 | url=https://www.thecable.ng/breaking-ernest-shonekan-former-head-of-interim-government-ousted-by-abacha-is-dead | access-date=2022-08-20}}</ref> * Ojó kejilelogun ti osù kerin(22 April): Alafin Oyo, Oba Lamidi Adeyemi III fayé sílè.<ref name="Olaitan 2022">{{cite web | last=Olaitan | first=Kemi | title=Breaking : Alaafin, Oba Lamidi Adeyemi, Dies at 83 – THISDAYLIVE | website=THISDAYLIVE – Truth and Reason | date=2022-04-23 | url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/04/23/breaking-alaafin-oba-lamidi-adeyemi-dies-at-83/ | access-date=2022-08-20}}</ref> * Ọjọ́ kẹjọ oṣù kẹsàn(Sept 8): Èlísábẹ́tì II fayẹ́ sílè.<ref name="Harpers BAZAAR 2022">{{cite web | title=Queen Elizabeth II's Death Certificate Shows Date, Time, and Cause | website=Harper's BAZAAR | date=September 29, 2022 | url=https://www.harpersbazaar.com/celebrity/latest/a41441919/queen-elizabeth-ii-death-certificate-date-time-cause/ | access-date=October 11, 2022}}</ref> ==Ìdíje ife-ẹ̀yẹ agbáyé ọdún 2022== *Ogúnjọ́ oṣù kọkànlá ọdún 2022 ni ìdíje [[bọ́ọ̀lù àláfẹ̀sẹ̀gbá ti gbogbo àgbáyé]] wáyé orílẹ̀-èdè [[Qatar]] nígbà tí àwọn orílẹ̀-èdè méjìlélọ́gbọ̀n tí wọ́n pegedé jùlọ kópa nínú ìdíje ife ẹ̀yẹ agbáyé náà. Àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n gbégbá orókè ni ọjọ́ kejìdínlógún oṣù kejìá ọdún 2022. #Orílẹ̀-èdè [[Argentina]] (Ipò kíní) #Orílẹ̀-èdè [[Faransé]] ( Ipò kejì) #Orílẹ̀-èdè [[Kroatíà|Crotia]] (Ipò Kẹtà) #Orílẹ̀-èdè [[Morocco]] (ipò kẹrin). Àṣekágbá ìdíje ife ẹ̀yẹ agbáyé náà wáyé ní ọjọ́ kejìdínlógún oṣù Kejìlá ọdún 2022 yí kan náà. <ref name="Sky Sports 2022">{{cite web | title=World Cup 2022: Dates, draw, schedule, kick-off times, final for Qatar tournament - Sky Sports | website=Sky Sports | date=2022-11-21 | url=https://www.skysports.com/football/news/12098/12354033/world-cup-2022-dates-draw-schedule-kick-off-times-final-for-qatar-tournament | access-date=2022-12-30}}</ref> * ==Àwon Ìtókasí== r7reqvrbowx0n5h26kd300hmiqw4759 Federal University of Technology, Minna 0 71570 639804 606060 2026-11-07T22:09:55Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639804 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Federal University of Technology, Minna }} {{short description|Public university in Minna, Nigeria}} {{Infobox university | image = | name = Federal University of Technology Minna, Ìpínlẹ̀ Níjèria | motto = Technology for Empowerment | established = {{start date and age|1983}} | type = Public | affiliation = | academic_affiliation = | endowment = | chancellor = HRM Oba [[Aladetoyinbo Ogunlade Aladelusi]] | vice_chancellor = [[Faruk Adamu Kuta]] | city = Bosso [[Minna]] | state = [[Niger State]] | country = Nigeria | coordinates = {{coord|9.5836|N|6.5463|E|display=inline,title}} | campus = Main (Gidan Kwano) and Mini (Bosso) Campuses | colours = {{color box|#800080}} Purple | other_name = FutMX | undergrad = 25,000+ | postgrad = 2000+ | logo = | website = {{URL|https://www.futminna.edu.ng/}} }}[[Fáìlì:FUT.Minna Logo.jpg|alt=Àmì ẹ̀yẹ Federal University of Technology, Minna|thumb|Àmì ẹ̀yẹ Federal University of Technology, Minna ]]'''Federal University of Technology, Minna''' (FUT Minna) jẹ́ amọ̀ja nípa ẹ̀kọ́ ìmọ̀ ẹ̀rọ, ó sì ń fúnni ní àmì ẹ̀yẹ [[ìgbàgbọ́]] àti àmì ẹ̀yẹ [[olùkọjáwè]] ní oríṣiríṣi ẹ̀ka ìmọ̀ ẹ̀rọ. Ilé-ẹ̀kọ́ náà jẹ́ Àárín Ìlérí fún Ẹ̀kọ́ ìmọ̀ Biotechnology àti Genetic Engineering, ó sì ní amọ̀ja ní ìdàgbàsókè àwọn ajẹsára àti oogun, àti pẹ̀lú àpẹrẹ ìmọ̀ ọ̀kọ̀ ìkùn nínú ìfẹ́jọ́sá pẹ̀lú Àwọn Ẹ̀ṣọ̀ Ilé Nàìjíríà.<ref>{{cite web|url=https://www.unirank.org/ng/uni/federal-university-of-technology-minna/|title=Federal University of Technology Minna|publisher=uniRank.org|access-date=10 March 2013|archive-date=13 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250813071113/https://www.unirank.org/ng/uni/federal-university-of-technology-minna/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Reorganisation of AJLAIS management.(Professional News and Events)(African Journal of Library, Archives and Information Science )|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-180748252.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924145418/http://www.highbeam.com/doc/1G1-180748252.html|url-status=dead|archive-date=September 24, 2015|publisher=African Journal of Library, Archives and Information Science|access-date=March 10, 2013|date=April 1, 2008}}</ref> Wọ́n dá FUT Minna sílẹ̀ ní ọdún 1983, àti àkọ́kọ́ [[Olórí Ilé-ẹ̀kọ́ gíga]] rẹ̀ ni [[Professor J.O. Ndagi]], tó ṣíṣẹ́ láti ọdún 1983 títí di 1990. Àwọn igbìmọ̀ tí ó ń ṣàkóso ilé-ẹ̀kọ́ náà ni Ìgbìmọ̀ Àgbà àti Ìgbìmọ̀ Akẹ́kọ̀ọ́. Ní ìbẹ̀rẹ̀, ilé-ẹ̀kọ́ náà gba àwọn ohun èlò ti College of Education Bosso fún lílo títílọ́. Ààyè yìí sì di Bosso Campus fún ilé-ẹ̀kọ́ náà ní báyìí.<ref>{{cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-124937961.html|title=Welcome new members.(Inside ASAE)|date=November 1, 2004|publisher=Resource: Engineering & Technology for a Sustainable World|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924122052/http://www.highbeam.com/doc/1G1-124937961.html|archive-date=September 24, 2015|access-date=March 10, 2013}}</ref> Àkànṣe ilé-ẹ̀kọ́ pàtàkì tí ó wà ní '''Gidan Kwano''', tó wà ní 10,650 ẹ̀ká ilẹ̀, wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ opópónà [[Minna]] - Kataeregi - [[Bida]]. Ilé-ẹ̀kọ́ náà wà nínú ìwé ìtòsọ́nà fún Ẹ̀kọ́ Gíga ní Àfríkà, Ẹgbẹ́ Àwọn Ilé-ẹ̀kọ́ Gíga ní Àfríkà, àti Àjọ Ẹ̀kọ́ Gíga Àgbáyé ní ọdún 1999. == Àwọn ìtọ́kasí == {{DEFAULTSORT:Federal University of Technology, Minna}} [[Ẹ̀ka:Federal University of Technology, Minna]] [[Ẹ̀ka:FutMinna]] 9716yc4pl91xk0dijxuw7t9uteexkbj Ministry of Humanitarian Affairs, Disaster Management and Social Development 0 71661 639928 639013 2026-11-08T02:53:34Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639928 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | agency_name = Ministry of Humanitarian Affairs, Disaster Management and Social Development | nativename = | seal = | seal_width = | seal_caption = | logo = Coat of arms of Nigeria.svg | logo_width = | logo_caption = Coat of arms of Nigeria | formed = | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[Government of Nigeria]] | headquarters = Federal Secretariat [[Abuja]] | employees = | budget = | minister1_name = [[Sadiya Umar Farouq]] | minister1_pfo = | chief1_name = | chief1_position = | chief2_name = | chief2_position = | chief3_name = | chief3_position = | parent_agency = | child1_agency = | child2_agency = | website = {{URL|http://www.fmhds.gov.ng/}} | footnotes = | preceding = }} Àjọ '''Ministry of Humanitarian Affairs, Disaster Management and Social Development''' jẹ́ àjọ ìjọba àpapọ̀ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] kan tí ó ń mójútó ìgbáyé-gbádùn, íbójútó ìṣẹ̀lẹ̀ pàjáwìrì àti ígbélárugẹ ní àwùjọ ọmọnìyàn ní orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]]. Wọ́n dá àjọ náà sílẹ̀ ní ọjọ́ ọjọ́rú ọjọ́ kọnkànlélógún oṣù kẹjọ ọdún 2019, nígbà tí Ààrẹ [[Muhammadu Buhari]] kéde rẹ̀ sétí ìgbọ́ gbogbo ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]].<ref>{{Cite web |title=Nigeria - Federal Ministry of Humanitarian Affairs, Disaster Management and Social Development, FMHDS |url=https://socialprotection.org/connect/stakeholders/nigeria-federal-ministry-humanitarian-affairs-disaster-management-and-social |access-date=2022-03-29 |website=socialprotection.org |language=en |archive-date=2021-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209103804/https://socialprotection.org/connect/stakeholders/nigeria-federal-ministry-humanitarian-affairs-disaster-management-and-social |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Admin |title=FMHDS |url=https://www.fmhds.gov.ng/about-fmhds/ |website=FMHDS website}}</ref>. Àjọ yí ni ó wà lábẹ́ ìṣàkóso Ààrẹ orilẹ̀-èdè Nàìjíríà, nígbà tí Ààrẹ yóò ma yan [[Mínísítà]] tí yóò jẹ́ lára àwọn [[òṣìṣẹ́ ìjọba]] tí yóò ma darí àjọ náà. Ẹni tí ó jẹ́ adarí ẹ̀ka àjọ yí lásìkò tí a ń ko àpilẹ̀kọ yí ni Dókítà [[Sadiya Umar Farouq]], ẹni tí wọ́n búra wọlé fún ní ọjọ́ kẹrìnlélógún osù kẹjọ ọdún 2019 gẹ́gẹ́ bi Mínísítà. <ref>{{Cite web |date=2021-10-25 |title=Key into FG's empowerment programmes, Farouq begs youths |url=https://www.vanguardngr.com/2021/10/key-into-fgs-empowerment-programmes-farouq-begs-youths/ |access-date=2022-03-29 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-06-11 |title=Sadiya Farouq: Group lauds Buhari’s appointment of Minister |url=https://www.vanguardngr.com/2020/06/sadiya-farouq-group-lauds-buharis-appointment-of-minister/ |access-date=2022-03-29 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=editor |date=2019-10-12 |title=Sadiya Umar-Farouq: The New Super Minister |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/10/12/sadiya-umar-farouq-the-new-super-minister/ |access-date=2022-03-29 |website=THISDAYLIVE |language=en-US}}</ref> nígbà tí Dókítà.(Mrs) Bashir Nura Alkali FCA, FCIT jẹ ''permanent secretary'' fún àjọ náà<ref>{{Cite web |last=Abdullateef |first=Ismail |date=2020-09-30 |title=Nura Alkali Assumes Duty As New PS Humanitarian Affairs Ministry |url=https://fmic.gov.ng/nura-alkali-assumes-duty-as-new-ps-humanitarian-affairs-ministry/ |access-date=2022-03-29 |website=Federal Ministry of Information and Culture |language=en-US |archive-date=2022-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220905201640/https://fmic.gov.ng/nura-alkali-assumes-duty-as-new-ps-humanitarian-affairs-ministry/ |dead-url=yes}}</ref>. ==Awọn ajọ miran ti wọn wa labe FMHADS== Lara awọn ajo miran ti wọn wa labe ile ise ijọba yi ni: ''National Commission for Refugees Migrants and Internally Displaced Persons Offices'' (NCFRMI), ''National Emergency Management Agency'' (NEMA), ''The National Agency for the Prohibition of Trafficking in Persons'' (NAPTIP), ''North East Development Commission'' (NEDC), ''Sustainable Development Goals'' (SDG) àti ''National Social Investments Programmes'' (N-SIP). ==Àwọn ìtọ́kasí== {{reflist}} [[Category:Federal Ministries of Nigeria]] 6q14ikbj2vm5119masxy8miwl54ajs1 West African Coalition Against Trafficking in Person And Smuggling of Migrant in Nigeria (WACTIPSOM) 0 71662 640087 578833 2026-11-08T08:18:57Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640087 wikitext text/x-wiki '''West African Coalition Against Trafficking in Person And Smuggling of Migrant in Nigeria (WACTIPSOM)''' jẹ́ ìsọ̀kan àwọn orílẹ̀ èdè adúláwọ̀ láti gbógun ti gbígbé tàbí kíkó àwọn ènìyàn káàkiri ní ọ̀nà àìtọ́ àti rírin ìrìn àjò lọ́nà ẹ̀bùrú. Àjọ yìí múu gẹgé bíi àkòrí wọn láti mójútó kíkó àwọn ènìyàn lọ́nà àìtọ́ àti ìrìn àjò lọ́nà ẹ̀bùrú tí ó n gogò síi lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà àti àwọn orílẹ̀ èdè adúláwọ̀ tó sún mọ́ n. Bákanáà láti fòpin sí kíkó àwọn ọ̀dọ́ wẹẹrẹ kiri àti ọ̀dọ́ langba ọmọbìnrin fún òwò nàbì, kí ayé wọn gba ìgbàlà, àtúnse àti ìrànwọ́ nígbàtí wọ́n bá mú àwọn ọ̀daràn náà.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.wactipsom.org/about-us/ |access-date=2022-03-29 |archive-date=2023-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231210005108/https://www.wactipsom.org/about-us/ |dead-url=yes}}</ref> Àwọn orílẹ̀ èdè adúláwọ̀ mẹ́ẹ̀dógún ló ti jẹ́ orísun, ọ̀nà ìrékọjá tàbí òpin ìrìn àjò fún kíkó àwọn ènìyàn káàkiri lọ́nà àítọ́ àti rírin ìrìn àjo ọ̀nà ẹ̀bùrú látàrí ìdojúkọ ètò ọrọ̀ ajé orílẹ̀ èdè tó dàrú, ìpániláyà, ìdílọ́wọ́ àti ogun láàrin ìlú, aìṣedéédé òṣèlú àti aìrí iṣẹ́ ṣe. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.wactipsom.org/ |access-date=2022-03-29 |archive-date=2022-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220409234204/https://www.wactipsom.org/ |dead-url=yes }}</ref><ref>https://atipsom.com/2021/06/04/pre-launch-briefing-of-west-african-coalition-against-trafficking-in-persons-and-smuggling-of-migrants-wactipsom/</ref><ref>https://atipsom.com/2021/12/09/launching-of-west-african-coalition-against-trafficking-in-persons-and-smuggling-of-migrants-wactipsom/</ref>Ìjíròrò láti dá àjọ náà sílẹ̀ wáyé ní osù kejì, ọdún 2020, ìpàdé ìgbìmọ̀ láti kó o jáde wáyé ní ọjọ́ kọkànlá, osù kẹta, ọdún 2020; ìkójáde lábẹ́lẹ̀ wáyé ní ọjọ́ kọkànlélógún, osù karùún, ọdún 2021 nígbàtí ó di kíkójáde gbangba ní ọjọ́ kẹtàdínlógún,osù kọkànlá, ọdún 2021 ní ilé ìtura Nicon Luxury, Àbújá olù-ìlú orílè èdè Nàìjíríà pẹ̀lú àwọn asojú orílẹ̀ èdè adúláwọ̀ tó fìmọ̀ sọ̀kan àti àwọn olóŕi A-TIPSOM,NACTAL ati WACSOF. Àwọn àwùjọ orílẹ̀ èdè adúláwọ̀ tó fìmọ̀ sọ̀kan láti jẹ́ WACTIPSOM jẹ́ mẹ́ẹ̀dógún: Benin, Burkina Faso, Cape Verde, The Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Ivory Coast, Liberia, Mali, Niger, Nigeria, Senegal, Sierra Leone ati Togo. Àjọ A-TIPSOM Nàìjíríà pẹ́lu ìrànlọ́wọ́ European Union àti FIIAPP ló ṣe agbátẹrù rẹ̀.<ref>ttps://www.wactipsom.org</ref> ==Àwọn ìtọ́kasí == {{reflist}} 5j6pa3k7ws7lbnjhk9zzp7gll66ohz2 National Commission for Persons with Disability 0 71680 639947 638875 2026-11-08T03:33:48Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639947 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency|agency_name=National Commission for Persons with Disability|chief5_name=|minister2_name=|minister2_pfo=<!-- (etc.) -->|deputyminister1_name=|deputyminister1_pfo=|deputyminister2_name=|deputyminister2_pfo=<!-- (etc.) -->|chief1_name=James Lalu, Executive Secretary;|chief3_name=|chief2_name=|chief4_name=|chief6_name=<!-- (etc.) -->|minister1_name=|agency_type=Law enforcement|parent_department=|parent_agency=[[Ministry_of_Humanitarian_Affairs,_Disaster_Management_and_Social_Development |Federal Ministry of Humanitarian Affairs, Disaster Management and Social Development]]|child1_agency=|child2_agency=<!-- (etc.) -->|keydocument1=<!-- (etc.) -->|website={{URL|http://ncpwd.gov.ng/index.html}}|footnotes=|map=|map_width=|minister1_pfo=|budget=|type=|seal_caption=|nativename=|nativename_a=|nativename_r=|image=|image_caption=|logo=|logo_width=|logo_caption=|seal=|seal_width=|picture=|employees=|picture_width=|picture_caption=|formed={{Start date|2012}}|preceding1=|preceding2=<!-- (etc.) -->|dissolved=|superseding=|jurisdiction=[[Federal Government of Nigeria]]|headquarters=[[Abuja]], [[Federal Capital Territory, Nigeria|FCT]], Nigeria|coordinates=|motto=|map_caption=}}'''National Commission for Person with Disabilities (NCPD)''' jẹ́ àjọ kan lòrìlẹ̀-èdè [[Naijiria]]. Ọdún 2012 ni a gbé àjọ yìí sílẹ̀.<ref>{{Cite web|title=Home|url=https://ncpd.gov.sl/|access-date=2022-03-29|website=NCPD|language=en-US|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211175420/https://ncpd.gov.sl/|dead-url=yes}}</ref> Èròńgbà àjọ yìí ni láti dẹ́kun ìwà yíya àwọn èèyàn tó ní àleébù tàbí ìlera sọtọ̀, àti láti jẹ́ kí irú àwọn èèyàn báyìí ní ẹ̀tọ́ àti àǹfààní kan náà pẹlú àwọn akẹgbẹ́ wọn tí ò ní àleébù kọkan lára.<ref>{{Cite web|date=2020-12-22|title=Farouq inaugurates governing council of Nat'l Commission for Persons with Disabilities|url=https://www.vanguardngr.com/2020/12/farouq-inaugurates-governing-council-of-natl-commission-for-persons-with-disabilities/|access-date=2022-03-29|website=Vanguard News|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-10-21|title=The significance of Disability Commission|url=https://guardian.ng/opinion/the-significance-of-disability-commission/|access-date=2022-03-29|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archive-date=2022-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329184749/https://guardian.ng/opinion/the-significance-of-disability-commission/|dead-url=yes}}</ref> Wọ́n dá àjọ NCPD sílẹ̀ nílànà òfin ọdún 2019 tí ó ní ṣe pẹ̀lú dídẹ́kun ìwà yíya àwọn èèyàn tó ní àleébù tàbí ìlera sọtọ̀, àti láti ri pé wọ́n kópa nínú gbogbo ẹ̀ka iṣẹ́ láàárín ìlú.<ref>{{Cite web|date=2019-12-03|title=2019 Disability Day: FG to establish National Commission for Persons with|url=https://www.premiumtimesng.com/news/more-news/366369-2019-disability-day-fg-to-establish-national-commission-for-persons-with-disabilities.html|access-date=2022-03-30|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=Abdullateef|first=Ismail|date=2020-07-07|title=Establishment Of National Commission For Persons With Disability On Course - Farouq|url=https://fmic.gov.ng/establishment-of-national-commission-for-persons-with-disability-on-course-farouq/|access-date=2022-03-30|website=Federal Ministry of Information and Culture|language=en-US|archive-date=2022-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220330072324/https://fmic.gov.ng/establishment-of-national-commission-for-persons-with-disability-on-course-farouq/|dead-url=yes}}</ref> == Àwọn èróńgbà wọn == Díẹ̀ lára àwọn èróńgbà àjọ yìí ni; * Láti pèsè agbègbè tó ṣe é gbé fún àwọn èèyàn tó ní àleébù tàbí ìlera. * Láti ṣe àkójọ àti ìmójútó détà àwọn èèyàn tó ní àleébù tàbí ìlera. * Láti ṣe ìpèsè ìmọ̀ràn tó péye fún ẹ̀ka àjọ náà. * Láti gbétò oríṣiríṣi kalẹ̀ ní [[Siẹrra Léònè]]. == Ìtàn == Ọjọ́ kẹtàdínlógún, oṣù kìíní, ọdún 2019 ni ààrẹ Muhammadu Buhari bọwọ́ lùwé láti ṣe ìdásílẹ̀ àjọ NCPD lábẹ́ òfin 2018. Díẹ̀ lára àwọn ohun tí òfin yìí wà fún ni ríró àjọ yìí lágbára láti múgbòrò, àti dábòòbò àwọn èèyàn tó ní àleébù tàbí ìlera.<ref name="NCPWD 20192">{{cite web|title=About|website=NCPWD|date=2019-01-17|url=http://ncpwd.gov.ng/about.html|access-date=2022-03-30|archive-date=2022-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220205061528/http://ncpwd.gov.ng/about.html|dead-url=yes}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == or2ofxfaghnlb9znrkr0925p84zmohf Bella Disu 0 71690 639737 637125 2026-11-07T20:19:50Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639737 wikitext text/x-wiki {{short description|oníṣòwò ní Nàìjíríà(wọ́n bi ní ọdun 1986)}} {{Infobox person | honorific_prefix = | name = Bella Disu | honorific_suffix = | image = New Bella Disu 1.jpg | caption = | birth_name = Belinda Ajoke Olubunmi Adenuga | birth_date = {{Birth date and age|1986|05|29|df=y}} | birth_place = | nationality = Nigerian | other_names = | education = {{plainlist| *[[Northeastern University]] *[[University of Massachusetts]] }} | alma_mater = | occupation = Business Executive | years_active = 2004–present | spouse = Jameel Disu | children = | father = [[Mike Adenuga]] | website = {{url|https://bella-disu.com}} }} '''Belinda "Bella" Ajoke Olubunmi Disu''' (orúkọ baba rẹ̀ ni Adenuga, wọ́n bí ní 29 May 1986) jé obinrin onísòwò omo [[Nàìjíríà|Nàìjirià]] <ref name="Businessday NG 2019">{{cite web|title=Women in Business: Bella Disu|website=Businessday NG|date=2019-08-09|url=https://businessday.ng/women-in-business/article/women-in-business-bella-disu/|access-date=2022-03-31}}</ref>. Òun ni alaga Abumet TNigeria Limited, <ref name="Adeniyi 2021">{{cite web | last=Adeniyi | first=Olusegun | title=Abumet Nigeria Appoints Belinda Ajoke Disu Chairman | website=THISDAYLIVE | date=2021-01-26 | url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2021/01/26/abumet-nigeria-appoints-belinda-ajoke-disu-chairman/ | access-date=2022-03-31}}</ref>, ígbákejì Alaga ilé ise [[Globacom]], <ref name="Bloomberg">{{cite web | title=Are you a robot? | website=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/profile/person/20974280 | access-date=2022-03-31}}</ref>, oun sì tún ni oga agba cobble stone property and estate limited ati alaga [[Julius Berger Nigeria plc]] <ref name="The AFRICA CEO FORUM 2021">{{cite web | title=Bella DISU | website=The AFRICA CEO FORUM | date=2021-06-17 | url=https://www.theafricaceoforum.com/en/portraits/bella-disu/ | language=fr | access-date=2022-03-31}}</ref> ==Àárò ayé àti èkó rè== A bí Bella Disu ní 29 may, 1986 sí inú idile [[Mike Adenuga]] (alaga Globacom) àti Emelia Adefolake, <ref name="Akinwale 2019">{{cite web | last=Akinwale | first=Funsho | title=Bella Adenuga Disu, others bag IoD certification | website=The Guardian Nigeria News | date=2019-03-09 | url=https://guardian.ng/saturday-magazine/bella-adenuga-disu-others-bag-iod-certification/ | access-date=2022-03-31 | archive-date=2022-03-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220331171831/https://guardian.ng/saturday-magazine/bella-adenuga-disu-others-bag-iod-certification/ | dead-url=yes }}</ref> okawe ní ìlú eko. Ilé ìwé akobere rè ní ilé-ìwé Corona, [[Victoria Island]], ósì lo ilé-ìwé Queen's College fún èkó Sekondiri rè. Ní odun 1998, ófi ilé-ìwé Queen's College kale láti lo si ilé-ìwé Vivian Fowler memorian College for girls, nibi tí o ti pari ìwé sekondiri ní odun 2000 <ref name="Olanrewaju 2019">{{cite web | last=Olanrewaju | first=Sulaimon | title=Bella Disu: The Midas at Globacom | website=Tribune Online | date=2019-04-12 | url=https://tribuneonlineng.com/bella-disu-the-midas-at-globacom/ | access-date=2022-04-01}}</ref>. Ogba àmì-èye Bachelor degree ní sayensi oselu àti International relations ní [[yunifásitì ti Massachusetts]] (orílẹ̀ èdè Amerika), ósì tún gba àmì-èye M.sc ninú leadership ní yunifásitì ti Northeastern, Boston <ref name="Uriri 2019">{{cite web | last=Uriri | first=Francesca | title=Leading Ladies Africa Nigeria’s 100 most inspiring women in 2019 | website=Guardian Woman | date=2019-03-16 | url=https://guardian.ng/guardian-woman/leading-ladies-africa-nigerias-100-most-inspiring-women-in-2019/ | access-date=2022-04-01 | archive-date=2022-05-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220503081729/https://guardian.ng/guardian-woman/leading-ladies-africa-nigerias-100-most-inspiring-women-in-2019/ | dead-url=yes }}</ref><ref name="THISDAYLIVE 2018">{{cite web | last=THISDAYLIVE | first=Home - | title=– A Daughter in a Million: The Amazing Exploits of Belinda Disu in BusinesTHISDAYLIVE | website=THISDAYLIVE | date=2018-10-07 | url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2018/10/07/a-daughter-in-a-million-the-amazing-exploits-of-belinda-disu-in-busines/?amp | access-date=2022-04-01 | archive-date=2019-04-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190416121201/https://www.thisdaylive.com/index.php/2018/10/07/a-daughter-in-a-million-the-amazing-exploits-of-belinda-disu-in-busines/?amp | dead-url=yes }}</ref> ==Isé rè== Ní odun 2004, Bella darapò mó ilé ise Globacom Ltd, ósì ti di ara àwon oludari ilé isé náà. Ní odun 2011, o di òkan ninú àwon egbe oludari Cobblesrone estate and property Ltd, ósì di ògá àgbà ilé isé náà ní odun 2015. Ó tún jé oludari fún ilé isé Julius Berger tí èka Nàìjíríà. <ref name="Ojekunle 2018">{{cite web | last=Ojekunle | first=Aderemi | title=Meet the daughters of 6 Nigerian billionaires and what they do | website=Business Insider Africa | date=2018-07-20 | url=https://africa.businessinsider.com/lifestyle/lifestyle-meet-the-daughters-of-6-nigerian-billionaires-and-what-they-do/frbfctm | access-date=2022-04-01}}</ref> <ref name="Nigerian CommunicationWeek 2019">{{cite web | title=Globacom’s EVC, Bella Disu, Joins Others for Institute of Directors Certification | website=Nigerian CommunicationWeek | date=2019-03-05 | url=https://www.nigeriacommunicationsweek.com.ng/globacoms-evc-bella-disu-joins-others-for-institute-of-directors-certification/ | access-date=2022-04-01}}</ref> àti oludari Abamet plc, ilé isé tí óún se gilasi àti aluminum ní Nàìjíríà. Ní osù kiní odun 2019, ó di ígbákejì alaga ilé isé Globacom <ref name="Technology Times 2019">{{cite web | title=Adenuga’s Daughter Assumes Number 2 Role At Globacom | website=Technology Times | date=2019-01-30 | url=https://www.technologytimes.ng/adenugas-daughter-assumes-number-2-role-at-globacom/ | access-date=2022-04-01 | archive-date=2022-05-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220517175218/https://www.technologytimes.ng/adenugas-daughter-assumes-number-2-role-at-globacom/ | dead-url=yes }}</ref> ==Ìdílé rè== Ní osù kerin odun 2010, Bella fé Jameel Disu, wón sì bí omo méjì <ref name="Encomium Magazine 2010">{{cite web | title=Classics: Inside Bella Adenuga, Jameel Disu's Engagement | website=Encomium Magazine | date=2010-04-10 | url=https://encomium.ng/classics-inside-bella-adenuga-jameel-disus-engagement/ | access-date=2022-04-01}}</ref> ==Àmì èye== Ní December 2019, ìjoba French fún Bella ní àmì èye Ordre des Arts et des Lettres fún ìkópa ré nínú itoju art àti asa papajulo imojuto construction of the Alliance Francaise Mike Adenuga Centre, Ikoyi tí Eko <ref name="Omotayo 2019">{{cite web | last=Omotayo | first=Joseph | title=Jubilation as Mike Adenuga’s daughter bags French prestigious national honour | website=Legit.ng - Nigeria news. | date=2019-12-18 | url=https://www.legit.ng/1285233-mike-adenugas-daughter-bella-disu-bags-french-prestigious-national-honour.html | access-date=2022-04-01 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Àwon ìtókasí== <references /> 6mqr8i7krqvq0j22h87npexuyroby58 Lara George 0 71692 639900 595941 2026-11-08T01:57:07Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639900 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = | image = Lara George.jpg | image_size = | caption = Lara George in 2014 | origin = [[Lagos State]], [[Nigeria]] | genre = Gospel | years_active = 1997 - present | label = Soforte Entertainment | occupation = Singer/songwriter | associated_acts = Midnight Crew, [[Pat Uwaje-King]], Lord of Ajasa, Kush }} '''Lara George'''( tí a bí ní 25th of June, 1978<ref name="Praiseworld Radio Africa's #1 Online Gospel Radio Station Nigeria 2017">{{cite web | title=Lara George Dazzles In New Birthday Photos - @Larageorge | website=Praiseworld Radio | 3=Africa's #1 Online Gospel Radio Station | 4=Nigeria | date=2017-06-23 | url=https://www.praiseworldradio.com/lara-george-dazzles-new-birthday-photos-larageorge/ | access-date=2022-04-01 | archive-date=2025-02-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250219232948/https://www.praiseworldradio.com/lara-george-dazzles-new-birthday-photos-larageorge/ | dead-url=yes }}</ref>) jé olorin ihinrere omo bíbí ìlú Nàìjirià, sùgbón tí ó ún gbé ní ìlú Amerika == Àárò Ayé rè == A bí Lara George ní June 25, 1978 sí idile Oluwole Bajomo ni Ipinle Lagos, ipin iṣakoso ti Nigeria.<ref name="BellaNaija 2017">{{cite web | title=Happy Birthday Lara George! See the Gospel Artist’s New Photos | website=BellaNaija | date=2017-06-23 | url=https://www.bellanaija.com/2017/06/happy-birthday-lara-george-see-gospel-artists-new-photos/ | access-date=2022-04-04}}</ref> ==Ìwè rè== Ó kàwé ni ilé-ìwé Queen's College ni Èkó tí ó tó di pé ó kàwé ní yunifásitì ìlú Èkó, ìbí tí ó tí gba Master degree ní iyaworan ilé(Architecture). ==Isé re== Lara bèrè orin kíko nígba tí ó wà ní yunifásitì ìlú Èkó, níbi tí o ti darapo mó àwon akorin apejopo ara. <ref name="Vanguard News 2014">{{cite web | title=I put off having a baby for six years because of my career- Lara George | website=Vanguard News | date=2014-11-29 | url=https://www.vanguardngr.com/2014/11/put-baby-six-years-career/ | access-date=2022-04-04}}</ref> Ówà lára àwon egbe akorin(tí a padà tua) tí à ún pè ní "Kush", ara àwon orin tí Lara kókó gbé jáde ni Ìjoba Orun(ní odun 2008), orin náà gbajugbaja nile loko, ósì mú òpòlopò ami eye wa fún. == Àwon Ìtókasí == <references /> 936cmoyjpewxr1k3h6ukkfb9ybz28rr Korede Bello 0 71707 639892 606280 2026-11-08T01:29:00Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639892 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Short description|Nigerian singer}} {{Infobox musical artist|name=Korede Bello|birth_place=[[Lagos State]], Nigeria|associated_acts=<!-- Only musical acts that have worked with Korede Bello can be listed here -->{{flatlist| *[[Tiwa Savage]] *[[Don Jazzy]] *[[Sarkodie (rapper)|Sarkodie]] *[[Kelly Roland]] *[[Harmonize (musician)|Harmonize]] *[[Di'Ja]] *[[D'Prince]] *[[Dr SID]] *[[Reekado Banks]]}}|label=[[Mavin Records]]|years_active=2009–present|occupation={{csv|Singer|songwriter}}|genre={{csv|[[R&B]]|[[Afrobeats]]|[[Hip hop music|hip hop]]|pop}}|death_place=|death_date=|birth_date={{birth date and age|df=y|1996|02|29}}|image=Korede Bello's Belloved Album Art.jpg|alias=<!-- Only names he has -->|birth_name=|native_name_lang=|native_name=|alt=|landscape=|image_size=|caption=|website={{URL|koredebello.com}}}} '''Korede Bello''' (tí a bí ní ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n, oṣù kejì, ọdún 1996) ọ̀kọrin orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] àti akọrin sílẹ̀.<ref>{{cite web|url=http://www.takemetonaija.com/2015/04/singer-korede-bello-biographylife-and.html|title=Singer KOREDE BELLO Full Biography,Life And News|publisher=Take Me to Naija|date=14 April 2015|access-date=19 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924112922/http://www.takemetonaija.com/2015/04/singer-korede-bello-biographylife-and.html?m=1|archive-date=24 September 2015}}</ref> Ó tẹwọ́bọ̀wé pẹ̀lú [[Mavin Records]] ní ọdún 2014. Orin rẹ̀ "Godwin" ló mu bọ́ sí gbangba.<ref>{{cite web|url=http://www.capitalxtra.com/radio/afrobeats/chart/april-2015/|title=Afrobeats Chart: Top 10 (April 2015)|publisher=CapitalXtra|date=1 April 2015|access-date=19 July 2015}}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ayé == Korede (Èyí tí ó túǹmọ́ Ko Ire Wá) jẹ́ ọmọ tí tí wọ́n bí sí ìlú Èkó, ibè náà ló tí ká ìwé alákọ̀bẹrẹ̀ àti ilé ìwé Sẹ́kọ́ńdìrí. Ó bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣeré ìdárayá nígbà tí ó wá ní ọmọ ọdún Méje, orúkọ rẹ ní gbà náà sì ń jẹ́ "African Prince" ==Iṣẹ́ == Nígbà tí ó wá ní ilé ìwé alákọ̀bẹrẹ̀, Korede Bello kọ Orin àkọkọ́ lẹ́yìn tí ó dá egbé kàn sílè pẹlú ọ̀rẹ rẹ̀.<ref>{{cite web | url=http://www.evatese.com/2014/08/13/who-is-korede-bello-photos/ | title=WHO IS KOREDE BELLO ? + PHOTOS | publisher=Evatese | author=Evatese | date=13 August 2014 | access-date=19 July 2015 | archive-date=22 July 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150722014219/http://www.evatese.com/2014/08/13/who-is-korede-bello-photos/ | dead-url=yes }}</ref> Ó mú iṣẹ orin lokunkundu lẹyìn tí ó kó àwọn Orin nínú Studio <ref>{{Cite web|last=|first=|date=2021-01-30|title=Korede Bello – Real Man|url=https://netxclusive.com/korede-bello-real-man/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129190945/https://netxclusive.com/korede-bello-real-man/|archive-date=29 January 2023|access-date=2021-01-30|website=Netxclusive|language=en-US|dead-url=yes}}</ref> Ni ilé ìwé Gírámà, o ṣé àwó orin tí óò pé àkọlé rẹ̀ ni 'FOREVER' èyí tí ó ẹ́ akọkọ. O tẹsiwaju nínú èkó rè láti lọ mọ nípa Ìmọ̀ ibi-ibaraẹnisọrọ (Mass communication), ọ sí ní Certificate [[Higher National Diploma]]. Korede Bello jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ tí iléesẹ́ tí Institute Of Information Management.<ref>{{cite web|url=http://www.ngtrends.com/2014/11/korede-bello-goes-back-school/|title=Korede Bello Goes Back To School|work=NG Trends|access-date=5 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://pulse.ng/celebrities/korede-bello-mavin-artiste-goes-back-to-school-id3284619.html|title=Korede Bello: Mavin Artiste Goes Back To School|author=Esho Wemimo|date=17 November 2014|work=pulse.ng|access-date=5 September 2015|archive-date=8 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150808043504/http://pulse.ng/celebrities/korede-bello-mavin-artiste-goes-back-to-school-id3284619.html|dead-url=yes}}</ref> === Ìsowọ́pọ̀ pẹ̀lú Mavin Records === Lẹ́yìn tí ó Àwó àkọkọ́ jáde, èyí tó o gbà oríyìn tí odará, ní ọgá rẹ Casmir Uwaegbute mú hàn ( Don Jazzy) èyí tí wọ́n jọ gbìmọ kọ orin mìíràn, tí inú Don Jazzy sí dùn sí.<ref>{{cite web | url=http://www.thecapital.ng/index.php/38-entertainment/2583-godwin-crooner-korede-bello-i-used-to-idolize-don-jazzy-before-i-met-him | title=Godwin crooner, Korede Bello: "I used to idolize Don Jazzy before I met him" | publisher=The Capital Nigeria | date=22 June 2015 | access-date=19 July 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150722010253/http://www.thecapital.ng/index.php/38-entertainment/2583-godwin-crooner-korede-bello-i-used-to-idolize-don-jazzy-before-i-met-him | archive-date=22 July 2015 | url-status=dead }}</ref> Ni ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n, oṣù Kejì ọdún 2014, ni ó wọ Mavins Record lábẹ́ èyí tí o tún gbé àwọn orin tó jẹ́ gbajùmọ̀ bíi " African Princess" àti " Godwin"<ref>{{cite web | url=http://www.infonubia.com/2014/02/mavin-records-activates-new-artiste.html | title=Mavin Records Activates New Artiste, Listen To Korede Bello – African Princess | publisher=InfoNubia | date=28 February 2014 | access-date=19 July 2015 | archive-date=4 March 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304092613/http://infonubia.com/2014/02/mavin-records-activates-new-artiste.html | dead-url=yes }}</ref> Lówó lọwọ́ ó ń ṣe àkọ́kọ́ ìṣiṣẹ́ Album, èyí tí ó sí fí ÀṢÀ àti 2face idibia ṣe àwọn àwòrán ẹnití tí ó ń rí ìmísí láti ará orin tí wọ́n tí kò sẹ́yìn.<ref>{{cite web | url=http://www.nigerianfinder.com/korede-bello-biography/ | title=Korede Bello Biography | publisher=NigerianFinder | access-date=19 July 2015}}</ref> == Iṣẹ Ọmọnìyàn == Kóredé Bello ti ṣe awọn oríṣiríṣi iṣẹ Ọmọnìyàn bí "Project Pink Blue walk" fún ìmọ lori Àrùn Jẹjẹrẹ (Cancer) ni ìlú Abuja, ni ọdún 2015 . <ref>{{cite news|last1=Ono|first1=Bello|title=Korede Bello, Denrele Edun, Ghana Must Go, More, at Project Pink Blue's Walk Against Cancer|url=http://onobello.com/korede-bello-denrele-edun-ghana-must-go-more-at-project-pink-blues-walk-against-cancer/|access-date=28 December 2017|agency=PR UNO LTD|publisher=PR UNO LTD|date=1 March 2017|archivedate=28 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171228172051/http://onobello.com/korede-bello-denrele-edun-ghana-must-go-more-at-project-pink-blues-walk-against-cancer/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|title=Korede Bello Joins the Movement to Stop Cancer in Africa {{!}} @KoredeBello|url=http://www.blooment.com.ng/2015/02/korede-bello-joins-movement-to-stop.html|access-date=28 December 2017|publisher=Bloom Entertainment|date=4 February 2015|archivedate=28 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171228172419/http://www.blooment.com.ng/2015/02/korede-bello-joins-movement-to-stop.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|last1=Project|first1=PINK BLUE|title=World Cancer Day 2015 Walk, Race & Cycling against Cancer powered by Project PINK BLUE|url=https://www.youtube.com/watch?v=T3MUojnpuqc|via=YouTube|publisher=Project PINK BLUE|access-date=28 December 2017}}</ref> àti 2017 == Àtojọ àwọn orin rè == ===Àwo-orin ti studio=== *''Belloved'' (2017) === Singles === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" border="1" !style="width:18em;" |Title !style="width:2em;" |Year !style="width:12em;" |Release date |- |"African Princess" |rowspan="6"|2014 |28 February 2014 |- |"[[Dorobucci]]" <br /><span style="font-size:85%;">(with [[Don Jazzy]], [[Tiwa Savage]], [[Dr SID]], [[D'Prince]], [[Reekado Banks]] and [[Di'Ja]])</span> |1 May 2014 |- |"Adaobi" <br /><span style="font-size:85%;">(with [[Don Jazzy]], [[Reekado Banks]] and [[Di'Ja]])</span> |27 May 2014 |- |"Cold Outside" |15 August 2014 |- |"Looku Looku" <br /><span style="font-size:85%;">(with [[Don Jazzy]], [[Tiwa Savage]], [[Dr SID]], [[D'Prince]], [[Reekado Banks]] and [[Di'Ja]])</span> |31 October 2014 |- |"Jingle Bell" |25 December 2014 |- |"[[Godwin (Korede Bello song)|Godwin]]"<br /><span style="font-size:85%;"> | rowspan="3" |2015 |28 January 2015 |- |"Jantamanta" <br /><span style="font-size:85%;">(with [[Don Jazzy]] [[Tiwa Savage]], [[Dr SID]], [[D'Prince]], [[Reekado Banks]] and [[Di'Ja]])</span> |27 October 2015 |- |"Romantic" <br /><span style="font-size:85%;">(with [[Tiwa Savage]])</span> |December 2015 |- |"Mungo Park" |rowspan="3"|2016 |7 May 2016 |- |"One & Only" |26 May 2016 |- |"Do Like That" |13 September 2016 |- |"Butterfly" | rowspan="2" |2017 |17 May 2017 |- |"My People" |1 September 2017 |- |"Melanin Popping" | rowspan="6" |2018 |18 January 2018 |- |"Work it" |1 April 2018 |- |"So te" |7 May 2018 |- |"2geda" |22 May 2018 |- |"Champion" |29 September 2018 |- |"Bless Me" |30 September 2018 |- |"Mr. Vendor" | rowspan="1"|2019 |26 April 2019 |- |"Sun Momi (Only You)" | rowspan="1"|2020 |12 February 2020 |} ==Àwọn Àmì Ẹ̀yẹ== {| class ="wikitable" |- !Year !Award ceremony !Prize !Recipient/Nominated work !Result !Ref |- |2014 |Nigeria Teen Choice Awards 2014 |Most Promising Music Act To Watch |Himself |{{won}} |<ref>{{cite web|url=https://www.360nobs.com/2014/08/korede-bello-wins-most-promising-act-to-watch-at-teen-choice-award/|title=Korede Bello Wins Most Promising Act To Watch at Teen Choice Award|publisher=360Nobs|last=Eneghalu|first=Slyvia|date=27 August 2014|access-date=26 July 2016|archive-date=16 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160916023416/https://www.360nobs.com/2014/08/korede-bello-wins-most-promising-act-to-watch-at-teen-choice-award/|dead-url=yes}}</ref> |- |rowspan="3"|2015 |4th Annual Golden Icons Academy Movie Awards |Best Song of the Year |rowspan="2"|"[[Godwin (Korede Bello song)|Godwin]]" |{{won}} |<ref>{{cite web|url=https://www.naij.com/610655-korede-bello-bags-song-year-award.html|title=Korede Bello Bags Song of the Year Award|work=[[Naij]]|date=19 October 2015|access-date=26 July 2016}}</ref> |- |rowspan="2"|[[2015 Nigeria Entertainment Awards]] |Hottest Single of The Year |{{nom}} |<ref name="okay">{{cite web|url=http://www.okayafrica.com/news/nigeria-entertainment-awards-nominees-2015/|title=The Nigeria Entertainment Awards Announce 2015 Nominees|work=Okay Africa|last=Oneill|first=Danielle|date=15 June 2015|access-date=26 July 2016|archive-date=3 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170603215407/http://www.okayafrica.com/news/nigeria-entertainment-awards-nominees-2015/|dead-url=yes}}</ref> |- |Best New Act |Himself |{{nom}} |<ref name="okay"/> |- |rowspan="6"|2016 |rowspan="3"|[[The Headies 2015]] |Best Pop Single |rowspan="2"|"Godwin" |{{won}} |<ref>{{cite news|url=http://www.vanguardngr.com/2016/01/full-list-of-winners-the-headies-2015/|title=Full list of winners @ The Headies 2015|work=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard News]]|date=2 January 2016|access-date=26 July 2016}}</ref> |- |Song of The Year |{{nom}} |<ref name="channels">{{cite news|url=http://www.channelstv.com/2016/01/02/headies-awards-2015-full-list-of-winners/|title=Headies Awards 2015: Full List Of Winners|publisher=[[Channels TV]]|date=2 January 2016|access-date=26 July 2016}}</ref> |- |[[The Headies Award for Next Rated|Next Rated]] |Himself |{{nom}} |<ref name="channels"/> |- |2016 City People Entertainment Awards |Pop Artiste of the Year |Himself |{{won}} |<ref>{{cite news|url=http://thenet.ng/2016/07/full-list-of-winners-at-2016-city-people-entertainment-awards/|title=Full List Of Winners at 2016 City People Entertainment Awards|work=Nigerian Entertainment Today|author=Adedayo Showemimo|date=26 July 2016|access-date=26 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161208102412/http://thenet.ng/2016/07/full-list-of-winners-at-2016-city-people-entertainment-awards/|archive-date=8 December 2016|url-status=dead}}</ref> |- |[[2016 Nigeria Entertainment Awards]] |Best Collaboration |"Romantic" <span style="font-size:85%;">(featuring [[Tiwa Savage]])</span> |{{nom}} |<ref>{{cite news|url=https://www.bellanaija.com/2016/06/nominations-are-here-find-out-who-made-the-2016-nigerian-entertainment-awards-nominees-list/|title=Nominations are Here! Find out who Made the 2016 Nigerian Entertainment Awards Nominees List|work=[[BellaNaija]]|date=16 June 2016|access-date=13 September 2016}}</ref> |- |9th Nigeria Music Video Awards |Best Contemporary Afro Video |"Godwin" |{{won}} |<ref>{{cite news|url=http://thenet.ng/2016/09/1-year-after-nmva-announce-2015-winners/|title=1 year after, NMVA announce 2015 winners|work=Nigerian Entertainment Today|author=Adedayo Showemimo|date=13 September 2016|access-date=13 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160914170600/http://thenet.ng/2016/09/1-year-after-nmva-announce-2015-winners/|archive-date=14 September 2016|url-status=dead}}</ref> |} == Àwọn ìtọkasí == <references /> {{DEFAULTSORT:Bello, Korede}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1996]] [[Category:Yoruba musicians]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Category:21st-century Nigerian male singers]] [[Category:Musicians from Lagos]] [[Category:Nigerian singer-songwriters]] [[Category:The Headies winners]] cft9e26ac0qj48gf8fzct7jzjuc8gcm Olamide Toyin Adebayo 0 71803 639970 578110 2026-11-08T04:37:10Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639970 wikitext text/x-wiki '''Tóyin Ọlamide''' jẹ ọkan lara obinrin awọn elere badminton Naigiria ti à bini 22, ọṣu june ni ọdun 1976.Arabinrin na kopa ni IBF Championship Àgbaye ni ọdun 1995 ati 1999<ref>https://wiki.projecttopics.org/728769-olamide-toyin-adebayo-age-wikipedia-family-height-net-worth-biography/index.html/amp{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==Aṣèyọrì== *Ni ọdun 1995, Toyin gba Gold medal ni Apapọ èrè idije badminton fun Naigiria to ṣẹlẹ ni ilu Abuja<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.wikiwand.com/en/Olamide_Toyin_Adebayo |access-date=2022-05-21 |archive-date=2022-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521163308/https://www.wikiwand.com/en/Olamide_Toyin_Adebayo |dead-url=yes }}</ref>. *Àrabinrin naa gba Gold medal nibi championship awọn Afirica ọdun 1996 ti o ṣẹlẹ ni ilu Eko, orilẹ ede Naigiria<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://worddisk.com/wiki/Olamide_Toyin_Adebayo/#cite_note-1/ |access-date=2022-05-21 |archive-date=2025-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250412131801/https://worddisk.com/wiki/Olamide_Toyin_Adebayo/#cite_note-1/ |dead-url=yes}}</ref>. ==Itọkasi== owsscsgymy0xl4jerobccxlvek62iho Akon Eyakenyi 0 71859 639707 620847 2026-11-07T19:59:11Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639707 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Akon Etim Eyakenyi | image = | office = Minister of Lands, Housing and Urban Development | termstart = 2010 | termend = 2015 | office1 = Senator representing Akwa Ibom South senatorial district | termstart1 = 2019 | birth_date = {{Birth date and age|1960|02|24}} | birth_place = [[Urue-Offong/Oruko]], [[Akwa Ibom State]], [[Nigeria]] }} '''Akon Etim Eyakenyi''' (tí a bí ni 24 February 1960 ni Urue-Offong/Oruko, Nàìjíríà) je òtòkùlú olósèlú ní Naijiria.<ref name="Ukpong 2019">{{cite web|last=Ukpong|first=Cletus|title=9th National Assembly: We’ll not defect, PDP senator assures governor|website=Premium Times Nigeria|date=2019-05-20|url=https://www.premiumtimesng.com/regional/south-south-regional/330735-9th-national-assembly-well-not-defect-pdp-senator-assures-governor.html|access-date=2022-05-21}}</ref> Òun ló ún se asoju Akwa ibom South senetorial District ti ìpinlè Akwa Ibom ní ilé igbimo asofin àgbàa.<ref name="Report 2019">{{cite web|last=Report|first=Agency|title=INEC declares PDP winner of Akwa Ibom South Senatorial seat|website=Premium Times Nigeria|date=2019-02-25|url=https://www.premiumtimesng.com/regional/south-south-regional/316054-inec-declares-pdp-winner-of-akwa-ibom-south-senatorial-seat.html|access-date=2022-05-21}}</ref> Wón diboyan sí ipo náà ní odun 2019. <ref name="Daily Trust 2019">{{cite web|title=INEC declares PDP winner in Akwa Ibom South Senatorial District|website=Daily Trust|date=2019-02-25|url=https://dailytrust.com/inec-declares-pdp-winner-in-akwa-ibom-south-senatorial-district|access-date=2022-05-21|archive-date=2022-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220521225937/https://dailytrust.com/inec-declares-pdp-winner-in-akwa-ibom-south-senatorial-district|dead-url=yes}}</ref> O jawe olúborí pẹlu ibo 122,412 lapapo. Kí o to di pe ayan sí ipò Senato, o jẹ minisita teleri fun eto ilé, ilè ati idagbasoke ilu labé ijọba Aare Goodluck Ebele Jonathan. <ref name="The Nation Newspaper 2017">{{cite web|title=Affordable housing: private initiative to the rescue|website=The Nation Newspaper|date=2017-07-06|url=https://thenationonlineng.net/affordable-housing-private-initiative-rescue/|access-date=2022-05-21}}</ref> == Àárò ayé àti èkó rè == A bi Eyakenyi ni 1960 si inú idile Oloye Uweh Isangedihi ni agbegbe ìjoba Urue-Offong/Oruko ti Akwa Ibom. Ni ọdun 1968 o lọ si Ile-iwe alakọbẹrẹ Ijọba, Uko Uyokim  nibiti o ti gba Iwe-ẹri akobere ní ọdun 1974. Ni ọdun kanáà, o forukọsilẹ wolé sí ilé-èkó Methodist Teachers College Olukọni Methodist ni Oron. Ni ọdun 1983 Akon wolé si Ile-ẹkọ giga ti Calabar o si fun ni Nigerian Cerrificate(NCE) ni ọdun 1986. Ni ọdun 1990, o gba oye Bachelor of Education (B.Ed) lati University of Calabar. O 4 tèsíwájú nínú ìwé rè. O fé oko, wón sì bi omo àti omo-omo <ref name="THISDAYLIVE 2019">{{cite web | title=I Feel Blessed, Says Senate Newbie Akon Eyakenyi | website=THISDAYLIVE | date=2019-04-19 | url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/04/19/i-feel-blessed-says-senate-newbie-akon-eyakenyi/ | access-date=2022-05-21}}</ref> ==Isé àti Oselu rèA== Akon Eyakenyi bere ise oluko ní odun 1986, o tún sísé ní State Ministry of Education laarin 1993 sí 1999. Ni odun 1991, nigba to n sise oluko, won fi i se Alabojuto fun eto eko, odo, ere idaraya ati Asa ni Oron. Ni ọdun 2000, a yan gegebi Komisona fun Ile-iṣẹ, oko-òwò ati Irin-ajo ni Ipinle Akwa Ibom lábé ijọba ti Victor Attah. Ni ọdun 2013, [[Godswill Akpabio]] yàn gẹgẹbi Alaga Igbimọ awon technical schools in ìpinlè Akwa Ibom. Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Alaga ìgbìmọ̀ náà títí di ìgbà tí Ààrẹ [[Goodluck Jonathan]] fi yàn án gẹ́gẹ́ bí Minisita fún ilẹ̀, Ilé àti Ìdàgbàsókè Ìlú ní ọdún 2014. <ref name="SENATOR AKON EYAKENYI – TRUE VERSION OF GOOD REPRESENTATION 2022">{{cite web | title=Profile – SENATOR AKON EYAKENYI | website=SENATOR AKON EYAKENYI – TRUE VERSION OF GOOD REPRESENTATION | date=2022-03-16 | url=https://www.senatorakoneyakenyi.com/profile/ | access-date=2022-05-21 }}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ni ọdun 2018, Eyakenyi kede erongba rẹ lati dije fun ile igbimọ aṣofin agba ati aṣoju agbegbe senatorial Akwa Ibom South. <ref name="NetReporters Ng 2018">{{cite web | title=SENATE 2019: AKON EYAKENYI DECLARES INTENTION, CONSULTS FRANK ARCHIBONG. | website=NetReporters Ng | date=2018-08-04 | url=https://www.netreporters.ng/2018/08/senate-2019-akon-eyakenyi-declares.html | access-date=2022-05-21 | archive-date=2022-08-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220819030533/https://www.netreporters.ng/2018/08/senate-2019-akon-eyakenyi-declares.html | dead-url=yes }}</ref> Ni Oṣu Kẹwa ọdun 2018, o kopa ninu ìbò primary ẹgbẹ [[People's Democratic Party]] (Nigeria) lati ṣe aṣoju agbegbe senatorial Akwa Ibom South o si jawe olubori ninu awọn alakọbẹrẹ.<ref name="Vanguard News 2018">{{cite web | title=PDP Sen primaries: Akpan, Ekpene, Eyakenyi emerge flag bearers in A-Ibom | website=Vanguard News | date=2018-10-04 | url=https://www.vanguardngr.com/2018/10/pdp-sen-primaries-akpan-ekpene-eyakenyi-emerge-flag-bearers-in-a-ibom/ | access-date=2022-05-21}}</ref> Ni 25 February 2019, a kede rè gegebi olubori ninú idibo gbogbogbo 2019 lati ṣe aṣoju agbegbe senatorial Akwa Ibom South.<ref name="Report 2019"/> <ref name="Daily Trust 2019"/> == Àwon Ìtókasí == 1y93dj9ryts2wmwhe5ad6q4x0pl05wp Francisca Ikhiede 0 71874 639818 605328 2026-11-07T22:22:05Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639818 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian volleyball player}} {{Infobox person | name = Francisca Ikhiede | image = | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth-date and age|17 January 1996}} | birth_place = [[Kaduna]] | death_date = | death_place = | death_cause = | other_names = | known_for = | education = | employer = | occupation = volleyball player | spouse = | partner = | children = | parents = | relatives = | signature = | website = | footnotes = | nationality = [[Nigeria]] }} '''Francisca Ikhiede''' jẹ obinrin elere fóólibọọlu ti ilẹ Naigiria ti a bini 17, óṣu January ni ọdun 1996 si ilu Kaduna. Elere naa ti ṣere fun team Custom ilẹ Naigiria ati team awọn obinrin Naigiria ti National<ref>https://en.volleyballworld.com/en/beachvolleyball/worldtour/2019/wwch2019/women/teams/945728-nnoruga-franco/francisca_ikhiede?id=142825{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://women.volleybox.net/francisca-ikhiede-p27299/clubs |access-date=2022-05-25 |archive-date=2021-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210720151952/https://women.volleybox.net/francisca-ikhiede-p27299/clubs |dead-url=yes}}</ref>. ==Aṣeyọri== *Ni ọdun 2019, Francisca ati awọn akẹgbẹ rẹ kopa ninu Ere Idije Fóólibọọlu lagbaye to waye ni Yaoundé, Cameroon nibi ti wọn ti jawe olubori ti o si gba Gold medal<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://guardian.ng/sport/team-nigeria-womens-team-wins-beach-volleyball-championship-in-cameroon/ |access-date=2022-05-25 |archive-date=2023-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230318180653/https://guardian.ng/sport/team-nigeria-womens-team-wins-beach-volleyball-championship-in-cameroon/ |dead-url=yes }}</ref>. ==Itọkasi== h6iykx351m40i3ijh8je3wlbhk8kgde Banke Meshida Lawal 0 71887 639735 618049 2026-11-07T20:18:24Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639735 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues| {{COI|date=July 2019}} {{Autobiography|date=July 2019}} }} {{Infobox person | name = Banke Meshida Lawal | image = | alt = | caption = Banke Meshida-Lawal in 2019 | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1978|08|21|df=y}} | birth_place = [[Ile-Ife]], [[Osun State]], Nigeria | othername = | occupation = [[Make-up artist]], and [[businesswoman]] | yearsactive = | spouse = Lanre Lawal | domesticpartner = | website = {{URL|bmpromakeup.com}} }} '''Olabanke "Banke" Meshida Lawal''' je make-up artist àti Olùdásílẹ̀ àti Olùdarí ilé iṣé BMPro Makeup Group, èyí tí ó jẹ́ ilé iṣé make-up ati cosmetology ní Nigeria.<ref>{{Citeweb|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/banke-meshida-still-standing-tall/|title=Banke Meshida still standing tall|website=The Guardian Newspaper|access-date=2019-03-26|archive-date=2019-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701092600/https://guardian.ng/saturday-magazine/banke-meshida-still-standing-tall/|dead-url=yes}}</ref> Ó gba àmì ẹ̀yẹ ''Brand of the Year'' ní ọdún 2009 ní Eloy Awards, àti tí Nigerian Event Awards ní ọdún 2012 fún ''Best Makeup Artist'' àti ''Makeup Artist of The Year'' ní FAB AWARDS ní ọdún (2010).<ref name="fab">{{Cite web|url=https://fabwoman.ng/banke-meshida-lawal-profiles-biography/|title=5 Things You Did Not Know About Celebrity Makeup Artist, Banke Meshida-Lawal|website=FAB Woman|access-date=2019-03-26|archive-date=2019-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701092556/https://fabwoman.ng/banke-meshida-lawal-profiles-biography/|dead-url=yes}}</ref> ==Ìbẹrẹ pẹpẹ Ayé== Wọn bí Banke Meshida sí Ile-Ife ni ìpínlẹ̀ Osun, ní gúúsù ìwọ oòrùn orílé èdè Nigeria<ref name="femme"/> ní ilé ìwòsan tí yunifásítì Obafemi Awolowo tí wọn pé ní Obafemi Awolowo University Teaching Hospital. Banke Meshida beẹ̀rẹ̀ síní ṣé Fine Arts ní ilé ìwé gíga, <ref name="femme"/>ṣùgbọ́n nígbà tí yóò fí wọ ilẹ ìwé gíga fásitì [[University of Lagos]], ọ tí ń kò bí a tí ń ṣe Make-up fún àwọn ọrẹ àti ojúlùmò.<ref name="femme">{{Cite web|url=http://feminine.com.ng/2016/08/21/my-brand-is-not-for-the-elite-alone-banke-meshida-lawal/|title=My brand is not for the elite alone -Banke Meshida-Lawal|website=Feminine.com.ng|access-date=2019-03-26|archive-date=2019-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190326203940/http://feminine.com.ng/2016/08/21/my-brand-is-not-for-the-elite-alone-banke-meshida-lawal/|dead-url=yes}}</ref> Ọ kà Èdè gẹ̀ẹ́sì (English) ọ sí gbọyè Second Class Bachelor's Degree ní ọdún 2000.<ref name="elites">{{Cite web|url=http://www.theelitesng.com/makeup-queen-extraordinaire-banke-meshida-lawal-celebrates-40th-birthday-with-stunning-photo-shoot/|title=Makeup Queen Extraordinaire, Banke Meshida Lawal Celebrates 40th Birthday With Stunning Photo Shoot|website=theelitesng|access-date=2019-03-26}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Àwọn Àmì àti Ìdánimọ== Banke Meshida tí gbà àmi ẹ̀ye lórísiríri, àwọn náà sì ní ''Make-Up Artist of The Year'' (City People Awards 2005), ''Make-up Brand of The Year'' (ELOY Awards 2009),<ref>{{Cite web|url=http://woman.ng/2015/10/the-leading-woman-banke-meshida-lawal-making-it-big-with-makeup/|title=BANKE MESHIDA LAWAL – Making It Big With Makeup|website=Woman.ng|access-date=2019-03-26|archive-date=2019-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190618011314/http://woman.ng/2015/10/the-leading-woman-banke-meshida-lawal-making-it-big-with-makeup|dead-url=yes}}</ref> ''Make-up Artist of The Year'' (FAB Awards 2010),<ref name="fab"/> ''Best Make-up Artist'' (The Nigerian Event Awards 2012) àti''Makeup Brand of the Year'' (APPOEMN 2017). ==Ìgbé ayé== Banke Meshida ṣé ìgbéyàwó pẹlu Lanre Lawal ní 10 February 2007.<ref>{{Cite news|url=https://www.pmnewsnigeria.com/2019/02/10/makeup-guru-banke-meshida-celebrates-12-years-anniversary-with-hubby/|title=Makeup Guru, Banke Meshida Celebrates 12 Years Anniversary With Hubby|website=PM News Newspaper|access-date=2019-03-26}}</ref> Wọn sì ní ọmọ Méjì.<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneonlineng.com/161316/|title=Banke Meshida Lawal Takes Birthday To Italy At 40|website=Tribune Newspaper|access-date=2019-03-26|archivedate=2019-03-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190326203939/https://www.tribuneonlineng.com/161316/|deadurl=yes}}</ref> == Àwọn Itọkasi == {{Reflist}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Meshida Lawal, Banke}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1978]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Category:Yoruba women in business]] [[Category:Businesspeople from Lagos]] [[Category:Nigerian cosmetics businesspeople]] [[Category:21st-century Nigerian businesspeople]] [[Category:Nigerian women company founders]] [[Category:Nigerian make-up artists]] [[Category:21st-century businesswomen]] [[Category:People from Ife]] [[Category:University of Lagos alumni]] 8u4lh50h2d6kjyujpd1knicd9j0pp0a Kofoworola Bucknor 0 71910 639889 595940 2026-11-08T01:22:18Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639889 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Kofoworola Bucknor|image=|image_size=|caption=|office=[[Deputy Governor of Lagos State]]|term_start=29 May 1999|term_end=16 December 2002|governor=[[Bola Tinubu]]|predecessor=|successor=[[Femi Pedro]]|office2=[[Senate of Nigeria|Senator]] for [[Lagos Central Senatorial District|Lagos Central]]|term_start2=5 December 1992|term_end2=17 November 1993|predecessor2=|successor2=[[Tokunbo Afikuyomi]] (1999)|birth_name=Kofoworola Akerele|birth_date={{birth date and age|1939|04|30|df=y}}|birth_place=[[Lagos]], [[Colonial Nigeria|British Nigeria]] (now Lagos, [[Lagos State, Nigeria]])|party=[[Peoples Democratic Party (Nigeria)|Peoples Democratic Party]]|alma_mater=[[University of Surrey]]}} '''Kofoworola Bucknor-Akerele''' (tí wọ́n bí ní 30 April 1939) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti igbá-kejì Gómìnà ti [[Ìpínlẹ̀ Èkó]].<ref>{{cite news|url=http://encomium.ng/the-greatest-lesson-life-has-taught-me-at-70-kofoworola-bucknor-akerele/|title=‘The greatest lesson life has taught me at 70’ -Kofoworola Bucknor-Akerele|publisher=Encomium|date=28 December 2015}}</ref> Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí igbá-kejì Gómìnà fún [[Bọ́lá Tinúbú]], láti ọdún 1999 wọ ọdún 2002.<ref>{{cite web|title=PAST DEPUTY GOVERNORS OF LAGOS STATE|url=https://deputygovernor.lagosstate.gov.ng/2016/12/16/past-deputy-governors-of-lagos-state/|website=DEPUTY GOVERNOR, LAGOS STATE{{!}}DR KADRI OBAFEMI HAMZAT - Lagos State Government|publisher=Lagos State Government of Nigeria|access-date=10 March 2024|archive-date=10 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310135635/https://deputygovernor.lagosstate.gov.ng/2016/12/16/past-deputy-governors-of-lagos-state/|dead-url=yes}}</ref> == Ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Kòfówórolá Akéréle jé eni tí a bí ní ojó ogbòn, Oṣu Kẹrin ọdún 1939, sínú ìdílé Oní Akéréle Gbajùgbajà ajáfitafita fún àwọn ọmọ Nàìjírìà àti dókìtà. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ àwọn ọ̀dọ́bìnrin CMS ní Èkó kí ó tó rìnrìn àjò lọ́dún 1949 sí [[Surrey]] England fún Ìjìnlẹ̀ Òfin.<ref name="Timothy-Asobele2004">{{cite book|author=S. J. Timothy-Asobele|title=The Producer of Our Time|url=https://books.google.com/books?id=L9lkAAAAMAAJ|year=2004|publisher=Upper Standard Publications|isbn=978-978-36946-6-8}}</ref> == Iṣẹ-ṣiṣe == Ó gba ìwé-ẹkọ gíga ní Iwe ìròyìn ni ọdun 1962, ó sì ṣisé bíi oníròyìn òmìnira fún BBC àti ìwé ìròhìn fún ''[[VON (magazine)|VON]].''<ref>{{cite web|url=http://www.vanguardngr.com/2009/10/they-labelled-me-military-mole-in-nadeco-for-nothing-%E2%80%94-bucknor-akerele/|title=They labelled me military mole in NADECO for nothing Bucknor Akerele|work=Vanguard Newspaper|accessdate=16 July 2016}}</ref> Ó di igbá-kèjì gómìnà ní ìpìnlẹ̀ Èkó nígbà tí Bólá Tinúbú di gómìnà ní ojó kokàndínlògbòn osù kaàrú-ún ní odún 1999. == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1939]] rv9hflrrkwg26wn39khtljwy8skhm8f Dami Olonisakin 0 71938 639643 593549 2026-11-07T14:17:07Z ToluT15 33915 mo Fi ọna asopọ sí àyoká yi 639643 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Dami Olonisakin <!-- use common name/article title -->https://simplyoloni.com/ | nationality = British Nigerian | other_names = Oloni | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1990|08|06}} | alma_mater = Yunifásítì ti Bedfordshire | occupation = Sex educator, blogger, podcaster, media personality | website = {{Official website|https://simplyoloni.com/}} }} '''Dami "Oloni" Olonisakin''' jẹ olukọni lori ibalopo ati oludamọran ibatan . O nṣiṣẹ bulọọgi '''Simply Oloni''' ati adarọ-ese kan.<ref name="the Guardian 2018">{{cite web | title=Dami Olonisakin | website=the Guardian | date=January 31, 2018 | url=http://www.theguardian.com/profile/dami-olonisakin | access-date=May 27, 2022}}</ref><ref name="Metro 2018">{{cite web | title=Articles up to December 3rd, 2018 | website=Metro | date=December 3, 2018 | url=https://metro.co.uk/author/dami-olonisakin/ | access-date=May 27, 2022}}</ref> Olonisakin wà ninu OkayAfrica’s 100 Women list . ==Ìgbésí ayé== Olonisakin ti gbé ni [[United Kingdom]] . A tọ́ ọ dàgbà nínú ilé Nàìjíríà àti Kristẹni . O ni arabinrin aburo kan. Gẹ́gẹ́ bí ọmọdé, kò gba ẹ̀kọ́ ìbálòpọ̀ ní kíkún. Oloni gba oye oye oye ni iṣẹ iroyin pẹlu awọn ọlá lati Ile -ẹkọ giga ti Bedfordshire . ==Isé Midia (Media Work)== Olonisakin bẹrẹ bulọọgi '''Simply Oloni''' ni ọdun 2008.<ref name=" The Media Eye ">{{cite web | title=Rising Stars: Dami Olonisakin | website=The Media Eye | url=https://www.themediaeye.com/news/e1e56707-c6d7-4b1a-87a7-ad1f00d4b072 | ref={{sfnref | The Media Eye }} | access-date=May 27, 2022 }}{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> O kowe lori awọn ifiweranṣẹ bulọọgi akọkọ rẹ ni ọjọ-ori 18, ni idahun si iwaasu kan ti o tako iṣẹyun.<ref name="Randell 2019">{{cite web | last=Randell | first=Louise | title=Sex blogger Oloni tipped for Love Island as producers continue their search | website=mirror | date=May 23, 2019 | url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/love-island-2019-sex-blogger-16188568 | access-date=May 27, 2022}}</ref> Ni akọkọ, o kan má n kọ nipa rẹ ati awọn igbesi aye ibaṣepọ ọrẹ rẹ. Nigbati o bẹrẹ si fesi si awọn oluka rẹ lori bulọọgi rẹ, iyẹn “ni iṣe ibimọ pẹpẹ [rẹ]”. Awọn ibeere awọn onkawe rẹ jẹ ailorukọ. Diẹ ninu awọn idahun rẹ kuru, lakoko ti awọn miiran yipada si awọn nkan ni kikun. Nikan Oloni n ṣalaye ọpọlọpọ awọn akọle, pẹlu ifohunsi ibalopo, ibaṣepọ, STIs, iṣẹyun, ikọlu ibalopo, ati awọn orgasms obinrin . Bulọọgi naa jẹ ibalopọ-rere .<ref name="Joseph 2021">{{cite web | last=Joseph | first=Chanté | title=Oloni Twitter's Sex Expert On Female Sexual Empowerment | website=Google | date=November 15, 2021 | url=https://www.refinery29.com/en-gb/2021/11/10745806/oloni-sex-relationship-expert-netflix | access-date=May 27, 2022}}</ref> Olonisakin ni ifọkansi lati kun aafo kan ninu ọja imọran ibalopọ ati ibatan lori ibalopọ awọn obinrin dudu. O sọ pe, “Mo ni imọlara aṣa ibaṣepọ ati aṣa kio fun obinrin dudu ati obinrin funfun kan yatọ. Awọn obinrin dudu n dakẹ nipa ibalopọ ṣugbọn ko tumọ si pe a ko ni.” O ti sọrọ nipa ẹlẹyamẹya ni ile-iṣẹ ibalopọ UK. ==Ami Eye ati Idanimo== Bulọọgi re tise '''Simply Oloni''' gba Aami eye 2015 Sex & Relationships Cosmopolitan Blog .Fun ifihan My Mate's a Bad Date, Oloni bori 2020 Royal Television Society Midlands Awards fun Breakthrough (Lori iboju) ati Eniyan loju iboju (on screen Personality. O wa lori atokọ Awọn obinrin 100 OkayAfrica 2019, o si ṣe afihan bi Aṣiwaju Ọmọbinrin kan (Girl's Champion) nipasẹ BBC 100 Women.<ref name="Ajala 2016">{{cite web | last=Ajala | first=Hannah | title=100 Women 2016: Trolled for giving sex advice to strangers - but I won't stop - BBC News | website=BBC News | date=December 9, 2016 | url=https://www.bbc.com/news/world-asia-38267176 | access-date=May 27, 2022}}</ref> ==Àwọn Ìtọ́kasi== {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] gxpejxu1amq31di7zufym1v7cz8mzve Stanley Awurum 0 71953 640039 639114 2026-11-08T06:53:21Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640039 wikitext text/x-wiki '''Stanley Ejike Awurum''' (Ti a bi ni ọjọ kerinlelogun Osu Kefa ọdun 1990) je agbaboolu orilẹ-ede [[Nàìjíríà|Naijiria]] [[Bọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀|ti]] o n gba iwaju fun egbe agbaboolu Varzim ni orilẹ-ede [[Pọ́rtúgàl|Portugal]]. A bi ni Mbieri, [[Ìpínlẹ̀ Ímò|Ipinle Imo]], Awurum bẹrẹ iṣẹ agbaboolu agba ni ilu [[Mòsámbìkì|Mozambique]], nibiti o ti jẹ agbaboolu ti o min awon julo pelu goolu mejilelogun fun FC Chibuto ti o wa ninipin keji ni 2013. Ni Oṣu Kini ọdun 2015, o darapọ mọ Varzim SC ti ipele kẹta Portuguese pelu eto iyalo oṣu mẹfa kan. <ref>{{Cite news|title=Official : Portuguese Club Varzim Sign Ejike Awurum|url=https://www.allnigeriasoccer.com/read_news.php?nid=13893|accessdate=19 June 2020}}</ref> Ni ipari rẹ, pẹlu ẹgbẹ agbabọọlu re lati Póvoa de Varzim bayi ti o ti ni igbega si Segunda Liga, o fowo si iwe adehun ọdun meji. <ref>{{Cite news|title=Stanley no Varzim mais duas épocas|url=https://maissemanario.pt/stanley-no-varzim-mais-duas-epocas/|accessdate=19 June 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200621161021/https://maissemanario.pt/stanley-no-varzim-mais-duas-epocas/|archivedate=21 June 2020|deadurl=yes}}</ref> Ni akoko ojogbon igba boolu re, Awurum ti gba goolu mokanla ninu ifẹsẹwọnsẹ mejilelogiji, ti o fi di ikẹta ninu awọn agbabọọlu ti o ga julọ lẹhin ẹlẹgbẹ rẹ Simeon Nwankwo ti Gil Vicente FC ati Platiny ti CD Feirense . <ref>{{Cite news|title=PERFECT 10: Nigeria's 2015/2016 Top Scorers In Europe|url=https://www.completesports.com/perfect-10-nigerias-20152016-top-scorers-europe/|access-date=19 June 2020|publisher=Complete Sports|date=22 May 2016|archivedate=20 June 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200620060942/https://www.completesports.com/perfect-10-nigerias-20152016-top-scorers-europe/|deadurl=yes}}</ref> Ni kete ti o pari ni Oṣu Karun ọdun 2016, o darapọ mọ Portimonense SC fun ọdun kan pẹlu aṣayan ti mẹta diẹ sii, didanu eto lati Primeira Liga club SC Braga lati duro ni ipele keji. <ref>{{Cite news|title=Portimonense anuncia cinco reforços para a próxima época|url=https://www.sulinformacao.pt/2016/05/portimonense-anuncia-cinco-reforcos-para-a-proxima-epoca/|access-date=19 June 2020|publisher=Sul Informação|date=28 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200620064125/https://www.sulinformacao.pt/2016/05/portimonense-anuncia-cinco-reforcos-para-a-proxima-epoca/|archivedate=20 June 2020|deadurl=yes}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Exclusive: Revealed - Sporting Braga Tried For Awurum Before Transfer To Portimonense|url=https://www.allnigeriasoccer.com/read_news.php?nid=19303|access-date=19 June 2020|publisher=All Nigeria Soccer|date=4 June 2016}}</ref> Lehin ti o ti kopa diẹ ninu Ife eye LigaPro ti Portimonense ni ọdun 2016 – 17 ati ifarahan mẹta nikan bi aropo, wọn da Awurum pada si Varzim ni ipari Oṣu kejila ọdun 2017, pelu agbabọọlu Omo Ilu [[Brasil|Brazil]] ti oun gba si owo iwaju pelu Awurum ti oun je Buba . <ref>{{Cite news|title=Varzim assegura empréstimo dos avançados do Portimonense Stanley e Buba|url=https://www.dn.pt/lusa/varzim-assegura-emprestimo-dos-avancados-do-portimonense-stanley-e-buba-8996610.html|access-date=19 June 2020|work=[[Diário de Notícias]]|date=19 December 2017|language=Portuguese}}</ref> Igbesẹ yii jẹ igba pipẹ, ati ni Oṣu Kini ọdun 2019 o ti ya l'awin kọja si ipele keji si CD Cova da Piedade fun oṣu mẹfa. <ref>{{Cite news|title=Varzim empresta Stanley ao Cova da Piedade|url=https://maissemanario.pt/varzim-empresta-stanley-ao-cova-da-piedade/|access-date=19 June 2020|work=Mais Seminário|date=18 January 2019|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200621094045/https://maissemanario.pt/varzim-empresta-stanley-ao-cova-da-piedade/|archivedate=21 June 2020|deadurl=yes}}</ref> Ni oṣu keji ọdun 2021, Awurum lọ silẹ si ipele kẹta si Campeonato de Portugal ni ọmọ ọdun ogbon, lati gba bọọlu fun SC Salgueiros . <ref>{{Cite news|title=“Mexidas” no Salgueiros|url=https://novumnoticias.pt/2021/02/04/mexidas-no-salgueiros/|access-date=15 November 2021|publisher=Novum Notícias|date=4 February 2021|language=Portuguese|archivedate=15 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211115131814/https://novumnoticias.pt/2021/02/04/mexidas-no-salgueiros/|deadurl=yes}}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} == Ita ìjápọ == [[Ẹ̀ka:Àwọn agbábọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀ ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1990]] 1jgklpe35kjuq4j0qn6tfxod2ciyt6y Ugochi Opara 0 71971 640073 600955 2026-11-08T07:56:41Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640073 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian footballer}} {{Infobox football biography |name = Ugochi Opara |image = |image_size = |caption = |fullname = |birth_date = {{birth date and age|1976|5|27|df=y}} |birth_place = |death_date = |death_place = |height = |position = Goalkeeper |Goalkeeper |youthyears1 = |youthclubs1 = |years1 = |clubs1 = |caps1 = |goals1 = |years2 = |clubs2 = |caps2 = |goals2 = |totalcaps = |totalgoals = |nationalyears1 = |nationalteam1 = Nigeria women's national football team|Nigeria |nationalcaps1 = 0 |nationalgoals1 = 0 | manageryears1 = | managerclubs1 = | medaltemplates = |club-update = |nationalteam-update =20 September 2003 (before the 2003 FIFA Women's World Cup) }} '''Ugochi Opara''' jẹ àkọṣẹmọṣẹ agbàbọọlu lobinrin orilẹ ede naigiria ti a bini 27, óṣu May ni ọdun 1976. Arabinrin na ṣere gẹgẹbi goalkeeper fun team awọn obinrin naigiria ti national lori bọọlu<ref>https://www.eurosport.com/football/ugochi-opara_prs414752/person.shtml</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://ng.soccerway.com/players/ugochi-opara/291425/ |access-date=2022-05-28 |archive-date=2022-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528231728/https://ng.soccerway.com/players/ugochi-opara/291425/ |dead-url=yes}}</ref>. ==Àṣeyọri== *Ugochi wa lara team Cup FIFA awọn obinrin agbaye ni ọdun 1995 ati 2003<ref>https://peoplepill.com/people/ugochi-opara</ref>. ==Itọkasi== b9fa1kprksccrg3hst4eu9qbtfiueyj Florence Iweta 0 71982 639811 601085 2026-11-07T22:15:33Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639811 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian footballer}} {{Infobox football biography |name = Florence Iweta |image = |caption = |fullname = |birth_date = {{birth date and age|1983|3|29|df=yes}} |birth_place = Nigeria |height = 1.68m |position =Defender |Defender |youthyears1 = |youthclubs1 = |years1 = |clubs1 = |caps1 = |goals1 = |years2 = |clubs2 = |caps2 = |goals2 = |totalcaps = |totalgoals = |nationalyears1 = 1999–2003 |nationalteam1 =Nigeria women's national football team|Nigeria |nationalcaps1 = 2 |nationalgoals1 = 0 }} '''Florence Iweta''' jẹ agbabọọlu lobinrin tẹlẹ ri ti a bini 29, óṣu March ni ọdun 1983. Arabinrin naa ṣere fun team awọn obinrin naigiria ti national lori bọọlu gẹgẹbi defender<ref>https://www.eurosport.com/football/florence-iweta_prs414911/person.shtml</ref><ref>https://fbref.com/en/players/b382941b/Florence-Iweta</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://ng.soccerway.com/players/florence-iweta/291444/ |access-date=2022-05-29 |archive-date=2022-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220529151411/https://ng.soccerway.com/players/florence-iweta/291444/ |dead-url=yes}}</ref>. ==Àṣeyọri== *Florence jẹ àṣoju fun órilẹ ede naigiria ni olympics to waye ni ọdun 2000. Arabinrin naa tun kopa ninu Cup FIFA agbaye ni ọdun 1999 ati 2003. Elere naa wa lara team to yege ni ere idije awọn obinrin ilẹ afirica ni ọdun 2000, 2002 ati 2004<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://guardian.ng/sport/after-many-years-falcons-attack-has-not-changed/ |access-date=2022-05-29 |archive-date=2022-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220529152002/https://guardian.ng/sport/after-many-years-falcons-attack-has-not-changed/ |dead-url=yes }}</ref>. ==Itọkasi== 8ash7ur713jxk0mhpw9j50llj3c5uva Blessing Edoho 0 71986 639744 601074 2026-11-07T20:23:37Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639744 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian footballer|bot=PearBOT 5}} {{Infobox football biography | name = Blessing Edoho | image = | fullname = Blessing Edoho | birth_date = {{birth date and age|1992|9|5|df=yes}} | birth_place = [[Nigeria]] | height = {{convert|1.60|m|abbr=on}} | position = Defender (association football)|Defender | currentclub = Bayelsa Queens F.C.|Bayelsa Queens | clubnumber = 12 | youthyears1 = | youthclubs1 = | years1 = | years2 = | years3 = | years4 = | years5 = | clubs1 = | clubs2 = | clubs3 = | clubs4 = | clubs5 = | caps1 = | caps2 = | caps3 = | caps4 = | caps5 = | goals1 = | goals2 = | goals3 = | goals4 = | goals5 = | nationalyears1 = 2010– | nationalyears2 = | nationalteam1 = Nigeria women's national football team|Nigeria | nationalteam2 = | nationalcaps1 = 4 | nationalcaps2 = | nationalgoals1 = 1 | nationalgoals2 = | pcupdate = | ntupdate = 15:49, 17 June 2015 (UTC) }} '''Blessing Edoho''' jẹ agbabọọlu lobinrin naigiria ti a bini 5, óṣu september ni ọdun 1992. Arabinrin naa ṣere fun órilẹ ede naigiria gẹgẹbi defender<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.eurosport.com/football/blessing-edoho_prs326800/person.shtml |access-date=2022-05-29 |archive-date=2024-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127115424/https://www.eurosport.com/football/blessing-edoho_prs326800/person.shtml |dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://ng.soccerway.com/players/blessing-edoho/135282/ |access-date=2022-05-29 |archive-date=2022-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220621112918/https://ng.soccerway.com/players/blessing-edoho/135282/ |dead-url=yes}}</ref>. ==Àṣeyọri== *Edoho kopa ninu Cup FIFA U-20 awọn obinrin agabaye ni ọdun 2010<ref>https://www.fifa.com/tournaments/womens/u20womensworldcup/germany2010/teams/1888630</ref><ref>https://www.goal.com/en-ng/news/4093/nigerian-football/2012/08/10/3298906/edwin-okon-releases-falconets-list-for-japan-u-20-womens</ref>. *Arabinrin na ṣere fun team naigiria ni Cup FIFA awọn obinrin agbaye to waye ni ọdun 2015<ref>https://www.650.org/en/people/blessing-edoho-biography-fact-career-awards-net-worth-and-life-story</ref>. ==Itọkasi== fmm6qgf9w5zbwtm53bz00z11fqb03h9 Helen Ukaonu 0 72004 639835 601090 2026-11-07T22:55:54Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639835 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian footballer}} {{Infobox football biography | name = Helen Ukaonu | image = [[File:Maya Hayes and Helen Ukaonu USA-NIG U-20 Women 2010.jpg|Maya_Hayes_and_Helen_Ukaonu_USA-NIG_U-20_Women_2010]] | image_size = | caption = Maya Hayes(left) and Ukaonu (right) in 2010 | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1991|5|17}} | birth_place = [[Abuja]], Nigeria | height = 1.72 m | position = Defender (association football)|Defender | years1 = 2011–2014 | clubs1 = Sunnanå SK|Sunnanå | caps1 = 87 | goals1 = 8 | nationalyears1 = 2010 | nationalteam1 = | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2011 | nationalteam2 = Nigeria women's national football team|Nigeria | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | pcupdate = 18 October 2014. | ntupdate = 5 July 2011. }} '''Helen Ukaonu''' jẹ agbabọọlu lobinrin ti a bini 17, óṣu May ni ọdun 1991. Arabinrin na ṣere gẹgẹbi Defender nibi o ti jẹ àṣoju team awọn obinrin ti national ni órilẹ ede naigiria<ref>https://fbref.com/en/players/865db4d0/Helen-Ukaonu</ref><ref>https://www.eurosport.com/football/helen-ukaonu_prs281742/person.shtml</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://ng.soccerway.com/players/helen-ukaonu/135304/ |access-date=2022-05-30 |archive-date=2022-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530192707/https://ng.soccerway.com/players/helen-ukaonu/135304/ |dead-url=yes}}</ref>. ==Àṣeyọri== *Helen kopa ninu Cup FIFA U-20 awọn obinrin agbaye to waye ni ọdun 2010<ref>https://www.fifa.com/tournaments/womens/u20womensworldcup/germany2010/teams/1888630</ref><ref>https://www.worldfootball.net/player_summary/helen-ukaonu/</ref><ref>https://www.cafonline.com/news-center/news/remembering-falconets-fairy-tale-feat-at-germany-2010</ref> ==Itọkasi== r218qcisd0jy1d1scizl4kbc1ii1z6n Ajuma Ameh 0 72006 639704 581608 2026-11-07T19:55:26Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639704 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian footballer}} {{Infobox football biography |name = Ajuma Ameh-Otache |image = |caption = |fullname = |birth_date = {{birth date|1984|12|1|df=yes}} |birth_place = Nigeria |death_date = {{Death date and age|2018|11|10|1984|12|1|df=yes}} |death_place = |height = |position = Midfielder |youthyears1 = |youthclubs1 = |years1 = |clubs1 = Pelican Stars |caps1 = |goals1 = |years2 = |clubs2 = |caps2 = |goals2 = |totalcaps = |totalgoals = |nationalyears1 = |nationalteam1 =Nigeria women's national football team|Nigeria |nationalcaps1 = |nationalgoals1 = }} '''Ajuma Ameh''' jẹ ọkan lara agbabọọlu lobinrin órilẹ ede naigiria ti a bini 1, óṣu December ni ọdun 1984. Elere na ṣere fun pelician stars gẹgẹbi midfielder. Ajuma Ameh ku ni ọjọ kewa, óṣu December ni ọdun 2018 ni ọmọ ọdun mẹtalelọgbọn<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://goalballlive.com/former-nigeria-midfielder-ajuma-ameh-otache-dies-33/ |access-date=2022-05-30 |archive-date=2022-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628223215/https://goalballlive.com/former-nigeria-midfielder-ajuma-ameh-otache-dies-33/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.lagostelevision.com/ajuma-ameh-otache-former-nigeria-midfielder-is-dead/ |access-date=2022-05-30 |archive-date=2021-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512052540/https://www.lagostelevision.com/ajuma-ameh-otache-former-nigeria-midfielder-is-dead/ |dead-url=yes }}</ref><ref>https://fbref.com/en/players/e8954f23/Ajuma-Ameh</ref>. ==Àṣeyọri== *Ameh kopa ninu olympic ni ọdun 2004 fun apapọ team awọn obinrin lori bọọlu gẹgẹbi àṣoju orilẹ ede naigiria<ref>https://www.olympiandatabase.com/index.php?id=250120&L=1</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://flourishafrica.com/former-nigerian-player-ajuma-ameh-otache-pass-away-at-33/ |access-date=2022-05-30 |archive-date=2019-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207143041/https://flourishafrica.com/former-nigerian-player-ajuma-ameh-otache-pass-away-at-33/ |dead-url=yes}}</ref>. ==Itọkasi== 3tocxtox29zgwvafilasybiehlh4u87 Folashade Sherifat Jaji 0 72014 639814 600695 2026-11-07T22:20:23Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639814 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Folashade Sherifat Jaji | image = | image_size = | caption = | office = Akápò ìjọba ìpínlè Èkó | term_start = 30 May 2019 | term_end = | office1 = [[Lagos State Head of Service]] | term_start1 = 17 February 2015 | term_end1 = 26 October 2015 | predecessor1 = [[Josephine Oluseyi Williams]] | successor1 = [[Olabowale Ademola]] | office2 =Permanent Secretary, [[Lagos State Ministry of Establishments, Training and Pensions]] | term_start2 = | term_end2 = | predecessor2 =[[Tunji Bello]] | successor2 = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1957|03|10}} | birth_place = [[Surulere]], [[Lagos State, Nigeria]] | death_date = | death_place = | party =Non-partisian }} '''Folashade Sherifat Jaji''' (ti a bi ni ọjọ́ kẹta oṣù kẹta ọdun 1957) jé osise ìjoba ati akowe fun ijoba ìpínlè Eko.<ref name="Lagos State Government 2019">{{cite web|title=GOVERNOR BABAJIDE SANWO-OLU MAKES 1ST APPOINTMENT. NAMES MRS. FOLASHADE SHERIFAT JAJI, FORMER HEAD OF SERVICE AS SECRETARY TO THE STATE GOVERNMENT.|website=Lagos State Government|date=2019-05-30|url=https://lagosstate.gov.ng/blog/2019/05/30/governor-babajide-sanwo-olu-makes-1st-appointment-names-mrs-folashade-sherifat-jaji-former-head-of-service-as-secretary-to-the-state-government/|access-date=2022-05-30|archive-date=2019-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20190531065230/https://lagosstate.gov.ng/blog/2019/05/30/governor-babajide-sanwo-olu-makes-1st-appointment-names-mrs-folashade-sherifat-jaji-former-head-of-service-as-secretary-to-the-state-government/|dead-url=yes}}</ref> O tún jé akowe fún ijoba Eko Lori eka to un ri soro owó fun awon osise ijoba to ti feyinti<ref name="Newswatch Times 2015">{{cite web|title=Expert warns retirees on extravagancy|website=Newswatch Times|date=2015-04-06|url=http://www.mynewswatchtimesng.com/expert-warns-retirees-on-extravagancy/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160703224334/http://www.mynewswatchtimesng.com/expert-warns-retirees-on-extravagancy/|archive-date=2016-07-03|url-status=dead|access-date=2022-05-30}}</ref>. O ran ijoba orílè-èdè Nàìjirià lowo láti mu iyipada rere ba owó ti a fi pamo fún ilo awon osise ìjoba. == Aaro Aye ati Eko re == A bi Sherifat ni March 3, 1957 ni Surulere, ìpínlè Eko, orílè-èdè Naijiria. O lo ilé-ìwé primari ni ilé-ìwé Anglican Girls Primary to wa ni Surulere, Ìpínlè Eko koto dipe o lo si Queen's college ni Yaba, níbi to ti gba iwe eri WAEC ni odun 1974. O GBA àmì-èye Bachelor of Science ni Yinifasoti ìlú Ibadan, ko to dipe o lo sìrún ìlú(agubaniro) ni okan lara awon ile oti ní Naijiria.<ref name="Anon.">{{cite web|url=http://factualtimes.com/meet-lagos-new-head-of-service/|access-date=2022-05-30|title=Ẹda pamosi|archive-date=2022-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20221024234805/http://factualtimes.com/meet-lagos-new-head-of-service/|dead-url=yes}}</ref> O tun pada lo si Yunifasiti ìlú Eko fún àmì-èye master of business administration ni odun 1989. == Ise re == Sherifat bèrè isé ijoba ni October 27, 1980 koto dipe o bere si un sise ni ofici Gomina ipinle Eko, o sise ni ofici Gomina fun odun meji(1980-1982), o ya si eka ise ijoba miran koto dipe o tun pada si un sise ni ofici Gomina fún odun meje(1985-1992)<ref name="Starconnect Media 2015">{{cite web|title=Sherifat Folashade Jaji Becomes Lagos Head of Service|website=Starconnect Media|date=2015-02-20|url=https://starconnectmedia.com/2015/02/sherifat-folashade-jaji-becomes-lagos-head-of-service/|access-date=2022-05-30|archive-date=2025-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250117045620/https://starconnectmedia.com/2015/02/sherifat-folashade-jaji-becomes-lagos-head-of-service/|dead-url=yes}}</ref><ref name="Times 2015">{{cite web|last=Times|first=Premium|title=Fashola swears in new Head of Service|website=Premium Times Nigeria|date=2015-02-18|url=https://www.premiumtimesng.com/regional/ssouth-west/177103-fashola-swears-in-new-head-of-service.html|access-date=2022-05-30}}</ref> Ni March 1, 2011, o di akowe fun ijoba Eko ni eka to un ri si owo osise feyinti. Ni March 30 2019, a yan gegebi akowe gbogbogbo ijoba ipinle Eko == Àwon Ìtókasí == 8868p0o9x7labeyjhgz9gbkzmn05u96 Kehinde Kamson 0 72018 639885 613449 2026-11-08T01:11:42Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639885 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Kehinde Kamson | birth_date = {{Birth date and age|1961|08|14}} | birth_place = [[Lagos|ìpínlè Èkó]], [[Nigeria|Nàìjíríà]] | nationality = | education = Bachelor's Degree in Accounting | alma_mater = [[Queens College Lagos]] [[University of Lagos|Yunifásítì ìpínlè Èkó]] [[Lagos Business School]] }} '''Kehinde Kamson''', tí àwọn mìíràn mọ̀ sí '''KJW'''(a bi ni ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kẹjọ ọdun 1961 ni [[Ìpínlẹ̀ Èkó|Ipinle Eko]], [[Nàìjíríà|Naijiria]]) je onisowo ati olufini omo Naijiria. Oun ni oludasile ati oludari ilé-isé Sweet Sensation Confectionery Limited,<ref name="Ashefon 2021">{{cite web|last=Ashefon|first=Kemi|title=I Feel Like A Gal At 60—Kehinde Kamson, Founder, Sweet Sensation (Lovehaven Magazine, September Issue)|website=Kemi Ashefon Love Haven|date=2021-09-24|url=https://kemiashefonlovehaven.com/i-feel-like-a-gal-at-60-kehinde-kamson-founder-sweet-sensation-lovehaven-magazine-september-issue/|access-date=2022-05-30|archive-date=2024-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241102134708/https://kemiashefonlovehaven.com/i-feel-like-a-gal-at-60-kehinde-kamson-founder-sweet-sensation-lovehaven-magazine-september-issue/|dead-url=yes}}</ref> ilé-isé náà jé okan lara a won ilé-isé to ún se ounje atete se(fast food). Samson bèrè ilé-isé náà leyinkule re ko to dipe ilé-isé náà di gbajumo. == Àárò ayé àti Èkó rè == A bi Kehinde sinu idile Adeleke Beniah Adelaja(Baba re) ati Omoba Adebayo Evengelin Adelaja(Iya re). Baba re, Adeleke Beniaj Adelaja je okan lara awon gbajumo adari ilé-ìwé CMS grmmer school - grammer school ti akoko dálè ni Nàìjirià. Iya re je adari Eva Adelaja Secondary School ni ìpínlè Eko.<ref name="StartupTipsDaily 2019">{{cite web|title=How This Female African Entrepreneur Built A Million Dollar Business From A Small Shed|website=StartupTipsDaily|date=2019-07-17|url=https://startuptipsdaily.com/success-story-of-kehinde-kamson/|access-date=2022-05-30|archive-date=2022-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007051246/https://startuptipsdaily.com/success-story-of-kehinde-kamson/|dead-url=yes}}</ref> Iya re tun je onisowo. Kehinde ati ibeji re jé abikeyin Baba ati Iya won ninu omo mefa. O lo ilé-ìwé International women's society Nursery school fún iwe akobere ko to lo Staff school ti Yunifasiti eeko fun Eko primari re, o ka ìwé sekondiri ní ilé-ìwé St. Aness School, ìlú Ibadan. Ìgbà tí o wa ní ilé-ìwé Sekondiri ni ayán láti se asoju ilé-ìwé rè ni eré idaraya All African Games, o jawe olubori ninú àwon idije titi o fi se asoju Iwọ-oorun Afrika. O gba àmì-èye goldu(wúrà) nitoripe o se asoju Iwọ-oorun Afrika ninú eré idaraya ti Table Tennis bi o tile jé wipe o fìdíremi. O gba àmì-èye Bachelor Degree nínú ìsirò láti Yunifásitì ìlú Eko, Nàìjíríà <ref name="City People Magazine 2020">{{cite web|title=I Got Into The Food Business Accidentally – Founder/CEO, Sweet Sensation, KEHINDE KAMSON|website=City People Magazine|date=2020-07-07|url=https://www.citypeopleonline.com/i-got-into-the-food-business-accidentally-founder-ceo-sweet-sensation-kehinde-kamson/|access-date=2022-05-30}}</ref> O tún pada lo ilé-ìwé Isowo ti Eko. == Àwon Ìtókasí == rj9xnyvhpigxnit3k6h2r5zif0fxtj8 Kunle Adeyanju 0 72041 639894 593392 2026-11-08T01:31:21Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639894 wikitext text/x-wiki '''Kúnlé Adéyanjú''' ti a tún mọ si “Ọkàn bíi Kìnìún”, jẹ́ ọmọ orilẹ-ede Naijiria, ogbontarigi akọṣẹmọṣẹ nipa alùpùpù wiwa si ni pẹlu. Bakanna, oun ni Aare aṣẹṣẹ yan fun awọn ẹgbẹ Alaanu ti a n pe ni Rotary Club ni agbegbe [[Ìkòyí]], ni orilẹ-ede [[Nàìjíríà]]<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://edition.cnn.com/travel/amp/kunle-adeyanju-london-to-lagos-lgs-cmd-intl/index.html |access-date=2022-06-02 |archive-date=2022-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601151322/https://edition.cnn.com/travel/amp/kunle-adeyanju-london-to-lagos-lgs-cmd-intl/index.html |dead-url=yes}}</ref><ref>https://tribuneonlineng.com/my-scariest-moment-was-when-i-ran-out-of-water-in-mauritania-adeyanju-london-to-lagos-biker/</ref>. Kunle Adeyanju ti ṣe apejuwe ara rẹ gẹgẹbi alaya gbangba ti ohunkohun ko le dẹru ba. O ti gun oke ti o ga ju ni ilẹ alawọ dudu afrika ti a n pe ni Oke Kilimanjaro lẹẹmeji<ref>https://www.bbc.com/yoruba/media-61623688</ref>. Ni akoko kan Kunle ti wa alùpùpù lati ilu [[Ìpínlẹ̀ Èkó|Eko]] lọ si ilu [[Aakrá|Accra]] ni orilẹ-ede Ghana laarin ọjọ mẹta. Ni bayii, oun ni ẹni akọkọ tí yoo gun alùpùpù lati ilu Ọba ([[Lọndọnu|Ilu Lọndọnu]]) sí ilu Eko, ni orilẹ-ede Naijiria<ref>https://businessday.ng/amp/news/article/lagos-to-london-rider-adeyanju-lands-in-lagos/</ref>. Irinajo naa gba a ni ọjọ mọkan-le-logoji; orin iwọn ibusọ ẹgbẹrun mẹtala, ó gba orilẹ-ede mọkanla ati ilu mọkan-le-lọgbọn ki o to pari irinajo naa si ilu Eko, ni orilẹ-ede Nairjiria. Ohun to ṣe okunfa iru irinajo bi eyi ni ipolongo igbogun ti arun rọmọlapa-rọmọlẹsẹ ti Kunle Adeyanju ngbiyanju lati fi ko owo jọ lorukọ ẹgbẹ Alaanu Rotary; arun rọmọlapa-rọmọlẹsẹ yii ko tii kasẹ nilẹ ni ilẹ alawọ dudu Afrika bi o tilẹ jẹ wipe a ti gbiyanju lati paarẹ ni ọdun 2020. Kunle Adeyanju sọ wipe oun pinnu lati gbogun ti arun rọmọlapa-rọmọlẹsẹ yii nitori ọrẹ timọtimọ ni igba ewe ti arun yii ṣeku pa. O woye wipe ti arun rọmọlapa-rọmọlẹsẹ yii ko ba kọlu ọre oun, o ṣeeṣe ki o wa láyé di òni yii. === ̀Awọn Ìtọ́kasí === [[Ẹ̀ka:Ìpínlẹ̀ Kwárà]] 4bry542h1q2r56eedrqtnkwhsm049uo 639895 639894 2026-11-08T01:31:22Z KiranBOT 31499 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 639895 wikitext text/x-wiki '''Kúnlé Adéyanjú''' ti a tún mọ si “Ọkàn bíi Kìnìún”, jẹ́ ọmọ orilẹ-ede Naijiria, ogbontarigi akọṣẹmọṣẹ nipa alùpùpù wiwa si ni pẹlu. Bakanna, oun ni Aare aṣẹṣẹ yan fun awọn ẹgbẹ Alaanu ti a n pe ni Rotary Club ni agbegbe [[Ìkòyí]], ni orilẹ-ede [[Nàìjíríà]]<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://edition.cnn.com/travel/amp/kunle-adeyanju-london-to-lagos-lgs-cmd-intl/index.html |access-date=2022-06-02 |archive-date=2022-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601151322/https://edition.cnn.com/travel/amp/kunle-adeyanju-london-to-lagos-lgs-cmd-intl/index.html |dead-url=yes}}</ref><ref>https://tribuneonlineng.com/my-scariest-moment-was-when-i-ran-out-of-water-in-mauritania-adeyanju-london-to-lagos-biker/</ref>. Kunle Adeyanju ti ṣe apejuwe ara rẹ gẹgẹbi alaya gbangba ti ohunkohun ko le dẹru ba. O ti gun oke ti o ga ju ni ilẹ alawọ dudu afrika ti a n pe ni Oke Kilimanjaro lẹẹmeji<ref>https://www.bbc.com/yoruba/media-61623688</ref>. Ni akoko kan Kunle ti wa alùpùpù lati ilu [[Ìpínlẹ̀ Èkó|Eko]] lọ si ilu [[Aakrá|Accra]] ni orilẹ-ede Ghana laarin ọjọ mẹta. Ni bayii, oun ni ẹni akọkọ tí yoo gun alùpùpù lati ilu Ọba ([[Lọndọnu|Ilu Lọndọnu]]) sí ilu Eko, ni orilẹ-ede Naijiria<ref>https://businessday.ng/news/article/lagos-to-london-rider-adeyanju-lands-in-lagos/</ref>. Irinajo naa gba a ni ọjọ mọkan-le-logoji; orin iwọn ibusọ ẹgbẹrun mẹtala, ó gba orilẹ-ede mọkanla ati ilu mọkan-le-lọgbọn ki o to pari irinajo naa si ilu Eko, ni orilẹ-ede Nairjiria. Ohun to ṣe okunfa iru irinajo bi eyi ni ipolongo igbogun ti arun rọmọlapa-rọmọlẹsẹ ti Kunle Adeyanju ngbiyanju lati fi ko owo jọ lorukọ ẹgbẹ Alaanu Rotary; arun rọmọlapa-rọmọlẹsẹ yii ko tii kasẹ nilẹ ni ilẹ alawọ dudu Afrika bi o tilẹ jẹ wipe a ti gbiyanju lati paarẹ ni ọdun 2020. Kunle Adeyanju sọ wipe oun pinnu lati gbogun ti arun rọmọlapa-rọmọlẹsẹ yii nitori ọrẹ timọtimọ ni igba ewe ti arun yii ṣeku pa. O woye wipe ti arun rọmọlapa-rọmọlẹsẹ yii ko ba kọlu ọre oun, o ṣeeṣe ki o wa láyé di òni yii. === ̀Awọn Ìtọ́kasí === [[Ẹ̀ka:Ìpínlẹ̀ Kwárà]] ji1vorxmjpl70uca6671u1g8reqr7yj Nkechi Mbilitam 0 72043 639956 600935 2026-11-08T04:00:26Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639956 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian footballer}} {{Infobox football biography |name = Nkechi Mbilitam |image = |image_size = |caption = |fullname = |birth_date = {{birth date and age|1974|4|5|df=y}} |birth_place = |death_date = |death_place = |height = |position = Midfielder |youthyears1 = |youthclubs1 = |years1 = |clubs1 = |caps1 = |goals1 = |years2 = |clubs2 = |caps2 = |goals2 = |totalcaps = |totalgoals = |nationalyears1 = |nationalteam1 = Nigeria women's national football team|Nigeria |nationalcaps1 = |nationalgoals1 = | manageryears1 = | managerclubs1 = | medaltemplates = |club-update = |nationalteam-update =5 June 1995 (before the 1995 FIFA Women's World Cup) }} '''Nkechi Mbilitam''' jẹ agbabọọlu lobinrin órilẹ ede naigiria ti a bini 15, óṣu April ni ọdun 1974. Arabinrin naa ṣere fun team apapọ awọn obinrin ilẹ naigiria lori bọọlu<ref>https://www.eurosport.com/football/nkechi-mbilitam_prs414597/person.shtml</ref><ref>https://fbref.com/en/players/dfef6715/Nkechi-Mbilitam</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://ng.soccerway.com/players/nkechi-mbilitam/291470/ |access-date=2022-06-03 |archive-date=2022-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220603234217/https://ng.soccerway.com/players/nkechi-mbilitam/291470/ |dead-url=yes}}</ref> ==Àṣeyọri== *Nkechi wa lara awọn agbabọọlu to kopa ninu Cup FIFA awọn obinrin agbaye ni ọdun 1991 ati 1995<ref>https://www.soccerpunter.com/players/291470-Nkechi-Mbilitam</ref><ref>https://www.fifa.com/en/tournaments/womens/womensworldcup/chinapr1991/match-center/21985</ref>. ==Itọkasi== 9uvq7mabe9af93b6wktc9n70onk7d0j Judith Chime 0 72044 639876 605511 2026-11-08T00:47:25Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639876 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian former football goalkeeper|bot=PearBOT 5}} {{Infobox football biography |name = Judith Chime |image = |caption = |fullname = |birth_date = {{birth date and age|1978|5|20|df=yes}} |birth_place = [[Lagos]], Nigeria |height = |position = Goalkeeper |Goalkeeper |youthyears1 = |youthclubs1 = |years1 = |clubs1 = |caps1 = |goals1 = |years2 = |clubs2 = |caps2 = |goals2 = |totalcaps = |totalgoals = |nationalyears1 = 2000 |nationalteam1 =Nigeria women's national football team|Nigeria |nationalcaps1 = |nationalgoals1 = }} '''Judith Chime''' jẹ agbabọọlu lobinrin órilẹ ede naigiria ti a bini 20, óṣu May ni ọdun 1978. Arabirin naa jẹ ẹni ti o ti gba jẹ goalkeeper bọọlu ri fun team apapọ awọn obinrin ilẹ naigiria ti bọọlu<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://guardian.ng/sport/super-falcons-former-star-judith-chime-mobilises-support-for-olympics-eagles-in-atlanta/ |access-date=2022-06-03 |archive-date=2022-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220603231353/https://guardian.ng/sport/super-falcons-former-star-judith-chime-mobilises-support-for-olympics-eagles-in-atlanta/ |dead-url=yes }}</ref><ref>https://www.eurosport.com/football/judith-chime_prs414910/person.shtml</ref><ref>https://fbref.com/en/players/5ecd3038/Judith-Chime</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://ng.soccerway.com/players/judith-chime/291463/ |access-date=2022-06-03 |archive-date=2024-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130121316/https://ng.soccerway.com/players/judith-chime/291463/ |dead-url=yes}}</ref>. ==Àṣeyọri== *Judith ti kopa ninu Cup FIFA awọn obinrin agabaye ni ọdun 1999 ati ọlympic ọdun 2000<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.playmakerstats.com/player.php?id=182375&edicao_id=2150 |access-date=2022-06-03 |archive-date=2022-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220603232127/https://www.playmakerstats.com/player.php?id=182375&edicao_id=2150 |dead-url=yes }}</ref><ref>https://www.cafonline.com/news-center/news/remembering-1998-all-conquering-super-falcons</ref>. ==Itọkasi== 0u8luip6d4q522ue244ckjqojd4fiuu Ugo Njoku 0 72054 640072 600954 2026-11-08T07:56:27Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640072 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian footballer}} {{Infobox football biography | name = Ugo Njoku | image = | fullname = Ugo Njoku | birth_place = [[Nigeria]] | height = 1.72m | position = Defender |Defender | currentclub = Rivers Angels | clubnumber = | youthyears1 = | youthclubs1 = | years1 = 2013–2017 | years2 = 2018– | years3 = | years4 = | years5 = | clubs1 = Rivers Angels | clubs2 = Croix Savoie Ambilly | clubs3 = | clubs4 = | clubs5 = | caps1 = | caps2 = | caps3 = | caps4 = | caps5 = | goals1 = | goals2 = | goals3 = | goals4 = | goals5 = | nationalyears1 = 2014– | nationalyears2 = | nationalteam1 = Nigeria women's national football team|Nigeria | nationalteam2 = | nationalcaps1 = 7 | nationalcaps2 = | nationalgoals1 = 0 | nationalgoals2 = | pcupdate = | ntupdate = 18:22, 17 June 2015 (UTC) }} '''Ugo Njoku''' jẹ́ agbábọ́ọ̀lú lóbìnrin órilẹ èdè Nàìjíríà tí a bíní 27, óṣu kọkàǹlá ní ọdún 1994. Arábìnrin náà ṣeré fún Croix Savoie Ambilly gẹgẹ bí defender<ref>https://www.eurosport.com/football/ugo-njoku_prs326802/person.shtml</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://ng.soccerway.com/players/ugo-njoku/150691/ |access-date=2022-06-08 |archive-date=2022-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401124658/https://ng.soccerway.com/players/ugo-njoku/150691/ |dead-url=yes}}</ref><ref>https://fbref.com/en/players/8ade0bcc/Ugo-Njoku</ref>. ==Àṣeyọri== *Ugo kópa nínú eré ìdíje àwọn obìnrin ilẹ̀ Nàìjíríà níbi tí ó tí ṣojú Rivers Angels ní ọdún 2013 dé ọdún 2017<ref>https://globalsportsarchive.com/people/soccer/ugo-njoku/157048/</ref>. *Ugo kópa nínú Cup FIFA U-20 àwọn obìnrin àgbáyé ní ọdún 2014<ref>https://www.fifa.com/tournaments/womens/u20womensworldcup/canada2014/teams/1888630</ref>. ==Itọkasi== rptmnpfanhumijfzoax5bnm46n91hev Eberechi Opara 0 72060 639785 605833 2026-11-07T21:28:01Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639785 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian footballer}} {{Infobox football biography |name = Eberechi Opara |image = |caption = |fullname = |birth_date = {{birth date and age|1976|3|6|df=yes}} |birth_place = Nigeria |height = |position =Defender |Defender |youthyears1 = |youthclubs1 = |years1 = |clubs1 = |caps1 = |goals1 = |years2 = |clubs2 = |caps2 = |goals2 = |totalcaps = |totalgoals = |nationalyears1 = 2000 |nationalteam1 =Nigeria women's national football team|Nigeria |nationalcaps1 = |nationalgoals1 = }} '''Eberechi Opara''' jẹ́ obìnrin agbábọ́ọ̀lù ti orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà|Nàìjíríà]] tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹfà oṣù kẹta, ọdún 1976. Agbabọọlu naa ṣere gẹgẹbi defender fun team apapọ awọn obinrin ilẹ naigiria lori bọọlu<ref>https://fbref.com/en/players/1cb5954c/Eberechi-Opara</ref><ref>https://www.eurosport.com/football/eberechi-opara_prs414907/person.shtml</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://us.soccerway.com/players/eberechi-opara/291455/ |access-date=2022-06-09 |archive-date=2022-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609073717/https://us.soccerway.com/players/eberechi-opara/291455/ |dead-url=yes}}</ref><ref>https://www.olympedia.org/athletes/90928</ref>. ==Àṣeyọri== *Eberechi kopa ninu Cup FIFA awọn obinrin agbaye ati ere idije olympic<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.playmakerstats.com/player.php?id=182371 |access-date=2022-06-09 |archive-date=2022-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609073544/https://www.playmakerstats.com/player.php?id=182371 |dead-url=yes }}</ref>. ==Àwọn ìtọ́kasí== 9cny90p2o67ikk0hl9ejubj8oemxn3n Celestina Onyeka 0 72067 639751 609727 2026-11-07T20:33:30Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639751 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian footballer}} {{Infobox football biography |name = Celestina Onyeka |image = |caption = |fullname = |birth_date = {{birth date and age|1984|7|15|df=yes}} |birth_place = Nigeria |height = |position = Defender |Defender |youthyears1 = |youthclubs1 = |years1 = 2004 |clubs1 = Pelican Stars |caps1 = |goals1 = |years2 = |clubs2 = |caps2 = |goals2 = |totalcaps = |totalgoals = |nationalyears1 = 2004 |nationalteam1 = Nigeria women's national football team|Nigeria |nationalcaps1 = 0 {{tooltip|(?)|Before the 2004 Summer Olympics}} |nationalgoals1 = 0 }} '''Celestina Onyeka''' jẹ agbabọọlu lobinrin órilẹ ede naigiria ti a bini 15, óṣu july ni ọdun 1984. Agbabọọlu naa ṣere fun Pelican Stars gẹgẹbi defender<ref>https://www.worldfootball.net/player_summary/celestina-onyeka/</ref><ref>https://www.olympedia.org/countries/NGR/sports/FBL.1</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.playmakerstats.com/player.php?id=313812 |access-date=2022-06-11 |archive-date=2022-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611002218/https://www.playmakerstats.com/player.php?id=313812 |dead-url=yes }}</ref>. ==Àṣeyọri== *Celestina kopa ninu Olympic to waye ni ọdun 2004 nibi ti o ti jẹ okan lara team awọn obinrin ilẹ naigiria ti apapọ<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.worldfootball.net/team_performance/nigeria-frauen-team/frauen-olympische-spiele-2004-athen/ |access-date=2022-06-11 |archive-date=2022-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611002404/https://www.worldfootball.net/team_performance/nigeria-frauen-team/frauen-olympische-spiele-2004-athen/ |dead-url=yes}}</ref>. ==Itọkasi== nhz3r3wu829shgmbgqiw7aewtzdevl0 Ibubeleye Whyte 0 72075 639844 605851 2026-11-07T23:17:17Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639844 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian footballer}} {{Infobox football biography | name = Ibubeleye Whyte | image = | fullname = Ibubeleye Whyte | birth_place = [[Enugu]], [[Enugu State]], [[Nigeria]] | height = 1.71m | position = Goalkeeper |Goalkeeper | currentclub = Rivers Angels | clubnumber = 1 | youthyears1 = | youthclubs1 = | years1 = | years2 = | years3 = | years4 = | years5 = | clubs1 = Rivers Angels | clubs2 = | clubs3 = | clubs4 = | clubs5 = | caps1 = | caps2 = | caps3 = | caps4 = | caps5 = | goals1 = | goals2 = | goals3 = | goals4 = | goals5 = | nationalyears1 = 2013– | nationalyears2 = | nationalteam1 = Nigeria women's national football team|Nigeria | nationalteam2 = | nationalcaps1 = 6 | nationalcaps2 = | nationalgoals1 = 0 | nationalgoals2 = | pcupdate = | ntupdate = 18:25, 17 June 2015 (UTC) }} '''Ibubeleye Whyte''' agbabọọlu lobinrin órilẹ ede naigiria ti a bini 9, óṣu january ni ọdun 1992. Agbabọọlu naa ṣere gẹgẹ̀bi goalkeeper fun Rivers Angels ti o si kopa ninu ere idije awọn obinrin ilẹ naigiria<ref>https://globalsportsarchive.com/people/soccer/ibubeleye-whyte/157040/</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://ng.soccerway.com/players/ibubeleye-whyte/260393/ |access-date=2022-06-12 |archive-date=2022-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401232622/https://ng.soccerway.com/players/ibubeleye-whyte/260393/ |dead-url=yes}}</ref><ref>https://www.eurosport.com/football/ibubeleye-whyte_prs326799/person.shtml</ref><ref>https://fbref.com/en/players/7e3cc31a/Ibubeleye-Whyte</ref>. ==Àṣeyọri== *Whyte kopa ninu Cup FIFA U-20 awọn obinrin agbaye ati ere idije awọn obinrin ilẹ afirica<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.playmakerstats.com/player.php?id=287668 |access-date=2022-06-12 |archive-date=2022-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220612004607/https://www.playmakerstats.com/player.php?id=287668 |dead-url=yes }}</ref>. ==Itọkasi== gkwwker9xqaleyt37drkyemih7w2uwh Mercy Achieng 0 72079 639924 586175 2026-11-08T02:41:38Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639924 wikitext text/x-wiki {{short description|Kenyan footballer (born 1992)}} {{Infobox football biography |name = Mercy Achieng |image = |caption = |fullname = Mercy Achieng Onyango |birth_date = {{birth date and age|df=yes|1992|8|12}} |birth_place = Kenya |height = |position = Midfielder |currentclub = Thika Queens FC|Thika Queens |clubnumber = |youthyears1 = |youthclubs1 = |years1 = |clubs1 = Thika Queens FC|Thika Queens |caps1 = |goals1 = |nationalyears1 = |nationalteam1 = Kenya women's national football team|Kenya |nationalcaps1 = |nationalgoals1 = |medaltemplates = |club-update = |nationalteam-update = }} '''Mercy Achieng''' jẹ agbọọlu lobinrin órilẹ ede kenya ti a bini 12, óṣu August ni ọdun 1992. Agbabọọlu naa ṣere fun Thika Queens ati team apapọ ilẹ kenya<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://footballkenya.org/ghana-black-queens-hold-harambee-starlets/mercy-achieng-goal-celebration/ |access-date=2022-06-13 |archive-date=2019-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190723010304/http://footballkenya.org/ghana-black-queens-hold-harambee-starlets/mercy-achieng-goal-celebration/ |dead-url=yes}}</ref><ref>https://m.goalzz.com/default.aspx?player=143937</ref><ref>https://peoplepill.com/people/mercy-achieng</ref>. ==Àṣeyọri== *Mercy kopa ninu Cup awọn obinrin ilẹ́ afirica ti agbaye, agbabọọlu na tun kopa ninu ere idije awọn obinrin COSAFA<ref>https://globalsportsarchive.com/people/soccer/mercy-achieng/157014/</ref>. ==Itọkasi== 12l497y1omhrpmscjrdjz1w8ujzf44w Sylvia Lumasia 0 72137 640051 578208 2026-11-08T07:04:42Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640051 wikitext text/x-wiki {{short description|Kenyan footballer}} {{Infobox football biography |name = Sylvia Lumasia |image = |caption = |fullname = Sylvia Lumasia Rasoha |birth_date = |birth_place = |height = |position = forward |Forward |currentclub = Kibera Girls Soccer Academy |clubnumber = |youthyears1 = |youthclubs1 = |years1 = 2018 |clubs1 = Kayole Starlet |caps1 = |goals1 = |years2 = 2019– |clubs2 = Kibera Girls Soccer Academy |caps2 = |goals2 = |nationalyears1 = |nationalteam1 = Kenya women's national football team|Kenya |nationalcaps1 = |nationalgoals1 = |medaltemplates = |club-update = |nationalteam-update = }} '''Sylvia Lumasia''' jẹ agbabọọlu lobinrin ilẹ́ kenya ti o ṣere fun ile ẹkọ lori bọọlu ọdọmọbinrin kibera gẹgẹbi forward<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://kenyandigest.com/who-will-blink-first-starlets-host-zambia-at-kasarani/ |access-date=2022-06-20 |archive-date=2019-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221093855/https://kenyandigest.com/who-will-blink-first-starlets-host-zambia-at-kasarani/ |dead-url=yes }}</ref><ref>https://footballkenya.org/full-house-in-harambee-starlets-squad-ahead-of-zambia-olympics-qualifier/</ref><ref>https://www.the-star.co.ke/sports/football/2019-11-08-home-advantage-for-ouma-charges-as-starlets-brace-for-zambia-test/</ref> ==Àṣeyọri== *Sylvia kopa ninu ere idije olympic to waye ni ọdun 2020<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://dailysport.co.ke/2019/11/01/we-will-support-harambee-starlets-amina-mohammed/ |access-date=2022-06-20 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208233032/http://dailysport.co.ke/2019/11/01/we-will-support-harambee-starlets-amina-mohammed/ |dead-url=yes}}</ref>. ==Itọkasi== q310t73pnn17pbh3nnw9ujfwjq63nsi Anita Amankwa 0 72225 639720 605383 2026-11-07T20:08:03Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639720 wikitext text/x-wiki {{short description|Ghanaian footballer}} {{Infobox football biography |name = Anita Amankwa |image = |image_size = |caption = |fullname = |birth_date = {{birth date and age|1989|9|2|df=y}} |birth_place = |death_date = |death_place = |height = |position = Forward |Forward |youthyears1 = |youthclubs1 = |years1 = |clubs1 = Takoradi Ladies |caps1 = |goals1 = |years2 = |clubs2 = |caps2 = |goals2 = |totalcaps = |totalgoals = |nationalyears1 = |nationalteam1 = Ghana women's national football team|Ghana |nationalcaps1 = 3 |nationalgoals1 = 1 | manageryears1 = | managerclubs1 = | medaltemplates = |club-update = |nationalteam-update = 18 March 2017 }} Anita Amankwa jẹ agbabọọlu lobinrin ilẹ ghana ti a bini ọjọ keji, óṣu september ni ọdun 1989. Agbabọọlu naa ṣere gẹgẹbi forward<ref>https://mobile.ghanaweb.com/person/Anita-Amankwa-4585</ref><ref>https://www.worldfootball.net/player_summary/anita-amankwa/</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.playmakerstats.com/jogador.php?id=183271 |access-date=2022-06-25 |archive-date=2022-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625001638/https://www.playmakerstats.com/jogador.php?id=183271 |dead-url=yes }}</ref> ==Àṣeyọri== *Anita kopa ninu FIFA Cup awọn obinrin agbaye ti ọdun 2007 to waye ni ilẹ china<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://ng.soccerway.com/players/anita-amankwa/19584/ |access-date=2022-06-25 |archive-date=2022-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625001638/https://ng.soccerway.com/players/anita-amankwa/19584/ |dead-url=yes}}</ref>. ==Itọkasi== okux80xlbdj87oz6ebtt8o2nxy7nmsz Philicity Asuako 0 72275 639997 602801 2026-11-08T05:30:33Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639997 wikitext text/x-wiki {{short description|Ghanaian international footballer|bot=PearBOT 5}} {{Infobox football biography | name = Philicity Asuako | image = | fullname = | birth_date = {{birth date and age|1999|12|25|df=yes}} | birth_place = | height = | currentclub = Police FC | clubnumber = 2 | position = Defender |Defender | years1 = | clubs1 = Thunder Queens F.C.|Thunder Queens | caps1 = | goals1 = | years2 = | clubs2 = Police Ladies F.C. (Ghana)|Police Ladies | caps2 = | nationalyears1 = 2018 | nationalteam1 = Ghana women's national football team|Ghana | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | ntupdate = 16 June 2019 }} '''Philicity Asuako''' jẹ agbabọọlu lobinrin ilẹ ghana ti a bini 25, óṣu December ni ọdun 1999. Agbabọọlu naa ṣere fun Thunder Queens F.C gẹgẹ̀bi defender<ref>https://fbref.com/en/players/10c58450/Philicity-Asuako</ref>. ==Àṣeyọri== *Philicity kopa ninu Nations Cup awọn obinrin ilẹ afirica ti ọdun 2018<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://ng.soccerway.com/players/philicity-asuako/463807/ |access-date=2022-06-26 |archive-date=2021-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211006140530/https://ng.soccerway.com/players/philicity-asuako/463807/ |dead-url=yes}}</ref>. ==Itọkasi== pivc10brg4bwlrg54gtfxt90igi9zvk Elizabeth Cudjoe 0 72304 639792 603746 2026-11-07T21:43:38Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639792 wikitext text/x-wiki {{short description|Ghanaian footballer}} {{Infobox football biography |name = Elizabeth Cudjoe |image = |image_size = |caption = |fullname = |birth_date = {{birth date and age|1992|10|17|df=y}} |birth_place = |death_date = |death_place = |height = |position = Forward |Forward |youthyears1 = |youthclubs1 = |years1 = |clubs1 = Hasaacas Ladies |caps1 = |goals1 = |years2 = |clubs2 = |caps2 = |goals2 = |totalcaps = |totalgoals = |nationalyears1 = |nationalteam1 = Ghana women's national football team|Ghana |nationalcaps1 = 6 |nationalgoals1 = 3 | manageryears1 = | managerclubs1 = | medaltemplates = |club-update = |nationalteam-update =13 February 2018 }} '''Elizabeth Cudjoe ''' jẹ agbabọọlu lobinrin ilẹ ghana ti a bini 17, óṣu october ni ọdun 1992. Agbabọọlu naa ṣere fun awọn ọdọmọbọrin Hasaacas gẹgẹbi forward<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.fastscore.com/people/elizabeth-cudjoe |access-date=2022-06-28 |archive-date=2024-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127120630/https://www.fastscore.com/people/elizabeth-cudjoe |dead-url=yes}}</ref>. ==Àṣeyọri== *Elizabeth kopa ninu ere idije awọn obinrin ilẹ afirica ti ọdun 2014<ref>https://int.soccerway.com/players/elizabeth-cudjoe/135332/</ref>. ==Itọkasi== jo0hft9vytnu5fetbp45e72ys2ednbe Juliana Kakraba 0 72332 639877 601101 2026-11-08T00:48:37Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639877 wikitext text/x-wiki {{short description|Ghanaian footballer}} {{Use dmy dates|date=September 2019}} {{Infobox football biography |name = Juliana Kakraba |image = |image_size = |caption = |fullname = |birth_date = {{birth date and age|1979|12|29|df=y}} |birth_place = |death_date = |death_place = |height = |position = Midfielder |youthyears1 = |youthclubs1 = |years1 = |clubs1 = Ghatel Ladies |caps1 = |goals1 = |years2 = |clubs2 = |caps2 = |goals2 = |totalcaps = |totalgoals = |nationalyears1 = |nationalteam1 = Ghana women's national football team|Ghana |nationalcaps1 = |nationalgoals1 = }} '''Juliana Kakraba''' jẹ agbabọọlu lobinrin ilẹ ghana ti a bini ọjọ 29, óṣu December ni ọdun 1979<ref>https://www.eurosport.com/football/juliana-kakraba_prs414839/person.shtml</ref>. ==Àṣeyọri== *Juliana kopa ninu Cup FIFA awọn obinrin agbaye ti ọdun 1999<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://ng.soccerway.com/players/juliana-kakraba/291409/ |access-date=30 June 2022 |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630025102/https://ng.soccerway.com/players/juliana-kakraba/291409/ |dead-url=yes}}</ref>. ==Itọkasi== rql961j8lhn7cg5w94q1rln1t156f0w Dice Ailes 0 72347 639776 596693 2026-11-07T21:07:31Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639776 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Dice Ailes|image=Dice Ailes.jpg|caption=Ailes showing his Gold slugs|birth_name=Shasha Damilola Alesh|birth_date={{Birth date and age|df=y|1996|08|01}}|birth_place=|death_date=|death_place=|other_names=|nationality=Nigeian- Canadian|alma_mater=[[York University]]|occupation=Singer, songwriter, [[rapper]]|years_active=2014–present|net_worth=|spouse=|children=|relatives=|website=|module={{Infobox musical artist | embed = yes | genre = Pop, [[African popular music|Afro pop]], [[African hip hop|Afro hip-hop]] | instrument = | associated_acts = {{flatlist| * [[Lil Kesh]] * [[DJ Lambo]] * [[Masterkraft (producer)|Masterkraft]] * [[Yung6ix]] * [[Falz]] }} }}}}'''Shasha Damilola Alesh''' tí orúkọ ìnagije rẹ̀ ń jẹ́ '''Dice Ailes''', jé akọrin ti orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]], akọrinkalẹ̀, àti rápà. Ní oṣù keje, ọdún 2014, ó tẹwọ́ bòwé pẹ̀lú Chocolate City.<ref>{{cite web|title=Dice Ailes Joins Chocolate City|url=https://www.pmnewsnigeria.com/2014/07/11/dice-ailes-joins-chocolate-city/|website=[[P.M. News]]|accessdate=27 April 2017|date=11 July 2014}}</ref> Wọ́n yàn án fún Rookie of the Year ní The Headies 2016.<ref>{{cite web|title=Mayorkun Wins 'Rookie of the Year' Award at The Headies 2016|url=https://www.bellanaija.com/2016/12/mayorkun-wins-rookie-of-the-year-award-at-the-headies-2016/|website=[[BellaNaija]]|accessdate=27 April 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Mayorkun, Terry Apala or Dice Ailes: Who will win the Headies 2016 Rookie of the Year award?|url=http://thenet.ng/2016/12/mayorkun-terry-apala-dice-ailes-wins-headies-2016-rookie-year/|website=[[Nigerian Entertainment Today]]|accessdate=27 April 2017|date=19 December 2016}}</ref> Ní ọdún 2016, orin rẹ̀ ''TooXclusive'' ṣe àfihàn orin rè, tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ ''Miracle,'' ó sì wọ ipò kẹta nínú àwọn orin mẹ́wàá tó dára jù lọ fún oṣù kẹwàá.<ref>{{cite web|title=Top 10 Songs for the Month Of October|url=http://www.wetinhappen.com.ng/top-10-songs-for-the-month-of-october/|website=WetinHappen Magazine|accessdate=27 April 2017|date=7 November 2016|archive-date=11 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911042320/http://www.wetinhappen.com.ng/top-10-songs-for-the-month-of-october/|dead-url=yes}}</ref> Ní ọdún 2017, tooXclusive dárúkọ rẹ̀ lára àwọn olórin tó yẹ kí a mọ̀.<ref>{{cite web|title=TooXclusive's Artistes To Watch in 2017!!!|url=http://tooxclusive.com/nice-tracks/tooxclusives-artistes-watch-2017/|website=[[tooXclusive]]|accessdate=19 May 2017|archive-date=15 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170615070858/http://tooxclusive.com/nice-tracks/tooxclusives-artistes-watch-2017/|dead-url=yes}}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀ àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] ni ó ti kékọ̀ọ́ girama, ní ilé-ìwé girama Lagooz, ó sì tún kẹ́kọ̀ọ́ ní Republic of Benin, àti [[Ghana]] kí ó tó kó lọ [[Canada]] níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ ní [[York University]]. Ní ilé-ìwé gíga yìí ni ó ti bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ orin kíkọ kí ó tó padà sí [[Nàìjíríà]] lẹ́yìn tí ó tẹwọ́ bòwé pẹ̀lú Chocolate City ní ọdún 2014.<ref>{{cite web|title=Chocolate City star Dice Ailes features Lil Kesh in new single 'Miracle' – Vanguard News|url=http://www.vanguardngr.com/2016/10/lil-kesh-teams-chocolate-city-artist-miracle/|website=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]|accessdate=27 April 2017|date=10 October 2016}}</ref> == Iṣẹ́ rẹ̀ == Ó bẹ̀rẹ̀ orin kíkọ nígbà tí ó darapọ̀ mọ́ àwọn ẹgbẹ́ akọrin kan, pẹ̀lú Hyce- age, coker, Millie àti Reihnard nígbà tí ó wà nínú ẹgbẹ́ náà.<ref>{{cite web|title=Artiste of the week: Choc Boy, Diles Ailes – Tribune|url=http://tribuneonlineng.com/artiste-week-choc-boy-diles-ailes/|website=[[Nigerian Tribune]]|accessdate=19 May 2017|date=12 May 2017}}</ref> Ó di gbajúmọ̀ ní ọdún 2016, nígbà tí ó kọ orin "Miracle" pẹ̀lú [[Lil kesh]].<ref>{{cite web|last1=Akan|first1=Joey|title=Dice Ailes will be a star with Miracle|url=http://pulse.ng/buzz/dice-ailes-will-be-a-star-with-miracle-id6033688.html|website=Pluse Nigeria|accessdate=27 April 2017|archive-date=29 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170429070818/http://pulse.ng/buzz/dice-ailes-will-be-a-star-with-miracle-id6033688.html|dead-url=yes}}</ref><ref name="Vanguard">{{cite web|url=https://www.vanguardngr.com/2020/06/rising-act-millywine-teams-up-with-dice-ailes-on-run-up/|title=Rising act, Millywine teams up with Dice Ailes on 'Run Up'|publisher=Vanguard Newspaper|date=28 June 2020|accessdate=19 September 2020}}</ref> Ní ọjọ́ kọkànlélógún, oṣù kejìlá, ọdún 2016, Dice Ailes kọrin pẹ̀lú WSTRN, Krept and Konan, Migos àti [[Lil kesh]] ní "Beat FM lọ́jọ́ ayẹyẹ kérésì" ní ọdún 2016 ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó]].<ref>{{cite web|last1=Solanke|first1=Abiola|title=Migos: Hip hop group party with Nigerian teens at Beat FM Xmas concert|url=http://pulse.ng/buzz/migos-hip-hop-group-party-with-nigerian-teens-at-beat-fm-xmas-concert-id5931882.html|website=Pulse Nigeria|accessdate=29 April 2017|archive-date=10 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510151925/http://pulse.ng/buzz/migos-hip-hop-group-party-with-nigerian-teens-at-beat-fm-xmas-concert-id5931882.html|dead-url=yes}}</ref> == Àtòjọ àwọn orin rẹ̀ == === Orin àdákọ === {| class="wikitable sortable" style="display:inline-table;" |+As lead artist !Year !Title !Album |- | rowspan="2" |2014 |"Fantasy" | rowspan="11" |Non-album single |- |"Telephone" |- |2015 |"Machinery" |- |2016 |"Miracle" |- |2017 |"Ella" |- |2017 |"Otedola" |- |2018 |"mr biggs" |- |2018 |"Dicey" |- |2018 |"Enough" |- |2019 |"Alakori"<ref>{{Cite web|url=https://guardian.ng/life/music/falz-and-dice-ailes-release-new-catchy-tune-alakori/|title=Listen: Falz And Dice Ailes Release New Catchy Tune "Alakori"|date=8 June 2019|website=The Guardian Nigeria News – Nigeria and World News|access-date=9 June 2019|archive-date=9 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190609013938/https://guardian.ng/life/music/falz-and-dice-ailes-release-new-catchy-tune-alakori/|dead-url=yes}}</ref><small>(feat. [[Falz]])</small>"Ginika" |- |2020 |"Pim Pim" (feat [[Olamide]])<ref name="PM News">{{cite web|url=https://www.pmnewsnigeria.com/2020/03/28/dice-ailes-features-olamide-on-pim-pim-2/|title=Dice Ailes features Olamide on 'Pim Pim'|publisher=P.M News|date=28 March 2020|accessdate=19 September 2020}}</ref> |} {| class="wikitable sortable" style="display:inline-table;" |+As featured artist !Year !Title !Album |- |2015 |"Awon Temi" <span style="font-size:85%;">(Loose Kaynon feat. Dice Ailes & [[Koker (singer)|Koker]])</span> |''The Gemini Project''<ref>{{cite web|title=Loose Kaynon – The Gemini Project|url=http://cloud9.com.ng/loose-kaynon/the-gemini-project/|website=cloud 9|accessdate=9 May 2017|archive-date=27 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327002242/http://cloud9.com.ng/loose-kaynon/the-gemini-project/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|last1=Base|first1=MTV|title=News : loose kaynon releases "The Gemini Project"|url=http://www.mtvbase.com/news/loose-kaynon-releases-the-gemini-project/ujbw32|website=[[MTV Base]]|accessdate=9 May 2017|date=12 January 2016|archive-date=24 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170524203551/http://www.mtvbase.com/news/loose-kaynon-releases-the-gemini-project/ujbw32|dead-url=yes}}</ref> |- |2016 |"Brooklyn" <span style="font-size:85%;">([[Ice Prince]] feat. Dice Ailes)</span> |''[[Jos to the World]]'' |- | rowspan="2" |2017 |"Olohungbo" <span style="font-size:85%;">([[Masterkraft (producer)|Masterkraft]] feat. Ceeza, [[YCEE]] & Dice Ailes)</span> | rowspan="2" |Non-album single |- |"No Favors"<ref>{{cite web|title=Yung6ix ft. Dice Ailes & Mr. Jollof – No Favors|url=https://www.360nobs.com/2017/05/music-yung6ix-ft-dice-ailes-mr-jollof-no-favors/|website=360nobs|accessdate=10 May 2017|archive-date=9 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170509191624/https://www.360nobs.com/2017/05/music-yung6ix-ft-dice-ailes-mr-jollof-no-favors/|dead-url=yes}}</ref> <span style="font-size:85%;">([[Yung6ix]] feat. Dice Ailes & Mr. Jollof)</span> |- |2017 |"Your Father" <small>([[M.I Abaga]] feat. Dice Ailes)</small> |''[[Rendezvous (playlist)|Rendezvous]]'' |- |2019 |"Que Cera” (Vision DJ feat. Dice Ailes, [[Kwesi Arthur]], [[Medikal]]) | |} === Compilation singles === {| class="wikitable sortable" |+As lead artist !Year !Title !Album |- | rowspan="2" |2015 |"Drank" <span style="font-size:85%;">([[DJ Lambo]], Milli, Dice Ailes)</span> | rowspan="2" |''[[The Indestructible Choc Boi Nation|TICBN]]'' |- |"Oh No No" <span style="font-size:85%;">(Dice Ailes)</span> |} === Compilation albums === {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Released Date |- |2015 |''[[The Indestructible Choc Boi Nation]]'' |30 April 2015 |} === Cover === {| class="wikitable sortable" |+As lead artist !Year !Artist !Title |- |2016 |[[M.I Abaga|MI]] & Dice Ailes |"[[Controlla]] (refix)"<ref>{{cite web|last1=Solanke|first1=Abiola|title=New Music: M.I Abaga, Dice Ailes – "Controlla" (refix)|url=http://pulse.ng/new_music/new-music-m-i-abaga-dice-ailes-controlla-refix-id5107350.html|website=Pulse Nigeria|accessdate=29 April 2017|archive-date=7 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160607180937/http://pulse.ng/new_music/new-music-m-i-abaga-dice-ailes-controlla-refix-id5107350.html|dead-url=yes}}</ref> |} == Àtòjọ àmì-ẹ̀yè tó gbà == {| class="wikitable" !Year !Event !Prize !Recipient !Result |- |2015 |[[tooXclusive]] Awards |Best New Artiste<ref>{{cite web|title=tooXclusive Awards 2015 Nominees List|url=http://tooxclusive.com/news/tooxclusive-awards-2015-nominees-list/|website=[[tooXclusive]]|accessdate=9 May 2017}}</ref> | rowspan="3" |Himself|{{nom}}<ref>{{cite web|title=tooXclusive AWARDS 2015 – WINNERS!|url=http://tooxclusive.com/news/tooxclusive-awards-2015-winners/|website=[[tooXclusive]]|accessdate=9 May 2017}}</ref> |- |2016 | rowspan="2" |[[The Headies 2016|The Headies]] |Rookie of The Year|{{nom}} |- |2018 |Next Rated|{{nom}}<ref>{{Cite news|url=http://www.pulse.ng/entertainment/music/headies-2018-winners-list-id8339846.html|title=Wizkid, Davido, Simi and Mayorkun are among the big winners at the 12th edition of the Headies Music Awards.|last=Ohunyon|first=Ehis|access-date=7 May 2018|archivedate=4 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180704204722/https://www.pulse.ng/entertainment/music/headies-2018-winners-list-id8339846.html|deadurl=yes}}</ref> |} == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}}Shasha Damilola Alesh dara julọ mọ nipasẹ orukọ ipele rẹ kú Ales,jẹ akọrin olorin ọmọ Naijiria kan, akọrin-akọrin ati olorin kan.Ni Oṣu Keje 2014, o fowo si akọsilẹ kan pẹlu Chocolate Ilu.[1] O pe fun Rookie ti ọdun ni pẹtẹlẹ pari ti ọdun 2016.[2] [3] Ni ọdun 2016, TooXclusive rẹ tun wa ni ipo aṣeyọri "Iyanu lori atokọ ti "Awọn orin 10 Top fun oṣu Oṣu Kẹwa". [4] Ni 2017, tooXclusive ti a npè ni bi "ọkan ninu awọn olorin ti o nilo lati mọ. [5] Jabọ A kú kùnà Gbogbo ìgbà ló máa ń yẹ àwọn odi rẹ̀ wò Bi Shsha Damilola Alesh 1 August 1996 (ọjọ-ori 25) Orilẹ-ede Nigeian- Canada Alma Yunifasiti York Iyalẹnu olorin, akọrin Awọn ọdun ṣiṣẹ 2014–bayi Irinse orin Awon Agbejade, Afro agbejade, ibadi-akọrin Ni kutukutu igbesi aye ati ẹkọ Iṣẹ Igbadun Awọn ẹbun ati yiyan Wo tun Awọn itọkasi Awọn ọna asopọ ita Ni oṣu to kọja 7 sẹyin nipasẹ Kkbshow mt26pc59sv8azge8ej0z7w8tl8ry4ca Rafiq Ahmad Pampori 0 72380 640008 621357 2026-11-08T05:48:00Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640008 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Rafiq Ahmad Pampori|office1=Rector of Darul Uloom Ilahiya, Srinagar|term_start1=1992|predecessor1="post established"|office2=Principal of [[Government Medical College, Srinagar]]|term_start2=1 October 2012|term_end2=19 December 2015|predecessor2=Qazi Masood|successor2=Kaisar Ahmad|module={{Infobox religious biography|embed = yes|religion=Islam | birth_date = {{birth date and age|df=y|1956|2|13}} | birth_place = [[Safa Kadal]], Srinagar | alma_mater = {{bulleted list|[[Sri Pratap College]]|[[Government Medical College, Srinagar]]}} | influences = [[Muhammad Masihullah Khan]] | notable_works = ''Aijazul Qur'ān'', ''Ra'fatul Baari'' |founder = Darul Uloom Ilahiya }}}}'''Rafiq Ahmad Pampori''' (born 13 February 1956) jẹ́ onímọ̀ [[Mùsùlùmí]] ti orílẹ̀-èdè [[India]], onímọ̀ àti òǹkọ̀wé, tó ṣe ìdásílẹ̀ Darul Uloom Ilahiya, tó jẹ́ ilé-ìwé Islam ní ìlú Srinagar. Ahmad kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní Sri Pratap College àti Government Medical College, Srinagar. Òun ni rector Darul Uloom Ilahiya, ní Srinagar àti olùdarí Illahiya Dialysis ní Soura. Ó fígbá kan jẹ́ ọ̀gá ilé-ìwé Government Medical College. Ó ti kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé bíi: ''Aijazul Qur'ān'' àti ''Ra'fatul Baari'', ìwé alápá márùn-ún ''Sahih Bukhari.'' == Ìgbésí ayé rẹ̀ == Wọ́n bí Rafiq Ahmad Pampori ní ọjọ́ 13 oṣù February, ọdún 1956 ní Safa Kadal, Srinagar. Ó lọ sí ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ti Karan Nagar, ó sì parí ẹ̀kọ́ girama ní Sri Pratap College, ní ọdún 1974.<ref name="gk">{{cite news|author1=MANZOOR-UL-HASSSAN|title=Dr Rafiq Pampori is new GMC Principal|url=https://www.greaterkashmir.com/more/dr-rafiq-pampori-is-new-gmc-principal|access-date=4 July 2021|work=Greater Kashmir|date=14 March 2015|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184656/https://www.greaterkashmir.com/more/dr-rafiq-pampori-is-new-gmc-principal|url-status=live}}</ref> Ó kẹ́ẹ̀kọ́ nípa ìṣègùn, ní Government Medical College, Srinagar, níbi tí ó ti gboyè Bachelor of Medicine and Surgery (MBBS) ní ọdún 1979, ó sì tún tẹ̀síwájú láti gboye Master of Surgery nínú ẹ̀kọ́ Otorhinolaryngology (ENT) láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà, ní ọdún 1983.{{Sfn|Khan|Ansar|2018|p=78}} Ó ṣe Neurotology fellowship ní All India Institute of Medical Sciences ní [[New Delhi]].<ref name="gk" /> Ó gba àǹfààní Muhammad Masihullah Khan nínú Sufism.{{Sfn|Trāli|al-Azam|2015|pp=428–432}} Ní ọdún 1983, wọ́n yan Ahmad sípò alákòóso ìforúkọsílẹ̀ ti Government Medical College, ní Srinagar.<ref name="gk2">{{cite news|author1=MANZOOR-UL-HASSSAN|title=Dr Rafiq Pampori is new GMC Principal|url=https://www.greaterkashmir.com/more/dr-rafiq-pampori-is-new-gmc-principal|access-date=4 July 2021|work=Greater Kashmir|date=14 March 2015|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184656/https://www.greaterkashmir.com/more/dr-rafiq-pampori-is-new-gmc-principal|url-status=live}}</ref> Ní ọdún 1990, wọ́n yàn án sípò olùkọ́ lábé ẹ̀ka ENT tí ilé-ẹ̀kọ́ náà, tí ó sì padà di olórí àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n.<ref name="gk2" /> Wọ́n yàn án sípò olùdarí ilé-ìwé náà, ní 1 oṣù October, ọdún 2012.<ref>{{cite news|title=Transfers and postings in J&K administration|url=http://scoopnews.in/det.aspx?q=33751|access-date=4 July 2021|work=Scoop News|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185200/http://scoopnews.in/det.aspx?q=33751|url-status=live}}</ref><ref name="kd">{{cite news|author1=Sheikh Junaid|title=Health minister 'pushed' Kashmir medical college principal to resign|url=https://kashmirdispatch.com/2015/12/19/health-minister-pushed-kashmir-medical-college-principal-to-resign/2644/|access-date=4 July 2021|work=Kashmir Dispatch|date=19 December 2015|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185300/https://kashmirdispatch.com/2015/12/19/health-minister-pushed-kashmir-medical-college-principal-to-resign/2644/|url-status=live|archivedate=9 July 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210709185300/https://kashmirdispatch.com/2015/12/19/health-minister-pushed-kashmir-medical-college-principal-to-resign/2644/|deadurl=yes}}</ref> Ó gba ìsinmi lẹ́nu iṣẹ́ ní oṣù December, ọdún 2015, tó sì bèrè fún ìfẹ̀hìntì, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ọjọ́ 1 oṣù February, ọdún 2018 ló yẹ kí ó fẹ̀yìntì.<ref name="gk2" /><ref>{{cite news|title=HC issues notice to C/S Health|url=https://www.dailyexcelsior.com/hc-issues-notice-to-cs-health/|access-date=4 July 2021|work=[[Daily Excelsior]]|date=5 February 2016|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183010/https://www.dailyexcelsior.com/hc-issues-notice-to-cs-health/|url-status=live}}</ref> Wọ́n fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé Lal Singh Chaudhary, tó jẹ́ olóṣèlú BJP kàn án nípá láti fẹ̀hìntí láìtọ́jọ́.<ref name="statetimes">{{cite news|author1=VIVEK SHARMA|title=On CM's request, Dr Pampori withdraws retirement plea; joins|url=https://news.statetimes.in/132787-2/|access-date=4 July 2021|work=State Times|date=22 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183227/https://news.statetimes.in/132787-2/|archive-date=9 July 2021}}</ref> Ahmad ṣe àyọkúrò ẹ̀bẹ̀ rẹ̀ fún ètò ìfẹ̀hìntì rẹ̀, gẹ́gẹ́ bí Mufti Mohammad Sayeed ṣe béèrè fun.<ref name="statetimes2">{{cite news|author1=VIVEK SHARMA|title=On CM's request, Dr Pampori withdraws retirement plea; joins|url=https://news.statetimes.in/132787-2/|access-date=4 July 2021|work=State Times|date=22 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183227/https://news.statetimes.in/132787-2/|archive-date=9 July 2021}}</ref> Àmọ́, Lal Singh ti yan Kaiser Ahmad gẹ́gẹ́ bí i olùdarí ilé-ìwé náà, ní ọjọ́ 19 oṣù December, ọdún 2015, tó kọ̀ láti fi ipò náà sílẹ̀.<ref name="omar">{{cite news|title=PDP-BJP coalition making mockery of governance: Omar Abdullah|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/pdp-bjp-coalition-making-mockery-of-governance-omar-abdullah/articleshow/50297530.cms?from=mdr|access-date=4 July 2021|work=India Times|date=23 December 2015|archive-date=10 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210710040604/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/pdp-bjp-coalition-making-mockery-of-governance-omar-abdullah/articleshow/50297530.cms?from=mdr|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Dr Javed Chowdhary vs State Of J&K; And Others on 27 October, 2017|url=https://indiankanoon.org/doc/11991694/?type=print|website=indiankanoon.org|access-date=4 July 2021|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182824/https://indiankanoon.org/doc/11991694/?type=print|url-status=live}}</ref> Wọ́n ri bí i "ìfìgagbágba àti ogun láàrin [[People's Democratic Party|PDP]] v/s BJP" láti ọwọ́ Omar Abdullah.<ref name="omar" /> == Àwọn iṣẹ́ àtẹ̀jáde rẹ̀ == Ahmad ti kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé bíi: ''Aijazul Qur'ān'', ''Instrument For Understanding Qur'ān'', ''Ra'fatul Baari'' (a five-volume commentary on ''[[Sahih Bukhari]]'') àti ''The Need for Divine Guidance''.{{Sfn|Khan|Ansar|2018|p=78}} Àwọn iṣẹ́ àtẹ̀jáde rẹ̀ mìíràn ni: * ''Chronic Suppurative Otitis Media'', 10th chapter in ''Textbook of Ear, Nose and Throat Diseases'' by Mohammad Maqbool and Suhail Maqbool.<ref>{{cite book|title=Textbook of Ear, Nose and Throat Diseases|isbn=9789350904954|url=https://books.google.com/books?id=oTgIAQAAQBAJ&q=Rafiq+Ahmad+Pampori&pg=PR15|access-date=4 July 2021|last1=Maqbool|first1=Mohammad|last2=Maqbool|first2=Suhail|date=31 August 2013}}</ref> * ''Primary tumor of the facial nerve: Diagnosis and management''.<ref>{{cite journal|title=Primary tumor of the facial nerve: Diagnosis and management|journal=Indian Journal of Otolaryngology and Head and Neck Surgery|date=January 2002|volume=54|issue=1|pages=54–56|doi=10.1007/BF02911009|last1=Pampori|first1=Rafiq Ahmad|last2=Ahmad|first2=Asif|last3=Ahmad|first3=Manzoor|pmid=23119855|pmc=3450701}}</ref> * ''Transcervical foreign body''.<ref>{{cite journal|title=Transcervical foreign body|year=2000|doi=10.1258/0022215001905896|url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-laryngology-and-otology/article/abs/transcervical-foreign-body/9F4DB8C6FABD2A17ACB9EB6341F2C5DF|last1=Ahmad|first1=Rauf|last2=Pampori|first2=Rafiq Ahmad|last3=Wani|first3=Asef Ahmad|last4=Qazi|first4=Sajjad Majid|last5=Ahad|first5=Sheikh Abdul|journal=The Journal of Laryngology & Otology|volume=114|issue=6|pages=471–472|pmid=10962687|s2cid=45795967}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} === Bibliography === * {{cite book|last1=Trāli|first1=Nisar Aḥmad Bhat|last2=al-Azam|first2=Yūsuf|title=Ā'īna-e-Madāris Jammu wa Kashmīr|volume=2|date=November 2015|publisher=Afaq Printers|location=Srinagar|pages=428–432|language=ur|chapter=Darul Uloom Ilahiya}} * {{cite journal|last1=Khan|first1=Muhammad Tayyab|last2=Ansar|first2=Asma|title=رفیق احمد پامپوری کا مطالعۂ قرآن: تجزیاتی مطالعہ|journal=Journal of Ma'arif-e-Islami|date=2018|volume=17|issue=1|pages=77–92|url=https://mei.aiou.edu.pk/?p=541|access-date=4 July 2021|trans-title=Qura'nic Study of Rafique Ahmad Pampuri: Analytical Study|publisher=[[Allama Iqbal Open University]]|location=[[Islamabad]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210306053330/https://mei.aiou.edu.pk/?p=541|archivedate=6 March 2021|deadurl=yes}} == Ìjápọ̀ ìtagbangba == * [http://www.humanvalues.in/hazrat-drrafiq-ahmad-pampori-sb-db.html A collection of religious discourses of Rafiq Ahmad Pampori] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220708043555/http://www.humanvalues.in/hazrat-drrafiq-ahmad-pampori-sb-db.html |date=2022-07-08 }} tmujlk0llh5hw1ukcx4igavfjekurdo Nigeria Ministry of Education 0 72404 639953 627307 2026-11-08T03:48:59Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639953 wikitext text/x-wiki '''Ilé-iṣẹ́ àpapọ̀ ẹ̀kọ́''' tí wọ́n máa ń pè ní '''(Federal Ministry of Education)''' jẹ́ apá kan ti àwọn ilé-iṣẹ́ àpapọ̀ [[Nàìjíríà|Naijiria]] '''(Federal Ministries of Nigeria)''' tí ó ń ṣe ìtọ́sọ́nà ètó-ẹ̀kọ́ ní Nàìjíríà. Ó wà ní Block 5A (8th Floor), Federal Secretariat Complex, Shehu Shagari Way, Central Area, P.M.B. 146, Garki, [[Abuja]]. == Ìtàn == Ààrẹ [[Muhammadu Buhari]] yan [[Adamu Adamu]], gbajúgbajà oníròyìn gẹ́gẹ́ bí mínísítà fún ètò ẹ̀kọ́ ní oṣù kọkànlá ọdún 2015.<ref>{{Cite web|title = Jubilation at Education Ministry as Adamu takes over|url = http://www.news24.com.ng/National/News/jubilation-at-education-ministry-as-adamu-takes-over-20151111|website = Nigeria|access-date = 2015-11-14|archive-date = 2016-03-04|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304031207/http://www.news24.com.ng/National/News/jubilation-at-education-ministry-as-adamu-takes-over-20151111|dead-url = yes}}</ref> == Iṣẹ́ Wa == " Ìpinnu wa ni láti lo ètò-ẹ̀kọ́ gẹ́gẹ́ bí ohun èlò fún ìtèsíwájú ìdàgbàsókè gbogbo àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà sí agbára wọn ní kíkún, fún ìgbéga ti orílẹ̀-èdè tí ó lágbára, tiwa-n-tiwa, dọ́gbadọ́gba, tí ó ní ìlọsíwájú, tí a kò pin àti àìbíkítà orílẹ̀-èdè aláṣẹ lábẹ́ Ọlọ́run."<ref>{{Cite news|title=Home|language=en-US|work=FEDERAL MINISTRY OF EDUCATION|url=https://education.gov.ng/|access-date=2020-05-30}}</ref> == Ilé Iṣẹ́ == '''Àwọn isẹ́ rẹ̀ pẹ̀lú:''' * al policy on education. * Collecting and collating data for purposes of educational planning and financing. * Maintaining uniform standards of education throughout the country. * Controlling the quality of education in the country through the supervisory role of the Inspectorate Services Department within the Ministry. * Harmonizing educational policies and procedures of all the states of the federation through the instrumentality of the National Council on Education. * Effecting co-operation in educational matters on an international scale. == Ara ilé iṣẹ́ àti àwọn ìtọ́ka sí == [[Parastatal]] include: *[[National Universities Commission]] ([https://www.nuc.edu.ng/ NUC]), [[Abuja]]. *[[National Board for Arabic and Islamic Studies]] ([https://nbais.gov.ng/ NBAIS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210628171812/https://nbais.gov.ng/ |date=2021-06-28 }}), [[Kaduna]]. *[[National Board for Technical Education]] ([https://net.nbte.gov.ng/ NBTE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220719063617/https://net.nbte.gov.ng/ |date=2022-07-19 }}), [[Kaduna]]. *[[National Commission for Colleges of Education]] ([https://web.archive.org/web/20221004164307/http://www.ncceonline.edu.ng/index.php NCCE]), [[Abuja]]. *[[Universal Basic Education Commission]] ([https://www.ubec.gov.ng/ UBEC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200607050729/https://www.ubec.gov.ng/ |date=2020-06-07 }}), [[Abuja]]. *[[National Commission for Nomadic Education]] ([http://www.ncne.gov.ng/ NCNE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624203551/http://www.ncne.gov.ng/ |date=2021-06-24 }}), [[Abuja]]. *[[National Commission for Adult Education Mass Literacy and Non-Formal Education]] (NMEC), [[Abuja]]. *[[Nigerian Educational Research and Development Council]] ([https://nerdc.gov.ng/ NERDC]), [[Garki, Abuja|Sheda]], [[Federal Capital Territory, Nigeria|FCT]]. *[[Joint Admissions and Matriculation Board]] ([https://www.jamb.gov.ng/ JAMB]), Bwari, [[Abuja]]. *[[West African Examinations Council|West African Examination Council]] ([http://www.waecnigeria.org/ WAEC]), [[Lagos]]. * [[National Examination Council (Nigeria)|National Examination Council (NECO), Minna, State.]] *[[National Business and Technical Examinations Board]] ([https://nabteb.gov.ng/ NABTEB] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210623100923/https://nabteb.gov.ng/ |date=2021-06-23 }}), [[Benin City|Benin-city]], [[Edo State|Edo]]. *[[National Institute for Educational Planning & Administration]] ([http://niepa.gov.ng/ NIEPA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624195610/https://niepa.gov.ng/ |date=2021-06-24 }}), [[Ondo State|Ondo]]. *[[National Teachers Institute]] ([http://www.nti.edu.ng/ NTI]), [[Kaduna]]. *[[Nigerian Mathematical Centre]] ([http://www.nmcabuja.org/ NMC]), [[Garki, Abuja|Sheda]], [[Federal Capital Territory, Nigeria|FCT]]. *[[Nigerian French Language Village]] ([https://frenchvillage.edu.ng/ NFV])[[Badagry]], [[Lagos State|Lagos]]. *[[Nigerian Arabic Language Village]] (NALV) [[Ngala]], [[Borno State|Borno]]. *[[National Institute for Nigerian Languages]] ([http://www.ninlan.edu.ng/ NINLAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624205129/http://www.ninlan.edu.ng/ |date=2021-06-24 }}) [[Aba, Abia|Aba]], [[Abia State|Abia]]. *[[Tertiary Education Trust Fund]] (TET FUND), [[Abuja]]. *[[National Library of Nigeria]] ([https://www.nln.gov.ng/ NLN]), [[Abuja]]. *[[Teachers’ Registration Council of Nigeria]] ([https://trcn.gov.ng/ TRCN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220713091127/https://trcn.gov.ng/ |date=2022-07-13 }}), [[Abuja]]. *[[Computer Professionals Registration Council of Nigeria]] ([https://www.cpn.gov.ng/ CPN]), [[Lagos]]. *[[Federal Scholarship Board]], [[Abuja]]. *[[Librarians' Registration Council of Nigeria]] ([https://www.lrcn.gov.ng/ LRCN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220620222848/http://www.lrcn.gov.ng/ |date=2022-06-20 }}), Abuja j6ffogtvyv9zycjbm5ttb2ctaa35j3x Asake 0 72470 639727 638671 2026-11-07T20:12:17Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639727 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|honorific_prefix=|name=Asake|honorific_suffix=|image=|landscape=<!-- yes, if wide image, otherwise leave blank -->|alt=|caption=|native_name=|native_name_lang=|birth_name=Ahmed Ololade|alias=Mr. Money|birth_date={{birth date and age|1995|1|13|df=y}}|birth_place=[[Lagos State]], Nigeria|origin=<!-- Do not add unsourced info here -->|death_date=<!--{{death date and age|2023|03||11|24|24|df=y}} (death date 1st) -->|death_place=|genre={{hlist|[[Afrobeats]]|[[Fuji music|Fuji fusion]]|[[Gqom#Street pop| Street pop]]|[[Afrobeats#Afropiano|Afropiano]]|[[Afro-fusion]]|[[afropop]]|[[amapiano]]}}|occupation=* Singer * songwriter|instrument=Vocals|years_active=2018–present|label=[[YBNL (record label)|YBNL]], [[Empire Distribution|Empire]]|associated_acts=|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|module=|module2=|module3=}}'''Ahmed Ololade''' {{Audio|Yo-Ahmed_ololade.ogg ‎|Listen|help=no}} tí wọ́n bí ni ọjọ́ kẹtàlá oṣù kìíní, ọdún 1995,<ref>{{Cite web|last=Sare|first=Watimagbo|date=2022|title=Asake Biography, Songs, & Albums|url=https://www.allmusic.com/artist/asake-mn0003997775/biography|access-date=2023-06-01|website=[[Allmusic]]}}</ref> tí orúkọ ìnágìjẹ rẹ̀ ǹ jè '''Asake''' jẹ́ olórin Afrobeats láti orílẹ́ èdè [[Nàìjíríà]].<ref>https://punchng.com/olamide-inspires-me-with-his-knowledge-of-showbiz-asake/</ref><ref>{{Cite web|author1=Asake|first=Ola|title=Wave Asake Mp3|url=https://naijapickup.com/music-mp3/asake-wave-ft-central-cee/|website=Naija Pickup|language=en-US|access-date=2026-10-06|archive-date=2024-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240707083524/https://naijapickup.com/music-mp3/asake-wave-ft-central-cee/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|author1=Subeditor|date=20 August 2022|title='Mr Money' Asake: Biography, Education, Songs, Girlfriend, Net Worth and Achievement|url=https://newswirengr.com/2022/08/20/mr-money-asake-biography-education-songs-girlfriend-net-worth-and-achievement/|access-date=2022-09-04|website=NewsWireNGR|language=en-US|archive-date=2022-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220904230736/https://newswirengr.com/2022/08/20/mr-money-asake-biography-education-songs-girlfriend-net-worth-and-achievement/|dead-url=yes}}</ref><ref name="punchng.com2">{{Cite web|date=3 June 2022|title=Olamide inspires me with his knowledge of showbiz –Asake|url=https://punchng.com/olamide-inspires-me-with-his-knowledge-of-showbiz-asake/|access-date=29 July 2022|website=[[Punch Newspaper]]|language=en-US}}</ref> Ó jẹ́ olórin lábẹ́ àkóso YBNL Nation.<ref>{{Cite web|last=Alake|first=Motolani|date=8 February 2022|title=Olamide signs Asake to YBNL|url=https://www.pulse.ng/entertainment/music/olamide-signs-asake-to-ybnl/ce5nd8q|access-date=29 July 2022|website=Pulse Nigeria|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=19 July 2022|title=American record label welcomes Asake to fold|url=https://thenationonlineng.net/american-record-label-welcomes-asake-to-fold/|access-date=2022-09-24|website=The Nation Newspaper|language=en-US}}</ref> Orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ tí ọ̀pọ̀ ènìyàn mọ̀ ọ́ sí jẹ́ orúkọ ìyá rẹ̀ ('''ASAKE''').<ref>{{Cite web|last=Sare|first=Watimagbo|date=29 September 2022|title=YBNL's Asake Reveals How He Got His Stage Name|url=https://allnews.ng/amp/news/ybnls-asake-reveals-how-he-got-his-stage-name-video|access-date=2022-09-29|website=Allnews.ng}}</ref> ==Iṣẹ́== Asake kẹ́kọ̀ọ́ Theatre & Performing arts ní Obafemi Awolowo University, Ile-Ife, Osun state. Iṣẹ orin rẹ di gbajumọ ni ọdun 2020, nigbati o se àgbéjáde ere ọfẹ kan ti akole rẹ̀ jẹ́ 'Mr Money'. == Àtòjọ àwọn orin rẹ̀ == === Orin inú Studio === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! rowspan="2" scope="col" style="width:16em;" |Àkọ́lé ! rowspan="2" scope="col" style="width:20em;" |Àpejúwe àwo orin ! colspan="4" |Ipò tó wà |- ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;" |[[TurnTable Top 50|{{abbr|NGR|Nigeria}}]] <ref>{{Cite web|title=Asake's Mr Money With The Vibe is the First No. 1 Album on an Aggregated Albums Chart in Nigeria|url=https://www.turntablecharts.com/news/640|access-date=2023-11-11|website=www.turntablecharts.com}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;" |[[Irish Albums Chart|{{abbr|IRE|Ireland}}]] <ref>{{Cite web|title=IRMA - Irish Charts|url=https://www.irma.ie/index.cfm?page=irish-charts&chart=Albums|access-date=2023-11-11|website=www.irma.ie|archive-date=2022-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220620040128/https://www.irma.ie/index.cfm?page=irish-charts&chart=Albums|dead-url=yes}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;" |[[UK Albums Chart|{{abbr|UK|United Kingdom}}]] <ref>{{Cite web|date=2022-09-01|title=ASAKE|url=https://www.officialcharts.com/artist/62219/asake/|access-date=2023-11-11|website=Official Charts|language=en}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;" |[[Billboard 200|{{abbr|US|United States}}]] <ref>{{Cite magazine|last=Cabison|first=Rosalie|date=2013-01-02|title=Billboard 200™|url=https://www.billboard.com/charts/billboard-200/|access-date=2023-11-11|magazine=Billboard|language=en-US}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Mr. Money with the Vibe|Mr Money with the Vibe]]'' | * Àgbéjáde: Ọjọ́ keje oṣụ̀ kẹsàn-án ọdún 2022 * Label: [[Empire Distribution]], [[YBNL Nation]] * Formats: [[Music download|Digital download]], [[streaming]] |1 |— |22 |66 |- ! scope="row" |''[[Work of Art (album)|Work of Art]]'' | * Àgbéjáde: Ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹfà ọdún 2022 * Label: Empire Distribution, YBNL Nation * Formats: Digital download, streaming |1 |59 |20 |66 |- ! scope="row" |''Lungu Boy'' | * Àgbéjáde: Ọdún 2024 * Label: Empire Distribution, YBNL Nation * Formats: Digital download, streaming |— |— |— |— |} === Àwọn orin mìíràn === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align: center;" |- ! scope="col" style="width:11em;"| Àkọ́lé ! scope="col" style="width:16em;"| Àpèjúwe EP |- ! scope="row"| ''Ololade'' | * Àgbéjáde: Ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kejì, ọdún 2022 * Label: YBNL Nation, Empire * Format: Digital download, streaming |} === Àwo orin kan ṣoṣo === ==== Gẹ́gẹ́ bí i olórí akọrin ==== {| class="wikitable" |+Èyí ni àtòjọ àwọn àwo orin kan ṣoṣo tí ó gbé jáde, tí ó sì jẹ́ olórí akọrin nínú rẹ̀ !Ọdún !Orin !Ipò tí ó wà !Ìtọ́ka. |- |2022 |"Omo Ope" featuring [[Olamide]] | |<ref name="punchng.com"/><ref>{{Cite web |date=22 February 2022 |title=Essentials: Asake comes into his own as an upcoming star with eponymous debut EP |url=https://thenativemag.com/essentials-asake-debut-ep/ |access-date=29 July 2022 |website=The NATIVE |language=en-US}}</ref> |- |2022 |"Sungba" | |<ref>{{Cite web |date=5 April 2022 |title=Rema, Finesse, Asake, Wizkid top Spotify Charts |url=https://www.benjamindada.com/rema-finesse-asake-top-nigerias-spotify-charts/ |access-date=29 July 2022 |website=Benjamindada.com, premium tech blog in SSA |language=en |archive-date=29 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220729105003/https://www.benjamindada.com/rema-finesse-asake-top-nigerias-spotify-charts/ |dead-url=yes }}</ref> |- |2022 |"Sungba Remix" featuring [[Burna Boy]] |No. 7 [[Billboard U.S. Afrobeats Songs|US Afrobeats Songs]] |<ref name=":0">{{Cite magazine |last=Cusson |first=Michael |date=29 March 2022 |title=Billboard U.S. Afrobeats Songs |url=https://www.billboard.com/charts/billboard-u-s-afrobeats-songs/ |access-date=29 July 2022 |magazine=Billboard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 March 2022 |title=Asake Teases 'Sungba Remix' Featuring Burna Boy |url=https://editor.guardian.ng/life/music/asake-teases-sungba-remix-featuring-burna-boy/ |access-date=29 July 2022 |website=The Guardian Nigeria News – Nigeria and World News |language=en-US |archive-date=11 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220911041947/https://editor.guardian.ng/life/music/asake-teases-sungba-remix-featuring-burna-boy/ |dead-url=yes }}</ref> |- |2022 |"Peace Be Unto You" |No. 1 Nigeria (''[[TurnTable charts|TurnTable]]'')<br />No. 7 US Afrobeats Songs |<ref>{{Cite web |last=Mix |first=Pulse |date=13 July 2022 |title=Asake's 'Peace Be Unto You (PBUY)' is the first No. 1 song on TurnTable Chart's Nigeria Top 100 |url=https://www.pulse.ng/entertainment/music/asakes-peace-be-unto-you-pbuy-is-the-first-no-1-song-on-the-nigeria-top-100/0svv1bn |access-date=29 July 2022 |website=Pulse Nigeria |language=en}}</ref><ref name=":0" /> |- |2022 |"Terminator" |No. 82 UK Charts,<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/artist/62219/asake/|title=Official Charts – Asake|publisher=[[Official Charts]]|access-date=4 January 2023}}</ref> No. 91 Ireland,<ref>{{cite web|url=http://irma.ie/index.cfm?page=irish-charts&chart=Singles|title=IRMA – Irish Charts|publisher=[[Irish Recorded Music Association]]|access-date=27 August 2022}}</ref> No. 172 [[Billboard Global 200|Global 200]]<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/billboard-global-200/2022-09-03/|title=Billboard Global 200: Week of September 3, 2022|magazine=Billboard|access-date=30 August 2022}}</ref> |<ref>{{Cite web |date=25 July 2022 |title=Sensational singer, Asake teases new single, 'Terminator' |url=https://www.vanguardngr.com/2022/07/sensational-singer-asake-teases-new-single-terminator/ |access-date=29 July 2022 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref> |- |2022 |"Trabaye" featuring Olamide | |<ref>{{Cite web |last=Jazzy |first=D. J. |date=29 July 2022 |title=Asake – Trabaye Ft. Olamide (Mp3 Download) |url=https://xclusiveloaded.com/asake-trabaye-ft-olamide-4/ |access-date=29 July 2022 |website=Xclusiveloaded |language=en |archive-date=29 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220729123348/https://xclusiveloaded.com/asake-trabaye-ft-olamide-4/ |dead-url=yes }}</ref> |- |2023 |"Yoga" | |<ref>{{Cite web |last=Kennedy |date=2024-01-05 |title=Asake – Yoga |url=https://justnaija.com/music-mp3/asake-yoga-50/ |access-date=2024-01-05 |website=JustNaija |language=en}}</ref> |- |2023 |"2:30" | |<ref>{{Cite magazine |title=Asake's New Song '2:30' Is Right on Time |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/asake-new-song-230-song-video-watch-1234710278/ |magazine=Rolling Stone|date=5 April 2023 }}</ref> |- |2023 |"[[Amapiano (song)|Amapiano]]" with Olamide | | |- |2023 |"[[Lonely at the Top (song)|Lonely at the Top]]" with [[H.E.R.]] | | |- |2024 |"Only Me" | |<ref>{{Cite web |date=2024-01-22 |title=Only Me Lyrics by Asake |url=https://notjustok.com/lyrics/only-me-lyrics-by-asake/ |access-date=2024-06-17 |website=NotjustOk |language=en-US}}</ref> |- |2024 |"[[Wave (Asake and Central Cee song)|Wave]]" with [[Central Cee]] | | |} ==== As featured artist ==== {| class="wikitable" |+ !Ọdún !Orin !Ipò tí ó wà !Ìtọ́ka. |- |2022 |"Pallazo" by [[Spinall|DJ Spinall]] |No. 6 US Afrobeats Songs |<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Overo |first=Naomi |date=16 June 2022 |title=Asake Releases New Single "Peace Be Unto You" |url=https://culturecustodian.com/asake-new-song-peace-be-unto-you/ |access-date=29 July 2022 |website=The Culture Custodian (Est. 2014.) |language=en-GB}}</ref> |- |2022 |"Bandana" by [[Fireboy DML]] |No. 8 US Afrobeats Songs |<ref>{{Cite web |date=26 July 2022 |title=Fireboy DML, Asake 'Bandana' top Apple Music chart |url=https://von.gov.ng/fireboy-asake-bandana-leads-apple-music-top-100/ |access-date=29 July 2022 |website=Voice of Nigeria |language=en-US |archive-date=28 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220728033253/https://von.gov.ng/fireboy-asake-bandana-leads-apple-music-top-100/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Adebiyi |first=Adeayo |date=15 July 2022 |title=Fireboy links up with Asake for new single 'Bandana' |url=https://www.pulse.ng/entertainment/music/fireboy-releases-new-single-bandana-featuring-asake/g1z2t97 |access-date=29 July 2022 |website=Pulse Nigeria |language=en}}</ref> |- |2022 |"Loaded" by [[Tiwa Savage]] | |<ref>{{cite web|title=Tiwa Savage "Loaded" ft. Asake|date=8 November 2022|url=https://legit9ja.com/2022/11/tiwa-savage-loaded-ft-asake.html|website=Legit9ja|accessdate=8 November 2022}}</ref> |- |2023 |"No Competition" by [[Davido]] | |<ref>{{cite web |date=16 June 2023 |title=Davido "No Competition" ft. Asake |url=https://adextunes.com/davido-no-competition-ft-asake |accessdate=16 June 2023 |website=Trendybeatz |archive-date=14 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240514010752/https://adextunes.com/davido-no-competition-ft-asake/ |dead-url=yes }}</ref> |- |2023 |"New Religion" by [[Olamide]] | |{{cn|date=July 2024}} |- |2023 |"Happiness" by [[Sarz]] | |<ref>{{Cite magazine |last=Fuentes |first=Emily |date=2023-12-12 |title=Get an Exclusive Behind-the-Scenes Look at Sarz, Asake & Gunna's 'Happiness' Music Video |url=https://www.billboard.com/video/sarz-asake-gunna-happiness-music-video-behind-the-scenes-billboard-exclusive/ |access-date=2024-06-17 |magazine=Billboard |language=en-US}}</ref> |- |2024 |"Stubborn" by [[Victony]] | |<ref>{{Cite web |last=David |first=Obed |date=2024-05-10 |title=Victony, Asake collide in new single 'Stubborn |url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/music/693072-victony-asake-collide-in-new-single-stubborn.html |access-date=2024-06-17 |website=Premium Times Nigeria |language=en}}</ref> |} == Àwọn fọ́nrán orin rẹ̀ == {| class="wikitable sortable" |+Èyí ni àtòjọ àwọn fọ́nrán orin tí Àṣàké ṣe, àti àwọn èyí tó kópa nínú, pẹ̀lú ọdún tí wọ́n gbe jáde àti olùdarí fọ́nrán náà !Àkọ́lé !Ọdún !Olùdarí |- |"Omo Ope" {{small|(Asake featuring [[Olamide]])}} | rowspan="9" |2022 |[[TG Omori]]<ref>{{cite web|title=Asake and Olamide joins forces in 'Omo Ope'|date=16 February 2022|url=https://www.kemifilani.ng/music/asaka-and-olamide-omo-ope/|website=KemiFilani|accessdate=15 September 2022}}</ref> |- |"Sungba" {{small|(Asake)}} |TG Omori<ref>{{cite web|title=Asake drops the visuals to 'Sungba'|date=4 March 2022|url=https://thepgmclub.com/blog/asake-drops-the-visuals-to-sungba/|website=The PGM Club|accessdate=15 September 2022|archive-date=15 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220915083901/https://thepgmclub.com/blog/asake-drops-the-visuals-to-sungba/|dead-url=yes}}</ref> |- |"Sungba Remix" {{small|(Asake featuring [[Burna Boy]])}} |TG Omori<ref>{{cite web|title=New Video Alert: Asake Drops 'Sungba' Remix Ft. Burna Boy|date=28 March 2022|url=https://allnews.ng/news/new-video-alert-asake-drops-sungba-remix-ft-burna-boy|website=All News NG|accessdate=15 September 2022}}</ref> |- |"Palazzo" {{small|([[DJ Spinall]] featuring Asake)}} |TG Omori<ref>{{cite web|title=DJ Spinall And Asake Share Video For New Song "Palazzo"|date=13 May 2022|url=https://mediarants.com/dj-spinall-and-asake-share-video-for-new-song-palazzo-watch|website=MediaRants|accessdate=15 September 2022|archive-date=15 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220915151013/https://mediarants.com/dj-spinall-and-asake-share-video-for-new-song-palazzo-watch/|dead-url=yes}}</ref> |- |"Peace Be Unto You" {{small|(Asake)}} |TG Omori |- |"Terminator" {{small|(Asake)}} |TG Omori<ref>{{cite web|title=Asake releases "Terminator" Music Video|date=19 August 2022|url=https://guardian.ng/life/asake-releases-terminator-music-video|website=The Guardian NG|accessdate=15 September 2022}}</ref> |- |"Joha" {{small|(Asake)}} |TG Omori<ref>{{cite web|title=Asake releases dance-filled video for "Joha"|date=6 October 2022|url=https://www.vanguardngr.com/2022/10/asake-releases-dance-filled-video-for-joha/|website=Vanguard NGR|accessdate=6 October 2022}}</ref> |- |"Loaded" {{small|([[Tiwa Savage]] featuring Asake)}} |TG Omori<ref>{{cite web|title=Tiwa Savage – "Loaded" feat Asake [Audio+Video]|date=8 November 2022|url=https://yabaloaded.com/tiwa-savage-loaded-ft-asake/|website=Yabaloaded|accessdate=11 December 2022|archive-date=11 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221211072354/https://yabaloaded.com/tiwa-savage-loaded-ft-asake/|dead-url=yes}}</ref> |- |"Organise" {{small|(Asake)}} |TG Omori<ref>{{cite web|title=Asake Releases Long-Awaited Music Video For Organise (Watch)|date=29 November 2022|url=https://www.withinnigeria.com/entertainment/2022/11/29/asake-releases-long-awaited-music-video-for-organise-watch/|website=Within Nigeria|accessdate=12 January 2023|archive-date=12 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230112003612/https://www.withinnigeria.com/entertainment/2022/11/29/asake-releases-long-awaited-music-video-for-organise-watch/|dead-url=yes}}</ref> |- |"Yoga" | rowspan="5" |2023 |TG Omori |- |"2:30" |Joshua Valle & Edgar Esteves |- |"Amapiano" {{small|(Asake featuring Olamide)}} |Jyde Ajala |- |"Basquiat" |Joshua Valle & Edgar Esteves |- |“Remember” |Joshua Valle <ref>{{cite web|url=https://www.naijaleash.com/asake-remember-official-video/|title=Asake – Remember (official video)|date=6 October 2023|publisher=Naijaleash|access-date=6 October 2023}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |} == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Nàìjíríà]] g9i5m6536xsysyfbc0ulq18ldzk122b Nkwobi 0 72518 639957 598884 2026-11-08T04:01:12Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639957 wikitext text/x-wiki '''Spicy cow feet''' jẹ́ oúnjẹ aládùn tó wọ́pọ́ ní àwọn ilé [[ounjẹ]] , tí a tún mọ̀ sí nkwobi. Irú Oúnjẹ yìí wọ́pọ̀ láàrin àwọn ẹ̀yà Igbo.<ref>{{Cite web|last=Staff|first=Chef's Pencil|title=Nkwobi/Spicy Cow Foot Delicacy Recipe|url=https://www.chefspencil.com/recipe/nkwobi-spicy-cow-foot-delicacy/|access-date=2022-06-05|website=Chef's Pencil|language=en-US|archive-date=2022-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220605110127/https://www.chefspencil.com/recipe/nkwobi-spicy-cow-foot-delicacy/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-04-12|title=Nkwobi: Easy Ibo Spicy Cow Foot Delicacy to Die For|url=https://9jafoods.com/nkwobi-easy-ibo-spicy-cow-foot-delicacy-to-die-for/|access-date=2022-06-06|website=9jafoods|language=en-GB}}</ref> Ó jẹ́ ọbẹ̀ tí a fi òpó ẹ̀sẹ̀ ẹran màlúù sè.<ref>{{Cite web|date=2018-04-21|title=Nkwobi: A mouth-watering delicacy from the East!|url=https://tribuneonlineng.com/nkwobi-a-mouth-watering-delicacy-from-the-east/|access-date=2022-06-11|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> == Àwọn èròjà tí a fi n pèsè rẹ̀ == Àwọn èròjà tí a ní lò láti fi se ohun ìpanu àwọn ni epo pupa, kaun, èròjà nọ́tmẹẹ̀gì, ewé utazi, [[ata]], alùbọ́sà àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ọ̀nà míràn tí a lè potash ni ngu, a lè lo [[ewé]] lespinach dípò utazia tí kò bá sí ní tòsí .<ref>{{Cite web|last=says|first=Fermenting Ugba/Ukpaka-My Diaspora Kitchen|date=2017-11-17|title=Nkwobi: The Nigerian Spicy Cow foot Special.|url=https://www.mydiasporakitchen.com/nkwobi-nigerian-cow-foot-special/|access-date=2022-06-05|website=My Diaspora Kitchen|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Dobby|date=2014-08-09|title=How to make Nkwobi|url=https://dobbyssignature.com/how-to-make-nkwobi/|access-date=2022-06-06|website=Dobby's Signature|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2015-10-14|title=Nkwobi - Spicy Cow Foot Recipe|url=https://sisijemimah.com/2015/10/14/nkwobi-spicy-cow-foot-recipe/|access-date=2022-06-06|website=Sisi Jemimah|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=Lete|first=Nky Lily|date=2013-02-25|title=How to Make Nkwobi : Nigerian Spicy Cow Foot|url=https://www.nigerianfoodtv.com/how-to-make-nkwobi/|access-date=2022-06-06|website=Nigerian Food TV|language=en-us}}</ref> A sábà máa ń se Nkwobi ní ilé, bí ó tilẹ̀ jẹ́ wípé ó wọ́pọ̀ ní Ilé àwọn oloúnjẹ. [[Ọbẹ̀]] náà wáyé látara ẹsẹ ẹran màlúù tí a ti bọ̀ pẹ̀lú alùbọ́sà àti àwọn oríṣiríṣi èròjà <ref>{{Cite web|date=2021-11-29|title=Nkwobi recipe|url=https://www.thepretendchef.com/nkwobi-recipe/|access-date=2022-06-06|website=The Pretend Chef|language=en-gb|archive-date=2022-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220816223136/https://www.thepretendchef.com/nkwobi-recipe/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|last=Travel|first=Ou|last2=Tour|date=2020-12-30|title=How to make Nkwobi|url=https://outravelandtour.com/how-to-make-nkwobi/|access-date=2022-06-11|website=Ou Travel and Tour|language=en-US}}</ref> [[Edé]] Calabash nutmeg àti ata lílọ̀ ní a ma fi kun lẹ́yìn ẹ̀ <ref>{{Cite web|title=Nkwobi: Spicy Cow Foot|url=https://www.allnigerianrecipes.com/restaurant/nkwobi/|access-date=2022-06-05|website=All Nigerian Recipes|language=en-US}}</ref> Ẹ̀sẹ̀ màlúù tí a ti bọ̀ náà ní a ó pòpọ̀ mọ́ òróró, sì rọra ròó kó má báà jóná <ref>{{Cite web|title=Nkwobi {{!}} How To Make Nigerian Desserts|url=https://allnigerianfoods.com/nigerian-nkwobi|access-date=2022-06-05|website=All Nigerian Foods|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=RITA|date=2020-09-19|title=Food tips: How to make your Nkwobi spicy, yummy!|url=https://allure.vanguardngr.com/2020/09/food-tips-how-to-make-your-nkwobi-spicy-yummy/|access-date=2022-06-11|website=Vanguard Allure|language=en-US}}</ref> == Ẹ tún wo== * Cow's trotters * List of beef dishes * List of African dishes * Tripe ==Àwọn Ìtọ́kasí== <references group="" responsive="1"></references> 0n9qo1nvtc0m1rhswbesvnb4txwl8un Wiki Indaba 0 72531 640088 581775 2026-11-08T08:20:26Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640088 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event|name=WikiIndaba|native_name=|native_name_lang=|logo=Wiki Indaba Present logo.jpg|logo_alt=|logo_caption=|logo_size=|image=|image_size=|alt=|caption=|status=Active|genre=Conference|filing=Non-profit|first={{Start date and age|2014}}|website={{URL|wikiindaba.net}}|organised=Local volunteer teams|location=Various|last=2021}} '''Wiki Indaba''' jẹ́ àpéjọ òṣìṣẹ́ ti [[Wikimedia Foundation]] pẹ̀lú ìfẹ́ láti kó àti kọ́ ìmọ̀ nínú àwọn ọ̀rọ̀ àti ìṣe Ilẹ̀ Áfíríkà.<ref name="htxt">{{Cite web|last=Fripp|first=Charlie|title=What does Wikipedia need to do in Africa?|work=htxt.africa|access-date=2017-01-21|date=2014-06-24|url=http://www.htxt.co.za/2014/06/24/what-does-wikipedia-need-to-do-in-africa/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://opensource.com/event/wiki-indaba-2017|title=Wiki Indaba 2017|newspaper=Opensource.com|access-date=2017-02-08|language=en|archivedate=2020-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200413135736/https://opensource.com/event/wiki-indaba-2017|deadurl=yes}}</ref> Àwọn kókó ìgbéjáde àti ìjíròrò pẹ̀lú àwọn iṣẹ́ àkànṣe Wikimedia gẹ́gẹ́ bí [[Wikipedia]], wiki mìíràn, open-source software, ìmọ̀ ọ̀fẹ́, àkóónú ọ̀fẹ́ àti bí àwọn iṣẹ́ àkànṣe wọ̀nyí ṣe ní ipa lórí Ilẹ̀ Áfíríkà. ==Ajákálẹ̀-arùn Covid 19== Ṣáájú ajákálẹ̀-arùn Covid 19, àwọn ẹgbẹ́ onímọ̀ Wikipedia aláfaramọ́ tí a yàn láti gbàlejò àpéjọ náà yóò ṣètò láti gbàlejò ní ènìyàn. Síbẹ̀síbẹ̀ láti ìbẹ̀rẹ̀ àrùn ti Covid 19 ọ̀nà àgbékalẹ̀ yìí ti yípadà sí ọ̀nà ìlò ẹ̀rọ ayélujára níbití àwọn olùkópa lè lọ sí méjèèjì lórí ayélujára àti ní ara. Uganda jẹ́ orílẹ̀-èdè aláfaramọ́ àìpẹ láti gbàlejò rẹ̀ lórí ẹ̀rọ̀ ayélujára nìkan ní ọdún 2021 èyítí a rí àwọn nọ́mbà àwọn olùkópa ní ìlọ́po méjì láti ìgbà tí ó gbàlejò ní ènìyàn. == Àkòpọ̀ == {| class="wikitable" !Àmì !Iṣẹ́ Àkànṣe !Ọjọ́ !Orílẹ̀-èdè tó gba àlejò |- |[[File:Wiki Indaba 2014.jpeg|150x150px]] |[[m:WikiIndaba conference 2014|WikiIndaba 2014]] |June 20–22 |[[Johannesburg]], [[South Africa]]<ref>{{Cite web|url=http://www.htxt.co.za/2014/06/24/what-does-wikipedia-need-to-do-in-africa/|title=What does Wikipedia need to do in Africa?|last=June|first=Charlie Fripp on 24th|date=2014-06-24|website=htxt.africa|access-date=2017-02-08}}</ref> |- |[[File:WikiIndaba 2017.jpg|153x153px]] |[https://web.archive.org/web/20250605170400/http://2017.wikiindaba.net/ WikiIndaba 2017] |January 20–22 |[[Accra]], [[Ghana]]<ref>{{Cite web|url=https://www.theafricandream.net/wiki-indaba-kickstarts-accra-ghana/|title=Wiki Indaba Kickstarts in Accra, Ghana - The African Dream|website=www.theafricandream.net|date=15 January 2017|language=en|access-date=2018-04-29}}</ref> |- |[[File:WikiIndaba2018_Tunisia_v2.0.svg|153x153px]] |[[m:WikiIndaba_conference_2018|WikiIndaba 2018]] |March 16–18 |[[Tunis]], [[Tunisia]]<ref>{{Cite web|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiIndaba_conference_2018|title=WikiIndaba conference 2018|access-date=2017-12-24}}</ref> |- |[[File:Promotion banner WikiIndaba 2019 01.png|153x153px]] |[[m:WikiIndaba_conference_2019|WikiIndaba 2019]] |November 8–10 |[[Abuja]], [[Nigeria]]<ref>{{Cite web|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiIndaba_conference_2019|title=WikiIndaba conference 2019|access-date=2019-08-25}}</ref> |- |[[File:WikiIndaba 2021 Logo.png|153x153px]] |[[m:WikiIndaba_conference_2021|WikiIndaba 2021]] |November 5–7 |[[Kampala]], [[Uganda]] |} == Àwọn Ìtọ́ka Sí == <references /> 9zji4d5rtgoq4o8pozoyfid7c086ah1 Plantain mosa 0 72538 639999 594705 2026-11-08T05:33:01Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639999 wikitext text/x-wiki '''Plantain mosa''' jẹ́ ohun ìpanu tí Orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí ó sì dàbí ohun tí a mọ̀ sí small chops. E yí tí ó dàbí rẹ̀ ni wọ̀nyí grilled chicken, spring roll, samosa àti puff puff.<ref>{{Cite web|date=2017-02-08|title=6 delicious reasons why plantain is a culinary breakthrough|url=https://www.vanguardngr.com/2017/02/6-delicious-reasons-plantain-culinary-breakthrough/|access-date=2022-06-27|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> Mosa fẹ́ dàbí Ghanaian Tatale à fi èyí tí a fi ọ̀gẹ̀dẹ̀ tó ti pọ́n jù ṣè tàbí ẹyin, fúláwà àti èyí tí a fi ọ̀gẹ̀dẹ̀ tòun tìkára rẹ̀ ṣe, atalẹ àti èròjà aládùn. Pọpọ́fùù àti Mosa fẹ́ jọra yàtọ̀ sí Mosa tí ó ní òórùn ọ̀gẹ̀dẹ̀.<ref>{{Cite web|date=2022-04-01|title=How To Prepare Plantain Mosa|url=https://guardian.ng/life/how-to-prepare-plantain-mosa/|access-date=2022-06-27|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archive-date=2022-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220627092516/https://guardian.ng/life/how-to-prepare-plantain-mosa/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|last=Onyeakagbu|first=Adaobi|date=2018-09-27|title=Ghanaian Tatale meets Nigerian plantain mosa|url=https://www.pulse.ng/lifestyle/food-travel/dodo-recipes-ghanaian-tatale-meets-nigerian-plantain-mosa/r96hxtt|access-date=2022-06-27|website=Pulse Nigeria|language=en|archive-date=2019-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20191117031316/https://www.pulse.ng/lifestyle/food-travel/dodo-recipes-ghanaian-tatale-meets-nigerian-plantain-mosa/r96hxtt|dead-url=yes}}</ref> Àwọn èròjà yòókù tí a fi ń se plantain Mosa ni wọ̀nyí alùbọ́sà, òróró, bonnet pepper àti yeast. Dín Ọ̀gẹ̀dẹ̀ lílọ̀ náà títí yóò fi di búráwùn &nbsp; pẹ̀lú èròjà yòókù&nbsp; A lè fi Mosa ṣe oúnjẹ òwúrọ̀ nílé wa.<ref>{{Cite web|date=2018-03-10|title=Three recipes using overripe plantain|url=https://m.guardian.ng/features/three-recipes-using-overripe-plantain/|access-date=2022-06-27|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US}}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == See also == Nigeria cuisine True Plantain Snack == Àwọn Ìtọ́kasi == b87fs1zsots9005ra2hyuwku70vbm30 Kalakuta Republic 0 72561 639880 598628 2026-11-08T01:02:29Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639880 wikitext text/x-wiki [[Fáìlì:Kalakuta_Queens.jpg|thumb|Àwòrán Kalakuta Republic lásìkò ìṣeré]] '''Kalakuta Republic''' ni oruko ti olorin ati ajafun ìṣèlú tiwantiwa, [[Fẹlá Kútì]] fun ilé ti ọ̀hún, ibẹ̀ ni àwon ebí àti àwon [[ọmọ]] egbé olórin rè wa, ibè náà ni [[ilé]] [[orin]] rè wà pẹ̀lú. Ilé náà wà ní ojúlé kẹrìnlá, opopona Agege, Idi-Oro, ni [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Muṣin]], ní orilẹ̀-èdè [[Naijiria]]. kalakuta ní [[ilé-ìwòsàn]] ọfẹ Fẹla sọ pe ilé náà ko sí lábé ìjoba Ologun junta leyin ti o pada lati [[Orílẹ̀ èdè America|Amẹrika]] ni ọdun 1970. Ogba naa jona ni 18 February 1977 ìgbà tí awon ọmọ ologun bi egbèrún se ìkolù si.<ref name="Kalakuta Museums 2020">{{cite web | title=Home | website=Kalakuta Museums | date=2020-11-09 | url=https://kalakutamuseums.com/ | access-date=2022-09-11 | archive-date=2022-09-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220911182223/https://kalakutamuseums.com/ | dead-url=yes }}</ref> Fela so ilé náà ni "kalakuta" láti se yeye ogbà ewon "Calcutta tí o ti sùn rí. Kí o dipé wón wo ilé náà, Fela ko orin kan nípa ìjoba ologun, o pe oruko orin náà ní "Zombie". Nínú orin náà, o se yèyé àwon ologun pé won Ma un tèlé ìjoba ologun láì ronú. <ref name="Veal">{{cite book |title=Fela: The Life and Times of an African Musical Icon |author-first=Michael E. |author-last=Veal |page=143}}</ref> Orin náà gbajúmọ̀ gan ní Nàìjíríà, ó sì bí Olórí ologun ní Nàìjíríà, [[Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́|Ọ̀gágun Olusegun Obasanjo]] nínú. nígbà náà. Inu awọn ọmọ ogun ko dun si bi Fẹlse un n ṣe ariwissiwon n nigba gbogbo, wọn si sọ pe ko bojumu lati ni ijọbolominira tirare ninú orílè-èdè a olominian. Awọiroyin kan ní d Naijiriba ún bèrè si ún gbé itan jan tí wón òle jeri sí pé wón ma un tan àwon n ọbirin lo ogba Fela ti àwon omo egbé Fela kuti si ún mú won se ìkan tí ko da. Nígbà tí awọn [[Àwọn Ilé-iṣẹ́ Ológun Nàìjíríà|ọmọ ogun Naijiria]] se ìkolù sí Kalakuta Republic, wón ju iya [[Fúnmiláyọ̀ Ransome-Kútì|Fẹla Frances Abigail Olufunmilayo Thomas]] jáde láti pètésì kejì lati oju ferese sílè.Ìyá rè ku lẹhin ti o wa ni kíkú-yíyè fun bii ọsẹ mẹjọ.<ref name="Barrett_1998">{{cite magazine |author-first=Lindsay |author-last=Barrett |author-link=Lindsay Barrett |title=Fela Kuti: Chronicle of A Life Foretold |magazine=[[The Wire (magazine)|The Wire]] |date=September 2011 |orig-date=March 1998 |issue=169 |url=http://www.thewire.co.uk/in-writing/essays/fela-kuti_chronicle-ofa-life-foretold |access-date=2015-06-13}}</ref> ==Àwon ìtókasí== pwmuo52cf28t54ifcyztmxh0k98rrrb Sheraton Lagos Hotel 0 72582 640028 619320 2026-11-08T06:39:21Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640028 wikitext text/x-wiki '''Sheraton Lagos Hotel''' jẹ hotẹẹli irawọ marun-un ni [[Èkó]] <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://sheraton.lagoshotelsnigeria.com/en/ |access-date=2019-01-12 |archive-date=2019-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190113003819/http://sheraton.lagoshotelsnigeria.com/en/ |dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.cometonigeria.com/wheretostay/sheraton-hotel-towers-lagos/ |access-date=2022-09-12 |archive-date=2019-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330081839/https://www.cometonigeria.com/wheretostay/sheraton-hotel-towers-lagos/ |dead-url=yes }}</ref> == Itan == o ti dasilẹ ni ọdun 1985, ti a si kọ si [[Ikeja]] , olu ilu ipinlẹ naa, o jẹ ọkan ninu awọn ile itura nla julọ ni [[Nàìjíríà|Naijiria]]. Hotẹẹli Sheraton Lagos jẹ apakan ti ẹwọn hotẹẹli Marriott International == Àwọn eto == hotẹẹli ni o ni 337 alejo yara ninu awọn ipilẹ ile, ni mefa olona-oke ile ile, ati awọn agbegbe ni Murtala Muhammed International Airport, Spar oja ati Club Vegas. Awọn ile itura Sheraton Lagos tun ni hotẹẹli arabinrin kan ni Erekusu ti a pe ni Four Point nipasẹ Sheraton.<ref>https://hotels.ng/hotel/49747-four-points-by-sheraton-lagos</ref> == iṣẹlẹ == Sheraton Hotels Lagos ni awọn yara ipade ti o ni ipese daradara marun ati awọn iṣẹlẹ ti o waye nibẹ pẹlu igbeyawo, ipade ati awọn ifihan agbaye. <ref>https://theeagleonline.com.ng/lagos-nuj-to-launch-books-on-aare-adams-as-first-installation-anniversary-begins/</ref><ref>https://www.vanguardngr.com/2018/12/okonoboh-bags-health-insurance-award/</ref>Ounjẹ ti o tobi julọ, le joko to awọn eniyan 300.<ref>https://www.marriott.com/hotels/event-planning/business-meeting/lossi-sheraton-lagos-hotel/</ref> == onje ati Ifi == Àwọn ile ounjẹ ati awọn ifi marun wa ni hotẹẹli naa: * La Giara [[Itálíà|Italian]] Restaurant sìn Italian ounje, waini ati pizza. * Pool Terrace Bar Poolside bar ati bar Awọ * Fun Ohun Pobu * Onje ati rọgbọkú == Àwọn itọkasi == {{Reflist}} lxj71b7eo7k0u2tz6kutvs78lsvezr0 Dreamworld Africana 0 72590 639783 599492 2026-11-07T21:19:56Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639783 wikitext text/x-wiki '''Dreamworld Africana''' jẹ ọgba iṣere ati akori ti o wa ni Lekki, [[Ìpínlẹ̀ Èkó|Ipinle Eko]] . Ti iṣeto ni ọdun 2018, Aye'ala(Dreamworld) ni wiwa agbegbe ti awọn eka 10 (ha 4) ati tun-ṣii si gbogbo eniyan ni ọdun 2013. O duro si ibikan jẹ ọkan ninu awọn ifilelẹ ti awọn ọgba iṣere ni ilu. Ogba naa pese ọpọlọpọ awọn ifalọkan lati jẹ ki awọn alejo rẹ ni itara. Awọn ifamọra pẹlu awọn ohun elo tutu ati gbigbẹ, awọn ọkọ ayọkẹlẹ bompa, carousal, rola coaster, awọn ọkọ oju irin, awọn iyipo ariya, awọn agbegbe ere ọmọde ati ọpọlọpọ awọn miiran. <ref>{{Cite news|url=http://www.ngrguardiannews.com/2015/11/dreamworld-africana-opens-at-christmas/|work=Nigerian Guardian|title=Dreamworld Africana Opens at Christmas|author=Ajibola Amzat|date=14 November 2015}}</ref> <ref>{{Cite news|author=Andrew Iro Okungbowa|title=DREAMWORLD AFRICANA: The excitement is just beginning|work=New Telegraph|url=https://issuu.com/newtelegraphonline/docs/new_telegraph_saturday__november_21/42|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120183910/https://issuu.com/newtelegraphonline/docs/new_telegraph_saturday__november_21/42|archivedate=2021-11-20|access-date=2022-09-12|deadurl=yes}}</ref> <ref name="vanguard">{{Cite news|url=http://www.vanguardngr.com/2015/11/n1-5bn-dreamworld-theme-park-will-impact-nigeria-tourism/|title=Dreamworld impacting Nigerian tourism}}</ref> Ogba naa jẹ ipilẹṣẹ nipasẹ awọn oludokoowo aladani ni awọn ọdun 2010 da lori igbeowo idagbasoke eto-ọrọ lati ọdọ Ijọba Ipinle Eko . Awọn ero wa lati faagun awọn ohun elo ere idaraya ati awọn ifalọkan. <ref name="vanguard"/> == Awọn itọkasi == b78p8384s2r5f0jir6swwq6wmkbvwwx Queen Amina 0 72599 640003 597360 2026-11-08T05:41:25Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640003 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|embed=|name=Amina|title=Queen of [[Zazzau]]|titletext=|more=|type=|image=Queen Amina of Zazzau.jpg|image_size=|alt=|caption=statue of Amina in [[Lagos]]|succession=[[Emir|Emira]] of [[Zazzau]]|moretext=|reign=1576–1610<ref>{{Cite book |last=Duncan |first=Rick |url=https://books.google.com/books?id=eOquHGs_KbAC&pg=PA215 |title=Man, Know Thyself: Volume 1 Corrective Knowledge of Our Notable Ancestors |date=2013-07-09 |isbn=978-1-4836-4147-8 |language=en |page=215 }}</ref>|reign-type=|coronation=1576|cor-type=|predecessor=[[Karama (Hausa queen)|Karama]]amina|pre-type=|successor=|suc-type=|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=<!-- succession4 to succession9 are also available -->|birth_name=|birth_date=1533|birth_place=[[Zazzau]]|death_date=1610 (age 77)|death_place=[[Zazzau]]|burial_date=|burial_place=|spouse=|spouse-type=|consort=<!-- yes or no -->|issue=<!--list children in order of birth. Use {{plainlist}} or {{unbulleted list}} -->|issue-link=|issue-pipe=|issue-type=|full name=|era name=|era dates=|regnal name=|posthumous name=|temple name=|house=[[Zazzau]]|house-type=|father=King [[Nikatau]]|mother=Queen [[Bakwa Turunku]]|religion=|occupation=|signature_type=|signature=|module=}} '''Aminatu''' (tí a mọ̀ sí '''Amina'''; kú ní ọdún 1610) jẹ́ Mùsùlùmí Aúsá kan<ref>{{Cite web|url=https://www.changethescript.uk/news/amina-warrior-queen-of-zaria/|title=Amina, Warrior Queen of Zaria|access-date=2022-03-09|archive-date=2022-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331080904/https://www.changethescript.uk/news/amina-warrior-queen-of-zaria/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-06-19|title=Queen Amina: The Warrior King of Zaria|url=https://theinformant247.com/queen-amina-the-warrior-king-of-zaria/|access-date=2022-06-21|website=The Informant247|language=en-US}}</ref> ẹni ìtàn ní ìlú-ìpínlẹ̀ Zazzau (ìlú ti Zaria lóni ní Ìpínlẹ̀ Kaduna), ní ohun tí ó wà ní agbègbè àríwá-ìwọ̀-oòrun ti Nàìjíríà. <ref>[https://www.pbs.org/wgbh/globalconnections/mideast/questions/women/ PBS.org - Global Connections: Roles of Muslim Women]</ref> Ó ṣeé ṣe kí ó ti jọba ní àárín ọ̀rúndún kẹrìndínlógún. Ẹni àríyànjiyàn tí ayé rẹ̀ ti di ohun ìbéèrè nípasẹ̀ díẹ̀ nínú àwọn onítàn, ìtàn ìgbésí ayé gidi rẹ̀ ti di ṣókí díẹ̀ nípasẹ̀ àwọn onímọ̀ ìtàn gidi tí ó tẹ̀le àti àwọn ìtàn àròsọ. == Àwọn Ìtọ́ka Sí == <references /> f5142u947as9ny76930u1zgm8xcqqgh Federal Secretariat 0 72666 639801 587698 2026-11-07T22:08:30Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639801 wikitext text/x-wiki '''Federal Secretariat''' jẹ ile oní pètésì meedogun kan ni [[Ìkóyí|Ikoyi]], ìpínlè Eko. <ref>{{Cite news|url=https://tribuneonlineng.com/fg-has-lost-n88bn-revenue-to-abandoned-old-federal-secretariat-ikoyi-in-27-years/|publisher=Nigerian Tribune|title=FG Has Lost N88bn Revenue To Abandoned Old Federal Secretariat Ikoyi In 27 Years'|author=Dayo Ayeyemi|date=June 14, 2022|accessdate=August 28, 2022}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://punchng.com/restore-lagos-federal-secretariat-complex-society-of-engineers-urges-govt/|title=Restore Lagos federal secretariat complex, Society of Engineers urges govt|publisher=The Punch|accessdate=August 28, 2022}}</ref> == Itan == Wọ́n kọ́ ilé náà ní ọdún 1976 fún àwon egbé Nigerian Federal Civil Service. Ile náà dúró láti ma wúlò fún ídí ti wón fi ko ni odun 1991 lẹhin ìgbà ti wón gbé olú-ìlú Nàìjíríà láti ìpínlè Eko lọ si [[Àbújá|Abuja]], FCT. Lati ọdun 2006, Ijọba ipinlẹ Eko ati ilé-isé olùdásílè kan(Resort International Limited), èni tí o padà jáwé olúborí ninú ejó náà TiVo si rí ilé náà gbà. <ref>{{Cite news|url=https://guardian.ng/property/how-lagos-government-stalled-old-federal-secretariat-housing-project-by-resort-official/|work=The Guardian|title=How Lagos government stalled old federal secretariat housing project – Resort official|author=Mikail Mumuni|date=June 14, 2021|accessdate=August 28, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220828154524/https://guardian.ng/property/how-lagos-government-stalled-old-federal-secretariat-housing-project-by-resort-official/|archivedate=August 28, 2022|deadurl=yes}}</ref> Botilẹjẹpe àjo NAFDAC n lo apakan ilé màá, kò si èni ti óún lo òpòlopò apá ilé náà. <ref>{{Cite news|url=https://thenationonlineng.net/federal-secretariat-the-rot-24-years-after/amp/|title=Federal Secretariat: The rot 24 years after|accessdate=August 28, 2022}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://guardian.ng/sunday-magazine/ikoyi-federal-secretariat-disused-monument-rotting-away/|title=Ikoyi Federal secretariat … Disused monument rotting away|author=Omiko Awa|date=November 3, 2019|work=The Guardian|accessdate=August 28, 2022|archivedate=August 28, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220828154525/https://guardian.ng/sunday-magazine/ikoyi-federal-secretariat-disused-monument-rotting-away/|deadurl=yes}}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} df72zvnqm60jdzhi7xva5wrbjbrjwlb 639802 639801 2026-11-07T22:08:31Z KiranBOT 31499 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 639802 wikitext text/x-wiki '''Federal Secretariat''' jẹ ile oní pètésì meedogun kan ni [[Ìkóyí|Ikoyi]], ìpínlè Eko. <ref>{{Cite news|url=https://tribuneonlineng.com/fg-has-lost-n88bn-revenue-to-abandoned-old-federal-secretariat-ikoyi-in-27-years/|publisher=Nigerian Tribune|title=FG Has Lost N88bn Revenue To Abandoned Old Federal Secretariat Ikoyi In 27 Years'|author=Dayo Ayeyemi|date=June 14, 2022|accessdate=August 28, 2022}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://punchng.com/restore-lagos-federal-secretariat-complex-society-of-engineers-urges-govt/|title=Restore Lagos federal secretariat complex, Society of Engineers urges govt|publisher=The Punch|accessdate=August 28, 2022}}</ref> == Itan == Wọ́n kọ́ ilé náà ní ọdún 1976 fún àwon egbé Nigerian Federal Civil Service. Ile náà dúró láti ma wúlò fún ídí ti wón fi ko ni odun 1991 lẹhin ìgbà ti wón gbé olú-ìlú Nàìjíríà láti ìpínlè Eko lọ si [[Àbújá|Abuja]], FCT. Lati ọdun 2006, Ijọba ipinlẹ Eko ati ilé-isé olùdásílè kan(Resort International Limited), èni tí o padà jáwé olúborí ninú ejó náà TiVo si rí ilé náà gbà. <ref>{{Cite news|url=https://guardian.ng/property/how-lagos-government-stalled-old-federal-secretariat-housing-project-by-resort-official/|work=The Guardian|title=How Lagos government stalled old federal secretariat housing project – Resort official|author=Mikail Mumuni|date=June 14, 2021|accessdate=August 28, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220828154524/https://guardian.ng/property/how-lagos-government-stalled-old-federal-secretariat-housing-project-by-resort-official/|archivedate=August 28, 2022|deadurl=yes}}</ref> Botilẹjẹpe àjo NAFDAC n lo apakan ilé màá, kò si èni ti óún lo òpòlopò apá ilé náà. <ref>{{Cite news|url=https://thenationonlineng.net/federal-secretariat-the-rot-24-years-after/|title=Federal Secretariat: The rot 24 years after|accessdate=August 28, 2022}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://guardian.ng/sunday-magazine/ikoyi-federal-secretariat-disused-monument-rotting-away/|title=Ikoyi Federal secretariat … Disused monument rotting away|author=Omiko Awa|date=November 3, 2019|work=The Guardian|accessdate=August 28, 2022|archivedate=August 28, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220828154525/https://guardian.ng/sunday-magazine/ikoyi-federal-secretariat-disused-monument-rotting-away/|deadurl=yes}}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} lpwoon2fja4qtbdtqt20utvmmrwmw65 Olusosun landfill 0 72668 639977 578115 2026-11-08T04:51:40Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639977 wikitext text/x-wiki '''Ibi ìdalẹ̀nù ìlú Olúṣosùn''' jẹ́ àgbègbè idalẹnu tí ó tóbi tó ìwọ̀n ékà ọgọ́rùn-ún (100-acre) <ref>http://www.businessinsider.com/worlds-largest-dumps-2011-2?op=1</ref>ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó]] lórílẹ̀-èdè [[Nigeria]].<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://www.africanoutlookonline.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3437:news-feature-olusosun-lagos-suburb-in-the-eye-of-filthy-storm-a-governments-course-a-peoples-curse&catid=107:places&Itemid=55 |access-date=2012-11-13 |archive-date=2019-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920214830/http://www.africanoutlookonline.com/index.php/?option=com_content&view=article&id=3437:news-feature-olusosun-lagos-suburb-in-the-eye-of-filthy-storm-a-governments-course-a-peoples-curse&catid=107:places&Itemid=55 |dead-url=yes}}</ref>Ó jẹ́ ibi ìdalẹ̀nù tí ó tóbi jù lọ ní [[Africa]], àti ọ̀kan ninu awọn tí ó tóbi jù lọ ní àgbáyé. Aaye naa gba to 10,000 toonu ti idoti lojoojumọ. egbin lati inu awọn ọkọ oju-omi kekere 500 tun jẹ jiṣẹ si aaye naa, n ṣafikun ipin idaran ti egbin itanna. Diẹ ninu awọn ohun elo yii jẹ itọju pẹlu awọn kẹmika lati yọ awọn ọja ti o tun le lo ti o fa eefin majele ti tu silẹ.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://www.takepart.com/photos/biggest-landfills/lagos-dump-nigeria |access-date=2022-09-13 |archive-date=2016-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111182833/http://www.takepart.com/photos/biggest-landfills/lagos-dump-nigeria |dead-url=yes }}</ref> O fẹrẹ to awọn ile 1,000 wa ni aaye naa ni awọn ilu ti o wa ni shanty, ti o wa nipasẹ awọn olugbe ti n ṣiṣẹ ni ibi idalẹnu fun ajẹkù lati ta.<ref>https://www.theguardian.com/environment/gallery/2008/mar/23/climatechange.carbonemissions?picture=333204028</ref> Olusosun landfill ti wa ni kete ti o wa ni ita agbegbe ti awọn eniyan, sibẹsibẹ Lagos ti, ni awọn ọdun aipẹ, ti ṣe imugboroja nla bẹ, pe aaye naa ti wa ni ayika nipasẹ awọn agbegbe iṣowo ati ibugbe.<ref>http://www.vanguardngr.com/2012/06/olusosun-intriguing-ways-of-seeking-wealth-in-refuse-heaps/</ref> ==Àwọn itọkasi== 7qz955b39wupfgmuho5s48hu27yv5ld Alimosho 0 72717 639715 596687 2026-11-07T20:02:52Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639715 wikitext text/x-wiki Alimosho jẹ Agbegbe Ijoba Ibile ni Lagos State, Nigeria pẹlu iye eniyan ti o pọ julọ ti bii 3,082,900 eyiti o jẹ gẹgẹ bi Olugbe [2019] – Ikaniyan<ref>https://www.citypopulation.de/en/nigeria/metrolagos/</ref>Ikaniyan 2006 sọ pe olugbe olugbe jẹ 1,288,714 (ṣugbọn ijọba ipinlẹ Eko ṣe jiyan pe olugbe Eko. ni 2006 laarin LGAje diẹ sii ju 2 million olugbe).<ref>https://www.ajol.info/index.php/ari/article/view/195639</ref><ref>https://www.manpower.com.ng/places/lga/545/alimosho</ref> Bayi o ti pin laarin ọpọlọpọ awọn Agbegbe Idagbasoke Agbegbe (LCDA). Atunto LCDA bẹrẹ lẹhin iṣakoso ti Bola Ilori, ẹniti o jẹ alaga ikẹhin ti ijọba ibilẹ Alimosho atijọ. awọn ipin-ipin mẹfa ti a ṣẹda lati inu Alimosho atijọ ni: Agbado/Oke-odo LCDA, Ayobo/Ipaja LCDA, Alimosho LG, Egbe/Idimu LCDA, Ikotun/Igando LCDA ati Mosan Okunola LCDA. LGA ni agbegbe ilu ti Egbeda/Akowonjo.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://nigerianinfopedia.com/largest-local-government-lagos-state-nigeria/ |access-date=2022-09-15 |archive-date=2020-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200618161100/https://nigerianinfopedia.com/largest-local-government-lagos-state-nigeria/ |dead-url=yes }}</ref> Alimosho ti dasilẹ ni ọdun 1945 ati pe o wa labẹ agbegbe iwọ-oorun (lẹhinna). Awọn olugbe Alimosho jẹ Egbados ni pataki julọ. Àgbègbè náà lọ́rọ̀ ní àṣà, tó gbajúmọ̀ nínú èyí tí wọ́n jẹ́ àjọyọ̀ Ọdọọdún, Ọ̀rọ̀, Ìgúnnu àti Ègúngún. Awọn ẹsin akọkọ meji ni Islam ati Kristiẹniti. ede yoruba ti n so kaakiri ni agbegbe. Akọ̀wé àkọ́kọ́ ti Alimosho jẹ́ ilé alájà méjì tí ó wà ní ojú ọ̀nà Ìgbìmọ̀, ní báyìí ní Egbe/Idimu LCDA.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.helpmecovid.com/ng/108207_alimosho-l-g-secretariat |access-date=2022-07-23 |archive-date=2022-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118155435/https://www.helpmecovid.com/ng/108207_alimosho-l-g-secretariat |dead-url=yes}}</ref>mo wi pe LGA ni ariwo julo ni ipinle Eko.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://guardian.ng/news/alimosho-noisiest-local-government-area-in-lagos/ |access-date=2022-09-15 |archive-date=2022-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904191854/https://guardian.ng/news/alimosho-noisiest-local-government-area-in-lagos/ |dead-url=yes }}</ref> == Ile aworan == <gallery> File:Alimosho General hospital 3.jpg|Alimosho General hospital 3 File:Alimosho General Hospital 2.jpg|Alimosho General Hospital 2 File:Tinubu health center,Akowonjo.Lagos.jpg|Bola Ahmed Tinubu Primary Health Center, Alimosho </gallery> == Awọn itọkasi == 2ns9jkq4sj2g9d3k65266iy6zmrbzbu Food Logistics Park Lagos 0 72754 639816 602906 2026-11-07T22:21:24Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639816 wikitext text/x-wiki Awọn Eto Aabo Ounjẹ ti Eko ati Central Logistics Park jẹ ile-iṣẹ ti n ṣiṣẹ ni Ketu-Ereyun, laarin Epe ati Ikorodu. Nigbati o ba pari, yoo jẹ ile-iṣẹ iṣelọpọ ounjẹ ti o tobi julọ ni iha isale asale Sahara.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://tdpelmedia.com/lagos-state-has-started-constructing-africas-largest-food-security-systems-and-central-logistics-park |access-date=2022-09-15 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920163641/https://tdpelmedia.com/lagos-state-has-started-constructing-africas-largest-food-security-systems-and-central-logistics-park |dead-url=yes }}</ref> == Awọn nkan ti o ṣẹlẹ ni igba atijọ == Wọ́n fojú bù ú pé iye owó oúnjẹ lọ́dọọdún ní Èkó jẹ́ bílíọ̀nù mẹ́wàá USD. Sibẹsibẹ, awọn agbe padanu 40% ti irugbin na lojoojumọ nitori aini awọn ohun elo ipamọ lẹhin ikore. <ref>https://www.msn.com/en-xl/africa/nigeria/lagos-logistics-hub-to-boost-n5tn-food-market/ar-AA114HEF</ref> nigba ti pari, ajo ti wa ni o ti ṣe yẹ lati pese diẹ ẹ sii ju milionu marun onibara pẹlu owo ati ogbin iye awọn ọna šiše, bi o ti rii daju wipe diẹ ẹ sii ju mẹwa miliọnu Lagos yoo pese ounje ti ko ni idilọwọ fun o kere 90 ọjọ ilẹ ni akoko ti aini. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://guardian.ng/features/lagos-plans-to-feed-over-10m-lagosians-through-central-food-security-systems/ |access-date=2022-09-15 |archive-date=2022-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220911021407/https://guardian.ng/features/lagos-plans-to-feed-over-10m-lagosians-through-central-food-security-systems/ |dead-url=yes}}</ref> o nireti pe ile-iṣẹ ounjẹ yoo ṣaṣeyọri awọn ipadabọ ti o ga julọ fun awọn agbe ati awọn oludokoowo agribusiness, ge ọpọlọpọ awọn agbedemeji ati ilọsiwaju iraye si sisẹ ilọsiwaju ati awọn iṣẹ apoti. o nireti pe ile-iṣẹ iṣelọpọ yoo ṣe iranlọwọ lati dinku awọn idiyele ṣiṣe lakoko ti o rii daju pe opoiye ati didara awọn ọja ogbin. O tun nireti lati mu iṣelọpọ pọ si ati fun awọn agbe ni owo-wiwọle ti o ga julọ nipa imukuro ọpọlọpọ awọn agbedemeji. o nireti pe yoo fun awọn agbe ni iwọle si ilọsiwaju ati iṣakojọpọ awọn ọja ode oni ati ṣẹda data to wulo fun awọn ile-iṣẹ ijọba, awọn oṣere ati awọn ile-iṣẹ lọpọlọpọ. o nireti pe awọn anfani ti lilo lati ọfiisi eto yoo ṣe iranlọwọ fun ijọba lati ṣẹda data ti o wulo fun igbero gbogbo eniyan ati eto imulo idoko-owo aladani. Yiyan ipo jẹ pataki fun iṣẹ akanṣe nitori isunmọ rẹ si agbegbe ogbin ati irọrun wiwọle. == Ikole == Awọn ohun elo ti wa ni itumọ ti lori 1.2 milionu square mita ni Ketu-Ereyun, Epe. <ref>https://constructionreviewonline.com/news/lagos-state-food-security-systems-and-central-logistics-hub-largest-of-its-kind-in-africa/</ref>Ile-iṣẹ naa yoo tọju diẹ sii ju awọn ọkọ ayọkẹlẹ 1 500 ati nireti lati pade awọn iwulo ojoojumọ ti ẹgbẹẹgbẹrun awọn oṣere ninu eto ounjẹ ni gbogbo ọdun. ikole bẹrẹ ni Oṣu Kẹjọ ọdun 2022 ati pe a nireti lati pari ni mẹẹdogun kẹrin ti 2024 == Awọn itọkasi. == gawqxflod7f8e24p2rnipv25p4xrk99 Muhammad Inuwa Yahaya 0 72840 639935 614014 2026-11-08T03:07:36Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639935 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Muhammad Inuwa Yahaya <!-- use common name/article title --> | image = | imagesize = | alt = | caption = | office1 = [[Governor of Gombe State]] | deputy1 = [[Manasseh Daniel Jatau]] | term_start1 = 29 May 2019 | term_end1 = | predecessor1 = [[Ibrahim Hassan Dankwambo]] | successor1 = | birth_date = {{Birth date and age|1961|10|09|df=yes}} | birth_place = [[Jekadefari]], [[Northern Region, Nigeria|Northern Region]], Nigeria (now in [[Gombe State]]) | nationality = Nigerian | party = [[All Progressive Congress]] | spouse = {{plainlist| * Asma'u Inuwa Yahaya * Amina Inuwa Yahaya }} | children = 7 | residence = [[Gombe, Nigeria|Gombe]], Nigeria | alma_mater = [[Ahmadu Bello University]] | occupation = {{hlist|Politician|businessman}} }} '''Muhammad Inuwa Yahaya''' (a bi ní ọjọ kẹsán, oṣù kẹwa ọdún 1961) jẹ alabojuto ati olóṣèlú [[Naijiria]]. Òún ni Gomina ti a yan ni ìpínlẹ̀ Gombe nínú idibo gómìnà ọdún 2019 lábẹ́ ẹgbẹ́ All Progressive Congress (APC).<ref>{{Cite web|url=https://punchng.com/breaking-inec-declares-apcs-inuwa-yahaya-gombe-gov-elect/|title=INEC declares APC’s Inuwa Yahaya Gombe Gov-elect|website=Punch Newspapers|access-date=2019-03-20}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-12-18|title=Governor Yahaya of Gombe signs N154.9bn 2022 budget into law|url=https://editor.guardian.ng/news/governor-yahaya-of-gombe-signs-n154-9bn-2022-budget-into-law/|access-date=2022-02-22|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|archive-date=2022-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222145745/https://editor.guardian.ng/news/governor-yahaya-of-gombe-signs-n154-9bn-2022-budget-into-law/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gombe 2023: Inuwa's journey of no return - The Nation Newspaper |url=https://thenationonlineng.net/gombe-2023-inuwas-journey-of-no-return/amp/ |access-date=2022-03-01 |website=thenationonlineng.net}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://punchng.com/breaking-inec-declares-apcs-inuwa-yahaya-gombe-gov-elect/|title=INEC declares APC's Inuwa Yahaya Gombe Gov-elect|website=Punch Newspapers|date=10 March 2019 |language=en-US|access-date=2019-03-20}}</ref> ==Ibẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀== Wọ́n bí Muhammad Inuwa Yahaya ní ọjọ́ kẹsànán oṣù kẹwàá ọdún 1961 ní agbègbè [[Jekadefari]], ní [[ìpínlẹ̀ Gombe]]. Bàbá rẹ̀ tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Alhaji Yahaya Umaru, jẹ́ oníṣòwò.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.dailytrust.com.ng/brief-biography-of-gombe-state-governor-elect.html|title=Brief biography of Gombe State Governor-Elect|date=2019-03-19|website=Daily Trust|language=en-GB|access-date=2019-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320220737/https://www.dailytrust.com.ng/brief-biography-of-gombe-state-governor-elect.html |archive-date=20 March 2019}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gombe State Governor |url=https://www.nggovernorsforum.org/index.php/the-ngf/governors/557-gombe-state-governor |access-date=2022-03-26 |website=www.nggovernorsforum.org |archive-date=2022-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408202525/https://www.nggovernorsforum.org/index.php/the-ngf/governors/557-gombe-state-governor |dead-url=yes }}</ref> ==Etò ẹ̀kọ́ rẹ̀== Yahaya lọ sílé-ẹ̀kọ́ alákọ́bẹ̀rẹ̀ ti Central nígbà tí ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ girama ti Science Secondary School tí ó wà ní ìpínlẹ̀ Gombe.<ref name="Forum">{{Cite web |title=Gombe State Governor |url=https://www.nggovernorsforum.org/index.php/the-ngf/governors/557-gombe-state-governor |access-date=2022-03-17 |website=www.nggovernorsforum.org |archive-date=2022-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408202525/https://www.nggovernorsforum.org/index.php/the-ngf/governors/557-gombe-state-governor |dead-url=yes }}</ref> Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ìkíní nínú [[Ìmọ̀ ìṣirò owó]] ní ọdún 1983 nínú ilé-ẹ̀kọ́ fáfitì ti [[Ahmadu Bello University]], [[Zaria]] <ref name=":0" /> ==Iṣẹ́ ìṣe rẹ̀== Yahaya ti ṣiṣẹ́ ní àwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba ati aládàáni ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó kọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ ìjọba [[Ìpínlẹ̀ Bauchi]] tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Bauchi State Investment and Property Develpment Company tí ó sì jẹ́ ọ̀gá àgbà aṣèṣirò [[owó]] nílé ìṣẹ́ náà ní ọdún 1984 sí 1985. Bákan náà ni ó tún jẹ́ adarí àgbà fún ilé-iṣẹ́ A.Y.U Civil Engineering Company Ltd láàrín ọdún 1993 sí 1999. <ref name="Forum"/> Ní ọdún 2003 ni Gómìnà [[Muhammed Danjuma Gòkè]] yàn án sípò kọmíṣánà fún ètò owó ìná àti ìdàgbà-sókè ọrọ̀-ajé .<ref name=":0" /> == Ẹgbẹ́ akóṣẹ́mọṣẹ́ tí ó wà == Yahaya jẹ́ ìkan gbòógì nínú àwọn ẹgbẹ́ akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ wọ̀nyí:<ref>{{Cite web |title=Gombe State Governor |url=https://www.nggovernorsforum.org/index.php/the-ngf/governors/557-gombe-state-governor |access-date=2022-03-28 |website=www.nggovernorsforum.org |archive-date=2022-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408202525/https://www.nggovernorsforum.org/index.php/the-ngf/governors/557-gombe-state-governor |dead-url=yes }}</ref> * Association of Nation Accountants of Nigeria (ANAN), * [[Nigerian Institute of Management|Nigeria Institute of Management]] (NIM) * Chartered Institution of Taxation of Nigeria (ACITN) ==Ìṣe ìṣèlú rẹ̀== Yahaya dara pọ̀ mọ́ ìṣèlú ní ọdún 2003, tí ó sì díje sí ipò Gómìnà ní abẹ́ àsí ẹgbẹ́ ìṣèlú [[All Progressives Congress]] (APC) ní ọdún 2015 ní Ìpínlẹ̀ Gombe. Nígbà tí ó di ọjọ́ kíní oṣù Kẹwàá ọdún 2018, ó jáwé olúborí nínú ìdìbò abẹ́lé inú ẹgbẹ́ rẹ̀ pẹ́lú ìbò tí ó tó mọ́kàndínláàdọ́rún tí ó fi gbẹyẹ lọ́wọ́ akẹgbẹ́ rẹ̀ tí ó ń jẹ́ Muhammed Jibrin Barde láti díje sípò Gómìnà ní ọdún 2018. <ref>{{Cite web|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2018/10/01/apc-votes-yahaya-as-gombe-guber-candidate/|title=APC Votes Yahaya as Gombe Guber Candidate|date=2018-10-01|website=THISDAYLIVE|language=en-US|access-date=2019-03-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneonlineng.com/165816/|title=Gombe 2019: The game changers|date=2018-09-25|website=Tribune Online|language=en-GB|access-date=2019-03-20|archive-date=2019-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190616132904/https://tribuneonlineng.com/165816/|dead-url=yes}}</ref> Wọ́n kéde Yahaya gẹ́gẹ́ bí ẹni tó jáwé olúborí nínú ìdìbò sípò gómìnà ìpínlẹ̀ Gombe náà ní ọjọ́ kẹsàán oṣù kẹta ọdún 2019 lẹ́ni tó mókè pẹ̀lú iye ìbò tí ó tó 364,179 láti fi fẹ̀yìn alatako rẹ̀ Sẹnetọ [[Usman Bayero Nafada]] láti inú ẹgbẹ́ [[Peoples Democratic Party (Nigeria)|Peoples Democratic Party]] (PDP), tí ó ní ìbò 222,868.<ref>{{Cite web |url=https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/319240-its-official-apc-wins-gombe-governorship-election.html?tztc=1 |access-date=2023-06-29 |website=www.premiumtimesng.com}}</ref> Bákan náà ni Yahaya tún wọlé sípò gómìnà lẹ́ẹ̀kejì ní ọdún 2022 nígbà tí ó foju alátakò rẹ̀ gbolẹ̀ pẹ̀lù ìbò tí ó tó 342,821 láti inú ẹgbẹ́ ìṣèlú Peoples Democratic Party (PDP) , ìyẹn Muhammad Jibiri Barde tí ó ní iye ìbò 233,131. Ìkéde ìjáwé olúborí rẹ̀ yí ni ó wáyé láti ẹnu òṣìṣẹ́ Independent National Electoral Commission (INEC), Maimuna Waziri, tí ó sọ wípé ẹgbẹ́ APC borí pẹ̀lú ìbò tí ó tó 74,493 nínú ìdìbò náà.<ref>{{Cite web |last=Umar |first=Auwal |date=2023-03-19 |title=JUST IN: Gombe governor wins second term in office |url=https://www.premiumtimesng.com/politics/588885-just-in-gombe-governor-wins-second-term-in-office.html |access-date=2023-06-29 |website=Premium Times Nigeria |language=en-GB}}</ref> ==Ayé rẹ̀== Gómìnà Yahaya fẹ́ [[ìyàwó]] méjì, ó sì bí ọmọ méje tí gbogbo wọn ń gbé ní ìpínlẹ̀ Gombe. Àkọ́bí rẹ̀ lọ́kùnrin náà ṣègbéyàwó ní ọdún 2022. <ref name=":0" /> == Oyè ìbílẹ̀ tí wọ́n fi jẹ == Dan Majen Gombe<ref>{{Cite web |title=Governor Yahaya bags traditional title of Dan Majen Gombe - Daily Trust |url=https://dailytrust.com/governor-yahaya-bags-traditional-title-of-dan-majen-gombe/ |access-date=2023-06-03 |website=dailytrust.com |archive-date=2023-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603184123/https://dailytrust.com/governor-yahaya-bags-traditional-title-of-dan-majen-gombe/ |dead-url=yes }}</ref> Matawallen [[Kaltungo]]<ref>{{Cite web |title=Gombe Governor bags traditional title of Matawallen Kaltungo - Daily Trust |url=https://dailytrust.com/gombe-governor-bags-traditional-title-of-matawallen-kaltungo/ |access-date=2023-06-03 |website=dailytrust.com |archive-date=2023-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603184425/https://dailytrust.com/gombe-governor-bags-traditional-title-of-matawallen-kaltungo/ |dead-url=yes }}</ref> ==Ẹ lè wo== *[[Gombe State]] *[[Àtòjọ àwọn Gómìnà ìpínlẹ̀ Gombe]] {{DEFAULTSORT:Yahaya, Muhammad Inuwa}} [[Category:1961 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Nigerian Muslims]] [[Category:Governors of Gombe State]] [[Category:People from Gombe State]] [[Category:Ahmadu Bello University alumni]] [[Category:All Progressives Congress politicians]] ==Àwọn itọ́kasí== {{Reflist}} bcllct3sa5bhxlzip80qtj7hw2jr6wv Adebayo Adedeji 0 72876 640149 639335 2026-11-08T11:15:35Z Bamjos 28839 Mo fi àwọn ọ̀nà-ìsopọ̀ kún un, mo sì tún àwọn àpilẹ̀kọ náà ṣe sí èdè Yorùbá. 640149 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Adebayo Adedeji|image=Adebayo Adedeji (1986).jpg|caption=Professor Adedeji in 1986|birth_date=21 December 1930|birth_place=[[Ijebu-Ode]], [[Nigeria]]|death_date={{death date and age|2018|04|25|1930|12|21|df=y}}|death_place=[[Lagos]], [[Nigeria]]|occupation={{plainlist| * Economist * Academic }}}} [[Category:Articles with hCards]] Adebayo Adedeji (1930-2018) ni a bini oṣù Kejìlá ni Ìjẹ̀bú-Òde, o jẹ amòye ọrọ̀-ajé (Economist) ati akademi ọmọ órilẹ èdè [[Nàìjíríà|Nàìjíríà.]] Arakunrin naa jẹKọmiṣọna ti ijọba apapọ órilẹ ede Nàìjíríà lori Ìdàgbàsókè ọrọ̀-ajé ati atúnṣe lati ọdun 1971 dè 1975<ref>https://www.premiumtimesng.com/news/more-news/266357-adebayo-adedeji-former-uneca-chief-dies-at-87.html</ref>. ==Igbèsi Ayè Arakunrin naa== Arakunrin naa gba óyè Ọ̀jọ̀gbọ́n nigba ti ópè ọmọ ọdun mẹrin din logoji. Ni óṣu Kẹfà, ọdun 1975 ni ayan Adebayo adedeji gẹgẹbi Akọ̀wé Àgbà ti Ìgbìmọ̀ Ìṣòwò Orílẹ̀-èdè United nations fun ilẹ afirica to si wa ni ipó naa titi óṣu july ọdun 1991. Adedeji kọ plan ti action ti ilu èkó ti ọdun ọdun 1980 ti UN ati OAU si tẹwọgba. Nigba ti arakunrin naa pada si ilẹ Nàìjíríà, ni ó da Ile-iṣẹ Afirika fun Idagbasoke ati awọn iwadii Ilana silẹ (ACDESS)<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.uneca.org/ess/mr-adebayo-adedeji |access-date=2022-10-01 |archive-date=2022-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001130118/https://www.uneca.org/ess/mr-adebayo-adedeji |dead-url=yes}}</ref>. Ni óṣu Kejìlá, ọ̀dun 2010 nigba ti arakunrin naa pè ọmọ ọdun ọgọrin lẹyin to fẹyinti ni ó ló iyóku ninu igbesi ayè rè ni ilu rè Ijẹbu-Ode ni ipinlẹ ogun. Adedeji ku ni irọlẹ óṣu April ni ọdun 2018 ni ilù èkó lẹyin to ṣè aisan ọlọjọ pipẹ. UNECA ṣè iranti ólógbe naa lati fi dalọla ni óṣu Keje ọdun 2018<ref>https://www.vanguardngr.com/2018/07/the-adebayo-adedeji-example-by-reuben-abati/amp/</ref><ref>https://independent.ng/breaking-former-un-chief-adebayo-adedeji-dies-at-87/</ref>. ==Ami Ẹyẹ ati Idanilọla== Adebayo gba idanilọla ti Olórí orílẹ̀-èdè ti Olómìnira Àpapọ̀.<ref>https://www.sunnewsonline.com/adebayo-adedeji-1930-2018/</ref> ==Itọkasi== [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1930]] 3pt8ykval95ra30gvegsey6axkn9usl 640150 640149 2026-11-08T11:31:30Z Bamjos 28839 Mo fi àwọn apá kan kún un pẹ̀lú àwọn ìtọ́kasí. 640150 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Adebayo Adedeji|image=Adebayo Adedeji (1986).jpg|caption=Professor Adedeji in 1986|birth_date=21 December 1930|birth_place=[[Ijebu-Ode]], [[Nigeria]]|death_date={{death date and age|2018|04|25|1930|12|21|df=y}}|death_place=[[Lagos]], [[Nigeria]]|occupation={{plainlist| * Economist * Academic }}}} [[Category:Articles with hCards]] Adebayo Adedeji (1930-2018) ni a bini oṣù Kejìlá ni Ìjẹ̀bú-Òde, o jẹ amòye ọrọ̀-ajé (Economist) ati akademi ọmọ órilẹ èdè [[Nàìjíríà|Nàìjíríà.]] Arakunrin naa jẹKọmiṣọna ti ijọba apapọ órilẹ ede Nàìjíríà lori Ìdàgbàsókè ọrọ̀-ajé ati atúnṣe lati ọdun 1971 dè 1975<ref>https://www.premiumtimesng.com/news/more-news/266357-adebayo-adedeji-former-uneca-chief-dies-at-87.html</ref>. ==Igbèsi Ayè Arakunrin naa== Arakunrin naa gba óyè Ọ̀jọ̀gbọ́n nigba ti ópè ọmọ ọdun mẹrin din logoji. Ni óṣu Kẹfà, ọdun 1975 ni ayan Adebayo adedeji gẹgẹbi Akọ̀wé Àgbà ti Ìgbìmọ̀ Ìṣòwò Orílẹ̀-èdè United nations fun ilẹ afirica to si wa ni ipó naa titi óṣu july ọdun 1991. Adedeji kọ plan ti action ti ilu èkó ti ọdun ọdun 1980 ti UN ati OAU si tẹwọgba. Nigba ti arakunrin naa pada si ilẹ Nàìjíríà, ni ó da Ile-iṣẹ Afirika fun Idagbasoke ati awọn iwadii Ilana silẹ (ACDESS)<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.uneca.org/ess/mr-adebayo-adedeji |access-date=2022-10-01 |archive-date=2022-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001130118/https://www.uneca.org/ess/mr-adebayo-adedeji |dead-url=yes}}</ref>. Ni óṣu Kejìlá, ọ̀dun 2010 nigba ti arakunrin naa pè ọmọ ọdun ọgọrin lẹyin to fẹyinti ni ó ló iyóku ninu igbesi ayè rè ni ilu rè Ijẹbu-Ode ni ipinlẹ ogun. Adedeji ku ni irọlẹ óṣu April ni ọdun 2018 ni ilù èkó lẹyin to ṣè aisan ọlọjọ pipẹ. UNECA ṣè iranti ólógbe naa lati fi dalọla ni óṣu Keje ọdun 2018<ref>https://www.vanguardngr.com/2018/07/the-adebayo-adedeji-example-by-reuben-abati/amp/</ref><ref>https://independent.ng/breaking-former-un-chief-adebayo-adedeji-dies-at-87/</ref>. == Iṣẹ́ ẹ̀kọ́ àti iṣẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n == Adedeji bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ nínú iṣẹ́ ìjọba àti àwọn ilé-iṣẹ́ ìwádìí ní Nàìjíríà, kí ó tó fi ara rẹ̀ múlẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀mọ̀wé.<ref>[https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9781351026291_A37039235/preview-9781351026291_A37039235.pdf?utm_source=chatgpt.com https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9781351026291_A37039235/preview-9781351026291_A37039235.pdf]</ref>Ó dara pọ̀ mọ́ Ile-iṣẹ Iwadii Awujọ ati Iṣowo ti Iwọ-oorun [[Áfíríkà|Afirika]] (West African Institute for Social and Economic Research (WAISER), èyí tí wọ́n wá mọ̀ nígbà tó yá sí Nigerian Institute of Social and Economic Research (NISER). Lẹ́yìn náà, ó di àwọn ipò tó jẹ́ mọ́ ìṣàkóso àti ètò ọrọ̀-ajé mú nínú ìjọba agbègbè ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà<ref name=":1">[https://blerf.org/index.php/biography/adedeji-prof-adebayo-late/?utm_source=chatgpt.com https://blerf.org/index.php/biography/adedeji-prof-adebayo-late/]</ref>.Ní ọdún 1963, ó dara pọ̀ mọ́ Yunifásítì ti Ifẹ̀ (tí a mọ̀ báyìí sí Yunifásítì Obafemi Awolowo), níbi tí ó ti ní ìsopọ̀ pẹ̀lú Ilé-ẹ̀kọ́ fún Ìṣàkóso (Institute of Administration). Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùdarí ibẹ̀, ó sì kọ́ iṣẹ́ ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ẹ̀ka ìṣàkóso gbogbo-gbòò (public administration) àti ètò ìdàgbàsókè ọrọ̀-ajé. Ó di ọ̀jọ̀gbọ́n ní ọdún 1967, a sì mọ̀ ọ́ gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára ​​àwọn ọ̀mọ̀wé àkọ́kọ́ ní Nàìjíríà nínú ẹ̀ka ìṣàkóso gbogbo-gbòò. Àwọn ohun tí ó ní ìfẹ́ sí nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ pẹ̀lú ọ̀rọ̀ ìnáwó ìjọba, ètò ọrọ̀-ajé, ètò ìṣàkóso orílẹ̀-èdè nípasẹ̀ àpapọ̀ àwọn ìpínlẹ̀ (federalism), ìṣàkóso ìdàgbàsókè, àti ètò ìlànà ọrọ̀-ajé fún ilẹ̀ Áfíríkà.<ref name=":1" /><ref>[https://www.munzinger.de/register/portrait/biographien/adebayo%2Badedeji/00/14333?utm_source=chatgpt.com https://www.munzinger.de/register/portrait/biographien/adebayo%2Badedeji/00/14333]</ref> ==Ami Ẹyẹ ati Idanilọla== Adebayo gba idanilọla ti Olórí orílẹ̀-èdè ti Olómìnira Àpapọ̀.<ref>https://www.sunnewsonline.com/adebayo-adedeji-1930-2018/</ref> ==Itọkasi== [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1930]] rfiyjmenmqsxg7njqhjf0exyzq7mknf Ààlọ Ìjàpá, Erin òkè àti Erinmi 0 72880 640117 588956 2026-11-08T09:22:54Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640117 wikitext text/x-wiki Apààlọ́: Ààlọ́ o Agbe Ààlọ: Ààlọ̀ Apààlọ́: Ààlọ mi dá lórí Ìjàpá tó dá'jà ṣílẹ̀ láárín Erin òkè àti Erinmi. Nígbà láíláí Erin Òkè àti Ìjàpá jẹ́ ọ̀rẹ́ tímọ́tímọ́, Ìjàpá jẹ́ àgbè nígbà tí Erin òkè jẹ́ ògbójú ọdẹ apẹran. Ìjàpá àti Erin a máa ṣe pàṣípààrọ oúnjẹ oko bíi iṣu, ikàn ẹ̀gẹ́ ṣùgbọ́n kò tẹ́ Ìjàpá lọ́run bíi kí Erin Òkè máa fún ní eran lọ̀fẹ́ gẹ́gẹ́ bíi ọ̀rẹ́ àti àgbà. Ijàpá ní lọ́kàn láti fi ìyà jẹ Erin òkè, Ìjàpá jẹ́ jomijòkè: ẹranko tó le gbé nílè àti nínú omi. Bíi Ìjàpá ṣe ń gba ẹran lọ́wọ́ Erin òkè bẹ́ẹ̀ lo ń gba eja lọ́wọ́ Erinmi. Ní ọjọ́ kan, Ìjàpá lo bá Erin òkè pé kí ó bá òun wá ẹran ńlá ki òun fi se àsè fún àwọn ẹgbẹ́ òun, lèyí tí òun ṣe tán láti fi ẹja nla pààrò fun. Inú Erin òkè dùn láti bá Ìjàpá wá ẹran ńlá fi pààrò fún ẹja kí òun lè jẹ nkan mìíràn yàtọ̀ sí ẹran gbogbo ìgbà láì mọ̀ pé Ìjàpá fẹ́ fi ìyà jẹ òun ni.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://dokumen.tips/documents/akojopo-alo-ijapa-babalola |access-date=2023-04-26 |archive-date=2023-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230426132030/https://dokumen.tips/documents/akojopo-alo-ijapa-babalola |dead-url=yes}}</ref> Bákannáà, Ìjàpá tún lo bá Erinmi pé kí ó fún òun ní ẹja ńlá kí òun fi ẹran ńlá pààrò fun. Erinmi fun Ìjàpá ni ẹja bẹ́ẹ̀ ni Erin òkè fun Ìjàpá ni ẹran, ó sì dá ọjọ́ méje fún àwọn méjèèjì. Ìjàpá tòun taya àti àwọn ọmọ rẹ̀ ńṣe bẹ́ẹ̀ni wọ́n sọ. Kí ọjọ́ méje tó pe, ó twa i okùn àgbà to yii, o gbé lọ fún Erin òkè pe okùn náà ni yóò fi wọ́ ẹja ninu. Bẹ́ẹ̀ ó sọ fún Erinmi pé òun ti wá okùn tí yóò fi wọ́ ẹran láti òkè sinu omi<ref>https://www.scribd.com/book/325976572/Yoruba-Folk-Tales</ref>. Nigbati ọjọ́ méje pe, Ìjàpá mú Erin òkè lọ sí etí odò lati fa eja jáde nínú ibu, bákan náà ó wọ inú omi lọ láti sọ okùn mó Erinmi lọ́rùn lát wọ́ ẹran sínú omi<ref>https://yorubafolktales.wordpress.com/</ref>. Bi Ìjàpá ṣe kúrò ni ọdọ Erinmi, tí ó rìn sókè díẹ̀ lo ti sọ fún àwọn méjèèjì pé ó yá o. Bẹ́ẹ̀ ni Erinmi n fa eran láti òkè tí Erin òkè sì ń ẹja láti inú ibú, gbogbo igi ń wo lókè bi Erin òkè ṣe ń jà fitafita láti fa eja bẹ́ẹ̀ ni odò n daru bí Erinmi náà se ń jà láti fa ẹran sínú omi. Àwọn méjèèjì gbìyànjú títí di ọ̀sán kí Erinmi tó so pé òun yóò gòkè lo wo ẹran naa. Báyìí ni o gán-án ní ọ̀rẹ́ re Erin òkè, wọ́n kí ara wọn pé Ìjàpá ló dá a ṣílẹ̀, inú bí Erin òkè ṣùgbọ́n Ìjàpá ti sa sábẹ́ ìràwé. Erinmi padà sínú omi bẹ́ẹ̀ni Erin Òkè padà sílé tí ó sì pinnu pé oun kò ṣíṣe ọdẹ mọ, bẹ́ẹ̀ ni ko jẹ eran mọ, ìṣe ọdẹ pípa ẹran ló fìyà jẹ òun lọ́wọ́ Ìjàpá. Láti ìgbà náà ni Erin ti ń jẹ koríko.<ref>https://ng.loozap.com/ads/akojopo-alo-ijapa-apa-kini/19079098.html{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Ẹ̀kọ́ Ààlọ== Àlọ́ yí kọ́ wa pé: Kí á ní ìtẹ́lọ́rùn pẹ̀lú gbogbo ohun tí a bá ti ní. Kí a má ṣe jẹ́ kí wọ́n fi dúdú pe funfun fún wà. ==Àwọn Ìtọ́kasí== 6pncf0ugjo6c7tzvsqw3tbxpmoddflt Edwin Okon 0 72895 639788 620906 2026-11-07T21:32:04Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639788 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Edwin Okon | image = | caption = | fullname = Edwin Edem Okon | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1970|10|19}} | birth_place = [[Cross River State]] | height = | position = | currentclub = [[Rivers Angels F.C.]] (Head Coach) | managerclubs1 = [[Nigeria women's national football team|Nigeria]] (assistant) | manageryears1 = | managerclubs2 = [[Nigeria women's national under-20 football team|Nigeria U20]] (Head Coach) | manageryears2 = 2012 | managerclubs3 = [[Rivers Angels]] (Head Coach) | manageryears3 = ?–present | managerclubs4 = [[Nigeria women's national football team|Nigeria]] (Head Coach) | manageryears4 = 2013–2015 }} '''Edwin Edem Okon'''<ref name="fullname">{{Cite web |url=http://www.sl10.ng/news/articles/categories/nigeria-interviews/interview-with-rivers-angels-head-coach-edwin-edem-okon/193533 |title=EXCLUSIVE: Interview With Edwin Edem Okon |last=admin |date=24 November 2014 |website=sl10.ng |access-date=10 October 2022 |archive-date=21 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321080221/https://www.sl10.ng/news/articles/categories/nigeria-interviews/interview-with-rivers-angels-head-coach-edwin-edem-okon/193533 |dead-url=yes }}</ref> (tí wọ́n bí lọ́jọ́ kọkàndínlógún oṣù kẹwàá ọdún 1970<ref name="age">{{Cite web |url=http://www.savidnews.com/who-is-edwin-okon-find-out/ |title=WHO IS EDWIN OKON? FIND OUT |last=admin |date=4 September 2013 |website=Savidnews.com |access-date=10 October 2022 |archive-date=9 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209233039/http://www.savidnews.com/who-is-edwin-okon-find-out/ |dead-url=yes }}</ref>) jẹ́ akọ́nimọ̀ọ́gbá [[Ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù-obìnrin Rivers Angels]]. Wọ́n bí I ní [[Ìpínlẹ̀ Cross River]], Okon gba ìwé-ẹ̀rí akọ́nimọ̀ọ́gbá láti ilé-ẹ̀kọ́ eré-ìdárayá kan ni [[Ìpínlẹ̀ Èkó]].<ref name="age" /> Lẹ́yìn tí [[Kadiri Ikhana]], akọ́nimọ̀ọ́gbá àwọn ọkọ̀ agbábọ́ọ̀lù-bìnrin Nigeria kọ̀wé fipò sílẹ̀, nítorí tí wọ́n fìdírẹmi nínú ìdíje àwọn agbábọ́ọ̀lù-bìnrin àgbà ti ọdún 2012, [[2012 African Women's Championship]], wọ́n yàn Okon sípò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí akọ́nimọ̀ọ́gbá fìdíhẹẹ́ fún ọkọ̀ [[Super Falcons]] lọ́dún 2013.<ref name="interim">{{Cite web |url=http://www.goal.com/en-ng/news/4093/nigerian-football/2013/08/21/4201560/edwin-okon-appointed-super-falcons-caretaker-head-coach |title=Edwin Okon appointed [[Super Falcons]] caretaker head coach |last=Oludare |first=Shina |date=21 August 2013 |website=Goal.com}}</ref> Wọ́n gbaṣẹ́ náà lọ́wọ́ Okon nígbà tí ọkọ̀ [Super Falcons]] [[Nigeria]] kò lè tẹ̀ síwájú sí abala fìdírẹmi-o-kúrò [[2015 FIFA Women's World Cup]], tí àjọ [[Nigeria Football Federation]] sìn fi Christian Danjuma, Igbákejì rẹ̀ rọ́pò rẹ̀ ní ipò fìdíhẹẹ́.<ref>{{Cite web |url=http://pulse.ng/sports/football/edwin-okon-nff-fire-super-falcons-coach-id3919739.html |title=NFF fire Super Falcons coach |last=Dede |first=Steve |date=29 June 2015 |website=Pulse.ng |access-date=10 October 2022 |archive-date=26 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180626030619/http://www.pulse.ng/sports/football/edwin-okon-nff-fire-super-falcons-coach-id3919739.html |dead-url=yes }}</ref> == Àwọn àṣeyọrí rẹ̀== === àṣeyọrí abẹ́lé=== Gẹ́gẹ́ bí Akọ́nimọ̀ọ́gbá [[Rivers Angels F.C.]] ==== Ìdíje àgbábuta líìgì==== * Ipò kejì lọ́dún [[Nigeria Women Premier League]] lọ́dún – runners-up <ref>{{Cite web |url=http://www.futaa.com/news/women-super-six-delta-queens-face-rivers-for-final |title=Women Super Six: Delta Queens face Rivers for final |last=Asaolu |first=Tolu |date=27 November 2012 |website=futaa.com }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.futaa.com/news/delta-coach-slams-rivers-angels-counterpart |title=Delta coach slams Rivers Angels counterpart |last=Ologunro |first=Lukman |date=6 December 2012 |website=Futaa.com }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2013 [[Nigeria Women Premier League]] – iIpò kejì <ref>{{Cite web |url=https://www.supersport.com/football/nigeria/news/130719/Rivers_dream_for_double_intact?fb_comment_id=529157497138454_5272194#f1728392521aab |title=Rivers dream for double intact |last=Njoku |first=Humphrey |date=19 July 2013 |website=Supersport.com}}</ref> * [[2014 Nigeria Women Premier League]] – Ó gba ife-ẹ̀yẹ <ref>{{Cite web |url=http://www.goal.com/en-ng/news/4111/npfl/2014/11/27/6551141/rivers-angels-are-nigeria-women-league-champions |title=Rivers Angels are Nigeria women league champions |last=Ahmadu |first=Samuel |date=27 November 2014 |website=Goal.com}}</ref> * 2015 [[Nigeria Women Premier League]] – Ó gba ife-ẹ̀yẹ <ref>{{Cite web |url=http://www.allnigeriasoccer.com/read_news.php?nid=16106 |title=Women League Warns Rivers Angel Boss, Edwin Okon; Rewards Precious Edewor |last=admin |date=1 September 2015 |website=allnigeriasoccer.com}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.goal.com/en-ng/news/12072/nigeria-women/2015/11/06/17023072/rivers-angels-retain-nigeria-women-premier-league-title |title=Rivers Angels retain Nigeria Women Premier League title |last=Ahmadu |first=Samuel |date=6 November 2015 |website=Goal.com}}</ref> * [[2016 Nigeria Women Premier League]] – Ó gba ife-ẹ̀yẹ <ref>{{Cite news |url=https://dailypost.ng/2017/01/24/okon-excited-rivers-angels-clinch-third-consecutive-npwl-title/ |title=Okon excited after Rivers Angels clinch third consecutive NPWL title | date=24 January 2017 | newspaper=Daily Post | first=Ifreke | last=Inyang | accessdate=24 August 2019}}</ref> ==== Ìdíje Ife ==== * 2012 [[Nigeria Federation Cup (Women)|Federation Cup]] – Ó gba ife-ẹ̀yẹ <ref>{{Cite web |url=http://www.sl10.ng/news/articles/countries/Nigeria/sl10-takes-a-look-at-falconets-coach-edwin-okon/166366 |title=Celebrating Edwin Okon |last=admin |date=19 June 2014 |website=sl10.ng}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.thetidenewsonline.com/2013/09/18/rivers-angels-retire-federation-cup-trophy-enyimba-douses-wolves-ambition/ |title=Rivers Angels Retire Federation Cup Trophy …Enyimba Douses Wolves’ Ambition |last=admin |date=18 September 2013 |website=thetidenewsonline.com |access-date=10 October 2022 |archive-date=10 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221010072614/http://www.thetidenewsonline.com/2013/09/18/rivers-angels-retire-federation-cup-trophy-enyimba-douses-wolves-ambition/ |dead-url=yes }}</ref> * 2013 '''Nigeria Women Federation Cup''' – Ó gba ife-ẹ̀yẹ <ref>{{Cite web |url=http://theeagleonline.com.ng/rivers-angels-win-2013-federation-cup/ |title=Rivers Angels win 2013 Federation Cup |last=Adebowale |first=Segun |date=15 September 2013 |website=theeagleonline.com.ng}}</ref> * 2014 '':Nigeria Women Federation Cup''' – Ó gba ife-ẹ̀yẹ<ref>{{Cite web |url=http://www.goal.com/en-ng/news/5502/federation-cup/2014/11/25/6434441/oshoala-nwabuoku-attribute-rivers-angels-victory-to-hard |title=Oshoala, Nwabuoku attribute Rivers Angels victory to hard work |last=Ahmadu |first=Samuel |date=25 November 2014 |website=Goal.com}}</ref> * 2016 '''Nigeria Women Federation Cup''' – Ó gba ife-ẹ̀yẹ <ref>{{Cite web |url=http://www.futaa.com/news/fed-cup-we-deserve-to-win-okon |title=Fed Cup: We deserve to win- Okon |last=Asaolu |first=Tolu |date=13 September 2016 |website=futaa.com }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.vanguardngr.com/2016/09/federation-cup-rivers-angels-book-final-berth/ |title=Federation Cup: Rivers Angels book final berth |year=2016 |website=vanguardngr.com}}</ref> === Ìdíje pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn === * [[2012 FIFA U-20 Women's World Cup]] – ipò kẹẹ̀rin * [[2014 African Women's Championship]] – Ó gba ife-ẹ̀yẹ ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{Reflist}} ayhm9seulathnelhvdrk6tat8vuytkr Ofada rice 0 72928 639964 610913 2026-11-08T04:17:44Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639964 wikitext text/x-wiki [[Fáìlì:Ofada_rise_with_fried_plantain_and_beaf.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7c/Ofada_rise_with_fried_plantain_and_beaf.jpg/220px-Ofada_rise_with_fried_plantain_and_beaf.jpg|thumb| Iresi Ofada (oke apa ọtun) pẹlu ọgede didin ati ẹran malu]] [[Fáìlì:Ofada_Rice.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/Ofada_Rice.jpg/220px-Ofada_Rice.jpg|thumb|Iresi Ofada]] '''Ofada rice''' tàbí iresi Ofada jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ounjẹ [[Yoruba people|Yoruba]]. Ó jẹ́ orúkọ tí wón fún iresi ti wọ́n gbìn ní ìlú Ofada ni agbègbè Obafemi Owode [[Ìpínlẹ̀ Ogun]]. Kò kín se ìlú Ofada nìkan ni wọ́n ti ń gbin. Wọ́n ma ń gbin ni gúúsù apá ìwọ oòrùn Nàìjíríà sugbon orúkọ ìlú náà ni wọn fun.<ref name="tribuneonlineng.com">{{Cite web |date=2019-03-16 |title=Have you had a taste of Ofada rice? |url=https://tribuneonlineng.com/have-you-had-a-taste-of-ofada-rice/ |access-date=2022-04-07 |website=Tribune Online |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-04-07 |title=Ofada rice originated from my domain – Olu of Igbein |url=https://dailytrust.com/ofada-rice-originated-from-my-domain-olu-of-igbein |access-date=2022-06-01 |website=Daily Trust |language=en |archive-date=2022-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601142813/https://dailytrust.com/ofada-rice-originated-from-my-domain-olu-of-igbein |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-03-16 |title=Have you had a taste of Ofada rice? |url=https://tribuneonlineng.com/have-you-had-a-taste-of-ofada-rice/ |access-date=2022-06-01 |website=Tribune Online |language=en-GB}}</ref> Wọ́n fi iresi Ofada se ọ̀pọ̀lọpọ̀ oúnjẹ, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn oúnjẹ yìí sì jẹ́ asepo. Àwọn nkan míràn ti wón fi kún àwọn asepo yìí kí se láti Nàìjíríà tàbí Áfríkà. Wọn ń gbin iresi Ofada ní ilè olómí.<ref>{{Cite web |last=Udevi |first=Obiamaka Angela |date=2019-03-18 |title=Origin of Nigerian Foods: Ofada Rice • Connect Nigeria |url=https://articles.connectnigeria.com/origin-of-nigerian-foods-ofada-rice/ |access-date=2022-04-07 |website=Connect Nigeria |language=en-GB}}</ref> ==Àwon Ìtókasí== [[Ẹ̀ka:Àwọn ónjẹ]] 9ygf23pggl5esua0tpuczrhwswk2iej Ààlọ́ Ìjàpá, Àgbò àti Igbá 0 73014 640118 588957 2026-11-08T09:23:05Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640118 wikitext text/x-wiki Apààlọ́: Ààlọ́ o! Ègbè Ààlọ́: Ààlọ̀! Apààlọ́ : Ààlọ́ mi dá fìrìgbagbóò ó dálérí, Ìjàpá, tìrókò, ọkọ Yáńníbo, Tí ń lọ láárín ẹ̀pà, Tí ìpàkọ́ rẹ̀ ńhàn fìrìfìrì, O ní ọpẹ́lopẹ́ pé òun ga! Ní àtijọ́, ní ìlú Ìjàpá, igbá títà lowó lórí, àgbẹ̀ tí o bá gbin igbá ti di ọlọ́rọ̀. Ìjàpá wo ara rẹ̀ títí lọ́jọ́ kan pé òun náà yóò gbin igbá láti di àgbẹ̀ to lórúkọ láì ní ìmọ̀ nípa rẹ̀ nítorí pé ọmọdé n gbìn igbá àgbà ń gbìn igbá wọ́n sì ń rí towó ṣe<ref>https://yorubafolktales.wordpress.com/</ref>. Alábahun bá he ọkọ̀ àti àdá rẹ̀ ó di oko kan tí o jìnà sí abúlé rẹ̀. O ṣán oko tó tó yàrá kan ní títóbi. Ó gbin ìdí igbá kan síbẹ̀, kò jù bẹ́ẹ̀ lọ,Ó padà sí ilé. Ìjàpá kò padà lọ sí oko igbá náà mo títí ọdún fi yí po. Òun fi àwọn tó ń lọ sóko dápará. Nígbàtí ọdún jọ, onígbá nka'gbá wọ́n gbádùn, wọ́n náwó, Ìjàpá náà bá múra ọgbà oko lọ kí ó lọ kórè oko igbá re. Bí ó ṣe dé bẹ̀, ó ni Ha! ìwọ igbá burúkú yìí ẹyọ kan lóso, àwọn ẹgbẹ́ rẹ ń so ogún, wọ́n so ọgbọ́n. O ma kúkú yọ̀lẹ kò burú, okan náà tilẹ̀ tóbi dáadáa, ng o gbe o tà bẹ ó mú owó wa. Kí Ìjàpá bẹ̀rẹ̀ kí ó gbé ìgbá. Ìgbá ba sọ̀rọ̀: Igba: Ìjàpá o ṣé, mo mọ pé ọ̀lẹ ni mi gbogbo ẹgbẹ́ rẹ to gbin igbá ló ń roko mo, kí igbá wọn l'alaafia àti oúnjẹ gidi jẹ ṣùgbọ́n tí ẹ kò rí bẹ́ẹ̀.Èmi ni yìí láti ẹ̀ṣin to ti fi mí síbí ẹ̀ẹ̀mélòó lo bẹ̀ mí wo. O dé o fẹ́ kórè.<ref>https://ng.loozap.com/ads/akojopo-alo-ijapa-apa-kini/19079098.html{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Enu ya Ìjàpá nígbàtí igbá sọ̀rọ̀ ṣùgbọ́n síbẹ̀ síbẹ̀ o pinnu láti ta igbá náà ni wón igbá tó jẹ́ pé òun lòun gbin. Kí ó bẹ̀rẹ̀ gbé igbá, àfi gbáà igbá fò ó kan Ìjàpá ní kò, Ìjàpá ṣubú lulẹ̀ yakata. Kí o dìde máa sá lọ, igbá ba yi tẹ̀le gírígírí gírígírí, kítá kita, Ìjàpá bá ń ké ẹ gbà mí lọ́wọ́ igbá, ó forin s' enu pé <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://dokumen.tips/documents/akojopo-alo-ijapa-babalola.html/ |access-date=2023-04-26 |archive-date=2023-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230426141841/https://dokumen.tips/documents/akojopo-alo-ijapa-babalola.html/ |dead-url=yes}}</ref> ==Orin Ààlọ́== Igbá nl'Ahun Teregúngún màjàgúngún tere Igbá o lọ́wọ́ Teregúngún màjàgúngún tere Igbá o lẹsẹ̀ Teregúngún màjàgúngún tere (Èémeji) Gbogbo eranko tó pàdé lónà ló fi se ẹlẹ́yà àyàfi àgbò nìkan ló ran Ìjàpá lọ́wọ́ láti bá kan Igbá pa. Àgbò se bẹ́ẹ̀, ó kan igbá pa, tí ó sì fọ́ sí wẹ́lẹ́. Ìjápá kó lára àkúfọ́ igbá fún Àgbò sùgbọ́n àgbo kojale pé òun kò fẹ́. <ref>https://www.scribd.com/book/325976572/Yoruba-Folk-Tales</ref>. ==Ẹ̀kọ́ Ààlọ́ == Ààlọ́ yìí kó wá pé: ká má máa ṣe ọ̀lẹ àti wípé ohun tí a bá gbìn là ó kà. ==Àwọn Ìtọ́kasí== l85rt6628koocx6230q5nkqvkg9mf6i Ààlọ́ Ìjàpá , Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ àti Adìẹ 0 73029 640119 588958 2026-11-08T09:23:16Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640119 wikitext text/x-wiki Apààlọ́ :Ààlọ́ o! Agbe Ààlọ́ :Ààlọ̀! Apààlọ́ : Ààlọ́ mí dá gbà-á, ó dá gbò-ó, ó dá fìrìgbagbóò, o dálérí Ìjàpá tí ó fi ogbe orí Àkùkọ fún Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ jẹ. Nígbà láíláí Ìjàpá àti Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ jẹ́ ọ̀rẹ́ kòríkòsùn, àwọn ẹranko kéékèèké ni Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ máa ń jẹ, Ìjàpá a máa bá àwọn ẹranko náà ṣeré láti tàn wọ́n lọ fún Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ láti pajẹ, a sì tún máa gbèjà Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ lọ́wọ́ àwọn ẹranko yókù. Ṣùgbọ́n gbogbo ìgbà tí Ìjàpá bá tan Àkùkọ lọ sọ́dọ̀ Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ ni Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ máa n sá fun Àkùkọ. Àkùkọ kò fura pé Ìjàpá fẹ́ se òun ní ìjàmbá ni. Ìjàpá ṣe ìbéèrè lọ́wọ́ Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ ìdí tí ó fi ń sá fún Àkókò, Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ daa lóhùn pé iná orí Àkùkọ ni òun sa fún, pé ó lè jọ oun. Ìjàpá jẹ́ kó yé Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ pé kí ṣe iná, ẹran jọ̀bọ̀jọbọ ni, Ọlọ́run ló dá a pẹ̀lú rẹ̀ kí o le dá bò bò ó lọ́wọ́ ọ̀tá. Ìjàpá ní kí Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ wá kí àwọn lọ sílé Àkùkọ lálé kí ó le rí ìdánilójú nítorípé Àkùkọ má n tètè sùn bẹ́ẹ̀ni yóò sì tètè jí kí o le kéde fún àwọn ènìyàn pé ilé ti mọ́. Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ gbà láti tẹ́lé Ìjàpá lọ sí ilé Àkùkọ, Ìjàpá di ogbe orí Àkùkọ mú, ó sì kí Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ láyà pé kí ó wá di imú, tí o sì rí pé ẹran ni ogbe orí Adìe kì í ṣe iná. Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ já ogbe náà sẹ́nu, o dùn mọ́ ọn lẹ́nu, Adìẹ ta jí ẹ̀jẹ̀ ń dà lórí re; bẹ́ẹ̀ni ó feré gé e Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ sì gbá tẹ̀le, bẹ́ẹ̀ ladìẹ ń fò diẹ̀ díẹ̀, tó fìyẹ́ ńgbá lẹ̀ gẹẹrẹ, ló ń ké́ pé: Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀, kí lorí? Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀, kí lorí? Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀, kí lorí? Báyì ni Adìẹ sá títí dé ahéré àgbẹ̀ kan. Àgbẹ̀ náà ló gba Adìẹ sílẹ̀ lọ́wọ́ kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀. Láti ìgbàyí ni Àgbẹ̀ ti n ́ sin Adìẹ, ti Adìẹ ti di èrò ilé, Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ sì dì ọ̀tá Adìẹ di òní; bẹ́ẹ̀ ni Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ sì kúndùn Adìẹ. ==Ẹ̀kọ́ Ààlọ́ == Àlọ́ yí kọ́ wa pé" Ẹ̀hìnkùlè lọ̀tá wà, ilé laseni ńgbé." Ìjàpá tó jẹ́ òrẹ́ Àkùko ló fi ogbe orí rẹ̀ fún Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ jẹ. Nítorínáà, ẹ jẹ́ ká sóra fún ọ̀rẹ́ amọniseni, ọ̀rẹ́ ní pa ni, ọ̀rẹ́ ni la ni. ==Àwọn Ìtọ́kasí == https://web.archive.org/web/20230426132030/https://dokumen.tips/documents/akojopo-alo-ijapa-babalola. https://ng.loozap.com/ads/akojopo-alo-ijapa-apa-kini/19079098{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ssm0rnglluy6kv84c12g4k35gvlmge7 Mahershala Ali 0 73120 639913 605343 2026-11-08T02:22:39Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639913 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Mahershala Ali|image=Mahershala Ali by Gage Skidmore (cropped).jpg|caption=Ali at the 2019 [[San Diego Comic-Con]]|birthname=Mahershalalhashbaz Gilmore|birth_date={{Birth date and age|1974|2|16}}|birth_place=[[Oakland, California]], U.S.<ref>{{cite web|last=Viera|first=Bene|url=https://www.gq.com/story/mahershala-ali-interview|title=Mahershala Ali Quit House of Cards and Became Marvel's New Villain|publisher=GQ|date=August 15, 2016|access-date=July 12, 2020}}</ref>|othername=Mahershala Karim-Ali,<br>Hershal Gilmore|education=[[Saint Mary's College of California|Saint Mary's College, California]] ([[Bachelor of Arts|BA]]) <br /> [[New York University]] ([[Master of Fine Arts|MFA]])|occupation=Actor|yearsactive=2001–present|spouse={{marriage|Amatus Sami-Karim|2013}}|children=1|awards=[[List of awards and nominations received by Mahershala Ali|Full list]]}}'''Mahershala Ali''' ({{IPAc-en|m|ə|ˈ|h|ɜr|ʃ|ə|l|ə}}; tí orúkọ àbísọ rẹ̀ ń jẹ́ '''Mahershalalhashbaz Gilmore''', tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kejì, ọdún 1974) jẹ́ òṣèrékùnrin láti [[Orílẹ̀ èdè America|orílẹ̀-èdè Amerika]]. Ó ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì-ẹ̀yẹ bíi [[Academy Awards]] méjì, Golden Globe Award àti Primetime Emmy Award. Ìwé ìròyìn ''Times'' to orúkọ rẹ̀ pọ̀ mó àwọn ọgọ́rùn-ún ènìyàn tó lọ́á jù lọ ní àgbááyé, ní ọdún 2019,<ref name="Time100">{{cite magazine|first=Octavia|last=Spencer|title=Mahershala Ali|url=http://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567869/mahershala-ali/|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=April 17, 2019|access-date=April 17, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240203235404/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567869/mahershala-ali/|archivedate=February 3, 2024|deadurl=yes}}</ref> àti 2020, ''[[The New York Times]]'' fi sípò karùn-úndínlọ́gbọ̀n lára àọn òṣèré tó lọ́lá jù lọ.<ref>{{cite news|last1=Dargis|first1=Manohla|first2=A.O.|last2=Scott|title=The 25 greatest actors of the 21st century (so far)|work=[[The New York Times]]|date=November 25, 2020|url=https://www.nytimes.com/interactive/2020/movies/greatest-actors-actresses.html|access-date=December 4, 2020}}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Wọ́n bí Ali ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kejì, ọdún 1974, sí [[Oakland, California]].<ref>{{cite web|last=Gutthman|first=Edward|url=http://www.oaklandmagazine.com/December-2018/Mahershala-Ali-Talks-About-Life-After-Oscar/|title=Mahershala Ali Talks About Life After Oscar the son of Phillip Gilmore|work=Oakland Magazine|date=December 5, 2018|access-date=July 12, 2020|archive-date=July 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715181231/http://www.oaklandmagazine.com/December-2018/Mahershala-Ali-Talks-About-Life-After-Oscar/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|last=Gentile|first=Dan|url=https://www.sfgate.com/movies/article/Mahershala-Ali-HBO-We-Are-The-Dream-BART-15050962.php|title=Mahershala Ali talks BART, his favorite Bay Area restaurant and new Oakland film|newspaper=San Francisco Chronicle|date=February 12, 2020|access-date=July 12, 2020}}</ref> Ó jẹ́ ọmọ Willicia Goines (tí wọ́n bí ní ọdún 1957) àti Phillip Gilmore (tí wọ́n bí ní ọdún 1956 tó sì di olóògbé ní ọdún 1994).<ref name="hollywoodreporter20170215">{{cite news|last1=Galloway|first1=Stephen|title='Moonlight' Breakout Mahershala Ali in His Own Words: A Personal Journey From Childhood Upheaval to Spiritual Awakening|url=https://www.hollywoodreporter.com/features/moonlight-breakout-mahershala-ali-his-own-words-a-personal-journey-childhood-upheaval-spiri|access-date=April 29, 2019|work=The Hollywood Reporter|date=February 15, 2017|language=en}}</ref> Wọ́n tọ́ ọ lọ́nà onígbàgbọ́ ní Hayward, California. Ìyá rẹ̀ tó jẹ́ òjíṣẹ́ Olúwa ní ìjọ Baptist ló tọ́ ọ dàgbà.<ref name="smc">{{cite web|last=Ali|first=Mahershala|date=October 22, 2011|url=http://www.stmarys-ca.edu/mahershala-ali-96|title=Mahershala Ali ('96)|publisher=[[Saint Mary's College of California]]|access-date=December 14, 2016|archive-date=March 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302104605/https://www.stmarys-ca.edu/mahershala-ali-96|dead-url=yes}}</ref><ref name="gq">{{cite web|last1=Viera|first1=Bené|title=Mahershala Ali Quit House of Cards and Became Marvel's New Villain|url=https://www.gq.com/story/mahershala-ali-interview|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170106125801/http://www.gq.com/story/mahershala-ali-interview|archive-date=January 6, 2017|access-date=January 6, 2017|website=[[GQ]]|date=August 15, 2016}}</ref><ref name="hollywoodreporter20170215" /> Bàbá rè jẹ́ eléré orí-ìtàgé tó ti farahàn nínú eré Broadway.<ref name="gq" /><ref name="hollywoodreporter20170215" /> Maher-shalal-hash-baz jẹ́ orúkọ ọmọ kejì tí wòlíì Isaiah bí (a lè rí èyí nínú Bíbélì, nínú ìwé Isaiah, orí kẹjọ).<ref name="hollywoodreporter20170215" /> Ilé-ìwé St. Mary's College of California (SMC) ní Moraga, California ni ó lọ, ó sì kẹ́kọ̀ọ́ gboyè lọ́dún 1996 pẹ̀lú ìwé-èrí nínú mass communication.<ref name="smc" /> Ó wọ ilé-ìwé náà pẹ̀lú ètò ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ ti àwọn oní basketball, ó sì ń gba bọ́ọ̀lù náà lábẹ́ orúkọ "'''Hershal Gilmore'''" .<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/espn/status/1099857708893831168|title=Before becoming a two-time #Oscars winner, Mahershala Ali (then Gilmore) played D-I basketball at St. Mary's from 1992-96. (via @TheUndefeated, @WCCsports)pic.twitter.com/MhHWPiY9aF|last=ESPN|date=February 24, 2019|access-date=April 29, 2019}}</ref> == Iṣẹ́ rẹ̀ == === Gẹ́gé bí òṣèré === [[Fáìlì:MahershalalhashbazAliCCJuly07.jpg|thumb|Ali at the 2010 [[San Diego Comic-Con]]]] Gbogbo ènìyàn mọ Ali pẹ̀lú àpètán orúkọ rẹ̀ Mahershalalhashbaz Ali, ó lo èyí láti ọdún 2001 títí wọ ọdún 2010, nígbà tí ó bẹ̀rẹ̀ sí ní lo Mahershala Ali.<ref name="smc" /><ref name="gettingstarted">{{cite journal|last=Desta|first=Yohana|date=October 20, 2016|url=http://www.vanityfair.com/hollywood/2016/10/mahershala-ali-moonlight-luke-cage|title=Mahershala Ali Is Everywhere—and He's Only Getting Started|journal=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|access-date=December 14, 2016}}</ref> Àwọn ènìyàn tún mọ̀ ọ́ látàrí èdá-ìtàn tó ṣe gégé bíi Remy Danton nínú eré [[Netflix]] tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ ''House of Cards'', ó tún ṣe Cornell Stokes nínú ''Marvel's Luke Cage'', ó ṣe Colonel Boggs nínú ''The Hunger Games: Mockingjay – Part 1'' àti ''The Hunger Games: Mockingjay – Part 2'' àti Tizzy nínú fíìmù 2008 ''The Curious Case of Benjamin Button'', tó jẹ́ eré àkọ́kọ́ rẹ̀. Àwọn eré mìí ràn tó ti ṣe ni ''Predators'', ''The Place Beyond the Pines'', ''Free State of Jones'', ''Hidden Figures''. Ó ti gba àwọn àmì-èyẹ Academy Award for Best Supporting Actor, SAG Award àti Critics' Choice Award àti BAFTA Award. Níbi 89th Academy Awards, òun ni mùsùlùmí àkọ́kọ́ tó gba àmì-ẹ̀ye Oscar.<ref name=":0">{{cite news|last1=Crum|first1=Maddie|title=Mahershala Ali Becomes The First Muslim Actor To Win An Oscar|url=http://www.huffingtonpost.com/entry/mahershala-ali-becomes-the-first-muslim-actor-to-win-an-oscar_us_58b3866fe4b060480e0905d3|access-date=February 27, 2017|work=The Huffington Post|date=February 26, 2017}}</ref>[[Fáìlì:Mahershala_Ali_(29953410761).jpg|thumb|Ali at the [[2016 Toronto International Film Festival]]]] === Gẹ́gẹ́ bí olórin === Ali darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ olórin Bay Area recording label ní ọdún 2000.Orúkọ rẹ̀ sì ni '''Prince Ali'''.<ref>{{cite magazine|url=http://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/7702308/moonlight-oscar-winner-mahershala-ali-rapper-videoa|title='Moonlight' Oscar-Winner Mahershala Ali Used to Be a Rapper|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> Ní ọdún 2006, ó gbé orin àkọ́kọ́ rẹ̀ jáde, tí ń ṣe ''Corner Ensemble'', lẹ́yìn náà, ó gbé orin mìíràn jáde bíi ''Curb Side Service'' ní ọdún 2007.<ref>{{cite web|url=http://hiphopdx.com/news/id.42527/title.tajai-of-souls-of-mischief-talks-mahershala-alis-days-as-a-rapper-signed-to-hiero-imperium|title=Tajai Of Souls Of Mischief Talks Mahershala Ali's Days As A Rapper Signed To Hiero Imperium|work=HipHopDX|date=February 28, 2017|access-date=March 1, 2017|archive-date=February 28, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170228194723/http://hiphopdx.com/news/id.42527/title.tajai-of-souls-of-mischief-talks-mahershala-alis-days-as-a-rapper-signed-to-hiero-imperium|dead-url=yes}}</ref> == Àtòjọ orin rẹ̀ == === Studio albums === * ''Corner Ensemble'' (2006) * ''Curb Side Service'' (2007) == Àtòjọ àwọn fíìmù rè == === Fíìmù agbéléwò === {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role ! class="unsortable" |Notes |- |2003 |''Making Revolution'' |Mac Laslow | |- | rowspan="2" |2008 |''Umi's Heart'' |Ezra |Short film |- |''{{sortname|The|Curious Case of Benjamin Button|The Curious Case of Benjamin Button (film)}}'' |Tizzy Weathers | |- |2009 |''[[Crossing Over (film)|Crossing Over]]'' |Detective Strickland | |- | rowspan="2" |2010 |''[[Predators (film)|Predators]]'' | rowspan="2" |Mombasa | |- |''Predators: Moments of Extraction'' |Voice role; animated short film |- |2012 |''{{sortname|The|Place Beyond the Pines}}'' |Kofi Kancam | |- |2013 |''[[Go for Sisters]]'' |Dez | |- | rowspan="2" |2014 |''[[Supremacy (film)|Supremacy]]'' |Deputy Rivers | |- |''{{sortname|The|Hunger Games: Mockingjay – Part 1}}'' | rowspan="2" |[[List of The Hunger Games characters#Boggs|Boggs]] | |- |2015 |''{{sortname|The|Hunger Games: Mockingjay – Part 2}}'' | |- | rowspan="6" |2016 |''[[Kicks (film)|Kicks]]'' |Marlon | |- |''Gubagude Ko'' |Ochoro |Short film |- |''[[Free State of Jones (film)|Free State of Jones]]'' |Moses Washington | |- |''[[The Realest Real]]'' |The Minister |Short film |- |''[[Moonlight (2016 film)|Moonlight]]'' |Juan |[[Academy Award for Best Supporting Actor]] |- |''[[Hidden Figures]]'' |Jim Johnson | |- |2017 |''[[Roxanne Roxanne]]'' |Cross | |- | rowspan="2" |2018 |''[[Green Book (film)|Green Book]]'' |[[Don Shirley]] |[[Academy Award for Best Supporting Actor]] |- |''[[Spider-Man: Into the Spider-Verse]]'' |[[Prowler (Marvel Comics)|Aaron Davis / Prowler]] |Voice role; animated film |- |2019 |''[[Alita: Battle Angel]]'' |Vector | |- | rowspan="2" |2021 |''[[Eternals (film)|Eternals]]'' |[[Blade (Marvel Cinematic Universe)|Eric Cross Brooks / Blade]] |Uncredited voice cameo in [[post-credits scene]] |- |''[[Swan Song (2021 Benjamin Cleary film)|Swan Song]]'' |Cameron/Jack |Also producer |- |2023 | style="background:#FFFFCC;" |''[[Leave the World Behind (film)|Leave the World Behind]]'' {{dagger}} |G.H. |Filming |- |TBA | style="background:#FFFFCC;" |''[[Wildwood (film)|Wildwood]]'' {{dagger}} |TBA |Filming |} === Orí ẹ̀rò-amóhùn-máwòrán === {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role ! class="unsortable" |Notes |- |2001–2002 |''[[Crossing Jordan]]'' |Dr. Trey Sanders |19 episodes |- | rowspan="2" |2002 |''[[Haunted (2002 TV series)|Haunted]]'' |Alex Dalcour |Episode: "Abby" |- |''[[NYPD Blue]]'' |Rashard Coleman |Episode: "Das Boots" |- | rowspan="2" |2003 |''[[CSI: Crime Scene Investigation]]'' |Tombs' Security Guard |Episode: "Lucky Strike" |- |''{{sortname|The|Handler|The Handler (TV series)}}''| {{n/a}} |Episode: "Big Stones" |- |2003–2004 |''[[Threat Matrix]]'' |Jelani Harper |15 episodes |- |2004–2007 |''{{sortname|The|4400}}'' |[[List of The 4400 characters#Richard Tyler|Richard Tyler]] |28 episodes |- | rowspan="2" |2009 |''[[Lie to Me]]'' |Det. Don Hughes |Episode: "Do No Harm" |- |''[[Law & Order: Special Victims Unit]]'' |Mark Foster |Episode: "Unstable" |- | rowspan="2" |2010 |''[[The Wronged Man]]'' |Calvin Willis |Television film |- |''[[All Signs of Death]]'' |Gabe |Unsold TV pilot |- |2011 |''[[Lights Out (2011 TV series)|Lights Out]]'' |Death Row Reynolds |Unaired pilot |- | rowspan="2" |2011–2012 |''[[Treme (TV series)|Treme]]'' |Anthony King |6 episodes |- |''[[Alphas]]'' |[[List of Alphas characters#Recurring Federal Agent characters|Nathan Clay]] |12 episodes |- |2012 |''[[Alcatraz (TV series)|Alcatraz]]'' |Clarence Montgomery |Episode: "Clarence Montgomery" |- |2013–2016 |''[[House of Cards (American TV series)|House of Cards]]'' |[[List of House of Cards characters#Remy Danton|Remy Danton]] |33 episodes |- |2016 |''[[Luke Cage (TV series)|Luke Cage]]'' |[[Cornell Stokes (Marvel Cinematic Universe)|Cornell "Cottonmouth" Stokes]] |6 episodes |- |2017 |''[[Comrade Detective]]'' |Coach (voice) |Episode: "Two Films for One Ticket" |- |2018 |''[[Room 104]]'' |Franco |Episode: "Shark" |- |2019 |''[[True Detective]]'' |[[Wayne Hays (True Detective)|Detective Wayne Hays]] |8 episodes |- | rowspan="2" |2020 |''[[Race for the White House]]'' |Narrator |6 episodes |- |''[[Ramy (TV series)|Ramy]]'' |Sheikh Ali Malik |6 episodes |- |2021 |''[[Invincible (TV series)|Invincible]]'' |Titan (voice) |2 episodes |} === Géèmù orí-fọ́nrán === {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role ! class="unsortable" |Notes |- |2017 |[[Madden 18]]: Longshot |Cutter Wade |{{citation needed|date=September 2021}} |} == Àwọn ìtọ́kasí == {{reflist}} 24sobxas29z77brg8vy48qubo37u8g9 Henry Townsend (missionary) 0 73172 639837 590154 2026-11-07T22:57:37Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639837 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=January 2021}} [[Fáìlì:Henrytownsend2newpic-4.jpg|thumb|Àwòrán Henry Townsend]] '''Henry Townsend''' (tí a bí ní ọdún 1815, tí ó sì kú ní ọdún 1886) jẹ́ ajíǹhere ti ìjọ Anglican ní orílè-èdè [[Nàìjíríà]]. Wọ́n fi àmì-òróró yàn án ní ìlú [[England]], ní ọdún 1842. Ọdún kan náà ni Townsend lọ sí [[Sierra Leone]]. Lẹ́yìn tí ó ṣiṣẹ́ níbè fún oṣù díẹ̀, wọ́n gbe lọ sí ilẹ̀ [[Yoruba]].<ref name="RAMM 2022">{{cite web|title=Henry Townsend (1820-1885)|website=RAMM|date=2022-05-20|url=https://rammuseum.org.uk/collections/collectors/henry-townsend/|access-date=2023-02-03|archive-date=3 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203123854/https://rammuseum.org.uk/collections/collectors/henry-townsend/|dead-url=yes}}</ref> == Iṣẹ́ rẹ̀ == Láti ọdún 1846 wọ ọdún 1867, ìlú [[Abẹ́òkúta]] ni wọ́n ti ń ṣe iṣẹ́ ìránṣẹ́ wọn. [[Thomas Birch Freeman]] ni aláwọ̀ funfun àkọ́kọ́ tó wọ ilẹ̀ Abẹ́òkuta. Ó dé síbẹ̀ ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kejìlá, ọdún 1843. NÍgbà tí ó dé sí ilè [[Badagry]] ní ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù kejìlá, ó ṣalábàápàdé òjíṣẹ́ Ọlọ́run Henry Townsend, wọ́n sì jọ ṣàjọyọ̀ ọdún Kérésì. Ní ìbámu pẹ̀lú ohun tí Ajisafe sọ, Townsend ni aláwò-funfun àkọ́kọ́ tó kọ́kọ́ wọ ilè Abẹ́òkuta ní ọjọ́ kẹrin oṣù kìíní, ọdún 1843, tí wọ́n sì fun ní ìgbàlejò ńlá (Ajisafe 1924: 85). Látàri ṣíṣe iṣẹ́ pọ̀ pẹ̀lú [[Samuel Ajayi Crowther|Samuel Crowther]], tó jé ọmọ [[Yoruba]] àti ajíhìnrere ní ìjọ Aguda, Townsend kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ orin inú ìwé ní Yorùbá. Láti ọdún 1871 wọ ọdún 1872, Henry àti Mrs Townsend jẹ́ ọ̀gá ilé-ìwé àgbà fún ilé-ìwé CMS Female Institution ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó]], Nàìjíríà. Henry Townsend fẹ̀hìntì ní ọdún 1876.<ref name="The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News 2019">{{cite web|title=Henry Townsend: A visionary leader - Nigeria and World News|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|date=2019-12-08|url=https://guardian.ng/sunday-magazine/henry-townsend-a-visionary-leader/|access-date=2023-02-03|archive-date=3 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203123852/https://guardian.ng/sunday-magazine/henry-townsend-a-visionary-leader/|dead-url=yes}}</ref> Henry Townsend ṣe àtẹ̀jáde [[Ìwéìròyìn|ìwé-ìròyìn]] Yorùbá ní ọdún 1859. Èyí ni ó bí iṣẹ́ atẹ̀ròyìn jáde ní orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]], òun sì ni ìwé-ìròyìn elédè méjì àkọ́kọ́. Ó lo ọdún méjọ kó tó kú. == Àwọn ìtọ́kasí == gal76hp9barovipb5xwqp1jz6jdvhlp Richard Brooks 0 73189 640010 633321 2026-11-08T06:03:12Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640010 wikitext text/x-wiki {{Other people}}{{Short description|American screenwriter, film director and producer (1912–1992)}}{{more citations needed|date=September 2019}} {{Use American English|date=June 2021}} {{Use mdy dates|date=June 2021}}{{Infobox person|name=Richard Brooks|birth_name=Reuben Sax|image=RichardBrooks45.JPG|caption=Brooks in 1986|birth_date=May 18, 1912|birth_place=[[Philadelphia]], [[Pennsylvania]], U.S.|death_date={{Death date and age|1992|3|11|1912|5|18}}|death_place=[[Studio City, Los Angeles, California]], U.S.|occupation={{flatlist| * Film director * screenwriter * producer * novelist }}|spouse={{marriage|[[Jean Brooks]]<br />|1941|1944|end=div}}<br />{{marriage|Harriette Levin<br />|1946|1957|end=div}}<br />{{marriage|[[Jean Simmons]]<br />|1960|1980|end=div}}|children=1}}'''Richard Brooks''' (May 18, 1912 – March 11, 1992) ó jẹ́ àkọ̀wé ẹ̀ro Alagbátà ti American, òlùdarí fiimu,nkòwé àti aṣagbejade fiimu. Wọ́n yan fún oscars mẹ́jò nìdí isẹ rẹ́rwọ́n mọ s r ''[[Blackboard Jungle]]'' (1955), ''[[Cat on a Hot Tin Roof (1958 film)|Cat on a Hot Tin Roof]]'' (1958), ''[[Elmer Gantry (film)|Elmer Gantry]]'' (1960; for which he won the [[Academy Award for Best Adapted Screenplay]]), ''[[In Cold Blood (film)|In Cold Blood]]'' (1967) and ''[[Looking for Mr. Goodbar (film)|Looking for Mr. Goodbar]]'' (1977). Brory,<ref name="Daniel">{{cite book|last=Daniel|first=Douglass K.|title=Tough As Nails|year=2011|publisher=The University of Wisconsin PressMadison,WI|location=Madison, WI|isbn=978-0-299-25124-6|pages=12|url=http://twentyfourframes.wordpress.com/2011/03/25/interview-with-author-douglass-k-daniel/}}</ref> [[Mayer Sulzberger Junior High School]]<ref name="Ancestry.com">{{cite web|title=All results for Reuben Sax|url=http://search.ancestry.com/cgi-bin/sse.dll?cj=1&srchb=r&gss=affiliate&rank=1&gl=allgs&gspl=41%2cPennsylvania&pcc=2&prox=1&gsln=Sax&gsfn=Reuben&netid=cj&o_xid=0001231185&o_lid=0001231185&o_sch=Affiliate+External|publisher=Ancestry.com|access-date=January 5, 2013}}</ref>[[West Philadelphia High School|l]]<ref name="NNDB">{{cite web|title=Richard Brooks|url=http://www.nndb.com/people/534/000032438/|publisher=Solvent Communications|access-date=January 5, 2013}}</ref> g the name Richard Brooks professionally. He changed his name legally in 1943. joined the staff of the ''Atlantic City Press-Union.'' He moved to New York to work for the ''[[New York World-Telegram|World-Telegram]];'' shortly afterward he took a job with radio station [[WBBR|WNEW]] for a larger paycheck. As a newsman for the station, he reported and read stories on the air and provided commentary. he film industry. He also may have been trying to escape a marriage; a legal document indicates he was married at least part of the time he lived in New York. contributed to a few films and wrote two screenplays for the popular actress [[Maria Montez]], known as the "Queen of Technicolor.[[United States Marine Corps|e Corps]] in 1943 during World War II. Brooks never served overseas during the war, instead working in the Marine Corps film unit at Quantico, Virginia, and at times at Camp Pendleton, California. In his two years in uniform he learned more about the basics of filmmaking, including writing and editing documentaries. He also found time to write a novel, ''The Brick Foxhole,'' a searing portrait of some stateside soldiers who were tainted by religious and racial bigotry, and opposed to homosexuals. In 1944 he divorced his wife, then known in films as Jean Brooks. Later he said he had been a self-centered husband and unsuitable for what she needed. His book was published in 1945 to favorable reviews. It was adapted as the film ''[[Crossfire (film)|Crossfire]]'' (1947) with the homosexual element removed. It was the first major Hollywood film to deal with [[anti-Semitism]], receiving an Oscar nomination. The novel drew the attention of indepe[[Mark Hellinger]], who hired Brooks as a screenwriter after he left the Marines. Working for Hellinger brought Brooks back to the film industry and led to a long friendship with actor [[Humphrey Bogart]], a close friend of the producer. Brooks provided an uncredited screen story for ''[[The Killers (1946 film)|The Killers]]'' (1946), which introduced actor [[Burt Lancaster]]. He wrote the scripts for two other Hellinger films, notably ''[[Brute Force (1947 film)|Brute Force]]'' (1947), also starring Lancaster. After Hellinger died suddenly in 1947, Brooks wrote screenplays for three [[Warner Brothers]] films, including ''[[Key Largo (film)|Key Largo]]'' (1948), starring Bogart and wife [[Lauren Bacall]] and directed and co-written by [[John Huston]], another Brooks mentor. Huston and Brooks had both worked together previously in the uncredited rewrite for ''The Killers'', and Huston would be the only co-writer Brooks ever had.<ref name="Daniel" /> While filming ''Key Largo'', Huston allowed Brooks to be on the ''Key Largo'' set during shooting, so that he could learn more about directing a Hollywood film. Brooks wrote two more novels shortly after the war, ''The Boiling Point'' (1948) and ''The Producer'' (1951), a thinly disguised portrait of Mark Hellinger. It may also have contained autobiographical elements about Brooks. In 1946 he married again, to Harriette Levin, who had no apparent connection to the film industry. Their marriage lasted until 1957, when she sought a default divorce. == Writing and directing at MGM ==<!-- Deleted image removed: [[File:Richard Brooks on set with typewriter.jpg|thumb|right|RB typing on set script changes]] --> Success as a screenwriter with Hellinger and Warner Brothers led Brooks to a contract with [[MGM]] and the promise of a chance to direct. He wrote two screenplays for the studio before he was given the opportunity. His first film as writer and director, ''[[Crisis (1950 film)|Crisis]]'' (1950), starred [[Cary Grant]] as a brain surgeon forced to save the life of a South American dictator, played by [[José Ferrer]]. His second film, ''[[The Light Touch]]'' (1951), an art-theft [[Heist film|caper film]] starring [[Stewart Granger]], was shot in Italy. Brooks recounted useful advice he received just before his directorial debut from cinematographer [[Karl Freund]] while speaking at the [[American Film Institute]]. Freund gave Brooks reels of 16mm film, calling them "Lesson Number One." When Brooks watched the reels at home, he saw that they were pornography. The next day, Freund explained: "I produced them. My pictures, 1922. Many times you will be wondering, do you put the camera here, or up here, or down here? Maybe you make the scene a little bigger, or a little smaller. Lesson Number One. Get to the fucking point."<ref>Basinger, Jeanine & Wasson, Sam, Hollywood: The Oral History, Harper, 2022, pg 332-333</ref> Brooks came into his own when he directed an original screenplay, ''[[Deadline – U.S.A.]]'' (1952), for [[20th Century-Fox]], starring his friend Humphrey Bogart. Based on the closing of the ''[[New York World]]'', the film was part [[Gangster film|gangster picture]], part newspaper drama. At its core was an issue Brooks cared about: the consolidation of the newspaper industry and its effect on the diversity of voices in the press. The film remains one of the more highly regarded dramas about American newspapers. Brooks directed four more films before achieving an unqualified hit with ''[[Blackboard Jungle]]'' (1955) starring [[Glenn Ford]]. Based on a best-seller by [[Evan Hunter]], tahe film was shocking for its time in its presentation of juvenile delinquency. It also offered a career-making supporting role for black actor, [[Sidney Poitier]], and early roles for actors [[Vic Morrow]], [[Jamie Farr]] and [[Paul Mazursky]]. Brooks chose to begin and end the film with the song "[[Rock Around the Clock]]", bringing [[rock 'n' roll]] to a major Hollywood production for the first time and sparking a No. 1 hit for [[Bill Haley and the Comets]]. ''Blackboard Jungle'' was nominated for an Oscar for its screenplay, and was MGM's top moneymaker that year. [[Fáìlì:Richard_Brooks_on_set_set_at_MGM_Studios_in_the_50's.jpg|right|thumb|Richard Brooks on set at MGM studios, 1950's]] In 1955, Brooks was one of four American [[auteur]] filmmakers named as "rebels" by the French magazine ''[[Cahiers du Cinéma]].''<ref name="Thomson">{{cite journal|last=Thomson|first=David|title=Iconoclast/Robert Aldrich: Going for Broke|journal=DGA Quarterly|year=2010|issue=Spring|pages=56|url=http://www.dga.org/Craft/DGAQ/All-Articles/1001-Spring-2010/Profile-Robert-Aldrich.aspx|access-date=July 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131024151848/http://www.dga.org/Craft/DGAQ/All-Articles/1001-Spring-2010/Profile-Robert-Aldrich.aspx|archivedate=October 24, 2013|deadurl=yes}}</ref> Box-office success was what gave the writer/director more freedom at MGM, but Brooks also recognized that he would never have complete control of his films while under contract. He determined to avoid writing original screenplays and focused on adaptations of best-sellers or classic novels. He later noted that adapting a novel gave him a head start on developing the story structure required for a screenplay. He spent the rest of the decade at MGM, where his most notable film was an adaptation of [[Tennessee Williams]]'s sexually charged play ''[[Cat on a Hot Tin Roof (1958 film)|Cat on a Hot Tin Roof]]'' (1958). A huge hit for MGM – it drew more money and a larger audience than any other film Brooks ever directed – the film revived the career of [[Elizabeth Taylor]] and made a star of [[Paul Newman]]. It brought Brooks his first Oscar nomination for directing and the first Best Picture nomination in his directorial career. == Independent writer-producer-director == Brooks spent the last third of his film career working in relative independence. In 1958, he signed a non-exclusive, seven-year writer-director deal with [[Columbia Pictures]] that was to earn him over $1 million.<ref>{{cite magazine|title=Inside Stuff – Pictures|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=November 26, 1958|page=18|url=http://www.archive.org/stream/variety212-1958-11#page/n245/mode/1up|access-date=July 7, 2019|via=[[Archive.org]]}}</ref> He followed the success of ''Cat on a Hot Tin Roof'' with an independent production for [[United Artists]] of ''[[Elmer Gantry (film)|Elmer Gantry]]'' (1960), based on the novel by [[Sinclair Lewis]]. The story of a phony preacher, played by [[Burt Lancaster]], and a sincere revivalist, played by [[Jean Simmons]], was edgy for the time. As it had for ''Blackboard Jungle'' and ''Cat on a Hot Tin Roof'', controversy accompanied the film's release and helped bring people to theaters. The movie received five Academy Award nominations, including one for best picture, and won Oscars for Lancaster as lead actor, for [[Shirley Jones]] as supporting actress, and for Brooks' script. Brooks adapted and directed another Tennessee Williams play, ''[[Sweet Bird of Youth (1962 film)|Sweet Bird of Youth]]'' (1962). [[Ed Begley]] won a Best Supporting Oscar for his role in the film. While popular and well-received critically, the MGM production did not duplicate the success of the previous Williams film. A dream project followed, an adaptation for Columbia Pictures of [[Joseph Conrad]]'s ''[[Lord Jim (1965 film)|Lord Jim]]'' (1965), but the lavish film proved to be a misfire at the box office and with most critics. Brooks had spent years writing the script and planning the most expensive project of his career. He had assembled a stellar cast led by [[Peter O'Toole]], [[Eli Wallach]], [[Jack Hawkins]], [[Paul Lukas]], and [[James Mason]]. While beautifully photographed in Hong Kong and Southeast Asia by [[Freddie Young]] and scored by [[Bronisław Kaper]], ''Lord Jim'' did not find the audience that had made [[David Lean]]'s epics ''[[Lawrence of Arabia (film)|Lawrence of Arabia]]'' and ''[[Doctor Zhivago (film)|Doctor Zhivago]]'' such notable hits of the 1960s. [[Fáìlì:Richard_Brooks_Peter_O'Toole_Lord_Jim.jpg|right|thumb|Brooks and Peter O'Toole on ''Lord Jim'' set in Cambodia]] To recover professionally from the failure of ''Lord Jim,'' Brooks surprised Hollywood by choosing to adapt a minor western novel about a wealthy husband who hires mercenaries to rescue his kidnapped wife from Mexican bandits. Brooks worked quickly and within a year released ''[[The Professionals (1966 film)|The Professionals]]'' (1966), which became Columbia's biggest hit that year. The slick crowd-pleaser starred Burt Lancaster, [[Lee Marvin]], [[Robert Ryan]] and [[Woody Strode]] as "the professionals" with [[Jack Palance]] as the bandit leader and [[Claudia Cardinale]] as the kidnapped wife. The film received Oscar nominations for Brooks' screenplay and direction, and for [[Conrad Hall]]'s cinematography. It has been lauded as one of the most entertaining westerns ever filmed. Brooks landed the property of the decade when author [[Truman Capote]] selected him to adapt his best-selling book ''[[In Cold Blood]]''. Once again rejecting the methodical pace that had slowed him with other productions, Brooks worked quickly to adapt the "nonfiction novel," as Capote called it. As a reporter, Brooks also conducted his own research into the murders of four members of a Kansas farm family and the lives of the two drifters responsible for the crime. Brooks rejected Columbia's suggestion that he hire stars to play the killers and instead cast two relative unknowns, [[Scott Wilson (actor)|Scott Wilson]] and [[Robert Blake (actor)|Robert Blake]]. He resisted the studio on another point, shooting the film in black and white rather than color because he thought it was a more frightening medium. He used locations where the events occurred, including the house where the family had been killed. ''[[In Cold Blood (film)|In Cold Blood]]'' had a documentary style and was considered among the films of the mid-1960s that ushered in a more mature Hollywood style. Brooks received double Oscar nominations; cinematographer [[Conrad Hall]] and composer [[Quincy Jones]] also were nominated. ''The Blood'' marked the apex of Bro that followed, he wrote and directed just six more films. Of note was ''[[The Happy Ending|The Happy Endin]]''t was the kind of low-key personal film more likely to come from Europe than an American director. The film earned an Oscar nomination for star Jean Simmons. (Her own marriage to Brooks ended in divorce in 1980.) In 1972 Brooks was hired by [[Columbia Pictures]] to direct ''[[First Blood]],'' with [[Bette Davis]] to be cast as a psychiatrist and either [[Lee Marvin]] or [[Burt Lancaster]] to be cast as [[Sheriff Will Teasle]]. Brooks intended the film to be a commentary on the perceptions of [[Veteran|veterans]] from both [[World War II]] and the [[Vietnam War]]. He also intended to make Teasle a more sympathetic character, who at the end of the film would have ordered his men to drop their guns to try to reason with [[John Rambo]] before Rambo was shot by unknown gunman. The film was cancelled because the Vietnam War had not ended, and the rights were sold to [[Warner Bros. Pictures]].<ref>Broeske, Pat H. (November 25, 1985). "The Curious Evolution of John Rambo: How He Hacked His Way Through the Jungles of Hollywood". ''[[Los Angeles Times]]''. Los Angeles. p. AB32.</ref> he released another controversial film, an adaptation of [[Judith Rossner]]'s 1975 novel ''[[Looking for Mr. Goodbar (film)|Looking for Mr. Goodbar]].'' 'Goodbar'starred [[Diane Keaton]] as a Catholic scingles bars. Brooks made the film on a tight budget, and its frank treatment of sex and its horrific storyline brought praise and condemnation and sold tickets. He ended his career with ''[[Wrong Is Right]]'' (1982), a satire about the news media and world unrest starring [[Sean Connery]],<ref name="NYT">{{cite web|work=[[The New York Times]]|title='WRONG IS RIGHT,' GLOBE-HOPPING THRILLER|author-link=Vincent Canby|author=Canby, Vincent|date=April 16, 1982|url=https://www.nytimes.com/1982/04/16/movies/wrong-is-right-globe-hopping-thriller.html}}</ref> and a gambling addiction film with [[Ryan O'Neal]] and [[Catherine Hicks]] in ''[[Fever Pitch (1985 film)|Fever Pitch]]'' (1985). 'Fever Pitch' featured a story about a renowned Los Angeles sportswriter who becomes a sports gambling addict. Brooks himself had been a sportswriter when a young man. Both movies were critical and commercial failures. Brooks tried developing other projects in the last years of his life. He suffered from heart ailments and a stroke before dying at his home in 1992 at the age of 79. == Personal life == In 1960, he married [[Jean Simmons]], after her divorce from [[Stewart Granger]]. Brooks helped to raise Tracy, Simmons' daughter by Granger. The couple had another daughter, Kate, together in 1961. They separated in 1977 and were legally divorced in 1980. Previously, Brooks had been married for 11 years to Harriette Levin, a relationship that also ended in divorce.<ref name="Daniel" /> == Character == Brooks hated bigotry, which was a central theme of his novel ''The Brick Foxhole'', his co-written screenplay for ''[[Storm Warning (1951 film)|Storm Warning]]'' (1951), and his first western, ''[[The Last Hunt]]'' (1956). Racial division and reconciliation was also at the heart of ''[[Something of Value]]'' (1957). He saw ''Blackboard Jungle'' as encouraging teachers to continue striving to help their students and as reassuring them that they can make a difference. Opposed to the death penalty, he used ''In Cold Blood'' to suggest that executing criminals solves nothing and only creates more violence. While he worked in the studio system for most of the 1940s and 1950s, Brooks often clashed with studio policies about the look and feel of films and the stories they presented. He also chafed against the Production Code's limitations on subject matter and expression. His goal as a filmmaker was total control of a production, and he achieved that with most films after the success of ''Cat on a Hot Tin Roof''. The failure of ''Lord Jim'' threatened that independence. Brooks responded by becoming a fast and efficient filmmaker, operating with a tight budget and often forgoing a high up-front salary in exchange for a guarantee of control. Brooks was developing a reputation as a hard-driving, difficult and perpetually angry man as early as his tenure with radio station WNEW in the late 1930s. He was not averse to quitting a job when in conflict with those in charge—as he did while directing at the Mill Pond Theater in 1940 and writing for Universal in 1943. At MGM he was known for almost daily eruptions of anger, often aimed at his crew and sometimes at his cast. That did not change even after he was the producer of his films, and he was known throughout the industry as a talented filmmaker yet a difficult man to deal with. [[Debbie Reynolds]] recounts that, while as a young and relatively inexperienced actress filming ''[[The Catered Affair]]'' (1956), Brooks hit her in the face and had to be pulled away from further assault by the assistant director. Later during filming, a heavy piece of equipment fell on his foot, breaking it, and the crew were noticeably slow in removing it which Reynolds attests to a general dislike of the director.<ref>{{cite book|last=Reynolds|first=Debbie|title=Unsinkable: A Memoir|url=https://archive.org/details/unsinkablememoir0000reyn|publisher=William Morrow Books|location=New York|year=2013|pages=[https://archive.org/details/unsinkablememoir0000reyn/page/217 217]–19|isbn=978-0062213655}}</ref> Brooks was much the same way in his personal life. He readily acknowledged that he was a trying husband and that his work was the most important activity in his life. He was not interested in Hollywood's social scene, preferring to entertain guests at his home with tennis and movies when he wasn't working on screenplays or other projects. Yet his wife Jean Simmons found him to be a humorous, stimulating husband and a loving father to their daughters. But from all accounts, he was a "tough as nails" father as well. == Death and legacy == Brooks was one of the relatively few filmmakers whose careers bridged the transition from the classic studio system to the independent productions that marked the 1960s and beyond. He was also among the postwar writer-directors who made some of their best films as they struggled to break free of industry censorship. His legacy is that of a filmmaker who sought independence in a collaborative art and tried to bring his own vision to the screen. Surrounded by family (Jean Simmons and daughters) and longtime friend actor [[Gene Kelly]], Brooks died from [[congestive heart failure]] in 1992 at his house in Coldwater Canyon in [[Studio City, California]]. He was interred in the [[Hillside Memorial Park Cemetery]] in [[Culver City, California]] e<ref name="Daniel" /> .<ref>{{cite web|title=Richard Brooks Papers|url=https://collections.new.oscars.org/Details/Collection/800|website=Academy Collections}}</ref><ref>{{cite web|title=Richard Brooks Estate Collection|url=https://www.oscars.org/film-archive/collections/richard-brooks-estate-collection|website=Academy Film Archive}}</ref> <ref>{{cite web|title=Preserved Projects|url=https://www.oscars.org/academy-film-archive/preserved-projects?title=lord+jim&filmmaker=&category=All&collection=All|website=Academy Film Archive}}</ref><ref>{{cite web|title=Preserved Projects|url=https://www.oscars.org/academy-film-archive/preserved-projects?title=brooks&filmmaker=&category=All&collection=All|website=Academy Film Archive}}</ref> === MGM === : Credited as both writer and director (unless stated) * ''[[Crisis (1950 film)|Crisis]]'' (1950) * ''[[The Light Touch]]'' (1951) * ''[[Deadline – U.S.A.]]'' ([[20th Century Fox]], 1952) * ''[[Battle Circus (film)|Battle Circus]]'' (1953) * ''[[Take the High Ground!]]'' (1953), only director * ''[[Flame and the Flesh]]'' (1954), only director * ''[[The Last Time I Saw Paris]]'' (1954) * ''[[Blackboard Jungle]]'' (1955) * ''[[The Last Hunt]]'' (1956) * ''[[The Catered Affair]]'' (1956), only director * ''[[Something of Value]]'' (1957) * ''[[The Brothers Karamazov (1958 film)|The Brothers Karamazov]]'' (1958) * ''[[Cat on a Hot Tin Roof (1958 film)|Cat on a Hot Tin Roof]]'' (1958) === Independent producer === : Credited as both writer and director * ''[[Elmer Gantry (film)|Elmer Gantry]]'' (Elmer Gantry Productions through United Artists, 1960) * ''[[Sweet Bird of Youth (1962 film)|Sweet Bird of Youth]]'', ([[MGM]] and Roxbury Productions through MGM, 1962) * ''[[Lord Jim (1965 film)|Lord Jim]]'' ([[Columbia Pictures|Columbia]] and Keep Films through Columbia, 1965) * ''[[The Professionals (1966 film)|The Professionals]]'' (Pax Enterprises through Columbia, 1966) * ''[[In Cold Blood (film)|In Cold Blood]]'' (Pax Enterprises through Columbia, 1967) * ''[[The Happy Ending]]'' (Pax Enterprises through United Artists, 1969) * ''[[$ (film)|$]]'' (Frankovich Productions through Columbia, 1971) * ''[[Bite the Bullet (film)|Bite the Bullet]]'' (Persky-Bright Productions/Vista through Columbia, 1975) * ''[[Looking for Mr. Goodbar (film)|Looking For Mr. Goodbar]]'' ([[Paramount Pictures|Paramount]], 1977) * ''[[Wrong Is Right]]'' (Columbia, 1982) * ''[[Fever Pitch (1985 film)|Fever Pitch]]'' (MGM, 1985) == References == {{Reflist}} == Additional sources == {{cite book|first=Douglass K.|last=Daniel|title=Tough as Nails: The Life and Films of Richard Brooks|url=https://archive.org/details/toughasnailslife0000dani|publisher=University of Wisconsin Press|year=2011|isbn=978-0299251246}} == External links == {{Portal|Biography}}{{commons category|Richard Brooks}} * {{IMDb name|0112218}} * [http://www.oscars.org/mhl/sc/brooks_236.html The Richard Brooks Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051004001029/http://www.oscars.org/mhl/sc/brooks_236.html|date=October 4, 2005}} at the [[Academy of Motion Picture Arts and Sciences]]. * [https://www.eisenhower.archives.gov/Research/Finding_Aids/M.html Papers of Edward K. Moss (Radio dramatist with Richard Brooks and WNEW in New York from September to December 1938)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180924213344/https://www.eisenhower.archives.gov/Research/Finding_Aids/M.html|date=September 24, 2018}}, Dwight D. Eisenhower Presidential Library * {{Find a Grave|6509}} * [http://catalog.oscars.org/vwebv/holdingsInfo?bibId=66265 Richard Brooks papers], Margaret Herrick Library, Academy of {{Richard Brooks}}{{Navboxes|title=Awards for Richard Brooks|list={{AcademyAwardBestAdaptedScreenplay 1941-1960}} {{National Board of Review Award for Best Director}} {{Laurel Award for Screenwriting Achievement}}}}{{Authority control}} klojm9s8rx7kounc2em7y4fzyny0pta Aranso 0 73243 639726 618835 2026-11-07T20:10:37Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639726 wikitext text/x-wiki === Aránṣọ ni ẹnikẹ́ní tí ó ti yan láti máa so aṣọ pọ̀ tàbí se àtúnṣe aṣọ tí a ti rán tẹ̀lẹ̀(bíí àpẹẹrẹ, ẹ̀wù, ṣòkòtò àti bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̀lọ) láti mú kí o ṣe déédé ẹni tí a dáa fún un.<ref name="Merriam-Webster 2023">{{cite web|title=Definition of TAILOR|website=Merriam-Webster|date=2023-02-13|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/tailor|access-date=2023-02-14}}</ref> Aránṣọ gbúdọ̀ jẹ́ ẹni tí ó ti ní ìmọ̀ tẹ́lẹ̀, yálà kí ó ti kọ́ọ ṣáájú tàbí kí ó jogún báa lọ́wọ́ ìyá tàbí bàbá rè. Ẹnikẹ́ni tí ó bá ní ojú ọnà leè sé. === Àwọn gbajúgbajà aránṣọ pọ̀ káàkiri gbogbo orílèèdè lára wọn ni: Yomi casuals, Lumini, Tania, Treasure stitches, Bvic stitches àti bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̀lọ Àwọn ohun èlò tí a fí n bẹ̀rẹ̀ aṣọ rírán ni: Òwú Abẹ́rẹ́ ìwọ̀n Efun Áyọ́ọ́nù sísọ́ọ́sì Mọsíínì Àwọn ìtọ́kasí https://www.google.com/search?q=tailor+definition&oq=tai&aqs=chrome.0.69i59l3j0i20i263i433i512j69i57j46i433i512j69i60l2.5178j1j4&sourceid=chrome&ie=UTF-8 https://web.archive.org/web/20230214103903/https://www.thesprucecrafts.com/sewing-tools-and-equipment-to-sew-4122025 <ref name="Colgrove 2007">{{cite web|last=Colgrove|first=Debbie|title=Build Your Own Sewing Kit With These Essential Tools|website=The Spruce Crafts|date=2007-02-01|url=https://www.thesprucecrafts.com/sewing-tools-and-equipment-to-sew-4122025|access-date=2023-02-14|archive-date=2023-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230214103903/https://www.thesprucecrafts.com/sewing-tools-and-equipment-to-sew-4122025|dead-url=yes}}</ref> a7rf22ufi2ktrfv28xkeu5pu8zc3x4z Margret Rey 0 73268 639917 603268 2026-11-08T02:30:33Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639917 wikitext text/x-wiki   '''Margret Elizabeth Rey''' (ti a bi '''Margarete Elisabeth Waldstein''' ; Osu keérìndínlógún, odun 1906 di Oṣu kejila ọjọ Kọ̀kan lé ní ogún, ọdun 1996) jẹ onkọwe ati alaworan ara ilu Amẹrika kan ti o jẹ ọmọ Jamani, ti a mọ dara julọ fun jara ''Curious George'' ti awọn iwe aworan awọn ọmọde ti oun ati ọkọ rẹ H.A. Rey ṣẹda lati 1939 di 1966. == Igbesi aye == Margarete Elisabeth Waldstein ni a bi ni Oṣu Karun ọjọ 16, Ọdun 1906 ni [[Hamburg]], [[Ilẹ̀ Ọbalúayé Jẹ́mánì|Ottoman Jamani]], ọmọbinrin Gertrude (Rosenfeld) ati Felix Waldstein . Baba rẹ jẹ ọmọ ẹgbẹ ti Reichstag . O kọ ẹkọ ayaworan ni Bauhaus ni Dessau, Kunstakademie Düsseldorf, ati University of Munich laarin 1926 ati 1928 ati lẹhinna ṣiṣẹ ni ipolongo. Ni 1935 o lọ kuro ni Germany fun [[Rio de Janeiro]], ni [[Brasil|Brazil]] lati sa fun Nazism ( [[Jẹ́mánì Nazi|Nazi Germany]] ) - ati lati pade Hans Reyersbach, oniṣowo kan ati Juu German miiran lati Hamburg, ti o jẹ ọrẹ ẹbi kan. Wọn ṣe igbeyawo ni ọdun 1935 ati gbe lọ si [[Parisi|Paris, France]], ni ọdun 1936. <ref>{{Cite book|title=H. A. Rey|url=https://books.google.com/books?id=FbpgELqGhb4C&pg=PA12}}</ref> Lakoko ti o wa ni Ilu Paris, awọn aworan ẹranko Hans wa si akiyesi akede Faranse kan, ẹniti o fi aṣẹ fun u lati kọ iwe awọn ọmọde. Abajade, ''Cecily G. ati awọn obo mẹsan'', jẹ iranti diẹ loni, ṣugbọn ọkan ninu awọn ohun kikọ rẹ, [[Ọ̀bọ|ọbọ]] to dara kan ti a npè ni Curious George, jẹ iru aṣeyọri bẹ ti tọkọtaya naa ṣe akiyesi kikọ iwe kan nipa rẹ. Wọ́n dá iṣẹ́ wọn dúró nígbà tí [[Ogun Àgbáyé Ẹlẹ́ẹ̀kejì|Ogun Àgbáyé Kejì]] bẹ̀rẹ̀ sí í jà. Gẹgẹbi awọn Ju, awọn Reys pinnu lati salọ kuro ni Paris ṣaaju ki awọn Nazis gba ilu naa. Hans kọ́ kẹ̀kẹ́ méjì, wọ́n sì sá kúrò ní Paris ní wákàtí mélòó kan ṣáájú kí ó tó ṣubú. Lara awọn ohun-ini kekere ti wọn mu pẹlu wọn ni iwe afọwọkọ alaworan ti ''Curious George'' . The Reys' odyssey mu wọn wá si aala France ati Spain lati wọ [[Spéìn|Spain]], ibi ti nwọn ti ra reluwe tiketi si [[Lisbon]], ni [[Pọ́rtúgàl|Portugal]] . Láti ibẹ̀, wọ́n padà sí Brazil, níbi tí wọ́n ti pàdé ní ọdún márùn-ún sẹ́yìn, ṣùgbọ́n ní àkókò yìí wọ́n ń bá a lọ sí [[New York|Ìlú New York]] ní [[Orílẹ̀ èdè America|United States]] . Awọn iwe naa ni a tẹjade nipasẹ Houghton Miffin ni ọdun 1941, botilẹjẹpe awọn iyipada kan ni lati ṣafihan nitori imọ-ẹrọ ti akoko naa. Hans ati Margret ni akọkọ gbero lati lo awọn awọ omi lati ṣe apejuwe awọn iwe naa, ṣugbọn niwọn bi wọn ti ni iduro fun ipinya awọ, o yi iwọnyi pada si awọn aworan aworan efe ti o tẹsiwaju lati ṣafihan ninu ọkọọkan awọn iwe naa. Atilẹjade alakojo pẹlu awọn atilẹba Onya olomi (watercolors) ti tu silẹ ni ọdun 1998. <ref name="watercolors">{{Cite book|title=The Original Curious George|author=H.A. Rey|isbn=978-0-395-92272-9|oclc=39972712|publisher=HMH Books|edition=Collector's|year=1998|url=https://books.google.com/books?id=f8E8cKIcVwkC}}</ref> ''Curious George'' jẹ aṣeyọri lojukanna, ati pe awọn Reys ni a fun ni aṣẹ lati kọ awọn iṣẹlẹ diẹ sii ti ọbọ aburu ati ọrẹ rẹ, Ọkunrin ti o ni Fila Yellow. Wọn kọ awọn itan meje ni gbogbo rẹ, pẹlu Hans ni akọkọ ṣe awọn apejuwe ati Margret ti n ṣiṣẹ pupọ julọ lori awọn itan, botilẹjẹpe awọn mejeeji gbawọ lati pin iṣẹ naa ati ifowosowopo ni kikun ni gbogbo ipele idagbasoke. Ni akọkọ, sibẹsibẹ, orukọ Margret ni a fi silẹ kuro ni ideri, o ṣee ṣe nitori pe awọn obinrin kan wa tẹlẹ ti nkọ awọn itan-akọọlẹ ọmọde. Ni awọn atẹjade nigbamii, eyi ni atunṣe, ati pe Margret ni bayi gba kirẹditi kikun fun ipa rẹ ni idagbasoke awọn itan naa. Margret ati ọkọ rẹ ko lọ si Cambridge, Massachusetts, ni 1963, ni ile kan ti o sunmọ Harvard Square . Lẹhin iku ọkọ rẹ ni ọdun 1977, Margret tẹsiwaju iwe kikọ, ati ni 1979 o di Ọjọgbọn Ṣiṣẹda Ikọweni Ile-ẹkọ giga Brandeis ni Waltham, Massachusetts . Lati ọdun 1980 o ṣe ifowosowopo pẹlu Alan Shalleck lori lẹsẹsẹ awọn fiimu kukuru ti o ṣafihan Curious George ati lori diẹ sii ju mejila mejila awọn iwe afikun. Ni ọdun 1989 Margret Rey ṣe agbekalẹ Curious George Foundation lati ṣe iranlọwọ fun awọn ọmọde ti o ṣẹda ati ṣe idiwọ iwa ika si awọn ẹranko. Ni 1996, o ṣe awọn ẹbun pataki si Ile-ikawe gbangba ti Boston ati Ile-iṣẹ Iṣoogun Deaconess Beth Israel . O tun jẹ alatilẹyin igba pipẹ ti Longy School of Music . Rey ku nipa ikọlu ọkan ni Oṣu kejila ọjọ 21, ọdun 1996 ni Cambridge, Massachusetts. == Awọn iwe ti a gba == Gbigba Litireso Awọn ọmọde de Grummond ni Hattiesburg, Mississippi, ni diẹ sii ju awọn apoti ọ́ọ̀dúnrún ti awọn iwe Rey ti o wa ni 1973 si 2002. Dókítà Lena Y. de Grummond, ọ̀jọ̀gbọ́n ní ẹ̀ka ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì ìkàwé ní The University of Southern Mississippi, kàn sí Reys ní ọdún 1966 nípa àkójọpọ̀ ìwé ọmọdé tuntun ti USM. H.&nbsp;A. ati Margret ṣetọrẹ awọn aworan afọwọya meji ni akoko yẹn. Nigbati Margret Rey ku ni ọdun 1996, yoo ṣe ipinnu pe gbogbo ohun-ini iwe-kikọ ti Reys yoo jẹ itọrẹ si Grummond Collection. == Ita ìjápọ == * Margret Rey at IMDb * Dinitia Smith, [https://www.nytimes.com/2005/09/13/books/13geor.html "How Curious George Escaped the Nazis"], ''The New York Times'', September 13, 2005 * [https://web.archive.org/web/20110417134611/http://www.thejewishmuseum.org/curiousgeorgetimeline/ Margret and H. A. Rey Interactive Timeline: Life in Paris and a Narrow Escape] * [https://web.archive.org/web/20251009075210/https://nwda.orbiscascade.org/ark:/80444/xv65672 Guide to the H. A. Rey Papers 1940–1961] (University of Oregon) at Northwest Digital Archives — with historical note * [https://wayback.archive-it.org/all/20100326170144/http://www.thejewishmuseum.org/exhibitions/curiousgeorge Curious George Saves the Day: The Art of Margret and H. A. Rey], The Jewish Museum of New York, March 14, 2010 – August 1, 2010 * Margret Rey at Library of Congress Authorities, with 152 catalog records * [[imdbtitle:5958312|See IMDB: Monkey Business: The Adventures of Curious George's Creators (2017)]] <nowiki> [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1996]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1906]]</nowiki> fpl8ak0ksiu8n06yfgmm9cr3bvx18zr Daniel Nathaniel 0 73313 639761 632553 2026-11-07T20:42:07Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639761 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian volleyball player}} {{Infobox person | name = Daniel Nathaniel | image = | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth-date and age|14 July 1992}} | birth_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | other_names = | known_for = | education = | employer = | occupation = Men volleyball player | spouse = | partner = | children = | parents = | relatives = | signature = | website = | footnotes = | nationality = Nigerian }} '''Daniel Nathaniel'''(tí a bí ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù keje ọdun 1992) jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ọkùnrin eléré ìdáyará volleyball tó gbá bọ́ọ̀lù fún ẹgbẹ́ [[sunshine apikers]] ti [[Akure]] ní orílẹ̀-èdè [[Nàíjíría.]]<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://bsnsports.com.ng/post/volleyball-div-1-sunshine-spikers-returns-to-winning-ways |access-date=2023-03-05 |archive-date=2023-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305065749/https://bsnsports.com.ng/post/volleyball-div-1-sunshine-spikers-returns-to-winning-ways |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://volleybox.net/daniel-nathaniel-p29364/indoor_tournaments |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302121541/https://volleybox.net/daniel-nathaniel-p29364/indoor_tournaments |dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.brila.net/nigerias-mens-volleyball-team-set-for-aag-qualifier-in-abidjan/ |access-date=2023-03-05 |archive-date=2023-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529092002/https://www.brila.net/nigerias-mens-volleyball-team-set-for-aag-qualifier-in-abidjan/ |dead-url=yes }}</ref> ==Igbèsi Aye Arakunrin naa== Daniel kaweja pẹlú Electrical Electronic Engineering to ṣèrè gẹgẹbi setter fun Sunshine Spikers team ti volleyball ni Akure, [[Ìpínlẹ̀ Òndó|ipinlẹ ondo]]<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://dailyasset.ng/africa-nations-volleyball-championship-head-coach-reviews-team-list/ |access-date=2023-03-05 |archive-date=2023-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305072132/https://dailyasset.ng/africa-nations-volleyball-championship-head-coach-reviews-team-list/ |dead-url=yes }}</ref><ref>https://megasportsarena.com/nvbf-invite-30-players-ahead-of-2021-african-volleyball-championship/</ref>. ==Asèyọri== Daniel jẹ captain fun awọn ọkunrin ti volleyball team ni ilẹ naigiria lapapọ<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.aclsports.com/2021volleyball-nations-cup-nigeria-drawn-with-tunisia/ |access-date=2023-03-05 |archive-date=2023-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305071221/https://www.aclsports.com/2021volleyball-nations-cup-nigeria-drawn-with-tunisia/ |dead-url=yes }}</ref>. Arakunrin naa yege ninu Volleyball league Division Akọkọ ni ilu Bauchi ni ọdun 2019<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://cornerstonenewsng.com/volleyball-div-1-sunshine-spikers-returns-to-winning-ways/ |access-date=2023-03-05 |archive-date=2023-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305071516/https://cornerstonenewsng.com/volleyball-div-1-sunshine-spikers-returns-to-winning-ways/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://extrasportsnigeria.com/sunshine-spikers-win-again/ |access-date=2023-03-05 |archive-date=2023-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305071515/http://extrasportsnigeria.com/sunshine-spikers-win-again/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://bsnsports.com.ng/post/volleyball-division-one-league-kick-off-in-bauchi-on-wednesday |access-date=2023-03-05 |archive-date=2023-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305071337/https://bsnsports.com.ng/post/volleyball-division-one-league-kick-off-in-bauchi-on-wednesday |dead-url=yes }}</ref>. Daniel siwaju awọn ọkunrin elere ti volleyball team ni ọdun 2019 lọsi game [[Áfríkà|ilẹ afirica]] ni [[Morocco]]<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.aclsports.com/leading-nigeria-to-the-2019-ag-was-an-honour-daniel-nathaniel/ |access-date=2023-03-05 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302130131/https://www.aclsports.com/leading-nigeria-to-the-2019-ag-was-an-honour-daniel-nathaniel/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.aclsports.com/zone-3-volleyball-nigeria-qualify-for-2019-all-africa-games/ |access-date=2023-03-05 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302121705/https://www.aclsports.com/zone-3-volleyball-nigeria-qualify-for-2019-all-africa-games/ |dead-url=yes }}</ref>. Arakunrin naa jẹ ara awọn team to yege ninu idije Regional Unity Cup ni [[Ìpínlẹ̀ Kwara|ipinlẹ kwara]] ni ọdun 2022<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.aclsports.com/sunshine-spikers-plateau-rocks-win-regional-unity-cup/ |access-date=2023-03-05 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302122224/https://www.aclsports.com/sunshine-spikers-plateau-rocks-win-regional-unity-cup/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://bsnsports.com.ng/post/volleyball-sunshine-spikers-plateau-rocks-are-champions-of-regional-unity-cup#! |access-date=2023-03-05 |archive-date=2023-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305071722/https://bsnsports.com.ng/post/volleyball-sunshine-spikers-plateau-rocks-are-champions-of-regional-unity-cup#! |dead-url=yes }}</ref>. ==Àwọn Itọkasi== 8w3zotbxcwb5th06nh4x5u5g3kpazuf Teniola Aladese 0 73317 640059 607380 2026-11-08T07:21:29Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640059 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian actress}}{{Infobox actor|name=Teniola Aladese|birth_place=[[Lagos State]]|nationality=Nigerian|education=[[Covenant University]]|occupation=[[Actress]]<br>[[Film producer|Producer]]<br>[[Casting director]]}}'''Teniola Aladese''' jẹ́ òṣèrébìnrin orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]], aṣàgbéjáde eré àti olùdarí eré. == Ìgbésí ayé rẹ̀ == A bí Téníọlá Aládaṣe sí [[Ìpínlẹ̀ Èkó|ìpínlẹ́ Èkó]], ó sì kẹ́kọ̀ọ́ nípa Mass Communication ní Ilé-ẹ̀kọ́ gíga Covenant.<ref name="IMDb 2023">{{cite web|title=Teniola Aladese|website=IMDb|date=2023-03-07|url=http://www.imdb.com/name/nm9645199/bio|access-date=2023-03-07}}</ref> == Iṣẹ́-ṣíṣe rẹ̀ == Teniola Aladese ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi alábòójútó aṣàgbéjáde fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù àgbéléwò láàárín ọdún 2013 sí 2015.<ref name=":42">{{Cite web|last=Thomas-Odia|first=Ijeoma|date=2022-05-28|title=Teniola Aladese: As far back as SS2, I knew I wanted to act|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/teniola-aladese-as-far-back-as-ss2-i-knew-i-wanted-to-act/|access-date=2022-07-14|website=The Guardian Nigeria News|language=en-US|archive-date=2022-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220714225358/https://guardian.ng/saturday-magazine/teniola-aladese-as-far-back-as-ss2-i-knew-i-wanted-to-act/|dead-url=yes}}</ref> Ó di olókìkí lẹ́yìn tó ṣe ẹ̀dá-ìtàn Akweyon nínú fíìmù àgbéléwò 'Jemeji' nínú èyí tí ó tún jẹ́ aṣàgbéjáde eré náà.<ref>{{Cite web|date=2018-12-22|title=I’ve a beautiful car but driving scares me to death– Teni Aladese|url=https://punchng.com/ive-a-beautiful-car-but-driving-scares-me-to-death-teni-aladese/|access-date=2022-04-13|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref> Ní ọdún 2015, ó fara hàn nínú Perfectly Flawed.<ref>{{Cite web|last=|date=2022-05-16|title="I’ve laughed. I’ve cried. I’m still puzzled" – Teniola Aladese Couldn’t Believe She Won An AMCVA|url=https://www.bellanaija.com/2022/05/teniola-aladese-amcva-trailblazer/|access-date=2022-07-14|website=BellaNaija|language=en-US}}</ref> Ní ọdún 2018, o jẹ́ olùpilẹ̀ṣẹ̀ ọ̀rọ̀ ẹnu àwọn ẹ̀dá-ìtàn kọ̀ọkan fún "Forbidden"<ref name=":2">{{Cite web|title=Meet Teniola Aladese Is The Next Big Thing To Happen To Nollywood|url=https://lifestyle.ng/meet-teniola-aladese-is-the-next-big-thing-to-happen-to-nollywood/|access-date=2022-04-13|language=en-US|archive-date=2021-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613045532/https://lifestyle.ng/meet-teniola-aladese-is-the-next-big-thing-to-happen-to-nollywood/|dead-url=yes}}</ref> == Filmography == {| class="wikitable" |+ !Year !Title !Role !Ref |- |2022 |''Loving Amanda'' | |<ref>{{Cite web|date=2021-01-29 |title=Loving Amanda: Chukwujekwu, Aladese, Arubayi, Adeoye to feature in New Movie |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2021/01/29/loving-amanda-chukwujekwu-aladese-arubayi-adeoye-to-feature-in-new-movie/ |access-date=2022-04-15 |website=THISDAYLIVE |language=en-US}}</ref> |- |2021 |''Soólè'' | |<ref>{{Cite web|date=2021-10-16 |title=Kayode Kasum Uncovers Exciting Teaser for ‘Soòlé’ |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2021/10/16/kayode-kasum-uncovers-exciting-teaser-for-soole/ |access-date=2022-04-13 |website=THISDAYLIVE |language=en-US}}</ref> |- |2021 |''[[Superstar (2021 film)|Superstar]]'' | |<ref>{{Cite web |date=2021-11-05 |title=TEASER: Nancy Isime, Timini Egbuson star in romantic drama 'Superstar' |url=http://lifestyle.thecable.ng/teaser-nancy-isime-timini-egbuson-superstar/ |access-date=2022-04-13 |website=TheCable Lifestyle |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-12-20 |title=Inkblot Productions to host 10-Year anniversary gala, premiere 'Superstar' movie |url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/501811-inkblot-productions-to-host-10-year-anniversary-gala-premiere-superstar-movie.html |access-date=2022-04-13 |language=en-GB}}</ref> |- |2021 |''Little Black Book'' | |<ref name=":0">{{Cite web |last=Ajetunmobi |first=Maymunah |date=2021-03-24 |title=Teniola Aladese and 9 other Nollywood actresses to watch out for in 2021 |url=https://www.legit.ng/1408513-erica-nlewedim-teniola-aladese-8-talented-actresses-nollywood-year.html |access-date=2022-04-13 |website=Legit.ng - Nigeria news. |language=en}}</ref> |- |2021 |''Ricordi'' | |<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Nwogu |first=Precious 'Mamazeus' |date=2021-02-11 |title=Watch the official trailer for 'Ricordi' web series |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/watch-the-official-trailer-for-ricordi-web-series/5fp59bc |access-date=2022-04-13 |website=Pulse Nigeria |language=en |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307171229/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/watch-the-official-trailer-for-ricordi-web-series/5fp59bc |dead-url=yes }}</ref> |- |2020 |''Unbroken'' |Folasade ‘FK’ Kuku |<ref name=":1">{{Cite web |last=Alao |first=Biodun |date=2022-01-11 |title=50 English Actresses To Watch Out For This Year |url=https://www.citypeopleonline.com/50-english-actresses-to-watch-out-for-this-year/ |access-date=2022-04-15 |website=City People Magazine |language=en-US}}</ref><ref name=":2" /> |- |2020 |[[Finding Hubby]] |Tosan |<ref name=":0" /><ref name=":1" /> |- |2020 |''Lara of Lagos'' |Lara |<ref>{{Cite web |title=Lara Of Lagos Set To Hit Screens With A Bang |url=https://independent.ng/lara-of-lagos-set-to-hit-screens-with-a-bang/ |access-date=2022-04-15 |website=Independent Newspaper Nigeria |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nwogu |first=Precious 'Mamazeus' |date=2020-07-09 |title='Lara of Lagos' is coming this July! Watch teaser |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/lara-of-lagos-is-coming-this-july-watch-teaser/n79ec6r |access-date=2022-04-15 |website=Pulse Nigeria |language=en}}</ref> |- |2018 |''Jemeji'' |Akweyon |<ref>{{Cite web |date=2018-03-11 |title=The gift of Jemeji |url=https://punchng.com/the-gift-of-jemeji/ |access-date=2022-04-13 |website=Punch Newspapers |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=izuzu |first=chibumga |date=2017-06-08 |title=Who is your favourite character on "Jemeji"? |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/pulse-nigeria-poll-who-is-your-favourite-character-on-jemeji/kh6z1p3 |access-date=2022-04-13 |website=Pulse Nigeria |language=en}}</ref> |- |2015 |''Perfectly Flawed'' | |<ref name="IMDb 2022">{{cite web | title=Teniola Aladese | website=IMDb | date=July 21, 2022 | url=https://m.imdb.com/name/nm9645199/bio | access-date=July 21, 2022}}</ref> |} == Àwọn àmì-èyẹ tó ti gbà == Aladese ni wọ́n yàn fún àmì-ẹ̀yẹ ti The Future Awards Africa, fún ẹ̀bùn eré ṣíṣe.<ref>{{Cite web|date=2022-02-20|title=Full list: Tems, Bimbo Ademoye win at The Future Awards Africa 2022|url=https://punchng.com/full-list-tems-bimbo-ademoye-win-at-the-future-awards-africa-2022/|access-date=2022-04-13|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|title=See who win for The Future Awards 2022|work=BBC News Pidgin|url=https://www.bbc.com/pidgin/tori-60454375|access-date=2022-04-13}}</ref> Ó gba àmì-ẹ̀yẹ Trailblazer ní ọdún 2022, lórí Africa Magic Viewers' Choice.<ref name=":22">{{Cite news|title=Stan Nze, Osas Ighodaro win big - Full list of all di winners from 2022 AMVCA|work=BBC News Pidgin|url=https://www.bbc.com/pidgin/tori-61452928|access-date=2022-05-15}}</ref>''<ref name=":3">{{Cite web|date=2022-05-15|title=Full list of AMVCA 8 winners - The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/full-list-of-amvca-8-winners/|access-date=2022-05-15|language=en-US}}</ref>'' == Àwọn ìtọ́kasí == bnfcxqmhyzcmtvd7eowh39z6jc1cb0g Emmanuel Botwe 0 73332 639793 635808 2026-11-07T21:45:46Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639793 wikitext text/x-wiki '''Emmanuel Botwe''' ni à bini ọjọ ogun, óṣu May, ọdun 1999 jẹ elere badminton órilẹ ede Ghana<ref>https://www.flashscore.com/player/botwe-emmanuel/GCBorfAg/</ref><ref>https://bwfworldtourfinals.bwfbadminton.com/player/71819/emmanuel-botwe</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.the-sports.org/emmanuel-botwe-badminton-spf506614.html |access-date=2023-03-10 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301223239/https://www.the-sports.org/emmanuel-botwe-badminton-spf506614.html |dead-url=yes}}</ref><ref>https://www.vanguardngr.com/2017/07/3rd-lagos-international-badminton-classics-begins-11-countries/amp/</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.businessghana.com/site/news/sports/244466/Badminton-Africa-Championship-Team-Ghana-departs-for-Benin-International |access-date=2023-03-10 |archive-date=2023-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310120330/https://www.businessghana.com/site/news/sports/244466/Badminton-Africa-Championship-Team-Ghana-departs-for-Benin-International |dead-url=yes }}</ref>. ==Iṣẹ Emmanuel ati Àṣèyọri== Ni ọdun 2010, Botwe kopa ninu idije gbogbo ilẹ afirica to waye ni Mauritius<ref>https://www.modernghana.com/sports/285213/under-15-badminton-team-for-camping-.html</ref>. Ni ọdun 2013, elere naa kopa ninu idije Junior Badminton gbogbo ilẹ afirica to waye ni Algeria<ref>https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/SportsArchive/BAG-selects-5-for-Badminton-Championship-in-Algeria-270598</ref><ref>https://www.modernghana.com/amp/sports/451268/national-badminton-team-to-commence-preparation-for-africa-o.html</ref><ref>https://www.ghanabusinessnews.com/2013/03/10/ghanas-badminton-team-to-start-preparations-for-africa-junior-championship/</ref><ref>https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/SportsArchive/Ghana-to-compete-in-Africa-Badminton-Championships-267844</ref>. Botwe pẹlu awọn akẹgbẹrẹ Andrews Ebenezer, Daniel Doe, Jennifer Abitty, Grace Atipaka ati Eryram Yaa Migbodzi kopa ninu idije agbaye lori Badminton fun igba akọkọ<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.pulse.com.gh/sports/football/je-wilson-2018-all-set-for-ghana-to-host-global-badminton-tournament/qgc4rfh |access-date=2023-03-10 |archive-date=2023-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310121807/https://www.pulse.com.gh/sports/football/je-wilson-2018-all-set-for-ghana-to-host-global-badminton-tournament/qgc4rfh |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://ghanamansports.com/2017/10/25/press-release-ghana-badminton-association/ |access-date=2023-03-10 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301221134/https://ghanamansports.com/2017/10/25/press-release-ghana-badminton-association/ |dead-url=yes }}</ref>. Ni ọdun 2019, Emmanuel kopa ninu ere ilẹ africa<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://sportsauthority.gov.gh/names-of-athletes-for-the-2019-all-african-games/ |access-date=2023-03-10 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301224232/https://sportsauthority.gov.gh/names-of-athletes-for-the-2019-all-african-games/ |dead-url=yes }}</ref>. ==Itọkasi== 6y218cxmgydbzwpvzal6opz7g6u8wmo Vivian Yusuf 0 73361 640082 598892 2026-11-08T08:09:25Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640082 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian Olympic judoka}} {{Infobox sportsperson | headercolor = lightblue | name = Vivian Yusuf | image = | imagesize = | caption = | birth_name = | fullname = Vivian Aminu Yusuf | nickname = | nationality = {{NGR}} | residence = | birth_date = {{birth date and age|1983|8|8|df=yes}} | birth_place = | death_date = | death_place = | height = | weight = {{convert|78|kg|lb|0|abbr=on}} | website = | country = | sport = Judo | event = 78 kg | collegeteam = | club = | team = | turnedpro = | coach = Bashir Bassey (national) | retired = | coaching = | worlds = | regionals = | nationals = | olympics = | paralympics = | highestranking = | pb = | medaltemplates = {{MedalSport | Women's judo}} {{MedalCountry | {{NGR}} }} {{MedalCompetition|All-Africa Games}} {{MedalSilver|2007 All-Africa Games|2007 Algiers | Judo at the 2007 All-Africa Games|78 kg}} {{MedalCompetition|African Championships}} {{MedalSilver|2008 African Judo Championships|2008 Agadir | 78 kg}} | show-medals = yes }} '''Vivian Aminu Yusuf''' ni a bini ọjọ kẹjọ, óṣu kẹjọ(ogún) ni ọdun 1983, ó jẹ ọkan ninu awọn óbinrin to kopa ninu ere judo ni órilẹ ede [[Nàìjíríà|Naijiria]] ninu abala idaji heavyweight<ref>[https://web.archive.org/web/20200418060548/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/yu/vivian-yusuf-1.html Vivian Yusuf Biography]</ref><ref>[https://www.judoinside.com/judoka/47340/Vivian_Yusuf/judo-career Vivian Yusuf Judoka]</ref><ref>{{Cite web |title=Judo - Vivian Yusuf |url=https://www.the-sports.org/vivian-yusuf-judo-spf193879.html |access-date=2023-03-12 |archive-date=2023-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312195853/https://www.the-sports.org/vivian-yusuf-judo-spf193879.html |dead-url=yes}}</ref>. ==Àṣèyọri== Vivian gba ami ọla ti idẹ ni ere ti gbogbo ilẹ Afirica ni ọdun 2007 to waye ni Algiers ati Idije Judo ti ilẹ Afirica ni ọdun 2008 to waye ni Agadir, Morocco<ref>[https://www.judoinside.com/event/5098/2008_African_Championships_Agadir/judo-results African Championships Agadir - Event]</ref>. Vivian kopa ninu ere olympics ti summer nibi ti arabinrin naa ti ṣóju Naigiria ninu XXIX Olympiad ni Beijing, China nibi to ti kopa ninu idaji Heavyweight (78kg)<ref>[https://olympics.com/en/athletes/vivian-yusuf Olympic Game Results in 2008]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20090706090948/http://news.xinhuanet.com/english/2008-06/02/content_8302639.htm Beijing Olympics Games in 2008]</ref><ref>[http://www.china.org.cn/olympic/2008-06/12/content_15762243.htm Nigerian judoka to start 4 nation tours as Olympic warmup]</ref>. ==Àwọn Ìtọ́kasí== l16xe5mw1y5gh3rrritnevzicdclmj8 Joyce Obehi Abdulmalik 0 73364 639874 587163 2026-11-08T00:46:24Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639874 wikitext text/x-wiki HON. Justice '''Joyce Obehi Abdulmalik''' jẹ́ Adájọ́ ní Ilé-ẹjọ́ gíga ti [[Ìjọba Àpapọ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà|ìjọba àpapọ̀]] ti orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]]. A bí i ní ọjọ́ ọgbọ̀n oṣù keje ọdún 1968 ní [[Lọndọnu|London]], ní ilẹ̀ [[United Kingdom]]. Ó jẹ́ ọmọ ìwọ̀-oòrùn Esan ní ìpínlẹ̀ [[Edolphus Towns|Edo]]. <ref name="::::: Welcome to the Official Website of Federal High Court Nigeria ::::: 2015">{{cite web | title=::::: Hon.Justice Joyce Obehi Abdulmalik, Federal High Court Nigeria ::::: | website=::::: Welcome to the Official Website of Federal High Court Nigeria ::::: | date=2015-12-01 | url=https://fhc-ng.com/abdulmalik.htm | access-date=2023-03-12 | archive-date=2022-09-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220907025536/https://www.fhc-ng.com/abdulmalik.htm | dead-url=yes }}</ref> == Àwọn Ìtọ́ka Sí == 9l4ng08pev6vsdo3xkgoejq0ijgyxzg Beni Lar 0 73366 639739 602278 2026-11-07T20:19:57Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639739 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=|death_place=|footnotes=|website=|religion=|profession=|occupation=Politician|alma_mater=|residence=|children=|spouse=|party=[[People's Democratic Party (Nigeria)|People's Democratic Party]] (PDP)|nationality=[[Nigerian]]|death_date=|image=|birth_place=|birth_date=August 12, 1967|majority=|constituency=|term_end2=|term_start2=|office2=|term_end1=2007 till date|term_start1=|office1=Aṣojú ilé ìgbìmò Asòfin kékeré ti [[Langtang North]], [[Langtang South]] Federal Constituency of [[Plateau State]]|caption=|imagesize=|parents=[[Solomon Lar]] and Prof. Mary Lar}} '''Beni Lar''' (tí a bí ní ọjọ́ Kejìlá oṣù kẹjọ ọdun 1967) jẹ́ olóṣèlú ọmọ ẹgbẹ́ [[People's Democratic Party (Nigeria)|People's Democratic Party]] láti [[Ìpínlẹ̀ Plateau]], [[Nàìjíríà]]. Ó jẹ́ asojú ìkọ̀ [[Langtang North]] àti [[Langtang South]] ti [[Ìpínlẹ̀ Plateau]] ní ilé ìgbìmò asofin kékeré.<ref>{{Cite web|date=2020-10-20|title=Lawmaker wants more funds for science and technology|url=https://guardian.ng/news/lawmaker-wants-more-funds-for-science-and-technology/|access-date=2022-02-22|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archive-date=2022-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222082537/https://guardian.ng/news/lawmaker-wants-more-funds-for-science-and-technology/|dead-url=yes}}</ref> A kọ́kọ́ yán sí ipò náà ní 2007, wọ́n sì tún dìbò yán ni ọdun 2019 fún sáà kẹrin ní ipò náà.<ref>{{Cite web|url=https://thelagosianmagazine.com.ng/2019/03/01/beni-lar-returns-to-reps-in-a-landslide/|title=Beni Lar Returns to Reps in a Landslide|date=2019-03-01|website=The Lagosian Magazine Online|language=en-GB|access-date=2020-02-24|archive-date=2020-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129232042/https://thelagosianmagazine.com.ng/2019/03/01/beni-lar-returns-to-reps-in-a-landslide/|dead-url=yes}}</ref> == Ìtàn ayé àti iṣẹ́ rẹ̀ == Òun ni ọmọbìnrin àkọ́kọ́ [[Solomon Lar]], [[List of Governors of Plateau State|Gómínà ìpínlẹ̀ Plateau]] tẹ́lẹ̀rí àti ọ̀jọ̀gbọ́n Mary Lar. Beni wípé, <blockquote> “Bàbá mi kọ́ mi pé kò sí ìyàtọ̀ láàrin ọmọkùnrin àti ọmọbìnrin. Ó kó mi láti jẹ́ onísẹ́ takuntakun; nítorí náà, mo gbìyànjú láti jẹ́ agbẹjọ́rò bi bàbá mi."<ref>{{Cite news | title = The pillar of my life is gone, says Beni Lar | work = Vanguard News | access-date = 18 July 2014 | date = 16 October 2013 | url = http://www.vanguardngr.com/2013/10/pillar-life-gone-says-beni-lar/ }}</ref> </blockquote> Ó gba àwọn ọmọ Nàìjíríà níyànjú láti má gbàgbé isẹ́ takuntakun tí bàbá rẹ̀ se láti mú ìsokan, àlàáfíà àti ìfẹ́ wà, ó ní pe àwọn nkan yìí jẹ́ àwọn ǹkan tí ó se pàtàkì láti mú kí Nàìjíríà tẹ̀ síwájú.<ref>{{Cite news | title = Eight Months Later, Mrs Jonathan Promises To Stand By Lar's Widow | work = Information Nigeria | access-date = 18 July 2014 | date = 24 June 2014 | url = http://www.informationng.com/2014/06/eight-months-later-mrs-jonathan-promises-to-stand-by-lars-widow.html }}</ref> Ní ọdun 2007, a dìbò yán sí ilé ìgbìmò aṣòfin kékeré.<ref>{{Cite web | title = Nigerian Women who will shape Seventh National Assembly | work = Nigeria Daily News | access-date = 18 July 2014 | date = 6 July 2011 | url = http://www.nigeriadailynews.com/latest-additions/20613-nigerian-women-who-will-shape-seventh-national-assembly.html | archive-date = 29 March 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140329154458/http://www.nigeriadailynews.com/latest-additions/20613-nigerian-women-who-will-shape-seventh-national-assembly.html | dead-url = yes }}</ref> Ní ọdun 2008, ilé ìgbìmò asòfin yàn gẹ́gẹ́ bi alága ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin kékeré lórí ọ̀rọ̀ obìnrin.<ref>{{Cite journal|last=Godwin|first=Ihemeje|date=August 2013|title=The need for participation of women in local governance: A Nigerian Discourse|url=https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1084169.pdf|journal=International Journal of Educational Administration and Policy Studies|volume=5|issue=4|pages=59–66}}</ref>{{As of|2014|July}}, ó jẹ́ asojú Ikọ̀ [[Langtang North]] àti [[Langtang South|South]]. Ó tún jẹ́ Alága ilé ìgbìmò aṣòfin lórí ọ̀rọ̀ ẹ̀tọ́ ènìyàn.<ref>{{Cite news | last1 = Hamza Idris | last2 = Yahaya Ibrahim | title = Nigeria: 38 Killed As Boko Haram Attacks Borno Village | work = Daily Trust – AllAfrica | access-date = 18 July 2014 | date = 15 July 2014 | url = http://allafrica.com/stories/201407150905.html }}</ref><ref>{{Cite web | last = Murdock | first = Heather | title = Abuja Blast Impacts Lives, Livelihoods | work = Voice of America | access-date = 18 July 2014 | date = 28 April 2014 | url = http://www.voanews.com/content/abuja-blast-impacts-lives-livelihoods/1893926.html }}</ref> Ó fọwọ́ sí fífi owó ran ààjọ [[National Agency for the Prohibition of Trafficking in Persons]] (NAPTIP) lọ́wọ́,<ref>{{Cite news | title = House committee seeks emergency funds for NAPTIP | work = P.M. NEWS Nigeria | access-date = 18 July 2014 | date = 11 May 2014 | url = http://www.pmnewsnigeria.com/2014/05/11/house-committee-seeks-emergency-funds-for-naptip/ }}</ref> fífi owó líle òfin mú àwọn tí ó ń bá ọmọdé ṣe ǹkan àìtó<ref>{{Cite web | title = House C'ttee on Health calls for amendment of law on child abuse | work = Radio Nigeria: News | access-date = 18 July 2014 | url = http://www.radionigeriaonline.com/news/110708/House.html | archive-date = 27 July 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140727020213/http://www.radionigeriaonline.com/news/110708/House.html | dead-url = yes }}</ref> àti dídá ààjọ National Child Protection and Enforcement Agency kalẹ̀.<ref>{{Cite news | title = Establish Child Protection, Enforcement agency- Lar – Vanguard News | work = Vanguard News | access-date = 18 July 2014 | date = 18 May 2014 | url = http://www.vanguardngr.com/2014/05/establish-child-protection-enforcement-agency-lar/ }}</ref> == Àwọn Ìtọ́kasí == lsymbzfo1hl7sittllwhucmx3z86e1s Noureddine Bouyahyaoui 0 73377 639960 613478 2026-11-08T04:09:31Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639960 wikitext text/x-wiki [[File:Noureddine bouyahyaoui.jpg|thumb|Noureddine Bouyahyaoui]]{{short description|Moroccan football defender|bot=PearBOT 5}} {{Infobox football biography | name = Noureddine Bouyahiaoui | image = | caption = | fullname = | birth_date = {{birth date and age|1955|01|07|df=y}} | birth_place = [[Morocco]] | death_date = | height = | position = Defender (association football)|Defender | years1 = | clubs1 = KAC Kenitra| caps1 = |goals1 = | nationalyears1 = | nationalteam1 = Morocco national football team|Morocco| nationalcaps1 = | nationalgoals1 = }} '''Noureddine Bouyahiaoui''' (Ni èdè larubawa: نور الدين البويحياوي) ni a bini ọjọ keje, óṣu January, ọdun 1955 jẹ agbabọọlu afẹsẹgba to ṣèrè gẹgẹbi defender fun órilẹ ede [[Mòrókò|Morocco]]<ref>{{Cite web |title=MATCHES OF N. BOUYAHYAOUI |url=https://ng.soccerway.com/players/noureddine-bouyahyaoui/105797/ |access-date=2023-03-17 |archive-date=2023-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317094048/https://ng.soccerway.com/players/noureddine-bouyahyaoui/105797/ |dead-url=yes}}</ref><ref>[https://www.national-football-teams.com/player/49243/Noureddine_Bouyahyaoui.html National Team Appearances of Noureddine Bouyahyaoui]</ref><ref>[https://fbref.com/en/players/27a913b9/Noureddine-Bouyahyaoui Noureddine Bouyahyaoui]</ref><ref>[https://m.footballdatabase.eu/en/player/details/47172-noureddine-bouyahyaoui Bouyahyaoui's career statistics]</ref>. ==Àṣèyọri== Elere naa ṣèrè fun KAC Kenitra. Ni ọdun 1986, Noureddine kopa ninu Cup Agbaye ti FIFA<ref>{{Cite web |title=CAREER DETAILS |url=https://www.besoccer.com/player/n-bouyahyaoui-382678 |access-date=2023-03-17 |archive-date=2023-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317093854/https://www.besoccer.com/player/n-bouyahyaoui-382678 |dead-url=yes }}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20071016162655/http://fifa.com/worldcup/archive/edition=68/teams/team=43872.html 1986 FIFA World Cup Mexico]</ref>. ==Àwọn Ìtọ́kasí == hpjtccclky6i4i4033bbbxwrc385x71 Comfort Ekpo 0 73380 639754 577876 2026-11-07T20:37:51Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639754 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Comfort Ekpo | image = | caption = | birth_name = | birth_date = Ọjọ́ Kejìlá oṣù kọkànlá ọdun 1954 | birth_place = [[Uyo|Uyo, Ìpínlè Akwa Ibom]] | death_date = | death_place = | death_cause = | other_names = | known_for = | education = | employer = | occupation = [[Vice-chancellor|Vice Chancellor]] | predecessor = | successor = | party = | boards = | spouse = | partner = | children = | parents = | relatives = | signature = | website = | footnotes = | nationality = Ọmọ Orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] }} '''Comfort Ekpo''' {{Audio|Ig-Comfort Ekpo.ogg|listen|help=no}} (tí a bí ní ọjọ́ Kejìlá oṣù kọkànlá ọdun 1954) jẹ́ Ọ̀mọ̀wé ọmọ Orílẹ̀-èdè [[Nigerian|Nàìjíríà]], ó ti fi ìgbàkan jẹ́ adarí [[Yunifásítì ìlú Uyo|Yunifásitì ìlú Uyo]]. ==Ìtàn ayé rẹ̀== Wọ́n bí Comfort Memfin Ekpo ní [[Uyo]] ní ọdun 1954. Àwọn òbí rẹ̀ ni Etim Udoh Isok àti Nyong Sam Akpan. Comfort ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bi olùkọ́ Sunday School teacher àti gẹ́gẹ́ bi ẹni tí ó ń ran olùkó lọ́wọ́ ní [[Cross River University|Yunifásítì ìpínlè Cross River]] láàrin ọdun 1983 sí 1991.<ref>{{Cite web|title=Professor (Mrs) Comfort Memfin Ekpo BLS, Ed. M.Ed. Ph.D.|url=http://universallearningsolutions.org/advisors/professor-mrs-comfort-memfin-ekpo-bls-ed-m-ed-ph-d/|website=Universal Learning Solutions|language=en-GB|access-date=2020-05-02|archive-date=2020-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226010619/http://universallearningsolutions.org/advisors/professor-mrs-comfort-memfin-ekpo-bls-ed-m-ed-ph-d/|dead-url=yes}}</ref> Ekpo ti fi ìgbàkan jẹ́ adarí [[Yunifásítì ìlú Uyo]] , òun ni obìnrin àkọ́kọ́ láti di ipò adarí Yunifásitì náà mú.<ref name=ekpo>[http://sunnewsonline.com/new/leading-women/ Leading Women] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200122005120/https://www.sunnewsonline.com/new/leading-women/ |date=2020-01-22 }}, 2014, SunNewsOnline.com, Retrieved 8 February 2016</ref> Ní oṣù Kejìlá ọdun 2015, wọ́n yan ọ̀jọ̀gbọ́n [[Enefiok Essien]] láti rọ́pò rẹ̀ ṣùgbọ́n ó kọ̀wé sí Mínísítà ètò ẹ̀kọ́, [[Adamu Adamu]] láti mú ìfàsẹ́yìn bá àbá láti yàn sípò náà. Ó kọ̀wé yìí látàrí èsùn ìbáni ṣe ìranù àtilèsùn yí yí ìwé tíeàwọn oníròyìn fi sun Essienthe press.<ref>[http://www.premiumtimesng.com/news/top-news/193985-exclusive-uniuyo-vc-asks-education-minister-to-suspend-appointment-of-professor-indicted-for-sexual-assault.html UNIUYO VC asks education minister to suspend appointment of professor indicted for sexual assault], December 2015, Premium Times NG, Retrieved 8 February 2016</ref> ==Àwọn Ìtọ́kasí== 5fuby2nspw2px8ovto0c3cprzec1es8 Abdul-Azeez Olajide Adediran 0 73409 639661 618008 2026-11-07T19:20:32Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639661 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Jandor|birth_date={{Birth date and age|1977|11|25}}|nationality={{flag| Nigeria }}|education={{unbulleted list |[[The Polytechnic, Ibadan]] | [[Modul University Vienna]] |the Howard University School of Business |Oxford University }}|occupation=[[Journalist]]<br> [[Politician]]|spouse=Maryam Olajide Adediran|parents=Alhaji Adeniran and Late Mrs Ruth Oluwafunmilayo}} [[Category:Articles with hCards]] '''Abdul-Azeez Olajide Adediran''' tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí '''Jandor''', jẹ́ [[olóṣèlú]] [[Nàìjíríà]], [[oniroyin]], oníṣòwò àti onímọ̀-ẹ̀rọ.<ref name=":02">{{Cite web|date=2022-07-13|title=Olajide Adediran (Jandor): Biography, Wife, Children, Political Career, and Source of Wealth|url=https://newswirengr.com/2022/07/13/olajide-adediran-jandor-biography-wife-children-political-career-and-source-of-wealth/|access-date=2022-07-14|website=[[NewswireNGR]]|language=en-US|archive-date=2022-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220714081417/https://newswirengr.com/2022/07/13/olajide-adediran-jandor-biography-wife-children-political-career-and-source-of-wealth/|dead-url=yes}}</ref> Òun ni alága ẹgbẹ́ Lagos4Lagos àti olùdíje ipò gómìnà [[Ìpínlẹ̀ Èkó]] lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú [[People's Democratic Party|People’s Democratic Party]] pẹ̀lú olùdíje àti igbákejì rẹ̀, [[Funke Akindele]] .<ref>{{Cite web|last=Jonathan|first=Oladayo|date=2022-07-13|title=Lagos 2023: How Funke Akindele and I will defeat Sanwo-Olu, APC — PDP gov candidate - Premium Times Nigeria|url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/542379-lagos-2023-how-funke-akindele-and-i-will-defeat-sanwo-olu-apc-pdp-gov-candidate.html,%20https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/542379-lagos-2023-how-funke-akindele-and-i-will-defeat-sanwo-olu-apc-pdp-gov-candidate.html|access-date=2022-07-14|language=en-GB}}</ref><ref name=":12">{{Cite web|last=Informant247|first=The|date=2022-07-13|title=Olajide Adediran Jandor Net Worth, Biography, Age, PDP, Wiki|url=https://theinformant247.com/olajide-adediran-jandor-biography/|access-date=2022-07-14|website=The Informant247|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Lagos4Lagos Visioner Jandor Wins PDP Guber Primary Election {{!}} Channels Television|url=https://www.channelstv.com/2022/05/26/lagos4lagos-visioner-olajide-adediran-wins-pdp-guber-primary-election/amp/|access-date=2022-07-14|website=www.channelstv.com}}</ref> Ó gba Doctorate Honorary nínú ètò ìdarí àti ìṣèjọba ní South American University, ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó]], [[Nàìjíríà]].<ref>{{Cite web|date=2022-06-05|title=Abdul-Azeez Olajide Adediran Biography and Detailed Profile|url=https://www.politiciansdata.com/content/abdul-azeez-olajide-adediran/|access-date=2022-07-14|website=Politicians Data|language=en-US|archive-date=2022-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220714084221/https://www.politiciansdata.com/content/abdul-azeez-olajide-adediran/|dead-url=yes}}</ref> == Ìgbésí ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀ == A bí Jandor sí ìdílé Alhaji Adeniran àti olóògbé Ruth Oluwafunmilayo Adeniran ni ọjọ́ karùndínlọ́gbọ̀n oṣù kọkànlá ọdún 1977 ní agbègbè [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Muṣin|Mushin]] ní ìpínlẹ̀ Èkó.<ref>{{Cite web|date=2022-07-13|title=Olajide Adediran Jandor Biography, Net Worth, Age, Family, Wife|url=https://www.dailytipsfinder.com/olajide-adediran-jandor-biography/|access-date=2022-07-14|language=en-US|archive-date=2022-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220714081520/https://www.dailytipsfinder.com/olajide-adediran-jandor-biography/|dead-url=yes}}</ref> Jandor jẹ́ akékọ̀ọ́-gboyè láti ilé-ìwé gíga ti polytechnic ti ilú [[Ìbàdàn]], Modul University, [[Vienna]], Howard University School of Business, [[Washington, D.C.|Washington DC]], ní [[Orílẹ̀ èdè America]] àti [[Yunifásítì ìlú Oxford|Oxford University]], [[Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan|United Kingdom]] . == Iṣẹ́ rẹ̀ == Jandor bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ pẹ̀lú iṣẹ́-ìròyìn, tí ó sì jẹ́ akọ̀ròyìn fún bíi ogún ọdún. Ó padà wọ inú [[Òṣèlú|òṣèlú]], ó sì darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ [[All Progressives Congress|APC]]. Òun ni olùpilẹ̀ṣẹ̀ ìgbìmọ̀ ti Lagos4Lagos, ẹgbẹ́ kan lábẹ́ APC.<ref>{{Cite web|date=2022-04-20|title=Lagos4Lagos Movement fires chairman over alleged N100 million bribe from Tinubu|url=https://editor.guardian.ng/news/nigeria/metro/lagos4lagos-movement-fires-chairman-over-alleged-n100-million-bribe-from-tinubu/|access-date=2022-07-14|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archive-date=2022-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220727132205/https://editor.guardian.ng/news/nigeria/metro/lagos4lagos-movement-fires-chairman-over-alleged-n100-million-bribe-from-tinubu/|dead-url=yes}}</ref> Níkẹyìn, ó padà lọ darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ PDP, ó sì jẹ́ olùdíje ipò gómìnà [[Ìpínlẹ̀ Èkó]] tó kọjá.<ref name=":03">{{Cite web|date=2022-07-13|title=Olajide Adediran (Jandor): Biography, Wife, Children, Political Career, and Source of Wealth|url=https://newswirengr.com/2022/07/13/olajide-adediran-jandor-biography-wife-children-political-career-and-source-of-wealth/|access-date=2022-07-14|website=[[NewswireNGR]]|language=en-US|archive-date=2022-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220714081417/https://newswirengr.com/2022/07/13/olajide-adediran-jandor-biography-wife-children-political-career-and-source-of-wealth/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-05-26|title=Adediran defeats Vaughn, emerges Lagos PDP gov candidate|url=https://www.vanguardngr.com/2022/05/adediran-defeats-vaughn-emerges-lagos-pdp-gov-candidate/|access-date=2022-07-14|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=Report|first=Agency|date=2022-05-26|title=Jandor clinches PDP guber ticket in Lagos - Premium Times Nigeria|url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/532520-jandor-clinches-pdp-guber-ticket-in-lagos.html,%20https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/532520-jandor-clinches-pdp-guber-ticket-in-lagos.html|access-date=2022-07-14|language=en-GB}}</ref> == Ayé rẹ̀ == Maryam Ọlajide Adediran ni ìyàwó rẹ̀, wọ́n sì bí ọmọ méji; Fareedah Oluwamayokun Amoke àti Fadhilulah Oluwamurewa Adedayo Akanniade Olajide-Adediran.<ref name=":13">{{Cite web|last=Informant247|first=The|date=2022-07-13|title=Olajide Adediran Jandor Net Worth, Biography, Age, PDP, Wiki|url=https://theinformant247.com/olajide-adediran-jandor-biography/|access-date=2022-07-14|website=The Informant247|language=en-US}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == <references /> [[Ẹ̀ka:Ìpínlẹ̀ Èkó]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1977]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] doycwmuvrkrlcesoxltyi51dz8xaixv Jerry Fisayo Bambi 0 73419 639867 603260 2026-11-08T00:22:41Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639867 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Jerry Fisayo Bambi | image = | caption = | birth_name = Jeremiah Fisayo Bambi | birth_date = | birth_place = Nigeria | nationality = [[Nigerian]] | occupation = Journalist, show host, news anchor | years_active = 2011–present | known_for = Show host on [[Africanews]] and [[Euronews]] }} '''Jeremiah Fisayo Bambi''' jẹ́ akòròyìn ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]], olùpìlẹ̀ṣẹ̀, òǹkọ̀wé ìròyìn, agbàlejò ìròyìn àti showhost lórí Africanews àti Euronews. <ref name=":0">{{cite news|url=https://static.euronews.com/africanews/press/programmes/2017_10_27_TMC_english.pdf|title='The Morning Call': LIVE daily for 60 minutes|date=27 October 2017|work=Euronews}}</ref><ref name="auto1">{{cite web | url=https://www.sunnewsonline.com/why-media-enterprises-should-align-with-economic-reality-fisayo-bambi-anchor-inspire-africa/ | title=Why media enterprises should align with economic reality –Fisayo-Bambi, Anchor, Inspire Africa | date=12 January 2021 }}</ref><ref name="auto">{{cite web | url=https://guardian.ng/features/media/bambi-telling-african-stories-in-the-morning-call/ | title=Bambi, telling African stories in the Morning Call | date=9 February 2021 | access-date=23 March 2023 | archive-date=17 January 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230117080719/https://guardian.ng/features/media/bambi-telling-african-stories-in-the-morning-call/ | dead-url=yes }}</ref> == Iṣẹ́ Rẹ̀ == Bambi ṣe àgbéjáde àti àfihàn “Inspire Africa”, ètò tẹlifísàn kan pẹ̀lú àwọn ìtàn ti ìsọdọ̀tun, ìyípadà àti ipa ní Áfíríkà. <ref>{{cite web | url=https://www.africaglobalvillage.com/building-technology-that-caters-for-africans-inspire-africa/ | title=Building technology that caters for Africans {INSPIRE AFRICA} | date=26 June 2021 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.akilligundem.com/the-tanzanian-woman-bridging-the-justice-gap-with-a-digital-platform-inspire-africa/ | title=The Tanzanian woman bridging the justice gap with a digital platform [Inspire Africa] – Akıllı Gündem | access-date=2023-03-23 | archive-date=2023-01-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230117080716/https://www.akilligundem.com/the-tanzanian-woman-bridging-the-justice-gap-with-a-digital-platform-inspire-africa/ | dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.africa-press.net/eswatini/all-news/the-telemedicine-innovation-impacting-health-care-in-uganda | title=The telemedicine innovation impacting health care in Uganda | date=28 May 2022 }}</ref> Ó papọ̀ gbàlejò ètò ìròyìn àárọ̀ “The Morning Call” lórí Africanews, <ref name=":0"/> <ref>{{cite web | url=https://www.africanews.com/programmes/inspire-africa/ | title=Inspire Africa {{pipe}} Africanews }}</ref><ref name="auto"/> ètò ìròyìn tẹlifísàn kan lórí ìṣèlú, àṣà, ètò-ẹ̀kọ́, sciTech, eré ìdárayá àti ìṣòwò. <ref name=":0"/> <ref name=":0"/><ref name="auto1"/> Ó ti ṣe ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò àwọn olùdarí ìjọba bíi Prime Minister UK tẹ́lẹ̀ Gordon Brown lórí ipa Britain nínú ìgbéjàkọ ìpaniláyà Nàìjíríà, <ref>{{cite web | url=https://www.eu-africasummit.eu/euabs2021/ | title=2021 Programme }}</ref> <ref>{{cite web | url=https://www.eu-africasummit.eu/speakers/ | title=Speakers }}</ref> àti àwọn ènìyàn láti agbègbè àti aládani ní ìṣòwò àti ṣíṣe ètò ìmúlò ní Áfíríkà.[1][2][8] Ó jẹ́ agbọ́rọ̀sọ ní àpéjọ kan ní Summit Áfíríkà. == Àwọn Àmì Ẹ̀yẹ == Bambi jẹ́ olùdíje tí a yàn ti àmì ẹ̀yẹ BBC Komla Dumor, àti pé ó jẹ́ olùdíje fún ẹ̀bùn tẹlifísàn ènìyàn ti ọdún 2020 Nigeria Achievers Awards. <ref>{{cite web | url=https://elfrique.com/vote/view_contestant_profile/989/25453 | title=Contestant Profile | website=elfrique.com | access-date=2023-03-23 | archive-date=2023-01-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230117080716/https://elfrique.com/vote/view_contestant_profile/989/25453 | dead-url=yes }}</ref> == Àwọn Ìtọ́ka Sí == 2pif9viabuxnzj89jgzm9g9eyk3ew3f Nasiru L. Abubakar 0 73425 639945 638198 2026-11-08T03:29:59Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639945 wikitext text/x-wiki == Ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ == Wọ́n bí Nasiru ní ọjọ́ kẹ́rin oṣù kẹsàn-án ọdún 1977, <ref>{{cite web|title=Nasiru Lawal - Editor in Chief at Dateline Nigeria|website=Apollo.io|url=https://www.apollo.io/people/Nasiru/Lawal/54ebcc6a74686943114bc027/|access-date=2022-06-27}}</ref> ní agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ àríwá Kaduna ní ìpínlẹ̀ Kaduna. Nasiru kẹ́kọ̀ọ́ gboyè PGD nínú ẹ̀kọ́-ìmọ̀ Mass Communication ní BUK, gboyè PGD nínú ẹ̀kọ́-ìmọ̀ Ìbáṣepọ̀ orílẹ̀-èdè àti Diplomacy ní àfikún sí ẹ̀kọ́ HND nínú ẹ̀kọ́-ìmọ̀ Mass Communication ní Kaduna Polytechnic, ní ìpínlẹ̀ Kaduna.<ref>{{Cite web|title=Kaduna train attack: Abductors release photos, families identify captives|url=https://www.blueprint.ng/kaduna-train-attack-abductors-release-photos-families-identify-captives/|website=BluePrint|access-date=2022-04-27}}</ref> Oníṣẹ́-ìròyìn Nasiru bẹ̀rẹ̀ ìṣe ìròyìn gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ rẹ̀ tí ó yàn láàyò ní ABG Group. Ó ṣiṣẹ́ fún ìgbà ráńpẹ́ gẹ́gẹ́ bíi òǹkọ́ṣẹ́ lábẹ́ àmójútó pẹ̀lú KSMC ní ìlu Kaduna kí ó tó dára pọ̀ mọ́ ilé-iṣẹ́ oníwé-ìròyìn Daily Trust lákọ̀ọ́kọ́ gẹ́gẹ́ bí òṣìṣẹ́ arakẹni ní oṣù mẹ́jọ 2000 kí ó tó wá di òṣìṣẹ́ ilé-iṣẹ́ gan ní ọdún 2004.<ref>{{Cite web|date=9 May 2009|title=Fuel Crisis - Filling Stations Turn Black Market Outlets|website=All Africa|url=https://allafrica.com/stories/200905110970.html|access-date=6 March 2022|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=4 August 2009|title=Video Shows Ex-Commissioner's Execution, by Nasiru L. Abubakar|website=All Africa|url=https://allafrica.com/stories/200908040443.html|access-date=6 July 2022|language=en-GB}}</ref> Ní Daily Trust, Ó jẹ́ aṣojú yàn ayẹ̀ròyìn wò (ní Sátidé) ní ọdún 2012, kí wọ́n tó dá a padà sí igbákejì ayẹ̀ròyìn wò Daily. Ní ọdún 2014 <ref>{{Cite web|date=17 November 2014|title=Nigeria: Daily Trust Appoints Acting Editor|website=All Africa|url=https://allafrica.com/stories/201411171837.html|access-date=6 July 2022|language=en-GB}}</ref> kí wọ́n tó bòǹtẹ̀lú gẹ́gẹ́ bíi ayẹ̀ròyìn wò ní ọdún 2016.<ref>{{Cite web|date=19 February 2016|title=Nasiru L. Abubakar is now the substantive Editor of Daily Trust|website=Daily Trust|url=https://dailytrust.com/new-appointments-at-daily-trust|access-date=6 July 2022|language=en-GB|archive-date=24 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324074726/https://dailytrust.com/new-appointments-at-daily-trust/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|date=8 May 2021|title=Celebration Of Kabiru Yusuf’s Election As NPAN|website=Tribune|url=https://tribuneonlineng.com/celebration-of-kabiru-yusufs-election-as-npan-president/|access-date=16 January 2022|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=4 April 2022|title=Kaduna: FRCN Management Condoles Immediate Past NUJ Kaduna Chairman Over Demise Of Father|url=https://newsreservoir.com/?p=11375|access-date=1 March 2022|website=News Reservoir|language=en-US}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Gẹ́gẹ́ bí ayẹ̀ròyìn wò, ó gba àmì-ẹ̀yẹ tí ayẹ̀ròyìn wò jùlọ tí ọdún náà ní ọdún 2016<ref>{{Cite web|date=19 December 2016|title=Nigeria Newspaper Awards... And the Winner Is?|website=All Africa|url=https://allafrica.com/view/group/main/main/id/00048062.html|access-date=6 June 2022|language=en-GB}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|date=19 December 2016|title=The Nation confirms class with harvest of 13 awards at NMMA|website=The Nation|url=https://thenationonlineng.net/nation-confirms-class-harvest-13-awards-nmma/|access-date=21 December 2021|language=en-GB}}</ref> tí ìwé-ìròyìn Daily sì gba àmì-ẹ̀yẹ ìwé-ìròyìn tí ọdún náà.<ref>{{Cite web|date=25 November 2014|title=Daily Trust wins 2016 Newspaper of the year award|website=Daily Trust|url=https://dailytrust.com/daily-trust-wins-2016-newspaper-of-the-year-award|access-date=13 July 2022|language=en-GB|archive-date=24 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324074727/https://dailytrust.com/daily-trust-wins-2016-newspaper-of-the-year-award/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|date=25 November 2014|title=Winners of Nigeria Media Merit Award|website=Punch Newspaper|url=https://punchng.com/punch-reporters-win-nmma-awards/|access-date=6 June 2022|language=en-GB}}</ref> Ní ọdún 2019, wọ́n yan Nasiru gẹ́gẹ́ bíi olùṣàkóso ayẹ̀ròyìn wò tí Daily Trust.<ref>{{Cite web|date=25 November 2014|title=Media Trust appoints new Editor-in-Chief|website=Daily Trust|url=https://dailytrust.com/media-trust-appoints-new-editor-in-chief.html|access-date=30 December 2019|language=en-GB}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|date=25 November 2014|title=Media Trust staff eulogize outgoing managing, production editors|website=Press Reader|url=https://www.pressreader.com/nigeria/daily-trust/20200930/281732681932257|access-date=31 December 2021|language=en-GB}}</ref> Ó fi iṣẹ́ sílẹ̀ ní ọdún 2020 láti lọ dára pọ̀ mọ́ Dateline Nigeria gẹ́gẹ́ bíi Olú-ayẹ̀ròyìn wò.<ref>{{Cite web|date=25 November 2014|title=Media Trust appoints new Editor-in-Chief|website=Daily Trust|url=https://dailytrust.com/media-trust-appoints-new-editor-in-chief.html|access-date=30 December 2019|language=en-GB}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|date=1 December 2020|title=Former Daily Trust editors join Dateline Nigeria|website=Daily Nigerian|url=https://dailynigerian.com/former-daily-trust-editors/|access-date=30 December 2020|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=1 December 2020|title=Former Daily Trust editors join Dateline Nigeria - The Cable|website=The Cable|url=https://www.thecable.ng/former-daily-trust-editors-join-dateline-nigeria|access-date=30 December 2020|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=1 December 2020|title=Nasiru L. Abubakar join Dateline Nigeria as Editor in Chief|website=PR Nigeria|url=https://prnigeria.com/2020/12/01/former-daily-trust-editors-dateline/|access-date=30 December 2020|language=en-GB}}</ref> Ó máa ń kó ìròyìn fún Gamji.com láti ọdún 2015<ref>{{Cite web|date=11 September 2015|title=Letter to ‘President’ Jerry Gana, by Nasiru L. Abubakar|website=Gamji.com|url=http://www.gamji.com/article6000/NEWS6252.htm|access-date=9 June 2021|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.gamji.com/article5000/NEWS5639.htm|title=Bukar’s Legitimate Ignorance By Nasiru Lawal|date=9 July 2016|website=Gamji.com|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|date=15 September 2007|title=Between Gumi and Nigerian Politicians, by Nasiru L. Abubakar|url=http://www.gamji.com/article6000/NEWS7461.htm|access-date=6 February 2021|language=en-US}}</ref> ó sì máa ń dá sí ti àwọn ilé-iṣẹ́ yòókù.<ref>{{Cite web|url=https://dailytrust.com/imam-dahiru-lawal-abubakar-1970-2022|title=Imam Dahiru Lawal Abubakar: 1970-2022|date=9 July 2022|website=Daily Trust|language=en|access-date=24 March 2023|archive-date=24 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324074725/https://dailytrust.com/imam-dahiru-lawal-abubakar-1970-2022/|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web|date=11 September 2015|title=Letter to ‘President’ Jerry Gana, by Nasiru L. Abubakar|website=Gamji.com|url=http://www.gamji.com/article6000/NEWS6252.htm|access-date=9 June 2021|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.gamji.com/article5000/NEWS5639.htm|title=Bukar’s Legitimate Ignorance By Nasiru Lawal|date=9 July 2016|website=Gamji.com|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|date=15 September 2007|title=Between Gumi and Nigerian Politicians, by Nasiru L. Abubakar|url=http://www.gamji.com/article6000/NEWS7461.htm|access-date=6 February 2021|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dailytrust.com/imam-dahiru-lawal-abubakar-1970-2022|title=Imam Dahiru Lawal Abubakar: 1970-2022|date=9 July 2022|website=Daily Trust|language=en|access-date=24 March 2023|archive-date=24 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324074725/https://dailytrust.com/imam-dahiru-lawal-abubakar-1970-2022/|dead-url=yes}}</ref> jcvsra0xyakjcaljhg7j0swp2vyxz6l Steve Ayorinde 0 73439 640044 618909 2026-11-08T07:00:43Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640044 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name =Steve Ayorinde | image =SteveAyorinde1.jpg | imagesize = | caption = | office = | term_start = | office2 =Former Lagos State Commissioner for Information & Stretegy; Tourism, Arts & Culture | term_start2 =October 2015 | term_end2 =May 2019 | predecessor2 = | successor2 = | constituency2 = | birth_date = {{birth date and age|1970|07|09|df=y}} | birth_place = Ibadan, Oyo State Nigeria | nationality = | party = | spouse = | children = | residence = | alma_mater =Obafemi Awolowo University, University of Lagos, University of Leicester | occupation = | profession =Journalist / Media Consultant | religion = | website = | footnotes = }} '''Steve Olúṣẹ̀yí Ayọ̀rìndé''' {{IPAc-en||audio=Yo-Oluseyi Ayorinde.ogg}} (tí wọ́n bí lọ́dún 1970) jẹ́ kọmíṣọ́nnà-àná fún ètò ìrìn-afẹ́, iṣẹ́-ọ̀nà àti àṣà tí [[Ìpínlẹ̀ Èkó|Ìpínlẹ̀-Èkó]] lórílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]].<ref>{{Cite web|title=The Face Of Tourism In Lagos Will Change This Year By Seye Kehinde|url=https://www.thelagosdaily.com/face-tourism-lagos-will-change-year-seye-kehinde/|date=2018-02-07|website=The Lagos Daily News|language=en-US|access-date=2020-05-24|archive-date=2020-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200815122105/https://www.thelagosdaily.com/face-tourism-lagos-will-change-year-seye-kehinde/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=MR. STEVE AYORINDE – HON. COMMISSIONER|url=https://tourismartandculture.lagosstate.gov.ng/2019/02/13/mr-steve-ayorinde-hon-commissioner/|website=Tourism, Arts & Culture - Lagos State Government|language=en-US|access-date=2020-05-24|archive-date=2020-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200815121931/https://tourismartandculture.lagosstate.gov.ng/2019/02/13/mr-steve-ayorinde-hon-commissioner/|dead-url=yes}}</ref> Ṣáájú àkókò yìí, ó jẹ́ kọmíṣọ́nnà nípa ìròyìn àti ọgbọ́n-ọnnú nígbà ìṣèjọba gómìnà-àná tí Ìpínlẹ̀ náà, [[Akinwunmi Ambode]] lọ́dún 2015,<ref>{{cite web|url=http://pulse.ng/local/steve-ayorinde-commissioner-criticises-media-for-culling-the-economists-article-on-ambode-id4350283.html|title=Steve Ayorinde: Commissioner criticises media for culling The Economist's article on Ambode|author=Chika Ebuzor|date=12 November 2015|publisher=|access-date=25 March 2023|archive-date=17 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117025009/http://pulse.ng/local/steve-ayorinde-commissioner-criticises-media-for-culling-the-economists-article-on-ambode-id4350283.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://gidinews.com/?p=2716|title=Bamigbetan is Lagos’ New Information Commissioner!|work=Gidi News|date=11 January 2018|access-date=25 March 2023|archive-date=6 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180906052500/http://gidinews.com/?p=2716|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.vanguardngr.com/2015/10/ambode-swears-commissioners/|title=Ambode swears in 23 commissioners|date=19 October 2015|work=Vanguard News}}</ref> Bákan náà, ó ti fìgbà kan jẹ́ Ọ̀gá-àgbà tí ilé-isé ìwé-ìròyìn ''[[National Mirror]]'', àti olóòtú ìwé-ìròyìn ''[[The Punch]]''<ref>{{cite web|url=http://www.cknnigeria.com/p/steveayorinde-journalist-author-film.html|title=Steve Ayorinde|publisher=}}</ref> ní Nàìjíríà.<ref>{{Cite web|title=Footprint of David {{!}} Advisory Board|url=https://footprintofdavidart.com/advisory-board/|language=en-US|access-date=2020-05-24|archive-date=2020-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025225653/https://footprintofdavidart.com/advisory-board/|dead-url=yes}}</ref> Bákan náà, Ayorinde jẹ́ ọ̀kan lára gbajúmọ̀ lámèyító nípa sinimá àti iṣẹ́-ọ̀nà, ti ó sì tún ti jẹ́ adájọ́-aláṣàyàn fún àmì-ẹ̀yẹ àgbáyé bíi [[Toronto International Film Festival]], [[Cannes Film Festival]], [[Berlin International Film Festival]], [[AMAA]] àti [[Mumbai International Film Festival]].<ref>{{cite web|url=http://www.africanfilmny.org/2014/steve-ayorinde/|title=Steve Ayorinde|work=African Film Festival Inc.}}</ref> == Ìgbésí ayé ìbéèrè àti ẹ̀kọ́ == Ó jẹ́ ọmọ ilé-ẹ̀kọ́ gíga [[Obafemi Awolowo University]], Ile-Ife, Ayorinde, ó sì tún kẹ́kọ̀ọ́ ní University of Lagos, Akoka, àti [[University of Leicester]] ní UK, níbi tí ó ti gba oyè master nínú ìṣọ̀kan àgbáyé àti ìbánisọ̀rọ̀.<ref>{{Cite web|title=MR. STEVE AYORINDE – HON. COMMISSIONER|url=https://tourismartandculture.lagosstate.gov.ng/2019/02/13/mr-steve-ayorinde-hon-commissioner/|website=Tourism, Arts & Culture - Lagos State Government|language=en-US|access-date=2020-05-10|archive-date=2020-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200815121931/https://tourismartandculture.lagosstate.gov.ng/2019/02/13/mr-steve-ayorinde-hon-commissioner/|dead-url=yes}}</ref> Ó jẹ́ arìnrìn-àjò dáadáa àti onímọ̀ nípa ọ̀pọ̀ ènìyàn, ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ European Union ní Foundation Journalists-in-Europe [2] (1997–98),<ref>{{cite web|url=http://www.ciapsfestivals.com/panel|title=ciapsfestivals - Panel|publisher=}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ètò ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ọdún kan fún àwọn oníròyìn tó wà ní àárín iṣẹ́. Ó tún jẹ́ ọmọ ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti ètò àwọn àlejò kárí ayé ti Ẹ̀ka Ìpínlẹ̀ (IVP)<ref>[http://www.theelitesng.com/steve-ayorinde-for-hes-a-jolly-good-fellow/ "Steve Ayorinde: For He’s a Jolly Good Fellow"]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''The Elites'', 6 November 2015.</ref> ní [[Amẹ́ríkà]], Goethe Institute, Berlin, àti University of Siena for Foreigners, [[Italy]].<ref>{{cite web|url=http://www.africultures.com/php/?nav=personne&no=11232|title=Africultures - Biographie de Steve Ayorinde|publisher=}}</ref> == Ìrìnàjò rẹ gẹ́gẹ́bíi akọ̀ròyìn == Gẹ́gẹ́ bí oníròyìn, òǹkọ̀wé, olùtẹ̀wé, àti olùdámọ̀ràn ìròyìn, Ayorinde ní ìrírí tó ju ọdún mẹ́rìnlélógún lọ, ó sì ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀bùn<ref>{{cite web|url=https://dayoemmanuel.wordpress.com/2015/10/22/carcass-of-traditional-media-would-soon-be-buried-steve-ayorinde-2/|title=Carcass of traditional media would soon be buried-Steve Ayorinde|work=Dayo Emmanuel|date=22 October 2015 }}</ref> Iṣẹ́ rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1991 ní ìwé ìròyìn [[The Guardian]] ní ìlú Èkó, Nàìjíríà, èyí tí wọ́n mọ̀ sí àkànṣe ní agbègbè ìròyìn Nàìjíríà nígbà náà.<ref>{{cite web|url=http://www.ngrguardiannews.com/2015/11/celebrating-art-writer-critic-steve-ayorinde/|title=Celebrating art writer, critic, Steve Ayorinde|author=Anote Ajeluorou|work=The Guardian Newspapers|date=16 November 2015 |publisher=}}</ref> Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òṣìṣẹ́ aṣáájú-ọ̀nà ti The Comet níbi tí ó ti ṣe àtúnṣe sí apá iṣẹ́ ọ̀nà, eré ìnàjú àti ìròyìn (1999–2003),<ref>{{cite web|url=https://adetunmj.wordpress.com/2015/02/04/41/|title=STEVE AYORINDE|work=Tola Hadiza Adetunmbi|date=4 February 2015 }}</ref> lẹ́yìn náà ó dara pọ̀ mọ́ The Punch, níbi tí ó ti ṣiṣẹ́ ní onírúurú ipò, àkọ́kọ́ gẹ́gẹ́ bí olóòtú iṣẹ́ ọ̀nà, lẹ́yìn náà gẹ́gẹ́ bí akọ̀ròyìn United Kingdom, ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ olóòtú àti ní ìkẹyìn gẹ́gẹ́ bí olóòtú ìwé ojoojúmọ́.<ref>{{cite web|url=http://www.spla.pro/en/file.person.steve-ayorinde.11232.html|title=SPLA - Steve Ayorinde|publisher=}}</ref> Ní [[The Punch]] ni ó ti bẹ̀rẹ̀ ìwé rẹ̀ tó gbajúmọ̀ ní ojú ìwé ẹ̀yìn, "Something Before the Weekend", èyí tí ó máa ń jáde ní gbogbo ọjọ́bọ̀.<ref>{{Cite web|title=MR. STEVE AYORINDE – HON. COMMISSIONER|url=https://tourismartandculture.lagosstate.gov.ng/2019/02/13/mr-steve-ayorinde-hon-commissioner/|website=Tourism, Arts & Culture - Lagos State Government|language=en-US|access-date=2020-05-10|archive-date=2020-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200815121931/https://tourismartandculture.lagosstate.gov.ng/2019/02/13/mr-steve-ayorinde-hon-commissioner/|dead-url=yes}}</ref> Lẹ́yìn náà ó ṣiṣẹ́ ní National Mirror, àkọ́kọ́ gẹ́gẹ́ bí olóòtú/olùdarí àgbà tí ó ń bójútó àwọn ìwé àti lẹ́yìn náà gẹ́gẹ́ bí olùdarí ìṣàkóso/olùdarí olórí láàárín ọdún 2010 àti 2013. Láti ìgbà náà, ó ti ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí akọ̀ròyìn, olùdámọ̀ràn ìròyìn àti onímọ̀ràn. Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùdarí ìròyìn àti ìbánisọ̀rọ̀ fún àjọ ìpolongo Akinwunmi Ambode láàárín oṣù kẹsàn-án ọdún 2014 sí oṣù kẹrin ọdún 2015. Ó tún jẹ́ olùgbéga ìwé ìròyìn The Culture News (TCN), ìtẹ̀jáde iṣẹ́ ọnà àti àṣà àkọ́kọ́ ní Nàìjíríà.<ref>{{Cite web|title=Nigeria is world's untapped cultural hub, says U.S.-based arts promoter|url=https://www.pulse.ng/news/local/nigeria-is-worlds-untapped-cultural-hub-says-us-based-arts-promoter/scfns7y|date=2019-07-20|website=Pulse Nigeria|language=en-US|access-date=2020-05-24}}</ref> ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{Reflist}} m2ostpoyzcbdfj9c6cc576p5ln524zu Sam Amuka-Pemu 0 73444 640020 576592 2026-11-08T06:22:48Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640020 wikitext text/x-wiki '''Sam Amuka Pemu''' (tí a bí ní oṣù kẹfà, ojo ketala ọdún 1935) je oniroyin ni orile Ede [[Nàìjíríà]], òǹkọ̀wé ati òǹtẹ̀wéjádé aṣáájú nínú àwọn ìwé ìròyìn tí a mọ sì ìwé ìròyìn [[Vanguard]] àti ti gbajumo ìwé ìròyìn [[Punch]].<ref>{{cite web|url=http://thenationonlineng.net/new/buhari-pays-tribute-to-amuka-pemu-at-80/|title=Buhari pays tribute to Amuka-Pemu at 80|author=Agency reporter|work=The Nation|date=12 June 2015|accessdate=16 June 2015}}</ref><ref>[http://www.pmnewsnigeria.com/2011/08/18/robbery-attack-i-was-shaken-—vanguard-publisher-sam-amuka-pemu/ "Robbery Attack: I Was Shaken — Vanguard Publisher, Sam Amuka-Pemu"], ''PM News'', 18 August 2011.</ref> Ó jé ọmọ bibi ìlú Sapele ni igobo to [[Ìpínlẹ̀ Dẹ́ltà|ìpínlè Delta]] ni apa àríwá ni orílẹ̀ èdè Nàìjíríà gba owó olóògbé pá amuka àti Ayaba [[Teshoma Amuka-Pemu]] tí ó kú ní oṣù karùn-ún ọdún 2014.<ref>{{cite web|url=http://www.thisdaylive.com/articles/sam-amuka-loses-mum/179491/|title=Sam Amuka Loses Mum|work=ThisDay Live|accessdate=16 June 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150615002022/http://www.thisdaylive.com/articles/sam-amuka-loses-mum/179491/|archivedate=15 June 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://metrowatchonline.com/jonathan-mourns-gombe-emir-kutigis-wife-amuka-pemus-mom-too/|title=Jonathan Mourns Gombe Emir *Kutigi's wife, Amuka-Pemu's mom too|work=Metro Watch|date=28 May 2014|accessdate=16 June 2015|archive-date=16 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150616091509/http://metrowatchonline.com/jonathan-mourns-gombe-emir-kutigis-wife-amuka-pemus-mom-too/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.vanguardngr.com/2014/05/uduaghan-consoles-sad-sam-mothers-death/|title=Uduaghan consoles ‘Sad Sam’ over mother’s death|work=Vanguard News|accessdate=16 June 2015}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == g7ihj5202vsecenxjj77t2cqe54m3gk Ikechukwu Amaechi 0 73448 639850 603421 2026-11-07T23:31:50Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639850 wikitext text/x-wiki '''Ikechukwu Amaechi''' (A bí ní ọjọ́ kẹríndínlógún oṣù kínnií ọdún 1967) ó jẹ́ akọ̀ròyìn ọmọ orílẹ̀ èdè [[Naijiria]], [[akọ̀wé]] àti [[oníṣòwò]]. Ó jẹ́ olùdásìlẹ̀ ìwé ìròyiǹ ''[[TheNiche]]'' lórí aýe lujára. Ó wá láti ìjọba ìbílẹ̀ Ahiazu-Mbaise ní [[Ìpínlẹ̀ Ímò|ìpínlẹ̀ Imo]], Naijiria.<ref name="Vanguard News 2023">{{cite web|title=Totally Real with Ikechukwu Amaechi Archives|website=Vanguard News|date=2023-03-25|url=https://www.vanguardngr.com/category/columns/totally-real-with-ikechukwu-amaechi/|access-date=2023-03-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sunnewsonline.com/ikechukwu-amaechi-niche-and-annual-lecture/|title=Ikechukwu Amaechi, Niche and annual lecture|first=Ralph|last=Egbu|format=Column|date=4 September 2022|access-date=20 October 2022|website=[[The Sun (Nigeria)|The Sun]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://independent.ng/ikechukwu-amaechi-the-man-behind-theniche/|title=Ikechukwu Amaechi: The Man Behind TheNiche|first=Emma|last=Ogbuehi|date=10 October 2022|access-date=10 October 2022|website=[[Independent Nigeria]]}}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀ == A bí '''Ikechukwu Amaechi''' ní ọjọ́ kẹríndínlógún oṣù kínnií ọdún 1967. Ó wá láti ìlú Ekwereazu tí ìjọba ìbílẹ̀ Ahiazu-Mbaise ní ìpínlẹ̀ Imo, Naijiria.<ref>{{Cite web|url=https://newsprobeng.com/ikechukwu-amaechi-the-man-behind-theniche/|title=Ikechukwu Amaechi, The Man Behind TheNiche|access-date=2022-10-13|website=NewsProbe|archive-date=2022-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013170956/https://newsprobeng.com/ikechukwu-amaechi-the-man-behind-theniche/|dead-url=yes}}</ref> Ó jẹ́ àkọ́bí nínú àwọn ọmọ méjọ, okùnrin mẹ́rin àti obìrin mẹ́rin tí àwọn óbì rẹ̀ Nze Alexander, Amadikwa Amaechi bì. Bàba Ikechukwu jẹ́ akọ́sẹ́mọṣẹ́ olùtajà nígbà tí ìyá rẹ̀ Ezinne Appolonia Agbonma Amaechi jẹ́ olùkọ́.<ref>{{Cite web|url=https://www.qed.ng/ikechukwu-amaechi-biograghy-early-life-and-journalism-career/|title=Ikechukwu Amaechi Biograghy, Early life and Journalism Career|access-date=2022-10-21|website=QED.NG}}</ref> Ikechukwu Amaechi ti se ìgbéyalwó pẹ̀lú Chioma lé ní ogún ọdún, wọ́n sì bí ọmọ mẹ́ta. == Àwọn ìtọ́kasí == 49vaqrzs90249icn7x2tujgppfi0h4f Ivor Agyeman-Duah 0 73460 639862 607661 2026-11-08T00:05:59Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639862 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Ivor Agyeman-Duah|birth_date={{Birth year and age|1966}}|birth_place=[[Kumasi]], [[Ghana]]|nationality=Ghanaian|citizenship=Ghanaian|education=Ìdàgbàsóké óró ájé látí ílé ékó ìlá óòrùn àtí èkó Africa (SOAS), Yúnífásítì tí London|alma_mater=[[University of Wales]]|occupation=Onmówé àtí onkówé}} '''Ivor Agyeman-Duah''' (ti a bi òdún 1966) jẹ ọnmọwé ọ́mọ́ ilu Ghana kan, ònímọ̀-ọ́rọ́-àjé, ònkọ́wé, olòótú àtí ólúdárí fìímù. Ó tì ṣìṣẹ́ ní íṣẹ́ íjọ́bá ìlú Ghana ó si ṣiṣẹ bi òlùdàmọ̀rán lórì ètò ìmùlò ìdàgbàsókè. == Ígbésíàyé == Ábiị Ivor Agyeman-Duah ni [[Kumasi]], Ghana, ni ọdun 1966, à sì sọ́ l'orukọ lẹhin ọ̀rẹ́ baba rẹ, akoitan Ilu Gẹẹsi Ivor Wilks . Agyeman-Duah ní òyé MA látì Ílè-ẹ̀kọ̀ giga ti Wales, MSc ní Ìdàgbàsóké Ìṣòwò látì Ile-iwe ti Ila-oorun ati Awọn ẹkọ Afirika (SOAS), University of London ati MSc kan ninu Itan-akọọlẹ ti Awọn ibatan Kariaye lati [[London School of Economics|Ile-iwe London ti Imọ-ọrọ ati Imọ-ọrọ Oṣelu]] . Òún ní òlùdásìlè àtí Òlùdàrì Ìlé-ìṣẹ́ fún Ísọ́dọ́tún Ọ́pọ́lọ́, ágbárí Àfíhán Àwùjọ́ ní ́Ghana. Látì 2009 sí 2014 o jẹ oludamoran pataki si Àáré [[John Kufuor|John Agyekum Kufuor]] lórì ífówósówópó ìdàgbàsòké àgbáyé, àtí nì àgbárá yíì ṣíṣẹ̀ pẹ́lù Eto Ounje Agbaye ni Kenya ati Etiopia ati ajọ-iṣẹ imulẹ alafia agbaye ti Interpeace tí ó wà ní Geneva. Ó tí ṣè íṣẹ́ fún Ílé Ìfówópámó Agbáyé àtí Ìlé Ífówópámó Àgbáyé ní Washington, DC. Agyeman-Duah nígbákán tí jẹ́ ọlórí àkọsílẹ àlámọrí ní Ghana Embassy, Washington, DC, àtí lẹ́hínnà Ólúdámọràn Àṣà àtí Ìbáráẹ́nísọ̀rọ̀ ní Ìlé-ìṣẹ́ gígá Ghana ní Ìlú Lọndọu, àtí pé ó tún jẹ álámọ́ràn tì Ílè-íṣẹ́ Áfríkà fún Ìyìpádà Ìṣòwò . Ó tún tì ṣè awọ́n ìdàpò ní WEB Du Bois Institute for African and African American Research ni [[Yunifásítì Harvard|Harvard University]] ati ki o je òlùgbé òmówé Hilary ati Trinity ni Exeter College, Oxford . Ó nṣíṣé lọ́wọ́ ní àwọ́n áàyè ìwé-kíkọ́ àtĺ àṣà, Agyeman-Duah ti kọ tabi ṣé àtúnkọ̀ ọ̀pọ̀lọ̀pọ̀ àwọ́n àtẹ́jádé – pẹ̀lú 2014's ''Crucible of the Ages: Essays ní ólá tí Wole Soyinka ni 80'', ìwé tí á ṣé àpèjúwé bì “iwọn akoko ti o yẹ pẹlu òlá n lá, ìdíyélé àtí pàtàkì ọ́gbọ́n pátàkì", ìfíhán àwón òlúkópá pẹ̀́lù [[Ngugi wa Thiong'o]], [[Nadine Gordimer]], Margaret Busby, [[Toni Morrison]], Ama Ata Aidoo, Henry Louis Gates, Jr., [[Kwame Anthony Appiah]], Ali Mazrui, [[Derek Walcott]], Atukwei Okai, Cameron Duodu, [[Toyin Falola]], Osei Tutu II (ọba Asante), [[John Dramani Mahama|John Mahama]] ati f [[Thabo Mbeki]] . Agyeman-Duah ṣíṣẹ̀ bì Òlùdámóràn Àfíhán Ìdàgbàsóké fún ílé ísé tó tá éká sí [[Èkó|Eko]],Lumina Foundation,<ref>{{Cite web|location=Lagos}}</ref> eyiti o fi idi [[Wole Soyinka Prize for Literature in Africa|Wole Soyinka Prize fun Litireso ni Afirika]] múlè, átì pè ó jẹ́ Àlága 2014–15 ti Litireso ti Millennium Excellence Foundation. Ó kọ́, ṣé itọ́sọ́nà àtí ágbèjádè áwọ́n fíímù áláwórán tẹ́lìfísíọnù méjì - ''Yaa Asantewaa: Ìṣílọ́ tí Ọ́bá Prempeh àtí Ákíkánjú tí Áyábá Áfíríkà kán'', tí á ṣé àfíhán ní Ghana ní 2001, àtí Ípá''dal Ọ́bá kán sí Seychelles'', èyítí ó hàn ní Ìlé Chatham ní ọ̀dún 2015. Agyeman-Duah tún jẹ̀ àlámọ́rán ìtán sí tíátá gbòóji 2001 ti Margaret Busby nipa Yaa Asantewaa ( ''Yaa Asantewaa – Warrior Queen'' ). === Ìdágbásóké ọrọ-ájé àtí ìfówósówópó àgbáyé === Lọ́wọ́lọ́wọ́, Agyeman-Duah jẹ́ Ásíwájú Ísé àgbésé /Álákósó lòrì ọ̀kán nínú ACET-Ílé-íṣẹ́ Norwegian fún Ìfówósówópó Ìdàgbàsóké Káríáyé àtí àwọ́n ìṣẹ́ ílé ífówópámọ́ Àgbáyé- Íbáṣèpọ́ Ílànà fún Ìdàgbàsóké Àpá Àládání & Ìdàgbà. Ó tún n ṣíṣẹ́ ní ìṣẹ́ ètò ìmúlò ètò-ọ̀rọ̀ ìmọ̀-ẹ́rọ́ lórí ìdágbásóké ní [[Rùwándà|Rwanda]], ti órílẹ́-édé jé ètó ìtàn-ákọ̀ọ́lẹ́ ìtán-àkọ̀ọ́lẹ̀ rẹ̀ “Àwọ́n Tí ò dárá”. Ó sì tí jẹ́ ẹ́gbẹ́ Ìwádí Ọ́dòódun ní Àwọ́n Íkẹ́kọ́ Ìdágbásóké ní Ílé-ìwè tì Ílá-óòrùn àtí Àwọ́n Ìkẹ́kọ́ Africa, Lọndọn, àtí òkán nínù Ọ́mọ́ ẹ́gbẹ́ Álákósó ti Ile ọnọ ti Ghana ati Igbimọ Ílé àràbàrà . Làárín ọ́dún 2017 àtí 2018, ó ṣìṣẹ́ bí Òlùdàmọ̀rán Ìláná Ìdàgbàsóké fun Institute for Fiscal Studies ni Accra, Ghana, lórì àwọ́n ìgbéléwọ́n ìgbèkàlẹ̀ fún àgbàwí ètò ímúlò ínáwó. Lati 2010 si 2012, o jẹ oludari ti Alliance for Africa Foundation ti o da ni Accra, àgbárí ọkèẹ́rè tí kìí ṣé tí ìjọ́bá tí á ṣètò nípásẹ̀ Ìgbímọ́ Ìlú Milan, Lombardy Regional Government ati Expo 2015 ti Italy tí ón wò ètó-ẹ́kọ́ átí ìdàgbàsóké àwọ́n àmáyédérùn, pẹ́lù áséìṣẹ́ tí àtúnṣétò tí ìlé-íṣẹ́ kọkọ ní Liberia. Ó tí ṣíṣẹ́ lórí ọ̀pọ́lọ́pọ́ áwọ́n ìṣẹ́ akánṣé àgbáyé làárín ọ̀dún 2005 àtí 2014 gẹ́gẹ́bí ọ́mó ẹ́gbẹ́ tí nẹtiwọki kán tí òn wò ípá tí àwọ́n àwùjọ́ Ìlú Afirika tín gbé ìlụ́ òk̀ẹ̀ẹ́rè ní ìdàgbàsóké ètò-ọ̀rọ̀ ní Ìlé ìfówópámó Agbaye ni Washington, DC, ó sí jé àpá ègbé kán fún kíkọ́ ìlé ágbárá ìlé ìfówopámó fun ísé àṣẹ́ ágbésé ìbílé lórí ìní àjé. <ref>World Bank, "Promoting Partnership with Traditional Authority Project" 2006. Retrieved 10 September 2020.</ref> Ó jẹ́ ònímọ́rán sí ìṣẹ́ àkànṣé àṣà Aluka tí Andrew Mellon Foundation tí New York àtí pé ó tún jé álábádásílé, nípásẹ́ inawo kóríyá, èró ìwé-ẹ́rí $500,000 kán ní Ílé-ẹ́kọ́ gígà Exeter tí Ìlé-ẹ́kọ́ gígá tí Oxford fún àwọ́n ọ́mọ́ ìlé-íwé gígá tí Ghana - Áwọ́n ẹ́gbẹ́ John Kufuor. Ó tí ṣíṣẹ́ ní Côte d'Ivoire fún Ìjọ́bá àtí àwọ́n ọ́já àràmádá bí ọ́mọ́ ẹ́gbẹ́ ìwádìí ìmọ̀ràn àtí ásíwájú ònkọ́wé lórì íṣélọ̀pọ̀ àtí àwọ́n ọ́já rìrọ̀ tìtà: Àwọ́n ìhámọ́ àtí Ìmúdánílójú tí Kókó àtí àwọ́n ápákán Kòfì ní ágbégbé Yamoussoukro àtí àwọ́n ìhámọ́ àtí Ìmúdánílójú tí Rice. <ref>''Novel Commodities, Constraints and Redevelopment of the Cocoa and Coffee Sector in the Yamoussoukro District''. 2010 Report co-written by Ivor Agyeman-Duah. Retrieved 10 September 2020.</ref> Ni Ghana àtí Liberia, ó ní ípá pẹ̀lù Washington, DC- ajọ́sépọ́ látí gé ébí àtí òsì ní Africa àtí Michigan State University . Gẹ́gẹ́bí òjògbón ìdàgbàsòké, Agyeman-Duah tí rín írín-àjò ó sì ṣìṣẹ́ ńi àwọ́n òrílẹ́-èdè 25 Africa àtí Asia (pàápàá àpá gúúsú ílá-óòrùn) áwọ́n órílẹ́-èdè lórì íṣẹ́ ètò ímúlò ìdàgbàsòkè pẹ́lú ìjábọ̀ tí á tẹ́jádé tí àbájádé ìmúsé ètò ímúló ọ́dún mẹ́wà àkọ́kọ́ tí àpéjọ́ Káríáyé tí Tokyo lórí Ìdàgbàsòké Africa. Ó jẹ́ àpákàn égbẹ́ àwọ́n ọ̀jọ̀gbọ́n, àwọ́n òlùṣé ètò ìmúló àtí àwọ́n álámọjà ìdàgbàsòké tí ápéjọ́ íwádì àtì ìwàdì Africa ní Washington, DC, tí á pápọ̀ látí ṣẹ àyẹ̀wò ètò ìmùlò àjèjì tí Àáré US [[George Walker Bush|George W. Bush]] tí Africa, lẹ́hínnà tí á gbéjàdè bì ''Ṣíṣáyẹ́wó Ímúló Africa ti George Bush's Africa àtí àwọ́n dídábá fún Barrack Obama'' (Bloomington, Indiana: i Universe, 2009) àtí ''Àkópọ́ Ímúló Africa tí Barrack Obama'' (American University Press, 2011). <ref>Emmanuel, Nikolas George, [http://static-curis.ku.dk/portal/files/70678984/nemmanuel_book_review_2010_bangura.pdf "book review of Assessing George W. Bush's Africa Policy 2009, by Abdul Karim Bangura (ed.)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409200200/https://static-curis.ku.dk/portal/files/70678984/nemmanuel_book_review_2010_bangura.pdf |date=2023-04-09 }}, ''African and Asian Studies'', University of Copenhagen, 2010, p. 197. Retrieved 1 August 2021.</ref> === Ájé àsà/ Ísé ònà lítírésọ === Fún bí ọdun mẹwa lé séyín, Agyeman-Duah tí ṣíṣẹ́ pẹ̀lù Nobel laureate tí Náìjíríá ní Literature, Wole Soyinka lórí ọ̀pọ́lọ̀pọ́ àwọ́n íṣẹ́ àkànṣè pẹ̀lú gégébì ólúdárì ẹ́gbẹ́ tì ón sé ìdánwó Wole Soyinka Foundation pẹ̀lú University of Johannesburg ní [[Gúúsù Áfríkà|South Africa]] . Àwọ́n ólùkòwé tí ó ní ìtárá ní ágbégbé gúùsù Africa ní á fún ní ìmọ̀rán, Soyinka si kó ọ̀pọ̀lọ̀pọ̀ áwọ́n ìkẹ́kọ́ rẹ̀, ''Long Walk si Mandeland'', gẹ́gẹ́bí ápákán tí ètò nàá. <ref>Soyinka, Wole, Inaugural Public Lecture - ''Long Walk to Mandeland'', 2017, University of Johannesburg. Retrieved 10 September 2020.</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.pmnewsnigeria.com/2018/06/14/nelson-mandela-art-and-memory/|title=Nelson Mandela, Art and Memory|first=Ivor|last=Agyeman-Duah|date=14 June 2018|access-date=26 September 2020}}</ref> Bákánná ní wón sísé pápò lórí órísírísí èkọ́ tí gbógbó ènìyàn sé ní University Oxford, nínù èyí tí Soyinka tí kédé pé òún yòó yá Kàádí Green US sí wéwé tí Donald Trump bá bórí nínù ìbò. <ref>{{Cite news|url=https://www.myjoyonline.com/news/wole-soyinka-destroys-his-green-card-as-promised/|title=Wole Soyinka destroys his Green Card as promised|date=1 December 2016|access-date=26 September 2020}}</ref> Lá pàpò pèlú [[Lucy Newlyn]], òjógbón télérì ní [[St. Edmund Hall]], Oxford, Agyeman-Duah jé álájó pọlóngo Soyinka ní idíjè yìyán tì akéwì Oxford Professorship. Bí ó tìlè jé pẹ wón kúnà, síbè àtíléyín wá látì awón éní àámí ágbáyé bí Archibishop ìgbàkán rí tí Canterbury [[Rowan Williams]], Ọlúdarí télé tí Liberty Baroness Chakrabari, tí Kennington, Ọjògbón ákéwì tí US [[Rita Dove]], the Booker Prize laureate [[Ben Okri]] OBE, àtí ákéwì British-Jamaican [[Benjamin Zephaniah]], ìlànà ìpólóngó wón àtí àwón ìfíyèsí wón ní wón tè jádè bíì Kí ojìjì wón másè díkù ''– Wole Soyinka àkéwí Oxford Professorship. Ó sè àlàyè díè tí ọjọgbón àkéwí ádúláwò'' St. Lucian Nobel poet [[Derek Walcott]]''sé yókúrò nínù idíjé kán nà ní awón ódún kán sehín tí ó túmò sí pé áàyè nà jé tí British, látì igbà tí'' [[Joseph Trapp]] ákéwì géèsii àtí àlùfa Anglican kókó gbáà ní ódún 1708, jú tí òkéèrè .<ref>Agyeman-Duah, Ivor, & Lucy Newlyn, ''May Their Shadows Never Shrink'', 2017, Oxfordshire, UK: Ayebia Clarke Publishing. Retrieved 10 September 2020.</ref> Ní odún 2017, ó jé àjó àlápéjo (pèlú SOAS) fun ayeye odun karun din ni ogota ti [[Makerere Conference of African Writers|Apejo Makerere tí Ọnkòwé Ílè Ádúláwò]] ní [[Uganda]], ítàn ìjò náà ní odún 1962 tí èyìn ìjóbá ámúnísìn òjógbón mòókó mòóká tí, bí á sàpèjúwè nípá àràmàdà Kenya [[Ngugi wa Thiong'o]], wà "ìṣọ́kán nípàsẹ̀ ìrán tí ó ṣéèṣẹ tí ọ̀jọ́ íwájú tí ó yátọ fún Ílè Ádúláwò. "<ref>Agyeman-Duah, Ivor, and Ogochukwu Promise, ''Crucible of the Ages - Essays in Honour of Wole Soyinka at 80'', Ibadan: Bookcraft. Retrieved 10 September 2020.</ref> Agyeman-Duah jé ólùtójú ìbèrè tí The John A Kufuor Museum àtí Presidential Library àtí ọkán lárá égbé tí o ́ dúnàdúrà ìdàgbásókè ámáyédérùn ní [[Kwame Nkrumah University of Science and Technology|Yúnífásìtì Sáyénsì àtí Ìmò Kwame Nkrumah]] ní Kumasi àtí ní Yúnífásítì tí Ghana, Legon. Sí bè sí ní wíwà ní áàye ètò imúlo àtí èkó òfé, Agyeman-Duah sì tún ní ìsé tó yàtó ní onà ìtàgé àtí ísè ìròyìn. Ó kó fún [[Panos Institute]] tí orísùn e wa ní London, ''[[West Africa (magazine)|Ìwò Óòrun Africa]]'', ''[[New African]]'' àtí àtúnko ''Some African Voices of Our Time'' (2002), àwón àkójópó ìbáráénìsòró pèlú àwón ọnkówé Africa. Jéjé bì ónsé àgbéléwó ìwé ìtàn àtí légbéè híhàn lórì àwón órísírísí ètò bí BBC, [[VOA]] àtí àwón éèto òkèéré bí òjògbón ìdàgbàsóké àtí òlùyánjú, Agyeman-Duah jé ómó égbé gbóòji fun BBC àtí ìwé ìtàn PBS TV - ''Into Africa'' and ''Wonders of the African World'', tí ásíwájú ónmówè African-American [[Henry Louis Gates Jr]] gbékálè. Agyeman-Duah sé ìpìlèsè àdèhùn àtí ètò ìgbéjádé íkéhìn fún Discovery Channel ní Ghana: Presidential Tour. Ó jé ọnímórán ìgbéjádé sí Moving Vision TV, Wales, fún ''The Kingdom of Ashanti'' àtí ìgbéjádé ''Yaa Asantewaa: The Heroism of an African Queen''. Ónímóraln fún Óbá tí Asante, [[Otumfuo Nana Osei Tutu II]], lórí íbéwó ré sí érékúsù Seychelles, Agyeman-Duah tèlé pèlú ''Ípádábó Óbá kán sí Seychelles''.<ref>See Television documentary, ''The Return of a King to Seychelles'', 2015, CIR production, Accra. Retrieved 10 September 2020.</ref> Agyeman-Duah sísé pèlú Adzido Pan African Dance Ensemble (fún ìgbìmo ona tí England sé ágbátèrù) $2-million àtí sísé éré ìtágé álágbéká ìwoọn ódún kán (ní Ílé érẹ́ West Yorkshire ní Leeds, Manchester Opera House, Alexander Theatre, Birmingham and Edinburgh Festival Theatre), Accra àtí Kumasi tí, Yaa Asantewaa Warrior Queen. Ísé ìgbéjádé éléníyàn áàdótá yí ní ólùdásílè àtí ólùdárí ísé ónà tí ''Carnival Messiah'', [[Geraldine Connor]]<ref>Adzido Pan African Ensemble, ''Yaa Asantewaa Warrior Queen'', 2001. Retrieved 10 September 2020.</ref> jé ólùtóná. Ní ódún 2014, ó jé álásé ó nsé méjí nínù éré ìtàgé Soyinka, ''Ake: The Years of Childhood'' and ''Childe Internationale''. Agyeman-Duah sì tún jé ólùtójú po ní 2004 (pèlú ónítàn Kwaku Fosu Ansa àtí Myrtis Beddla) ní Washington, DC fún tì ìfíhàn ''Ancient Traditions and Contemporary Forms''. Ó sísé télé ní oko agbáíyé tí [[PANAFEST|Pan-African Historical Theatre Project]] (Panafest). == Yíyán aléjọ/Íkówè gbángbán == ** ''Globalisation and Africa’s Unfinished Agenda- Responding to Thandika Mkandawire'', [[Macalester College]], St. Paul's, Minnesota, US, 1998. ** ''Africa in a Renaissance Mood- Ghana in the Early Years of the C21st'', All-University Lecture, [[California State University]], Pomona, 2004. ** ''Pan-Africanism Caribbean Connections'', Santo Domingo, Dominican Republic, 2005. ** ''Travelling Abroad but Having Home in Mind- Culture, the Arts and National Identity, Fifty Years of Ghana’s Independence'', [[University of Ghana]], Legon, 2007. ** ''Beyond the Miracle of the Han River-Some Pro-Growth Philosophy in Korea’s Rural Development and Africa’s Search for Agricultural Stimulation'', Seoul, Korea, [[Korea Institute for International Economic Policy]], 2011. ** ''Choices in a World of Strangers'', Guest Speaker, The Great Hall, University of Ghana's Congregation - The College of Humanities, 2018. ** ''Asante: Sustaining a Heritage and a Cultural Economy'', 1st Opemso Lecture of the Asante Professionals Club, Kumasi, March 2019. == Ìtèjádé == * ''Between Faith & History: A Biography of J. A. Kufuor'' (three volumes), Ayebia Clarke Publishing Ltd, January 2007. {{ISBN|978-0954702397}}.<ref>{{cite news|url=https://allafrica.com/stories/200701030741.html|title=Ghana: Aliu, Soyinka to Launch Book On Kufuor|website=AllAfrica|date=3 January 2007}}</ref> * ''Pilgrims of the Night: Development Challenges and Opportunities in Africa'', 2011. * ''Africa a Miner's Canary Into the C21st: Essays on Economic Governance'', foreword by [[Toyin Falola]], 2013. * ''Telephone Conversations: A History of Telecommunications Economics and MTN in Ghana'', 2020. === Bí Ólóòtù === * ''The Asante Monarchy in Exile: Sojourn of King Prempeh I and Nana Yaa Asantewaa in Seychelles'', 2000. * ''Kyerematen and Culture- The Kyerematen Memorial Lectures'', 2001. * (With Peggy Appiah) ''Bu Me Be: Proverbs of the Akans'', Introduction by [[Kwame Anthony Appiah]], 2006. * ''An Economic History of Ghana: Reflections on a Half-Century of Challenges & Progress'', Foreword by [[Wole Soyinka]], 2008. {{ISBN|978-0955507984}}. * (With Ogochukwu Promise) ''Crucible of the Ages: Essays in Honour of Wole Soyinka at 80'', 2014.<ref>{{cite web|url=https://newafricanmagazine.com/6712/|title=Celebrating Soyinka at 80|first=A. B.|last=Assensoh|author2=Yvette M. Alex-Assensoh|work=New African|date=25 June 2014|access-date=26 September 2020|archive-date=20 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420140556/https://newafricanmagazine.com/6712/|dead-url=yes}}</ref> * ''All The Good Things Around Us: An Anthology of African Short Stories'', 2016. {{ISBN|978-0992843663}} * (With Lucy Newlyn) ''May Their Souls Never Shrink: Wole Soyinka and the Oxford Professorship of Poetry'', 2016. {{ISBN|978-0992843670}} * ''The Gods Who Send Us Gifts: An Anthology of African Short Stories'', Forewords by Wole Soyinka and [[Valerie Amos]], 2017. * ''Death of An Empire- Kwame Nkrumah in Ghana and Africa - KSP Jantuah'', 2017. {{ISBN|978-9988871468}} * (With Bill Buenar Puplampu) ''Africa in Search of Prosperity: Ishmael E. Yamson’s Essays on Development, Economics, Business, Finance and Economic Growth'', 2017. * ''Between the Generations: An Anthology for [[Ama Ata Aidoo]] at 80'', 2020. === Ápá Ìwè, ákósílé árókó àtí àtúnyéwò === * "Yaa Asantewaa"; "Seychelles Islands", and "George Padmore", in [[Carole Boyce-Davies]] (ed.), ''The Encyclopedia of the African Diaspora'', ABS-CLIO, Inc. Santa Barbara/Oxford, England, 2004. * "''Themes in West African History''. Edited by [[Emmanuel Akeampong]], [[James Currey]], England. 2005." Reviewed in ''African and Asian Studies Journal'', Vol. 5, Nos 2–3 (Brill, Leiden). * "''Female Circumcision and the Politics of Knowledge – African Women in Imperialist Discourses''. Edited by [[Obioma Nnaemeka]], Prager Publisher, Connecticut. 2006". ''African and Asian Studies'', Vol. 5, Nos 3–4. * ''America Behind the Color Line: Dialogue with Africans Americans''. Henry Louis Gates, Jnr. Warner Books, USA. ''African and Asian Studies Journal'', Vol. 5, Nos 3–4. * "''Chieftaincy in Ghana – Culture, Governance and Development''. Edited by Irene K. Odotei and Albert K. Awedoba, Accra: Sub-Saharan Publishers, 2006". ''[[African Affairs]]'' ([[Royal African Society]], London), 106 (425), 730–731. * "''Peace Without Power: Ghana’s Foreign Policy 1957 – 1966''. Kwesi Armah, Ghana Universities Press, Accra, 2004." ''International Affairs, Journal of The Royal Institute of International Affairs'', Chatham House, London, 2007. * "''You Must Set Forth at Dawn – A Memoir''. Wole Soyinka. Methuen, London; 2006". ''International Affairs'', Chatham House, 2007, London. * "''The African Diaspora – African Origins and New World Identities''. Edited by [[Isidore Okpewho]], [[Carole Boyce Davies]] and [[Ali A. Mazrui]]. Indiana University Press, Indiana. 2001". ''African and Asian Studies Journal'' (September 2007), Brill, Leiden. * "''East Asian Visions – Perspectives on Economic Development''. Edited by Indermit Gill, Yukon Huang and Homi Kharas, World Bank, Washington, DC, 2007." Reviewed in ''International Affairs''. Chatham House, London. * "''Japan Rising – The Resurgence of Japanese Power and Purpose'', Kenneth B. Pyle, Perseus Books, US." ''African and Asian Studies Journal'', 2008. * "''The Diaspora – Those Who Were Exiled from their Land.''" ''Asia–Africa Literature Journal'', Jeonju, South Korea, 2008. * "[[Dambisa Moyo]] and the Aid Architecture," ''The New Legon Observer'', Vol. 3, No. 11, September 2009. * "Conversations of Fathers and Daughters" (review of ''Fathers and Daughters- An Anthology of Exploration'', edited by [[Ato Quayson]], 2009), ''Transition'', [[Indiana University]] Press, 2009. * ''“Culture, Communication and Socio-economic Development in Post-Colonial Ghana, in An Interdisciplinary Primer in African Studies'', edited by Ishmael. I. Munene, Lexington Books, UK, 2011. * "''[[Chinua Achebe]]'s Gift to Humanity: A Useable Past''", ''Africa Watch'', New York, 2013. * "''[[Albert Rene]] and The Modern History of Seychelles''", ''Africa Today'', Indiana University Press, 2015. * "''[[Kofi Awoonor]]'s The Promise of Hope''", ''Africa Today'', Indiana University Press, 2015. * "Seychelles Islands", in Toyin Falola and Jean-Jacques (eds), ''Africa- An Encyclopedia of Culture and Society'', ABS-CLIO, California, US, 2016. * ''[[Malcolm X]], Pan Africanism and Today's Blacks, Malcolm X and Africa'' by A. B. Assensoh and Yvette M. Alex-Assensoh, Cambria Press, UK, 2016 == Ámí èyé, Ìdàpò, Ìfúnnì àtí òmó égbé ìkò == * Resident Fellow, Thomson Foundation Commonwealth Award, University of Wales. UK, 1994. * Asanteman Council award as chair of the local and international media committee on the 300-year anniversary of the founding of the West African Kingdom, 1996. * Visiting Writer and Researcher travelling within the US as a Fellow of the World Press Institute, [[Macalester College]], St. Paul, Minnesota, USA. * International Visiting Fellowship of the US State Department, US, 1996. * Nzema Association of North America, Courage in Leadership for Outstanding Service to the Association, 2003. * Travel grant by the International Television Service of the US for the International Film Festival, [[San Francisco]], California, 2003. * Phi Beta Delta International Scholar, awarded by the College of Arts and Letters, Pomona, 2003. * Resident Visiting Scholar, College of Arts and Letters, [[California State University]], Pomona, 2003. * Distinguished Leadership and Scholarship Award of the Association of Third World Studies, US, 2004.<ref>{{cite journal|url=http://www.ghanastudies.com/gsa/newsletter_04-05.pdf|title=AWARD FOR KUFOUR BIOGRAPHY|journal=Ghana Studies Council Newsletter|issue=17–18|page=7|date=Summer–Fall 2005|access-date=26 September 2020}}</ref> * Order of the Volta, Officer Division, Republic of Ghana, 2008. * Given a literary grant for Asia-Africa Literence Conference in Jeonju, North Province of Korea by the university and Government, 2008. * Resident Fellow, Centre for Regional Economic Studies, [[Korea Institute for International Economic Policy]], Seoul, Korea, 2010. * Distinguished Friend of Oxford, University of Oxford, 2012. * Chair of the Jury, Millennium Excellence Foundation - Literature Category, 2015. * Member of the International Advisory Board, African Studies Centre, University of Oxford, 2018. * MTN Foundation Grant for Literature, 2020. == Ítókásí == <references group="" responsive="0"></references> {{authority control}} * * * * * [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1966]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] q8qtee7ep71hteuuolxxtqobexbc3ld Funmi Wakama 0 73494 639821 593552 2026-11-07T22:27:15Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639821 wikitext text/x-wiki A bí '''Funmi Wakama''' ní ìlú Èkó ní ọjọ́ kìn-ín-ní oṣù keje ọdún 1966 gẹ́gẹ́ bíi Olufunmilayo Yetunde Coker. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣé akọ̀ròyìn rẹ̀ ní ọdún 1985 gẹ́gẹ́ bíi akọ́ṣẹ́ ní Lagos Television, LTV 8, Lagos kí ó tó lọ sí Nigeria Television Authority, Abeokuta ní ọdún 2018. == Ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Ní ilé ẹ̀kọ́ gbogbonìṣe ti ìlú Ogun èyiun Ogun State Polytechnic tí ó ń jẹ́ Moshood Abiola Polytechnic báyìí ni ó ti kẹ́kọ̀ọ́ Mass Communication.<ref name=":02">{{Cite web|date=2021-07-01|title=NTA's Funmi Wakama: The Golden Fish Soars at 55|url=https://oyonews.com.ng/ntas-funmi-wakama-the-golden-fish-soars-at-55/|access-date=2021-12-01|website=oyonews.com.ng|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201212600/https://oyonews.com.ng/ntas-funmi-wakama-the-golden-fish-soars-at-55/|dead-url=yes}}</ref> Bákan náà, ó ní ìwé ẹ̀rí gíga nínú ìkóròyìnjọ láti the Nigerian Institute of Journalism, NIJ; ẹ̀wẹ̀, ó tún kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú ìmọ̀/ẹ̀kọ́ Public Administration láti ilé ẹ̀kọ́ gíga ti Abuja, èyiun University of Abuja. Funmi Wakama yìí jẹ́ olùrànlọ́wọ́ pàtàkì àgbà lábala mídíà fún Gómìnà tẹ́lẹ̀rí ní ìpínlẹ̀ Ogun, Gómìnà Ibikunle Amosun. Ó jẹ́ alábòójútó mídíà ní International Republican Institute (IRI), fún ètò USAID ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.<ref>{{Cite web|date=2021-10-22|title=Watching Cyril Stober, Wakama, others inspired my career choice –Broadcaster in wheelchair, Awoyemi|url=https://punchng.com/watching-cyril-stober-wakama-others-inspired-my-career-choice-broadcaster-in-wheelchair-awoyemi/|access-date=2021-12-01|website=Punch Newspapers}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mrs Funmi Wakama – Radio Nigeria Ibadan Zonal Station|url=https://radionigeriaibadan.gov.ng/tag/mrs-funmi-wakama/|access-date=2021-12-01|website=radionigeriaibadan.gov.ng|archive-date=2021-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422210350/https://radionigeriaibadan.gov.ng/tag/mrs-funmi-wakama/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|date=2016-07-02|title=Funmi Wakama: The screen diva joins the Golden Club|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/funmi-wakama-the-screen-diva-joins-the-golden-club/|access-date=2021-12-01|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201202115/https://guardian.ng/saturday-magazine/funmi-wakama-the-screen-diva-joins-the-golden-club/|dead-url=yes}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == gtupbz4z64m2yyp3xvhk6n47909hqcl Summit University, Offa 0 73543 640047 603286 2026-11-08T07:01:53Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640047 wikitext text/x-wiki '''Summit University, Offa''' ==External links== * [https://web.archive.org/web/20210623063246/https://summituniversity.edu.ng/ Official website] {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} [[Ẹ̀ka:Yunifásítì ní Nàìjíríà]] f7pkcwout08pwzee870p4wxlwck0uyq Olusola Momoh 0 73558 639975 618900 2026-11-08T04:51:30Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639975 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|honorific_prefix=|name=Olusola Momoh|honorific_suffix=|image=<!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] -->|image_upright=|alt=<!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software -->|caption=|native_name=|native_name_lang=|pronunciation=|birth_name=<!-- only use if different from name -->|birth_date=<!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. -->|birth_place=|baptised=<!-- will not display if birth_date is entered -->|disappeared_date=<!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) -->|disappeared_place=|disappeared_status=|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (enter DEATH date then BIRTH date (e.g., ...|1908|31|8|1967|28|2}} use both this parameter and |birth_date to display the person's date of birth, date of death, and age at death) -->|death_place=|death_cause=|body_discovered=|resting_place=|resting_place_coordinates=<!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} -->|burial_place=<!-- may be used instead of resting_place and resting_place_coordinates (displays "Burial place" as label) -->|burial_coordinates=<!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} -->|monuments=|nationality=Nigerian|other_names=|citizenship=[[Nigerians|Nigerian]]|education=[[University of Lagos]], [[Harvard Business School]]|alma_mater=|occupation=Media executive, Journalist|years_active=42 Years|era=|employer=|organization=[[Channels Television]]|agent=<!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source -->|known_for=|notable_works=<!-- produces label "Notable work"; may be overridden by |credits=, which produces label "Notable credit(s)"; or by |works=, which produces label "Works"; or by |label_name=, which produces label "Label(s)" -->|style=|height=<!-- "X cm", "X m" or "X ft Y in" plus optional reference (conversions are automatic) -->|television=|title=<!-- Formal/awarded/job title. The parameter |office=may be used as an alternative when the label is better rendered as "Office" (e.g. public office or appointments) -->|term=|predecessor=|successor=|party=|movement=|opponents=|boards=|criminal_penalty=|criminal_status=|spouse=[[John Momoh]]|partner=<!-- (Husband) -->|children=Three|parents=<!-- overrides mother and father parameters -->|mother=<!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) -->|father=<!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) -->|relatives=|family=|callsign=|awards=|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|module=|module2=|module3=|module4=|module5=|module6=|signature=|signature_size=|signature_alt=|footnotes=}} [[Category:Articles with hCards]] '''Olúṣọlá Momoh''' jẹ́ adarí àwọn ilé íròyìn kan ní [[Nàìjíríà]].<ref>{{Cite web|title=Executive Vice-Chairman – Channels Television|url=https://www.channelstv.com/olusola-toyin-momohexecutive-director/|access-date=2021-11-23}}</ref> Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùdásílẹ̀ àti Igbákejì Alága ti Àwọn Channels Media Group, ilé-iṣẹ́ tí ó ń darí [[Channels TV]]. Momoh gboyè B.Sc ní Mass Communicatio láti [[Yunifásítì ìlú Èkó|Yunifásitì ìlú Èkó]]. Ó tún gba àmì ẹyẹ pí polongo ìròyìn ní Yunifásitì ìlú Èkó.<ref>{{Cite web|last=Admin|date=2020-07-01|title=MOMOH, Olusola|url=https://blerf.org/index.php/biography/momoh-olusola/|access-date=2021-11-23|website=Biographical Legacy and Research Foundation|language=en-US}}</ref> Ní ọdún 2014, Ó wà lára àwọn ''women'' leadership forum program ti [[Harvard business school|ilé-ìwé ìsòwò Harvard]].<ref>{{Cite web|title=Executive Vice-Chairman – Channels Television|url=https://www.channelstv.com/olusola-toyin-momohexecutive-director/|access-date=2021-11-23}}</ref> == Iṣẹ́-ṣíṣe == Ṣáájú kí ó tó dá Channel Television àti Channels Media Group silẹ̀, Momoh jẹ́ oníròyìn pẹ̀lú [[Nigeria Television Authority]](NTA), láàrin ọdún 1979 sí 1987. Ní àkókò yìí, ó ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ àgbéjáde lórí bí Nàìjíríà ṣe ń sọ epo nù.<ref>{{Cite web|title=Mrs. Olusola Momoh|url=https://aartoflife.org/staff_trusted/mrs-olusola-momoh/|access-date=2021-11-23|website=The Aart of Life Foundation|language=en-US|archive-date=2021-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123070434/https://aartoflife.org/staff_trusted/mrs-olusola-momoh/|dead-url=yes}}</ref> Yàtò sí isẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bi akàròyìn, Momoh ṣiṣẹ́ fún ọdún méje ní àwọn ilé-ìfowópamọ́. Ó ṣiṣẹ́ ní International Merchant Bank (IMB).<ref>{{Cite web|title=Biography of Olusola Momoh, Vice-Chairman, Channels Television.|url=http://biography.hi7.co/biography-of-olusola-momoh--vice-chairman--channels-television--56651d3a98dfc.html|access-date=2021-11-23|website=biography.hi7.co}}</ref> == Àwọn àmì ẹyẹ == Ní ọdún 2019, Momoh gbà Àmì-ẹ̀yẹ Doctorate degree nínú ìṣàkóso ìṣòwò ní [[Achievers University|Yunifásitì Achievers]], [[Ìlú Ọ̀wọ̀|ọ̀wọ̀]], [[Ìpínlẹ̀ Òndó|Ìpínlẹ̀ Oǹdó]].<ref>{{Cite web|date=2021-10-02|title=Ijeoma Nwogwugwu, Stella Din, Kadaria Ahmed named among 25 most powerful Nigerian female journalists|url=https://www.thecable.ng/ijeoma-nwogwugwu-stella-din-kadaria-ahmed-named-among-25-most-powerful-nigerian-female-journalists|access-date=2021-11-23|website=TheCable|language=en-US}}</ref> Ní Oṣù Kọkànlá ọdún 2021, àjọ Women in Management, Business and Public Service (WIMBIZ) ká mọ́ ọkàn lára àwọn obìnrin tí ó lókìkí jù. Àjọ náà tún ká mọ́ ọkàn nínú àwọn obìnrin tí ó lókìkí jù nínú àwọn oníròyìn obìnrin ní Nàìjíríà.<ref>{{Cite web|date=2021-10-02|title=Ijeoma Nwogwugwu, Stella Din, Kadaria Ahmed named among 25 most powerful Nigerian female journalists|url=https://www.thecable.ng/ijeoma-nwogwugwu-stella-din-kadaria-ahmed-named-among-25-most-powerful-nigerian-female-journalists|access-date=2021-11-23|website=TheCable|language=en-US}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn oníròyìn ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] 6t559h1vb0y2mnzi59asv1lhdl17ieg May Ellen Mofe-Damijo 0 73669 639922 605235 2026-11-08T02:38:46Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639922 wikitext text/x-wiki '''May Ellen Ezekial Mofe-Damijo''' (1956 - 1996) tí a tún mọ̀ sí MEE<ref>{{cite web|title=Classique Magazine {{!}} topetempler|url=https://topetempler.wordpress.com/tag/classique-magazine/|website=topetempler.wordpress.com|language=en}}</ref> jẹ́ akọ̀ròyìn àti òǹkọ̀wé, tó ṣàtẹ̀jáde ''Classique magazine.<ref>{{cite web|title=PENDULUM:Ovation International:20 years of celebrating Africa|url=http://thebossnewspapers.com/pendulumovation-international20-years-of-celebrating-africa/|website=The Boss Newspapers|date=30 April 2016|access-date=19 April 2023|archive-date=23 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180123073652/http://thebossnewspapers.com/pendulumovation-international20-years-of-celebrating-africa/|dead-url=yes}}</ref>'' Ìwé-ìròyìn náà gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ akọ̀ròyìn bíi [[Délé Mọ́mọ́dù|Dele Momodu]], Ben Charles Obi, àti Rudolf Okonkwo.<ref>{{Cite web|date=2016-02-22|title=The Lagos power list: 21 people in 21 million|url=http://www.theguardian.com/world/2016/feb/22/the-lagos-power-list-21-people-in-21-million|access-date=2021-06-10|website=the Guardian|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-07-22|title=What You Don't Know About May Ellen Ezekiel, Richard Mofe-Damijo's First & Late Wife|url=https://www.elorasblog.com/2021/07/22/what-you-dont-know-about-may-ellen-ezekiel-richard-mofe-damijos-first-late-wife/|access-date=2021-08-23|website=ElorasBlog|language=en-US|archive-date=2021-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210823012353/https://www.elorasblog.com/2021/07/22/what-you-dont-know-about-may-ellen-ezekiel-richard-mofe-damijos-first-late-wife/|dead-url=yes}}</ref> Mofe-Damijo tún kọ àwọn ìwé díẹ̀ bíi ''Dream maker'' àti ''Center Spread''. == Àwọn ìwé àkọsílẹ̀ == * Esekiẹli, May Ellen (1989). Itankale ile-iṣẹ. Lagos: A Mee Publication.{{ISBN|9789783061712}} . * Esekiẹli, May Ellen (1988). Dreammaker (atunṣe keji. ed. ). [Nigeria: sn{{ISBN|9783061704}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9783061704|9783061704]] . * Mofe-Damijo, Mee (1990). Awọn orin afẹfẹ : àkójọpọ̀ láti ọ̀dọ̀ akọ̀ròyìn àkọ́kọ́ [[Nàìjíríà|ní Nàìjíríà]] . [[Ìpínlẹ̀ Èkó|Lagos]], [[Nàìjíríà]] : A Mee Atẹjade.{{ISBN|9783061720}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9783061720|9783061720]] . == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn oníròyìn ará Nàìjíríà]] tgt9e0p043n62ep829ewm2y0f57sv8o Moky Makura 0 73670 639932 614319 2026-11-08T03:02:02Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639932 wikitext text/x-wiki '''Moky Makura''' jẹ́ òǹkọ̀wé ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]], akọ̀ròyìn, òṣèrébìnrin àti oníṣòwòbìnrin tó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi olùdarí ''Africa No Filter,'' <ref>{{Cite news|last1=Mogoatlhe|first1=Lerato|title=Moky Makura Wants to Change the Way the World Sees Africa by Empowering Its Storytellers|url=https://www.globalcitizen.org/en/content/moky-makura-african-stories/|work=[[Global Citizen (organization)|Global Citizen]]|date=18 August 2020}}</ref> èyí tó jẹ́ ilé-iṣẹ́ tó ń rí sí àyípadà tó ń bá ilè Africa látàri ẹ̀rọ ayélujára. == Ìgbésí ayé == Wọ́n bí Makura ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó|Èkó]], lórílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]], gẹ́gẹ́ bí ọmọ ìdílé Akisemoyin, èyí tó jẹ́ ìdílé Oba ní Nàìjíríà. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú ètò ìṣèlú, ètò ọ̀rọ̀-ajé àti ìmọ̀ òfin, láti [[University of Buckingham|Yunifásitì ti Buckingham]]. Ní ọdún 1998, ó kó lọ sí [[South Africa]],<ref name="anf2">{{cite web|title=Moky Makura|url=https://africanofilter.org/people/moky-makura|publisher=Africa No Filter|access-date=2023-04-19|archive-date=2023-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164136/https://africanofilter.org/people/moky-makura|dead-url=yes}}</ref><ref name="tvsa2">{{cite web|title=Moky Makura|url=https://www.tvsa.co.za/actors/viewactor.aspx?actorid=3458|publisher=TVSA - The South African TV Authority|access-date=2023-04-19|archive-date=2025-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250116113111/https://www.tvsa.co.za/actors/viewactor.aspx?actorid=3458|dead-url=yes}}</ref> àti ní ọdún 1999, ó bẹ̀rẹ̀ ilé-iṣẹ́ tirẹ̀.<ref name="bsa2">{{cite news|last1=SAinfo reporter|title=Meet Africa’s greatest entrepreneurs|url=https://www.brandsouthafrica.com/investments-immigration/africa-gateway/greatestentrepreneurs|work=Brand South Africa|date=18 February 2009|access-date=19 April 2023|archivedate=28 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211028175415/https://www.brandsouthafrica.com/investments-immigration/africa-gateway/greatestentrepreneurs|deadurl=yes}}</ref> Òun ni olùṣàkóso kejì fún Communications Africa ní Bill and Melinda Gates Foundation.<ref name="bsa">{{Cite news|title=Meet Africa’s greatest entrepreneurs|url=https://www.brandsouthafrica.com/investments-immigration/africa-gateway/greatestentrepreneurs|access-date=2023-04-19|archivedate=2021-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211028175415/https://www.brandsouthafrica.com/investments-immigration/africa-gateway/greatestentrepreneurs|deadurl=yes}}</ref> Láti ọdún 2017, ó jẹ́ aṣojú ẹgbẹ́ náà ní South Africa. <ref name="anf">{{Cite web}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == [[Ẹ̀ka:Àwọn oníròyìn ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] sqq42g5oqv5moq304cc7jeve66je5sa Joy Ogwu 0 73671 639872 620240 2026-11-08T00:45:56Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639872 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Joy Ogwu|birth_name=Joy Uche Angela Ogwu|image=|caption=|nationality={{NGA}}|office1=[[Nigeria and the United Nations|Permanent Representative of Nigeria to the United Nations]]|president1=|deputy1=|term_start1=7 May 2008|term_end1=May 2017|predecessor1=|successor1=[[Tijjani Muhammad-Bande]]|order1=|office2=[[Foreign Minister of Nigeria]]|president2=[[Olusegun Obasanjo]]|deputy2=|term_start2=30 August 2006|term_end2=29 May 2007|predecessor2=[[Ngozi Okonjo-Iweala]]|successor2=[[Ojo Maduekwe]]|birth_date={{birth date and age|1946|8|22}}|birth_place=|party=|spouse=|children=|alma_mater=[[Rutgers University]] <br /> [[University of Lagos]]|signature=}} '''Joy Uche Angela Ogwu''' (tí a bí ní ọjọ́ kejìlélógún oṣù kẹjọ ọdún 1946 o si ku ni Oṣu Kẹwa Ọjọ 14, Ọdun 2025) jẹ́ mínísítà Nàìjíríà tẹ́lẹ̀rí àti asojú Nàìjíríà sí ẹgbẹ́ [[United Nations]] ní New York láàrin ọdún 2008 sí 2017.<ref>{{Cite news|url=http://www.nigeriaunmission.org/|title=Home|work=Permanent Mission of Nigeria to the United Nations, New York|access-date=2017-12-22|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171217202015/http://nigeriaunmission.org/|archivedate=2017-12-17|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.un.org/press/en/2017/bio4963.doc.htm|title=New Permanent Representative of Nigeria Presents Credentials|access-date=2018-03-20|language=en-US}}</ref> Òun ni obìnrin àkọ́kọ́ láti jẹ́ asojú sí egbẹ́ United Nations làti [[Nigeria|orílẹ̀-èdè Nàìjíríà]].<ref>{{Cite web|title=Joy Ogwu {{!}} Ambassador Series Lecture|url=https://events.adelphi.edu/au_event/joy-ogwu/|website=events.adelphi.edu|language=en-US|access-date=2020-05-25}}</ref> Kí ó tó di mínísítà, Ogwu, tí ó jẹ́ ọmọ [[Ìpínlẹ̀ Dẹ́ltà]], jẹ́ adarí àgbà [[Nigerian Institute of International Affairs]] (NIIA).<ref>{{Cite web|title=Joy Ogwu, Bolaji Akinyemi: Where are they now?|url=https://www.blueprint.ng/joy-ogwu-bolaji-akinyemi-where-are-they-now/|last=III|first=Editorial|date=2019-04-27|language=en-US|access-date=2020-05-25}}</ref> Ààrẹ [[Olusegun Obasanjo]] yàn gẹ́gẹ́ bi òkè òkun ní ọjọ́ ọgbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 2006.<ref name=":0">{{Cite web|title=Joy Ogwu: Quintessential Diplomat|url=https://thepointernewsonline.com/?p=31947|date=2014-07-19|website=The Pointer News Online|language=en-US|access-date=2020-05-25}}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Àwọn Ìtọ́kasí == 9fln78fzq7bfp1icel894wwyli8wpp8 DJ Xclusive 0 73681 639758 620374 2026-11-07T20:40:03Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639758 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|Name=DJ Xclusive|image=DJ-Xclusive Edits-0367.jpg|image_size=230px|Birth_name=Rotimi Alakija|birth_date={{birth date and age|1980|10|16|df=Ódúny}}|Genre=|Occupation=Dj, Àlágbásílé Òrín, Ólórín álágbásílè|Years_active=Ọdún 2003&ndash;títí dí òníì|Label=[[Empire Mates Entertainment]]|website=|birth_place=St Austell England}} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Articles with hCards]] '''Rotimi Alakija''' (tí á bí ní ọjó kérín-dín-lógún ósù kéwáà ọdún 1980), tí òpò mò sí́ '''DJ Xclusive''', ó jé disc jockey [[Nigerian|Nàjíríà]], Álágbéjádẹ ígbásílè ọrín átì olórìn álágbásílè.<ref>{{Cite web|date=2019-01-11|title=Watch: "Love" By DJ Xclusive|url=https://guardian.ng/life/watch-love-by-dj-xclusive/|access-date=2022-03-02|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archive-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302101832/https://guardian.ng/life/watch-love-by-dj-xclusive/|dead-url=yes}}</ref> == Ìbèrè Áyé == [[Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì|England]] ní á tí bí Rotimi Alakija sí ówó àwón óbí Náìjíríà. Ní òdómódé, ó pádá sí Náìjíríà látì lépà èkó ní ílé èkó King's College, Ị̀lú Èkó. Rotimi Alakija pádà sí UK látì kó èkó [[Físíksì|Physics]] átì ìmò sáyénsì kómpútà ní Yúnífásítì Reading, ní bí tí ó tí gbá oyé ékò ílé-ìwè gígá. Ó tún pádà kó ékò ísúná ówó kómpútà ní [[:en:Brunel_University_London|Yúnífásítì Brunel, London]].<ref>{{Cite web|last=Afolasade|first=Samagbeyi|date=2020-09-04|title=DJ XCLUSIVE WELCOMES NEW BABY|url=https://newscentral.africa/2020/09/04/dj-xclusive-welcomes-new-baby/|access-date=2022-03-02|website=News Central TV {{!}} Latest Breaking News Across Africa, Daily News in Nigeria, South Africa, Ghana, Kenya and Egypt Today.|language=en-US|archive-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302102236/https://newscentral.africa/2020/09/04/dj-xclusive-welcomes-new-baby/|dead-url=yes}}</ref> == Ísé == DJ Xclusive bérè ísé ójógbón disc jockey ní ódún 2003 nípà òpò ìsé sísé ní órísí ílé íjó álé, pélù [[:en:Aura_Mayfair|Aura Mayfair]], Penthouse, Funky Buddha átí Jalouse. Láàrín áwón ódún ísé rè, DJ Xclusive tí bá òrísírísí áwón òṣèrè bí [[:en:Ne-Yo|Ne-Yo]], [[:en:Rihanna|Rihanna]], [[:en:Mario_Winans|Mario Winans]], [[:en:Brick_and_Lace|Brick and Lace]], [[:en:Nas|Nas]] àtí [[:en:Fat_Joe|Fat Joe]] sísé pó.<ref>{{cite web|url=http://www.genevieveng.com/501/|title=Chillin DJ Xclusive|publisher=genevieveng.com|access-date=1 April 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120511151500/http://www.genevieveng.com/501/|archivedate=11 May 2012}}</ref> Ní ábálá tí ódún 2010 tí [[:en:Nigeria_Entertainment_Awards|Nigeria Entertainment Awards]], tí ó wáyé ní [[Orílẹ̀ èdè America|United States]], DJ Xclusive gbá àmì éyé DJ tí ó dárájú ní áyé. ́ Á yán látì díjè DJ tí ó dárájù ní átúsè tí ódụ́n 2011 tí [[:en:BEFFTA_Awards|BEFFTA Awards]]. Ó tún sé fíìhàn ní House Party ''[[:en:Big_Brother_Naija|Big Brother]]'' ódún 2013.<ref>{{Cite web|url=http://www.bellanaija.com/2013/08/20/dj-xclusive-to-bring-the-house-down-at-the-big-brother-africa-the-chase-finale-party/|title=DJ Xclusive to "Bring the House Down" at the Big Brother Africa: The Chase Finale Party|date=20 August 2013}}</ref> Ní ódún 2011, DJ Xclusive dí [[:en:Resident_DJ|DJ ìlé]] Ílé fún [[:en:Cool_FM_Nigeria|CoolFM]] 96.9<ref>{{cite web|url=http://questionmarkmag.com/2011/09/dj-xclusive-takes-residence-in-lagos-as-cool-fms-on-air-radio-dj/|title=DJ Xclusive Takes Residence in Lagos|publisher=questionmarkmag.com|access-date=1 April 2012}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ó sí dárápò mó [[:en:Empire_Mates_Entertainment|Empire Mates Entertainment]] gégébí òsísé DJ tí [[:en:Wizkid_(musician)|Wizkid]].<ref>{{cite web|url=http://www.bellanaija.com/2011/11/14/dj-xclusive-joins-eme-as-wizkids-official-dj-releases-annual-naija-mixtape-2011-xmas-edition-free-download/|title=DJ Xclusive joins EME|date=14 November 2011|publisher=Bellanaija.com|access-date=1 April 2012}}</ref>. DJ Xclusive sé ígbéjádè orín kán "I'm Xclusive" tí ólórín tí UK-Náìjíríà [[:en:Mo_Eazy|Mo Eazy]].{{cn|date=November 2021}} == Ígbésí áyé áráéní == Dj Xclusive fé Tinuke Ogundero ní ódún 2015.<ref>{{cite news|url=https://www.bellanaija.com/2015/10/tbt-bn-celebrity-weddings-dj-xclusive-tinukes-wedding/|title=BN Celebrity Weddings: Rotimi "DJ Xclusive" Alakija & Tinuke Ogundero Wedding|publisher=BellaNaija}}</ref><ref>{{cite news|author=Tofatati Ige|date=7 November 2015|url=http://www.vanguardngr.com/2015/11/i-dont-like-talking-about-my-marriage-dj-xclusive/|publisher=Vanguard|title=I don't like talking about my marriage}}</ref> Ótún jé ábúrò si ólówó Náìjíríà [[:en:Folorunsho_Alakija|Folorunsho Alakija]].<ref>{{cite web|last1=Akan|first1=Joey|title="I'm Not Folorunsho Alakija's Son" – DJ Xclusive Denies Report|url=http://pulse.ng/just-namesakes-im-not-folorunsho-alakijas-son-dj-xclusive-denies-report-id3102606.html|access-date=29 January 2015|date=9 March 2014|archive-date=13 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150313191238/http://pulse.ng/just-namesakes-im-not-folorunsho-alakijas-son-dj-xclusive-denies-report-id3102606.html|dead-url=yes}}</ref> == Áwón Ísé == === Áwó kán === * "Pangolo" <small>(pèlú [[:en:Timaya|Timaya]])</small><ref>{{cite web|title=VIDEO: DJ Xclusive – Pangolo ft. Timaya|url=http://notjustok.com/2013/12/11/videodj-xclusive-pangolo-ft-timaya/|publisher=Notjustok|access-date=18 December 2013|date=11 December 2013|archive-date=15 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215181442/http://notjustok.com/2013/12/11/videodj-xclusive-pangolo-ft-timaya/|dead-url=yes}}</ref> * "Ibebe" <small>(pèlú [[:en:Olamide|Olamide]])</small> (2013) * "Gal bad" <small>(pèlú [[:en:D'Prince|D'Prince]] and [[:en:Wizkid|Wizkid]])</small> (2014) * "Jeje" <small>(pèlú Wizkid</small> (2014) * "Fatasi" <small>(pèlú [[:en:Terry_G|Terry G]])</small> (2014) * "Tonight" <small>(pèlú[[:en:Banky_W|Banky W]] and [[:en:Niyola|Niyola]])</small> (2014) * "Shaba" <small>(pèlú [[:en:Kcee_(musician)|Kcee]] and [[:en:Patoranking|Patoranking]])</small> (2014) * "Dami Si" <small>(pèlú [[:en:Lil_Kesh|Lil Kesh]] and [[:en:CDQ_(rapper)|CDQ]])</small> (2015) * "Oyoyo" <small>(pèlú [[:en:Burna_Boy|Burna Boy]])</small> (2016) * "Sharwama" <small>(pèlú [[:en:Masterkraft_(producer)|Masterkraft]])</small> (2016) * "Pose" <small>(pèlú [[:en:Tiwa_Savage|Tiwa Savage]])</small>(2017) * Gbomo Gbomo <small>(pèlú [[:en:Zlatan_Ibile|Zlatan Ibile]])</small>(2019) * "Mad O" (2020) * "Buga" <small>(pèlú T-Classic</small>) (2020) * "Sweet 16" <small>(pèlú Soft)</small>) (2020) * "Pariwo" <small>(pèlú [[:en:Dotman|Dotman]])</small>(2020) == Ísé áwórán fídíò == |{{N/A}} {| class="wikitable" !Ódún !Ákólé !Ólúdárí Ísé !Átókásí |- |2016 |''Cash Only'' |<ref>{{cite web|title=DJ Xclusive Sarkodie, Banky W, Cassper Nyovest, Anatii go hard in 'Cash only' video|url=http://pulse.com.gh/music-videos/dj-xclusive-sarkodie-banky-w-cassper-nyovest-anatii-go-hard-in-cash-only-video-id4200363.html|website=Pulse.com.gh|date=25 September 2015|publisher=David Mawuli|access-date=10 February 2016}}</ref> |} == Ákópó Áwó Órín == * ''[[:en:Empire_Mates_State_of_Mind|Empire Mates State of Mind]] (2012)'' * ''According To X'' (2015) == Wó éléyí náà == * [[:en:List_of_Nigerian_DJs|Àkójò DJ Nàíjíríà]] == Átókásì == <references responsive="1"></references> == Íjápó Ítá == * [http://www.djxclusiveworld.com/ Áàyè áyélújárá òsìsé Dj Xclusive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220110060918/http://www.djxclusiveworld.com/ |date=2022-01-10 }} {{Empire Mates Entertainment}} [[Ẹ̀ka:Ólórin édè Yoruba]] [[Ẹ̀ka:Ólóriñ Yórùbà]] [[Ẹ̀ka:Áwón DJ Hip Hop Náìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:King's College, Lagos alumni]] [[Ẹ̀ka:Eníyàn Géèsì Írándírán Yórúbà]] [[Ẹ̀ka:Áláwódùdù DJ Britain]] [[Ẹ̀ka:Alumni of the University of Reading]] [[Ẹ̀ka:Alumni of Brunel University London]] [[Ẹ̀ka:Alakija Family]] [[Ẹ̀ka:21st-century British musicians]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1980]] [[Ẹ̀ka:Eniyan Gèésí ní Ìrán Nàíjíríà]] c88edzfq5fgupg1lodu52s6ew18iaz7 Monica Friday 0 73696 639933 628472 2026-11-08T03:02:16Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639933 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian film actress, influencer, realtor, model and producer}} {{Infobox person | name = Monica Friday | image = | alt = | caption = | native_name_lang = | birth_name = Monica Friday | birth_date = {{birth date and age|1988|4|19}} | birth_place =[[Badagry]], Lagos, Nigeria | death_date = | death_place = | nationality = Nigerian | occupation = Actress, influencer, realtor, model and producer | website = | imagesize = | othername = | yearsactive = 2008–present }} '''Monica Friday''' (tí a bí ní ọjọ́ ọ̀kàn-dín-lógún oṣù kẹrin, ọdún 1988) jẹ́ Òṣèré [[Fíìmù]] Ilẹ̀ [[Nàìjíríà]], oní-ipa, realtor, model àti olùdarí ètò.<ref>{{cite web|url=https://lifestyle.ng/actress-monica-friday-speaks-on-sleeping-with-movie-producers-to-get-famous/|title=Actress, Monica Friday Speaks On Sleeping With Movie Producers To Get Famous|work=lifestyle.ng|date=22 November 2020|access-date=18 June 2021|archive-date=10 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510055527/https://lifestyle.ng/actress-monica-friday-speaks-on-sleeping-with-movie-producers-to-get-famous/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://dailytimes.ng/i-once-hawked-ewa-agoyin-in-ajegunle-monica-friday/|title=I once hawked Ewa Agoyin in Ajegunle – Monica Friday|work=dailytimes.ng|access-date=17 June 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/abducted-watch-femi-branch-monica-friday-in-short-film/wjywm62|title=Watch Femi Branch, Monica Friday in short film|work=pulse.ng|date=29 December 2015|access-date=17 June 2021|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624205212/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/abducted-watch-femi-branch-monica-friday-in-short-film/wjywm62|dead-url=yes}}</ref> ==Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ayé Àti Ẹ̀kọ́ Rẹ̀== A bí Monica ní [[Badagry]] ó sì dàgbà ní [[Ajegunle|Ajégúnlẹ̀]], àdúgbò tí ó wà ní [[Èkó|ìlú Èkó]] sínú ilé Onígbàgbọ́. Ó bẹ̀rẹ̀ Ẹ̀kọ rẹ̀ ní Ilé-ẹ̀kọ́ Mistermis Kiddies. Ó parí ilé-ìwé gírámà ní ilé-ìwé gíga (Newland Senior Secondary), [[Èkó]] kó tó di pé ó lọ sí [[Yunifásítì Olabisi Onabanjo]], ní [[ìpínlẹ̀ Ògùn]] níbi tó ti kàwé 'Mass Communication'. <ref>{{cite web|url=https://mybiohub.com/2016/09/monica-friday-biography-age.html/|title=monica friday|work=mybiohub.com|date=26 September 2016 |access-date=17 June 2021}}</ref> ==Iṣẹ́ Rẹ̀== Ó ṣe ìfarahàn tẹlifísàn àkọ́kọ́ rẹ̀ tí ó ṣe ipa bí àfikún nínú iṣẹ́ àkànṣe Wale Adenuga tí àkọ́lé rẹ̀ ni 'New Song', Ipa fíìmù àkọ́kọ́ gbòógì rẹ̀ jẹ́ ní ọdún 2015 nígbà tí ó farahàn ní fíìmù Remi Vaughan-Richards 'Unspoken'.<ref>{{cite web|url=https://filmfreeway.com/475354|title=Unspoken |work=filmfreeway.com|access-date=17 June 2021}}</ref> Monica ti ṣe ìfarahàn ní járá M-Net tí ó gùn-gùn ọdún 2015, “Do Good” àti Fíìmù Tale Africa “Dérè” tí a tú sílẹ̀ ní ọdún 2016. <ref>{{cite web|url=https://punchng.com/most-difficult-part-of-being-famous-is-being-broke-monica-friday/|title=Most difficult part of being famous is being broke – Monica Friday|work=punchng.com|date=23 June 2019 |access-date=17 June 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://otakuwire.com/dere-an-african-tale-tv-show-cast-details-plot-release-runtime-rating-downloads/|title=Dérè: An African Tale – TV Show : Cast, Details, Plot, Release, Runtime, Rating, Downloads|work=otakuwire.com|access-date=18 June 2021|archive-date=6 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006115036/https://otakuwire.com/dere-an-african-tale-tv-show-cast-details-plot-release-runtime-rating-downloads/|dead-url=yes}}</ref> Ní ọdún 2019, Ó farahàn nínú fíìmù “Zena” bí Rexiha. <ref>{{cite web|url=https://www.bellanaija.com/2019/04/zena-official-trailer/|title=Watch Official Trailer for 'ZENA' starring Ireti Doyle, Omowunmi Dada & Ijeoma Grace Agu|work=bellanaija.com|date=20 April 2019|access-date=18 June 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nollywoodreinvented.com/2020/01/zena.html|title=ZENA|work=nollywoodreinvented.com|date=6 January 2020 |access-date=18 June 2021}}</ref> ==Járá Tẹlifísàn Rẹ̀== *''Do Good'' <ref>{{Cite web|url = https://www.eventnews.tv/entertainment/new-african-magic-comedy-series-premiere-do-good/|title = New African Magic Comedy Series Premiere – do Good|date = 8 July 2015|access-date = 23 April 2023|archive-date = 12 October 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20201012110857/https://www.eventnews.tv/entertainment/new-african-magic-comedy-series-premiere-do-good/|dead-url = yes}}</ref> *''The Village Headmaster'' *''Dérè'' *''Flat Mates'' *''So Wrong, So Good'' ==Àwọn Fíìmù Rẹ̀== *''Bad Generation'' (2008) *''Being Mrs Elliot'' (2014) *''The King's Cross'' (2019) *''October 1'' (2014) *''Murder at Prime Suites'' (2013) *''The First Lady'' (2015) *''Wives on Strike'' (2014) *''Abducted'' (2015) *''Zena'' (2019) <ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt10332104/fullcredits?ref_=tt_cl_sm#cast|title = Zena (2019) - IMDb|website = [[IMDb]]}}</ref> *''Mothers & Daughters In-Law'' (2019) <ref>{{Cite web|url=https://www.nollymoviesplanettv.com/2019/05/mothers-daughters-in-law-starring-ebele.html|title=NOLLYWOOD MOVIES: 'Mothers & Daughters in-law' Starring Ebele Okaro, Iyabo Ojo, Kenneth Okolie, Monica Friday, Rachel Oniga, Shaffy Bello in Cinemas next week- See trailer!|access-date=2023-04-23|archive-date=2021-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007012817/https://www.nollymoviesplanettv.com/2019/05/mothers-daughters-in-law-starring-ebele.html|dead-url=yes}}</ref> *''Timeless Passion'' (2020) *''Unspoken'' (2015) *''Labour Room'' (2017) <ref>{{Cite web|url=https://www.insidenolly.ng/labour-room/|title=Labour Room (2017) &#124; Casts and Crew &#124; INSIDENOLLY|access-date=2023-04-23|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624200841/https://www.insidenolly.ng/labour-room/|dead-url=yes}}</ref> *''Iquo's Journal'' (2015) *''Cliché'' (2016) *''Hoodrush'' (2012) *''Two Brides And A Baby'' (2011) <ref>{{Cite web|url=https://www.insidenolly.ng/two-brides-and-a-baby/|title=Two Brides and a Baby (2011) &#124; Casts and Crew &#124; INSIDENOLLY|access-date=2023-04-23|archive-date=2021-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006151059/https://www.insidenolly.ng/two-brides-and-a-baby/|dead-url=yes}}</ref> *''Bonny & Clara'' (2019) <ref>{{cite web | url=https://www.nollywoodreinvented.com/2019/09/coming-soon-bonny-clara.html | title=COMING SOON: Bonny & Clara | date=12 September 2019 }}</ref> *''Savior''(2015) <ref>{{Cite web|url=https://www.nigeriafilms.com/movie-news/85-film-tv-workshop/29059-new-movie-alert-best-okoduwa-s-short-film-savior|title=New Movie Alert: Best Okoduwa's Short Film 'SAVIOR'|access-date=2023-07-19|archive-date=2021-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007044012/https://www.nigeriafilms.com/movie-news/85-film-tv-workshop/29059-new-movie-alert-best-okoduwa-s-short-film-savior|dead-url=yes}}</ref> *''My Body My Proud'' (2020) <ref>{{Cite web|url=https://thenationonlineng.net/my-body-my-pride-actress-wini-dedicates-film-to-tinubu-bello/|title = My Body, My Pride: Actress Wini dedicates film to Tinubu, Bello|date = 27 February 2021}}</ref> *''Silent Murder'' (2021) <ref>{{Cite web|url = https://sodasandpopcorn.ng/movie-review-silent-murder-lack-of-depth/|title = Movie Review: Lack of Depth Undoes 'Silent Murder'|date = 31 May 2021|access-date = 23 April 2023|archive-date = 23 April 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230423090637/https://sodasandpopcorn.ng/movie-review-silent-murder-lack-of-depth/|dead-url = yes}}</ref> {{div col end}} ===Àwọn Ìṣẹ̀dá=== *''Sealed Lips'' (2018) *''Yoruba Demons'' (2018) <ref>{{Cite web|url=https://nlist.ng/title/yoruba-demons-1391/|title=Yoruba Demons (TBD) - nlist &#124; Nollywood, Nigerian Movies & Casting}}</ref> *''Best Mistake'' (2019) *''Mr Romanus'' (2020) <ref>{{Cite web|url=https://www.showmax.com/eng/movie/puww68o0-mr-romanus|title=Showmax}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *''Chronicles of Ejiro'' (2020) ==Àwọn Ìtọ́ka Sí== il86po64saq4553cg2ckxliwwciki0u VFD Microfinance Bank 0 73720 640076 587875 2026-11-08T08:03:46Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640076 wikitext text/x-wiki '''''VFD Microfinance Bank''''' jẹ́ báǹkì oní nọ́ḿbà ni kikun pẹlu olu ni ipinle Eko, Naijiria. Gẹgẹbi banki oni nọmba o funni ni awọn iṣẹ ifowopamọ ọfẹ si awọn ọmọ orilẹ-ede Naijiria.<ref>{{Cite web|date=2020-05-02|title=VFD Microfinance bank offers hope to workers, democratizing ownership|url=https://guardian.ng/business-services/vfd-microfinance-bank-offers-hope-to-workers-democratizing-ownership/|access-date=2022-03-11|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archive-date=2022-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220311205934/https://guardian.ng/business-services/vfd-microfinance-bank-offers-hope-to-workers-democratizing-ownership/|dead-url=yes}}</ref><ref name="Partners">{{Cite web|last=Partners|first=N. M.|date=2020-11-09|title=VFD partners with eBanqo to implement a Banking Chatbot across its messaging platforms|url=https://nairametrics.com/2020/11/09/vfd-partners-with-ebanqo-to-implement-a-banking-chatbot-across-its-messaging-platforms/|access-date=2022-03-11|website=Nairametrics|language=en-US}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|date=2021-04-06|title=Digital bank records 250,000 users in one year|url=https://punchng.com/digital-bank-records-250000-users-in-one-year/|access-date=2022-03-11|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref> Gbenga Omolokun ni olori banki naa gẹgẹbi oludari alakoso. <ref>{{Cite web|date=2021-11-18|title=Omolokun Advocates Fintech Roadmap for Nigeria|url=https://businesspost.ng/banking/omolokun-advocates-fintech-roadmap-for-nigeria/|access-date=2022-06-23|website=Business Post|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-11-29|title=VBANK SPONSORS WOMEN IN TECH GLOBAL; UPSKILLS 1,000 WOMEN AND GIRLS IN STEM|url=https://www.brandcrunch.com.ng/2021/11/29/vbank-sponsors-women-in-tech-global-upskills-1000-women-and-girls-in-stem/|access-date=2022-06-23|website=Brandcrunch|language=en-US}}</ref> VFD Microfinance Bank jẹ oniranlọwọ ti Ẹgbẹ VFD ile-iṣẹ idoko-owo ohun-ini pẹlu Nonso Okpala gẹgẹbi Alakoso .<ref>{{Cite web|date=2018-12-13|title=VFD to raise N7 billion, targets investments in financial services|url=https://guardian.ng/business-services/vfd-to-raise-n7-billion-targets-investments-in-financial-services/|access-date=2022-03-11|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archive-date=2022-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220130001340/https://guardian.ng/business-services/vfd-to-raise-n7-billion-targets-investments-in-financial-services/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|last=Odutola|first=Abiola|date=2020-03-06|title=VFD MFB bridges banking gap, unveils V|url=https://nairametrics.com/2020/03/06/vfd-mfb-bridges-banking-gap-unveils-v/|access-date=2022-03-11|website=Nairametrics|language=en-US}}</ref> == Vbank == '''VBank (V by VFD tabi V)''' jẹ banki foju ati pẹpẹ ti o ni agbara nipasẹ VFD Microfinance Bank ati pe o ṣe ifilọlẹ ni Oṣu Kẹta Ọjọ 25, Ọdun 2020. A ṣẹda rẹ lati funni ni ile-ifowopamọ ori ayelujara ọfẹ.<ref name="Partners"/><ref>{{Cite web|last=John|first=Janet|date=2021-04-26|title=Fintechs compete with traditional banks, introduce free services|url=https://nairametrics.com/2021/04/26/fintechs-compete-with-traditional-banks-introduce-free-services/|access-date=2022-03-11|website=Nairametrics|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-04-09|title=Everyone needs to get on the new VBank App|url=https://techcabal.com/2021/04/09/everyone-needs-to-get-on-the-new-vbank-app/|access-date=2022-03-11|website=TechCabal|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-11-08|title=2021 Nigeria Fintech Week: VBank leads discourse on innovative payment systems|url=https://tribuneonlineng.com/2021-nigeria-fintech-week-vbank-leads-discourse-on-innovative-payment-systems/|access-date=2022-03-11|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> Lọwọlọwọ, VBank ti wọ diẹ sii ju 500,000 awọn eniyan ti nṣiṣe lọwọ ati awọn iṣowo lori pẹpẹ ile-ifowopamọ alagbeka rẹ kaakiri orilẹ-ede Naijiria.<ref>{{Cite web|date=2021-04-06|title=Digital bank records 250,000 users in one year|url=https://punchng.com/digital-bank-records-250000-users-in-one-year/|access-date=2022-06-22|website=The Punch|language=en-US}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == 6n0k0k8gd1es7k3fsxx75794v8afyf2 Audrey Ajose 0 73746 639729 590148 2026-11-07T20:14:59Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639729 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian lawyer and writer|bot=PearBOT 5}} {{Infobox person | honorific_prefix = [[Omoba]] | name = Audrey Olatokunbo Ajose | birth_date = 1937 | occupation = {{hlist|Lawyer|writer}} | parents = {{unbulleted list|Omoba Oladele Ajose|Beatrice Spencer Roberts}} }} '''Audrey Olatokunbo Ajose''' (ọjọ́-ìbí c. 1937) jẹ́ Àgbẹjọ́rò àti Akòwé ọmọ [[Nàìjíríà]]. Ó ṣiṣẹ́ bí aṣojú orílẹ̀-èdè rẹ̀ sí Scandinavia láti ọdún 1987 sí 1991. <ref name=ohio>{{cite web |url=https://library.osu.edu/literary-map-of-africa/authors/ajose-audrey |title=Ajose, Audrey (Nigeria) |work=Literary Map of Africa |publisher=Ohio State University}}</ref> ==Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ayé Rẹ̀ Àti Ẹ̀kọ́== Ọmọbìnrin Ọmọba Oladele Ajose àti Beatrice Spencer Roberts.<ref>{{cite news |url=http://news.biafranigeriaworld.com/archive/2003/jul/17/0074.html |title=Tribute to Late Oladele Adebayo Ajose |newspaper=The Sun |location=Nigeria |date=July 17, 2003}}</ref> Audrey Ajose jẹ́ ọmọ obìnrin ilẹ̀ òkèèrè kan tí ó fẹ́ ọmọ Nàìjíríà. <ref name=":1">{{Cite web |title=Foreign women married Nigerians, nigerwives, foreign women in nigeria |url=https://nigerwives.wixsite.com/nigeria |access-date=2022-05-27 |website=nigeria |language=en}}</ref> Ó kọ ẹ̀kọ́ ìròyìn ní Regent Polytechnic. Ọ́ kọ ẹ̀kọ́ àti àdaṣe òfin ṣùgbọ́n tún tẹ̀síwájú láti ṣiṣẹ́ ní ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́. <ref name=":0">{{Cite web |title=Audrey Ajose {{!}} Academic Influence |url=https://academicinfluence.com/people/audrey-ajose |access-date=2022-05-27 |website=academicinfluence.com |language=en}}</ref> Ó tún kọ ẹ̀kọ́ nípa'theology' <ref>{{Cite web |date=2021-12-11 |title=AUDREY AJOSE: How I dared soldiers who held us captive in newsroom during 1985 coup - The Nation Newspaper |url=https://thenationonlineng.net/audrey-ajose-how-i-dared-soldiers-who-held-us-captive-in-newsroom-during-1985-coup/ |access-date=2022-05-27 |language=en-US}}</ref> <ref>{{cite web |title=MFR Audrey Olatokunbo Ajose |url=http://www.gciendo.com/usa2010/keynote_speaker.html |publisher=Government College Ibadan Old Boy's Association |access-date=2023-04-26 |archive-date=2023-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230426195705/http://www.gciendo.com/usa2010/keynote_speaker.html |dead-url=yes }}</ref>ó sì kọ́ ẹ̀kọ́ nípa 'theology' ní ilé ìjọsìn Lutheran. ==Àwọn Iṣẹ́ Tí A Yàn== * ''Yomi's Adventures'', juvenile fiction (1964)<ref>{{Cite web |title=National Academic Digital Library of Ethiopia |url=http://ndl.ethernet.edu.et/ |access-date=2022-05-27 |website=ndl.ethernet.edu.et |archive-date=2022-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527131559/https://ndl.ethernet.edu.et/ |dead-url=yes }}</ref> * ''Yomi in Paris'', juvenile fiction (1966) <ref name=ohio/> ==Àwọn Ìtọ́ka Sí== 2s2sda9zl7lu0zzojpgme5fjjudio0h Maputaland 0 73788 639916 587361 2026-11-08T02:30:20Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639916 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Maputaland|native_name=|native_name_lang=<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead -->|settlement_type=Natural region|image_skyline=Encephalartos ferox - female cone.jpg|image_alt=|image_caption=Irúgbìn kan ní Maputaland|image_flag=|flag_alt=|image_seal=|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|nickname=|motto=|image_map=|map_alt=|map_caption=Ibi tí Maputaland wà|pushpin_map=South Africa|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|pushpin_map_caption=|pushpin_relief=y|coordinates={{coord|26|59|S|32|30|E|display=inline,title}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name=[[South Africa]]|subdivision_type1=|subdivision_name1=|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=<!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags -->|area_footnotes=|area_urban_footnotes=<!-- <ref> </ref> -->|area_rural_footnotes=<!-- <ref> </ref> -->|area_metro_footnotes=<!-- <ref> </ref> -->|area_magnitude=<!-- <ref> </ref> -->|area_note=|area_water_percent=|area_rank=|area_blank1_title=|area_blank2_title=<!-- square kilometers -->|area_total_km2=|area_land_km2=|area_water_km2=|area_urban_km2=|area_rural_km2=|area_metro_km2=|area_blank1_km2=|area_blank2_km2=<!-- hectares -->|area_total_ha=|area_land_ha=|area_water_ha=|area_urban_ha=|area_rural_ha=|area_metro_ha=|area_blank1_ha=|area_blank2_ha=|length_km=|width_km=|dimensions_footnotes=|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_footnotes=|population_total=|population_as_of=|population_density_km2=auto|population_demonym=|population_note=|timezone1=|utc_offset1=|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|footnotes=}} '''Maputaland''' jẹ́ àgbègbè kan ní [[Apágúúsù Áfríkà]]. Ó wà ní apá àríwá [[KwaZulu-Natal]], [[South Africa]] láàrin [[Eswatini]] àti etí odò.<ref>[http://www.unesco.org/csi/act/maputaland/maputa1.htm A survey of tropical southeastern Africa in the context of coastal zone management]</ref> Àwọn míràn tún gbàgbọ́ pé apá kan gúúsù [[Mozambique]] wà lára rẹ̀. Àwọn ibi tí ẹyẹ ń gbà kọjá àti àwọn ẹranko tí à ń pè ní [[Coral reef|coral reefs]] tí ó wà nínú odò jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìdí tí ọ̀pọ̀lopọ̀ ma ń fí wá sí Maputaland. ==Ilẹ̀ Maputaland== Àwọn [[Ubombo Mountains|Òkè Ubombo]] ni ó yí gúúsù Maputaland ká ní apá ìwọ̀ oòrùn, [[Òkun Índíà]] sì ló yíká ní apá ìlà oòrùn. Ilẹ̀ ibè tó 10,000 km<sup>2</sup>, láti ìlú [[Hluhluwe]] àti àríwá [[ISimangaliso Wetland Park|Lake St. Lucia]] títí dé àlà Mozambique àti South Africa, àti [[Maputo]] ní orílẹ̀ èdè Mozambique.<ref>{{Cite web |title=Contributions to the ecology of Maputaland, Southern Africa |url=http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-06082007-090102/unrestricted/01chapter1.pdf |access-date=2017-01-22 |archive-date=2019-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190504234214/http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-06082007-090102/unrestricted/01chapter1.pdf |dead-url=yes}}</ref> ==Tongaland== Wọ́n sọ apá ibìkan Maputaland ní '''Tongaland''' nítorí àwọn [[Tsonga people|ènìyàn Tonga]] tí ó gbé níbẹ̀. Ṣùgbọ́n ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kẹfà ọdún 1895, [[Great Britain]] fi ipá gba Tongaland. ==Àwọn Ìtọ́kasí== juwxefv70w6m0rmv0yl3d9oonkapjma 2007 African Flood 0 73791 639652 639331 2026-11-07T18:59:52Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639652 wikitext text/x-wiki '''2007 floods of Africa''' je eyi ti ajo [[United Nations|UN]] jabo iroyin pe o je agbara to lewu ju lo ninu itan. Àgbàrá naa bere pelu òjò ni September 14, 2007. Orile-ede to le ni merinla ni agbaye Africa ni agbara yi ti pa la ra,awon eniyan 250 ni won jabo iroyin wi pe won ti ku sinu agbara yi, o si ti pa eniyan 1.5 million lara. Ijo igbimo UN ti se ikilo aarun inu omi ati kokoro ti o maa n fa ewu fun ago ara eniyan. ==Iroyin lati orisun African == ===Ghana=== Eniyan 400,000 ni Ko ni ile Lori Mo pelu Ogun eniyan o Kerr ju ni o ti do ku ati ohun Ogbin ati awon nkan sin sin ni won ti ba Agbara lo. {{cquote|Awon Ilu ati awujo miiran ti di iparun Ninu Maapu Orile-ede Ghana}}<ref> [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6994995.stm BBC News Iroyin agbara ni Africa|BBC News.com (accessed September 15, 2007)]</ref> <small>''George Azi Amoo'' - Ghana's national disaster management co-ordinator</small> ===Sudan=== Awon eniyan 64 ni won jabo iroyin wi pe won ti di oku. ===Ethiopia=== Eniyan metadinlogun ni won ti di oku Ninu iroyin. Ni [[Afar Region]],agbara ojo [[Awash River]] fa iparun dam. Bi eniyan 4,500 ni won ta ku si ona ti omi si yi won ka. ===Uganda=== Eniyan 150,000 ni won sonu ti awon eniyan ookanlelogun si ti di oku. Ile iwe 170 ni o si wa ni abe omi. ===Rwanda=== Awon eniyan mejidinlogun ti di oku,ile 500 si ti ba agbara lo. ===Mali=== Afárá Marun ti parun bee si ni agbara ti wo ile 250 lo. ===Burkina Faso=== Eniyan 33 ni iroyin jabo pe won ti di oku ===Kenya=== Eniyan mejila ti di oku. ===Togo=== Ogun eniyan ni o ti di oku. == See also == *[[2009 West Africa floods]] *[[Global storm activity of 2007]] *[[Water scarcity in Africa]] ==Awon itokasi== {{reflist}} ==External links== *[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6994995.stm Africa Floods reported by BBC News] *[https://web.archive.org/web/20081015183733/http://news.independent.co.uk/world/africa/article2973552.ece Independent article on the floods] * [https://web.archive.org/web/20230404112227/http://www.sundaytimes.co.za/News/Article.aspx?id=567982 Sunday Times article] * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7002640.stm BBC News article] * [http://www.kansascity.com/451/story/284909.html Kansas City Star] * [http://www.abc.net.au/news/stories/2007/09/15/2033656.htm ABC.net.au article] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071105025551/http://www.abc.net.au/news/stories/2007/09/15/2033656.htm |date=2007-11-05 }} * [https://web.archive.org/web/20081206161639/http://www.redcross.org.uk/standard.asp?id=73941 Africa Floods Appeal] * [http://www.alertnet.org/thefacts/imagerepository/satelliteimage/119183545146__orig.jpg West Africa Floods (as of October 2007) - UN/ROWA] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{DEFAULTSORT:2007 African Floods}} [[Category:2000s floods in Africa]] [[Category:2007 floods]] [[Category:2007 in Africa|Floods]] [[Category:2007 disasters in Africa]] l6txdzzzg64njw5vd6k3wwkl4btvrva Àwọn Ọ̀rọ̀ Àyíká Ní Niger Delta 0 73865 640113 612981 2026-11-08T09:21:55Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640113 wikitext text/x-wiki '''Environmental issues in the Niger Delta''' are caused by [[Petroleum industry in Nigeria|its petroleum industry]].<ref>{{Cite web|title=Oil and the environment - U.S. Energy Information Administration (EIA)|url=https://www.eia.gov/energyexplained/oil-and-petroleum-products/oil-and-the-environment.php|access-date=2022-05-31|website=www.eia.gov}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Albert|first1=Oshienemen N.|last2=Amaratunga|first2=Dilanthi|last3=Haigh|first3=Richard P.|title=Evaluation of the Impacts of Oil Spill Disaster on Communities and Its Influence on Restiveness in Niger Delta, Nigeria|journal=Procedia Engineering|date=2018|volume=212|pages=1054–1061|doi=10.1016/j.proeng.2018.01.136|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-12-06|title='This place used to be green': the brutal impact of oil in the Niger Delta|url=http://www.theguardian.com/global-development/2019/dec/06/this-place-used-to-be-green-the-brutal-impact-of-oil-in-the-niger-delta|access-date=2022-03-20|website=the Guardian|language=en}}</ref> The delta covers {{convert|20,000|km²|sqmi|-2|abbr=on}} within [[wetlands]] of {{convert|70,000|km²|sqmi|-2|abbr=on}} formed primarily by [[sediment]] deposition. Home to 20 million people and 40 different [[Ethnic group|ethnic groups]], this [[floodplain]] makes up 7.5% of Nigeria's total land mass.<ref name="Oilspillimpacts">Dr. P.C. Nwilo & O. T. Badejo: [https://web.archive.org/web/20080430164524/http://www.aehsmag.com/issues/2001/october/impacts.htm ''Impacts of Oil spills along the Nigerian coast''] The Association for Environmental Health and Sciences, 2001</ref> It is the largest wetland and maintains the third-largest [[drainage basin]] in [[Africa]].<ref>{{Cite web|title=Conserving and restoring wetlands in Nigeria's Niger River Delta|url=https://www.wetlands.org/casestudy/conserving-and-restoring-wetlands-in-nigerias-niger-river-delta/|access-date=2022-02-26|website=Wetlands International|language=en-US|archive-date=2022-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220226124307/https://www.wetlands.org/casestudy/conserving-and-restoring-wetlands-in-nigerias-niger-river-delta/|dead-url=yes}}</ref> The Delta's environment can be broken down into four [[ecological]] zones: [[Barrier island|coastal barrier islands]], [[Mangrove|mangrove swamp forests]], freshwater [[swamps]], and lowland [[rainforests]]. [[Fishing]] and [[farming]] are the main sources of livelihoods for majority of her residents.<ref>{{Cite web|last=Adebayo|first=Bukola|date=2019-03-27|title=Major new inquiry into oil spills in Nigeria's Niger Delta launched|url=https://www.cnn.com/2019/03/26/africa/nigeria-oil-spill-inquiry-intl/index.html|access-date=2022-03-12|website=CNN|language=en}}</ref> This incredibly well-endowed [[ecosystem]] contains one of the highest concentrations of [[biodiversity]] on the planet, in addition to supporting abundant [[flora]] and [[fauna]], arable terrain that can sustain a wide variety of crops, [[lumber]] or agricultural [[Tree|trees]], and more species of [[Fish|freshwater fish]] than any ecosystem in [[West Africa]].<ref>{{Cite web|title=oil spill in Nigeria|date=6 January 2012|url=https://www.aweimagazine.com/article/oil-spill-disaster-in-nigeria/|access-date=5 May 2023|archive-date=30 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230530043558/https://www.aweimagazine.com/article/oil-spill-disaster-in-nigeria/|dead-url=yes}}</ref> The region could experience a loss of 40% of its habitable terrain in the next thirty years as a result of extensive [[dam]] construction in the region. The advent of [[Extraction of petroleum|oil production]] has also negatively impacted the Niger Delta region due to unprecedented oil spillage which has been ongoing for the past 5 decades making the region one of the most polluted in the world. It is estimated that while the [[European Union]] experienced 10 incidences of oil spills in 40 years, Nigeria recorded 9,343 cases within 10 years.<ref>Albert,Amaratunga, Haigh (Nov 29,2017) "Evaluation of the Impacts of oil spill Disaster on communities and its influence on Restiveness in Niger Delta, Nigeria."</ref> The carelessness of the oil industry has also precipitated this situation, which can perhaps be best encapsulated by a 1983 report issued by the [[NNPC]], long before popular unrest surfaced:<ref>{{Cite web|last=Osemwengie|first=Garrick|date=2010-03-05|title=As Goodluck would have it:Theophilus Danjuma ! His $500 Million Booty & $100 million Donation to Charity.|url=https://saharareporters.com/2010/03/05/goodluck-would-have-ittheophilus-danjuma-his-500-million-booty-100-million-donation|access-date=2022-03-20|website=Sahara Reporters}}</ref> : We witnessed the slow poisoning of the waters of this country and the destruction of vegetation and agricultural land and good water source by oil spills which occur during petroleum operations. But since the inception of the oil industry in Nigeria, more than fifty years ago, there has been no concerned and effective effort on the part of the government, let alone the oil operators, to control environmental problems associated with the industry.<ref>Vidal, John (2010-05-30). "Nigeria's agony dwarfs the Gulf oil spill. The US and Europe ignore it". The Observer. Retrieved 27 July 2010. government's [[National Oil Spill Detection and Response Agency]] (Nosdra) says that between 1976 and 1996 alone, more than 2.4m barrels</ref> The resultant [[environmental degradation]] from gas [[flaring]], [[dredging]] of larger rivers, [[Oil spill|oil spillage]] and reclamation of land due to oil and gas extraction across the Niger Delta region costs about US$758 million every year.<ref>Ayanlade, Proske (August 31, 2015)."[https://www.researchgate.net/profile/Ulrike_Proske/publication/280685891_Assessing_wetland_degradation_and_loss_of_ecosystem_services_in_the_Niger_Delta_Nigeria/links/55e4da2f08ae6abe6e90356b/Assessing-wetland-degradation-and-loss-of-ecosystem-services-in-the-Niger-Delta-Nigeria.pdf Assessing wetland degradation and loss of ecosystem services in the Niger Delta, Nigeria]."</ref> Regrettably, 75% of the cost is borne by the local communities through polluted water, infertile farmland and lost [[biodiversity]].<ref>Ayanalde,Proske (August 31, 2015). "Assessing wetland degradation and loss of ecosystem services in the Niger Delta, Nigeria."</ref> == Oil spills == [[Fáìlì:Oil-spill.jpg|thumb|Oil spill]] === Extent of the problem === The [[Department of Petroleum Resources]] estimated that 1.89 million barrels of [[petroleum]] were spilled into the [[Niger Delta]] between 1976 and 1996 out of a total of 2.4 million barrels that<ref name="guardian">{{cite news|first=John|last=Vidal|url=https://www.theguardian.com/world/2010/may/30/oil-spills-nigeria-niger-delta-shell|title=Nigeria's agony dwarfs the Gulf oil spill. The US and Europe ignore it|date=2010-05-30|publisher=[[The Observer]]|quote=government's national oil spill detection and response agency (Nosdra) says that between 1976 and 1996 alone, more than 2.4m barrels|access-date=27 July 2010}}</ref> spilled in 4,835 incidents.<ref name="Independent">{{cite news|url=http://www.independentngonline.com/DailyIndependent/Article.aspx?id=17332|title=Shell And The N15bn Oil Spill Judgement Debt|date=2010-07-19|publisher=[[The Daily Independent (Lagos)]]|access-date=27 July 2010}}</ref> (approximately 220 thousand [[Cubic metre|cubic metres]]). A [[United Nations Development Programme]] (UNDP) report states that there have been a total of 6,817 oil spills between 1976 and 2001, which account for a loss of three million barrels of oil, of which more than 70% were not recovered.<ref name=":3">{{cite news|url=http://hdr.undp.org/en/reports/nationalreports/africa/nigeria/name,3368,en.html|title=Niger Delta Human Development Report|year=2006|page=76|publisher=[[UNDP]]|access-date=19 June 2011}}</ref> 69% of these spills occurred off-shore, a quarter was in [[Swamp|swamps]] and 6% spilled on land. [[Bronwen Manby]], then researcher in the Africa Division of Human Rights Watch, documented in July 1997 that "according to the official estimates of the [[Nigerian National Petroleum Corporation]] (NNPC)... approximately {{Convert|2300|m3|U.S.gal}} of oil are spilled in 300 separate incidents annually. It can be safely assumed that, due to under-reporting, the real figure is substantially higher: conservative estimates place it at up to ten times higher."<ref name="HRW Reports526">{{cite web|last=Manby|first=Bronwen|date=January 1999|title=The Price of Oil|url=https://www.hrw.org/reports/1999/nigeria/Nigew991-05.htm#P526_156650|access-date=December 16, 2014|publisher=Human Rights Watch}}</ref> The [[Nigerian National Petroleum Corporation]] places the quantity of petroleum jettisoned into the environment yearly at {{convert|2,300|m³|USbbl}} with an average of 300 individual spills annually.<ref name="HRW99">Bronwen Manby: [https://www.hrw.org/reports/1999/nigeria/ ''The Price of Oil''] [[Human Rights Watch]]. 1999. Retrieved November 9, 2007</ref> However, because this amount does not take into account "minor" spills, the [[World Bank]] argues that the true quantity of petroleum spilled into the environment could be as much as ten times the officially claimed amount.<ref name="OIR">Perception and Reality: Assessing Priorities for Sustainable Development in the Niger River Delta (Moffat and Linden)</ref> The largest individual spills include the blowout of a [[Texaco]] offshore station which in 1980 dumped an estimation amounting to [[Sabotage]]{{convert|400000|oilbbl|m3}} of [[crude oil]] into the [[Gulf of Guinea]] and [[Royal Dutch Shell]]'s [[Forcados]] Terminal tank failure which produced a spillage estimated at {{convert|580000|oilbbl|m3}}.<ref name="Oilspillimpacts" /> In 2010 Baird reported that between 9 million and 13 million barrels have been spilled in the [[Niger Delta]] since 1958.<ref name="baird">{{cite journal|author=Baird J|title=Oil's Shame in Africa|journal=[[Newsweek]]|date=July 26, 2010|page=27}}</ref> One source even calculates that the total amount of petroleum in barrels spilled between 1960 and 1997 is upwards of {{convert|100|Moilbbl|m3}}.<ref name="OIR" /> United nation's report of 2011 documented the environment of the Niger Delta is so polluted that it could take 25 to 30 years to reverse the associated sustainability consequences of the pollution.<ref>{{Cite web|title=Niger delta degradation|date=4 July 2021|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/cover/niger-delta-degradation-oil-gas-companies-must-reevaluate-risk-management-processes/|access-date=5 May 2023|archive-date=7 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507144327/https://guardian.ng/saturday-magazine/cover/niger-delta-degradation-oil-gas-companies-must-reevaluate-risk-management-processes/|dead-url=yes}}</ref> A [[2010 ExxonMobil oil spill|catastrophic spill occurred on May 1, 2010]] at an [[ExxonMobil]] offshore [[oil platform]] approximately {{convert|20|to|25|nmi|km|round=5|order=flip|abbr=off}} from shore. The rupture spewed more than {{convert|1|e6USgal|ML|abbr=off|order=flip}} of crude into the Delta. Because the spill occurred just 10 days after the [[Deepwater Horizon oil spill]] in the [[Gulf of Mexico]], people affected by repeated spills in the Niger Delta noted "massive differences" in international response to these disasters and relative lack of media coverage for such events in Nigeria.<ref>The Guardian, 29 May 2010 [https://www.theguardian.com/world/2010/may/30/oil-spills-nigeria-niger-delta-shell "Nigeria's agony dwarfs the Gulf oil spill. The US and Europe ignore it,"]</ref> === Causes === [[Fáìlì:Sluice_and_water_pipeline,_Peterculter_-_geograph.org.uk_-_1833031.jpg|thumb|Oil pipeline]] Most of the oil infrastructure is old and lacks regular inspection or maintenance.<ref name="Oilspillimpacts" /> Half of all spills occur due to [[Pipeline transport|pipeline]] and tanker corrosion and accidents (50%), other causes include [[sabotage]] (28%) and oil production operations (21%), with 1% of the spills being accounted for by inadequate or non-functional production equipment.<ref>{{Cite web|last=Hinsch|first=Robin|date=2019-10-18|title=Wahala: trouble in the Niger delta – photo essay|url=http://www.theguardian.com/environment/2019/oct/18/wahala-trouble-in-the-niger-delta-photo-essay|access-date=2022-02-26|website=the Guardian|language=en}}</ref><ref name="Oilspillimpacts" /> A reason that [[corrosion]] accounts for such a high percentage of all spills is that as a result of the small size of the oilfields in the [[Niger Delta]], there is an extensive network of pipelines between the fields, as well as numerous small networks of flowlines—the narrow diameter pipes that carry oil from wellheads to flowstations—allowing many opportunities for leaks. In onshore areas most pipelines and flowlines are laid above ground. Pipelines, which have an estimate life span of about fifteen years, are old and susceptible to corrosion. Many of the pipelines are as old as twenty to twenty-five years.<ref name="HRW99" /> Shell admits that "most of the facilities were constructed between the 1960s and early 1980s to the then prevailing standards. SPDC [Shell Petroleum and Development Company] would not build them that way today.”<ref>Shell International Petroleum Company, Developments in Nigeria (London: March 1995)</ref> [[Sabotage]] is performed primarily through what is known as "[[bunkering]]", whereby the [[saboteur]] attempts to tap the pipeline. In the process of extraction sometimes the pipeline is damaged or destroyed. Oil extracted in this manner can often be sold.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.environewsnigeria.com/oil-wealth-and-worrisome-environmental-challenges-in-niger-delta/|title=Oil wealth and worrisome environmental challenges in Niger Delta|last=Simire|first=Michael|date=2012-11-26|website=EnviroNews Nigeria -|language=en-us|access-date=2020-01-23}}</ref> Sabotage and theft through oil [[Siphon|siphoning]] has become a major issue in the [[Niger Delta|Niger River Delta]] states as well, contributing to further environmental degradation.<ref>Anderson, I: ''Niger River basin: A Vision for Sustainable Development'' Pp. 1–131 The World Bank, 2005</ref> Damaged lines may go unnoticed for days, and repair of the damaged pipes takes even longer. Oil [[Siphon|siphoning]] has become a big business, with the stolen oil quickly making its way onto the [[black market]].<ref name="HRW99" /> While the popularity of selling stolen oil increases, the number of deaths caused by explosion increase as well. In late December 2006 more than 200 people were killed in the [[Lagos]] region of [[Nigeria]] in an oil line explosion.<ref>Bogumil Terminski, Oil-Induced Displacement and Resettlement: Social Problem and Human Rights Issue,http://www.conflictrecovery.org/bin/Bogumil_Terminski-Oil-Induced_Displacement_and_Resettlement_Social_Problem_and_Human_Rights_Issue.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923210142/http://www.conflictrecovery.org/bin/Bogumil_Terminski-Oil-Induced_Displacement_and_Resettlement_Social_Problem_and_Human_Rights_Issue.pdf|date=2015-09-23}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20071227231055/http://www.cnn.com/2006/WORLD/africa/12/26/nigeria.blast/index.html ''Pipeline explosion kills at least 200''] CNN, 2006. Retrieved May 29, 2007</ref> [[Nigerian]] regulations of the oil industry are weak and rarely enforced, allowing in essence, the industry to self-regulate.<ref name="baird" /> === Consequences === [[Oil spillage]] has a major impact on the ecosystem into which it is released and may constitute [[ecocide]].<ref>{{Cite journal|last=Okon|first=Okon|date=2017-01-01|title=Bioaccumulation of Heavy Metals in Cucurbita maxima Duch. and Telfairia occidentalis Hook. F. Grown on Crude Oil Polluted Soil Citation|url=https://www.researchgate.net/publication/321348819|journal=American Journal of Agricultural Science|volume=4|pages=88–93}}</ref> Immense tracts of the [[Niger Delta mangroves|mangrove forests]], which are especially susceptible to oil (mainly because it is stored in the [[soil]] and re-released annually during inundations), have been destroyed. An estimated 5 to 10% of Nigerian mangrove [[Ecosystem|ecosystems]] have been wiped out either by settlement<ref>{{Cite book|title=The Impact of Landscape Reclamation on Mangrove Forest and coastal areas in Niger Delta|date=8 January 2020|publisher=IntechOpen|doi=10.5772/intechopen.82053|isbn=9781789847635|s2cid=213441196|url=https://www.intechopen.com/books/landscape-reclamation-rising-from-what-s-left/the-impact-of-landscape-reclamation-on-mangrove-forest-and-coastal-areas-in-the-niger-delta-nigeria|url-status=live}}</ref><ref name=":4" /> or oil. The rainforest which previously occupied some {{convert|7,400|km²|sqmi|-2|abbr=on}} of land has disappeared as well.<ref name="HRW99" /> Spills in populated areas often spread out over a wide area, destroying crops and [[aquacultures]] through contamination of the [[groundwater]] and soils. The consumption of dissolved oxygen by [[bacteria]] feeding on the spilled [[Hydrocarbon|hydrocarbons]] also contributes to the death of fish.<ref>{{Cite web|date=2020-05-15|title=How toxic discharge caused massive death of fishes in Delta, Rivers, Bayelsa|url=https://tribuneonlineng.com/how-toxic-discharge-caused-massive-death-of-fishes-in-delta-rivers-bayelsa/|access-date=2022-06-07|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref> In agricultural communities, often a year's supply of food can be destroyed instantaneously.<ref>{{Cite web|url=https://aljazirahnews.com/oil-spill-iocs-exploiting-communities-exploring-laws/|title=Oil Spill: IOCs Exploiting Communities, Exploring Laws|date=2019-05-21|website=aljazirahnews|language=en-US|access-date=2020-01-23|archive-date=2020-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20200731023345/https://aljazirahnews.com/oil-spill-iocs-exploiting-communities-exploring-laws/|dead-url=yes}}</ref> The Niger River has been invaded by [[water hyacinth]], which thrives in polluted environments but clogs waterways and competes with native plants.<ref>{{Cite news|date=2012-01-06|title=Oil Spill Disaster in Nigeria - AWE Magazine|language=en-US|work=AWE Magazine|url=https://www.aweimagazine.com/article/oil-spill-disaster-in-nigeria/|access-date=2022-03-20|archivedate=2022-02-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220227141404/https://www.aweimagazine.com/article/oil-spill-disaster-in-nigeria/|deadurl=yes}}</ref> People in the affected areas complain about health issues including breathing problems and skin lesions; many have lost basic human rights such as health, access to food, clean water, and an ability to work.<ref name="baird" /><ref>[http://www.radioproject.org/2010/12/standing-up-to-big-oil/ "Standing Up To Big Oil"] Making Contact, produced by National Radio Project. December 14, 2010.</ref> On January 30, 2013, a Dutch court ruled that Shell is liable for the pollution in the Niger Delta.<ref>{{cite web|url=http://www.peacepalacelibrary.nl/2013/02/shell-and-ogoni-people-soil-pollution-in-the-niger-delta/|author=Raymond Ridderhof|title=Shell and Ogoni People : (s)oil pollution in the Niger Delta|work=[[Peace Palace Library]]|date=February 15, 2013|access-date=March 18, 2014|archive-date=April 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419043907/https://www.peacepalacelibrary.nl/2013/02/shell-and-ogoni-people-soil-pollution-in-the-niger-delta/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|date=2013-01-30|title=Dutch court says Shell responsible for Nigeria spills|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-shell-nigeria-lawsuit-idUSBRE90S16X20130130|access-date=2022-03-20}}</ref> In January 2015, Shell agreed to pay $80 million to the [[Ogoniland]] community of Bodo for two oil spills in 2008 after a court case in [[London]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://phys.org/news/2019-03-nigeria-polluted-ogoniland-cleanup.html|title=In Nigeria's polluted Ogoniland, signs of a cleanup|website=phys.org|language=en-us|access-date=2019-04-04}}</ref><ref>{{Cite web|date=2016-03-02|title=Shell faces fresh Nigeria pollution claims in London|url=https://www.vanguardngr.com/2016/03/shell-faces-fresh-nigeria-pollution-claims-in-london/|access-date=2022-03-20|website=Vanguard News|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Faucon|first=Margaret Coker and Benoît|date=2015-01-07|title=Shell to Pay $80 Million Compensation for Oil Spills in Nigeria|language=en-US|work=Wall Street Journal|url=https://online.wsj.com/articles/shell-to-pay-80-million-compensation-for-2008-oil-spills-in-nigeria-1420617029|access-date=2022-03-20|issn=0099-9660}}</ref> === Cleanup === In 2011, Nigeria commissioned a report from the United Nations on the impact of oil extraction in the delta area of 'Ogoniland'.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.unenvironment.org/news-and-stories/story/nigeria-launches-1-billion-ogoniland-clean-and-restoration-programme|title=Nigeria Launches $1 Billion Ogoniland Clean-up and Restoration Programme|website=UN Environment|date=7 August 2017|language=en|access-date=2019-04-04}}</ref> The report found severe soil ground and tapwater contamination, destruction of [[Mangrove|mangroves]], and "that institutional control measures in place both in the oil industry and the Government were not implemented adequately."<ref name=":1" /><ref>{{Cite news|last1=Vidal|first1=John|date=2011-08-04|title=Niger delta oil spills clean-up will take 30 years, says UN|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/environment/2011/aug/04/niger-delta-oil-spill-clean-up-un|access-date=2019-04-04|issn=0261-3077}}</ref> The UN concluded it would take over 30 years to reverse the damage.<ref name=":1" /> Based on those [https://www.isprs.org/proceedings/XXXV/congress/comm7/papers/241.pdf recommendations],[https://www.grin.com/document/388085] in August 2017 Nigeria launched a $1 billion clean-up and restoration program.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|date=2011-08-04|title=Cleaning up Nigerian oil pollution could take 30 years, cost billions – UN|url=https://news.un.org/en/story/2011/08/383512-cleaning-nigerian-oil-pollution-could-take-30-years-cost-billions-un|access-date=2022-03-20|website=UN News|language=en|archive-date=2022-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320191140/https://news.un.org/en/story/2011/08/383512-cleaning-nigerian-oil-pollution-could-take-30-years-cost-billions-un|dead-url=yes}}</ref> In January 2019 engineers first arrived to begin the cleanup.<ref name=":0" /> In 2019, the Nigerian government came under [[scrutiny]] when a memo from President [[Muhammadu Buhari|Muhammadu Buhari's]] office directed the [[Nigerian National Petroleum Corporation]] to take over the Ogoniland oil wells from Shell "and ensure smooth re-entry."<ref name=":2">{{Cite web|url=https://guardian.ng/news/ngos-want-fg-to-withdraw-order-for-oil-exploitation-in-ogoni/|title=NGOs want FG to withdraw order for oil exploitation in Ogoni|website=guardian.ng|date=31 March 2019|access-date=2019-04-04|archive-date=2019-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404182701/https://guardian.ng/news/ngos-want-fg-to-withdraw-order-for-oil-exploitation-in-ogoni/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-03-14|title=Buhari directs NNPC to take over troubled $2bn JV oil assets from Shell|url=https://businessday.ng/exclusives/article/buhari-directs-nnpc-to-take-over-troubled-2bn-jv-oil-assets-from-shell/|access-date=2022-03-20|website=Businessday NG|language=en-US}}</ref> NGOs and the [[Movement for the Survival of the Ogoni People]] have protested the proposed action.<ref name=":2" /><ref>{{Cite news|url=https://allafrica.com/stories/201903290072.html|title=Nigeria: MOSOP Petitions Buhari, UNPO, EU Over OML 11|last=Osahon|first=Kelvin Ebiri and Julius|date=2019-03-29|work=The Guardian (Lagos)|access-date=2019-04-04}}</ref> The federal government of Nigeria through the Nigerian National Petroleum Corporation disbursed the sum of $180m as the take off fee for the 21 selected companies out of the 400 companies that bid for the contract.<ref>{{Cite web|url=https://punchng.com/ogoni-clean-up-begins-in-two-weeks/|title=Ogoni clean-up begins in two weeks|website=Punch Newspapers|date=14 November 2018|language=en-US|access-date=2019-08-29}}</ref> == Loss of mangrove forests == {{See also|Deforestation in Nigeria}}Vegetation in the Niger River Delta consists of extensive [[Niger Delta mangroves|mangrove forests]], [[brackish]] [[Swamp forest|swamp forests]], and [[Rainforest|rainforests]]. The large expanses of [[mangrove]] forests are estimated to cover approximately {{convert|5,000|to|8,580|km²|sqmi|-2|abbr=on}} of land.<ref name="impa">Nwilo, Peter C., and Olusegun T. Badejo: [http://www.fig.net/pub/figpub/pub36/chapters/chapter_8.pdf ''Impacts And Management of Oil Spill Pollution Along the Nigerian Coastal Areas''] International Federation of Surveyors, 2007. Retrieved May 20, 2007.</ref> Mangroves remain very important to the indigenous people of Nigeria as well as to the various organisms that inhabit these [[Ecosystem|ecosystems]]. Human impact from poor land management upstream coupled with the constant pollution of petroleum has caused five to ten percent of these mangrove forests to disappear. The [[Volatility (chemistry)|volatile]], quickly penetrating, and [[viscous]] properties of petroleum have wiped out large areas of vegetation. When spills occur close to and within the [[drainage basin]], the hydrologic force of both the river and tides force spilled petroleum to move up into areas of vegetation. [[Mangrove]] forests are included in a highly complex [[Trophic network|trophic]] system. If oil directly affects any organism within an ecosystem, it can indirectly affect a host of other organisms. These floral communities rely on [[nutrient cycling]], clean water, sunlight, and proper substrates. With ideal conditions they offer habitat structure, and input of energy via [[photosynthesis]] to the organisms they interact with. The effects of petroleum spills on mangroves are known to acidify the soils, halt [[cellular respiration]], and starve roots of vital oxygen.<ref name="indi">{{cite web|last=Limson|first=Janice|author-link=Janice Limson|title=Environmental Remediation in Nigerian oil Regions|website=scienceinafrica.co.za|date=22 August 2002|url=http://scienceinafrica.co.za/2002/february/oil.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20020822201135/http://scienceinafrica.co.za/2002/february/oil.htm|archive-date=22 August 2002|url-status=dead|access-date=26 June 2020}}</ref> An area of mangroves that has been destroyed by petroleum may be susceptible to other problems. These areas may not be suitable for any native plant growth until bacteria and microorganisms can remediate the conditions. A particular species of mangrove, ''[[Rhizophora]] racemosa'', lives higher in the delta system. As the soils supporting ''R. racemosa'' become too toxic, a non-native invasive species of palm, ''[[Nypa fruticans]]'', quickly colonizes the area. This invasive species has a shallower root system that destabilizes the banks along the waterways, further affecting sediment distribution lower in the delta system. ''N. fruticans'' also impedes navigation and decreases overall [[biodiversity]]. In places where ''N. fruticans'' has invaded, communities are investigating how the palm can be used by local people.<ref>[http://www.africanconservation.org/ncftemp/nipa.html ''Nipa Palm Utilization Project''] Nigerian Conservation Foundation, 1996. Retrieved May 21, 2007. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311011929/http://www.africanconservation.org/ncftemp/nipa.html|date=March 11, 2007}}</ref> The loss of mangrove forests is not only degrading life for plants and animals, but for humans as well. These systems are highly valued by the indigenous people living in the affected areas. Mangrove forests have been a major source of wood for local people. They also are important to a variety of species vital to subsistence practices for local indigenous groups, who unfortunately see little to none of the economic benefits of petroleum. Mangroves also provide essential habitat for rare and endangered species like the [[manatee]] and [[pygmy hippopotamus]]. Poor policy decisions regarding the allocation of petroleum revenue has caused political unrest in Nigeria.<ref>[http://www.shell.com/global/environment-society/society/nigeria/conditions.html ''Conditions in the Niger Delta''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140317082609/http://www.shell.com/global/environment-society/society/nigeria/conditions.html|date=2014-03-17}} Shell.com. Retrieved March 16, 2014.</ref> This clash among governing bodies, oil corporations, and the people of Nigeria has resulted in [[sabotage]] to petroleum pipelines, further exacerbating the threat to mangrove forests. The future for mangrove forests and other floral communities is not all negative. Local and outside groups have provided funds and labor to remediate and restore the destroyed mangrove swamps. The federal government of Nigeria established the [[Niger Delta Development Commission]] (NDDC) in 2000 which aims to suppress the environmental and ecological impacts petroleum has had in the region. Governmental and nongovernmental organizations have also utilized technology to identify the source and movement of petroleum spills.<ref name="impa" /> == Depletion of fish populations == The fishing industry is an essential part of Nigeria's sustainability because it provides much needed protein and nutrients for people, but with the higher demand on fishing, fish populations are declining as they are being depleted faster than they are able to restore their number. [[Fishing]] needs to be limited along the Niger River and aquacultures should be created to provide for the growing demand on the fishing industry. [[Aquaculture]] allows for fish to be farmed for production and provide more jobs for the local people of [[Nigeria]]. Overfishing is not the only impact on marine communities. Climate change, habitat loss, and pollution are all added pressures to these important ecosystems. The banks of the [[Niger River]] are desirable and ideal locations for people to settle. The river provides water for drinking, bathing, cleaning, and fishing for both the dinner table and trading to make a profit. As the people have settled along the shores of the rivers and coasts, marine and terrestrial habitats are being lost and ecosystems are being drastically changed. The shoreline along the Niger River is important in maintaining the temperature of the water because the slightest change in water temperature can be fatal to certain marine species. Trees and shrubs provide shade and habitat for marine species, while reducing fluctuation in water temperature.<ref>Molles Jr, M.C.: ''Ecology Concepts and Applications'' 3rd Edition, Pg. 93–94. McGraw-Hill Companies Inc, 2005.</ref> The Niger River is an important ecosystem that needs to be protected, for it is home to 36 families and nearly 250 species of fish, of which 20 are [[Endemism|endemic]], meaning they are found nowhere else on Earth.<ref>World Wildlife Fund. 2006. Fishing on the Niger River. Retrieved May 10, 2007 from http://www.panda.org/news_facts/multimedia/video/index.cfm?uNewsID=61121</ref> With the loss of habitat and the climate getting warmer, every prevention of temperature increase is necessary to maintain some of the marine environments. Other than restoring habitat, pollution can also be reduced. Problems such as [[pesticides]] from agricultural fields could be reduced if a natural pesticide was used, or the fields were moved farther away from the local waterways. [[Oil pollution]] can be lowered as well; if spills were reduced then habitat and environmental impacts could be minimized. Oil Contamination affects the fish population and affects the farmers that rely on fishing to support their family. By enforcing laws and holding oil companies accountable for their actions the risk of contamination can be greatly reduced.<ref>{{cite web|last=Amaize|first=Emma|title=Nigeria: Pollution in Niger Delta – Oil Firm, Fish Farmers Fight|url=http://allafrica.com/stories/201008090688.html|work=Vanguard|publisher=allafrica.com|access-date=10 February 2012}}</ref> By limiting the devastation caused by disturbances to the [[marine environment]], such as pollution, overfishing, and habitat loss, the productivity and [[biodiversity]] of the marine ecosystems would increase. == Natural gas flaring == {{See also|Gas flare|Routine flaring}}Nigeria flares more [[natural gas]] associated with [[Oil Extraction|oil extraction]] than any other country, with estimates suggesting that of the 3.5 billion cubic feet (100,000,000 m³) of associated gas (AG) produced annually, 2.5 billion cubic feet (70,000,000 m³), or about 70%, is wasted by flaring.<ref>{{Cite web|url=http://internationalphotomag.com/robin-hinsch-wahala/|title=Robin Hinsch: WAHALA {{!}} International Photography Magazine|date=8 November 2019|language=en-GB|access-date=2020-01-23}}</ref> This equals about 25% of the UK's total natural gas consumption and is the equivalent to 40% of Africa's gas consumption in 2001. Statistical data associated with [[gas flaring]] are notoriously unreliable, but Nigeria may waste US$2 billion per year by flaring associated gas.<ref name="gasflaring2">[https://web.archive.org/web/20070929163135/http://www.remembersarowiwa.com/pdfs/gasflaringinnigeria.pdf Media Briefing: Gas flaring in Nigeria] Friends of the Earth, 2004.</ref><ref>[http://siteresources.worldbank.org/EXTGGFR/Resources/344690Sanitation0and0hygiene0at0wb.pdf?resourceurlname=344690Sanitation0and0hygiene0at0wb.pdf Estimated flared volumes from satellite data] World Bank, 2008.</ref> Flaring is done as it is costly to separate commercially viable associated gas from the oil. Companies operating in Nigeria also harvest natural gas for commercial purposes but prefer to extract it from deposits where it is found in isolation as non-associated gas. Thus associated gas is burned off to decrease costs. Gas flaring is generally discouraged as it releases toxic components into the atmosphere and contributes to [[climate change]]. In [[western Europe]] 99% of associated gas is used or re-injected into the ground. Gas flaring in Nigeria began simultaneously with oil extraction in the 1960s by Shell-BP. Alternatives to flaring are gas re-injection or to store it for use as an energy source. If properly stored, the gas could be used for community projects. Gas flaring releases of large amounts of [[methane]], which has a high [[global warming potential]]. The methane is accompanied by the other major [[greenhouse gas]], [[carbon dioxide]], of which Nigeria was estimated to have emitted more than 34.38 million metric tons of in 2002, accounting for about 50% of all industrial emissions in the country and 30% of the total {{CO2}} emissions. While flaring in the west has been minimized, in Nigeria it has grown proportionally with oil production.<ref name="gasflaring">[http://www.climatelaw.org/cases/country/nigeria/cases/case-documents/nigeria/report/gas.flaring.in.nigeria.html ''Gas flaring in Nigeria: A human rights, environmental and economic monstrosity.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718114549/http://www.climatelaw.org/cases/country/nigeria/cases/case-documents/nigeria/report/gas.flaring.in.nigeria.html |date=2011-07-18 }} Friends of the Earth Nigeria</ref> The international community, the Nigerian government, and the oil corporations seem in agreement that gas flaring needs to be curtailed. Efforts to do so, however, have been limited although flaring has been declared illegal since 1984 under section 3 of the "Associated Gas Reinjection Act" of Nigeria.<ref>{{Cite journal|last=Olujobi|first=Olusola Joshua|date=August 2020|title=Analysis of the Legal Framework Governing Gas Flaring in Nigeria's Upstream Petroleum Sector and the Need for Overhauling|journal=Social Sciences|language=en|volume=9|issue=8|pages=132|doi=10.3390/socsci9080132|doi-access=free}}</ref> While [[OPEC]] and [[Royal Dutch Shell|Shell]], the biggest flarer of natural gas in Nigeria, alike claim that only 50% of all associated gas is burnt off via flaring, these data are contested. The World Bank reported in 2004 that, "Nigeria currently flares 75% of the gas it produces."<ref name="gasflaring" /> Gas flares have potentially harmful effects on the health and livelihood of nearby communities, as they release poisonous chemicals including [[Nitrogen dioxide|nitrogen dioxides]], [[sulphur dioxide]], [[volatile organic compounds]] like [[benzene]], [[toluene]], [[xylene]] and [[hydrogen sulfide]], as well as [[carcinogens]] like [[benzapyrene]] and [[Dioxins and dioxin-like compounds|dioxins]]. Humans exposed to such substances can suffer from [[Respiratory disease|respiratory problems]]. These chemicals can aggravate [[asthma]], cause breathing difficulties and pain, as well as [[Bronchitis#Chronic bronchitis|chronic bronchitis]]. [[Benzene]], known to be emitted from gas flares in undocumented quantities, is well recognized as a cause for [[leukemia]] and other blood-related diseases. A study done by Climate Justice estimates that exposure to benzene would result in eight new cases of [[cancer]] yearly in [[Bayelsa State]] alone.<ref name="gasflaring" /> Gas flares are often close to communities and regularly lack fencing or protection for villagers who risk working near their heat. Many communities claim that nearby flares cause [[acid rain]] which corrodes their homes and other structures, many of which have [[zinc]]-based roofing. Some people resort to using [[asbestos]]-based material, which is stronger in repelling acid rain deterioration.<ref>[http://www.atsdr.cdc.gov/asbestos/asbestos/health_effects/ ''Asbestos: health effects''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060214182013/http://www.atsdr.cdc.gov/asbestos/asbestos/health_effects/ |date=2006-02-14 }} Agency for Toxic Substances and Disease Registry, 2007. Retrieved May 29, 2007.</ref> Unfortunately, this contributes to their declining health and the health of their environment. Asbestos exposure increases the risk of forming [[lung cancer]], [[pleural]] and [[peritoneal mesothelioma]], and [[asbestosis]].<ref name="HRW99" /><ref>[http://www.essentialaction.org/shell/report/ ''Oil For Nothing: Multinational Corporations, Environmental Destruction, Death and Impunity in the Niger Delta''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202234422/https://www.essentialaction.org/shell/report/ |date=2022-12-02 }} Essential Action, 2000. Retrieved May 10, 2007.</ref> Whether or not flares contribute to acid rain is debatable, as some independent studies conducted have found that the [[sulphur dioxide]] and [[nitrous oxide]] content of most flares was insufficient to establish a link between flaring and acid rain. Other studies from the [[Energy Information Administration|U.S. Energy Information Administration]] (EIA) report that gas flaring is "a major contributor to air pollution and acid rain."<ref>{{Cite web|url=https://nairaproject.com/projects/1266.html|title=EFFECT OF GAS FLARING INTO THE ECOSYSTEM (A CASE STUDY OF NIGER DELTA REGION OF NIGERIA)|website=nairaproject.com|access-date=2020-01-23}}</ref> Older flares are rarely relocated away from villages and are known to coat the land and communities with [[soot]] and to damage adjacent vegetation. Almost no vegetation can grow in the area directly surrounding the flares due to their heat.<ref name="HRW99" /> In November 2005 a judgment by the Federal High Court of Nigeria ordered that gas flaring must stop in a Niger Delta community as it violates guaranteed constitutional rights to life and dignity. In a case brought against the Shell Petroleum Development Company of Nigeria (Shell),{{anchor|C. V Nwokorie}} <!-- redirect target and direct link from other articles --> Justice C. V. Nwokorie ruled in Benin City that "the damaging and wasteful practice of flaring cannot lawfully continue." As of May 2011, Shell had not ceased gas flaring in Nigeria.<ref name="RNW-Michaud">''[http://www.rnw.nl/international-justice/article/nigerian-farmer-helps-put-shell-dock Nigerian farmer helps put Shell in the dock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141105170008/http://www.rnw.nl/international-justice/article/nigerian-farmer-helps-put-shell-dock |date=2014-11-05 }}'', Radio Netherlands Worldwide, 2011. Retrieved June 7, 2011.</ref><ref name="Bloomberg-Bala-Gbogbo">''[https://www.bloomberg.com/news/2011-05-27/nigeria-signs-gas-supply-agreements-with-shell-chevron-units.html Nigeria Signs Gas Supply Agreements With Shell, Chevron for Power Stations]'', Bloomberg, 2011. Retrieved June 7, 2011.</ref> == Biological remediation == {{POV section|date=March 2022}} The use of [[biological remediation]] has also been implemented in areas of the delta to detoxify and restore ecosystems damaged by oil spills. [[Bioremediation]] involves biological components in the [[Environmental remediation|remediation]] or cleanup of a specific site. A study conducted in Ogbogu located in one of the largest oil producing regions of Nigeria has utilized two plant species to clean up spills. The first stage of cleanup involves ''[[Hibiscus cannabinus]]'', a plant species indigenous to West Africa. ''H. cannabinus'' is an annual herbaceous plant originally used for pulp production. This species has high rates of absorbency and can be laid down on top of the water to absorb oil. The oil saturated plant material is then removed and sent to a safe location where the [[hydrocarbons]] can be broken down and detoxified by microorganisms. The second stage of bioremediation involves a plant known as ''[[Vetiveria zizanioides]]'', a perennial grass species. ''V. zizanioides'' has a deep [[fibrous]] root network that can both tolerate chemicals in the soil and can also [[detoxify]] soils through time requiring little maintenance. The people of Ogbogu hope to use these methods of [[bioremediation]] to improve the quality of drinking water, soil conditions, and the health of their surrounding environment.<ref name="indi" /> However bleak this situation may seem for the [[Niger Delta|Niger Delta region]] there are clearly alternatives that can be implemented to save it from future contamination. Satellite imagery combined with the use of [[Geographical Information Systems]] (GIS) can be put to work to quickly identify and track spilled oil. To hasten the cleanup of spills, regional cleanup sites along the problem areas could help contain spills more quickly. To make these tasks feasible more funding must be provided by the [[Stakeholder (corporate)|stakeholders]] of the oil industry. Non governmental organizations will keep fighting the damaging effects of oil, but will not win the battle alone.<ref name="impa" /> == Movement for protection of the Niger Delta == [[Conflict in the Niger Delta]] rose sharply in the early 1990s resulting from deteriorating environmental conditions for local inhabitants stemming from major [[oil spills]] and other [[petroleum extraction]] activities of [[Multinational corporation|foreign]] [[Big oil]] companies and their contractors.<ref>{{Cite web|title=Oil spillage|url=https://www.nigerdeltabudget.org/the-niger-delta/}}</ref> Many of the [[Niger Delta]]'s inhabitants, including minority ethnic groups, particularly the [[Ogoni people|Ogoni]] and the [[Ijaw people|Ijaw]] people, feel they are being exploited and their ability to earn a living on their land is being undermined.<ref>{{Cite web|title=Ogboni conflict|url=https://www.refworld.org/docid/3ae6a7d8c.html}}</ref> Ethnic and political unrest continued throughout the 1990s despite the return to [[democracy]]<ref>{{Cite book|last=Ehighelua|first=Ikhide|title=Environmental Protection Law|publisher=New Pages Law Publishing Co. Effurun/Warri|year=2007|isbn=978-9780629328|pages=247–250}}</ref> and the election of the [[Obasanjo]] government in 1999. The [[Movement for the Survival of the Ogoni People]] (MOSOP) is a grass-roots [[social movement]] organization of the indigenous [[Ogoni people]]<ref>{{cite web|url=http://unpo.org/members/7901|title=Ogoni|date=March 25, 2008|website=unpo.org|publisher=Unrepresented Nations and Peoples Organization}}</ref> of Central Niger Delta. MOSOP is an umbrella organization of eleven member groups that together represent over 700,000 indigenous Ogoni in a [[non-violent]] campaign for social, economic and [[environmental justice]] in the Niger Delta.<ref name="Sub-Commission on the Promotion and Protection of Human Rights 24th Session of the United Nations Working Group on Indigenous Populations">{{cite web|url=http://unpo.org/content/view/5061/236/|title=Ogoni: Oral Intervention on the Human Rights Situation of States and Territories threatened with Ex|website=unpo.org|publisher=Unrepresented Nations and Peoples Organization|access-date=2023-05-05|archive-date=2023-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230510175840/https://unpo.org/content/view/5061/236/|dead-url=yes}}</ref> MOSOP was founded in 1990 by the award-winning environmental activist [[Ken Saro-Wiwa]].<ref>Democracy Now, [https://www.democracynow.org/2003/7/11/transcript_of_drilling_and_killing_documentary "Drilling and Killing"]</ref> == Flooding == Several communities and states within the Niger Delta region of Nigeria has experienced flooding which has affected economic activities. In 2022, Rivers, Anambra, Delta, Cross River and Bayelsa states experienced different degrees of flooding which led to loss of lives and properties.<ref>{{Cite news|last=Ukomadu|first=Angela|date=2022-10-20|title=Nigeria's flooding spreads to the Delta, upending lives and livelihoods|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/africa/nigerias-flooding-spreads-delta-upending-lives-livelihoods-2022-10-19/|access-date=2023-01-02}}</ref> It was reported that in 2022 alone, about 603 lives were lost to flooding while over one million persons were displaced as a result of the flood.<ref>{{Cite web|last=Nwafor|date=2022-10-17|title=603 dead, 2m displaced as flood wreaks havoc in Delta, Bayelsa, Rivers, others|url=https://www.vanguardngr.com/2022/10/603-dead-2m-displaced-as-flood-wreaks-havoc-in-delta-bayelsa-rivers-others/|access-date=2023-01-02|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> == See also == * [[Conflict in the Niger Delta]] * [[Deforestation in Nigeria]] * [[Nigeria gully erosion crisis]] * [[Nigerian Gas Association]] * [[Petroleum in Nigeria]] == References == {{Reflist|2}}{{Nigeria topics}}{{Africa in topic|Environmental issues in}}{{Africa topic|Oil spills in}}{{Petroleum industry}} {{coord|5|19|N|6|25|E|region:NG_type:waterbody_source:dewiki|display=title}} tpihb2fzbu5tcm9q3ry76hvc3gsqjps Supa Ngwao Museum 0 73927 640049 590164 2026-11-08T07:04:05Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640049 wikitext text/x-wiki {{Infobox building|name=Supa Ngwao Museum|native_name=Francistown Museum|native_name_lang=[[Setswana]]|image=Supa Ngwao Museum (Francistown Botswana).jpg|caption=Supa Ngwao Museum ní [[Francistown]], [[Botswana]]|alt=|map_type=|map_caption=|map_alt=|coordinates={{coord|21|10|25|S|27|30|45|E|region:BW-NE|display=inline}}|established=1986|dissolved=|location=[[Francistown]] , [[Botswana]]|type=|collection=[[History of Botswana]]|visitors=|director=|president=|curator=|publictransit=|network=|website=https://museum-francistown.org/}} '''Supa Ngwao Museum''' jẹ́ musíọ́mù kan tí ó wà ní ìlú [[Francistown]] ní orílẹ̀ èdè [[Botswana]].<ref name="Francistown museum">{{cite web|url=http://trickleout.net/index.php/directory-pilot/botswana/supa-ngwao-museum-centre|title=About supa ngwao|work=Francistown Museum|accessdate=1 September 2017|archive-date=30 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130041408/https://www.trickleout.net/index.php/directory-pilot/botswana/supa-ngwao-museum-centre|dead-url=yes}}</ref> Àwọn ohun tí ó wà níbẹ̀ àwọn ǹkan nípa ìtàn, àṣà, ìṣe àti Iṣẹ́ owó àwọn tí ó wà tàbí tí ó ti gbé ní apá àríwá ìwọ̀ oòrùn Botswana ní ayé àtijọ́.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://museum-francistown.org/ |access-date=2023-05-08 |archive-date=2023-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230508083613/https://museum-francistown.org/ |dead-url=yes}}</ref> Wọ́n sẹ̀dá musíọ́mù náà ní ọdún 1986 láti jẹ́ ilé fún àwọn ohun tó jọ mọ́ ìtàn ìlú [[Francistown]] àti àwọn ibi miran ní apá àríwá. Supa Ngwao museum wà láti ṣe ìgbé lárugẹ ìtàn àti àṣà àwọn [[Kalanga people|ènìyàn Kalanga]]. ==Ìtàn == Wọ́n kọ́kọ́ Supa Ngwao museum kalẹ̀ láti sọ nípa ìtàn, àṣà àti Iṣẹ́ owó àwọn [[Kalanga people|ènìyàn Kalanga]] àti àwọn tí ó ń gbé ní àríwá Botswana. == Àwọn Ìtókasí == <references /> mgh7sk19y9e0xiypp3ey9nk8gcyh3lj Narok Museum 0 73975 639944 597893 2026-11-08T03:28:18Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639944 wikitext text/x-wiki {{Infobox building|name='''Narok Museum'''|native_name=|native_name_lang=|logo=|logo_upright=|logo_alt=|logo_caption=|image=|image_upright=|alt=|caption=|map_type=|map_relief=|map_size=|map_caption=|coordinates=<!-- {{Coord}} -->|former_name=|established=|dissolved=<!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} -->|location=[[Narok]], [[Kenya]]|type=[[Ethnographic Museum]]|accreditation=|key_holdings=|collections=[[Maasai people|Maasai]] cultural heritage, as well as other [[Maa language|Maa]]-speaking cultures, including the [[Samburu people|Samburu]], [[Njemps people|Njemps]] and [[Ndorobo people]]|collection_size=|visitors=642 (2014)<ref>{{Cite journal |last=Gambarin |first=Letizia |date=2016-10-27 |title=The Safari n'Jema, ruolo di un'agenzia incoming nella costruzione dell'esperienza turistica in Kenya. |url=http://dspace.unive.it/handle/10579/8986 |journal= |access-date=2023-05-10 |archivedate=2022-02-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220227183506/http://dspace.unive.it/handle/10579/8986 |deadurl=yes }}</ref>|founder=|executive_director=|leader_type=|leader=|director=|president=|ceo=|chairperson=|curator=|architect=|historian=|owner=[[National Museums of Kenya]]|publictransit=|car_park=|parking=|network=|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|embedded=}} '''Narok Museum''' jẹ́ musíọ́mù kan tí ó wà ní [[Narok]], orílẹ̀ èdè [[Kenya]].<ref>[http://www.museums.or.ke/content/blogcategory/17/23/ Narok - Historical Background] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071218065149/http://www.museums.or.ke/content/blogcategory/17/23/|date=2007-12-18}}</ref> Wọ́n dá musíọ́mù náà kalẹ̀ láti ṣe ìfihàn ère, àwòrán àti àwọn ǹkan míràn tí àwọn agbègbè tí ó ń sọ èdè [[Maa languages|Maa]] ń ṣe.<ref name=":0">Masago, Morompi Ole, Kweingoti G. Reuben, and Sambu Alice. [http://ir-library.mmarau.ac.ke:8080/bitstream/handle/123456789/10564/Effects%20of%20covid-19%20on%20Tourism%20paper.pdf?sequence=1&isAllowed=y "Investigating the Effects of Covid-19 pandemic on Narok County’s Tourism and Hospitality Sectors."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220227025320/http://ir-library.mmarau.ac.ke:8080/bitstream/handle/123456789/10564/Effects%20of%20covid-19%20on%20Tourism%20paper.pdf?sequence=1&isAllowed=y |date=2022-02-27 }} (2020).</ref> == Ìtàn == Ilé tí musíọ́mù náà wà jẹ́ ilé tí wọ́n kọ́ tẹ́lẹ̀rí fún àwọn ará ìlú.<ref name=":1" /> Musíọ́mù náà kún fún àwọn ǹkan tí wọ́n ti ń gbà láti ọdọọdún sẹ́yìn.<ref name=":0" /> == Àwọn ohun tí ó wà níbẹ̀ == Musíọ́mù náà ní àwọn èlò tí àwọn [[Maasai people|ènìyàn Maasai]] láyé àtijọ́, àti àwọn ère àwọn agbègbè tí ó ń sọ èdè Máa, pẹ̀lú pẹ̀lú àwọn [[Ndorobo|Ndorobo]], [[Samburu people|Samburu]] àti [[Ilchamus people|Njemps]].<ref>{{Cite web |last=Otieno |first=Kepher |title=Jaramogi Museum to benefit from Sh8 million renovation |url=https://www.standardmedia.co.ke/nyanza/article/2001338164/jaramogi-museum-to-benefit-from-sh8-million-renovation |access-date=2022-02-27 |website=[[The Standard (Kenya)|The Standard]] |language=en}}</ref> Ó tún ní àwọn àwòrán [[Joy Adamson]] tí ó yà ní àwọn ọdún 1950s.<ref name=":1">{{Cite book |url=https://www.worldcat.org/oclc/861227804 |title=Kenya |date=2013 |others=Philip Briggs, Lizzie Williams, Dorling Kindersley Limited |isbn=978-1-4654-1786-2 |edition=Reprinted with revisions |location=London |oclc=861227804}}</ref> Musíọ́mù náà ní àwọn àwòrán nípa àṣà àwọn ènìyàn Massai. == Àwọn Ìtọ́kasí == <references /> ik18xnsnha4cxq7almka1xesqupddsi Yetunde Ayeni-Babaeko 0 74064 640094 587502 2026-11-08T08:29:06Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640094 wikitext text/x-wiki  <span></span> [[Category:Articles with hCards]] [[Category:Articles with infoboxes completely from Wikidata]] [[Category:Articles using Template Infobox person Wikidata]] [[Category:Articles using Template Infobox person Wikidata]] '''Yetunde Ayeni-Babaeko''' (ojoibi 1978) je oluyaworan omo Naijiria. <ref name="Diamond">Maria Diamond, [https://guardian.ng/guardian-woman/yetunde-ayeni-babaeko/ Yetunde Ayeni-Babaeko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230602214410/https://guardian.ng/guardian-woman/yetunde-ayeni-babaeko/ |date=2023-06-02 }}, ''[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]'', 23 February 2019. Accessed 15 May 2020.</ref> == Igbesi aye == Yetunde Ayeni-Babaeko ni a bi ni [[Ẹnúgu|Enugu]], [[Agbègbè Apáìlàoòrùn Nàìjíríà]] ni ọdun 1978. Bàbá rẹ̀ jẹ́ ọmọ Nàìjíríà, ìyá rẹ̀ sì jẹ́ ará Jámánì. O gbe lọ si Jamani bi ọmọde, lọ si ile-iwe giga nibẹ o si pari iṣẹ ikẹkọ fọto yiya ni Studio Be ni Greven . Ni 2005 o pada si Nàìjíríà. Ni 2007 o ṣii ile-iṣere tirẹ, Kamẹra Studios, <ref name="Diamond"/> ti o wa ni [[Ikeja]] . <ref>Elizabeth Ayoola, [https://connectnigeria.com/articles/2015/01/5-minutes-with-the-boss-yetunde-ayeni-babaeko-camara-studios/ Meet the Boss: Yetunde Ayeni-Babaeko, Camera Studios] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171112203855/http://www.connectnigeria.com/articles/2015/01/5-minutes-with-the-boss-yetunde-ayeni-babaeko-camara-studios |date=2017-11-12 }}, ''Connect Nigeria'', 21 January 2015. Accessed 15 May 2020.</ref> Ifihan Ayeni-Babaeko ti odun 2014 ni a pe ni 'Eko Moves', ni ifowosowopo pẹlu [[Ajo awon olosere ti Nàìjíríà]], ṣe afihan awọn onijo ni awọn aaye gbangba ni [[Èkó|Ilu Eko]] . <ref>[https://connectnigeria.com/articles/2014/12/connect-nigeria-in-conversation-with-yetunde-ayeni-babaeko-on-eko-moves/ Connect Nigeria in Conversation with Yetunde Ayeni Babaeko on 'Eko Moves']{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Connect Nigeria'', 8 December 2014. Accessed 15 May 2020.</ref> Ifihan 2019 rẹ ni 'White Ebony' ṣe afihan ipo ti awọn eniyan ti o ni albinism . <ref>[https://www.premiumtimesng.com/entertainment/331282-photographer-yetunde-ayeni-babaeko-spotlights-albinism-with-white-ebony.html Photographer Yetunde Ayeni-Babaeko spotlights Albinism with ‘White Ebony’], ''[[Premium Times]]'', 23 May 2019. Accessed 15 May 2020.</ref> == Àwọn itọkasi == {{Reflist}} {{igbesiaye|1978||Ayeni-Babaeko, Yetunde}} [[Ẹ̀ka:Ayafoto obinrin]] k9j4pq775luoqivyg4n94ttpdn1mz7r Agustín de Iturbide 0 74144 639694 597857 2026-11-07T19:50:09Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639694 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=Agustín I|title=|image=Agustin I of Mexico.jpg|caption=Posthumous portrait as Emperor of Mexico by Primitivo Miranda, 1865.<ref>{{cite web|website=Mediateca INAH|title=Agustín de Iturbide|access-date=3 April 2023|url=https://mediateca.inah.gob.mx/repositorio/islandora/object/pintura%3A4108|language=es|archive-date=4 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404000937/https://mediateca.inah.gob.mx/repositorio/islandora/object/pintura:4108|dead-url=yes}}</ref>|succession=[[Emperor of Mexico]]|reign=19 May 1822 – 19 March 1823|cor-type=[[First Mexican Empire#Coronation|Coronation]]|coronation=21 July 1822|predecessor=Monarchy established|reg-type={{nowrap|[[President of the Council of Ministers of the Mexican Empire|Prime Ministers]]}}|regent={{Collapsible list|title=List|[[José Manuel de Herrera]]}}|successor=[[Provisional Government of Mexico (1823–24)|Provisional Government]] (Chronologically)<br/>[[Maximilian I of Mexico|Maximilian I]]<br/>(as Emperor)|birth_date={{birth date|1783|09|27|df=y}}|birth_place=Valladolid, [[Viceroyalty of New Spain]]<br/>(now [[Morelia]], [[Michoacán]], Mexico)|death_date={{death date and age|1824|07|19|1783|09|27|df=y}}|death_place=[[Padilla, Tamaulipas|Padilla]], [[Tamaulipas]], [[First Mexican Republic|Mexico]]|spouse=[[Ana María de Huarte y Muñiz|Ana María Josefa Ramona de Huarte y Muñiz]]|issue=[[Agustín Jerónimo de Iturbide y Huarte|Agustín Jerónimo, Prince Imperial of Mexico]]<br>[[Sabina de Iturbide y Huarte|Princess Sabina]]<br>[[Juana de Iturbide y Huarte|Princess Juana de Dios]]<br>[[Josefa de Iturbide y Huarte|Princess Josefa]]<br>[[Ángel de Iturbide y Huarte|Prince Ángel]]<br> [[María de Jesús de Iturbide|Princess María de Jesús]]<br>Princess María de los Dolores<br>[[Salvador de Iturbide y Huarte|Prince Salvador María]]<br>[[Felipe de Iturbide y Huarte|Prince Felipe]]<br>Prince Agustín Cosme|full name=Agustín Cosme Damián de Iturbide y Arámburu|house=[[House of Iturbide|Iturbide]]|father=[[José Joaquín de Iturbide|José Joaquín de Iturbide y Arreguí]]|mother=María Josefa de Arámburu y Carrillo de Figueroa|religion=[[Catholic Church in Mexico|Roman Catholicism]]|succession1=[[List of heads of state of Mexico#Regency .281821-1822.29|President of the Regency of Mexico]]|reign-type1=In office|reign1=28 September 1821 – 18 May 1822|predecessor1=Monarchy established|successor1=[[Juan Almonte|Juan Nepomuceno Almonte]] ([[Second Mexican Empire]])|place of burial=26 October 1838<br/>[[Mexico City Cathedral]]|signature=Agustín de Iturbide signature.svg}}'''Agustín de Iturbide''' (27 September 1783{{spaced ndash}}19 July 1824), tí orúkọ rẹ̀ ní kíkún jẹ́ '''Agustín Cosme Damián de Iturbide y Arámburu''' tí wọ́n padà pè ní Emperor '''Agustín I of Mexico''' jẹ́ ológun ti ilẹ̀ Spain. Wọ́n fi Iturbide sípò ààrẹ ní ọdún 1821. Òun lo ṣẹ̀dá àsíá ti ìlú Mexico.<ref name="Vazquez">{{cite book|title=Dictionary of Mexican Rulers 1325–1997|last=Vazquez-Gomez|first=Juana|year=1997|publisher=Greenwood Publishing Group, Incorporated|location=Westport, Connecticut|isbn=978-0-313-30049-3}}</ref><ref name="Kirkwood">{{cite book|title=History of Mexico|last=Kirkwood|first=Burton|year=2000|publisher=Greenwood Publishing Group, Incorporated|location=Westport, Connecticut|isbn=978-0-313-30351-7|url=https://archive.org/details/historyofmexico00burt}}</ref><ref name="Alvaro">{{cite news|first=Alvaro|last=Ibañez|title=Mexico en sus Banderas/Bandera del Imperio de Iturbide|date=12 February 2005|agency=Notimex|publisher=Reforma|location=Mexico City|language=es}}</ref> == Àwọn ìtókasí == 5ymqio2vloy5u75wuxo1ag3aggr21qo Maya Horgan Famodu 0 74183 639923 599993 2026-11-08T02:38:47Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639923 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|honorific_prefix=|name=Maya Horgan Famodu<!-- use common name/article title -->|honorific_suffix=|image=Maya Horgan Famodu issues intl vc4a.png|image_upright=|alt=woman speaking|caption=Ní ọdún 2018|native_name=|native_name_lang=|pronunciation=|birth_name=<!-- only use if different from name -->|birth_date={{birth date and age|1991|03|24}} <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. -->|birth_place=|baptised=<!-- will not display if birth_date is entered -->|disappeared_date=<!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) -->|disappeared_place=|disappeared_status=|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) -->|death_place=|death_cause=|body_discovered=|resting_place=|resting_place_coordinates=<!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} -->|burial_place=<!-- may be used instead of resting_place and resting_place_coordinates (displays "Burial place" as label) -->|burial_coordinates=<!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} -->|monuments=|nationality=|other_names=|citizenship=[[Nigerians|Nigerian]]<br>American|education=[[Pomona College]]<br>[[Cornell University]]|alma_mater=|occupation=[[Entrepreneur]]|years_active=|era=|employer=|agent=<!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source -->|known_for=|notable_works=<!-- produces label "Notable work"; may be overridden by |credits=, which produces label "Notable credit(s)"; or by |works=, which produces label "Works"; or by |label_name=, which produces label "Label(s)" -->|style=|height=<!-- "X cm", "X m" or "X ft Y in" plus optional reference (conversions are automatic) -->|television=|title=<!-- Formal/awarded/job title. The parameter |office=may be used as an alternative when the label is better rendered as "Office" (e.g. public office or appointments) -->|term=|predecessor=|successor=|party=|movement=|opponents=|boards=|criminal_charge=<!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources -->|criminal_penalty=|criminal_status=|spouse=<!-- Use article title or common name -->|partner=<!-- (unmarried long-term partner) -->|children=|parents=<!-- overrides mother and father parameters -->|mother=<!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) -->|father=<!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) -->|relatives=|family=|callsign=|awards=|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|module=|signature=|signature_size=|signature_alt=|footnotes=}}'''Maya Horgan Famodu''' jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] tó tan mọ́ [[Orílẹ̀ èdè America|orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà]], tó jẹ́ oníṣòwò, àti olùdásílẹ̀ Ingressive.<ref>{{cite news|last1=Onyinye|first1=Yvonne|title=Maya Horgan Famodu: On Self-Care And Courage|url=https://guardian.ng/life/maya-horgan-famodu-on-self-care-and-courage/|access-date=24 April 2019|agency=The Guardian|date=9 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190424234813/https://guardian.ng/life/maya-horgan-famodu-on-self-care-and-courage/|archivedate=24 April 2019|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|last1=Udodiong|first1=Inemesit|title=Meet the 10 inspiring women ruling Nigeria's tech ecosystem|url=https://www.pulse.ng/bi/tech/meet-the-10-inspiring-women-ruling-nigerias-tech-ecosystem/9g5bg3l|access-date=24 April 2019|agency=Business Insider|publisher=Pulse|date=27 March 2019|archivedate=24 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190424234817/https://www.pulse.ng/bi/tech/meet-the-10-inspiring-women-ruling-nigerias-tech-ecosystem/9g5bg3l|deadurl=yes}}</ref> Ó ṣèdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ kan tí orúkọ rẹ̀ n jẹ́ High Growth Africa Summit, àti Tech Meets Entertainment Summit.<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/research//stocks/private/person.asp?personId=591040386&privcapId=590305521&previousCapId=590305521&previousTitle=Ingressive%20Capital|title=Maya Horgan Famodu: Executive Profile & Biography - Bloomberg|website=www.bloomberg.com|access-date=2019-04-25}}</ref><ref>{{cite web|last1=Bella Naija|title=Venture Investor Maya Horgan Famodu of Ingressive is our #BellaNaijaWCW this Week|url=https://www.bellanaija.com/2018/09/venture-investor-maya-horgan-famodu-ingressive-bellanaijawcw-week/|website=bellanaija.com|date=12 September 2018|access-date=24 April 2019}}</ref> Maya pẹ̀lú àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ (Sean Burrowes àti Blessing Abeng) tún ṣe ìdásílẹ̀ Ingressive for Good.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/edwardzimmerman/2020/08/02/interview-on-launching-a-venture-capital-firm-in-nigeria-maya-horgan-famodu-founder-of-ingressive-capital/?sh=385243882ae4|title=How to Start a VC: Interview with Maya Horgan Famodu, Founder, Ingressive Capital|website=[[Forbes]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://techcabal.com/2021/09/13/over-60000-young-africans-trained-in-tech-by-ingressive-for-good-a-year-after-launching/|title=Over 60,000 young Africans trained in Tech by Ingressive for Good, a year after launching|date=13 September 2021}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == 6uz22gqad971y2cpnf0iueyz071g9a1 A-Q 0 74203 639656 595490 2026-11-07T19:15:39Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639656 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|name=A-Q|image=Gilbert 'A-Q' Bani.jpg|image_size=|caption=A-Q on the set of 'ETHOS' photoshoot (2022)|birth_name=Gilbert Bani|alias=A-Q|birth_date={{birth date and age|1986|08|01|mf=yes}}|birth_place=[[Abia State, Nigeria]]|occupation={{hlist|Rapper|Songwriter}}|years_active=2000 – present|label=Hustle Inc, 100 Crowns|website={{URL|www.aq-hustleinc.com}}}}'''Gilbert Bani''' (tí wọ́n bí ní August 1, 1986), tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ sì jẹ́ '''A-Q''', jẹ́ olórin orílẹ̀-èdè [[Naijiria]] àti akọrinsílẹ̀.<ref>{{cite web|url=http://www.pulse.ng/buzz/rapper-aqs-new-album-blessed-forever-is-out-to-touch-a-life-id7089270.html|title=Rapper AQ"s new album "Blessed Forever" is out to touch a life|first=Abiola|last=Solanke|website=Pulse.ng|accessdate=22 May 2018|archive-date=13 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180513163425/http://www.pulse.ng/buzz/rapper-aqs-new-album-blessed-forever-is-out-to-touch-a-life-id7089270.html|dead-url=yes}}</ref><ref>[http://www.africanhiphop.com/aq-wahala-dey/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170809132656/http://www.africanhiphop.com/aq-wahala-dey/|date=2017-08-09}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.naijaloaded.com.ng/18/strongest-competition-rap-single-category-olamide-aq|title="My Strongest Competition In The Rap Single Category Is Olamide"- AQ|date=16 December 2016|website=Naijaloaded.com.ng|accessdate=22 May 2018|archive-date=9 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809170904/http://www.naijaloaded.com.ng/18/strongest-competition-rap-single-category-olamide-aq|dead-url=yes}}</ref> == Àtòjọ àwọn orin rẹ̀ == === Àwo-orin inú studio === * ''The Past Present and Future'' (2010) * ''Son of John: History Untold'' (2015) * ''Rose'' (2016) * ''Blessed Forever'' (2017) * ''Crown'' <small>(with Loose Kaynon)</small> (2018) * ''God's Engineering'' (2020) * ''Golden'' (2021) * ''Behold The Lamb'' <small>with [[M.I Abaga]], Loose Kaynon and Blaqbonez</small> (2022) * ''ETHOS'' <small>(with [[Brymo]])</small> (2022) * ''God's Engineering 2'' (2023) * ''Purple Doesn't Exist'' (2024) === Mixtapes and EPs === * ''Listen and Overstand'' (2005) * ''Maga Must Pay Mixtape'' (2006) * ''Love and Money (The Mixtape)'' (2008) * ''Make Your Best Rapper Look Stupid'' (2012) * ''Son of John: Grace & Glory'' (2014) * ''Catch Your Sub'' (2016) * ''The Definition'' (2016) * ''The Live Report'' <small>(with [[M.I Abaga]])</small> (2020) === Singles === * "(W)rap Nigeria" (2005) * "Make Money" (2007)<ref>{{Cite web|url=http://m.notjustok.com/2010/07/17/video-a-q-names-ft-xtrim-making-money-123-shots/|title=Video: A-Q - Names Ft Xtrim + Making money + 123 Shots :: Notjustok.c…|archive-url=https://archive.today/20130727135257/http://m.notjustok.com/2010/07/17/video-a-q-names-ft-xtrim-making-money-123-shots/|archive-date=27 July 2013|url-status=dead}}</ref> * "Names" (2010) * "Champagne and Rum" (2011)<ref>{{cite web|title=champagne rum|url=http://www.bellanaija.com/2010/10/08/new-music-aq-champagne-rum/|website=Bellanaija.com|date=8 October 2010|accessdate=22 May 2018}}</ref> * "Why" (2012) * "God's Work" (2019) * "L.A.M.B Cypher" (2019) <small>with [[M.I Abaga]], Loose Kaynon and Blaqbonez</small> * "You Must Feel Am" (2020) ft Oxlade * "Breathe" (2021) ft Chike == Àwọn ìtọ́kasí == e7j9tel8k60r2oug99g0y4egfaxd9re Bight ti Benin 0 74348 639742 601564 2026-11-07T20:22:24Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639742 wikitext text/x-wiki [[File:Gulf of Guinea (English).jpg|thumb|Gulf ti Guinea ti oun ṣè ifi lọlẹ Bight ti Benin]] '''Bight ti Benin''' tabi '''Bay ti Benin''' ni Bight to wa ni Gulf ti Guinea ni etikun iwọ oorun ti ilẹ Afrika to gba órukọ rẹ̀ lati iṣẹdalẹ afin ti Benin<ref name="Encyclopedia Britannica 1998 s650">{{cite web | title=West African Coast, Slave Trade, Colonialism | website=Encyclopedia Britannica | date=1998-07-20 | url=https://www.britannica.com/place/Bight-of-Benin | access-date=2023-08-24}}</ref><ref name="Almar Kestenare Reyns Jouanno 2015 pp. 48–59">{{cite journal | last=Almar | first=R. | last2=Kestenare | first2=E. | last3=Reyns | first3=J. | last4=Jouanno | first4=J. | last5=Anthony | first5=E.J. | last6=Laibi | first6=R. | last7=Hemer | first7=M. | last8=Du Penhoat | first8=Y. | last9=Ranasinghe | first9=R. | title=Response of the Bight of Benin (Gulf of Guinea, West Africa) coastline to anthropogenic and natural forcing, Part1: Wave climate variability and impacts on the longshore sediment transport | journal=Continental Shelf Research | publisher=Elsevier BV | volume=110 | year=2015|pages=48–59}}</ref>. ==Àgbègbè== [[File:Küste Benin Hafen Cotonou.JPG|thumb|265px|Etikun ti Benin]] Bight ti Benin tọ kasi ila oorun fun kilometres ti oji le ni ẹ̀gbẹta (400 mi) lati Cape St. Paul lọsi Nun outlet ti Niger River. Lati ila oorun o tẹsi waju lọsi Bight of Bonny (Bight ti Biafra tẹlẹ̀ri). Bight naa ni a sọ lorukọ lati órukọ afin ti ilẹ Benin<ref name="Encyclopedia of World Geography i527">{{cite web | title=Bight of Benin | website=Encyclopedia of World Geography | url=https://geography.name/bight-of-benin/ | access-date=2023-08-24 | archive-date=2023-08-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230824140532/https://geography.name/bight-of-benin/ | dead-url=yes }}</ref>. Bight ti Benin gbẹkele owo oko ẹ̀ru ṣiṣe to gbajumọ lẹyin ti ijọba amunisin wọle<ref name="Welcome · Slavery Images 2020 u289">{{cite web | title=Verger, Pierre, Trade Relations Between the Bight of Benin and Bahia, 17th to 19th Century (Ibadan: University of Ibadan Press, 1976), 421-423, 568-575. · Slavery Images | website=Welcome · Slavery Images | date=2020-12-08 | url=http://www.slaveryimages.org/s/slaveryimages/item/4035 | access-date=2023-08-24 | archive-date=2023-08-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230824142430/http://www.slaveryimages.org/s/slaveryimages/item/4035 | dead-url=yes }}</ref>. Ounka sọpe Benin ma n ko ẹrun ẹgbẹrun kan pẹlu ẹ̀gbẹ̀fa wọle lọdun<ref name="Slave Voyages n342">{{cite web | title=Bight of Benin transatlantic slave trade | website=Slave Voyages | url=https://www.slavevoyages.org/resources/images/category/Places/30 | access-date=2023-08-24}}</ref>. ==Itan== Ni ọjọ akọkọ óṣu february,ọdun 1862 ni ijọba ti British da Bight ti Benin ti British protectorate lori akoso consul ti Bight ti Benin silẹ<ref name="segundawodu.com z438">{{cite web | website=segundawodu.com | title= Bight of Benin Protectorate|url=https://www.segundawodu.com/nigeria1.htm | access-date=2023-08-24}}</ref>. Bight ti Benin fun igba pipẹ ti ni aṣèpọ pẹlu oko ẹru, ibudo wọn ni a pe ni Etikun awọn Ẹru<ref name="New World Encyclopedia 1960 r537">{{cite web | title=Republic of Benin | website=New World Encyclopedia | date=1960-08-01 | url=https://www.newworldencyclopedia.org/entry/Republic_of_Benin | access-date=2023-08-24}}</ref>. Lati Ọdun 1807 wasilẹ lẹyin ti oko ẹru ti di ewọ fun Britons, Awọn Royal Navy da squadron ti iwọ oorun Ilẹ Afrika lati palẹ oko ẹru mọ<ref name="Brain 2023 u498">{{cite web | last=Brain | first=Jessica | title=The West Africa Squadron | website=Historic UK | date=2023-03-10 | url=https://www.historic-uk.com/HistoryUK/HistoryofBritain/West-Africa-Squadron/ | access-date=2023-08-24}}</ref>. Akitiyan yi lọsiwaju si to si gboro ni ọdun 1833 nigba ti oko ẹru di ewo kakiri Igboriko ti ilẹ British<ref name="(IHR) London York j234">{{cite web | last=(IHR) | first=Institute of Historical Research | last2=London | first2=University of | last3=York | first3=University of | title=Chasing Freedom: the Royal Navy and the suppression of the transatlantic slave trade, an exhibition review | website=IHR Web Archives | url=https://archives.history.ac.uk/1807commemorated/exhibitions/museums/chasing.html | access-date=2023-08-24}}</ref>. {| class="wikitable" align="center" !Term !!Protectorate |- align="center" |Óṣu May, Ọdun 1852 – Ọdun 1853 ||Louis Fraser |- align="center" |Ọdun 1853 – April 1859 ||Benjamin Campbell |- align="center" |Óṣu April, Ọdun 1859 – Ọdun 1860 ||George Brand |- align="center" |Ọdun 1860 – Óṣu January, Ọdun 1861 ||Henry Hand |- align="center" |Óṣu January, Ọdun 1861 – May 1861 ||Henry Grant Foote |- align="center" |Óṣu May, Ọdun 1861 – 6 August 1861 ||William McCoskry (acting) |} Ni ọjọ kẹfa, Óṣu August, Ọdun 1861 ni Bight ti Biafra protectorate ati Bight ti Benin protectorate darapọ lati di united British protectorate to pada dapọ lati ilẹ Naijiria<ref name="Dike 1956 pp. 5–14">{{cite journal | last=Dike | first=K. O. | title=JOHN BEECROFT, 1790—1854: Her Brittanic Majesty's Consul to the Bights of Benin and Biafra 1849—1854 | journal=Journal of the Historical Society of Nigeria | publisher=Historical Society of Nigeria | volume=1 | issue=1 | year=1956| pages=5–14 | url=http://www.jstor.org/stable/41856608 | access-date=2023-08-24}}</ref>. ==Itọkasi== aycc03z29yo06h1wiep35420nhes3r5 Taiwo Olowo 0 74359 640056 591390 2026-11-08T07:10:20Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640056 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Taiwo Olowo | image = <!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] --> | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | birth_name = Daniel Conrad Taiwo "Olowo" | birth_date = 1781 | birth_place = Isheri, [[Lagos]] | death_date = {{death date and age|df=y|20 February 1901|1781}} | death_place = [[Lagos]], [[Lagos Colony]] | father = Chief Oluwole | nationality = | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} [[Chieftain|Olóyè]] '''Daniel Conrad Taiwo''' (tí a bí ní ọdún 1781 tí ó sì fi ayé sílẹ̀ ní ọjọ́ ogún oṣù kejì ọdún 1901), àwọn ènìyàn tún mọ̀ọ́ sí '''Taiwo Olówó'''<ref name="ADHP">{{cite book|last1=Olukoju, Akyeampong, Bates, Nunn, & Robertson|title=Accumulation and Conspicuous Consumption: The Poverty of Entrepreneurship in Western Nigeria, ca. 1850–1930 in Africa's Development in Historical Perspective|date=11 August 2014|publisher=Cambridge University Press, Aug 11, 2014|isbn=9781139992695|pages=210–211}}</ref>. Ó jẹ́ olùtà ohun ìjà ogun, olówó àwọn ẹrú, [[afifúni]] àti olórí àdúgbò kan nígbà tí [[Ìpínlẹ̀ Èkó|Èkó]] wà lábé ìjọba [[Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan|Britain]]. ==Ìpìlẹ̀ rẹ̀ == A bí Taiwo Olowo ní ọdún 1781 ní Isheri, àdúgbò kan ní ìpínlẹ̀ Eko.<ref name="NM">{{cite web|title=Daniel Conrad Taiwo: 18th century Lagos Island business icon|url=http://nationalmirroronline.net/new/daniel-conrad-taiwo-18th-century-lagos-island-business-icon/|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220083430/http://nationalmirroronline.net/new/daniel-conrad-taiwo-18th-century-lagos-island-business-icon/|url-status=usurped|archive-date=December 20, 2016|website=National Mirror|access-date=10 December 2016}}</ref> Baba rẹ̀, Oluwole, jẹ́ Olofin ìlú rẹ̀, ó sì fi ayé sílẹ̀ ní ọdún 1809.<ref>{{Cite web|url=https://litcaf.com/taiwo-concord-olowo/|title=Taiwo Conrad Olowo – Litcaf|date=17 January 2016|access-date=10 October 2022|archive-date=10 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010130711/https://litcaf.com/taiwo-concord-olowo/|dead-url=yes}}</ref> Olowo kó lọ sí ìlú Èkó ní ọdún 1848 ó sì jẹ́ ẹrú Ogunmade fún ìgbà díẹ̀.<ref name="Cole1">{{cite book|last1=Cole|first1=Patrick|title=Modern and Traditional Elites in the Politics of Lagos|date=17 April 1975|publisher=Cambridge University Press, 1975|isbn=9780521204392|pages=[https://archive.org/details/moderntraditiona0000cole/page/30 30–31]|url=https://archive.org/details/moderntraditiona0000cole/page/30}}</ref> == Àwọn Ìtọ́kasí == 84s74bstdvglzs01lgji6cwnqxwpgks Desmond Màjẹkòdùnmì 0 74447 639771 630767 2026-11-07T21:05:08Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639771 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian climate activist}} {{Infobox person | name = Desmond Majekodumni | other_names = Olumuyiwa | image = Desmond Majekodumni in Lufasi Park.jpg | alt = | caption = Desmond ni Park ti Lufasi, May 2021. | birth_date = June 1950 | birth_place = [[Lagos]], [[Nigeria]] | death_date = | death_place = | nationality = [[Nigerian]] | education = Corona Schools, Ikoyi<br />King's College, Lagos<br />Norwich City University, UK. | occupation = Conservationist | known_for = Environmental and climate change activism | notable_works = LUFASI Park | awards = * He has won the Nigerian Silverbird TV "Man of the Year" * He has won the Nigerian DW German TV network "Environment Hero" }} '''Desmond Òlùmùyiwá Màjẹkòdùnmì''' wón bini óṣu June, Ọdun 1950 jẹ ònimọ nipa ayika ti ilẹ Naijiria<ref name="Osaji 2022 a885">{{cite web | last=Osaji | first=Sharon | title=Environmentalist calls for end to pollution | website=Punch Newspapers | date=2022-09-22 | url=https://punchng.com/environmentalist-calls-for-end-to-pollution/ | access-date=2023-09-04}}</ref><ref name="Eribake 2011 t011">{{cite web | last=Eribake | first=Akintayo | title=couldn't resist eba - Desmond Majekodunmi | website=Vanguard News | date=2011-04-04 | url=https://www.vanguardngr.com/2011/04/couldnt-resist-eba-desmond-majekodunmi/ | access-date=2023-09-04}}</ref>. Desmond jẹ alaga ti ipinlẹ [[Lekki]] ti igbo ilu, Ipinlẹṣẹ Ibugbe awọn ẹranko<ref name="Nigeria 2018 i223">{{cite web | last=Nigeria | first=Guardian | title=Majekodunmi’s group urges forest protection to halt climate change | website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News | date=2018-04-02 | url=https://guardian.ng/property/majekodunmis-group-urges-forest-protection-to-halt-climate-change/ | access-date=2023-09-04 | archive-date=2023-03-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230326162046/https://guardian.ng/property/majekodunmis-group-urges-forest-protection-to-halt-climate-change/ | dead-url=yes }}</ref><ref name="LUFASI 2014 y200">{{cite web | title=Loving Nature | website=LUFASI | date=2014-12-17 | url=https://lufasi.org/ | access-date=2023-09-04}}</ref> ati olugbalejo ti redio ti Green hour lori iroyin Naijiria 99.3 FM. Màjẹkòdùnmì jẹ̀ ẹni tí ó má kọwe, olorin, àgbẹ ati óṣèrè lọkunrin<ref name="Channels Television 2016 y280">{{cite web | title=Desmond Majekodunmi – Channels Television | website=Channels Television | date=2016-07-26 | url=https://www.channelstv.com/tag/desmond-majekodunmi/ | access-date=2023-09-04}}</ref><ref name="Welle 2016 r922">{{cite web | last=Welle | first=Deutsche | title=Meet the Eco Heroes - Nigeria-Environmental activism in times of economic crisis | website=DW.COM | date=2016-06-07 | url=https://corporate.dw.com/en/meet-the-eco-heroes-nigeria-environmental-activism-in-times-of-economic-crisis/a-19312635 | access-date=2023-09-04}}</ref><ref name="dw.com 2016 l667">{{cite web | title=Eco hero Desmond Majekodunmi – DW – 05/21/2016 | website=dw.com | date=2016-05-19 | url=https://www.dw.com/en/eco-hero-desmond-majekodunmi/video-19267596 | access-date=2023-09-04}}</ref>. ==Ìgbèsi Àyé Desmond== Desmond jẹ ọmọ ọkunrin Federal Minister Republic ti akọkọ, Oloyé Moses Màjẹ̀kòdunmi ati iyawo rẹ, Nora Màjẹ̀kòdunmi, Òludasilẹ̀ ile iwe ti Corona<ref name="THISDAYLIVE 2020 j669">{{cite web | title=Corona School Gives Girl Second Chance at Education with Six-year Scholarship | website=THISDAYLIVE | date=2020-03-18 | url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2020/03/18/corona-school-gives-girl-second-chance-at-education-with-six-year-scholarship | access-date=2023-09-04}}</ref>. Desmond ṣè apéjuwé Ayipada lori afẹfẹ, [[òjò]],ìjì ati ìjì lilè ni agbaye gẹgẹbi awọn amọyè ti ṣè sọtẹlẹ ati nkan ti a rin lọwọ. Ninu ọ̀rọ rẹ, yoo ma lọ si, nkan ti awa eniyan lè ṣè nipe ka gbarukuti<ref name="TheInterview Nigeria 2016 d607">{{cite web | title=My Encounter With A Black Mamba – Desmond Majekodunmi | website=TheInterview Nigeria | date=2016-04-04 | url=https://theinterview.ng/2016/04/04/my-encounter-with-a-black-mamba-desmond-majekodunmi/ | access-date=2023-09-04}}</ref>. Desmond jẹ agbẹ to gba iwe ẹri lori experimental extension fun ilẹ iṣẹ̀ IITA ni Ilu Ibadan to si tun ṣiṣẹ ni Eto ọgbin ti Màjẹ̀kòdunmi; eyi jẹ igbo to da lori amujoto oko ati didasi ni ilu Eko<ref name="FABE INTERNATIONAL FOUNDATION – ….environmental sustainability 2020 s867">{{cite web | title=WED2020 – FABE INTERNATIONAL FOUNDATION | website=FABE INTERNATIONAL FOUNDATION – ….environmental sustainability | date=2020-06-07 | url=https://fabeinternational.org/wed2020/ | access-date=2023-09-04 | archive-date=2023-11-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231128235641/https://fabeinternational.org/wed2020/ | dead-url=yes }}</ref><ref name="Onuoha 2020 a213">{{cite web | last=Onuoha | first=Chris | title=Ben Enwonwu Foundation Point of View: When experts query environmental degradation | website=Vanguard News | date=2020-01-03 | url=https://www.vanguardngr.com/2020/01/ben-enwonwu-foundation-point-of-view-when-experts-query-environmental-degradation/ | access-date=2023-09-04}}</ref>. ==Ìṣẹ rẹ== Màjẹkòdunmi jẹ alaga ti Awareness and Fund Raising committee of the Nigeria Conservation Foundation (NCF). Arakunrin naa maa nṣè idanilẹkọ lori ayika, imojuto ati ifarada lori ayipada afẹfẹ<ref name="EnviroNews Nigeria 2016 b913">{{cite web | title=How environmentalist shunned financial gains to conserve nature | website=EnviroNews Nigeria | date=2016-04-21 | url=http://www.environewsnigeria.com/how-environmentalist-shunned-financial-gains-to-conserve-nature/ | access-date=2023-09-04}}</ref><ref name="EnviroNews Nigeria 2023 d865">{{cite web | title=Desmond Majekodunmi – EnviroNews Nigeria | website=EnviroNews Nigeria | date=2023-09-04 | url=https://www.environewsnigeria.com/tag/desmond-majekodunmi/ | access-date=2023-09-04}}</ref>. Ilè isẹ Redio 99.3 FM iroyin Naijiria maa ngba alejo Desmond lọsẹ eyi ti oloyin pe ni Environment Report. Party ti German Green yan Desmond lati kopa ninu ere agbelewo lori ayipada afẹ̀fẹ ni órilẹ ede Naijiria<ref name="Channels Television 2016 e569">{{cite web | title=Rapping For ‘Massive’ Reforestation | website=Channels Television | date=2016-07-26 | url=https://www.channelstv.com/2016/07/26/rapping-massive-reforestation/ | access-date=2023-09-04}}</ref>. ==Ámi ẹ̀yẹ̀ ati idanilọla== Desmond Màjẹkòdùnmi ti gba órìṣìrìṣi ami ọla latari iṣẹ takun takun nipa ayika ati nkan ọgbin. Desmond ti gba óriṣirìṣi ami ẹyẹ nipa ayipada afẹfẹ ati imojuto ayika<ref name="Nwokoji Nwokoji 2023 d398">{{cite web | last=Nwokoji | first=Chima | last2=Nwokoji | first2=Chima | title=World Earth Day 2023: Environmentalist, Desmond Majekodumi, commends Unity Bank’s sustainability strides | website=Tribune Online | date=2023-05-08 | url=https://tribuneonlineng.com/world-earth-day-2023-environmentalist-desmond-majekodumi-commends-unity-banks-sustainability-strides/ | access-date=2023-09-04}}</ref>. *Desmond ni a sọ ni àkọni ayika ati ọkunrin ti ọdun fun Tv Silverbird ni ilẹ Naijiria<ref name="Naturenews.africa 2023 d898">{{cite web | title=Mr. Desmond Majekodunmi | website=Naturenews.africa | date=2023-09-04 | url=https://naturenews.africa/amp/mr-desmond-majekodunmi/ | access-date=2023-09-04}}</ref>. *Ami ẹyẹ̀ lati ọdọ Paschal Dozie ==Awọn Itọkasi== 98wnm6rddycjai84o0y0h3ulsjqgp9s 639772 639771 2026-11-07T21:05:11Z KiranBOT 31499 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 639772 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian climate activist}} {{Infobox person | name = Desmond Majekodumni | other_names = Olumuyiwa | image = Desmond Majekodumni in Lufasi Park.jpg | alt = | caption = Desmond ni Park ti Lufasi, May 2021. | birth_date = June 1950 | birth_place = [[Lagos]], [[Nigeria]] | death_date = | death_place = | nationality = [[Nigerian]] | education = Corona Schools, Ikoyi<br />King's College, Lagos<br />Norwich City University, UK. | occupation = Conservationist | known_for = Environmental and climate change activism | notable_works = LUFASI Park | awards = * He has won the Nigerian Silverbird TV "Man of the Year" * He has won the Nigerian DW German TV network "Environment Hero" }} '''Desmond Òlùmùyiwá Màjẹkòdùnmì''' wón bini óṣu June, Ọdun 1950 jẹ ònimọ nipa ayika ti ilẹ Naijiria<ref name="Osaji 2022 a885">{{cite web | last=Osaji | first=Sharon | title=Environmentalist calls for end to pollution | website=Punch Newspapers | date=2022-09-22 | url=https://punchng.com/environmentalist-calls-for-end-to-pollution/ | access-date=2023-09-04}}</ref><ref name="Eribake 2011 t011">{{cite web | last=Eribake | first=Akintayo | title=couldn't resist eba - Desmond Majekodunmi | website=Vanguard News | date=2011-04-04 | url=https://www.vanguardngr.com/2011/04/couldnt-resist-eba-desmond-majekodunmi/ | access-date=2023-09-04}}</ref>. Desmond jẹ alaga ti ipinlẹ [[Lekki]] ti igbo ilu, Ipinlẹṣẹ Ibugbe awọn ẹranko<ref name="Nigeria 2018 i223">{{cite web | last=Nigeria | first=Guardian | title=Majekodunmi’s group urges forest protection to halt climate change | website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News | date=2018-04-02 | url=https://guardian.ng/property/majekodunmis-group-urges-forest-protection-to-halt-climate-change/ | access-date=2023-09-04 | archive-date=2023-03-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230326162046/https://guardian.ng/property/majekodunmis-group-urges-forest-protection-to-halt-climate-change/ | dead-url=yes }}</ref><ref name="LUFASI 2014 y200">{{cite web | title=Loving Nature | website=LUFASI | date=2014-12-17 | url=https://lufasi.org/ | access-date=2023-09-04}}</ref> ati olugbalejo ti redio ti Green hour lori iroyin Naijiria 99.3 FM. Màjẹkòdùnmì jẹ̀ ẹni tí ó má kọwe, olorin, àgbẹ ati óṣèrè lọkunrin<ref name="Channels Television 2016 y280">{{cite web | title=Desmond Majekodunmi – Channels Television | website=Channels Television | date=2016-07-26 | url=https://www.channelstv.com/tag/desmond-majekodunmi/ | access-date=2023-09-04}}</ref><ref name="Welle 2016 r922">{{cite web | last=Welle | first=Deutsche | title=Meet the Eco Heroes - Nigeria-Environmental activism in times of economic crisis | website=DW.COM | date=2016-06-07 | url=https://corporate.dw.com/en/meet-the-eco-heroes-nigeria-environmental-activism-in-times-of-economic-crisis/a-19312635 | access-date=2023-09-04}}</ref><ref name="dw.com 2016 l667">{{cite web | title=Eco hero Desmond Majekodunmi – DW – 05/21/2016 | website=dw.com | date=2016-05-19 | url=https://www.dw.com/en/eco-hero-desmond-majekodunmi/video-19267596 | access-date=2023-09-04}}</ref>. ==Ìgbèsi Àyé Desmond== Desmond jẹ ọmọ ọkunrin Federal Minister Republic ti akọkọ, Oloyé Moses Màjẹ̀kòdunmi ati iyawo rẹ, Nora Màjẹ̀kòdunmi, Òludasilẹ̀ ile iwe ti Corona<ref name="THISDAYLIVE 2020 j669">{{cite web | title=Corona School Gives Girl Second Chance at Education with Six-year Scholarship | website=THISDAYLIVE | date=2020-03-18 | url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2020/03/18/corona-school-gives-girl-second-chance-at-education-with-six-year-scholarship | access-date=2023-09-04}}</ref>. Desmond ṣè apéjuwé Ayipada lori afẹfẹ, [[òjò]],ìjì ati ìjì lilè ni agbaye gẹgẹbi awọn amọyè ti ṣè sọtẹlẹ ati nkan ti a rin lọwọ. Ninu ọ̀rọ rẹ, yoo ma lọ si, nkan ti awa eniyan lè ṣè nipe ka gbarukuti<ref name="TheInterview Nigeria 2016 d607">{{cite web | title=My Encounter With A Black Mamba – Desmond Majekodunmi | website=TheInterview Nigeria | date=2016-04-04 | url=https://theinterview.ng/2016/04/04/my-encounter-with-a-black-mamba-desmond-majekodunmi/ | access-date=2023-09-04}}</ref>. Desmond jẹ agbẹ to gba iwe ẹri lori experimental extension fun ilẹ iṣẹ̀ IITA ni Ilu Ibadan to si tun ṣiṣẹ ni Eto ọgbin ti Màjẹ̀kòdunmi; eyi jẹ igbo to da lori amujoto oko ati didasi ni ilu Eko<ref name="FABE INTERNATIONAL FOUNDATION – ….environmental sustainability 2020 s867">{{cite web | title=WED2020 – FABE INTERNATIONAL FOUNDATION | website=FABE INTERNATIONAL FOUNDATION – ….environmental sustainability | date=2020-06-07 | url=https://fabeinternational.org/wed2020/ | access-date=2023-09-04 | archive-date=2023-11-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231128235641/https://fabeinternational.org/wed2020/ | dead-url=yes }}</ref><ref name="Onuoha 2020 a213">{{cite web | last=Onuoha | first=Chris | title=Ben Enwonwu Foundation Point of View: When experts query environmental degradation | website=Vanguard News | date=2020-01-03 | url=https://www.vanguardngr.com/2020/01/ben-enwonwu-foundation-point-of-view-when-experts-query-environmental-degradation/ | access-date=2023-09-04}}</ref>. ==Ìṣẹ rẹ== Màjẹkòdunmi jẹ alaga ti Awareness and Fund Raising committee of the Nigeria Conservation Foundation (NCF). Arakunrin naa maa nṣè idanilẹkọ lori ayika, imojuto ati ifarada lori ayipada afẹfẹ<ref name="EnviroNews Nigeria 2016 b913">{{cite web | title=How environmentalist shunned financial gains to conserve nature | website=EnviroNews Nigeria | date=2016-04-21 | url=http://www.environewsnigeria.com/how-environmentalist-shunned-financial-gains-to-conserve-nature/ | access-date=2023-09-04}}</ref><ref name="EnviroNews Nigeria 2023 d865">{{cite web | title=Desmond Majekodunmi – EnviroNews Nigeria | website=EnviroNews Nigeria | date=2023-09-04 | url=https://www.environewsnigeria.com/tag/desmond-majekodunmi/ | access-date=2023-09-04}}</ref>. Ilè isẹ Redio 99.3 FM iroyin Naijiria maa ngba alejo Desmond lọsẹ eyi ti oloyin pe ni Environment Report. Party ti German Green yan Desmond lati kopa ninu ere agbelewo lori ayipada afẹ̀fẹ ni órilẹ ede Naijiria<ref name="Channels Television 2016 e569">{{cite web | title=Rapping For ‘Massive’ Reforestation | website=Channels Television | date=2016-07-26 | url=https://www.channelstv.com/2016/07/26/rapping-massive-reforestation/ | access-date=2023-09-04}}</ref>. ==Ámi ẹ̀yẹ̀ ati idanilọla== Desmond Màjẹkòdùnmi ti gba órìṣìrìṣi ami ọla latari iṣẹ takun takun nipa ayika ati nkan ọgbin. Desmond ti gba óriṣirìṣi ami ẹyẹ nipa ayipada afẹfẹ ati imojuto ayika<ref name="Nwokoji Nwokoji 2023 d398">{{cite web | last=Nwokoji | first=Chima | last2=Nwokoji | first2=Chima | title=World Earth Day 2023: Environmentalist, Desmond Majekodumi, commends Unity Bank’s sustainability strides | website=Tribune Online | date=2023-05-08 | url=https://tribuneonlineng.com/world-earth-day-2023-environmentalist-desmond-majekodumi-commends-unity-banks-sustainability-strides/ | access-date=2023-09-04}}</ref>. *Desmond ni a sọ ni àkọni ayika ati ọkunrin ti ọdun fun Tv Silverbird ni ilẹ Naijiria<ref name="Naturenews.africa 2023 d898">{{cite web | title=Mr. Desmond Majekodunmi | website=Naturenews.africa | date=2023-09-04 | url=https://naturenews.africa/mr-desmond-majekodunmi/ | access-date=2023-09-04}}</ref>. *Ami ẹyẹ̀ lati ọdọ Paschal Dozie ==Awọn Itọkasi== 8qjns4xnbft7yq9ntb6rt5sveofx8z0 Segun Arinze 0 74467 640024 614812 2026-11-08T06:28:49Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640024 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Segun Arinze|image=|caption=|birth_name=Segun Padonou Aina|nationality=[[Nigerian]]|birth_date={{birth year and age|1965}}|birth_place=|alma_mater=[[Obafemi Awolowo University]]|occupation=Actor/Producer/PR/Talkshow host|years_active=|children=|website=}}'''Segun Arinze'''{{Audio|Yo-Segun Arinze.ogg|Listen|help=no}} (tí orúkọ àbísọ rẹ̀ ń jẹ́ '''Segun Padonou Aina,'''<ref>{{cite web|url=http://www.punchng.com/entertainment/e-punch/segun-arinzes-debut-album/|title=Segun Arinze's debut album|publisher=punchng.com|accessdate=13 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140814054051/http://www.punchng.com/entertainment/e-punch/segun-arinzes-debut-album/|archivedate=14 August 2014}}</ref> tí wọ́n bí ní ọdún 1965) jẹ́ òṣèrékùnrin ti orílẹ̀-èdẹ̀ [[Nàìjíríà]]<ref>{{Cite web|last=Aileru|first=Islamiat|date=1 November 2021|title='Something big is coming' Segun Arinze links up with Pete Edochie and Kanayo O Kanayo for a new project|url=https://www.kemifilani.ng/entertainment/something-big-is-coming-segun-arinze-links-up-with-pete-edochie-and-kanayo-o-kanayo-for-a-new-project|access-date=14 March 2022|website=Kemi Filani News|language=en-GB}}</ref> àti òǹkọrin.<ref>{{cite web|url=http://www.vanguardngr.com/2014/05/heroes-unites-segun-arinze-ifeanyi-onyeabor/|title='The Heroes' unites Segun Arinze, Ifeanyi Onyeabor|publisher=vanguardngr.com|accessdate=13 August 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.punchng.com/entertainment/arts-life/segun-arinze-onyeabor-lead-search-for-cultural-heroes/|title=Segun Arinze, Onyeabor lead search for cultural heroes|publisher=punchng.com|accessdate=13 August 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140814034919/http://www.punchng.com/entertainment/arts-life/segun-arinze-onyeabor-lead-search-for-cultural-heroes/|archivedate=14 August 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.modernghana.com/movie/2527/3/nollywood-star-actor-segun-arinze-weds-lover.html|title=Nollywood Star Actor, Segun Arinze Weds Lover|publisher=modernghana.com|accessdate=13 August 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thediasporanstaronline.com/nollywood-exclusives/304-segun-arinze-ann-njemanze-with-emeka-ike-exclusive|title=Segun Arinze and Ann Njemanze with Emeka Ike – Exclusive|publisher=thediasporanstaronline.com|accessdate=13 August 2014|archive-date=20 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820151452/http://www.thediasporanstaronline.com/nollywood-exclusives/304-segun-arinze-ann-njemanze-with-emeka-ike-exclusive|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.vanguardngr.com/2014/05/agn-ejike-asiegbu-segun-arinze-back-ibinabo-re-election-2/|title=AGN: Ejike Asiegbu, Segun Arinze back Ibinabo for re-election|publisher=vanguardngr.com|accessdate=13 August 2014}}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Òun ni àkọ́bí láàárín àwọn ọmọ méje tí Lydia Padonu bí.<ref>{{Cite web|date=12 August 2017|title=Segun Arinze Aina Padonu: Nollywood's timeless star|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/segun-arinze-aina-padonu-nollywoods-timeless-star/|access-date=26 March 2021|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archive-date=5 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211005163723/https://guardian.ng/saturday-magazine/segun-arinze-aina-padonu-nollywoods-timeless-star/|dead-url=yes}}</ref> Ìlú[[Badagry]], ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó]] ló ti wá. Ilé-ìwé Victory College of Commerce ní [[Ilorin]] ló lọ, kí ó tó wá lọ sí Taba Commercial College ní [[Ìpínlẹ̀ Kàdúná]] láti parí ẹ̀kọ́ girama rẹ̀. Ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa Dramatic Arts ní [[Obafemi Awolowo University]]. Ó gba orúkọ ìnagijẹ Black Arrow làtàrí ẹ̀dá-ìtàn tó ṣe nínú eré ọdún 1996 kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Silent Night" èyí tí [[Chico Ejiro]] gbé jáde.<ref>{{Cite web|date=9 February 2021|title=How Chico Ejiro inspired my bald look – Segun Arinze|url=https://punchng.com/how-chico-ejiro-inspired-my-baldness-segun-arinze/|access-date=26 March 2021|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thenationonlineng.net/sequel-segun-arinzes-black-arrow-underway/|title=Sequel of Segun Arinze's 'Black Arrow' underway|work=thenationonlineng.net}}</ref> Ó fẹ́ òṣèrébìnrin ẹgbẹ́ rẹ̀, tórúkọ rè ń jẹ́ [[Anne Njemanze]], àmọ́ ìgbéyàwọ́ yìí ò pẹ́ rárá.<ref>{{cite web|url=https://bioreports.net/nollywood-actress-anne-njemanze-celebrates-her-daughter-who-turns-a-year-older-today-photos/|title=Nollywood actress, Anne Njemanze celebrates her daughter who turns a year older today|publisher=bioreports|accessdate=13 October 2020|archive-date=17 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417081213/https://bioreports.net/nollywood-actress-anne-njemanze-celebrates-her-daughter-who-turns-a-year-older-today-photos/|dead-url=yes}}</ref> Tọkọ-taya náà bímọ obìnrin kan, tí wọ́n sọ ní Renny Morenike, tí wọ́n bí ní ọjọ́ 10, oṣụ̀ karùn-ún.<ref>{{cite web|url=http://motherhoodinstyle.net/2017/05/11/segun-arinzes-daughter-accuses-him-of-sending-her-fake-happy-birthday-wishes-on-instagram/|title=Segun Arinze's Daughter Renny, Accuses him of Sending her 'fake' Happy Birthday Wishes on Instagram|publisher=motherhoodinstyle|accessdate=11 October 2020}}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Iṣẹ́ tó yàn láàyò == Segun Arinze bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tó yàn láàyò gẹ́gẹ́ bí i akọrin àti òṣèré. Orin kíkọ ló kọ́kọ́ gbe síta gbangba, lẹ́yìn ṣàbéjáde orin kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ ''Dream.''<ref>{{Cite web|title=Segun Arinze Aina Padonu: Nollywood's timeless star|url=https://m.guardian.ng/saturday-magazine/segun-arinze-aina-padonu-nollywoods-timeless-star/|access-date=26 March 2021|website=m.guardian.ng}}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ó bẹ̀rẹ̀ sí ní kópa nínú fíìmù àgbéléwò ní ìlú [[Ilorin]]. Yàtọ̀ sí iṣé òṣèré tó yàn, Segun tún jẹ́ akọ́nimọ̀ọ́ṣe-fíìmù, tó sì ń ṣiṣẹ́ pọ̀ pẹ̀lú African international film festival, tó sì ń fún àwọn ìran òṣèré tó ń bọ̀ lẹ́yìn mu nínú omi ìmọ̀ rẹ̀.<ref>{{Cite web|url=http://nigeria.shafaqna.com/|title=nigeria.shafaqna.com|website=Nigeria News (News Reader)|language=EN|access-date=2 December 2019|archive-date=29 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529165515/https://nigeria.shafaqna.com/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/segun-arinze-the-man-once-known-as-nollywoods-bad-boy/27nhly2.amp|title=Segun Arinze The man once known as Nollywood's bad boy|website=www.pulse.ng|access-date=2 December 2019|archive-date=2 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191202231334/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/segun-arinze-the-man-once-known-as-nollywoods-bad-boy/27nhly2.amp|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cknnigeria.com/2019/01/my-dad-wanted-me-to-be-lawyersegun.html|title=My Dad Wanted Me To Be A Lawyer..Segun Arinze|last=Nigeria|first=Ckn|access-date=2 December 2019}}</ref> == Àṣàyàn fíìmù rẹ̀ == * ''Across the Niger'' * ''Silent Night'' * ''Chronicles'' (pẹ̀lú [[Onyeka Onwenu]] àti [[Victor Osuagwu]]) * ''[[Family on Fire]] (2011)'' * ''A Place in the Stars'' (2014) * ''Invasion 1897'' (2014)<ref>{{cite web|title=Lancelot Imasuen's Invasion 1897 hits cinemas Dec 5|url=http://sunnewsonline.com/new/?p=91105|website=The Sun|publisher=Our Reporter|accessdate=16 November 2014}}</ref><ref>{{cite web|title='Invasion 1897' Lancelot Imaseun's movie set for cinema release|url=http://pulse.ng/movies/invasion-1897-lancelot-imaseuns-movie-set-for-cinema-release-id3305941.html|website=Pulse Nigeria|publisher=Chidumga Izuzu|accessdate=26 November 2014|archive-date=19 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151219035220/http://pulse.ng/movies/invasion-1897-lancelot-imaseuns-movie-set-for-cinema-release-id3305941.html|dead-url=yes}}</ref> * ''Deepest Cut'' (2018) - pẹ̀lú [[Majid Michel]] àti Zach Orji * ''The Island Movie'' (2018)<ref>{{Cite news|url=https://nlist.ng/title/the-island-1107/|title=the island&nbsp;( 2018)|work=nlist.ng}}</ref> * ''Gold Statue'' (2019) * ''Òlòtūré'' (2019) * ''She Is'' (2019) * ''Who's the Boss'' (2020) * ''Blood Sisters'' (2022) * ''Blogger's Wife'' (2017) * ''Highway to the Grave'' (1999) == Àtòjọ àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀ == {| class="wikitable" !Year !Award ceremony !Category !Film !Result !Ref |- |2017 |[[2017 Best of Nollywood Awards|Best of Nollywood Awards]] |Best Supporting Actor –English |''[[Tatu (film)|Tatu]]'' |{{nom}} |<ref>{{Cite web|date=23 November 2017|title=BON Awards 2017: Kannywood’s Ali Nuhu receives Special Recognition Award|url=https://dailytrust.com/bon-awards-2017-kannywood-s-ali-nuhu-receives-special-recognition-award|access-date=7 October 2021|website=Daily Trust|language=en|archive-date=7 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007214920/https://dailytrust.com/bon-awards-2017-kannywood-s-ali-nuhu-receives-special-recognition-award|dead-url=yes}}</ref> |} == Àwọn ìtọ́kasí == {{reflist}} 3dnevn6mqwk7cqiog722mdpd8i0takg Battle on Buka Street 0 74473 639736 634994 2026-11-07T20:18:56Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639736 wikitext text/x-wiki  {{Infobox film|name=Battle on Buka Street|image=Battle on Buka Street Poster.jpg|caption=Promotional poster|director=[[Funke Akindele]]<br>Tobi Makinde|writer=[[Funke Akindele]]<br>Jack'enneth Opukeme<br>Stephen Oluboyo<br>Jemine Edukugbe|story=Jack'enneth Opukeme|based_on=|producer=[[Funke Akindele]]<br>Nicole Ofoegbu<br>FilmOne Studio|starring=[[Funke Akindele]]<br>[[Mercy Johnson]]<br>[[Sola Sobowale]]<br>[[Tina Mba]]<br>[[Nkem Owoh]]<br>[[Femi Jacobs]]<br>[[Kelvin Ikeduba]]|cinematography=Adeoluwa 'Captain Dezgy' Owu|editing=Valentine Chukwuma|music=Martinsfeelz<br>Adam Songbird<br>Tolu Obanro<br> Kleb Shout<br>Yomi Olabisi<br>Simi Dada|studio=Funke Ayotunde Akindele Network (FAAN)|distributor=FilmOne Distribution|released={{Film date|2022|12|16|df=y}}|runtime=140 Minutes|country=Nigeria|language=English, Yoruba, Igbo, Hausa, Nigerian Pidgin|gross=₦668,423,056<ref name="Top 20 films 7 Day 4th - 10th November 2022 - Cinema Exhibitors Association of Nigeria">{{Cite web|url=https://www.ceanigeria.com/box-office/369-top-20-films-weekend-9th-11th-december-2022|title=Top 20 films 9th - 11th December 2022 - Cinema Exhibitors Association of Nigeria|website=www.ceanigeria.com|access-date=2023-09-07|archive-date=2023-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928221422/https://ceanigeria.com/box-office/369-top-20-films-weekend-9th-11th-december-2022|dead-url=yes}}</ref>}} '''''Battle on Buka Street''''' jẹ́ fíìmù apanilẹ́rìn-ín ti orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]], tí [[Funke Akindele]] àti Tobi Makinde darí. <ref>{{Cite web|last=Eze|first=Chinelo|date=2023-04-18|title=Funke Akindele Reacts; As Battle On Buka Street Gets 10 Nominations|url=https://guardian.ng/life/funke-akindele-reacts-as-battle-on-buka-street-gets-10-nominations/|access-date=2023-06-03|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US}}</ref>Funke Ayotunde Akindele (FAAN) àti FilmOne Studios ló pawọ́ pọ̀ ṣagbátẹrù fíìmù yìí.<ref>{{Cite web|last=Abdul-Hafeez|first=Adedimeji Quayyim|date=2022-11-22|title=Funke Akindele releases trailer for 'Battle on Buka Street'|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/funke-akindele-releases-trailer-for-battle-on-buka-street/7s6t1jg|access-date=2022-12-03|website=Pulse Nigeria|language=en|archive-date=2022-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20221203084229/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/funke-akindele-releases-trailer-for-battle-on-buka-street/7s6t1jg|dead-url=yes}}</ref> Wọ́n ṣe àgbéjáde fíìmù yìí ní ọjọ́ 16, oṣù kejìlá ọdún 2022, tó sì ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àríwísí. Fíìmù náà di àseyọrí ńlá, tí wọ́n sì pa owó rẹpẹtẹ lórí rẹ̀.<ref name=":02">{{Cite web|last=Oboh|date=2022-12-27|title=Funke Akindele's 'Battle on Buka Street' sets Nollywood record with N135m in one day|url=https://www.vanguardngr.com/2022/12/funke-akindeles-battle-on-buka-street-sets-nollywood-record-with-n135m-in-one-day/|access-date=2022-12-31|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> == Ìsọníṣókí == ̀Àhunpọ̀ ìtàn náà dá lórí ìjà láàárín obìnrin méjì tó ń jìjàkadì nínú ìdíje oúnjẹ sísè, láti lè di 'King of Buka Street', èyí to jẹ́ oyè tí wọ́n máa ń fún olóúnjẹ tó dára jù lọ ní agbègbè náà.<ref>{{Cite web|last=Abdul-Hafeez|first=Adedimeji Quayyim|date=2022-11-28|title=6 Nigerian movies you should watch out for this December|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/6-nigerian-movies-you-should-watch-out-for-this-december/zl1glmg|access-date=2022-12-03|website=Pulse Nigeria|language=en|archive-date=2022-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20221203083608/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/6-nigerian-movies-you-should-watch-out-for-this-december/zl1glmg|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-02-18|title=Akindele's 'Battle On Buka Street' becomes Nollywood's highest-grossing film with N640m|url=http://lifestyle.thecable.ng/akindeles-battle-on-buka-street-becomes-nollywoods-highest-grossing-film-with-n640m/|access-date=2023-06-03|website=TheCable Lifestyle|language=en-US}}</ref> == Àwọn akópa == * [[Funke Akindele]] gẹ́gẹ́ bí i Yejide<ref>{{Cite web|title=Battle on Buka Street - Daily Trust|url=https://dailytrust.com/battle-on-buka-street/|access-date=2023-06-03|website=dailytrust.com|archive-date=2023-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20230603172204/https://dailytrust.com/battle-on-buka-street/|dead-url=yes}}</ref> * [[Mercy Johnson]] gẹ́gẹ́ bí i Awele * [[Sola Sobowale]] gẹ́gẹ́ bí i Asake * [[Tina Mba]] gẹ́gẹ́ bí i bi Ezinne * [[Nkem Owoh]] gẹ́gẹ́ bí i Maduka * [[Femi Jacobs]] gẹ́gẹ́ bí i Lanshile * [[Kelvin Ikeduba]] gẹ́gẹ́ bí i Chukwuemka * [[Sani Musa Danja]] gẹ́gẹ́ bí i Kazeem * [[Bimbo Ademoye]] gẹ́gẹ́ bí i Asake kékeré * Uche Obunse gẹ́gẹ́ bí i Ifunnaya * Moshood Fattah gẹ́gẹ́ bí i Ademide * Judith Ushi gẹ́gẹ́ bí i Fadekami * Gbemi Akinlade gẹ́gẹ́ bí i Kaira * Iyanu Gabriel gẹ́gẹ́ bí i Kaiso * Mike Afolarin * [[Wunmi Toriola|Wumi Toriola]] gẹ́gẹ́ bí i ọ̀rẹ́ Yedije ore kìíní * [[Regina Chukwu]] gẹ́gẹ́ bí i ọ̀rẹ́ Yedije ore kejì == Ìṣàgbéjáde == Fíìmù yìí jẹ́ fíìmù àgbéléwò ẹlẹ́ẹ̀kẹta tí [[Funke Akindele]] jẹ́ olùdarí fún, lẹ́yìn tó darí ''[[Your Excellency]]'' àti ''[[Omo Ghetto: The Saga]]''.<ref>{{Cite web|title=Funke Akindele Drops Teaser for 'Battle on Buka Street' – THISDAYLIVE|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/10/08/funke-akindele-drops-teaser-for-battle-on-buka-street/|access-date=2022-12-03|website=www.thisdaylive.com}}</ref> Ó ṣeé ṣe kí èyí jẹ́ fíìmù àṣekágbá rẹ̀ nítorí ó ti pinnu láti dara pọ̀ mọ́ òṣèlú, àti láti kópa nínú ìdìbo ti ọdún 2023.<ref>{{Cite web|date=2022-12-17|title=Funke Akindele: Battle on the Buka Street is a farewell project|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/funke-akindele-battle-on-the-buka-street-is-a-farewell-project/|access-date=2022-12-31|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archive-date=2022-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20221231083120/https://guardian.ng/saturday-magazine/funke-akindele-battle-on-the-buka-street-is-a-farewell-project/|dead-url=yes}}</ref> == Àtòjọ àwọn àmì-ẹ̀yẹ tó gbà àti èyí tí wọ́n yàn án fún == {| class="wikitable" !Ọdún !Àmì-ẹ̀yẹ !Ìsọ̀rí !Olùgbà !Àbájáde !Ìtọ́kasí |- | rowspan="13" |2023 | rowspan="13" |[[2023 Africa Magic Viewers' Choice Awards|Africa Magic Viewers' Choice Awards]] | rowspan="2" |Best Actress In A Comedy/TV Series |[[Mercy Johnson]] |{{nom}} | rowspan="13" |<ref>{{Cite web |title=Full List: Here are all our AMVCA 9 Nominees |url=https://dstv-fe-africamagic-prod.s3.us-east-1.amazonaws.com/africamagic/en-ng/show/amvca/season/9/news/full-list-here-are-all-our-amvca-9-nominees/news |access-date=2023-04-23 |website=AMVCA - Full List: Here are all our AMVCA 9 Nominees |language=en }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Funke Akindele]] |{{nom}} |- |Best Actor In A Comedy/TV Series |[[Nkem Owoh]] |{{nom}} |- |Best Art Director |Olatunji Afolayan |{{nom}} |- |Best Picture Editor |Valentine Chukwuma |{{nom}} |- |Best Sound Editor |Kolade Morakinyo & Pius Fatoke |{{nom}} |- |Best Sound Track |Gbas Gbos by Tolu Obanro & Adam Songbird |{{nom}} |- |Best Make Up |[[Hakeem Effects Onilogbo]] & Jemila Sedik |{{nom}} |- |Best Writer |[[Funke Akindele]], Jack'enneth Opukeme, Stephen Oluboyo & Jemine Edukugho |{{nom}} |- |Best Overall Movie |[[Funke Akindele]] |{{nom}} |} == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} 61kkbpqvblgwy3pvgp88cjvex31xl5s Habibur Rahman Khairabadi 0 74518 639830 601577 2026-11-07T22:45:17Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639830 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian Mufti}} {{Infobox officeholder |honorific_prefix = Mawlānā, Mufti |name = Habībur Rahmān Khairābadi |birth_date = {{birth date and age |df=yes|1933|8|11}} |birth_place = Khairabad, Mau|Khairabad, [[Azamgarh]], India <br>({{small|Present day in [[Mau, Uttar Pradesh|Mau]]}}) |religion = Islam |alma_mater = Madrasa Ehya-ul-Uloom, Darul Uloom Mau, Mazahir Uloom, Aligarh Muslim University |denomination = [[Sunni]], Hanafi |movement = [[Deobandi]] |notable_works = ''Hadīth al-misk al-shadhi'' }} '''Habibur Rahman Khairabadi''' (o tumọ si Mufti Habībur Rahmān; wọn bini ọjọ kọkanla, óṣu August, ọ̀dun 1933) jẹ̀ ọnimọ ẹsin musulumi<ref name="Islamic Fiqh Academy India y120">{{cite web | title=Scholars | website=Islamic Fiqh Academy India | url=http://www.ifa-india.org/scholars.html | access-date=2023-09-13}}</ref> ati adajọ ti Mufti Darul Uloom Deoband. Arakunrin naa jẹ Alumnus ti Darul Uloom Mau, Mazahir Uloom ati ilè iwè giga musulumi ti Aligarh. Awọn iwè rè ni Ofin didu ẹran ati pataki yiyan zakat. Ónimọ ẹsin naa fi ọwọ si ófin ẹsin akọkọ lori jagigi jagan ni ọdun 2008<ref name="Force a complete news magazine on National Security 2023 a681">{{cite web | title=First Person | website=Force a complete news magazine on National Security | date=2023-08-03 | url=https://forceindia.net/firstperson/limits-of-democracy/ | access-date=2023-09-13 | archive-date=2024-05-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240518104329/https://forceindia.net/firstperson/limits-of-democracy/ | dead-url=yes }}</ref>. ==Ìtan Ìgbèsi Àye Habibur Rahman Khairabadi== Habībur Rahmān Khairābadi ni wọn bini ọ̀jọ kọkanla, óṣu August, ọdun 1933 ni Khairabad lẹyin naa ni (Azamgarh)<ref name="history">{{cite book |author1=Muḥammadullah Qāsmi |title=Darul Uloom Deoband ki Jami' wa Mukhtasar Tārīkh |edition=2nd|publisher=Shaykhul Hind Academy |location=Deoband |page=704-705 |date=December 2016 |language=ur}}</ref>. Habībur kẹkọ ni Madrasa Ehya-ul-Uloom ni Mubarakpur, Darul Uloom Mau ati Dārul Muballigheen ni Lucknow<ref name="edu">{{Citation |author1=Aftāb Ghāzi Qāsmi |author2=Abdul Haseeb Qāsmi |title=Fuzala-e-Deoband Ki Fiqhi Khidmat|page=350 }}</ref> . Ó kẹẹkọ jade lati Mazahir Uloom nibi to ti kẹẹko lori Sihah Sitta ati iwe Tafsir al-Baydawi<ref name="shahid">{{cite book |author1=Shahid Saharanpuri |title=Ulama e Mazahir Uloom aur unki Ilmi wa tasnīfi khidmāt |edition=2nd |volume=1|publisher=Maktaba Yādgār-e-Shaykh |location=Saharanpur |date=2005 |pages=275–276|language=ur}}</ref> . Habībur gba B.A ati M.A lati ilè iwè ẹsin musulumi ti Aligarh. O kẹkọ Sahih Bukhari ati Jami' al-Tirmidhi pẹlu Hussain Ahmad Madani; ati Al-Mutanabbi Dīwān pẹlu Meraj-ul-Haq Deobandi. Lẹyin ẹkọ rẹ, Khairābadi ṣiṣẹ ólukọ ni Mahd-e-Millat ni Malegaon fun ọ̀dun mààrun lẹyin naa ni Idāra Maḥmudiyyah to wa ni Lakhimpur fun ọdun mèji<ref name="work">{{Citation |author1=Aftāb Ghāzi Qāsmi |author2=Abdul Haseeb Qāsmi |title=Fuzala-e-Deoband Ki Fiqhi Khidmat|page=351 }}</ref> . Habibur Rahman darapọ̀ Madrasa Hayāt-ul-Uloom ni Moradabad nibi to ti ṣiṣẹ lori Islamic jurisprudence fun ọ̀dun mẹta lèèlogun<ref name="deoband">{{Citation |author1=Aftāb Ghāzi Qāsmi |author2=Abdul Haseeb Qāsmi |title=Fuzala-e-Deoband Ki Fiqhi Khidmat|page=143 }}</ref>. Ni ọdun 1984, arakunrin naa ni a fi jẹ ólukọ ni Darul Uloom Deoband ti wọn si gbè lọ si ilè iwè Darul Ifta<ref>{{cite book |author1=Ziauddin Sardar |author2=Merryl Wyn Davies |author1-link=Ziauddin Sardar |author2-link=Merryl Wyn Davies |title=Will America Change? |year=2008 |publisher=Icon Books |page=227 |isbn=9781840468793 |edition = 2008 |url=https://books.google.com/books?id=iwYQAQAAMAAJ&q=Mufti+Habibur+Rahman}}</ref> . Ni Darul Uloom Deoband, Khairābadi kọ iwe lóri Islamic jurisprudence bi Al-Durr al-Mukhtar, Rasm al-Mufti ati Sirāji. Awọn akẹẹkọ rẹ ni Mufti ti Madrasa Shahi Salmān Mansoorpuri ati Shabbīr Aḥmad<ref>{{Citation |author1=Aftāb Ghāzi Qāsmi |author2=Abdul Haseeb Qāsmi |title=Fuzala-e-Deoband Ki Fiqhi Khidmat|page=352}}</ref>. Ni ọdun 2008, Khairābadi fi ọwọ si ẹsin lati Darul Uloom Deoband eyi to lodi si Jagidijagan. Ofin naa sọpè:"Ẹsin Islam lodi si oniru jagijagan, aifini lọkan balẹ ati ipaniyan. Ofin to di ẹsin islam mu ni riran ara ẹni lọwọ lati ṣè dàadàà ti ko si gbeja ẹni kankan lori ṣiṣẹ tabi jagidigan. Ohan gèdè pè ofin ati ilana to wa ni Iwè Qur'an mimọ pe fifi ẹsun jagidijagan kan ẹsin bi islam to faramọ ifọkanbalẹ jẹ irọ̀. Ẹsin islam ni wọ̀n da kalẹ lati dèna óriṣiriṣi jagidijagan lati mu ifọ̀kanbalẹ ba gbogbó ayè"<ref name="toi">{{cite news |title=Deoband first: A fatwa against terror |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/deoband-first-a-fatwa-against-terror/articleshow/3089161.cms |access-date=30 May 2021 |work=Times of India |date=1 June 2008}}</ref><ref name="fatwa">{{cite book |author1=Shishir Gupta |title=Indian Mujahideen |date=2012 |publisher=Hachette UK |isbn=9789350093757 |url=https://books.google.com/books?id=v7Jp94ZaEekC&q=Mufti+Habibur+Rahman&pg=PT164}}</ref>. Ófin naa jẹ akọkọ ti wọn lo ni ilè iwè naa. ==Awọn ìṣẹ rẹ== Habībur Rahmān kọ marginalia lori Jami' al-Tirmidhi ti akọle rẹ jẹ Hadīth al-misk al-shadhi<ref name="work" />. Awọn iṣẹ rẹ to ku: *Hāshiya Fatāwa Rashīdiya (Marginalia lori Fatāwa Rashīdiya ti Rashid Ahmad Gangohi) *Masā'il-e-Qurbāni (Ọfin to wa ni didu ẹran) *Ramadan awr Uske Roze (Óṣu Ramadan ati gbigba awẹ) *Shab-e-Barāt awr Qur'ān (Shab-e-barat ni imọlẹ Quran) *Sharah Mufīd-ut-tālibīn (Marginalia lori Mufīd-ut-tālibīn) *Zakāt ki Ahmiyyat (Pataki Zakat) ==Awọn Itọkasi== 5yiryzcu459h3knovby7nvofk0tqxdw Tehzeeb-e-Niswan 0 74527 640057 632141 2026-11-08T07:17:19Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640057 wikitext text/x-wiki '''Tehzeeb-e-Niswan''' (Ni Èdè Urdu: تہذیبِ نسواں) jẹ iwe irohin ti ẹsin [[Mùsùlùmí|musulumi]] ọsọsẹ fun awọn óbinrin ti [[Sayyid Mumtaz Ali]] ati iyawoó rẹ Muhammadi Begum da kalẹ ni ọdun 1898. Èyi jẹ iṣẹ akọkọ to da lori ẹtọ awọn óbinrin ni islam<ref name="mansoor">{{cite journal |jstor = 1388032|title = Religion and Women: Islamic Modernism versus Fundamentalism|url = https://archive.org/details/sim_journal-for-the-scientific-study-of-religion_1998-03_37_1/page/116|last1 = Moaddel|first1 = Mansoor|journal = Journal for the Scientific Study of Religion|year = 1998|volume = 37|issue = 1|page = 116|doi = 10.2307/1388032}}</ref>. Wọn tẹ jade lati ilẹ Lahore ni aarin ọdun 1898 ati 1949. ==Ìtan Tehzeeb-e-Niswan== Syed Ahmad Khan sọ Tehzeeb-e-Niswan lórukọ. Iwè iroyin nipa ẹtọ awọn óbinrin bẹrẹ lati ọdọ Sayyid Mumtaz Ali ati iyawó rẹ Muhammadi Begum ni ọdun 1898<ref name="Kamran 2018 h891">{{cite web | last=Kamran | first=Tahir | title=Re-imagining of Muslim Women - II | website=thenews.com.pk | date=2018-07-08 | url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/565865-re-imagining-muslim-women-ii | access-date=2023-09-14 | archive-date=2025-05-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250504130830/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/565865-re-imagining-muslim-women-ii | dead-url=yes }}</ref>. Issue rẹ akọkọ ni wọn tẹ jade ni ọjọ akọkọ, óṣu july, ọdun 1898, o bẹrẹ pẹlu awẹ mẹjọ, mẹwa lẹyin naa ni awẹ mẹ̀rin dinlogun<ref name="Joseph Najmabadi 2003 p. ">{{cite book | last=Joseph | first=S. | last2=Najmabadi | first2=A. | title=Encyclopedia of Women & Islamic Cultures | publisher=Brill | series=Encyclopedia of Women & Islamic Cultures | issue=v. 1 | year=2003 | isbn=978-90-04-13247-4 | url=https://books.google.com.ng/books?id=rv0iAQAAIAAJ | access-date=2023-09-14 | page=}}</ref><ref name="Jones 1992 p. 183">{{cite book | last=Jones | first=K.W. | title=Religious Controversy in British India: Dialogues in South Asian Languages | publisher=State University of New York Press | series=SUNY series in religious studies | year=1992 | isbn=978-0-7914-0827-8 | url=https://books.google.com.ng/books?id=EmY9fsUTjwYC&pg=PA183 | access-date=2023-09-14 | page=183}}</ref>. Iyawò Mumtaz Ali jẹ akọkọ alatunkọ fun Tehzeeb-e-Niswan, lẹyin iku rẹ ọmọbirin rẹ, Waheeda Begum ṣatunkọ iwè iroyin naa<ref name="Kamran 2018 h891" />. Ọmọkunrin Mumtaz, Imtiaz Ali Taj ati awọn ónimimọ bi Majeed Salik ati Ahmad Nadeem Qasmi ṣatunkọ iwè iroyin naa<ref name="sahafat">{{cite book |author1=Nayab Hasan Qasmi |title=Darul Uloom Deoband Ka Sahafati ManzarNama |publisher=Idara Tehqeeq-e-Islami, Deoband |pages=147–151 |chapter = Mawlāna Sayyid Mumtaz Ali Deobandi}}</ref>. Iwè royin naa ti ṣè iranlọwọ fun ọpọlọpọ awọn akọwè lóbinrin lati lokiki. Ninu iwadi akọle Ijagbara fun óbinrin ninu Akèwi Urdu Igbalódè, Ambreen Salahuddin kọ pe lati ibẹrẹ iwè iroyin naa ni awọn óbinrin ti kọ ayọka lori inakuna ati óhun àsan nipa ówó ori<ref>{{Cite journal|title=The Role of Female Writers in the Promotion of Popular Literature in Urdu|url=http://journals.uop.edu.pk/papers/55-61.%20Faiza%20Bashir-The%20Role%20of%20Female%20Writers%20in%20the%20Promotion%20of%20Popular.pdf|journal=PUTAJ – Humanities and Social Sciences|publisher=Peshawar University Teachers’ Association|volume=23|issue=2|archive-url=https://web.archive.org/web/20220105151127/http://journals.uop.edu.pk/papers/55-61.%20Faiza%20Bashir-The%20Role%20of%20Female%20Writers%20in%20the%20Promotion%20of%20Popular.pdf|archive-date=2022-01-05}}</ref>. Gẹgẹbi Gail Minault, Tehzeeb-e-Niswan ni alabapin bi ọgọta si ààdọrin lẹyin óṣu Mẹta si mẹrin. Lẹyin ọdun mẹrin, awọn alabapin naa lẹkun pẹ̀lu ọ́ọ̀dúnrún si irinwó<ref name="minault">{{cite book |author1=Kenneth W. Jones |title=Religious Controversy in British India Dialogues in South Asian Languages |date=1992 |publisher= State University of New York Press |page=191 |isbn=9780791408278 |url=https://books.google.com/books?id=EmY9fsUTjwYC&dq=mumtaz+ali+deobandi&pg=PA183 |accessdate=22 August 2020}}</ref>. Ni ọdun 1949, iwè royin naa ṣiwọ iṣẹ<ref name="sahafat" />. ==Ìpa àtijọ== Ónimọ itan ilẹ [[Pakístàn|Pakistan]], Ghulam Rasool yin Mumtaz Ali fun Tehzeeb-e-Niswan; Awọn ọmọbinrin idilè musulumi lati Peshawar de Kanyakumari ti wọn nimọ nipa kika ati kikọ dupẹ gidi gan lọwọ Shams al-Ulama Mawlāna Mumtaz Ali fun iṣẹ takun takun lori fifi ẹ̀mi rẹ lelẹ̀ lori ẹkọ awọn óbinrin. Ti arakunrin naa ba gbayinju lati ṣiṣẹ ninu ẹ̀sin abi óṣèlu, yoo jẹ̀ ólóri to ṣè muyangan ni órilẹ ede ṣugbon eyi o bà ti mu ifàsẹyin ba ètó ẹkọ to ri ko si ẹni to tun dara ni ilana na ju Mawlāna lọ<ref name="sahafat" />. ==Awọn Itọkasi== 80tbuejvc3bwr8tytx1ac6fsh8lh8s6 Muhammadi Begum 0 74530 639936 632174 2026-11-08T03:10:25Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639936 wikitext text/x-wiki [[File:Muhammadi Begum (cropped).jpg|thumb|Muhammadi Begum]] {{Infobox religious biography|religion=Islam|birth_date=22 May 1878|birth_place=[[Shahpur, Punjab]], [[British India]]|death_date={{death date and age|df=yes|1908|11|02|1878|05|22}}|death_place=[[Shimla]], British India|honorific_prefix=Sayyidah|name=Muhammadi Begum|image=Muhammadi Begum (cropped).jpg|notable_works=''[[Tehzeeb-e-Niswan (magazine)|Tehzeeb-e-Niswan]]''|children=[[Imtiaz Ali Taj]] (son)|relatives=[[Naeem Tahir]] (grandson), [[Faran Tahir]] (great-grandson)|spouse=[[Sayyid Mumtaz Ali]]|denomination=[[Sunni Islam]]}} '''Muhammadi Begum''' (tí a tún mò sí '''Sayyidah Muhammadi Begum'''; 22 May 1878 – 2 November 1908) ó jé onímò ìjìnlè mùsùlùmí Sunni [[Sunni Islam|Sunni Muslim]], ònkòwé [[Urdu language|Urdu]] àti alágbàso fún èkó obìnrin. Ó se àjodásílè ìwé ìròhìn òsè ti mùsùlùmí tí a mò sí ''[[Tehzeeb-e-Niswan]]'', tí ó sì jé olóòtú olùdásílè ìwé ìròhìn náà. Ó jé mímò gégé bíi obìnrin àkókó tí ó se olóòtú ìwé ìròhìn Urdu. Ó jé ìyàwó [[Sayyid Mumtaz Ali Deobandi]]. == Ìtàn ìdílé == Muhammadi Begum ni a bí ní ojó kejìlélógún, osù karùn odún 1878 ní [[Shahpur, Punjab]].<ref name="newspk">{{cite news|author1=Sarwat Ali|title=Stuff legends are made of|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/655864-stuff-legends-are-made-of|access-date=22 August 2020|work=[[The News International]]|date=10 May 2020}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ó kó èdè [[Urdu language|Urdu]] tí ó sì di [[Hafiz (Quran)|Hafiz]] bí ó se kó àkósórí [[Quran]]. Ó kó láti ko létà láti máa bá ègbón rè obìnrin s'òrò nígbà tí ó se ìgbéyàwó ní odún 1886.<ref name="sumit">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GEPYbuzOwcQC&q=mumtaz+ali+deobandi&pg=PA360|access-date=20 August 2020|title=Women and Social Reform in Modern India: A Reader|isbn=9780253352699|last1=Sarkar|first1=Sumit|last2=Sarkar|first2=Tanika|year=2008|page=363}}</ref> Ní odún 1897, ó di ìyàwó kejì fún [[Sayyid Mumtaz Ali Deobandi]], onímò Islam àti akékò jáde ní ilé-èkó [[Darul Uloom Deoband]].<ref name="sahafat">{{cite book|author1=Nayab Hasan Qasmi|title=Darul Uloom Deoband Ka Sahafati ManzarNama|publisher=Idara Tehqeeq-e-Islami, [[Deoband]]|pages=147–151|chapter=Mawlana Sayyid Mumtaz Ali Deobandi}}</ref><ref name="dawn">{{cite news|author1=Rauf Parekh|title=Muhammadi Begum and Tehzeeb-e-Niswan|url=https://www.dawn.com/news/1216870|access-date=22 August 2020|work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|date=2 November 2015}}</ref> Ó kó èdè Lárúbáwá àti èdè pásíà nípasè oko rè titun tí ó sì kó èkó gèésì, Hindi àti ìsirò<ref name="pioneerdawn">{{Cite web|last=Farrukhi|first=Asif|date=2018-09-16|title=NON-FICTION: A PIONEERING WOMAN OF LETTERS|url=https://www.dawn.com/news/1433254|access-date=2022-05-04|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> ní ìkòkò. Ní ojó kíní, osù keje odún 1898, oko àti ìyàwó yíí bèèrè ìwé ìròhìn òsè fún àwon obìnrin tí wón n pè ní ''[[Tehzeeb-e-Niswan]]'', tí wón mò sí òkan nínú àwon isé àkókó l'óri àwon ètó àwon obìnrin nínú èsìn Islam.<ref name="mansoor">{{cite journal|jstor=1388032|title=Religion and Women: Islamic Modernism versus Fundamentalism|url=https://archive.org/details/sim_journal-for-the-scientific-study-of-religion_1998-03_37_1/page/116|last1=Moaddel|first1=Mansoor|journal=Journal for the Scientific Study of Religion|year=1998|volume=37|issue=1|page=116|doi=10.2307/1388032}}</ref> Ìwé ìròhìn yí se àtèjáde àwon èrò tí ó fa àríyànjiyàn nípa ìkòsílè oko àti aya [[divorce]] pèlú owó ìtójú obìnrin tí a kò [[alimony]] láti d'èkun ìda aso bo obìnrin [[purdah]] àti fífé ìyàwó púpò [[polygamy]]. Àwon ènìyàn yìn-ín gégé bíi omo orílè-èdè India obìnrin àkókó tí ó se àtìlehìn fún àwon òfin tí ó fún obìnrin<ref>{{Cite book|last1=Prasad|first1=Amar Nath|url=https://books.google.com/books?id=HuXl77rkasoC&dq=muhammadi+begum&pg=PA255|page=255|title=Indian Writing In English:Critical Rum.(part-2)|last2=Joseph|first2=S. John Peter|date=2006|publisher=Sarup & Sons|isbn=978-81-7625-725-1|language=en}}</ref> ní àyè kàn náà bíi okùnrin l'àwùjo àti obìnrin àkókó tí ó se olóòtú ìwé ìròhìn Urdu.<ref name="dawn" /> Ó se olóòtú''Tehzeeb-e-Niswan'' títí di ojó ikú rè ní odún 1908.<ref name="thenews">{{cite web|author1=Tahir Kamran|authorlink1=Tahir Kamran|title=Re-imagining of Muslim Women - II|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/565865-re-imagining-muslim-women-ii|website=thenews.com.pk|publisher=[[The News International]]|access-date=22 August 2020|date=8 July 2018|archive-date=4 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250504130830/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/565865-re-imagining-muslim-women-ii|dead-url=yes}}</ref> == Isé ìwé == Muhammadi Begum Begum se ònkòwé ogbòn ìwé bíi Shareef Beti tí ó s'isé l'óri ewu títo oko fún àwon omo obìnrin kékéèké tí ó máa n mú ìgbéyàwó<ref name="pioneerdawn" /><ref name="newspk" /> tipátipá wá. Àwon isé rè míràn ni:<ref name="pioneerdawn" /> * ''Aaj Kal'' * ''Safia Begum'' * ''Chandan Haar'' * ''Aadab e Mulaqaat'' * ''Rafeeqe Aroos'' * ''Khaanadari'' * ''Sughar Beti'' == Ikú àti Àsesílè == Ní omo ogbòn odún, Muhammadi Begum kú ní [[Shimla]] ní ojó kejì, osù kokànlá odún 1908.<ref name="dawn" /> Omo omo rè [[Naeem Tahir]] se àkójopò ìtàn ayé rè ''Sayyidah Muhammadi Begum awr Unka Khandan'' ({{Translation|Sayyidah Muhammadi Begum and her family}}).<ref name="tahir">{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/1433254|title=A PIONEERING WOMAN OF LETTERS|work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|date=16 September 2018|author=[[Asif Farrukhi]]|access-date=22 August 2020}}</ref> Omo rè okùnrin [[Imtiaz Ali Taj]] tí ó bí ní odún 1900. Ó fún ní ìnagije "Mera Taj" (Adé mi) nígbà tí àkókò tó, yóò olùko eré orí ìtàgé asáájú tí ó sì yan orúko ìnagije "Taj" náà l'áàyò gégé bíi ara orúko rè.<ref>{{Cite web|date=2009-04-14|title=Imtiaz Ali, the Taj of Urdu drama|url=http://beta.dawn.com/news/917423/imtiaz-ali-the-taj-of-urdu-drama|access-date=2022-05-04|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> Omo rè obìnrin, Waheeda Begum, di olóòtú ìwé ìròhìn rè l'eyìn tí ó ti kojá lo. L'éyìn odún péréte ni Imtiaz Ali Taj gba ìsàkóso.<ref>{{Cite web|title=Re-imagining of Muslim Women - II {{!}} Political Economy {{!}} thenews.com.pk|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/565865-re-imagining-muslim-women-ii|access-date=2022-05-04|website=www.thenews.com.pk|language=en|archive-date=2025-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20250504130830/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/565865-re-imagining-muslim-women-ii|dead-url=yes}}</ref> == Àtókasí == {{reflist}}{{DEFAULTSORT:Begum, Muhammadi}} {{Authority control}} 48edvs48nd8i4dnbma63dzqprylqqu5 Akpan Hogan Ekpo 0 74557 639709 604545 2026-11-07T19:59:20Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639709 wikitext text/x-wiki [[File:Akpan Hogan Ekpo.png|thumb|Akpan Hogan Ekpo]] '''Akpan Hogan Ekpo''' listen (ojoibi 26 Okufa 1954) <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://www.akpanhekpo.net/ |access-date=2023-09-17 |archive-date=2022-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220508054501/https://akpanhekpo.net/ |dead-url=yes }}</ref> je onimo-okowo ati ojogbon omo Naijiria . Lọ́wọ́lọ́wọ́, ó jẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n nípa ètò ọrọ̀ ajé àti ètò ìgbòkègbodò ní [[Yunifásítì ìlú Uyo|Yunifásítì ti Uyo]], [[Ìpínlẹ̀ Akwa Íbọm|ìpínlẹ̀ Akwa Ibom]], [[Nàìjíríà|Nigeria]] . Ekpo tun jẹ Alaga ti Foundation for Economic Research and Training (FERT) ni [[Èkó|Lagos]], [[Nàìjíríà|Nigeria]] . <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://fertafric.net/structure/ |access-date=2023-09-17 |archive-date=2019-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190803020506/https://fertafric.net/structure/ |dead-url=yes }}</ref> Oun ni Oludari Gbogbogbo ti Ile-ẹkọ giga ti Iwọ-oorun Afirika fun Iṣowo ati Isakoso Iṣowo (WAIFEM) ni Lagos, Nigeria lati May 2009 si Oṣu kejila ọdun 2018.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://www.waifem-cbp.org/ |access-date=2014-08-10 |archive-date=2014-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140812202752/http://www.waifem-cbp.org/ |dead-url=yes}}</ref> O jẹ [[Gíwá yunifásítì|Igbakeji Alakoso]] tẹlẹ ti [[Yunifásítì ìlú Uyo|University of Uyo]], [[Ìpínlẹ̀ Akwa Íbọm|Ipinle Akwa Ibom]], [[Nàìjíríà|Nigeria]] . Ekpo tun jẹ oludari tẹlẹ ni [[Ilé Ìfowópamọ́-àgbà tí Nàìjíríà|Central Bank of Nigeria]]. <ref>http://www.cenbank.org/aboutcbn/RetiredExecutive.asp?Name=Prof.+Akpan+H.+Ekpo</ref> == Igbesi aye ibẹrẹ == Akpan Hogan Ekpo ni a bi ni [[Èkó|Lagos]], [[Nàìjíríà|Nigeria]] si Hogan Ekpo Etuknwa (1917-1997) ti o jẹ ọlọpa ati Affiong Harrison Hogan Ekpo (née Udosen) (1936-2019). Oun ni akọbi ninu awọn ọmọ mẹrin. Ekpo wa lati Ikot Obio Eka ni ijoba ibile [[Etinan]] ti [[Ìpínlẹ̀ Akwa Íbọm|Ipinle Akwa Ibom]], [[Nàìjíríà|Nigeria]] . Ekpo lo si Anglican Isoko Primary School, Marine Beach, [[Apapa]], [[Èkó|Lagos]] lati 1959 si 1965.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://www.akpanhekpo.net/ |access-date=2023-09-17 |archive-date=2022-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220508054501/https://akpanhekpo.net/ |dead-url=yes }}</ref> Lati 1965 si 1970 o lọ si United Christian Secondary School, Bombay Crescent, Apapa, Lagos.<ref name=":0" /> Lẹhin ipari ẹkọ ile-iwe girama, Ekpo gba iwe-ẹkọ sikolashipu lati Federal Government of Nigeria lati lọ si [[Yunifásítì|University]] ni [[Orílẹ̀ èdè America|United States of America]] . == Iṣẹ-ṣiṣe == Ekpo lọ si ile-ẹkọ giga [[Yunifásítì Howard|Howard University]] ni [[Washington, D.C.|Washington, DC]] nibiti o ti gba Bachelor of Arts ati Master of Arts ni [[ọ̀rọ̀-òkòwò|eto eto-ọrọ]] ni ọdun 1976 ati 1978 lẹsẹsẹ.<ref name=":0" /> O tun lọ si Ile-ẹkọ giga Ariwa iwọ-oorun, Evanston, [[Illinois]] labẹ Aami Eye Fellowship Association Amẹrika ni 1975. Ni ọdun 1983, o gba PhD kan ni Iṣowo lati Ile-ẹkọ giga ti Pittsburgh, [[Pennsylvania]].<ref name=":0" /> Ekpo ti kọ ẹkọ ni North Carolina Agricultural and Technical State University, Greensboro, [[Àríwá Carolina|North Carolina]] lati 1981 si 1983. Odun 1983 lo pada si [[Nàìjíríà|Naijiria]] . Lati 1983 si 1989 o jẹ olukọni ni [[Yunifásítì ìlú Calabar|University of Calabar]], [[Calabar]], [[Nàìjíríà|Nigeria]] nibiti o ti yara dide ni ipo di Olukọni Agba ni 1987. <ref name=":1">{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://www.akpanhekpo.net/ |access-date=2023-09-17 |archive-date=2022-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220508054501/https://akpanhekpo.net/ |dead-url=yes }}</ref> Lati 1990 si 1992, Ekpo jẹ olukọ abẹwo, Ẹka ti Iṣowo, University of Zimbabwe, [[Harare]], [[Sìmbábúè|Zimbabwe]].<ref name=":1" /> Ó jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n alájùmọ̀ṣepọ̀ àti olórí, Ẹ̀ka ètò ọrọ̀ ajé, [[Yunifásítì ìlú Abùjá|Yunifásítì ti Abuja]], [[Àbújá|Abuja]], Nigeria láti January sí Keje, 1992.<ref name=":1" /> Ni Oṣu Keji ọdun 1992, o di olukọ ọjọgbọn, Ẹka ti eto-ọrọ aje, [[Yunifásítì ìlú Abùjá|University of Abuja]].<ref name=":1" /> Ekpo di ọga ti Oluko ti Awọn imọ-jinlẹ Iṣakoso ti ile-ẹkọ giga ni Oṣu Keje ọdun 1992. Ni Oṣu Kẹsan 1994, Ekpo pada si ilu rẹ ti [[Ìpínlẹ̀ Akwa Íbọm|Akwa Ibom]] nibiti o ti di Alakoso Ẹka ti Iṣowo ni [[Yunifásítì ìlú Uyo|University of Uyo]], [[Uyo]] . Ni 1997 o di Dean, Oluko ti Awọn sáyẹnsì Awujọ. <ref name=":1" /> Ní ọdún 1999, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí igbákejì ìgbákejì fásitì ti Ọ̀yọ́.<ref name=":1" /> Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí [[Gíwá yunifásítì|igbákejì ààrẹ]] Yunifásítì ti Ọyọ ní May 2000. O wa ni ipo yii titi di May 24, 2005.<ref name=":1" /> Ni oṣu karun-un ọdun 2009, o jẹ oludari agba fun Ile-ẹkọ Iwo-oorun Afirika fun Iṣowo ati Iṣowo (WAIFEM) ni Ilu Eko, Nigeria. Ekpo wa ni ipo yii titi di Oṣu kejila ọdun 2018. <ref>http://allafrica.com/stories/200905280636.html</ref> Ekpo ni diẹ sii ju awọn atẹjade 200 ti o ni awọn nkan iwe iroyin ti a tọka si, awọn iwe, awọn ipin ninu awọn iwe, awọn ilana apejọ ati awọn ile-iṣẹ iwadii miiran;. O ti ṣagbero (igbimọ sibẹ) fun ọpọlọpọ awọn orilẹ-ede ati awọn ajo agbaye gẹgẹbi National Planning Commission of Nigeria, Banki Agbaye, [[Àjọ Ètò Owó Káríayé|International Monetary Fund]] (IMF), Economic Commission for Africa (ECA), African Economic Research Consortium (AERC) ni [[Kẹ́nyà|Kenya]], Nẹtiwọọki Agbaye ni [[Índíà|India]], Apejọ ti Federations ni [[Kánádà|Canada]], laarin awọn miiran. <ref name=":2">http://aphrc.org/?team=akpan-hogan-ekpo</ref> O ti gba gbogbo awọn ipele ijọba nimọran (Municipal, State and Federal) ni Naijiria. Laarin 1995 ati 1999, o jẹ Alaga, Igbimọ Advisory Minister, Federal Ministry of Finance, Abuja. O jẹ Oludamoran Imọ-ẹrọ si Igbimọ Vision 2010. O jẹ Olootu ti Iwe Iroyin ti Ilu Naijiria olokiki ti Iṣowo ati Iwadi Awujọ lati ọdun 1997 si 2003. Ekpo nigba kan jẹ alaga ti Akwa Ibom Investment and Industrial Promotion Council (AKIIPOC), Uyo, Ipinle Akwa Ibom. O ti ṣiṣẹ ni ọpọlọpọ awọn igbimọ ijọba ati awọn igbimọ ti awọn ile-iṣẹ, paapaa Igbimọ Awọn ohun elo ni [[Àbújá|Abuja]] ati [[Ilé Ìfowópamọ́-àgbà tí Nàìjíríà|Central Bank of Nigeria]] (2004–09). O tun jẹ ọmọ ẹgbẹ ti Igbimọ Ilana Iṣowo ti [[Ilé Ìfowópamọ́-àgbà tí Nàìjíríà|Central Bank of Nigeria]], (2004-09). Ni ọdun 2002, Aarẹ [[Ààrẹ ilẹ̀ Nàìjíríà|orilẹede Naijiria fun Ekpo pẹlu ami-ẹri Iṣeyọri Iṣe-iṣẹ ti Orilẹ-ede]].<ref name=":2" /> Ekpo jẹ ọmọ ẹgbẹ ti National Economic Management Team ni Abuja, ọmọ ẹgbẹ ti Igbimọ Alakoso ti Vision 2020 ati Alakoso tẹlẹ ti Ẹgbẹ Aje Naijiria tẹlẹ.<ref name=":1" /> O jẹ ti ọpọlọpọ awọn ẹgbẹ ọjọgbọn gẹgẹbi Nigerian Economic Society, American Economic Association, Royal Economic Society ni [[Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan|United Kingdom]], African Finance and Economic Association, International Institute for Public Finance, Nigerian Statistical Association, laarin awọn miran. O jẹ ọmọ ẹgbẹ igbimọ ti Ile-ẹkọ giga ti Ile-iṣẹ Afirika fun Eto-ọrọ aje, ati Clement Isong Foundation ni Nigeria.<ref name=":2" /> Ekpo je omo egbe Aje Naijiria.<ref name=":1" /> == Awọn ọlá ti a yan == honors.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://www.akpanhekpo.net/ |access-date=2023-09-17 |archive-date=2022-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220508054501/https://akpanhekpo.net/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.akpanhekpo.net/ |access-date=2023-09-17 |archive-date=2022-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220508054501/https://akpanhekpo.net/ |dead-url=yes }}</ref> * Tani Tani Lara Awọn ọmọ ile-iwe ni Awọn ile-ẹkọ giga Amẹrika ati Awọn ile-iwe giga, 1975. * Ti yan gẹgẹbi Ọdọmọkunrin ti o tayọ ti Amẹrika, 1977 * Ti tọka si ninu Awọn igbesi aye Kariaye, Cambridge, England, 1977 * Ti tọka si ni Awọn Amẹrika olokiki, 1978. * Ẹbun Iwadii Alagba 1983/84 – University of Calabar, Nigeria. * Ẹbun Iwadii Alagba 1985/86 – University of Calabar, Nigeria. * Iwadi Board Grant 1991, University of Zimbabwe, Harare. * Grant Consortium Iwadi Aje Afirika, 1992–1996. * Oloye Anthony A. Ani's Alaga Ọjọgbọn ni Isuna Ijọba, Fasiti ti Ọyọ, 1998 si 2001. * Apeere Isejade ti Orilẹ-ede ti Aami Eye nipasẹ Aare ti Nigeria 2001. * Dokita [[Kwame Nkrumah]] AFRICAN LEADERSHIP AWARD 2003, [[Aakrá|Accra]], [[Gánà|Ghana]] . * Iyin nipasẹ Igbimọ Awọn ile-ẹkọ giga ti Orilẹ-ede (NUC) fun iṣẹ itelorun bi Igbakeji-Chancelor, University of Uyo, 2000–2005. * Egbe, Nigerian Economic Society Awọn agbegbe ti Ekpo ni anfani ni; Imọ-ọrọ Iṣowo, ( Microeconomics and Macroeconomics ), Idagbasoke Iṣowo, Isuna Awujọ ati Awọn eto-ọrọ Quantitative == Igbesi aye ara ẹni == Lakoko ti o nlọ si [[Yunifásítì Howard|University Howard]], Ekpo pade Njeri Mbaka, ọmọ ile-iwe Howard ẹlẹgbẹ kan lati [[Kẹ́nyà|Kenya]] . Ó ti lé lọ́dún márùnlélógójì [45] tí wọ́n ti ṣègbéyàwó. Wọn ni ọmọ mẹrin ati awọn ọmọ ọmọ mẹwa.<ref name=":0" /> Sunan yara Ndy da Eno da sauran biyu. == Awọn itọkasi == if4hte5zm23x6ty2p707xzt9covqpcw Last Flight to Abuja 0 74589 639901 617081 2026-11-08T01:57:51Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639901 wikitext text/x-wiki {{Short description|2012 Nigerian disaster thriller film}} {{Infobox film | name = Last Flight to Abuja | alt = | director = [[Obi Emelonye]] | producer = {{ubl|Obi Emelonye|Charles Thompson}} | writer = {{ubl|Tunde Babalola|Obi Emelonye|Amaka Obi-Emelonye}} | starring = {{ubl|[[Omotola Jalade Ekeinde]]|[[Hakeem Kae-Kazim]]|[[Jim Iyke]]|[[Jide Kosoko]]|[[Uru Eke]]|[[Anthony Monjaro]]}} | music = Luke Corradine | cinematography = James M. Costello | editing = Ben Nugent | studio = Nollywood Film Factory | distributor = [[Netflix]] | released = {{Film date|df=y|2012|06|29|UK | 2012|8|3|Nigeria}} | runtime = 81 min | country = Nigeria | language = English | budget = ₦40 million<ref name="bloomberg.com">{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-08-12/moviemakers-beg-banks-for-cash-as-nollywood-goes-global.html | work=Bloomberg | first=Chris | last=Kay | title=Moviemakers Beg Banks for Cash as Nollywood Goes Global | date=13 August 2013}}</ref> | gross = ₦57,050,000 (domestic gross)<ref name="bloomberg.com"/> }} Last Flight to Abuja jẹ́ fíìmù 2012 [[Nàìjíríà]] àjálù tí a kọ nípasẹ̀ Tunde Babalola, tí Obi Emelonye ṣe àti mú jáde, tí [[Omotola Jalade Ekeinde]], Hakeem Kae-Kazim àti [[Jim Iyke]] ṣe. Tí a yàwòrán ní Ìlú Èkó, fíìmù náà gba àwọn yíyan àbùn márùn-ún ní ọdún 2013 Africa Movie Academy Awards, tí ó borí ní ẹ̀ka “Fíìmù tí ó dára jùlọ nípasẹ̀ orísun [[Áfríkà|Áfíríkà]] kan ní ilẹ̀ òkèèrè”. <ref name="source1">{{cite news|url=http://pmnewsnigeria.com/2013/03/16/emelonyes-last-flight-to-abuja-tops-amaa-nominations|title=Emelonye's ' Last Flight To Abuja' Tops AMAA Nominations|last=Arogundade|first=Funsho|date=16 March 2013|work=P.M. News Nigeria|access-date=3 June 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ama-awards.com/news/africa-movie-academy-awards-amaa-winners-2013|title=Africa Movie Academy Awards (AMAA) Winners 2013|website=[[Africa Movie Academy Awards]]|access-date=2 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130531185322/http://ama-awards.com/news/africa-movie-academy-awards-amaa-winners-2013|archive-date=31 May 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.africanspotlight.com/2013/03/18/full-list-of-nominees-for-2013-african-movie-academy-awards|title=Full List of Nominees for 2013 Africa Movie Academy Awards|date=18 March 2013|work=[[African Spotlight]]|access-date=3 June 2013|location=Lagos, Nigeria|archivedate=7 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161107155015/http://africanspotlight.com/2013/03/18/full-list-of-nominees-for-2013-african-movie-academy-awards/|deadurl=yes}}</ref> Ní ọjọ́ márùn-dín-lógún, oṣù kẹfà ọdún 2020, 'Last Flight to Abuja' bẹ̀rẹ̀ àfihàn lórí Netflix ní ọdún mẹ́jọ lẹ́hìn tí ó kọ́kọ́ ṣe àfihàn ní Ìlú Lọ́ndọ́nù. <ref>{{cite news |url=http://www.pulse.ng/entertainment/movies/obi-emelonye-talks-lessons-from-making-nollywood-classics-pulse-interview/dfdg5fq/2020/03/18/ |title=Obi Emelonye talks lessons from making Nollywood classics [Pulse Interview] |access-date=15 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221030164446/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/obi-emelonye-talks-lessons-from-making-nollywood-classics-pulse-interview/dfdg5fq/2020/03/18/ |archivedate=30 October 2022 |deadurl=yes }}</ref> ==Àwọn Òṣèré== *[[Omotola Jalade Ekeinde]] - Suzie *[[Hakeem Kae-Kazim]] - Adesola *[[Ali Nuhu]] - Dan *[[Jim Iyke]] - David *[[Anthony Monjaro]] - Aircraft captain *[[Uru Eke]] - Air hostess *Tila Ben - Passenger *[[Jide Kosoko]] - Chief Nike *Celine Loader - Captain Seye *Uche Odoputa - Efe *Jennifer Oguzie - Yolanda *[[Samuel Ajibola]] *[[Ashaju Oluwakemi]] * [[Nneka J. Adam's]] kópa gẹ́gẹ́ bíi Mrs. Ime Ibong * [[Olumide Bakare]] kópa gẹ́gẹ́ bíi Bàbá Àgbàlagbà * Chidera Orji kópa gẹ́gẹ́ bíi Mrs. Angele Efe * Gordon Irole kópa gẹ́gẹ́ bíi Moses * Doris Ekeh kópa gẹ́gẹ́ bíi Hawa * Abigail Oyinkasola kópa gẹ́gẹ́ bíi Anny * Edward Takpa kópa gẹ́gẹ́ bíi Kevin * Cindy Okosun kópa gẹ́gẹ́ bíi ọ̀rẹ́e Gana * Vincent Nwachukwu kópa gẹ́gẹ́ bíi Hycent * Rachel Ekiama kópa gẹ́gẹ́ bíi Gina * Gozy Ekeh kópa gẹ́gẹ́ bíi Madge * Reuben Onyuka kópa gẹ́gẹ́ bíi engineer * Joe Shamel kópa gẹ́gẹ́ bíi Brian * Cheeka Okereke kópa gẹ́gẹ́ bíi TV presenter ==Ṣíṣe Rẹ̀== Ní àsìkò tí ó ń ṣiṣẹ́ fíìmù yìí, Emelonye ní láti bá àwọn akẹgbẹ́ rẹ̀, àwọn ilẹ́-ìfowópamọ́, àti àwọn òṣìṣẹ́ aláṣẹ wọ̀ ní pápá-ọkọ̀ òfurufú Murtala Muhammed tó wà nílùú Èkó.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.omantribune.com/index.php?page=leisure_details&id=10109&heading=Special%20Features%20in%20Details|title=Nollywood comes of age|last1=Kay|first1=Chris|last2=Spillane|first2=Chris|date=13 December 2013|website=Oman Tribune|archive-url=https://web.archive.org/web/20131213233509/http://www.omantribune.com/index.php?page=leisure_details&id=10109&heading=Special%20Features%20in%20Details|archive-date=13 December 2013|access-date=25 May 2019}}</ref> ==Ìtọ́kasí== g5w3eyb7cu2igrp7ferdx5xpefofg0e Matilda Obaseki 0 74593 639921 594433 2026-11-08T02:35:24Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639921 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Matilda Obaseki | birth_date = 19 March 1986 | birth_place = Benin City | nationality = Nigerian | citizenship = Nigerian | alma_mater = University of Benin | occupation = Film Actress and Scriptwriter | years_active = 2007-till present | notable_works = Tinsel | spouse = Arnold Mozia }} {{Use Nigerian English|date=August 2022}} {{Use dmy dates|date=May 2016}} '''Matilda Obaseki''' jẹ́ òṣèrébìnrin àti akọ̀tàn ti orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]]. Òun ni olú ẹ̀dá-ìtàn nínú fíìmù orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ ''[[Tinsel (TV series)|Tinsel]]''.<ref>{{cite web |url= http://encomium.ng/i-%E2%80%8E%E2%80%8Bam-living-up-my-dream-tinsel-cast-matilda-obaseki/ |title= I am living up my dream Tinsel cast — Matilda Obaseki |date= 27 December 2015 |website=Encomium.com |publisher= Encomiums Ventures Ltd. |location= Lagos |archive-url= https://web.archive.org/web/20160424172709/http://encomium.ng/i-%E2%80%8E%E2%80%8Bam-living-up-my-dream-tinsel-cast-matilda-obaseki/ |archive-date= 24 April 2016 |url-status=live |access-date= 7 May 2016 |quote= This story was first published in ENCOMIUM Weekly on 22 October 2013.}}</ref> ==Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀== Wọ́n bí Obaseki ní 19 March 1986 ní [[Benin City]], ní agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Oredo ní [[Ipinle Edo]] níbi tí ó dàgbà sí. Òun ni àbígbẹ̀yìn láàrin ọmọ méje.<ref>{{cite web|url=https://www.modernghana.com/movie/5608/3/why-i-keep-away-from-men-tinsel-star-matilda-obase.html|title=Why I keep away from men Tinsel star, Matilda Obaseki|author=|work=Modern Ghana|date=September 17, 2009|accessdate=March 19, 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.manpower.com.ng/people/16402/matilda-obaseki|title=Matilda Obaseki Biography|website=Manpower Nigeria}}</ref> ==Ayé rẹ̀== Obaseki fẹ́ Arnold Mozia ní ìlú Benin, ní ọjọ́ 21 September, ọdún 2013. Èyí wáyé lẹ́yìn ìgbà tó bí ọmọ àkọ́kọ́ rẹ̀ ní 31 August 2012. Ó bí ọmọ ẹlẹ́ẹ̀kejì rẹ̀ ní 1 January 2015.<ref>{{cite web|url=http://www.mjemagazine.com/photos-tinsel-actress-matilda-obaseki-white-traditional-wedding/|title=Photos - Tinsel Actress Matilda Obaseki White & Traditional Wedding - MJ Celebrity Magazine|author=|date=|work=MJ Celebrity Magazine|accessdate=19 March 2016|archive-date=3 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403052317/http://www.mjemagazine.com/photos-tinsel-actress-matilda-obaseki-white-traditional-wedding/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://pulse.ng/celebrities/matilda-obaseki-actress-shares-loving-picture-of-her-family-on-independence-day-id4219486.html|title=Matilda Obaseki: Actress shares loving picture of her family on Independence Day|first=Ayomide O.|last=Tayo|date=2 October 2015|work=pulse.ng|accessdate=19 March 2016|archive-date=28 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160328054118/http://pulse.ng/celebrities/matilda-obaseki-actress-shares-loving-picture-of-her-family-on-independence-day-id4219486.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://thenet.ng/2015/01/matilda-obaseki-welcomes-2nd-baby-boy/|title=Matilda Obaseki Welcomes 2nd Baby Boy|work= Nigerian Entertainment Today|author=|date=|accessdate=19 March 2016}}</ref> == Ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Obaseki dàgbà sí ìlú Benin, níbi tí ó ti ṣe ẹ̀kọ́ àkọ́bẹ̀rẹ̀ àti gírámà rẹ̀. Ó dẹ́kun ẹ̀kọ́ rẹ̀ nínú ìmọ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì ní [[University of Benin (Nigeria)|University of Benin]] láti dojú lé iṣẹ́ tíátà.<ref>{{Cite news|first=Geraldine|last=Akutu|url=https://guardian.ng/life/film/i-have-no-regret-going-into-acting/|title=‘I Have No Regret Going Into Acting’|newspaper=[[The Guardian]]|publisher=[[Guardian Media Group]]|location=London, England|date=5 August 2018|access-date=30 September 2023|archivedate=27 April 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230427203318/https://guardian.ng/life/film/i-have-no-regret-going-into-acting/|deadurl=yes}}</ref> == Iṣẹ́ tó yàn láàyò == Obaseki bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tíátà ní ọdún 2007, àmọ́ ó di gbajúmọ̀ fún ìkópa rẹ̀ nínú fíìmù Tinsel, níbi tó ti ṣeré gẹ́gẹ́ bí i Angela Dede.<ref>{{Cite web|url=https://mybiohub.com/2016/03/matilda-obaseki-biography-age-wedding.html/|title=Matilda Obaseki Biography – Age, Wedding|website=MyBioHub}}</ref> Kí ó tó kópa nínú fíìmù Tinsel,ó farahàn gẹ́gẹ́ bí i ọmọ-ọ̀dọ̀ nínú fíìmù orílẹ̀-"èdè America kan.<ref>{{Cite web|url=https://connectnigeria.com/articles/2016/08/8-things-probably-didnt-know-matilda-obaseki/|title=8 Things You Probably Didn't Know about Matilda Obaseki|date=11 August 2016|website=ConnectNigeria|access-date=30 September 2023|archive-date=12 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612171928/https://connectnigeria.com/articles/2016/08/8-things-probably-didnt-know-matilda-obaseki/|dead-url=yes}}</ref> Fíìmù àkọ́kọ́ rẹ̀ ni fíìmù ọdún 2014 kan tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ A Place in the Stars, níbi tó ti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú [[Gideon Okeke]] àti [[Segun Arinze]]. Ó sì tún farahàn nínú getting over Him pẹ̀lú [[Majid Michel]].<ref>{{Cite web |last=BellaNaija.com |date=2018-01-15 |title=Must Watch Trailer! Majid Michel, Deyemi Okanlawon, Matilda Obaseki star in "Getting Over Him" |url=https://www.bellanaija.com/2018/01/must-watch-trailer-majid-michel-deyemi-okanlawon-matilda-obaseki-star-getting/ |access-date=2022-08-02 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref> ==Àwọn ìtọ́kasí== pni9x2nz8o462ca1ttqf4etolre9h6q Kenneth Gyang 0 74615 639887 619278 2026-11-08T01:13:24Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639887 wikitext text/x-wiki '''Kenneth Gyang''' jẹ́ ọ̀dọ́ tó ń ṣé fíìmù ní [[Nàìjíríà|orílẹ̀-èdè Nàìjíríà]] tí wọ́n sì bí sí Barkin Ladi ní [[ìpínlẹ̀ Plateau]], ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó kẹ́kọ̀ọ́ Ilé Ẹ̀kọ́ Fiimu ní National Film Institute, [[Jos]], ó sì kẹ́kọ̀ọ́ ìkọ̀wé ní Gaston Kaboré IMAGINE ni [[Ouagadougou]], [[Bùrkínà Fasò|Burkina Faso]]. Meji ninu awọn fiimu kukuru rẹ ati iwe afọwọkọ kan ti akole “Ere ti Igbesi aye” ni á yan fun Berlinale Talent Campus 2006 ati “Mummy Lagos” ti gba daradara bi titẹsi idije osise. "Mummy Lagos" tun yan fun Sithengi Talent Campus gẹgẹbi apakan ti Cape Town World Cinema Festival ni [[Gúúsù Áfríkà|South Africa]]. == Awọn itọkasi == {{Reflist}} == Ita ìjápọ == * https://web.archive.org/web/20090504094243/http://tdb.berlinale-talentcampus.de/campus/talent/kenneth-gyang/profile * [https://web.archive.org/web/20121102091249/http://www.highbeam.com/doc/1P3-1088416011.html HighBeam] * [http://www.africine.org/?menu=art&no=7066 http://www.africine.org/?menu=art&ko=7066] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303173525/http://www.africine.org/?menu=art&no=7066 |date=2016-03-03 }} * https://web.archive.org/web/20231005103301/http://www.nollywood.net/vbee/showthread.php?t=880 * https://web.archive.org/web/20120626091709/http://sunnewsonline.com/webpages/features/arts/2006/mar/15/arts-15-03-2006-001.htm * http://culiblog.org/2006/02/food-related-film-at-the-berlin-international-film-festival/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091014020018/http://culiblog.org/2006/02/food-related-film-at-the-berlin-international-film-festival/ |date=2009-10-14 }} * https://web.archive.org/web/20090503025051/http://www.berlinale-talentcampus.de/story/48/1748.html [[Ẹ̀ka:Àwọn òṣeré fílmù ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] m34ihctl2xpp5kwpcvq4392t419c11r Eskor Toyo 0 74632 639797 611487 2026-11-07T21:49:55Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639797 wikitext text/x-wiki '''Eskor Toyo''' (Asuquo Its; 1929-2015<ref name="The NEWS 2016 s883">{{cite web | title=Buhari pays ultimate tribute to Eskor Toyo - | website=The NEWS | date=2016-03-04 | url=https://thenewsnigeria.com.ng/2016/03/04/buhari-pays-ultimate-tribute-to-eskor-toyo/ | access-date=2023-10-07}}</ref>) jẹ ọmọwe Marxist, onímọ̀ Akádẹ́mì àti olukọwe ilẹ̀ [[Nàìjíríà]]<ref name="Lakemfa 2016 n429">{{cite web | last=Lakemfa | first=Owei | title=Eskor Toyo: A life of struggle | website=Vanguard News | date=2016-01-17 | url=https://www.vanguardngr.com/2016/01/eskor-toyo-a-life-of-struggle/ | access-date=2023-10-07}}</ref>. Títì ọjọ́ ikú rẹ, arákùnrin náà jẹ ọjọgbọn lórí imọ ọrọ aje ni ile ìwé gíga ti [[Calabar]]<ref name="Nigeria 2016 f405">{{cite web | last=Nigeria | first=Guardian | title=Remembering Eskor Toyo, a rounded Marxist scholar | website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News | date=2016-03-24 | url=https://guardian.ng/news/remembering-eskor-toyo-a-rounded-marxist-scholar/ | access-date=2023-10-07 | archive-date=2026-09-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260914153839/https://guardian.ng/news/remembering-eskor-toyo-a-rounded-marxist-scholar/ | dead-url=yes }}</ref>. ==Ìgbésí Ayé Eskor Toyo== Wọn bí Eskor sì Oron, Ìpínlẹ̀ Akwa Ibom ni ọdún 1929. Arákùnrin náà parí ẹkọ rẹ ni Calabar àti Ẹ̀kọ́. Ní ọdún 1945,nigbati Eskor wá ní Grade àkọ́kọ́ ó gba iwe ẹri ilé ìwé Cambridge. Lẹ́yìn tí arákùnrin náà gbà Diploma ni ori imọ ìṣàkóso àwùjọ ẹda lọ gba BSc lórí imọ ọrọ aje ni ilé ìwé gíga ti [[Lọndọnu|London]]. Arákùnrin náà tẹsiwaju lórí ẹ̀kọ́ rẹ ni bí to ti gba Diploma Àgbà ní ètò ọ̀rọ̀ aje, MSc àti PhD lórí imọ ọrọ aje.<ref name="sun">{{cite news|url=http://www.sunnewsonline.com/new/eskor-toyo-exit-of-a-renowned-scholar-and-activist/|title=Eskor Toyo: Exit of a renowned scholar and activist|work=[[The Sun (Nigeria)|The Sun Newspaper]]|date=23 December 2015|accessdate=19 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160125232057/http://sunnewsonline.com/new/eskor-toyo-exit-of-a-renowned-scholar-and-activist/|archive-date=25 January 2016}}</ref>. Gẹgebi ọjọgbọn, Eskor kọ imọ ọrọ aje ni awọn ilé ìwé gíga ni ilẹ [[Europe]] àti Naijiria kò tó di pé ó di olórí Ẹka tí imọ ọrọ aje ni ilé ìwé gíga ti [[Maiduguri]] àti Calabar. Eskor jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùdarí ẹgbẹ́ Marxist-Leninist tó dá lórí àwọn òṣìṣẹ́ àti agbẹ ni ilẹ Naijiria<ref name="Madunagu 2001 p. ">{{cite book | last=Madunagu | first=E. | title=The Making and Unmaking of Nigeria: Critical Essays on Nigerian History and Politics | publisher=Clear Lines Publications | year=2001 | url=https://books.google.com.ng/books?id=nooPAQAAMAAJ | access-date=2023-10-07 | page=}}</ref><ref name="Madunagu Jeyifo 2006 p. ">{{cite book | last=Madunagu | first=E. | last2=Jeyifo | first2=B. | title=Understanding Nigeria and the New Imperialism: Essays 2000-2006 | publisher=Clear Lines | year=2006 | isbn=978-978-38525-1-8 | url=https://books.google.com.ng/books?id=x5EuAQAAIAAJ | access-date=2023-10-07 | page=}}</ref>. Lẹ́yìn ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ àárun ọpọlọ, arákùnrin náà kú ní ọjọ́ keje, oṣu December, ọdún 2015 ni ile ìwé ìwòsàn ikẹẹkọ tó wà ní ilé ìwé gíga ti Calabar<ref name="Nigeria 2015 r550">{{cite web | last=Nigeria | first=Guardian | title=Eskor Toyo dies at 85 | website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News | date=2015-12-10 | url=https://guardian.ng/news/eskor-toyo-dies-at-85/ | access-date=2023-10-07}}</ref>. ==Àwọn Itọkasi== 8sh8bgdcqogucir0v5bt4pph65e3z4d Paparazzi: Eye in the Dark 0 74636 639990 614322 2026-11-08T05:21:16Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639990 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Paparazzi: Eye in the Dark|image=Paparazzi Eye in the Dark - Poster.jpg|caption=|director=Bayo Akinfemi|producer=Clarice Kulah<br />Koby Maxwell|writer=Kojo Edu Ansah|starring=[[Van Vicker]]<br />[[Syr Law]]<br />[[Koby Maxwell]]<br />[[Tchidi Chikere]]<br />[[Chet Anekwe]]<br />JJ Bunny<br />Bayo Akinfemi|music=[[Koby Maxwell]]<br />Blaise Tangelo<br />Paul G<br />Irina|cinematography=Black Magic Tim|editing=Black Magic Tim|studio=G.M.P.<br />RVI Motion Media|distributor=Great Moments Productions|released={{Film date|2011|2|12}}|runtime=144 minutes|country=Nigeria|language=English}}'''''Paparazzi: Eye in the Dark''''' jẹ́ fíìmù ajẹmọ́fẹ̀ẹ́ ti ọdún 2011,<ref>{{cite web|author=Ghanacelebrities|title=Sandra Rose Talks About Paparazzi|url=http://www.ghanacelebrities.com/2011/02/17/van-vicker-gets-mentioned-by-notorious-celebrity-blogger-sandra-rose/|accessdate=7 March 2011|archive-date=22 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110222123311/http://www.ghanacelebrities.com/2011/02/17/van-vicker-gets-mentioned-by-notorious-celebrity-blogger-sandra-rose/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|first=Sandra|last=Rose|title=Sandra Rose Talks About Paparazzi|url=http://sandrarose.com/?s=paparazzi|accessdate=7 March 2011}}</ref> èyí tí olùdarí rẹ̀ jẹ́ Bayo Akinfemi<ref>{{cite web|title=Nollywood Director Bayo Akinfemi Talks About Paparazzi|url=http://vimeo.com/20749352|accessdate=7 March 2011}}</ref>, àwọn akópa sì ni Van Vicker,<ref>Golden Icons, "Nollywood USA- Paparazzi" {{cite web|url=http://www.goldenicons.com/2010/09/13/nollywood-usa-paparazzi/|title=Nollywood USA – Paparazzi &#124; Golden Icons|accessdate=2011-02-24|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110510070235/http://www.goldenicons.com/2010/09/13/nollywood-usa-paparazzi/|archivedate=2011-05-10}} Golden Icons, Inc.(2011)</ref><ref>TheAfricans, "Van Vicker ' Paparazzi ' EYE IN THE DARK Movie Review" [http://beeafrican.com/pt/Van-Vicker--Paparazzi--EYE-IN-THE-DARK-Movie-Review/blog.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707221856/http://beeafrican.com/pt/Van-Vicker--Paparazzi--EYE-IN-THE-DARK-Movie-Review/blog.htm |date=2011-07-07 }} Beeafrican.com, Published September 13, 2010.</ref> Koby Maxwell, [[Tchidi Chikere]], [[Syr Law]],<ref>{{cite web|last=Syr Law wins NAFCA award|title=Entertainment in Ghana|url=http://articles.entertainmentinghana.com/syr-law-wins-nafca-award-debut-in-a-nollywood-film.html|accessdate=10 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425060022/http://articles.entertainmentinghana.com/syr-law-wins-nafca-award-debut-in-a-nollywood-film.html|archive-date=25 April 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|author=Lotten B|title=Hollywood Actress Syr Law talks about Paparazzi Premiere|url=http://www.lottenbshow.com/blog/syr-laws-drop-for-paparazzi/|access-date=2023-10-09|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043325/http://www.lottenbshow.com/blog/syr-laws-drop-for-paparazzi/|dead-url=yes}}</ref> [[JJ Bunny]]<ref>{{cite web|author=Lotten B Show|title=Nollywood USA Star JJ Bunny talks about Paparazzi|url=http://www.lottenbshow.com/videos/jj-bunny-paparizzi-eye-in-the-dark/|accessdate=7 March 2011|archive-date=13 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713233024/http://www.lottenbshow.com/videos/jj-bunny-paparizzi-eye-in-the-dark/|dead-url=yes}}</ref> àti [[Chet Anekwe]]. FÍìmù náà dá lórí ìrìn-àjò ayàwòrán kan tó ṣèṣì lọ ya àwòrán ìpànìyàn kàyéfì kan. Wọ́n ṣàgbèjáde rẹ̀ ní February, 2011.<ref>{{cite web|last=www.filmafrique.com|title=Paparazzi in California|url=http://www.filmafrique.com/news/coming-america-going-nollywood|accessdate=21 September 2011|archive-date=2 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120402173132/http://www.filmafrique.com/news/coming-america-going-nollywood|dead-url=yes}}</ref><ref>Great Moments Productions, (2011){{cite web|url=http://www.paparazzieyeinthedark.com/|title=PAPARAZZI: EYE IN THE DARK - Great Moments Productions|accessdate=2011-03-24|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110314124708/http://paparazzieyeinthedark.com/|archivedate=2011-03-14}} Official Website</ref><ref>African Angels Network in association with BeeAfrican.com (2011) [http://www.africanangelz.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110308201935/http://www.africanangelz.net/|date=2011-03-08}} Movie Tickets/Promos, Retrieved 2011-02-24</ref><ref>{{cite web|work=All News Ghana|title=Koby Interview about Films US Tour|url=http://www.allnewsghana.com/ghananewsentertainment/interviews/32140-mightys-african-qaa-about-african-movie-paparazzi-eye-in-the-dark.html|accessdate=7 March 2011}}</ref><ref>{{cite news|work=Chicago Tribune|title=Paparazzi shaping African cinema|url=http://articles.chicagotribune.com/2011-02-24/entertainment/ct-mov-0225-chicago-closeup-20110224_1_native-heads-83rd-academy-awards-rabbit-hole/3|accessdate=7 March 2011|first=Nina|last=Metz|date=24 February 2011|archivedate=12 July 2012|archiveurl=https://archive.today/20120712041737/http://articles.chicagotribune.com/2011-02-24/entertainment/ct-mov-0225-chicago-closeup-20110224_1_native-heads-83rd-academy-awards-rabbit-hole/3|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|work=Plan B Ad Agency|title=US AD Agency Plan B talks about Paparazzi|url=http://blog.thisisplanb.com/paparazzi/|accessdate=7 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430142212/http://blog.thisisplanb.com/paparazzi/|archive-date=30 April 2011|url-status=dead}}</ref> Àwọn aṣagbátẹrù fíìmù náà gba aṣagbátẹrù fíìmù kan tó jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè America, tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ (Tim "[[Black Magic Tim]]" Wilson)<ref>{{cite web|title=M2 Show Tim Wilson Changes look of Nollywood|website=[[YouTube]]|url=https://www.youtube.com/watch?v=QYlYefYZDtI|accessdate=7 March 2011}}</ref> láti jẹ́ ayafọ́nrán àti aṣàtúntò eré náà.<ref>Lotten B, (2011)[http://www.lottenbshow.com/blog/tim-wilson-cinematographer-for-paparazzi/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181229123422/http://www.lottenbshow.com/blog/tim-wilson-cinematographer-for-paparazzi/ |date=2018-12-29 }} "Tim Wilson -Cinematographer for Paparazzi", Lotten B Show, Published 2-17-2011.</ref> == Àhunpọ̀ ìtàn == Ayàwòrán tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Rich Amarah ([[Van Vicker]])<ref>{{cite web|work=Vimeo Interview|title=Nollywood A-List Actor Van Vicker Talks about His Role|url=http://vimeo.com/20751274|accessdate=7 March 2011}}</ref> ni lọ́kàn láti fi iṣẹ́ ìyàwòrán rẹ̀ di ọlọ́lá, àmọ́ ó wá di ẹni tí ń ya àwòrán ní kọ̀rọ̀, èyí sì lówó gidi lórí. Látàrí títa àwọn àwòrán rẹ̀ fún ìwé-ìròyìn, ó ní àǹfààní láti máa jókòó ti àwọn ọlọ́lá àti ọlọ́rọ̀. Gbajúgbajà ayàwòrán ilẹ̀ Ghana tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Mr. Maxx (Koby Maxwell) wà ní òkè, ó sì ní pòhùngbẹ fún àṣeyọrí ṣíṣe, èyí sì mu kí ó ṣèṣì ya àwòràn ìpànìyàn kan. Ìṣẹ̀lẹ̀ yìí tàn kálẹ̀, ó sì mú kí ẹ̀mí rẹ̀ wà léwu. == Àwọn akópa == * [[Van Vicker]] gẹ́gẹ́ bí i Rich Amarah * [[Koby Maxwell]] gẹ́gẹ́ bí i Mr Maxx * Tchidi Chikere gẹ́gẹ́ bí i Jimmy * [[Syr Law]] gẹ́gẹ́ bí i Pearl * [[Chet Anekwe]] gẹ́gẹ́ bí i Davis * Bayo Akinfemi gẹ́gẹ́ bí i Pat * [[JJ Bunny]] gẹ́gẹ́ bí i Jackie * Princess Pursia gẹ́gẹ́ bí i Donna == Àwọn ìtọ́kasí == 88gm5obz18i7e0bkujnuszz85q8yxhl Kenneth Okonkwo 0 74648 639888 614316 2026-11-08T01:13:36Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639888 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Kenneth Okonkwo|image=|years_active=|notable_works=Living in Bondage|alt=|birth_date={{birth date and age|1968|11|6|df=y}}|birth_place=|nationality=Nigerian|occupation={{hlist|Actor|politician}}|party=[[Labour Party (Nigeria)|Labour Party]]|awards=the Africa Movie Academy Award on a Special Recognition of Pillars of Nollywood|caption=}} [[Category:Articles with hCards]] '''Kenneth Okonkwo''' (ti a bi ni oṣù Kọkànlá ní ọjọ́ Kẹfà, ọdún 1968) ó jẹ́ Òṣeré [[Nàìjíríà]] kan, agbẹjọ́rò àti olóṣèlú, tí a mọ ipá rẹ nínú fíìmù ''[[Living in Bondage]]'' bí Andy Okeke. == Iṣẹ́ rẹ == Ní ọdún 2013 o gba Àmì Eye Africa Movie Academy Award lórí idànìmọ̀ Pàtàkì tí Pillars Nollywood. <ref>https://www.bellanaija.com/2013/04/nollywood-domination-view-the-full-list-of-winners-at-the-african-movie-academy-awards-2013/ - bellanaija.com</ref> Ọdún 2015 ní wọn fún ní àmì-ẹyẹ pàtàkì láti ọdọ àwọn adarí the City People Entertainment Awards fún ipá rẹ si ìdàgbàsókè eré ìdárayá ní Nàìjíríà. <ref>http://www.pulse.ng/entertainment/movies/city-people-awards-2015-mercy-aigbe-ali-nuhu-kenneth-okonkwo-emerge-winners-id4080403.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180425162942/http://www.pulse.ng/entertainment/movies/city-people-awards-2015-mercy-aigbe-ali-nuhu-kenneth-okonkwo-emerge-winners-id4080403.html |date=2018-04-25 }} - pulse.ng</ref> <ref>https://www.vanguardngr.com/2017/05/reasons-controversial-letter-gov-ugwuanyi-kenneth-okonkwo/ - vanguard nigeria newspaper</ref> <ref>http://leadership.ng/2017/08/15/kenneth-okonkwo-makes-cameo-appearance-new-episode-glos-professor-johnbull/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190311083236/https://leadership.ng/2017/08/15/kenneth-okonkwo-makes-cameo-appearance-new-episode-glos-professor-johnbull/ |date=2019-03-11 }} - leadership nigeria newspaper</ref> <ref>http://dailypost.ng/2017/04/07/attack-ugwuanyi-agent-mischief-kinsmen-blast-nollywood-actor-kenneth-okonkwo/ - dailypost nigeria newspaper</ref> <ref>https://www.vanguardngr.com/2017/05/actor-kenneth-okonkwo-zenith-ingratitude/ - vanguard nigeria newspaper</ref> <ref>https://www.nigeriafilms.com/more/84-nollywood-exclusive/8556-divorce-has-taken-nothing-away-from-my-christianity {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806215402/https://www.nigeriafilms.com/more/84-nollywood-exclusive/8556-divorce-has-taken-nothing-away-from-my-christianity |date=2020-08-06 }} - nigeriafilms.com</ref> <ref>http://www.informationng.com/2017/10/chiwetalu-agu-believes-qualified-run-affairs-nollywood.html - informationng.com</ref> <ref>http://thenet.ng/2017/09/omoni-oboli-wives-on-strike-gets-a-release-date/ - thenet.ng</ref> <ref>https://entertainment.naij.com/307638-top-nollywood-actor-kenneth-okonkwo-joins-politics.html#307638 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171014182950/https://entertainment.naij.com/307638-top-nollywood-actor-kenneth-okonkwo-joins-politics.html#307638 |date=2017-10-14 }} - entertainment.naij.com</ref> == Filmography == {| class="wikitable" |+ !s/n !Movie !Year |- |1. |Living in Bondage: Breaking Free |2019 |- |2. |The British Expert |2019 |- |3. |iBelieve |2018 |- |4. |Wives On Strike: The Revolution |2017 |- |5. |16th Anniversary |2017 |- |6. |Wives on Strike |2016 |- |7. |Amanda my Village Wife |2015 |- |8. |41Love |2015 |- |9. |Heart of a Saint |2012 |- |10. |Heart of a Saint 2 |2012 |- |11. |Just in Case |2012/II |- |12. |Heart of a Widow |2011 |- |13 |Heart of a Widow 2 |2011 |- |14. |Royal King |2011 |- |15. |Royal King 2 |2011 |- |16. |Weeping Soul |2011 |- |17. |Weeping Soul 2 |2011 |- |18. |King of Kings |2009 |- |19. |King of Kings 2 |2009 |- |20 |King of Kings 3 |2009 |- |21. |Final Tussle |2008 |- |22. |Kingdom of Men |2008 |- |23. |Kingdom of Men 2 |2008 |- |24. |The Return of Ogidi |2008 |- |25. |The Return of Ogidi 2 |2008 |- |26. |666 (Beware the End Is at Hand) |2007 |- |27. |666 (Beware the End Is at Hand) 2 |2007 |- |28 |African Soldier |2007 |- |29. |African Soldier 2 |2007 |- |30. |Divine Grace |2007 |- |31. |Divine Grace 2 |2007 |- |32. |Greatness |2007 |- |33. |Greatness 2 |2007 |- |34. |Sins of the Heart |2007 |- |35. |Sins of the Heart 2 |2007 |- |36. |The Last Tradition |2007 |- |37. |The Last Tradition 2 |2007 |- |38. |The Revelation |2007 |- |39. |The Revelation 2 |2007 |- |40. |The Signs of End Time |2007 |- |41. |The Signs of End Time 2 |2007 |- |42. |The Trinity |2007 |- |43. |The Trinity 2 |2007 |- |44. |Titanic Tussle |2007 |- |45. |Titanic Tussle 2 |2007 |- |46. |Trumpet of Death |2007 |- |47. |Trumpet of Death 2 |2007 |- |48. |Village Destroyers |2007 |- |49. |Village Destroyers 2 |2007 |- |50. |Across the River |2006 |- |51. |Across the River 2 |2006 |- |52. |Angel in Hell |2006 |- |53. |Angel in Hell 2 |2006 |- |54. |Explosion: Now or Never |2006 |- |55. |Explosion 2: Now or Never |2006 |- |56. |Explosion 3: Now or Never |2006 |- |57. |My Promise |2006 |- |58. |My Promise 2 |2006 |- |59. |Sacred Blood |2006 |- |60 |Sacred Blood |2006 |- |61. |The Biggest Boy in Town |2006 |- |62. |The Biggest Boy in Town 2 |2006 |- |63. |The Devil in Her |2006 |- |64. |The Devil in Her |2006 |- |65 |The Golden Fish |2006 |- |66. |The Golden Fish 2 |2006 |- |67. |The Hard Solution |2006 |- |68. |End of Money 1 & 2 |2005 |- |69. |Windfall 1& 2 |2005 |- |70. |A Million Madness |2004 |- |71. |Beyond Reason |2004 |- |72. |Government House 1 & 2 |2004 |- |73. |Inheritance |2004 |- |74. |My Desire 1 & 2 |2004 |- |75. |Treasure 1 & 2 |2004 |- |76. |World Apart 1& 2 |2004 |- |77. |Naomi |2003 |- |78. |To Love a Thief |2003 |- |79. |Holy Ghost Fire |2001 |- |80. |The Suitors |2000 |- |81. |Oganigwe |1999 |- |82. |Arusi-Iyi |1998 |- |83. |Living in Bondage 2 |1993 |- |84. |Living in Bondage |1992 |} == Wo eléyìí na == * 9th Africa Movie Academy Awards == Awọn itọkasi == {{Reflist|30em}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní ọ̀rúndún 20k]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1968]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] oghd3m7vkp9fjj19115ujk2sedf8sff The Netng 0 74780 640061 594718 2026-11-08T07:26:00Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640061 wikitext text/x-wiki {{Short description|Online entertainment news organisation}} {{Infobox newspaper | name = Netng | owners = ID Africa | publisher = ID Africa | foundation = November 23, 2009 | type = Online publication | website = https://thenet.ng/ | headquarters = [[Lagos]], [[Nigeria]] | sister newspapers = 23Star, Neusroom, Orin | founder = [[Adekunle Ayeni]] }} '''The Netng''' (Nigerian Entertainment Today) tí a tún mọ̀ sí ''NET'' jẹ́ ilé-iṣẹ́ ìròyìn ìdánilárayá lórí ẹ̀rọ-ayélujára, tó wà ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó]], ní orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] Ó jẹ́ orísun ilé-iṣẹ́ ìdánilárayá, oge-ṣíṣe, àti ìròyìn nípa ìgbésí ayé ẹ̀dá. <ref>{{Cite news|title=NETNG Executive Editor/COO Jide Taiwo Resigns|url=https://www.pmnewsnigeria.com/2019/08/14/netng-executive-editor-coo-jide-taiwo-resigns/}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-04-19|title=NETng To Announce Nominees For NET Honours on Friday|url=https://www.brandcrunch.com.ng/2018/04/19/netng-announce-nominees-net-honours/|access-date=2020-06-02|website=BrandCrunch Nigeria|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-06-05|title=BBnaija housemate's drama during a NETng interview|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/nina-bbnaija-housemates-drama-during-a-netng-interview/xc8k3cv|access-date=2020-06-02|website=Pulse Nigeria|language=en-US|archive-date=2021-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220143857/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/nina-bbnaija-housemates-drama-during-a-netng-interview/xc8k3cv|dead-url=yes}}</ref> Netng ṣẹ̀dá apá kan NET Newspaper Limited (NNL) títí di ọdún 2019 nígbà tí wọ́n ID Africa gbà á. <ref>{{Cite web|title=ID Africa acquires TheNETng to form marketing, media and technology powerhouse|url=https://businessday.ng/brands-advertising/article/id-africa-acquires-thenetng-to-form-marketing-media-and-technology-powerhouse/|date=2019-03-04|website=Businessday NG|language=en-US|access-date=2020-05-25}}</ref><ref name=":0">{{cite web|title=Olori Supergal|url=http://olorisupergal.blogspot.com/2012/04/nigerian-entertainment-today-celebrates.html|author=OloriSupergal|work=Olori Supergal Blog|date=30 April 2012 |access-date=23 July 2015}}</ref> Netng jẹ́ olùṣètò [[NECLive]] (Nigerian Entertainment Conference) èyí tó jẹ́ Àpéjọ Eré ìdárayá Nàìjíríà àti the NET Honours. <ref>{{Cite web|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/neclive-organisers-unveil-new-two-day-format-for-2020/|title=Neclive Organizers unveils new two dah format for 2020|website=guardian.ng|date=February 2020|access-date=2020-05-25|archive-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925105506/https://guardian.ng/saturday-magazine/neclive-organisers-unveil-new-two-day-format-for-2020/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=NET Honours 2019 unveils nominees|url=https://thenationonlineng.net/net-honours-2019-unveils-nominees/|date=2019-04-14|website=Latest Nigeria News, Nigerian Newspapers, Politics|language=en-US|access-date=2020-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|title=NET Honours Is Back, Winners To Be Revealed At NECLive 2019|url=https://www.brandcrunch.com.ng/2019/04/05/net-honour-winners-neclive-2019/|date=2019-04-05|website=BrandCrunch Nigeria|language=en-US|access-date=2020-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|title=NET Honours 2019: Here are the nominees {{!}} Encomium Magazine|date=12 April 2019 |url=https://encomium.ng/net-honours-2019-here-are-the-nominees/|language=en-US|access-date=2020-05-25}}</ref> ==Ìtàn== Nigerian Entertainment Today (NET) dásílẹ̀ ní ọjọ́ kẹta-lé-lógún oṣù kọkànlá ọdún 2009, nípasẹ̀ Ayeni Adekunle.<ref>{{cite web|title=NET Publisher Shares Success Story|url=http://olorisupergal.com/after-2-years-adekunle-ayeni-nigerian-entertainment-today-publisher-shares-his-success-story-at-the-creativesessions/|author=Olori Supergal|date=26 April 2012|access-date=24 October 2023|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303235634/http://olorisupergal.com/after-2-years-adekunle-ayeni-nigerian-entertainment-today-publisher-shares-his-success-story-at-the-creativesessions/|dead-url=yes}}</ref> NET tún ṣiṣẹ́ bí iléeṣẹ́ atẹ̀wétà, ó sì ti ṣe àtẹ̀jáde tó ti kiri mẹ́ta-dín-lọ́gbọ̀n àwọn ìlú pàtàkì Nàìjíríà, ó sì ti tà tó ẹgbẹ̀rún mẹ́wàá lọ́sọọsẹ̀. <ref name="thenet.ng">{{cite web|title=About NET - Nigerian Entertainment Today - Nigeria's Number 1 Entertainment Daily|url=http://thenet.ng/about/|work=Nigerian Entertainment Today - Nigeria's Number 1 Entertainment Daily|date=26 February 2015 |access-date=23 July 2015}}</ref> Ní ọdún 2016, NET ní díẹ̀ díẹ̀ kẹ́sẹ̀ ilé-iṣẹ́ àtẹ̀jáde rẹ̀ kúrò nílẹ̀ níwọ̀n ìgbà tí ọ̀pọ̀ nínú àwọn òǹkàwé wọn ti sún sí orí ẹ̀rọ ayélujára láti wá àwọn ìròyìn ìdánilárayá. Ní oṣù kẹrin ọdún 2013, ilé-iṣẹ́ ipò ojú òpó wẹ́ẹ̀bù kan, Alexa fún Netng ní ipò kẹ́ta-lé-lọ́gbọ̀n ojú òpó wẹ́ẹ̀bù tí a ṣàbẹ̀wò jùlọ ní Nàìjíríà. <ref>{{cite web|title=thenet.ng Site Overview|url=http://www.alexa.com/siteinfo/thenet.ng|work=alexa.com|access-date=23 July 2015|archive-date=13 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150913112208/http://www.alexa.com/siteinfo/thenet.ng|url-status=dead}}</ref> ==References== {{Reflist}} [[Category:Newspapers published in Lagos]] [[Category:Newspapers established in 2010]] [[Category:2009 establishments in Nigeria]] [[Category:Companies based in Lagos]] [[Category:Weekly newspapers published in Nigeria]] ptgpyeaco2eiqgsfh533rylpgupr1uh Buzz FM Aba 0 74785 639747 619910 2026-11-07T20:29:11Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639747 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian radio station}} {{Infobox radio station | name = Buzz FM Aba | airdate = {{Start date|2019|1|1|df=yes}} | city = [[Aba, Abia|Aba]], [[Abia State]], Nigeria | frequency = (89.7 MHz) | website = {{URL|buzzfm897.com}} }} '''Buzz FM Aba''' jẹ́ ilé-iṣẹ́ rédíò tí ó wà ní Aba, ìlú ìṣòwò ti [[Ìpínlẹ̀ Ábíá|Ìpínlẹ̀ Abia]], [[Nàìjíríà]]. Tí a filọ́lẹ̀ ní ọjọ́ kìíní oṣù kìíníi ọdún 2019,<ref name=":1" >{{Cite news|url=https://afnews.ng/buzz-fm-89-7-aba-to-be-officially-unveiled-december-14/|title=Buzz FM 897 to be officially unveiled December 14|newspaper=Af News|access-date=2020-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231027184338/https://afnews.ng/buzz-fm-89-7-aba-to-be-officially-unveiled-december-14/|archivedate=2023-10-27|deadurl=yes}}</ref>olùgbóhùnsáfẹ́fẹ́ ń gbé àwọn ètò l'ójoojúmú lórí 89.7 FM. == Ìtọ́kasí == {{reflist}} [[Category:Radio stations in Nigeria]] [[Category:Radio stations established in 2019]] [[Category:2019 establishments in Nigeria]] eprr403kyl744x7u5j0dnousjpz80za Isaac Adako Boro 0 74822 639860 632021 2026-11-07T23:51:15Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639860 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Isaac Adaka Boro|image=|order=|birth_date={{Birth date|1938|09|10|df=yes}}|birth_place=[[Oloibiri]], British Nigeria|death_date={{Death date and age|1968|05|09|1938|09|10|df=yes}}|death_place=Ogu, [[Okrika]], [[Rivers State]], Nigeria|relations=|children=Deborah Waritimi, Esther Boro, Felix Boro|profession=Political activist, soldier}}Major '''Isaac Jasper Adaka Boro''' [ti a bi ni ọdún 1938 oṣù september ọjọ́ kewa-ọdún1968 oṣù may ọjọ́ kẹ̀sán ti gbogbo eyan man si "Boro",oje ajijabara , ẹya ijaw ati jagun jagun. oje onise pupo bi oluko,ọlopa,jagun jagun, asoju awon akekọ unifasiti. akeko chemistry ati student union president ni ọgbà unifasiti Nsukka.<ref name="Sola Odunfa2">{{Cite news|author=Sola Odunfa|date=14 February 2006|title=Nigeria: Burning with rage|work=Focus on Africa Magazine|publisher=BBC World Service|url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/africa/features/focus_magazine/news/story/2006/05/060515_nigeriadelta.shtml|access-date=3 March 2008}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Sanya Osha|date=1 April 2006|title=Birth of the Ogoni Protest Movement|url=https://archive.org/details/journal-of-asian-and-african-studies_february-april-2006_41_1-2/page/13|journal=Journal of Asian and African Studies|language=en|volume=41|issue=1–2|pages=13–38|doi=10.1177/0021909606061746|issn=0021-9096|s2cid=145335875}}</ref> O se iferonuhan nipa aṣilo epo ni ipinle niger delta ti awon ijọba ati awon ẹya enugu nikan loni anfaani si. O ni igbabo wipe ipinle Niger Delta loye ki oni anfaani si ju lo.<ref>{{Cite web|date=27 June 2021|title=Niger Delta Avengers threaten return, vow to crash economy|url=https://guardian.ng/news/niger-delta-avengers-threaten-return-vow-to-crash-economy/|access-date=10 March 2022|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archive-date=6 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220306022210/https://guardian.ng/news/niger-delta-avengers-threaten-return-vow-to-crash-economy/|dead-url=yes}}</ref> O dá Niger Delta Volunteer Force ati armed millitia ti o ni awon omo ẹya re ẹya ijaw sile. Won ṣe ipolongo Niger Delta Republic ni ọsù february ọdún 1996 ọjọ́ meta le lo logún, won si ba awon federal forces ja fún ọjọ́ mejila ti won o si yege bo . Oun ati awon ẹmẹwa rẹ si ṣewon fun ija ti won ja . General Yakubu Gowon si fun 0un nikan ni iyonda ninu ẹwon.O si lọ fún ipò major ni Nigerian army ti a si fun ni ipo na. Oja fun ijoba titi ti o fi ku ni Ogu Okrika ni ipinle Rivers ti a si mo oun ti o fa iku re titi di oni oloni.<ref>{{Cite web|date=21 May 2020|title=Fifty-two resounding salutes to Major Isaac Jasper Adaka (Lion) Boro|url=https://www.vanguardngr.com/2020/05/fifty-two-resounding-salutes-to-major-isaac-jasper-adaka-lion-boro/|access-date=18 March 2022|website=Vanguard News|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=HistoryVille|date=7 March 2022|title=Isaac Adaka Boro (1938-1968): Nigeria's First Secessionist – HistoryVille|url=https://www.thehistoryville.com/isaac-adaka-boro/|access-date=7 August 2022|language=en-US|archive-date=10 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220810015639/https://www.thehistoryville.com/isaac-adaka-boro/|dead-url=yes}}</ref> Awon ajijagbara ni ipinle Niger Delta bi Ken Saro-Wiwa, Mujahid Dokubo-Asari ati bee bee lọ man ri bi ipo olutọsọọna ti ose fi ọwọ rọ == Ìgbésí ayé rẹ̀ == === Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayẹ́ rẹ̀ === Nínú ìtàn ìgbésí ayé rẹ̀ tó kọ fúnrarẹ̀, tó pè ní "The Twelve-Day Revolution", ó kọ nípa ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀:<ref>{{Cite web|title=The Twelve-Day Revolution, Chapter 1 - My Early Life'|url=http://adakaboro.org/the12dayrev/chap-1-my-early-life|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150420192128/http://www.adakaboro.org/the12dayrev/chap-1-my-early-life|archive-date=20 April 2015|access-date=13 April 2013}}</ref><blockquote>"Mo gbọ́ láti ẹnu ẹ̀rí tó dájú pé wọ́n bí mi ní òru ọjọ́ kẹwàá oṣù kẹsàn-án ọdún 1938, ní ìlú Olobiri, ní [[Niger Delta]]. Bàbá mi jé ọ̀gá-àgbà ilé-ìwé kan ṣoṣo níbẹ̀. Kí n tó gbọ́njú mọ àyíká mi dáadáa, mo ti wà ní [[Port Harcourt]] níbi tí bàbá mi tún jẹ́ ọ̀gá-àgbà ilé-ìwé mìíràn. Agbègbè kejì tí mo rántí ni ìlú mi, [[Kolokuma/Opokuma|Kaiama]]. Wọ́n tún rán bàbá mi lọ bẹ̀ láti jẹ́ ọ̀gá-àgbà ilé-ìwé mìíràn."</blockquote> == Ìtọ́kasí == {{refbegin}} * {{cite book|last=Oriola|first=Temitope B.|title=Criminal Resistance?: The Politics of Kidnapping Oil Workers|publisher=Routledge|date=2016|url=https://books.google.com/books?id=aRkpDAAAQBAJ|isbn=9781317157847}} {{refend}} == Àwọn ìtọ́kasí == {{reflist}}{{DEFAULTSORT:Boro, Isaac Adaka}} ruiqheqmz5wkdztnknoy49nhwfqqedq Mohammed Mustapha Namadi 0 74845 639930 606294 2026-11-08T02:57:45Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639930 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = Mohammed Mustapha Namadi | image = | party = [[All Progressives Congress]] (APC) | nationality = [[Nigerian]] | birth_date = {{birth date and age|1959|03|25}} | birth_place = [[Kano State]], [[Nigeria]] | profession = [[Medical sociologist]] | alma_mater = [[Bayero University Kano]], [[Florida State University]] }} '''Mohammed Mustapha Namadi''' jẹ́ ọmọ bíbí orílẹ́-èdè Nàìjíríà, wọ́n bí i ní ọjọ́ karùndínlọ́gbọ̀n, oṣù kẹta, ọdún 1959 (March 25, 1959) ní Ìpínlẹ̀ [[Ipinle Kano|Kano]]. Ó jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n (Professor) tí ó sì tún jẹ́ adarí àgbà ní agbo tí a ti ń kọ́ nípa ìmọ̀-ìjìnlẹ̀ àwùjọ (Dean Faculty of Social Sciences), ní yunifásítì ìjọba àpapọ̀ ti [[Kashere]] ní Ìpínlẹ̀ [[Ìpínlẹ̀ Gòmbè|Gombe]] [[Nàìjíríà|Nàìjíríà'''.''']]<ref>{{cite web |title=Department of Sociology |url=https://fukashere.edu.ng/department-of-sociology/ |website=Federal University of Kashere |access-date=30 September 2023 |archive-date=10 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110022810/https://fukashere.edu.ng/department-of-sociology/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Our Staff |url=https://fukashere.edu.ng/our-staff-15/ |website=Federal University of Kashere |access-date=30 September 2023 |archive-date=3 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103221538/https://fukashere.edu.ng/our-staff-15/ |dead-url=yes }}</ref> Ó ti fi ìgbà kan rí jẹ́ kọmísọ́nà fún ètò ẹ̀kọ́<ref>{{cite web |url=http://ibrahimshekarau.com/index.php?option=com_content&task=view&id=204=related |title=Kano Delegation Arrive Wisconsin |work=New Nigeria |publisher=New Nigerian |date=2008-10-08 |accessdate=2023-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713001115/http://ibrahimshekarau.com/index.php?option=com_content&task=view&id=204=related |archive-date=2011-07-13 |url-status=dead}}</ref> àti Kọmísọ́nà fún ohun ọ̀gbìn àti àwọn àlùmọ́ọ́nì inú ilẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ [[Kano State|Kano]], orílẹ́-èdè [[Nàìjíríà]]. Nínú oṣù karùn-ún ọdún 2021, Ààrẹ [[Muhammadu Buhari]] yàn án sí àjọ olùdarí ti Ilé-iṣẹ́ àwọn àgbàlagbà tí wọ́n jẹ́ ọmọ bíbí orílẹ́-èdè [[Nàìjíríà]] (Governing Body of the National Senior Citizens Centre). íwọ́n jẹ́ ọmọ tiílẹ́ilẹ-è(he Governing Body of the National Senior Citizens Centre). ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{reflist}} [[Category:1959 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Politicians from Kano State]] [[Category:Nigerian academics]] [[Category:Nigerian sociologists]] [[Category:Florida State University alumni]] [[Category:All Progressives Congress politicians]] bolm5q75n1snbq33dgu8esz9yhvm76c Natasha Bowen 0 74901 639946 612879 2026-11-08T03:30:54Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639946 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=Natasha Bowen|image=|birth_name=|birth_date=|birth_place=[[Cambridge, England]]|death_date=|occupation=Writer, teacher|nationality=[[Nigerian]] <br>[[Welsh people|Welsh]]|period=&nbsp;2020–present|notableworks=''[[Skin of the Sea]]''|alma_mater=|spouse=|website={{url|https://natashabowen.com}}|education=[[Bath Spa University]]|awards=|genre=[[Fantasy]], [[Young adult literature|Young Adult]]}}'''Natasha Bowen''' jẹ́ olùkọ́ àti òǹkọ̀wé ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]]-tó tan-mọ́-àwọn-ará-Wales. Ó ń kọ àwọn ìwé aláìdálérí-ìtàn-gidi fún àwọn ọ̀dọ́.<ref name=":0">{{Cite web|title=Natasha Bowen|url=https://www.penguinrandomhouse.com/authors/2197740/natasha-bowen|access-date=2021-11-11|website=Penguin Random House|language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=2021-11-05|title=Q&A With Natasha Bowen, Skin of the Sea|url=https://diversebooks.org/qa-with-natasha-bowen-skin-of-the-sea/|access-date=2021-11-11|website=We Need Diverse Books|language=en-US|archive-date=2021-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107035916/https://diversebooks.org/qa-with-natasha-bowen-skin-of-the-sea/|dead-url=yes}}</ref> Wọ́n mọ̀ ọ́n fún ìwé ìtàn-àròsọ rẹ̀ ''Skin of the Sea,'' tó jẹ́ ìwé ìtàn-àròsọ tó ń tà jù ní New York.<ref name=":3">{{Cite news|title=SKin of the Sea by Natasha Bowen|language=en-US|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/books/best-sellers/young-adult-hardcover/|access-date=2021-11-11|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news|last=Harlan|first=Jennifer|date=2021-11-09|title=4 New Y.A. Fantasy Novels Full of Dark, Enchanting Twists|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/11/09/books/review/year-of-the-reaper-beasts-of-prey-skin-of-the-sea-gilded.html|access-date=2022-05-08|issn=0362-4331}}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Wọ́n bí Natasha Bowen sí Cambridge, ní [[England]], sí bàbá tó jẹ́ ọmọ Yorùbá àti si ìyá tó jẹ́ ọmọ Wales. Ó dàgbà ní Cambridge pẹ̀lú ìṣínilójú sí àṣà Yorùbá, èyí tó padá̀ lò nínú àwọn àkọsílẹ̀ rẹ̀.<ref name=":2">{{Cite web|date=2021-10-22|title=An Indies Introduce Q&A With Natasha Bowen|url=https://www.bookweb.org/news/indies-introduce-qa-natasha-bowen-1626948|access-date=2021-11-11|website=American Booksellers Association|archive-date=2021-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108130004/https://www.bookweb.org/news/indies-introduce-qa-natasha-bowen-1626948|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=A Mermaid Tests Her Fate in West African-Inspired Tale Skin of the Sea|url=https://gizmodo.com/a-mermaid-tests-her-fate-in-the-west-african-mythology-1847909248|first=Cheryl|last=Eddy|date=26 October 2021|access-date=2021-11-11|website=Gizmodo|language=en-us}}</ref> Ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa Creative Writing ní Bath Spa University. Léyìn tó kẹ́kọ̀ọ́ jáde, ó kó lọ sí apá Ìlà-oòrùn London, níbi tí ó ti di olùkọ́. == Iṣẹ́ tó yàn láàyò == Ìwé àkọ́kọ́ Bowen ni ''[[Skin of the Sea]]'', èyí tó jẹ́ ìwé àkọ́kọ́ ti ''Of Mermaid and Orisa series,'' èyí tó jẹ́ èrò àtinúdá rẹ̀ látara àṣà Yorùbá tó ti kọ́, ìyẹn nípa ìtàn-àròsọ ti ilẹ̀ Afrika, àṣà Yorùbá, àti ìfẹ́ rẹ̀ fún Yemọja. Ó tẹ ìwé yìí jáde ní 2 November 2021 láti ọwọ́ ilé-iṣẹ́ atẹ̀wétà ti Random House. Ó kọ ìwé náà lásìkò tí ó jẹ́ olùkọ́ ní ilé-ìwé.<ref name=":12" /><ref name=":22" /> Lẹ́yìn náà ló kọ Simi, tó jẹ́ ìtàn nípa [[Mami Wata]] tó rin ìrìn-àjò lọ sí òkè-òkun láti lọ ṣàwárí Ẹlẹ́dàá lẹ́yìn tí ó rú ọ̀fin tó tako ìwàláyé àwọn Mami Wata. Ìwé náà wọ orí [[The New York Times Best Seller list|''New York Times'']]<ref name=":32" /> àti Indie bestseller lists, ó sì gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àríwísí tó dáa, àwọn òǹkàwé náà sì yin òǹkọ̀wé fún ìjọra ìwé náà pẹ̀lú The Little Mermaid àti ìlò Yemọjà ti ilẹ̀ Adúláwọ̀ àti àṣà Yorùbá láti fi ṣàfihàn [[Atlantic slave trade|Transatlantic Slave Trade]].<ref>{{Cite news|last=Paxson|first=Caitlyn|date=2021-10-28|title='Skin of the Sea' sends its little mermaid swimming into very different waters|language=en|work=NPR|url=https://www.npr.org/2021/10/28/1049805130/skin-of-the-sea-natasha-bowen-review|access-date=2021-11-11}}</ref><ref>{{Cite web|title=Children's Book Review: Skin of the Sea by Natasha Bowen.|url=https://www.publishersweekly.com/978-0-593-12094-1|access-date=2021-11-11|website=[[Publishers Weekly]]|date=23 September 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/natasha-bowen/skin-of-the-sea/|title=SKIN OF THE SEA|website=[[Kirkus Reviews]]|date=September 15, 2021}}</ref> ''Soul of the Deep'' ni ìwé tó kọ lẹ́yìn náà, ó sì jáde ní September 27, 2022.<ref>{{Cite web|title=Skin of the Sea Mermaid Fantasy Sequel First Look Natasha Bowen|url=https://gizmodo.com/skin-of-the-sea-soul-of-the-deep-natasha-bowen-intervie-1848623662/amp|access-date=2022-05-08|website=gizmodo.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Soul of the Deep by Natasha Bowen: 9780593120989 {{!}} PenguinRandomHouse.com: Books|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/609879/soul-of-the-deep-by-natasha-bowen/|access-date=2022-05-08|website=PenguinRandomhouse.com|language=en-US}}</ref> == Àtòjọ ìwé rẹ̀ == '''Of Mermaid and Orisa''' '''Series''' * ''[[Skin of the Sea]]''. (November 2, 2021) Random House * ''Soul of the Deep''. (forthcoming, 2022) Random House == Àwọn ìtókasí == gd1rdghtevqgycnqi1wl7xz71st0y2f Pius Nwankwo Okeke 0 74928 639998 618901 2026-11-08T05:32:45Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639998 wikitext text/x-wiki Pius Nwankwo Okeke (ti a bí ní ọjọ́ ọgbọ́n Oṣù Kẹwá Ọdún 1941) jẹ amọrawo àti olùkọ́ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó ṣe alábàápín lọpọlọpọ sí ìwádìí ààyè Afíríkà. À mọ ọ si Bàbá tí Astronomy ní Nàìjíríà.<ref>{{Cite web |title=Our Historical Backgroud |url=https://www.nasrdacbss.com/our-historical-backgroud/ |access-date=2022-11-05 |website=NASRDA-Centre for Basic Space Science |language=en-US |archive-date=2022-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221105213309/https://www.nasrdacbss.com/our-historical-backgroud/ |dead-url=yes }}</ref> == Ìgbésí Aye Ibẹrẹ == Pius Nwankwo Okeke ni a bí ni ọjọ́ ọgbọ́n oṣù Kẹwá [[ọdún]] 1941 ni Oraukwu.<ref>https://africanews.space/meet-the-father-of-astronomy-in-nigeria-prof-p-n-okeke/{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://qwenu.com/2021/10/20/celebrating-pn-okeke-the-man-who-made-nigerian-students-love-physics/ |access-date=2023-12-06 |archive-date=2022-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221105202406/https://qwenu.com/2021/10/20/celebrating-pn-okeke-the-man-who-made-nigerian-students-love-physics/ |dead-url=yes }}</ref> Okeke lo si ile iwe alakobere ni Oraukwu, níbi tí o tí gboyè ní Math, lẹ́yìn naa ló lọ si ilé-ìwé gírámà ni Washington memorial Grammar school láti 1957 titi di 1962. Okeke lọ si ilé ẹ̀kọ́ imọ pajawiri ni ilu Èkó, níbi tó ti ṣe ipele A. Ni 1965, wọn gba wọlé si [[Yunifásítì ìlú Èkó|University of Lagos]] lati kọ ẹkọ fisiksi. Ṣùgbọ́n nítorí ogún abele, wọn gbé é lọ si University of Nigeria, níbi tí o tí pari ẹ̀kọ́ gboyè ninu ẹ̀kọ́ Fisiksi ni ọdún 1971. O tesiwaju gẹ́gẹ́ bí ọmọ ilé ìwé gíga junior iwadi ni fasiti naa ki o tó parí PhD ni ọdún 1975, ó sì di ẹni àkọ́kọ́ ti ó gba ṣé bẹ.<ref name=":12">{{Cite web |title=Okeke Pius {{!}} The AAS |url=https://www.aasciences.africa/fellow/okeke-pius |access-date=2022-11-05 |website=www.aasciences.africa |archive-date=2022-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221105194706/https://www.aasciences.africa/fellow/okeke-pius |dead-url=yes }}</ref> == Àwọn itọkasi == 0elg7m27hxu7wvkuon91tp58p146c61 Babatunde Lawal Salako 0 74932 639733 613739 2026-11-07T20:17:24Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639733 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian academic}} {{Infobox person | name = Babatunde Lawal Salako | image = | caption = Director-General of the Nigerian Institute of Medical Research, Yaba Lagos | nationality = Nigeria | citizenship = Nigerian | employer = University Of Ibadan Nigerian Institute of Medical Research, Yaba Lagos | title = Professor | website = https://www.com.ui.edu.ng/index.php/prof-babatunde-l-salako }} '''Babatunde Lawal Salako'''<ref>{{Cite web |title=Meet The DG – The Nigerian Institute Of Medical Research |url=https://nimr.gov.ng/about-us-2/meet-the-dg/ |access-date=2023-12-06 |language=en-US |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207101838/https://nimr.gov.ng/about-us-2/meet-the-dg/ |dead-url=yes }}</ref> (born 23 July 1959<ref name=":0"><nowiki>https://nimr.gov.ng/nimr/wp-content/uploads/2016/10/Profile-of-Prof-Babatunde-Salako.pdf</nowiki></ref>) jẹ akọkọ ọgá àgbà Dókítà Oníṣègùn Òyìnbó Ni Ile-eko gíga University Ìbàdàn (Chief Medical Director of the University College Hospital, Ibadan), Ni ọdún 1978 sí ọdún 1984 òjé Akọkọ Olùdarí College of Medicine University ti Ibadan láàrin ọdún 2014 sí 2016 òjé physician, Olukọ, Oníṣe iwadii, ati Adari.<ref name=":1">https://www.named.org.ng/webroot/js/tinymce/js/tinymce/plugins/filemanager/depot/Events/INDUCTION%20PROGRAMME%20WEBSITE.pdf</ref> Odi Ọgá àgbà Èka Olupo Ogun Òyìnbó ile-eko ni 2011. Ohun ni Director-General of the Nigerian Institute of Medical Research, Yaba Lagos.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.med.cam.ac.uk/blog/scientists-publish-first-real-world-data-from-africa-looking-at-immune-response-to-az-oxford-covid-19-vaccine/ |access-date=2023-12-06 |archive-date=2023-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209184948/https://www.med.cam.ac.uk/blog/scientists-publish-first-real-world-data-from-africa-looking-at-immune-response-to-az-oxford-covid-19-vaccine/ |dead-url=yes }}</ref> Director-General of the Nigerian Institute of Medical Research, Yaba Lagos. Oje Professor Nephrology ni College of Medicine, the University of Ibadan,<ref name=":2">{{Cite web |date=2021-11-17 |title=Prof. Babatunde Salako |url=https://www.impactafricasummit.org/professor-babatunde-salako/ |access-date=2023-12-06 |website=Impact Africa Summit |language=en-US |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180301/https://www.impactafricasummit.org/professor-babatunde-salako/ |dead-url=yes }}</ref>Salako joined the University College Hospital, Ibadan in April 1990 for Residency training in the Department of Medicine and obtained the Fellowship.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://nimr.gov.ng/nimr/wp-content/uploads/2016/10/Profile-of-Prof-Babatunde-Salako.pdf |access-date=2023-12-06 |archive-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409181000/https://nimr.gov.ng/nimr/wp-content/uploads/2016/10/Profile-of-Prof-Babatunde-Salako.pdf |dead-url=yes }}</ref> ==Ẹkọ== Oló ilé-ìwé Ansar Ud-Deen Practising School leyin na Ansar-ud-deen Secondary Modern School Ota ati Ansar-ud-deen College Offa fún Senior Secondary School certificate kìí otò lọ sí Kwara State College of Technology Ilorin ti oti ka iwe gbọye First Degree at University of Ibadan Obere Ìrìnàjò Olupo Ogun Òyìnbó Medicine ni 1986 lẹyìn ìgbà tio gbà ipò Bachelor’s degree in Medicine and Surgery (MBBS) ni University of Ibadan o tẹsiwaju di Fellow of the West African College of Physicians ni 1994.<ref name=":1" /> ==Òjé Ọmọ ẹgbẹ== He was a member of different Organisations and Societies which includes Nigerian Academy of Science, International Society of Hypertension in Blacks, African Society of Human Genetics, International Society of Nephrology, Global Forum for Health Research, and the World Heart Federation.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://nimr.gov.ng/nimr/wp-content/uploads/2016/10/Profile-of-Prof-Babatunde-Salako.pdf |access-date=2023-12-06 |archive-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409181000/https://nimr.gov.ng/nimr/wp-content/uploads/2016/10/Profile-of-Prof-Babatunde-Salako.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Obayendo |first=Temitope |date=2016-12-02 |title=Meet Prof. Salako, The New NIMR DG |url=https://pharmanewsonline.com/8890-2/ |access-date=2023-12-06 |website=Pharmanewsonline |language=en-GB}}</ref> ==Ibi isẹ́== Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òṣìṣẹ́ University of Ibadan gégé bíi Professor of Nephrology at the College of Medicine, the University of Ibadan, pẹ̀lú Honorary Consultant Physician and Director-general of Nigerian Institute of Medical Research.<ref>{{Cite web |last=Opinion |date=2022-07-22 |title=Evaluating Salako’s success story at NIMR |url=https://punchng.com/evaluating-salakos-success-story-at-nimr/ |access-date=2023-12-06 |website=Punch Newspapers |language=en-US}}</ref> ==Ìyàn sípò== Wón Yan sí ipò Director-General of the Nigerian Institute of Medical Research, Yaba Lagos.<ref>{{Cite web |last=Obayendo |first=Temitope |date=2016-12-02 |title=Meet Prof. Salako, The New NIMR DG |url=https://pharmanewsonline.com/8890-2/ |access-date=2023-12-06 |website=Pharmanewsonline |language=en-GB}}</ref> of was appointed the editor of the Tropical Journal of Nephrology, the official journal of the Nigerian Association of Nephrology 2005-2012, having become a member in 1991; Vice-President of the Association in 2012; President-Elect of the association in 2014, and later President of the Nigerian Association of Nephrology in 2016. He is a visiting Professor to the University of Arizona, University of Michigan, Loyola University all in the USA and visiting nephrologist at Machester University Teaching Hospitals at different times. He has been external examiner/reviewer to a number of Universities both home and abroad including the University of Cape Coast, University of Cape Town, University of Western Cape, South African Research Foundation and the Welcome Trust, UK.<ref name=":2" /> ==Àmí Ẹyẹ== Àwọn Board and Management of the University College Hospital, Ibadan, Nigeria Ní ọdún 2008 fi àmì ẹ̀yẹ dá a lọ́lá pẹ̀lú award of Excellence and commitment to Medical Practice fún iṣẹ́ takuntakun lórí àkókò ṣíṣe pàsípàrọ̀ Kídìnrín ní University College Hospital, Ibadan.<ref>{{Cite web |title=Prof. Babatunde L. SALAKO |url=https://www.com.ui.edu.ng/index.php/prof-babatunde-l-salako |access-date=2023-12-06 |website=www.com.ui.edu.ng}}</ref>.<ref name=":0" /> ==Àwọn Ìwé Tí Ó kọ== #Diabetic nephropathy--a review of the natural history, burden, risk factors and treatment.<ref>{{Cite web |title=‪Diabetic nephropathy--a review of the natural history, burden, risk factors and treatment.‬ |url=https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=en&user=ZrBE8YsAAAAJ&citation_for_view=ZrBE8YsAAAAJ:lSLTfruPkqcC |access-date=2023-12-06 |website=scholar.google.com}}</ref> #A meta-analysis identifies new loci associated with body mass index in individuals of African ancestry<ref>{{Cite web |title=‪A meta-analysis identifies new loci associated with body mass index in individuals of African ancestry‬ |url=https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=en&user=ZrBE8YsAAAAJ&citation_for_view=ZrBE8YsAAAAJ:LPZeul_q3PIC |access-date=2023-12-06 |website=scholar.google.com}}</ref> #Assessment of global kidney health care status<ref>{{Cite web |title=‪Assessment of global kidney health care status‬ |url=https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=en&user=ZrBE8YsAAAAJ&citation_for_view=ZrBE8YsAAAAJ:BrmTIyaxlBUC |access-date=2023-12-06 |website=scholar.google.com}}</ref> #Blood pressure, hypertension and correlates in urbanised workers in Ibadan, Nigeria: a revisit<ref>{{Cite web |title=‪Blood pressure, hypertension and correlates in urbanised workers in Ibadan, Nigeria: a revisit‬ |url=https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=en&user=ZrBE8YsAAAAJ&citation_for_view=ZrBE8YsAAAAJ:hqOjcs7Dif8C |access-date=2023-12-06 |website=scholar.google.com}}</ref> #Global kidney health atlas (GKHA): design and methods<ref>{{Cite web |title=‪Global kidney health atlas (GKHA): design and methods‬ |url=https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=en&user=ZrBE8YsAAAAJ&citation_for_view=ZrBE8YsAAAAJ:PR6Y55bgFSsC |access-date=2023-12-06 |website=scholar.google.com}}</ref> == References == <!-- Inline citations added to your article will automatically display here. See en.wikipedia.org/wiki/WP:REFB for instructions on how to add citations. --> {{reflist}} [[Category:1959 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Nigerian academics]] [[Category:Nigerian medical doctors]] Professor Babatunde Lawal Salako https://nimr.gov.ng/about-us-2/meet-the-dg/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207101838/https://nimr.gov.ng/about-us-2/meet-the-dg/ |date=2023-12-07 }} was the Pioneer Chief Medical Director of the. University College Hospital, Ibadan, 1978 to 1984 and. Foundation Provost, College of Medicine https://www.named.org.ng/webroot/js/tinymce/js/tinymce/plugins/filemanager/depot/Events/INDUCTION%20PROGRAMME%20WEBSITE.pdf Provost of College of Medicine University of Ibadan a physician, teacher, researcher, and administrator. He is currently the Director-General of the Nigerian Institute of Medical Research, Yaba Lagos. He was a Professor of Nephrology at the College of Medicine, the University of Ibadan, https://www.impactafricasummit.org/professor-babatunde-salako/#:~:text=Professor%20Babatunde%20Lawal%20Salako,of%20Medical%20Research%2C%20Yaba%20Lagos {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207180301/https://www.impactafricasummit.org/professor-babatunde-salako/#:~:text=Professor%20Babatunde%20Lawal%20Salako,of%20Medical%20Research%2C%20Yaba%20Lagos |date=2023-12-07 }}. Salako joined the University College Hospital, Ibadan in April 1990 for Residency training in the Department of Medicine and obtained the Fellowship https://nimr.gov.ng/nimr/wp-content/uploads/2016/10/Profile-of-Prof-Babatunde-Salako.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409181000/https://nimr.gov.ng/nimr/wp-content/uploads/2016/10/Profile-of-Prof-Babatunde-Salako.pdf |date=2023-04-09 }} A professor https://nuc.edu.ng/wp-content/uploads/2019/02/Directory-of-Full-Professors-in-the-Nigerian-University-System.pdf Director General Appointed on 02/12/2016 as The New NIMR DG the National Institute for Medical Research (NIMR). https://pharmanewsonline.com/8890-2/ Education foray inMedicine began in 1986 when he obtained a Bachelor’s degree in Medicine and Surgery (MBBS) from the University of Ibadan and further went on to become a Fellow of the West African College of Physicians in 1994. He became the Head of the Department of Medicine in both Institutions in 2011 and was the Provost of the College of Medicine, the University of Ibadan between 2014 and 2016 when he was appointed the Director General, Nigrian Institute of Medical Research, Yaba Lagos by President Mohammadu Buhari. By dint of hard work and good clinical practice, he was elected Fellow of the Royal College of Physicians of Edinburgh in 2014 and the Royal College of Physicians of London in 2016. Professor Salako was the Chairman of the Nigerian Medical Association in Oyo State 2002-2004 and Assistant Editor-in-Chief African Journal of Medicine and Medical Sciences 2012 to 2014. Employer Prof. Babatunde L. SALAKO Faculty: CLINICAL SCIENCES https://www.com.ui.edu.ng/index.php/prof-babatunde-l-salako Appointments Salako was invited by the CDC in Atlanta USA, was appointed the editor of the Tropical Journal of Nephrology, the official journal of the Nigerian Association of Nephrology 2005-2012, having become a member in 1991; Vice-President of the Association in 2012; President-Elect of the association in 2014, and later President of the Nigerian Association of Nephrology in 2016. He is a visiting Professor to the University of Arizona, University of Michigan, Loyola University all in the USA and visiting nephrologist at Machester University Teaching Hospitals at different times. He has been external examiner/reviewer to a number of Universities both home and abroad including the University of Cape Coast, University of Cape Town, University of Western Cape, South African Research Foundation and the Welcome Trust, UK. AWARD He was recognized by the Board and Management of the University College Hospital, Ibadan, Nigeria in 2008 with an award of Excellence and commitment to Medical Practice in recognition of his contribution to the first successful kidney transplantation at the University College Hospital, Ibadan. Award of Excellence and commitment to Medical Practice by the Board and Management of the University College Hospital, Ibadan https://www.com.ui.edu.ng/index.php/prof-babatunde-l-salako He was subsequently to be invited by Novartis International Pharmaceuticals as an opinion Leader in an Expert panel to discuss kidney transplantation in Sub-Saharan Africa- Dakar, Senegal 2010 . He has been invited as a guset lecturer or keynote speaker in over 100 times. Publications Diabetic nephropathy--a review of the natural history, burden, risk factors and treatment. https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=en&user=ZrBE8YsAAAAJ&citation_for_view=ZrBE8YsAAAAJ:lSLTfruPkqcC A meta-analysis identifies new loci associated with body mass index in individuals of African ancestry https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=en&user=ZrBE8YsAAAAJ&citation_for_view=ZrBE8YsAAAAJ:LPZeul_q3PIC Assessment of global kidney health care status https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=en&user=ZrBE8YsAAAAJ&citation_for_view=ZrBE8YsAAAAJ:BrmTIyaxlBUC Blood pressure, hypertension and correlates in urbanised workers in Ibadan, Nigeria: a revisit https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=en&user=ZrBE8YsAAAAJ&citation_for_view=ZrBE8YsAAAAJ:hqOjcs7Dif8C Global kidney health atlas (GKHA): design and methods https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=en&user=ZrBE8YsAAAAJ&citation_for_view=ZrBE8YsAAAAJ:PR6Y55bgFSsC p17fc78pew7f502navglgxwoa29ikg5 Bidemi Olaoba 0 74933 639740 603744 2026-11-07T20:22:15Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639740 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|name=Bidemi Olona|image=BIDEM_OLAOBA.jpg|native_name_lang=Yoruba|birth_name=Abidemi Ayodeji Ogunmolu|birth_date=|origin=[[Ikale, Okitipupa]], [[Ondo State]], Nigeria|occupation={{flatlist| *Singer-songwriter *worship leader }}|years_active=2012- present|label={{hlist|Olaoba Entertainment}}|associated_acts={{flatlist| *[[Nathaniel Bassey]] *[[Tope Alabi]] *[[Mike Abdul]] *[[Mercy Chinwo]] *Tim Godfrey *[[Lara George]] }}}}'''Abidemi Ayodeji Ogunmolu, tí''' a tún mọ̀ sí '''Bidemi Olaoba, jẹ́''' olórin ìhìnrere àti akọrin. Wọ́n mọ̀ ọ́n gẹ́gẹ́ bí òǹkọrin ìhìnrere ní ìlànà fújì.<ref>{{Cite web|title=Messages of hope needed now more than ever –Bidemi Olaoba|url=https://punchng.com/messages-of-hope-needed-now-more-than-ever-bidemi-olaoba/|access-date=2021-01-06|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref> == Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ == Wọ́n bí Olaoba ní ọjọ́ kẹẹ̀dógún oṣù kẹwàá, ọdún 1991<ref>{{Cite web|date=2023-10-16|title=Bidemi Olaoba Biography: Age, Wife, Children & Net Worth - Famous Today|url=https://famoustoday.com.ng/bidemi-olaoba-biography/|access-date=2023-10-28|language=en-US}}</ref> sínú ìdílé kírítẹ́nì; mẹ́fà ni wọ́n jẹ nínú ìdílé náà ní ìlú Èkó, orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó wá láti ìlú Ìkálẹ̀ Okitipupa ni ìlú [[Òndó|Ondo]].<ref>{{Cite web|last=Oma|first=Zowonu|date=|title=Unrestricted Praise|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/olaoba-tope-alabi-sammie-okposo-eben-others-rock-unrestricted-praise-concert/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210107180947/https://guardian.ng/saturday-magazine/olaoba-tope-alabi-sammie-okposo-eben-others-rock-unrestricted-praise-concert/|archive-date=2021-01-07|access-date=|website=}}</ref> Bidemi kọ́ nípa Civil Engineering ní ilé ìwé gíga tí Yaba College of Technology ní ìlú Èkó àti ẹ̀kọ́ Economics<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Unrestricted Praises|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/olaoba-tope-alabi-sammie-okposo-eben-others-rock-unrestricted-praise-concert/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210107180947/https://guardian.ng/saturday-magazine/olaoba-tope-alabi-sammie-okposo-eben-others-rock-unrestricted-praise-concert/|archive-date=2021-01-07|access-date=|website=}}</ref> ní ilé ìwé gíga [[Yunifásítì ìlú Èkó|Yunifásítì tí Èkó (UNILAG)]], orílẹ̀ èdè [[Nàìjíríà]]. == Ìgbésí ayé àti iṣẹ́ tó yàn láàyò == Olaoba bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ orin kíkọ gẹ́gẹ́ bíi adarí orin ìyìn nínú ìjọ àpósítélì ti Kristi<ref>{{Cite web|last=Oma|first=Zowonu|date=2017-02-09|title='I'm a Lover of Music'|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2017/02/10/im-a-lover-of-music/|archive-url=|archive-date=|access-date=2021-01-03|website=THISDAYLIVE|language=en-US}}</ref>, ó sì dárapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ akọrin ìjọ CAC àti ti ìjọ àwọn ìràpadà kírítẹ́nì. Lẹ́yìn tí ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ yìí, Olaoba gbé orin àkọ́kọ́ rẹ̀ jáde tí ó pe orúkọ rẹ̀ ní "Final Say" ní ọdún 2016.<ref>{{Cite web|last=Oma|date=|title=Bidemi Releases New Single|url=https://choirzone.com/audio-bidemi-olaoba-bonjour/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171127144226/http://choirzone.com:80/audio-bidemi-olaoba-bonjour/|archive-date=2017-11-27|access-date=|website=}}</ref> Ó lókìkí nípa ọ̀rọ̀ tó máa ń sọ pé "The Bible Says".<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Bidemi Olaoba Bonjour Release|url=https://kingdomboiz.com/download-music-bidemi-olaoba-bonjour/|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=The Bible Says|url=https://www.eventnews.tv/bidemi-olaoba/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109075848/https://www.eventnews.tv/bidemi-olaoba/|archive-date=2021-01-09|access-date=|website=}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bidemi Olaoba|url=https://chapeloftransfiguration.org/encounter5/ministers/bidemi-olaoba/|access-date=2021-01-03|website=Encounter 5.0|language=en-US|archive-date=2021-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109094846/https://chapeloftransfiguration.org/encounter5/ministers/bidemi-olaoba/|url-status=dead}}</ref> Wọ́n pe Olaoba sí ibi ìyìn àṣẹ è dánu dúró (marathon praise)<ref name=":0">{{Cite web|last=|first=|date=2020-02-21|title=Marathon Praise|url=https://www.vanguardngr.com/2017/02/pastor-adeboyes-marathon-messiahs-praise-holds-february-27/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218022621/http://www.vanguardngr.com/2017/02/pastor-adeboyes-marathon-messiahs-praise-holds-february-27/|archive-date=2017-02-18|access-date=2021-01-04|website=THISDAYLIVE|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Oma|first=Zowonu|date=|title=Marathon Praise Official website|url=https://mmpraise.org/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302102317/http://www.mmpraise.org:80/|archive-date=2014-03-02|access-date=|website=}}</ref> èyí tí ìjọ àwọn ìràpadà kírítẹ́nì (RCCG) ṣágbékalẹ̀ rẹ̀ tí wọ́n sì lókìkí lọ́pọ̀lọpọ̀. Ó ní orin àdàkọ mẹ́fà, ti orí pápá méjì àti orin àjọkọ pẹ̀lú àwọn olórin ìhìn rere lóríṣiríṣi. Olaoba lọ sí àwọn ìlú bíi Íróòbù, Amẹ́ríkà àti àwọn ìlú Áfíríkà, Ó gbé ìyìn kalẹ̀ níbẹ̀, òun sì ni agbátẹrù ìyìn orí afẹ́fẹ́ tí ó pè ní "Unrestricted Praise"<ref>{{Cite web|last=Oma|date=|title=Bidemi Olaoba, others for 'unrestricted praises|url=https://thenationonlineng.net/bidemi-olaoba-others-for-unrestricted-praises-2/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023025611/https://thenationonlineng.net/bidemi-olaoba-others-for-unrestricted-praises-2/|archive-date=2020-10-23|access-date=|website=}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Olaoba, Tope Alabi, Sammie Okposo, Eben, Young Bishop others rock Unrestricted Praise Concert|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/olaoba-tope-alabi-sammie-okposo-eben-others-rock-unrestricted-praise-concert/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210107180947/https://guardian.ng/saturday-magazine/olaoba-tope-alabi-sammie-okposo-eben-others-rock-unrestricted-praise-concert/|archive-date=2021-01-07|access-date=|website=}}</ref> tí ó bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 2020 Ó sì dàpọ̀ mọ́ àwọn olórin ìhìnrere bíi Buchi, Tope Alabi, Mike Abdul, Adeleke Adeboye, Eben, àti Samie Okposo láti kọ orin. Olaoba ṣeré ní ibi ìpéjọpọ̀ àwọn kírítẹ́nì tó tóbi jù ní Nàìjíríà àti ìyìn Mèsáyà àṣe è dánu dúró tì wọ́n pè ní Festival of Life tí ìjọ àwọn kírítẹ́nì ìràpadà gbé kalẹ̀ (Dubai, Dublin, Italy àti United Kingdom), MASS, HI-impact Praise, àti COZA.<ref name=":02" /> concert by the [[Redeemed Christian Church of God|Redeemed Christian Church Of God]], Festival Of Life<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Chapel Of Transfiguration Website|url=https://chapeloftransfiguration.org/encounter5/ministers/bidemi-olaoba/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109094846/https://chapeloftransfiguration.org/encounter5/ministers/bidemi-olaoba/|archive-date=2021-01-09|access-date=|website=}}</ref> == Àwọn orin rẹ̀ == === Studio albums === * ''Final Say'' (2016) * ''Bonjour'' (2017) * ''My Life'' (2018) * ''Baba'' (2019) * ''Holy Gyration'' (2020) === Àwọn àwo àṣepọ̀ orí pápá rẹ̀ === * ''Winning Praise'' (2019) * ''Mass'' (2020) == Àwọn orin fíìmù rẹ̀ == {| class="wikitable sortable" !sn !Video !Year Released |- |1 |Bonjour |2018<ref name="Notjustok">{{cite web|last=|first=|date=Jan 19, 2018|title=Bidemi Olaoba - Bonjour Official Video|url=https://allnaijaentertainment.com/2018/01/official-video-bidemi-olaoba-bonjour/|archive-url=https://web.archive.org/web/20191208002051/https://allnaijaentertainment.com/2018/01/official-video-bidemi-olaoba-bonjour/|archive-date=December 8, 2019|accessdate=January 18, 2018|website=|publisher=Notjustok|dead-url=yes}}</ref> |- |2 |Baba |2019<ref>{{Cite web|last=Olaboye|first=Moses|date=2019-09-29|title=(Music + Video): Bidemi Olaoba – Baba|url=https://gospelloop.com/2019/09/29/music-video-bidemi-olaoba-baba/|access-date=2021-01-06|website=Gospelloop.com|language=en-US|archive-date=2021-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129210519/https://gospelloop.com/2019/09/29/music-video-bidemi-olaoba-baba/|dead-url=yes}}</ref> |- |3 |Akanchawa |2020<ref>{{Cite web|date=2021-05-09|title=Bidemi Olaoba preaches hope in Akanchawa|url=https://punchng.com/bidemi-olaoba-preaches-hope-in-akanchawa/|access-date=2021-05-12|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref> |} == Àwọn ìtọ́kasí == {{reflist}} fa4ike9eeqi7nmvyy8i673br1xr2qo6 Kamal Shaddad 0 74958 639881 580408 2026-11-08T01:05:11Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639881 wikitext text/x-wiki Kamal Shaddad (Larubawa: كمال شداد; ti wọn bi ni ọdún 1935) jẹ olùkọ́ ọjọgbọn ara ilu [[Sudan]] pelu imọ-jinlẹ, oniroyin àti olùdarí [[Eré ìdárayá|ere ìdárayá]]. O jẹ alága Ẹgbẹ Bọọlu afẹsẹgba Sudan Ju ogun ọdún lọ laarin ọdún 1988 ati 2021. == Ibẹrẹ ìgbésí aye àti ẹkọ == Kamal Hamid Shaddad ní wọn bí ni El-Obeid, North Kurdufan, [[Sudan]], ní [[ọdún]] 1935.<ref name=":3">{{Cite web |last=Ghazi |first=Hussien |date=2021-05-09 |title=بعمر الـ86.. شداد يعتزم الترشح لولاية سابعة برئاسة "الكرة السوداني" |trans-title=At the age of 86.. Shaddad intends to run for a seventh term, heading the "Sudanese Football" |url=https://www.alaraby.co.uk/sport/%D8%A8%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%8086-%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%8A%D8%B9%D8%AA%D8%B2%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D8%B4%D8%AD-%D9%84%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A9-%D8%A8%D8%B1%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D8%A9-%22%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%22 |access-date=2023-07-14 |website=Alaraby |language=ar |archive-date=2023-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715125310/https://www.alaraby.co.uk/sport/%D8%A8%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%8086-%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%8A%D8%B9%D8%AA%D8%B2%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D8%B4%D8%AD-%D9%84%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A9-%D8%A8%D8%B1%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D8%A9-%22%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%22 |url-status=live }}</ref> Shaddad kẹ́kọ̀ọ́ yege pẹ̀lú ẹ̀kọ́ ọlá nínú [[lítíréṣọ̀]] ṣáájú láti [[yunifásítì]] ti Khartoum lẹ́yìn náà ó sì gba ìwé ẹ̀rí kan náà ní yunifásítì kan náà.<ref>{{Cite book |last=McDougall |first=Russell |url=https://books.google.com/books?id=Dos5EAAAQBAJ&dq=%22Kamal+Shaddad%22+-wikipedia&pg=PA276 |title=Letters from Khartoum. D.R. Ewen: Teaching English Literature, Sudan, 1951-1965 |date=2021-07-19 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-46114-7 |language=en |access-date=2023-07-14 |archive-date=2023-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715125142/https://books.google.com/books?id=Dos5EAAAQBAJ&dq=%22Kamal+Shaddad%22+-wikipedia&pg=PA276 |url-status=live }}</ref> Lẹhìn ìyẹn, Shaddad gba PhD lati University of London ni ọdún 1970.<ref name=":5">{{Cite web |date=2021-08-28 |title=56 عاماً في العمل الرياضي كمال شداد |trans-title=56 years old in sports, Kamal Shaddad |url=https://sudan-live.com/16577 |access-date=2023-07-14 |language=ar |archive-date=2023-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715125143/https://sudan-live.com/16577 |url-status=live }}</ref> Ó jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n nípa ìmọ̀ ọgbọ́n orí ní Yunifásítì ti Khartoum,<ref>{{Cite web |last=Mark Otto, Jacob Thornton, and Bootstrap |title=كمال شداد |trans-title=Kamal Shaddad |url=http://manhom.com/%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D9%8A%D8%A7%D8%AA/%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%AF/ |access-date=2023-07-14 |website=Manhom |language=ar |archive-date=2023-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715125144/https://manhom.com/%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D9%8A%D8%A7%D8%AA/%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%AF/ |url-status=live }}</ref> àti olórí ẹ̀ka náà.<ref>{{Cite book |last=Nordenstam |first=Tore |url=https://books.google.com/books?id=uTULAQAAIAAJ&q=%22Kamal+Shaddad%22+-wikipedia |title=Research and Development in the Sudan |date=1985 |publisher=Khartoum University Press |language=en |access-date=2023-07-14 |archive-date=2023-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715125142/https://books.google.com/books?id=uTULAQAAIAAJ&q=%22Kamal+Shaddad%22+-wikipedia |url-status=live }}</ref> == Bọọlu afẹsẹgba == '''Ìròyìn''' Shaddad bẹrẹ̀ iṣẹ [[Boolu-afesegba|bọọlu afẹsẹgba]] rẹ gẹgẹbi Òṣeré fún ẹgbẹ Abu Anja, Omdurman, ní aarin àwọn aadọta. Kò lè tẹsiwaju iṣẹ bọọlu afẹsẹgba rẹ fún àwọn ìdí ìlera, nitorinaa ó gbé lọ ṣé iṣẹ ní ààyè ti akọọlẹ ere ìdárayá.<ref name=":3" /> Shaddad ṣiṣẹ ní ààyè ti akọọlẹ ere ìdárayá ní oríṣiríṣi àwọn ìwé ìròyìn, pẹlú al-Ayyam àti àwọn ìwé ìròyìn al-Zaman (Times). O ṣé olori apakan ere ìdárayá ti àwọn ìwé ìròyìn al-Sahafa àti al-Rai al-Aam [ar] (Ero Awujọ). O tun gbe iwe iroyin al-Motafari (The Spectator) jade.<ref name=":5" /> '''Sudan Olympic Committee''' Shaddad jẹ igbakeji akọwe ti Igbimọ Olympic ti Sudan 1981 àti 1982,<ref name=":4">{{Cite web |title=Kamal Shaddad |url=https://olympics.com/en/athletes/kamal-shaddad |website=International Olympic Committee |access-date=2023-07-14 |archive-date=2023-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715125144/https://olympics.com/en/athletes/kamal-shaddad |url-status=live }}</ref> o si di alága ti Igbimọ Olympic ti Sudan laarin 1988 ati 1997.<ref name=":5" /> O tún jẹ ọmọ ẹgbẹ ti Igbimọ Alase ti Association of National Olympic Committees of Africa laarin 1989 àti 1993 gẹgẹbi aṣojú ti Àwọn igbimọ Olympic ni Zone 5, èyítí ó pẹlú Sudan, Egypt, [[Ethiópíà|Ethiopia]], Kenya, Uganda, [[Sòmálíà|Somalia]] ati Tanzania.<ref name=":4" /> A yan Shaddad gẹgẹbi ọmọ ẹgbẹ ti Igbimọ Bọọlu fún Àwọn ere Olimpiiki Ìgbà ooru 2012 ní Ìlú [[Lọndọnu]],<ref name=":4" /> ati pe ó yan gẹgẹbi ọmọ ẹgbẹ ti Ẹjọ ti Arbitration fún Ere ìdárayá ní [[Swítsàlandì|Switzerland]] ní ọdún 2003.<ref>https://web.archive.org/web/20191222205214/https://www.dabangasudan.org/ar/all-news/article/%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%8A%D9%81%D9%88%D8%B2-%D8%A8%D8%B1%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D9%84%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A</ref> '''Sudan Football Association''' Wọ́n tún yan Shaddad gẹ́gẹ́ bí akọ̀wé, lẹ́yìn náà òdì olórí Ìgbìmọ̀ Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ Àárín ti Ẹgbẹ́ Bọ́ọ̀lù Sudanese laarin 1962 ati 1967.<ref name=":6">{{Cite web |date=2019-12-22 |title=كمال شداد يعود مجددا رئيسا لاتحاد كرة القدم السوداني |trans-title=Kamal Shaddad returns again as president of the Sudanese Football Association |url=https://www.dabangasudan.org/ar/all-news/article/%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%8A%D9%81%D9%88%D8%B2-%D8%A8%D8%B1%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D9%84%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222205214/https://www.dabangasudan.org/ar/all-news/article/%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%8A%D9%81%D9%88%D8%B2-%D8%A8%D8%B1%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D9%84%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A |archive-date=2019-12-22 |access-date=2023-06-06}}</ref> Lẹhinna o di olukọni o si ṣé olórí ọpọlọpọ àwọn ẹgbẹ [[Agbaboolu|agbabọọlu]] Sudan, ó si di olukọni ẹgbẹ agbabọọlu orilẹ èdè Sudan laarin [[ọdún]] 1964 si 1967. Ní akoko yẹn, [[Sudan]] gba ami ẹyẹ fàdákà ni 1965 Arab Games ni Cairo lẹhin ti o padanu ami ẹyẹ goolu sì [[Ìjíptì|Egypt]],<ref name=":5" /> o si gba àmì ẹyẹ goolu ni Ifè Ọrẹ ti Agbegbe [[Ìlaòrùn Áfríkà|Ìlà-Oòrùn Afirika]] ni [[Khartoum]] 1967.<ref>{{Cite web |title=Friendship Cup of the East African Zone |url=https://www.rsssf.org/tablese/east-afr-friendship.html |access-date=2023-07-15 |website=www.rsssf.org |archive-date=2022-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929144306/https://www.rsssf.org/tablese/east-afr-friendship.html |url-status=live }}</ref> O tún ni ànfàní lati darí ẹgbẹ Al-Hilal Club láti dé òpin 1987 African Cup of Champions Clubs fun igba akọkọ ninu itan rẹ.<ref name=":3" /> Shaddad bẹrẹ̀ iṣẹ ìṣàkóso rẹ ní Ẹgbẹ Bọọlu Sudan ní Oṣù Kọkànlá [[ọdún]] 1979 nígbàtí ó dibo yan akọ̀wé Fún Ẹgbẹ Bọọlu Sudan (SFA), títí di Oṣù Keje ọdún 1982. Ní àsìkò yii [[Sudan]] borí fún ìgbà akọkọ idije CECAFA ni ọdún 1980.<ref name=":3" /> Shaddad di [[Ààrẹ]] SFA fún ìgbà akọkọ, lati 1988 si 1992, ó sì tẹsiwaju fún ìgbà kejì titi di ọdún 1995.<ref name=":5" /> O padà si Ààrẹ ti Sudanese Federation lẹhìn ìsáǹsá ti o dúró fún ọdún mẹ́fà, ní àkókò tí Omar Al-Bakri Abu Haraz ti gba ipò Ààrẹ ti SFA. Shaddad parí iṣẹ rẹ ní didari bọọlu orílẹ̀ èdè Sudan nípasẹ̀ ipadabọ lẹẹkansi àti ṣiṣakoso SFA ní àwọn àkókò itẹlera mẹta titi dì ọdún 2010, lẹhìn ti o borí àwọn idibo ti Ẹgbẹ Bọọlu Sudan ní ọdún 2001.<ref name=":3" /> Nígbà àkókò rẹ, Al-Merrikh SC gba 1989 African Cup Winners' Cup, o si ṣẹda ẹgbẹ agbabọọlu orílẹ̀ èdè Sudan lábẹ́-17 ni ọdún 1991.<ref>{{cite web |date=1994 |title=Teams of 1991 FIFA U-17 World Championship |url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/u17worldcup/italy1991/teams/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130401232404/http://www.fifa.com/tournaments/archive/u17worldcup/italy1991/teams/index.html |archive-date=April 1, 2013 |accessdate= |work=[[FIFA]] |publisher=}}</ref> O tún ṣiṣẹ gẹgẹbi olukọni ní International Federation of Bọọlu afẹsẹgba àti Confederation Afirika.<ref name=":3" /> Ni àkókò yẹn pẹlú, àti gẹgẹ́ bí [[Akọ̀ròyìn|akọroyin]] bọọlu afẹsẹgba Sudan Muzammil Abu Al-Qasim, nítorí àwọn àríyànjiyàn ti o wa laarin Shaddad àti Abdel Halim Mohamed (1910–2009), ọkàn ninu àwọn oludasilẹ ti Confederation ti [[Boolu-afesegba|Bọọlu afẹsẹgba]] [[Áfríkà|Afirika]] àti olùdarí ìpilẹ̀ṣẹ̀ SFA, Shaddad yàn lati má bu ọla fún ú lákòókò ìgbésí aye rẹ tabi lẹhìn ikú botilẹjẹpe ó yan lati bu ọla fún ìbátan rẹ, Mubarak Shaddad.<ref name=":14">{{Cite web |title= |script-title=ar: مزمل ابو القاسم شتان بين حليم وشداد |trans-title=Muzammil Abu Al-Qasim, there is a difference between Halim and Shaddad |url=https://www.facebook.com/www.faecbookalmerrikh.fc/photos/a.1444483769126568/2418265135081755/?type=3 |access-date=2022-12-14 |website=www.facebook.com |language=en |archive-date=2023-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715125609/https://www.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fwww.faecbookalmerrikh.fc%2Fphotos%2Fa.1444483769126568%2F2418265135081755%2F%3Ftype%3D3 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title= |script-title=ar: كبد الحقيقة د . مزمل ابو القاسم حملات شداد الانتقامية (2) |trans-title=Liver of the truth Dr Muzammil Abu Al-Qasim: Shaddad's Revenge Campaigns (2) |url=https://www.facebook.com/merreikh1.alsudan/photos/a.467058280053539/1783728338386520/ |access-date=2022-12-14 |website=www.facebook.com |language=en |archive-date=2023-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715125611/https://www.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fmerreikh1.alsudan%2Fphotos%2Fa.467058280053539%2F1783728338386520%2F |url-status=live }}</ref> Ni (25 July 2010), Shaddad kéde pe òun yoo ja fún ẹtọ rẹ lati ṣiṣẹ fún atundi [[ìbò]] pàápàá ti o jẹ idiwọ nípasẹ̀ ẹgbẹ bọọlu agbegbe àti Igbimọ Federal. Igbimọ naa tọka òfin kan ti o sọ pé Shaddad ko le ṣiṣẹ fún ìgbà kẹta láìsí idaduro ipò bọọlu káríayé ti ile-iṣẹ [[Eré ìdárayá|ere ìdárayá]] mọ. Shaddad kọ ìpinnu naa, ó halẹ lati kan [[FIFA]], ó si ṣofintoto owó yíyàn yíyàn.<ref name=":0">{{Cite web |last=SudanTribune |date=2010-07-26 |title=President of Sudan football association vows to fight for re-election right |url=https://sudantribune.com/article35517/ |access-date=2023-07-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US |archive-date=2025-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121100400/https://sudantribune.com/article35517/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=SudanTribune |date=2010-08-03 |title=FIFA tells Sudan to re-run polls of national football body |url=https://sudantribune.com/article35583/ |access-date=2023-07-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US }}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> FIFA kilọ pé Sudan le dojukọ idaduro tabi yọ kúrò ti kikọlu ìjọba ba tẹsiwaju. <ref>{{Cite news|date=2010-07-24|title=Sudan risks FIFA ban from international soccer|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/csports-us-soccer-sudan-ban-idCATRE66N20C20100724|access-date=2023-07-14|archive-date=2023-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230715125606/https://www.reuters.com/article/csports-us-soccer-sudan-ban-idCATRE66N20C20100724|url-status=live}}</ref>Igbimọ Ere ìdárayá Sudan gbeja ìpinnu rẹ, ní ẹtọ ibamu pẹlú àwọn ìlànà Sudan ati FIFA. Idalọwọduro òṣèlú ní bọọlu ti yọrí si ijẹniniya ní ìṣáájú, pẹlú [[Nàìjíríà|Nigeria]], Kenya, àti Guinea ti nkọju si àwọn àbájáde.<ref name=":0" /> FIFA kọ àwọn àbájáde ti (26 July, 2010) èyítí ko pẹlú Shaddad nítorí kikọlu ìjọba.<ref>{{Cite web |title=FIFA gives Sudan deadline to rerun FA elections |url=https://www.rediff.com/sports/report/fifa-gives-sudan-deadline-to-rerun-fa-elections/20100804.htm |access-date=2023-07-14 |website=Rediff |language=en |archive-date=2023-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715125609/https://www.rediff.com/sports/report/fifa-gives-sudan-deadline-to-rerun-fa-elections/20100804.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2010-08-13 |title=FIFA extends Sudan's deadline for leadership vote |url=https://jamaica-gleaner.com/power/21718 |access-date=2023-07-14 |website=jamaica-gleaner.com |language=en |archive-date=2023-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715130109/https://jamaica-gleaner.com/power/21718 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-07-09 |title=FIFA threatens Sudan with expulsion |url=https://www.goalzz.com/?n=74760 |access-date=2023-07-14 |website=Goalzz |archive-date=2023-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715130114/https://www.goalzz.com/?n=74760 |url-status=live }}</ref> Sibẹsibẹ, ní Oṣù Kẹjọ ọdún 2010, Shaddad yọkuro yíyàn rẹ àti igbakeji rẹ Mutasim Jaafar Sarkhatm.<ref>{{Cite web |date=2010-08-29 |title=SUDAN FA RE-RUNS ELECTIONS |url=https://www.eurosport.com/geoblocking.shtml |access-date=2023-07-14 |website=Eurosport |archive-date=2023-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230323204914/https://www.eurosport.com/geoblocking.shtml |url-status=live }}</ref> Ní ọjọ 29 Oṣù Kẹwá Ọdún 2017, Shaddad ní a yan gẹgẹ́ bí adari Ẹgbẹ Bọọlu afẹsẹgba Sudan (SFA) fún ọdún 2017-2021 lẹhìn ti o ní ààbò 33 ninu àwọn ibo 62, ti ṣẹgun alága alága Mutasim Jaafar, ẹniti ó gba àwọn ibo 28.<ref>https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-football-association-elects-new-chairman</ref><ref>{{Cite web |date=2017-11-03 |title=Africa: Shaddad Returns to the Helm of Sudan Football Association |url=https://allafrica.com/stories/201711060165.html |website=allAfrica |access-date=2023-07-14 |archive-date=2017-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171109041437/http://allafrica.com/stories/201711060165.html |url-status=live }}</ref> Ilana idibo naa ní àmójútó ní pẹkipẹki nipasẹ CAF (Confederation of African Football) ọmọ ẹgbẹ Igbimọ Aláṣẹ Suleiman Hassan Waberi àti Alákóso Ìdàgbàsókè Agbegbe FIFA David Fani. <ref>{{Cite web |title=Professor Kamal Shadad elected President of the Sudan Football Association. - Free Online Library |url=https://www.thefreelibrary.com/Professor+Kamal+Shadad+elected+President+of+the+Sudan+Football...-a0512087051 |access-date=2023-07-14 |website=www.thefreelibrary.com |archive-date=2023-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715130110/https://www.thefreelibrary.com/Professor+Kamal+Shadad+elected+President+of+the+Sudan+Football...-a0512087051 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Osano |first=Bonface |date=2017-11-06 |title=82-year old Shaddad returns as Sudan FA boss |url=https://soka25east.com/82-year-old-shaddad-returns-sudan-fa-boss/ |access-date=2023-07-14 |website=Soka25east |language=en-US |archive-date=2017-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171213205206/http://www.soka25east.com/82-year-old-shaddad-returns-sudan-fa-boss |url-status=live }}</ref> Àwọn ọmọ ẹgbẹ SFA ti di didi tẹlẹ̀ nítorí kikọlu ìjọba nígbàtí Minisita fún Ìdájọ́ ti Sudan jẹri idibo ti FIFA ko fọwọsi.<ref>https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-football-association-elects-new-chairman</ref> FIFA dáhùn nípa fifun SFA ní ipari lati yí ìpinnu naa padà. Nígbàtí ìpinnu wọn ko yipada, FIFA da àwọn iṣẹ SFA duro. Sibẹsibẹ, lẹ́hìn oṣù kan, FIFA gbé òfin de kúrò ní atẹle àṣẹ lati ọdọ Prime Minister Bakri Hassan Saleh lati fagilee ìpinnu Ile-iṣẹ ti Ìdájọ́. Ìdúró ìjọba gba àtakò lati ọdọ àwọn ẹgbẹ alátakò Sudan, àti pé ìjọba fi [[òfin]] de àwọn media lati ṣé ijabọ.<ref>https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-football-association-elects-new-chairman</ref> Shaddad ṣàkóso lati di ipò rẹ múlẹ̀ laibikita pe akoko rẹ ti parí.<ref>https://www.insideworldfootball.com/2021/04/08/police-fire-tear-gas-beat-delegates-al-merrikh-general-meeting-sudan/</ref> O dojúkọ ọpọ àwọn ẹdun FIFA Ethics láti igbimọ SFA tirẹ.<ref>{{Cite web |date=2021-03-16 |title=Africa's new regime of Motsepe-CAF-FIFA immediately tested with Sudan ethics complaint |url=https://www.insideworldfootball.com/2021/03/16/africas-new-regime-motsepe-caf-fifa-immediately-tested-sudan-ethics-complaint/ |access-date=2023-07-14 |website=Inside World Football |language=en-GB |archive-date=2023-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715130114/https://www.insideworldfootball.com/2021/03/16/africas-new-regime-motsepe-caf-fifa-immediately-tested-sudan-ethics-complaint/ |url-status=live }}</ref> FIFA ti gba tẹlẹ̀ lori maapu ọnà fun àwọn ìdìbò pẹlú SFA ati Al-Merrikh SC. Al-Merrikh, ti a da ni ọdún 1908, di ipò pataki kan ninu [[ìṣèlú]] [[Boolu-afesegba|bọọlu afẹsẹgba]] [[Sudan]], ti o ti gba ọpọlọpọ àwọn àkọlé liigi àti àwọn [[ife]]. [[Ààrẹ]] ẹgbẹ́ náà, Adam Sudacal, alájọṣepọ̀ ti Shaddad, ń wá ìdìbò lẹ́ẹ̀kan sí i, ó sì ti gba àtìlẹ́yìn láti ọ̀dọ̀ Shaddad. Wọ́n ṣètò àwọn [[ọjọ́]] ìdìbò tí wọ́n sì fòpin sí, nígbà tí ìpàdé pápá ìṣeré kan sì ti kún fọ́fọ́, wàhálà tún pọ̀ sí i. Ní ipari, àpéjọ gbogbogbo ẹgbẹ agbabọọlu naa wáyé ní ibi isere miiran, pẹlú àwọn onijakidijagan ti o takò ìta lòdì si Shaddad àti beere fún ìyípadà. Àwọn ọlọpa pajawiri ti ilu ṣé idasi, ní lilo gaasi omijé àti àwọn opa lòdì si ogunlọgọ naa.<ref name=":2">{{Cite web |date=2021-04-08 |title=Police fire tear gas and beat delegates at Al Merrikh general meeting in Sudan |url=https://www.insideworldfootball.com/2021/04/08/police-fire-tear-gas-beat-delegates-al-merrikh-general-meeting-sudan/ |access-date=2023-07-14 |website=Inside World Football |language=en-GB |archive-date=2021-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410220837/http://www.insideworldfootball.com/2021/04/08/police-fire-tear-gas-beat-delegates-al-merrikh-general-meeting-sudan/ |url-status=live }}</ref> Nikẹhin wọn yọ Shaddad kuro ni ọfiisi ati pe Mutasim Jaafar Sarkhatm ni a yan ni ọjọ 13 Oṣu kọkanla ọdun 2021.<ref>{{Cite web |last=Football |first=CAF-Confedération Africaine du |title=CAFOnline.com |url=https://www.cafonline.com/member-associations/sdn/ |access-date=2023-07-14 |website=CAFOnline.com |language=en |archive-date=2022-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214073034/https://www.cafonline.com/member-associations/sdn/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Farouq |first=Hassan |date=2022-06-17 |title=شداد يطلب إعادة انتخابات اتحاد الكرة السوداني |trans-title=Shaddad requests a re-election of the Sudanese Football Association |url=https://www.albayan.ae/sports/arab/2022-06-17-1.4458355 |access-date=2023-07-14 |website=Albayan |language=ar |archive-date=2023-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715125202/https://www.albayan.ae/sports/arab/2022-06-17-1.4458355 |url-status=live }}</ref> == Igbesi aye ara ẹni == Shaddad ni iyawo tí [[orúkọ]] rẹ njẹ Ibtisam Hassab Al-Rasoul, wọn si bí ọmọbinrin kan, tí orúkọ rẹ njẹ Amna Al-Rayyan.<ref>{{Cite web |last= |date=2019-07-29 |title=زوجة دكتور كمال شداد ترد بخصوص مبلغ 20 الف دولار استلمتها من اتحاد الكرة |trans-title=Dr. Kamal Shaddad's wife responds regarding the $20,000 she received from the Football Association |url=https://sudanafoogonline.net/%d8%b2%d9%88%d8%ac%d8%a9-%d8%af%d9%83%d8%aa%d9%88%d8%b1-%d9%83%d9%85%d8%a7%d9%84-%d8%b4%d8%af%d8%a7%d8%af-%d8%aa%d8%b1%d8%af-%d8%a8%d8%ae%d8%b5%d9%88%d8%b5-%d9%85%d8%a8%d9%84%d8%ba-20-%d8%a7%d9%84/ |access-date=2023-07-15 |website=Sudanafoogonline |language=ar |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222205216/https://sudanafoogonline.net/%d8%b2%d9%88%d8%ac%d8%a9-%d8%af%d9%83%d8%aa%d9%88%d8%b1-%d9%83%d9%85%d8%a7%d9%84-%d8%b4%d8%af%d8%a7%d8%af-%d8%aa%d8%b1%d8%af-%d8%a8%d8%ae%d8%b5%d9%88%d8%b5-%d9%85%d8%a8%d9%84%d8%ba-20-%d8%a7%d9%84/ |url-status=live }}</ref> == Àwọn Itokasi == 5n1ja1vuadsv2xhzlx4e81r3a5ziwrf Judikay 0 75012 639875 628004 2026-11-08T00:47:17Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639875 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|name=Judikay|image=|alt=|caption=|birth_name=Judith Kanayo|birth_date=26 October|birth_place=[[Abuja]], Nigeria|origin=[[Delta State]]|genre={{Flatlist| * [[Contemporary worship music|Contemporary worship]] * [[Urban contemporary gospel|contemporary gospel]] }}|occupation={{Flatlist| * Singer * songwriter * worship leader }}|instrument={{Flatlist| * Vocals }}|years_active=2013–present|label=Eezee Conceptz|spouse=Anselem Ikechukwu Opara}}'''Judith Kanayo-Opara,''' ti a mọ julọ nipasẹ orukọ ipele rẹ '''Judikay''' (ti a bi 26 Oṣu Kẹwa) jẹ akọrin ihinrere Naijiria kan,<ref>{{Cite web|last=Nigeria|first=Guardian|date=2023-06-17|title=At TAPE, Mercy Chinwo, Judikay, Prinx Emmanuel, others thrill audience|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/high-society/at-tape-gospel-artistes-thrill-audience/|access-date=2023-07-14|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archive-date=2023-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230714205128/https://guardian.ng/saturday-magazine/high-society/at-tape-gospel-artistes-thrill-audience/|dead-url=yes}}</ref> olori ijosin ati akọrin.<ref>{{Cite web|last=Abiodun|first=Nejo|title=Judikay, Sammie Okposo, Nathaniel Bassey, others set for Tope Alabi’s concert|url=https://punchng.com/sammie-okposo-nathaniel-bassey-others-set-for-tope-alabis-concert/|website=Punch Newspapers}}</ref><ref>{{Cite web|title=Sinach, Judikay others set for Emmanuel Iren's Apostolos album|url=https://thenationonlineng.net/sinach-judikay-others-set-for-emmanuel-irens-apostolos-album/|website=The Nation Newspaper}}</ref> O gba olokiki fun ẹyọkan 2019 rẹ “More than Gold”.<ref>{{Cite web|last=|date=2023-01-21|title=Top Nigerian Gospel Music Artists To Look Out For In 2023 » Yours Truly|url=https://www.yourstru.ly/articles/top-nigerian-gospel-artists-sinach-bassey-and-ones-to-look-out-for-in-2023/|access-date=2023-07-14|website=www.yourstru.ly|language=en-US|archive-date=2023-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230714202625/https://www.yourstru.ly/articles/top-nigerian-gospel-artists-sinach-bassey-and-ones-to-look-out-for-in-2023/|dead-url=yes}}</ref> O ṣe ifilọlẹ ẹyọ akọkọ rẹ, “Ko si Ẹnikan miiran”, ni ọdun 2013 o si tu awo-orin akọkọ rẹ jade, ''Eniyan ti Galili'', ni Oṣu kọkanla ọdun 2019.<ref>{{Cite web|last=Dekolo|first=Jolomi|date=2023-05-04|title=Judikay Gets Boomplay Plaque As Album Hits 50Million Streams On Global Music Network|url=https://www.selahafrik.com/2023/05/judikay-album-hits-50million/|access-date=2023-07-14|website=|language=en-US}}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Wọ́n bí judikay ni [[sango Otta]], ní [[Ìpínlẹ̀ Ògùn|ípínlẹ̀ Ògùn]] ní ọjọ́ kerìndínlógbón osù kẹwàá ọdún 1987,<ref>{{Cite web|date=2023-10-23|title=Judikay Biography: Age, Husband, Children & Net Worth - Famous Today|url=https://famoustoday.com.ng/judikay-biography/|access-date=2023-10-28|language=en-US}}</ref> òun sì ni àkọ́bí fún àwọn òbi rẹ̀. Ó wá láti agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Oshimili South ní [[Ìpínlẹ̀ Dẹ́ltà|ipinlẹ Delta]].<ref>{{Cite web|title=Judikay Biography (Career, Net worth, Songs)|url=https://naijabiography.com/biography/judikay-biography-education-career-song-networth-songs/|access-date=2023-07-14|website=Naijabiography Media|language=en-US|archive-date=2023-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230714145510/https://naijabiography.com/biography/judikay-biography-education-career-song-networth-songs/|dead-url=yes}}</ref> O ti gba eko girama lati Dalos College, Ota, [[Ìpínlẹ̀ Ògùn|ipinle Ogun]], o si ni oye oye ninu [[Tíátà|ise tiata]] lati fasiti Olurapada, [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun|ipinle Osun]].<ref>{{Cite web|last=Man|first=The New|date=2023-07-13|title=Biography of Minister Judith Kanayo (Judikay)|url=https://www.thenewman.org.ng/2021/05/biography-of-judikay.html|access-date=2023-07-14|website=The New Man}}</ref> == Àtòjọ àwọn orin rẹ̀ == === Àwọn àwo orin rẹ̀ === {| class="wikitable" |+ !Year Released !Title !Details !Ref |- |November 2019 |''Man of Gailee'' | * Number of Tracks: 14 * Formats: Streaming, [[Music download|digital download]] |<ref>{{Cite web|title=Judikay - Man of Galilee (Album)|url=https://eezeeconceptz.org/release/judikay-man-of-galilee/|access-date=2023-07-14|website=EeZee Conceptz|language=en-GB}}</ref> |- |June 2022 |''From This Heart'' | * Number of Tracks: 12 * Formats: Streaming, [[Music download|digital download]] |<ref>{{Cite web|title=From This Heart by Judikay {{!}} Album|url=https://www.afrocharts.com/album?id=e2a0a4ae2d|access-date=2023-07-14|website=Afrocharts|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-08-18|title=Judikay’s "From This Heart" is a Sure Conduit of God’s Presence - Afrocritik|url=https://www.afrocritik.com/judikays-from-this-heart-is-a-sure-conduit-of-gods-presence/|access-date=2023-07-14|language=en}}</ref> |} === Orin àdákọ === * ''Jehovah'Meliwo ft 121 Selah''<ref>{{Cite web|last=Admin|date=2023-04-12|title=Judikay out with new rendition of ‘Song of Angels’ now titled "Jehovah Meliwo" ft. 121Selah|url=https://worshippersgh.com/judikay-out-with-new-rendition-of-song-of-angels-now-titled-jehovah-meliwo-ft-121selah/|access-date=2023-07-14|website=WorshippersGh|language=en-US|archive-date=2023-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230714160113/https://worshippersgh.com/judikay-out-with-new-rendition-of-song-of-angels-now-titled-jehovah-meliwo-ft-121selah/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-04-09|title=Judikay Releases New Single, "Jehovah Meliwo" Feat. 121Selah|url=https://notjustok.com/songs/gospel/judikay-releases-new-single-jehovah-meliwo-feat-121selah/|access-date=2023-07-14|website=NotjustOk|language=en-US}}</ref> ''(2023)'' * ''I Bow (2022)'' * ''Your Grace (2022)'' * ''Daddy You Too Much (2022)'' * ''Elohim (2022)'' * ''The One For Me (2022)'' * ''Nothing Is Too Hard For You ft The Gratitude''<ref>{{Cite web|last=Muhonji|first=Muhunya|date=2023-02-19|title=Powerful worship songs in Nigeria: 20 gospel tracks for prayer|url=https://www.legit.ng/ask-legit/1519181-powerful-worship-songs-nigeria-20-gospel-tracks-prayer/|access-date=2023-07-14|website=Legit.ng - Nigeria news.|language=en}}</ref> ''(2021)'' * ''Songs of Angels (2019)'' * ''Fountain (2019)'' * ''More Than Gold ft Mercy Chinwo (2019)'' * ''Capable God (2019)'' * ''Satisfied (2017)'' * ''Have Your Way (2016)'' * ''Nobody Else (2013)'' == Àwọn ìtókasí == 4gfy1k8k799d1tqiphy89b1tukr2c0f Ogbomoso High School 0 75037 639965 623206 2026-11-08T04:19:45Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639965 wikitext text/x-wiki {{Infobox school|name=Ogbomosho High School|location=Ogbomosho|city=Ogbomosho|county=Nigeria|state=Oyo|established=April 1, 1952|founders=Ogbomosho Parapò}} '''Ile-iwe giga Ogbomosho''' jẹ [[Ilé-ìwé sekondiri|Ile-iwe]] Atẹle [[Ìjọba|Ijọba]] ni [[Nàìjíríà|Nigeria]] ti o wa ni Ogbomosho Oyo State, Nigeria.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://ogbomosonorth.oyostate.gov.ng/places/ |access-date=2023-12-09 |archive-date=2023-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209084207/https://ogbomosonorth.oyostate.gov.ng/places/ |dead-url=yes}}</ref> O je idasile ni 1 April 1952<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://ng.infoaboutcompanies.com/Catalog/Oyo/Ogbomoso/School/Ogbomoso-High-School |access-date=2023-12-14 |archive-date=2025-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250812144703/https://ng.infoaboutcompanies.com/Catalog/Oyo/Ogbomoso/School/Ogbomoso-High-School |dead-url=yes }}</ref><ref>https://www.finelib.com/listing/Ogbomosho-High-School/61143/</ref> Ile-iwe giga [[Ogbomosho]] di ipo pataki laarin awọn ile-iwe ijọba ni Ogbomosho.<ref>https://www.manpower.com.ng/lists/secondary-schools/lga/690/ogbomoso-south</ref> Ile-iwe naa ni awọn kilasi kekere ati agba.<ref>https://eric.ed.gov/?id=EJ1118571</ref> Edmund Godwin Oluwemimo Gesinde ni olori ile-iwe akoko.<ref>https://dx.doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u16262</ref> == Itan == Ile-iwe naa ti dasilẹ ṣaaju ki orilẹ-ede Naijiria to gba ominira lọwọ awọn ọga ijọba rẹ ti ilẹ Gẹẹsi ni ọdun 1960. O jẹ ile-iwe girama ti atijọ julọ ni Nigeria (CMS Grammar School, Bariga, Lagos; June 6, 1859).<ref>https://cmsogsamericas.org/</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.lagosschoolsonline.com/schools/profile/3626 |access-date=2023-12-14 |archive-date=2021-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210910185824/https://lagosschoolsonline.com/schools/profile/3626 |dead-url=yes }}</ref> Ogbomoso Parapo to je egbe asa awujo ti awon omo Ogbomoso lo se ipinnu ikeyin lati da ileewe naa sile laarin gbongan ilu Ogbomoso ni ile igbimo asofin olodoodun ni ojo kerindinlogbon osu kejila odun 1951, ti won si ti gba leta ase lati si ileewe girama lowo Hunt. A. Cooke, Oludari Ẹkọ, Agbegbe Oorun ti Nigeria. Lẹ́tà náà, tí wọ́n kọ ní March 18, 1952, sọ pé ọjọ́ tó gbéṣẹ́ láti bẹ̀rẹ̀ ilé ẹ̀kọ́ náà jẹ́ April 1, 1952.<ref>https://www.ogbomosogrammarschool.org/about-us</ref> == Foundation osise == * Principal: Edmund Godwin Oluwemimo Gesinde.<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/11/15/chief-edmund-godwin-oluwemimo-gesinde-memorial-lecture-holds-november-16</ref> * Igbakeji Olori: Oloye Nathaniel Agboola Adibi * Olukọni akọkọ & Olukọni Ile: Benjamin Ayodele Idowu * Olori ile wiwọ: Ben Faluyi * Master Finesse: Ayo Adelowo * Olukọni Geography: JA Adeniran * Olukọni iṣẹ ọwọ: Ajani (Baaba) === Awọn olori ile-iwe === # EGO Gesinde 01/04/1952 si 18/04/1972 # AD Pariola 01/05/1972 to 31/01/1975 # GK Dada 03/05/1975 to 31/07/1976 # JA Alao 01/08/1976 to 31/07/1984 # S. A Adepoju 01/08/1984 to 31/07/1986 # SO Ladanu (Iṣe) 12/09/1986 si 23/12/1986 # TO Beyioku 29/12/1986 si 03/01/1996 # EO Olaleye 04/01/1996 si 30/07/1999 # AA Isola (Iṣe) 03/07/1999 si 10/10/1999 # Alhaji YA Alao 11/10/1999 to 30/09/2002 # Lola Oladepo 01/10/2002 to 16/04/2011 # Ayo Isola 27/04/2011 to 11/04/2016 # Samuel Adesina 09/01/2017 to 02/07/2018 # Racheal Onaolapo Phillips 06/07/2018 si 01/03/2022 # Tolani Adekunmi Adewumi 02/03/2022 titi di oni # Rachael Onaolapo Phillips.<ref>https://www.ogbomosogrammarschool.org/about-us</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} 8gsm798lwaoskws879kyyf4amyhsgcf Abdulkarim Abubakar Kana 0 75057 639665 618014 2026-11-07T19:24:50Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639665 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|honorific_prefix=|name=Abdulkarim Abubakar Kana|birth_date={{Birth date and age|1974|10|19}}|birth_place=[[Kokona]]|nationality=Nigerian|education={{ubl| [[University of Jos]], |[[Nigerian Law School]], |[[American University Washington College of Law]] }}|website=https://nsmoj.com/attorney-general/|office=[[Nasarawa State]] [[Attorney General]]|country=[[Nigeria]]|title=|term_start=2018|term_end=|state=Nasarawa State|occupation=[[Barrister]]|office1=Nasarawa State Commissioner For Justice.|appointer=Governor [[Abdullahi Sule]]|appointer1=Governor [[Abdullahi Sule]]|residence=Nasarawa State|image=|parents=Alhaji Abubakar Kana}} '''Abdulkarim Abubakar Kana''' jẹ Ọ̀jọ̀gbọ́n nípa Òfin lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti Yunifásítì ìpínlẹ̀ Nasarawa Keffi tó sì tún jẹ́ ọ̀gá àgbà ti Ẹ̀ka Tó Ń Bójú Tó Òfin tẹ́lẹ̀. Oun ni Agbẹjọro Gbogbogbo ti Ipinle Nasarawa lọwọlọwọ ati Komisona fun Idajọ, ọmọ ẹgbẹ ti Igbo Agbẹjọro Naijiria ati oludasile ile-iṣẹ Kana & Co Law.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://nsmoj.com/attorney-general/ |access-date=2023-08-09 |archive-date=2024-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240613205045/https://nsmoj.com/attorney-general/ |dead-url=yes}}</ref><ref>https://businessday.ng/news/article/nasarawa-govt-says-it-will-fully-prosecute-rapists/</ref><ref name=":1">https://www.ialsnet.org/wp-content/uploads/2017/12/Africa-Abdulkarim-Kana.pdf</ref><ref>https://dailytrust.com/northern-governors-did-not-ban-almajiri-schools-dr-kana/</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://kanaandco.com.ng/profiles/drkana.html |access-date=2023-12-16 |archive-date=2023-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811145529/https://kanaandco.com.ng/profiles/drkana.html |dead-url=yes }}</ref> == Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ == A bi Abdulkarim Kana ni ojo kokandinlogun osu kewaa odun 1974 ni ijoba ibile Kokona ni ipinle Nasarawa. O gba iwe eri kuro ni ile iwe alakobere lati Township Primary School Jos ni 1986. Ni 1992, o gba iwe-ẹri Senior School Certificate of Education (SSCE) lati Federal Government College, Jos. Ni 1999, o gba Bachelors of Law (LL.B Hons). ) lati Yunifasiti ti Jos o si gba Barrister rẹ ni Law lati Nigerian Law School ati pe wọn pe si Bar ni 2001. O gba mejeeji Masters of Laws (LL.M) ati Masters ni Philosophy (M.Phil.) ni 2004 ati 2011 lẹsẹsẹ ni University of Jos. Ni 2012, o gba a doctorate ìyí lati American University Washington College of Law (AUWCL). Ni ọdun 2015, o wa ni Ile-ẹkọ Ofin ti Ile-ẹkọ giga ti Ilu Amẹrika ti Washington (AUWCL) nibiti o ti gba Iwe-ẹri ni Anti-Ibajẹ ati Awọn Eto Eda Eniyan. O tun gba Iwe-ẹri ni Arbitration ni ọdun 2017.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Iṣẹ == === Ofin ati omowe ọmọ === Abdulkarim Kana jẹ Oludamoran Ọdọmọkunrin ni Solomon Umoh ati Ile-iṣẹ amofin, Jos lati Oṣu Kini si May 2001. Ni ọdun kanna, o di Oṣiṣẹ ofin / Agbẹjọro inu ile lakoko NYSC rẹ ni Lion Bank Plc, Jos. Ni ọdun 2002, o di Olukọni Iranlọwọ ni Oluko ti ofin, Nasarawa State University, Keffi-2002. O ti ni igbega si Olukọni II ni ọdun 2004, Olukọni I ni 2006, Olukọni Agba ni 2009, o di olukọ ọjọgbọn ni 2015 ati ọjọgbọn ni 2020.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> === Iṣẹ iṣakoso === Abdulkarim Kana jẹ Alakoso Ipele, Ẹka Ile-ẹkọ Ofin NSUK ni ọdun 2004. Ni ọdun 2005, o jẹ olori adele ti ẹka ti ofin ilu. Ni ọdun 2009, o di igbakeji Dean ti Oluko ti ofin ti igbekalẹ naa. Ni ọdun 2012, Adajọ agba ti orilẹ-ede Naijiria ni o yan an si Iwe akiyesi. Ni 2014, o ti dibo bi Igbakeji Alaga ti Nigeria Bar Association, Keffi Chapter ati ni akoko kanna o jẹ Dean of Law, Nasarawa State University, Keffi. Ni ọdun 2016, o di aarẹ Ẹgbẹ Awọn Olukọ ofin Naijiria (NALT). Ni ọdun 2017, o jẹ Komisona Ọla fun Awọn orisun omi ati Idagbasoke igberiko ti Ipinle Nasarawa lati ọdun 2017. Ni 2019, o di Attorney-General ati Komisona fun Idajọ ti Ipinle Nasarawa.<ref>https://punchng.com/nasarawa-assembly-confirms-15-commissioner-nominees/</ref><ref name=":1" /><ref>https://www.agaafrica.org/nasarawa-state-ministry-of-justice-nigeria-partners-with-aga-africa-for-effective-administration-of-criminal-justice-webinar/</ref><ref>https://www.nsjsc.org.ng/about-us/index-7.php{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Omo egbe ati idapo == Abdulkarim Kana jẹ ọmọ ẹgbẹ ti Nigerian Bar Association (NBA), Nigerian Association of Law Teachers (NALT), International Bar Association (IBA), Global Aid for Justice Education (GAJE), International Association of Legal Ethics (IALE), Chartered Institute ti Arbitrators (CIArb), ati International Association of Law Schools (IALS).<ref name=":1" /> == Awọn agbegbe ti pataki == Ofin ti Awọn Ẹṣẹ Iṣowo ati Iṣowo, Ofin Kariaye ati Awọn Ipamọ, Ijẹbi ati Awọn ipese Imudaniloju.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> == Awọn atẹjade ti a yan == * '''Kana.''' '''A. A''' . (2000). Didijedi ibajẹ ni ijọba tiwantiwa: Ofin Igba pipẹ ati Ohunelo Ofin fun Naijiria. <ref>{{Cite book|last=A. A.|first=Kana|title=Curbing Corruption in a Democracy: A Long term Legal and Extra-Legal Recipe For Nigeria|publisher=Matchers Publishing Ltd|year=2000|isbn=978-32783-2 -0}}</ref> * '''Kana, A.A.''' (2021). Pipin Agbara Inaro ni Eto Apapo Naijiria: Awọn ọran, Awọn italaya ati Awọn ireti. IRLJ, 3, 38. <ref>{{Cite journal|last=Kana|first=A. A.|title=Vertical Power Sharing in Nigeria's Federal System: Issues, Challenges and Prospects.}}</ref> * '''Kana, AA''' (2018). Ibajẹ, ilokulo awọn orisun ilu, ibamu ati awọn iṣe-iṣe: ofin n ṣe ifẹhinti lẹnu iṣẹ?. Iwe akosile ti Ofin Ile-iṣẹ ati Iṣowo ati Iṣeṣe, 4(1), 47–81. <ref>{{Cite journal|last=Kana|first=A. A|title=Corruption, misuse of state resources, compliance and ethics: is the law retreating?}}</ref> * Okebukola, EO, & '''Kana, A. A.''' (2012). Awọn aṣẹ alaṣẹ ni Naijiria bi awọn ohun elo isofin ti o wulo ati awọn irinṣẹ iṣakoso. Iwe Iroyin Ile-ẹkọ giga ti Nnamdi Azikiwe ti Ofin Kariaye ati Ẹjọ, 3, 59–68. <ref>{{Cite journal|last=Okebukola|first=E. O|title=Executive orders in Nigeria as valid legislative instruments and administrative tools.}}</ref> * Sani, Adams, Ibegbu Nnamdi, '''Abdulkarim Abubakar Kana''', Funsho M. Femi, Anthong Asemhokhai Anegbe, I. Omachi Ali, Shoyele Olugbenga, and Christopher Obialo Muo. "Alagbawi A Iwe akosile ti Awọn ọrọ Ofin Ilọsiwaju" (2000). == Awọn itọkasi == <references /> [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1974]] oq8yhxdw94sgc1qkqu3d3xf7uot8i0v Mohamed Osman Baloola 0 75076 639929 595794 2026-11-08T02:56:40Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639929 wikitext text/x-wiki [[File:Baloola - Arabian Business Cropped.jpg|thumb|Mohamed Osman Baloola]]  '''Mohamed Osman Baloola''' (Larubawa: (محمد عثمان بلولة) ti a bi ni Oṣu Kẹrin Ọjọ 14, Ọdun 1981) jẹ onimo ijinlẹ sayensi ati olupilẹṣẹ ara ilu Sudan kan ti o jẹ orukọ laarin Awọn Larubawa 500 Pupọ julọ ni agbaye ni 2012 ati 2013<ref>http://www.arabianbusiness.com/arabian-business-power-500-2013-493796.html?view=profile&itemid=494460#.UcsIYNghOSo</ref><ref>http://power500.arabianbusiness.com/power-500-2012/profile/15676/{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://gulftoday.ae/portal/c4302645-fb9d-44bf-8327-95ca2a5554cf.aspx |access-date=2023-12-18 |archive-date=2024-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130194919/https://www.gulftoday.ae/portal/c4302645-fb9d-44bf-8327-95ca2a5554cf.aspx |dead-url=yes}}</ref> fun iṣẹ rẹ lori àtọgbẹ. Baloola ti jẹ oluranlọwọ ikọni ti imọ-ẹrọ biomondical ni Ile-ẹkọ giga Ajman ti Imọ ati Imọ-jinlẹ Awani ni Ẹru Amerai ni BBJ Khalifa ni Dubai.<ref>http://www.arabianbusiness.com/photos/business-leaders-honoured-at-arabian-business-awards-430844.html?img=11</ref> O bori 40,000 (11,000 US) lakoko idije tẹlifisiọnu Sharjah fun ẹda rẹ ti ibojuwo latọna jijin ati eto iṣakoso fun awọn alaisan alakan nipasẹ foonu alagbeka.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/education/graduate-invents-winning-diabetes-device-1.789567 |access-date=2023-12-18 |archive-date=2011-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110829060238/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/education/graduate-invents-winning-diabetes-device-1.789567 |dead-url=yes }}</ref> [[Category:Articles with hCards]] == Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ == Baloola gba Apon ti Imọ ni imọ-ẹrọ biomedical lati Ajman University of Science and Technology ni Oṣu Kẹsan 2009. Lẹhinna o darapọ mọ Ile-ẹkọ giga Ajman gẹgẹbi oluranlọwọ ikọni ni Ẹka ti Imọ-ẹrọ. O gba ọpọlọpọ awọn ẹbun lakoko awọn ẹkọ rẹ ati lẹhin ayẹyẹ ipari ẹkọ. <ref name="test7">[http://www.ajman.ac.ae/en/news/2012/aust-alumnus-among-the-worlds-500-most-influential-arabs.html Ajman University of Science and Technology website], AUST Alumnus among the World's 500 Most influential Arabs.</ref> == Iwadi ati awọn atẹjade == * '''Eto Abojuto Latọna jijin ti o da lori Foonu Alagbeka Fun Itọju Ilera Olukọọkan''' . Imọ-ẹrọ Iṣoogun AMA-IEEE akọkọ lori Itọju Ilera Olukuluku, Washington DC, US.2010 <ref name="test8">http://ama-ieee.embs.org/2010conf/wp-content/themes/ieee/papers/March%2022%20-%20AM/Nasor%20Abstract%2016.pdf{{Dead link|date=April 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}، AMA-IEEE website.</ref> <ref name="test9">[http://www.slideshare.net/imran2/ama-ieee-presentation Presentation]</ref> * '''Solusan Itọju Ilera Lilo foonu alagbeka''' . ASME ká 5th Furontia ni Biomedical Devices Conference & aranse, California, US.2010 * '''Eto Alailowaya Aifọwọyi fun Awọn Olukuluku ti o nilo Itọju Latọna jijin Itẹsiwaju''' 6th World Congress on Biomechanics, ni apapo pẹlu 14th International Conference on Biomedical Engineering (ICBME), Singapore .2010 <ref name="test11">[https://books.google.com/books?id=KvuxDYWeTuIC&dq=ICBME+m.osman+ajman+university&pg=PA1421 6th World Congress of Biomechanics (WCB 2010). August 1–6, 2010 Singapore IFMBE Proceedings, 2010, Volume 31, Part 6, 1421–1423, DOI: 10.1007/978-3-642-14515-5_362 ]، 6th World Congress of Biomechanics (WCB 2010), August 1–6, 2010, Singapore.</ref> * '''Ipade Awọn olumulo Ankabut January 2012''' . <ref name="test12">[http://www.ankabut.ae/cms/tinymce/plugins/imagemanager/files/pdffiles/aumjan12/Mohammed_Osman_Baloola.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304115134/http://ankabut.ae/cms/tinymce/plugins/imagemanager/files/pdffiles/aumjan12/Mohammed_Osman_Baloola.pdf |date=2016-03-04 }}, Presentation of Baloola on Ankabut website.</ref> == Àtọgbẹ == Mohamed ṣe iwadii àtọgbẹ nitori itan-akọọlẹ idile ti ijiya lati arun na. Bàbá, ìyá rẹ̀ àti ẹ̀gbọ́n rẹ̀ jẹ́ alárùn àtọ̀gbẹ àti àníyàn rẹ̀ fún iye àwọn aláìsàn tí ń pọ̀ sí i jákèjádò ayé ló mú kí iṣẹ́ rẹ̀ ṣe. O ṣe agbekalẹ ibojuwo latọna jijin ati eto iṣakoso fun awọn ami aisan suga. <ref name="test5">[http://gulfnews.com/news/gulf/uae/education/graduate-invents-winning-diabetes-device-1.789567 Gulf News:Graduate invents winning diabetes device ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110829060238/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/education/graduate-invents-winning-diabetes-device-1.789567 |date=2011-08-29 }}, Article about Mohamed Baloola & Sharjah TV prize .</ref> O si ṣeto nipa ṣiṣẹda ohun Oríkĕ oronro  ati eto isakoṣo latọna jijin lati ṣe atẹle iduroṣinṣin ti awọn ipele glukosi ninu awọn alakan. Ẹrọ naa, eyiti o le sopọ mọ eto data data ile-iwosan bi daradara bi ẹbi ati awọn ọrẹ, jẹ ki idahun lẹsẹkẹsẹ ti ipo iṣoogun ba dide. <ref name="test15">[http://m.arabianbusiness.com/mohammad-baloola-interview-beating-bulge-446743.html?page=1 arabian business website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304032835/http://m.arabianbusiness.com/mohammad-baloola-interview-beating-bulge-446743.html?page=1 |date=2016-03-04 }}, Mohammad Baloola interview beating bulge.</ref> == Awọn ẹbun ati awọn ẹbun == * Awọn Larubawa 500 ti o ni ipa julọ julọ ni agbaye ni ọdun 2013 ni ẹka “olupilẹṣẹ onimọ-jinlẹ” fun awọn ilowosi iyalẹnu rẹ ni awọn agbegbe ti isọdọtun, iwadii ati iṣẹ agbegbe. <ref name="test333">[http://www.arabianbusiness.com/arabian-business-power-500-2013-493796.html?view=profile&itemid=494460#.UcsIYNghOSo list of The World's 500 Most influential Arabs in 2013], Arabian Business web site – ITP Group.</ref> * Awọn Larubawa 500 ti o ni ipa julọ ni agbaye ni ọdun 2012. <ref name="test">[http://power500.arabianbusiness.com/power-500-2012/profile/15676/ list of The World's 500 Most influential Arabs in 2012]{{Dead link|date=April 2020|fix-attempted=yes}}, Arabian Business web site – ITP Group.</ref> <ref name="test3">[http://gulftoday.ae/portal/c4302645-fb9d-44bf-8327-95ca2a5554cf.aspx gulf today Newspaper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241130194919/https://www.gulftoday.ae/portal/c4302645-fb9d-44bf-8327-95ca2a5554cf.aspx |date=2024-11-30 }}, Report About Mohamed Baloola among list of the World's 500 Most influential Arabs in 2012 .</ref> <ref name="test6">[https://www.youtube.com/watch?v=YZ57SAOZdGk Full report and interview with Mohamed Osman Baloola about the World's 500 Most influential Arabs in 2012], Ashooroq TV.</ref> * Awọn ẹbun Aṣeyọri Iṣowo Ara Arabia 2011 - Imọye Imọ-jinlẹ ati Innovation 2011 <ref name="test4">[http://www.arabianbusiness.com/photos/business-leaders-honoured-at-arabian-business-awards-430844.html?img=11 Arabian Business Awards 2011-Science and innovation award], Arabian Business Website.</ref> <ref name="test15"/> <ref name="test13">[http://gulfnews.com/news/gulf/uae/education/diabetes-invention-inches-closer-to-development-1.942614 Gulf News Newspaper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106212917/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/education/diabetes-invention-inches-closer-to-development-1.942614 |date=2012-01-06 }}, diabetes-invention-inches-closer-to-development.</ref> <ref name="test14">[http://www.khaleejtimes.com/darticlen.asp?xfile=data/theuae/2011/November/theuae_November744.xml&section=theuae Khaleej Times Newspaper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111127220052/http://www.khaleejtimes.com/darticlen.asp?xfile=data/theuae/2011/November/theuae_November744.xml&section=theuae |date=2011-11-27 }}, Ajman university official honoured diabetes control project.</ref> * Ẹbun akọkọ ni eto Tomohat Shabab TV(Iye Eye Innovation Ọdọmọde), Sharjah TV 2011 <ref name="test5"/> <ref name="test17">[http://www.ajman.ac.ae/en/news/2011/news-599.html AUST Graduate Wins Tumoohat Shabab], Ajman University website.</ref> * Ibi akọkọ ni ẹka “Idibo fun Ise agbese ti o dara julọ”, Ifihan Iṣowo Idagbasoke Software UAE 4th, Ile-ẹkọ giga Wollongong, Dubai 2010 <ref name="test18">[http://www.ajman.ac.ae/en/news/2010/news-562.html AUST Students Showcase their Talent at the SD Tradeshow 2010], Ajman University Website.</ref> <ref name="test19">[http://www.uowdubai.ac.ae/tradeshow/details.php?sec=4,4,4 4th UAE Software Development Trade Show], University of Wollongong in Dubai website.</ref> * Ibi kẹta ni ẹka "Idajọ Iṣowo", 4th UAE Development Trade Trade Show, Wollongong University, Dubai 2010 <ref name="test18" /> <ref name="test19" /> * Iwe Iwadi ti o dara julọ ni Ẹka ti Imọ-ẹrọ, Apejọ Imọ-jinlẹ Karun ti Ọmọ ile-iwe Karun 2009 <ref name="test20">[http://www.ajman.ac.ae/en/media/news/2009/news-479.html Fifth Approach Student Scientific Conference], AUST website.</ref> * Ise agbese ti o dara julọ ni Ọjọ Biomedical 2008. == Awọn ọlá == * Ọlá nipasẹ Asoju Sudanese / Ahmed alsadeeq Abdulhai - Asoju Sudan ni UAE - Lori awọn ayẹyẹ ti Ọjọ Ominira 56th Sudan.2012 <ref name="test21">[http://www.emaratalyoum.com/life/society/2012-01-24-1.455207 emarat alyoum newspaper], Sudan embassy in UAE award Eng. Mohamed Osman Baloola.</ref> <ref name="test22" /> * Ọlá lati ọdọ Consulate Sudanese ni Dubai ati Sudanese Club Lori awọn ayẹyẹ ti Sudan's 56th Day Independence Day- Sudanese Club ni Dubai.2012 <ref name="test22">[https://archive.today/20130418015423/http://www.akhirlahza.sd/akhir/index.php?option=com_content&view=article&id=18360:----005--&catid=44:africa&Itemid=124 akhir lahza Newspaper]</ref> * Ọlá lati ọdọ Igbimọ giga fun agbegbe Sudanese ni UAE - Lori awọn ayẹyẹ ti Ọjọ Ominira 56th Sudan.2012 <ref name="test22" /> * Ọlá lati ọdọ Al-Merrikh sport club Lori awọn ayẹyẹ ti Sudan's 56th Day Independence Day- Sudanese Club in Dubai.2012 <ref name="test22" /> * Aami-eye nipasẹ Igbakeji Alakoso ti Ile-ẹkọ giga Ajman fun aṣeyọri Iyin fun ọdun.2011 <ref name="test22" /> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} == Ita ìjápọ == === Ìwé lori media === * [http://www.arabianbusiness.com/mohammad-baloola-interview-beating-bulge-446743.html Ifọrọwanilẹnuwo Mohammad Baloola: Lilu awọn bulge - Iwe irohin Iṣowo Arabian] * [http://gulfnews.com/news/gulf/uae/education/diabetes-invention-inches-closer-to-development-1.942614 Àtọgbẹ kiikan inches jo si idagbasoke – Gulf New Newspaper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106212917/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/education/diabetes-invention-inches-closer-to-development-1.942614 |date=2012-01-06 }} * [http://gulfnews.com/news/gulf/uae/education/graduate-invents-winning-diabetes-device-1.789567 Mewa invents gba àtọgbẹ ẹrọ - Gulf New Newspaper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110829060238/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/education/graduate-invents-winning-diabetes-device-1.789567 |date=2011-08-29 }} * [https://web.archive.org/web/20241130194919/https://www.gulftoday.ae/portal/c4302645-fb9d-44bf-8327-95ca2a5554cf.aspx Ọmọ ile-iwe AUST atijọ ni Iwe iroyin Arab Gbajumo-Gulf Loni] === Nkan Larubawa lori media === * [http://www.alittihad.ae/details.php?id=26368&y=2011&article=full Alittihad iwe iroyin] * [http://www.alkhaleej.ae/portal/7ce19b8d-8888-4057-8d05-373ecb13d683.aspx Iwe Iroyin Alkhaleej]{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://archive.today/20130418015423/http://www.akhirlahza.sd/akhir/index.php?option=com_content&view=article&id=18360:----005--&catid=44:africa&Itemid=124 Iwe iroyin Akhir lahza] * [https://archive.today/20130221034709/http://www.alintibaha.net/portal/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D9%8A-%D9%88-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%86%D9%8A/18644-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B9%D8%AB%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%84%D9%80-%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D9%85 Alintibaha Newspaper] === Ifọrọwanilẹnuwo tẹlifisiọnu === * [http://shahid.mbc.net/media/video/28404/%D8%A3%D9%85_%D8%A8%D9%8A_%D8%B3%D9%8A_%D9%81%D9%8A_%D8%A3%D8%B3%D8%A8%D9%88%D8%B9_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D9%82%D8%A9_351 Iroyin ati Ifọrọwanilẹnuwo pẹlu Eng.]{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://shahid.mbc.net/media/video/28404/%D8%A3%D9%85_%D8%A8%D9%8A_%D8%B3%D9%8A_%D9%81%D9%8A_%D8%A3%D8%B3%D8%A8%D9%88%D8%B9_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D9%82%D8%A9_351 Mohamed Osman Baloola ni MBC ni Osu, MBC TV.]{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://shahid.mbc.net/media/video/28404/%D8%A3%D9%85_%D8%A8%D9%8A_%D8%B3%D9%8A_%D9%81%D9%8A_%D8%A3%D8%B3%D8%A8%D9%88%D8%B9_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D9%82%D8%A9_351 (08:05 - 18:10)]{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.alhurra.com/media/video/210481.html?z=0&zp=1 Iroyin nipa Eng.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304101607/http://www.alhurra.com/media/video/210481.html?z=0&zp=1 |date=2016-03-04 }} [http://www.alhurra.com/media/video/210481.html?z=0&zp=1 Mohamed Osman Baloola in Alyoum, AlHurra TV (21:10-24:20)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304101607/http://www.alhurra.com/media/video/210481.html?z=0&zp=1 |date=2016-03-04 }} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1981]] 0ma7fs37jvlf6i1ux7uaadks8sv5ztg Godwin Obasi 0 75097 639825 612226 2026-11-07T22:42:10Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639825 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|image=File:Godwin Olu Patrick Obasi.jpg}} '''Godwin Olu Patrick Obasi''' FAAS ti abi ni (ọjọ́ kẹrinlelogun oṣù kèjìlá odun (1933 – ọjọ́ keta oṣù keta 2007) je onimọ nipa oju ojo ori ilẹ Naijiria ati akowe agba fun Ẹgbẹ Oju-ojo Agbaye (WMO) lati ọdun (1984 si 2003). Òun ni òṣìṣẹ́ akọ̀wé àkọ́kọ́ tí wọ́n dárúkọ rẹ̀ sí akọ̀wé àgbà àti ọmọ ilẹ̀ Áfíríkà àkọ́kọ́ láti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olórí àjọ àjọ UN kan. == Igbesi aye ati iṣẹ == === Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ === Godwin Olu Patrick Obasi tí a bí ní ọjọ́ kẹrinlelogun oṣù kèjìlá ni odun 1933 si Albert B. Patrick Obasi ati Rhoda A. Akande,<ref>[https://www.ukwhoswho.com/display/10.1093/ww/9780199540891.001.0001/ww-9780199540884-e-28676 Obasi, Godwin Olu Patrick, (24 Dec. 1933–3 March 2007), Secretary-General, World Meteorological Organization, 1984–2004, then Secretary-General Emeritus]. ''WHO'S WHO & WHO WAS WHO''. 2007. doi:[[doi:10.1093/ww/9780199540884.013.U28676|10.1093/ww/9780199540884.013.U28676]]. [https://web.archive.org/web/20230406002351/https://www.ukwhoswho.com/display/10.1093/ww/9780199540891.001.0001/ww-9780199540884-e-28676 Archived] from the original on 6 April 2023. Retrieved 4 April 2023.</ref> ni ilu [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ogori/Magongo|Ogori]], [[Ìpínlẹ̀ Kwara|Kwara]], Nigeria. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ St. Peter ni Ogori, àti ile eko St. Andrew ni [[Okene]], [[Ìpínlẹ̀ Kogí|ní ìpínlẹ̀ Kogi]] fún ẹ̀kọ́ àkọ́kọ́ rẹ̀. Lẹ́yìn náà ó gbé e lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga Okene (eyi ti a mo si ile-ẹkọ giga Abdul Aziz Atta Memorial lónìí). Lẹ́yìn náà ó gbé e lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gígai Barewa College ni [[Zaria]], níbi tí ó ti jẹ́ ẹlẹgbẹ [[Yakubu Gowon]], ti o jẹ olori orilẹ-ede Naijiria tẹlẹ. <ref name=":4">{{Cite web|archivedate=2022-08-12}}</ref> O gba ẹkọ ti imọ jinlẹ ni Iṣiro ati [[Físíksì|Fisiksi]] pẹlu ọlá lati Ile-ẹkọ giga McGill ni Montreal, Canada, ni ọdun (1959), ati Titunto si ti Imọ-jinlẹ ni Meteorology pẹlu iyatọ lati Massachusetts Institute of Technology (MIT) ni 1960. O tẹsiwaju lati gba Dokita ti Imọ ni Meteorology lati MIT ni ọdun 1963. <ref name=":0">{{Cite web|archivedate=2023-04-04}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web|archivedate=17 December 2023}}</ref> O gba aami eye Carl-Gustaf Rossby fun iwe afọwọkọ rẹ. <ref name=":5">{{Cite web|archivedate=2022-11-29}}</ref> === Iṣẹ-ṣiṣe === Obasi pada si orile-ede Naijiria lati di oga agba oju ojo to n dari iwadi ati idanileko ni ile ise nipa oju ojo ni Naijiria lati odun 1963 si 1967, o si tun je oga agba oju ojo to n dari isejoba tekinoloji ni olu ile eka naa ni [[Èkó|ilu Eko]] lati odun (1966 si 1967). Ni afikun, o ṣiṣẹ bi oga oju ojo ti o nṣe abojuto awọn iṣẹ oju ojo ni [[Pápá Ọkọ̀ Òfurufú Káríayé Múrítàlá Mùhammẹ̀d|Papa ọkọ ofurufu ilu Eko]], [[Ikeja|ni Ikeja]] lati ọdun (1964 si 1965) ati bi alaga ẹgbẹ ti n ṣiṣẹ lori oju ojo otutu fun Ajo Oju-ojo Agbaye lati 1965 si 1967. <ref name=":2">{{Cite web|archivedate=2023-04-04}}</ref> <ref name=":4">{{Cite web|archivedate=2022-08-12}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFOgalloNyenziSemazzi">Ogallo, L.A.; Nyenzi, B. S.; Semazzi, F. [https://www.climdev-africa.org/sites/default/files/ccda-vi-doc/Concept%20Note%20-%20Professor%20Obasi%20Legacy%20Lecture%20EN.pdf "LEGACY OF THE LATE PROF. GODWIN OLU PATRICK OBASI IN CHAMPIONING PAST AND PRESENT CLIMATE SERVICES PIONEERS IN AFRICA"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> Lati ọdun (1967 si 1974), Obasi jẹ Ajo Agbaye ti Oju-ọjọ / Amọye [[United Nations Development Programme|Eto Idagbasoke United Nations]] ati olukọni agba ni University of Nairobi ni [[Kẹ́nyà|Kenya]]. O tun ṣiṣẹ bi adari Ẹka ti Oju-ọjọ ni Kenya lati ọdun 1972 si 1973, ati bi ọjọgbọn ati alaga ti ẹka naa lati (1974 si 1976). Ni afikun, o jẹ olori ti oluko imọ ijinlẹ ni Ile-ẹkọ giga ti Nairobi ni Kenya lati ọdun 1967 si 1976. Obasi tun sise bi oludamoran nipa oju ojo ati oluranlọwọ oludari fun ijoba Naijiria lati (1976 si 1978). <ref name=":4">{{Cite web|archivedate=2022-08-12}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFOgalloNyenziSemazzi">Ogallo, L.A.; Nyenzi, B. S.; Semazzi, F. [https://www.climdev-africa.org/sites/default/files/ccda-vi-doc/Concept%20Note%20-%20Professor%20Obasi%20Legacy%20Lecture%20EN.pdf "LEGACY OF THE LATE PROF. GODWIN OLU PATRICK OBASI IN CHAMPIONING PAST AND PRESENT CLIMATE SERVICES PIONEERS IN AFRICA"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> <ref>{{Cite web|archivedate=2021-03-29}}</ref> Ni ọdun (1973), o ṣiṣẹ bi ẹlẹgbẹ iwadii abẹwo ni Ile-ẹkọ giga ti Ipinle Florida . Ni ọdun (1978), won yan gẹgẹbi igbakeji alaga ati ọmọ ẹgbẹ ti ẹgbẹ igbimọran ti Igbimọ fun Imọ-aye Imọ-aye ni Ajo Agbaye ti Oju-ọjọ. Ni afikun, o ṣiṣẹ lori igbimọ awọn alamọran fun Aami Eye Bower ati Ẹbun fun Aṣeyọri ni Imọ-jinlẹ ni Ile-ẹkọ Franklin . <ref name=":2">{{Cite web|archivedate=2023-04-04}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://thedevelopmentnews.com/experts-extol-prof-obasis-contributions-climate-science-inaugural-memorial-lecture/ "Experts extol Prof Obasi's contributions to climate science at inaugural memorial lecture"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230404152842/https://thedevelopmentnews/ |date=2023-04-04 }}. </cite></ref> <ref name=":4" /> O jẹ igbakeji Aare ti Ile-ẹkọ giga ti Agbaye Kẹta ti sáyẹnsì (TWAS). <ref name=":4">{{Cite web|archivedate=2022-08-12}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFOgalloNyenziSemazzi">Ogallo, L.A.; Nyenzi, B. S.; Semazzi, F. [https://www.climdev-africa.org/sites/default/files/ccda-vi-doc/Concept%20Note%20-%20Professor%20Obasi%20Legacy%20Lecture%20EN.pdf "LEGACY OF THE LATE PROF. GODWIN OLU PATRICK OBASI IN CHAMPIONING PAST AND PRESENT CLIMATE SERVICES PIONEERS IN AFRICA"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> Obasi darapọ mọ Secretariat WMO ni ọdun (1978) gẹgẹbi oludari eto ẹkọ ati ikẹkọ. Eto Ayika ti United Nations ati WMO ṣe ipilẹ Igbimọ Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) ni ọdun 1988. <ref name="UNGA resolution endorsing IPCC">{{Cite web|archivedate=2022-12-08}}</ref> O tun ṣeto apejọ ti Apejọ Oju-ọjọ Agbaye Keji ni [[Geneva]] ni ọdun (1990), <ref name=":2">{{Cite web|archivedate=2023-04-04}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://thedevelopmentnews.com/experts-extol-prof-obasis-contributions-climate-science-inaugural-memorial-lecture/ "Experts extol Prof Obasi's contributions to climate science at inaugural memorial lecture"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230404152842/https://thedevelopmentnews/ |date=2023-04-04 }}. </cite></ref> lẹhin ti Apejọ Gbogbogbo ti Orilẹ-ede Agbaye ṣẹda Adehun Ilana lori Iyipada Oju-ọjọ ( UNFCCC ). <ref name=":1">{{Cite web|archivedate=17 December 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231217002915/https://public-old.wmo.int/en/about-us/secretariat/previous-secretary-generals-of-wmo/godwin-olu-patrick-obasi "Godwin Olu Patrick Obasi (1933-2007), Nigeria"]. </cite></ref> <ref name=":0">{{Cite web|archivedate=2023-04-04}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.aasciences.africa/fellow/obasi-godwin-olu-patrick "Obasi Godwin Olu Patrick | The AAS"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230404152840/https://www.aasciences.africa/fellow/obasi-godwin-olu-patrick |date=2023-04-04 }}. </cite></ref> O tun ṣe alabapin si Apejọ UN lati dojuko idasile aginju (UNCCD). <ref name=":2" /> Obasi sise gege bi akowe agba ti WMO lati (1984 si 2003). <ref>{{Cite web|archivedate=18 December 2023}}</ref> <ref>{{Cite news|title=5th Term Is Opposed for Head of Weather Agency|language=en-US|url=https://www.nytimes.com/1999/05/13/world/5th-term-is-opposed-for-head-of-weather-agency.html|access-date=2023-04-05|archivedate=2017-09-17}}</ref> Òun ni òṣìṣẹ́ akọ̀wé àkọ́kọ́ tí wọ́n dárúkọ rẹ̀ sí akọ̀wé àgbà àti ọmọ ilẹ̀ Áfíríkà àkọ́kọ́ láti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olórí àjọ àjọ UN kan. <ref name=":1">{{Cite web|archivedate=17 December 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20231217002915/https://public-old.wmo.int/en/about-us/secretariat/previous-secretary-generals-of-wmo/godwin-olu-patrick-obasi "Godwin Olu Patrick Obasi (1933-2007), Nigeria"]. </cite></ref> <ref name=":2">{{Cite web|archivedate=2023-04-04}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://thedevelopmentnews.com/experts-extol-prof-obasis-contributions-climate-science-inaugural-memorial-lecture/ "Experts extol Prof Obasi's contributions to climate science at inaugural memorial lecture"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230404152842/https://thedevelopmentnews/ |date=2023-04-04 }}. </cite></ref> === Ẹsun ole ati aiṣedeede === Gẹgẹbi nkan ti [[The New York Times|New York Times]] tẹjade ni ọjọ́ kẹsàn-án oṣù kejì ọdún 2005, awọn ẹsun ole jija ati aiṣedeede wa ni WMO. Àpilẹ̀kọ náà, ti Judith Miller kọ, ṣe ijabọ pe a fi ẹsun kan ile-iṣẹ naa pe o lo owo ti a pinnu fun iderun iji iji lati sanwo fun awọn ohun elo ọfiisi ati awọn inawo irin-ajo. Awọn orisun miiran fihan pe Muhammad Hassan, olori ikẹkọ WMO ati alabaṣepọ ti Obasi, ni ẹsun ti jija ti 4.3 milionu francs. <ref name=":6">{{Cite news|date=2007-01-22|title=Le scandale de l'OMM rebondit|language=fr|work=Le Temps|url=https://www.letemps.ch/suisse/scandale-lomm-rebondit|access-date=2023-04-05|archivedate=2023-04-06|issn=1423-3967}}</ref> Ayẹwo WMO ti inu, ti Neue Zürcher Zeitung sọ, fi han pe Muhammad Hassan sọ fun Godwin Obasi diẹ ninu awọn aṣiṣe rẹ. <ref name=":6" /> O jẹ ẹsun nipasẹ Le Temps pe owo jijẹ yoo ti lo ni apakan lati ni ipa “ipa oloselu lori awọn aṣoju ti awọn orilẹ-ede kan”. <ref name=":6" /> Ni afikun, nkan ti New York Times ṣe akiyesi pe awọn ẹsun jegudujera ati aibikita laarin ile-ibẹwẹ naa, ati awọn ẹdun ọkan nipa iṣakoso gbogbogbo ti ajọ naa. <ref>{{Cite news|date=2005-02-09|title=Theft and Mismanagement Charged at U.N. Weather Agency|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2005/02/09/world/europe/theft-and-mismanagement-charged-at-un-weather-agency.html|access-date=2023-04-05|archivedate=2021-11-21|issn=0362-4331}}</ref> === Igbesi aye ara ẹni ati iku === Obasi fe Winifred O. Akande ni ojo kinni osu kewa ni odun (1976), won si bi omo mefa. O ku ni ọjọ keta Oṣu Kẹta ni ọdun 2007, ni ilu [[Àbújá|Abuja]], Nigeria. <ref name=":3">{{Cite web|archivedate=2023-04-06}}</ref> <ref name=":4">{{Cite web|archivedate=2022-08-12}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFOgalloNyenziSemazzi">Ogallo, L.A.; Nyenzi, B. S.; Semazzi, F. [https://www.climdev-africa.org/sites/default/files/ccda-vi-doc/Concept%20Note%20-%20Professor%20Obasi%20Legacy%20Lecture%20EN.pdf "LEGACY OF THE LATE PROF. GODWIN OLU PATRICK OBASI IN CHAMPIONING PAST AND PRESENT CLIMATE SERVICES PIONEERS IN AFRICA"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> == Awọn ẹbun ati iyin == Obasi gba ọpọlọpọ awọn ẹbun lakoko igbesi aye rẹ, pẹlu yiyan bi Ẹlẹgbẹ ti Ile-ẹkọ giga ti Imọ-jinlẹ Afirika ni ọdun (1995), <ref name=":0">{{Cite web|archivedate=2023-04-04}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.aasciences.africa/fellow/obasi-godwin-olu-patrick "Obasi Godwin Olu Patrick | The AAS"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230404152840/https://www.aasciences.africa/fellow/obasi-godwin-olu-patrick |date=2023-04-04 }}. </cite></ref> Ẹlẹgbẹ ti Ile-ẹkọ giga ti Imọ-jinlẹ Agbaye ni (1996) ati Ẹlẹgbẹ Ọla ti India, Cuba, ati [[Bùrkínà Fasò|Burkina Faso]] awọn awuju ojo. <ref name=":3">{{Cite web|archivedate=2023-04-06}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.ukwhoswho.com/display/10.1093/ww/9780199540891.001.0001/ww-9780199540884-e-28676 "Obasi, Godwin Olu Patrick, (24 Dec. 1933–3 March 2007), Secretary-General, World Meteorological Organization, 1984–2004, then Secretary-General Emeritus"]. </cite></ref> O ti dibo fun akẹ́kọ̀ọ́ ti [[International Academy of Sciences of Nature and Society]] (Armenia) ati International Council for Science (ICSU). <ref>{{Cite web|archivedate=2023-04-04}}</ref> <ref name=":4">{{Cite web|archivedate=2022-08-12}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFOgalloNyenziSemazzi">Ogallo, L.A.; Nyenzi, B. S.; Semazzi, F. [https://www.climdev-africa.org/sites/default/files/ccda-vi-doc/Concept%20Note%20-%20Professor%20Obasi%20Legacy%20Lecture%20EN.pdf "LEGACY OF THE LATE PROF. GODWIN OLU PATRICK OBASI IN CHAMPIONING PAST AND PRESENT CLIMATE SERVICES PIONEERS IN AFRICA"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> O jẹ ọmọ ẹgbẹ Ọla ti Ile-ẹkọ giga ti Agriculture ati Igbo, ni orile-ede Romania lati ọdun (1995), ati ọmọ ẹgbẹ ti International Energy Foundation lati (1998) ati orile-edeAmẹrika, [[African Meteorological Society|Afirika]], Kenya, Naijiria, Dominican, Ecuadorian ati awọn awujọ meteorological Colombian. <ref name=":3" /> Oriṣiriṣi oye oye oye oye ni Obasi fun ni, pẹlu Dokita ti Fisiksi lati University Bucharest ni ọdun (1991), Romania, ati Dokita ti Awọn ofin lati Ile-ẹkọ giga ti Philippines ni ọdun (1992) dokita Imọ-jinlẹ lati [[Yunifásítì Tẹknọ́lọ́jì Àpapọ̀ ilú Àkúrẹ́|Federal University of Technology Akure]] ni ọdun (1992) Dokita ti Imọ lati Alpine Geophysical Research Institute ni (1993) ati Dokita ti Imọ lati University of Nairobi ni 1998. <ref name=":3">{{Cite web|archivedate=2023-04-06}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.ukwhoswho.com/display/10.1093/ww/9780199540891.001.0001/ww-9780199540884-e-28676 "Obasi, Godwin Olu Patrick, (24 Dec. 1933–3 March 2007), Secretary-General, World Meteorological Organization, 1984–2004, then Secretary-General Emeritus"]. </cite></ref> <ref name=":4">{{Cite web|archivedate=2022-08-12}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFOgalloNyenziSemazzi">Ogallo, L.A.; Nyenzi, B. S.; Semazzi, F. [https://www.climdev-africa.org/sites/default/files/ccda-vi-doc/Concept%20Note%20-%20Professor%20Obasi%20Legacy%20Lecture%20EN.pdf "LEGACY OF THE LATE PROF. GODWIN OLU PATRICK OBASI IN CHAMPIONING PAST AND PRESENT CLIMATE SERVICES PIONEERS IN AFRICA"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> Obasi gba Aami Eye Carl-Gustaf Rossby lati MIT ni ọdun 1963 fun iwe-ẹkọ PhD rẹ, <ref name=":5">{{Cite web|archivedate=2022-11-29}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://paocweb.mit.edu/education/graduate/the-carl-gustaf-rossby-award "THE CARL-GUSTAF ROSSBY AWARD"]. </cite></ref> iteriba okuta iranti goolu ati medal lati Czechoslovak Academy of Sciences ni 1986), Institute of Meteorology and Water Management's Medal, Poland, ni ọdun (1989), Aami Eye Ile-iṣẹ Afefe ni (1990) Ogori Merit Eye ni (1991) Abele ola ti Merit Eye lati Dirección Nacional de Aeronáutica Civil (Paraguay) ni (1992), Gold Medal lati [[African Meteorological Society]] ni (1993), Medal of Merit lati Slovak Hydrometeorol Institute ni 199 Gold Medal lati awọn Balkan Physical Union ni (1997), National Roll of Honor fun ayika aseyori, Nigeria, ni (1999) Plaque of Appreciation lati Iran ni (1999), awọn olori orile-ede Kenya commendation Eye ni 1999, First International Prize lori omi ati ogbin. ni 2002, TWAS Medal Lecture in Earth Sciences ni 2002, ati Zayed International Prize for the Environment for the Scientific and Technological Achievement in 2003. <ref name=":3">{{Cite web|archivedate=2023-04-06}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.ukwhoswho.com/display/10.1093/ww/9780199540891.001.0001/ww-9780199540884-e-28676 "Obasi, Godwin Olu Patrick, (24 Dec. 1933–3 March 2007), Secretary-General, World Meteorological Organization, 1984–2004, then Secretary-General Emeritus"]. </cite></ref> Obasi gba ami-eye goolu lati ọdọ Ijọba Paraguay ni ọdun 1988, Air Force Cross lati Venezuela ni ọdun 1989, ati Ominira ti Ilu Ho Chi Minh ni ọdun 1990. O ti ṣe Alakoso ti Orilẹ-ede ti Ivory Coast ni ọdun 1992, aṣẹ ti Niger ni ọdun 1994, Ilana ti Orilẹ-ede ti Kiniun ni ọdun 1995, Ilana Orilẹ-ede ti Benin ni ọdun 1997, Ilana Orilẹ-ede ti Burkina Faso ni 1997. Aṣẹ ti Oman ni ọdun 2002, Ẹgbẹ-ogun ti Ọla ni ọdun 2002, ati Ilana ti Ọla ti Orilẹ-ede Polandii ni ọdun 2003. <ref name=":3">{{Cite web|archivedate=2023-04-06}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.ukwhoswho.com/display/10.1093/ww/9780199540891.001.0001/ww-9780199540884-e-28676 "Obasi, Godwin Olu Patrick, (24 Dec. 1933–3 March 2007), Secretary-General, World Meteorological Organization, 1984–2004, then Secretary-General Emeritus"]. </cite></ref> O tun gba aṣẹ ti Lithuania Grand Duke Gediminas ni ọdun 1998, àmì-ẹ̀yẹ Alakoso ti Ọrẹ lati Vietnam ni ọdun 1998, aṣẹ ti Grand Warrior ti Kenya ni ọdun 2000, ati Kilasi akọkọ ti aṣẹ ti Saman de Aragua lati Venezuela ni ọdun 2001. <ref name=":3" /> Obasi ti jẹ eni ti amo fun awọn ilowosi pataki si imọ-jinlẹ oju-ọjọ ati pe a rii bi “ẹbun Afirika si agbaye ti imọ-jinlẹ oju-ọjọ”. <ref name=":2" /> O jẹ koko-ọrọ ti ikẹkọ iranti ni Apejọ Keje lori Iyipada Afefe ati Idagbasoke ni Afirika ni [[Nairobi|ilu Nairobi]], Kenya, ni ọdun 2018, <ref name=":2">{{Cite web|archivedate=2023-04-04}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://thedevelopmentnews.com/experts-extol-prof-obasis-contributions-climate-science-inaugural-memorial-lecture/ "Experts extol Prof Obasi's contributions to climate science at inaugural memorial lecture"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230404152842/https://thedevelopmentnews/ |date=2023-04-04 }}. </cite></ref> <ref>{{Cite journal|title=Prof. Godwin Olu Patrick Obasi Memorial Lecture|url=https://multimedia.uneca.org/handle/10855.1/1484|access-date=2023-04-05|archive-date=2023-04-06}}</ref> ati pe ikẹkọ iranti miiran waye ni orukọ rẹ ni Oṣu Kẹsan 2021 ni Apejọ kẹsan lori Iyipada oju-ọjọ ati Idagbasoke ni Afirika ni orile ede [[Kepu Ferde|Cabo Verde]] . <ref>{{Cite web|archivedate=2022-01-25}}</ref> == Awọn itọkasi == <references /> <ref name="The Mathematics Genealogy Project c625">{{cite web | title=Godwin Obasi | website=The Mathematics Genealogy Project | url=https://www.mathgenealogy.org/id.php?id=222418 | access-date=2023-12-22}}</ref> 3hxkihr3wryhhc7peyw9sdx5j6ldcbz Ibrahim Umaru Chatta 0 75133 639843 610448 2026-11-07T23:14:23Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639843 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=Ibrahim Umaru Chatta|death_date={{death date and age|2019|03|19|1958|09|01|df=y}}|religion=Sunni Islam|house=|father=|full name=Haliru Ibrahim Chatta|birth_place=Pategi, [[Kwara State]]|death_place=[[Abuja]]|birth_date={{Birth date|1958|09|01|df=y}}|title=Etsu Patigi|successor=Etsu Umar Bologi II|predecessor=Etsu Idirisu Gana II|coronation=October 1999|reign=1999- 2019|caption=|image=|occupation=traditional ruler}} '''Haliru Ibrahim Bologi Umaru Chatta''' (1 Kẹsán 1958{{Spaced en dash}}19 Oṣu Kẹta Ọdun 2019) jẹ olori ibile akọkọ kilasi Naijiria ti Patigi Emirate bi Etsu Patigi lati ọdun 1999 si 2001. <ref>https://thenationonlineng.net/kwara-monarch-etsu-patigi-dies-at-65/</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://thenationalpilot.ng/2019/03/21/etsu-patigi-dies-at-61/ |access-date=2023-12-26 |archive-date=2023-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105051447/https://thenationalpilot.ng/2019/03/21/etsu-patigi-dies-at-61/ |dead-url=yes }}</ref> Chatta, jẹ turbaned bi Etsu Patigi lati ọdun 1999 ti o lo ogun ọdun lori itẹ. O rọpo Etsu Idirisu Gana, ti o ti jọba lati 1966 si 1996<ref>https://businesspost.ng/featureoped/alhaji-ibrahim-chatta-exit-of-a-monarch-with-a-sense-of-obligation/</ref>.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://orientmags.com/index.php/2019/03/20/kwara-monarch-etsu-patigi-dies-after-20-years-on-the-throne-saraki-gov-ahmed-governor-elect-others-mourn/ |access-date=2023-12-26 |archive-date=2023-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231226161116/https://orientmags.com/index.php/2019/03/20/kwara-monarch-etsu-patigi-dies-after-20-years-on-the-throne-saraki-gov-ahmed-governor-elect-others-mourn/ |dead-url=yes}}</ref> Chatta ti rọpo nipasẹ ọmọ rẹ Eu Umaru Bologi II . <ref>{{Cite news|title=Smooth transition as new Etsu Patigi is turbaned|url=https://dailytrust.com/smooth-transition-as-new-etsu-patigi-is-turbaned|access-date=28 August 2020|archivedate=5 September 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230905200813/https://dailytrust.com/smooth-transition-as-new-etsu-patigi-is-turbaned/|deadurl=yes}}</ref> == Ẹkọ == Ibrahim, lọ sí ilé ẹ̀kọ́ girama ti ìjọba ní [[Ilorin|ìlú Ilorin]] láti ọdún 1969 sí 1972. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://highprofile.com.ng/2019/03/23/olomu-of-omu-aran-mourns-school-mate-etsu-patigi/ |access-date=2023-12-26 |archive-date=2023-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105052951/https://highprofile.com.ng/2019/03/23/olomu-of-omu-aran-mourns-school-mate-etsu-patigi/ |dead-url=yes }}</ref> == Turbaning == Lẹ́yìn tí wọ́n sọ ọ́ di Etsu Patigi ní ọdún 1999, ó di igbakeji alága ìgbìmọ̀ ìbílẹ̀ [[ìpínlẹ̀ Kwara]] . <ref>https://www.pmnewsnigeria.com/2019/03/23/buhari-eulogises-late-emir-of-patigi/</ref> == Awọn idile == Iyawo marun-un ti o ni omo ogbon lo si ye Oba naa. == Awọn akọsilẹ == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1958]] i4mthbwypbkj48rayt4adxp3hvl4auq Catherine Nakalembe 0 75155 639750 615045 2026-11-07T20:33:25Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639750 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = Catherine Nakalembe | image = Catherine Nakalembe, Data Sharing in a Digital World - 2020 Convention session.png | alma_mater = *[[University of Maryland, College Park|University of Maryland]] <br> {{small|( [[Doctor of Philosophy|Ph.D]] in Geographical Science )}} *[[Johns Hopkins University]] <br> {{small|( [[Master's degree|master’s program]] in [[Environmental engineering|geography and environmental engineering]] )}} *[[Makerere University]] | thesis_url = | caption = | birth_place = [[Kampala]], [[Uganda]] | death_date = | death_place = | residence = | ethnicity = | fields = Remote sensing | workplaces = *University of Maryland *[[NASA Harvest]] | doctoral_advisor = [[Christopher Justice]] | doctoral_students = | notable_students = | known_for = *[[Remote sensing]] *[[Food security]] | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | influences = | influenced = | awards = | religion = | signature = <!--(filename only)--> | footnotes = | thesis_title = Agricultural Land Use, Drought Impacts, and Vulnerability: A Regional Case Study for Karamoja, Uganda. | spouse = [[Sebastian Deffner]] | children = 2 }} [[File:Portrait de Catherine Nakalembe.jpg|thumb|Catherine Nakalembe]] '''Catherine Nakalembe''' jẹ onimọ-jinlẹ ti oye latọna jijin ara ilu Ugandan ati olukọ iwadii ẹlẹgbẹ ni Ile-ẹkọ giga ti Maryland (UMD) ni Sakaani ti Awọn sáyẹnsì Aye ati Alakoso eto NASA Harvest Africa.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://nasaharvest.org/index.php/partner/catherine-nakalembe |access-date=2024-01-04 |archive-date=2023-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324150951/https://nasaharvest.org/index.php/partner/catherine-nakalembe |dead-url=yes }}</ref><ref name=":0">https://geog.umd.edu/facultyprofile/nakalembe/catherine</ref> Iwadi rẹ pẹlu ogbele, ogbin ati aabo ounje. Ni ọdun 2020, Nakalembe ni a fun ni Ẹbun Ounjẹ Afirika. == Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ == Nakalembe dagba ni Kampala, Uganda. Bàbá rẹ̀ jẹ́ ẹlẹ́rọ̀ ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ tí ń kọ́ni fúnra rẹ̀, ìyá rẹ̀ sì ní ilé oúnjẹ kan tí ó sì ń ṣiṣẹ́ ní Makindye.<ref name=":1">https://www.nasa.gov/feature/goddard/2020/an-innovator-in-international-food-security</ref> Nakalembe wọ aaye imọ-jinlẹ ayika nipasẹ ijamba, bi o ti padanu ikẹkọ imọ-jinla akọkọ ti o fẹ nigbati o ba forukọsilẹ fun eto ikẹkọ giga rẹ ni Ile-ẹkọ giga Makerere ni ibẹrẹ ọdun 2002.<ref>https://www.independent.co.ug/dr-catherine-nakalembe-donates-usd-100000-joint-food-prize-for-library/</ref> Ni ọdun 2007, o gba oye rẹ ni Imọ-Aaye lati Ile-ẹkọ giga Makerere.<ref name=":0" /> Lẹhin awọn ẹkọ ile-iwe giga, o gba sikolashipu apa kan fun eto oluwa ni ilẹ-aye ati imọ-ẹrọ ayika ni Ile-ẹkọ giga Johns Hopkins . O gba oye titunto si ni 2009.<ref name=":2">{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://bsos.umd.edu/featured-content/professor-nakalembe-named-2020 |access-date=2024-01-04 |archive-date=2020-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927181646/https://bsos.umd.edu/featured-content/professor-nakalembe-named-2020 |dead-url=yes }}</ref> Nakalembe gba Ph.D rẹ ni Imọ-jinlẹ Geographical ni University of Maryland labẹ abojuto [[Chris Justice]] . Iwadi oye dokita rẹ ni ero lati ṣe afihan awọn abajade ti ogbele lori lilo ilẹ ati lori awọn igbesi aye ti North Eastern Ugandans. O jẹ igbesẹ akọkọ ni dida ipilẹ ti ipin oye latọna jijin ti [[Disaster risk financing project|iṣẹ inawo eewu ajalu]] eyiti o ti ṣe atilẹyin lori awọn idile 75,000 ni agbegbe lati iwọn ibẹrẹ akọkọ ni ọdun 2017 ati fifipamọ awọn orisun ijọba Uganda ti yoo bibẹẹkọ lọ si iranlọwọ iranlọwọ pajawiri.<ref name=":3">{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://geog.umd.edu/feature/dr.-catherine-nakalembe-receives-inaugural-geo-individual-excellence-award |access-date=2024-01-04 |archive-date=2020-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613074540/https://geog.umd.edu/feature/dr.-catherine-nakalembe-receives-inaugural-geo-individual-excellence-award |dead-url=yes }}</ref> == Ṣiṣẹ == O jẹ Oludari Eto Afirika ni [[NASA Harvest Program|Eto Ikore NASA]] ati pe a mọ fun iṣẹ rẹ nipa lilo imọ-ọna jijin ati imọ-ẹrọ imọ ẹrọ ti n ṣe atilẹyin idagbasoke ti ogbin ati aabo ounje ni gbogbo Afirika. O ṣe aṣaaju-ọna imọ-ọna jijin nipasẹ awọn ọkọ oju-ofurufu ti ko ni eniyan ni ṣiṣe ayẹwo awọn ibugbe awọn asasala ati aworan ilẹ ti ilẹ ni Uganda. O ti ṣe iwadii ni oye jijin ti ogbele, iṣẹ-ogbin, ati iṣakoso isọpọ ti awọn akiyesi aye ni ibojuwo ogbin ti ogbin dimu kekere ni awọn orilẹ-ede pupọ.<ref name=":1" /> Nakalembe ṣeto ati ṣe itọsọna ikẹkọ lori awọn irinṣẹ oye latọna jijin ati data, ṣiṣẹ pẹlu awọn ile-iṣẹ ijọba ti orilẹ-ede lori awọn ilana ṣiṣe ipinnu ogbin wọn, ati awọn ipilẹṣẹ lati ṣe idiwọ awọn ipa ajalu ti ikuna irugbin na.<ref name=":2" /> == Àwọn ẹyẹ àti èrè == O gba Ẹgbẹ lori Awọn akiyesi Aye Aiye akọkọ Olukọni Didara ni ọdun 2019.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://nasaharvest.org/news/congratulations-dr-catherine-nakalembe-receiving-inaugural-geo-individual-excellence-award |access-date=2024-01-04 |archive-date=2023-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231208003254/https://nasaharvest.org/news/congratulations-dr-catherine-nakalembe-receiving-inaugural-geo-individual-excellence-award |dead-url=yes }}</ref> Ni ọdun 2020, o pin Ẹbun Ounjẹ Afirika (AFP) pẹlu Dokita André Bationo lati [[Bùrkínà Fasò|Burkina Faso]] . [[Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́|Olusegun Obasanjo]], Alaga ti Igbimọ AFP, sọ pe "A nilo awọn ọmọ ile Afirika ti o ni imọran bi Dokita Bationo ati Dr. Nakalembe lati ṣe afihan agbara ti imọ-ẹrọ ati imọ-ẹrọ titun pẹlu awọn imọ-ẹrọ ti o wulo ti o ṣe iranlọwọ lati mu iṣeduro iye owo fun awọn agbe. Awọn ọmọ Afirika." <ref name=":3" /><ref>https://africafoodprize.org/dr-andre-bationo-and-dr-catherine-nakalembe-awarded-the-2020-africa-food-prize-afp/</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://geog.umd.edu/feature/dr.-nakalembe-honored-highest-civilian-award-%28golden-jubilee-medal-civilians%29-uganda. |access-date=2024-01-04 |archive-date=2022-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220202025258/https://geog.umd.edu/feature/dr.-nakalembe-honored-highest-civilian-award-(golden-jubilee-medal-civilians)-uganda. |dead-url=yes }}</ref> O jẹ 2020 UMD Research Excellence Honoree. Ni ọdun 2022, o gba ami-ẹri Jubilee Golden Jubilee ti Uganda (alágbádá). O ti gbekalẹ si awọn obi rẹ nipasẹ Alakoso [[Yoweri Museveni]].<ref>https://africafoodprize.org/dr-andre-bationo-and-dr-catherine-nakalembe-awarded-the-2020-africa-food-prize-afp/</ref> == Ìgbésí ayé ara ẹni == Ni ọdun 2020, Nakalembe ti ni iyawo pẹlu Sebastian Deffner,<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/my-work-helps-improve-people-s-livelihoods-2483160</ref> oludari ti imọ-jinlẹ ti imọ-ẹrọ ni Ile-ẹkọ giga ti Maryland, agbegbe Baltimore (UMBC).<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://physics.umbc.edu/people/faculty/deffner/ |access-date=2024-01-04 |archive-date=2023-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324150956/https://physics.umbc.edu/people/faculty/deffner/ |dead-url=yes }}</ref> Wọn ni awọn ọmọ meji.<ref name=":1" /> == Àwọn àlàyé == {{Reflist}} == Ita ìjápọ == * [https://web.archive.org/web/20230404114720/https://nasaharvest.org/partner/catherine-nakalembe Catherine Nakalembe at NASA Harvest] * Publications by Catherine Nakalembe at ResearchGate * [https://www.youtube.com/watch?v=iDRIdVLvEko Interview at Project Geospatial], 13 Mars 2020 * [https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-55333624 Profile on BBC News, 27 Dec 2020] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] gv0b4j7zuzfea5gxswb16tgoxklm4x4 Lola Shoneyin 0 75186 639909 619974 2026-11-08T02:18:33Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639909 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|honorific_prefix=|name=Lola Shoneyin|honorific_suffix=|image=Lola Shoneyin-1311.jpg|caption=Lola Shoneyin 2015|birth_name=Titilola Atinuke Alexandrah Shoneyin|birth_date={{Birth date|1974|02|26|df=y}}|birth_place=[[Ibadan]], [[Oyo State]], [[Nigeria]]|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|1974|02|26|df=y}}-->|death_place=|death_cause=|resting_place=|resting_place_coordinates=<!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline}} -->|monuments=|nationality=[[Nigerian people|Nigerian]] / [[British people|British]]|other_names=|education=|alma_mater=|occupation=[[Author]]|years_active=|employer=|organization=|known_for=|notable_works=|style=|television=|spouse=[[Olaokun Soyinka]]|partner=|children=|parents=|mother=Yetunde Shoneyin|father=Chief Tinuoye|relatives=Abraham Olayinka Okupe (Grandfather)|family=4 Children|awards=Literary Person Of The Year - 2018|website={{URL|www.lolashoneyin.com}}}}'''Lola Shoneyin''' (tí orúkọ àbísọ rẹ̀ ń jẹ́ Titilola Atinuke Alexandrah Shoneyin; ni wọ́n bí ni 26 February 1974, ní ìlú [[Ìbàdàn]], ní [[Nàìjíríà]]) jẹ́ akéwì àti òǹkọ̀wé<ref name="BBCWH">{{Cite web|title=Lola Shoneyin|accessdate=2012-12-08|work=BBC World Service - Arts & Culture|publisher=BBC|url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/arts/2010/04/100409_strand_lolashoneyin.shtml|date=9 April 2010}}</ref> tó ṣe àtẹ̀jáde ìwé àkọ́kọ́ rẹ̀, tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ [[The Secret Lives of Baba Segi's Wives (novel)|''The Secret Lives of Baba Segi's Wives'']], ní UK, ní oṣù May ọdún 2010.<ref>{{Cite web|title=Popular Nigerian Literary Icon, Lola Shoneyin, Clocks 45|url=http://www.publicfacesmagazine.com.ng/popular-nigerian-literary-icon-lola-shoneyin-clocks-45/|last=Mary|first=Aborele|date=2019-02-26|website=Welcome To PublicFace Magazine|language=en-US|access-date=2020-05-30|archive-date=2020-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803150623/http://www.publicfacesmagazine.com.ng/popular-nigerian-literary-icon-lola-shoneyin-clocks-45/|dead-url=yes}}</ref> Shoneyin gbajúmọ̀ fún àwọn ewì rẹ̀ tó tayọ, ó ti kọ ewì mẹ́ta.<ref>{{Cite web|title=An Interview with Lola Shoneyin, African Writing Online [many literatures, one voice]; Issue No. 9|url=https://www.african-writing.com/nine/lolashoneyin.htm|website=www.african-writing.com|access-date=2020-05-30|archive-date=2020-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803140118/https://www.african-writing.com/nine/lolashoneyin.htm|dead-url=yes}}</ref> Ìṣọwọ́kọ̀wé rẹ̀ jẹ mọ́ ọ̀rọ̀-ìbálòpọ̀ obìnrin àti ìpèníjà tó jẹ́ mọ́ ilẹ̀ Afirika.<ref>{{Cite web|date=2021-02-24|title=Lola Shoneyin|url=https://www.casafrica.es/|access-date=2022-10-12|website=Casafrica|language=es|archive-date=2020-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218014938/http://www.casafrica.es/|dead-url=yes}}</ref> Ní April 2014, wọ́n dárúkọ rẹ̀ ní Hay Festival's Africa39 mọ́ àwọn òǹkọ̀wé ilẹ̀ Afirika tí ò tí ì wọ ọmọdún ogojì, pẹ̀lú tálẹ́ǹtì láti ṣàtúnṣe sí àwọn lítíréṣọ̀ ilẹ̀ Afirika.<ref>[http://www.hayfestival.com/artistlist-q-t.aspx Africa39 list of artists], Hay Festival.</ref> Lola gba ẹ̀bùn [[PEN Award for Poetry in Translation|PEN Award]] ní America<ref>{{Cite web|title=Lola Shoneyin|url=https://pen.org/user/lola-shoneyin/|date=2015-01-07|website=PEN America|language=en|access-date=2020-05-30}}</ref> bákan náà ni ó gba ti Ken Saro-Wiwa Award fún ìtàn-àròsọ ní Nàìjíríà.<ref>{{Cite web|title=Lola Shoneyin|url=https://www.davidhigham.co.uk/authors-dh/lola-shoneyin/|website=David Higham Associates|language=en-US|access-date=2020-05-30}}</ref> Ó wà lára àwọn tó máa gba ẹ̀bùn Orange Prize ní UK fún ìtàn-àròsọ àkọ́kọ́ rẹ̀, ''The Secret of Baba Segi's Wives'', ní ọdún 2010.<ref>{{Cite web|url=https://guardian.ng/life/on-the-cover/lola-shoneyin-writer-thinker-creator/|title=Lola Shoneyin: Writer, Thinker, Creator|last=Muoka|first=Chidera|date=26 November 2017|access-date=23 May 2018|archive-date=24 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524004111/https://guardian.ng/life/on-the-cover/lola-shoneyin-writer-thinker-creator/|dead-url=yes}}</ref> Ìlú [[Eko]] ní Nàìjíríà ni ó ń gbé, níbi tíh ó ti máa ń ṣe Aké Arts and Book Festival ní ọdọọdún.<ref>{{Cite web|title=Ake Arts and Book Festival moves online|url=https://www.blueprint.ng/ake-arts-and-book-festival-moves-online/|last=III|first=Editorial|date=2020-04-10|language=en-US|access-date=2020-05-30}}</ref> Ní ọdún 2017, ''Brittle Paper'' sọ ọ́ ní African Literary Person of the Year.<ref>{{cite news|last1=Edoro|first1=Ainehi|title=The 2017 Brittle Paper African Literary Person of the Year Is Lola Shoneyin|url=https://brittlepaper.com/2017/12/lola-shoneyin-2017-brittle-paper-person-year/|accessdate=20 August 2019|publisher=Brittle Paper|date=30 December 2017}}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀ == Wọ́n bí Titilola Atinuke Alexandrah Shoneyin sí ìlú [[Ìbàdàn]], èyí tó jẹ́ olú-ìlú ti [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́]], tó wà ní apá Ìwọ̀-oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà, ní ọdún 1974. Òun ni àbígbẹ̀yìn àwọn ọmọ mẹ́fà àti ọmọbìnrin kan ṣoṣo. Àwọn òbí rẹ̀ Chief Tinuoye Shoneyin àti Mrs. Yetunde Shoneyin (''née'' Okupe), jẹ́ ọmọ-ìlú Remo láti [[Ìpínlẹ̀ Ògùn]]. Ìtàn ayé rẹ̀ àti ìrírí rẹ̀ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ rẹ̀ dálé lórí, ó sọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ohun tó rọ̀ mọ́ fíẹ́ ìyàwó púpọ̀ nínú ìwé alákọ̀ọ́kọ́ rẹ̀; bàbá-ìyá rẹ̀, Abraham Olayinka Okupe (1896-1976) ni olórí [[Iperu Remo]], ó sì ní ìyàwó márùn-ún. Ó gorí oyè ní ọdún 1938, ó sì ṣaláìsí ní ọdún 1976.<ref name="PNT">{{Cite web|title=Polygamy? No thanks|last=Shoneyin|first=Lola|work=The Guardian|accessdate=2012-12-08|date=2010-03-20|url=https://www.theguardian.com/world/2010/mar/20/polygamy-nigeria-abuja-tradition}}</ref> == Iṣẹ́ rẹ̀ == === Ìtàn-àròsọ === * ''Mayowa and the Masquerades'' - January 2021<ref>{{Cite web|date=2018-05-11|title=Mayowa and The Masquerades {{!}} Cassava Republic Press|url=https://cassavarepublic.biz/product/mayowa-masquerades/,%20https://cassavarepublic.biz/?product=mayowa-masquerades|access-date=2022-10-12|language=en-US}}</ref> * ''Nostalgia is an Extreme Sport: An essay from the collection, Of This Our Country'' - September 2010<ref>{{Cite web|title=Nostalgia is an Extreme Sport: An essay from the collection, Of This Our Country|url=https://www.harpercollins.com/products/nostalgia-is-an-extreme-sport-an-essay-from-the-collection-of-this-our-country-lola-shoneyin|access-date=2022-10-12|website=HarperCollins|language=en}}</ref> * ''Baba Segi, Ses Épouses, Leurs Secrets October'' 2016<ref>{{Cite web|title=Baba Segi, ses épouses, leurs secrets {{!}} Actes Sud|url=https://www.actes-sud.fr/node/56920|access-date=2022-10-12|website=www.actes-sud.fr|archive-date=2022-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012100043/https://www.actes-sud.fr/node/56920|dead-url=yes}}</ref> * ''[[The Secret Lives of Baba Segi's Wives (novel)|The Secret Lives of Baba Segi's Wives]]'', London: [[Serpent's Tail]], May 2010.<ref>{{Cite web|title=The Secret Lives of Baba Segi's Wives|url=https://serpentstail.com/work/the-secret-lives-of-baba-segis-wives/|access-date=2020-05-30|website=Serpent's Tail|language=en}}</ref> ** Longlisted for the 2011 [[Orange Prize]],<ref>{{Cite news|last=Armitstead|first=Claire|date=2011-03-16|title=Orange prize for fiction 2011: the longlist - gallery|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/books/gallery/2011/mar/16/orange-prize-longlist|access-date=2020-05-30|issn=0261-3077}}</ref> won the 2011 [[PEN Oakland/Josephine Miles Literary Award]]<ref>{{Cite web|title=Author|url=https://www.harpercollins.com/author/|website=HarperCollins Publishers: World-Leading Book Publisher|language=en-US|access-date=2020-05-30}}</ref> and won two [[Association of Nigerian Authors]] Awards.<ref>{{Cite web|title=SPLA {{!}} Lola Shoneyin|url=http://www.spla.pro/en/file.person.lola-shoneyin.50733.html|website=www.spla.pro|access-date=2020-05-30}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ** Translated into seven languages, published in Italian as ''Prudenti Come Serpenti''. === Ìtàn kékeré === * "Woman in Her Season", ''Post Express Newspapers'', 1996<ref>{{Cite web|title=Biography Of Lola Shoneyin|url=https://www.medianigeria.com/biography-of-lola-shoneyin/|last=Nigeria|first=Media|date=2018-06-05|website=Media Nigeria|language=en-US|access-date=2020-05-30}}</ref> === Ewì === * ''So All the Time I was Sitting on an Egg'' (1998)<ref name="Lola Shoneyin">{{Cite web|title=Lola Shoneyin|url=https://www.africabookclub.com/featured-writer-lola-shoneyin/|date=2012-03-04|website=Africa Book Club|language=en-US|access-date=2020-05-30|archive-date=2020-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803121443/https://www.africabookclub.com/featured-writer-lola-shoneyin/|dead-url=yes}}</ref> * ''Song of a River Bird'', Ovalonion House (Nigeria, 2002)<ref>{{Cite web|title=notes on contributors|url=http://www.sentinelpoetry.org.uk/magazine0204/contributors.html|website=www.sentinelpoetry.org.uk|access-date=2020-05-30|archive-date=2020-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803114647/http://www.sentinelpoetry.org.uk/magazine0204/contributors.html|dead-url=yes}}</ref> * ''For the Love of Flight'' (2010)<ref>{{Cite web|title=An Interview with Lola Shoneyin, African Writing Online [many literatures, one voice]; Issue No. 9|url=http://www.african-writing.com/nine/lolashoneyin.htm|website=www.african-writing.com|access-date=2020-05-30|archive-date=2020-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803140118/https://www.african-writing.com/nine/lolashoneyin.htm|dead-url=yes}}</ref> === Ìwé àwọn ọmọdé === * ''Mayowa and the Masquerade'', July 2010, published in the US in 2020<ref name="Lola Shoneyin" /> == Iṣẹ́ akada ti Lola Shoneyin == * Abiola, Emmanuel. Negotiating Patriarchal Structures: Polygamy and Female Agency in Lola Shoneyin’s ''The Secret Lives of Baba Segi’s Wives''. ''Ibadan Journal of English Studies'' 7 (2018): 497–504. * Bámgbózé, Gabriel. "Beyond Gender Allegory: A Postcolonial Reading of Lola Shoneyin’s Poetry. ''Ibadan Journal of English Studies'' 7 (2018): 155-170. * Jegede, O. B. Subversive (re) writing and body poetics in Lola Shoneyin’s "So all the time I was sitting on an egg". ''Ibadan Journal of English Studies'' 7 (2018): 207–224. == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} {{igbesiaye|1974||Shoneyin, Lola}} [[Ẹ̀ka:Àwọn olùkọ̀wé ará Nàìjíríà]] mrftn21mqvwhiy7i07v5mmfdosrh2o3 Honey dew (melon) 0 75199 639838 589208 2026-11-07T22:58:26Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639838 wikitext text/x-wiki [[Fáìlì:Honeydew_melon.jpg|thumb|250x250px|Honeydew melon, Kolkata, West Bengal, India]] [[Fáìlì:Honeydew_melon_flower.jpg|alt=Honeydew melon flower|thumb|Honeydew melon flower]] '''Honeydew melon''' jẹ́ ọ̀kan lára méjì nínú gbòógì oríṣi èso tí a yàn gbìn ní ọ̀wọ́ èso ''Cucumis melo'' Inodorus.<ref>{{Cite web|last=Stephens|first=James M.|date=2018-11-01|title=Melon, Honeydew—''Cucumis melo'' L. (Inodorus group)|url=https://edis.ifas.ufl.edu/mv093|access-date=2021-01-25|website=Minor Vegetables Handbook|publisher=University of Florida, Institute of Food and Agricultural Sciences Extension|archive-date=2018-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114231620/http://edis.ifas.ufl.edu/mv093|dead-url=yes}}</ref> Àbùdà a rẹ̀ jẹ́ èyí tí ó nípọn, tí ó dán, tí kò sí ní òórùn dídùn. Èyí tó jé èkejì nínú ọ̀wọ́ yìí ni wrinkle-rind casaba melon.<ref>{{Cite web|last=Stephens|first=James M.|date=2018-11-01|title=Melon, Casaba—''Cucumis melo'' L. (Inodorus group)|url=https://edis.ifas.ufl.edu/mv092|access-date=2021-01-25|website=Minor Vegetables Handbook|publisher=University of Florida, Institute of Food and Agricultural Sciences Extension|archive-date=2021-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212014620/https://edis.ifas.ufl.edu/mv092|dead-url=yes}}</ref> == Àbùdá == Honey dew ní àbùdá roboto, ó sì gùn ní ìwọn mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n sí mejìlélógún sẹ̀ǹtímítà. Ní kárí, ó máa ń gbé ìwọ̀n kílógírámù 1.8 sí 3.6.<ref>[https://melonwatermelonhaven.com/what-does-a-honeydew-melon-look-like-a-visual/ A Comprehensive Visual Guide: What Does a Honeydew Melon Look Like and How to Identify It]. What Does a Honeydew Melon Look Like: A Visual Guide.</ref> Èèpo rẹ̀ máa ń jẹ́ àwọ̀ ewéko fẹ́rẹ́fẹ́, tí èpò dídán rẹ̀ sì máa ń jẹ́ yálà àwọ̀ ewéko tàbí ti ìtànná òrùn. Bí i àwọn èso tó kù, èso yìí máa ń ní kóro. A máa ń jẹ tínu èso yìí, lọ́pọ̀ ìgbà lẹ́yìn oúnjẹ, àti pé a tún le rí i ní àwọn ilé-ìtajà káàkiri lágbàáye. Ní California, honey dew máa ń wà láàrin osù kẹjọ sí oṣù kẹwàá.<ref>[http://www.producepete.com/shows/honeydews.html Honeydews] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170506114941/http://www.producepete.com/shows/honeydews.html|date=2017-05-06}}. Producepete.com. Retrieved on 2015-04-22.</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == g9k0kmp1171p311i3x6ziwe5n4yibdp Denise Mobolaji Ayaji-Williams 0 75202 639768 618069 2026-11-07T21:03:27Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639768 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|honorific_prefix=|name=Denise Mobalaji Ajayi-Williams|honorific_suffix=|image=https://images.app.goo.gl/jXxPMVCTWHe51veu9|caption=Author: Bolaji Ajayi aka Denise Mobolaji Ajayi Williams|birth_place=|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|||}}-->|death_place=|nationality=[[Nigerian people|Nigerian]], American|education=|alma_mater=[[University of California, Riverside]], [[Golden Gate University]]|occupation=Novelist, Author, Animator, Short-story writer, Journalist, Social Entrepreneur|employer=|organization=[[Working Mom in 1920s]]; [[WM Journal Magazine]]; [[Silicon Valley-Nigerian Economic Development]]; [[Bolaji Animations Production & Publishing Studios (BAPS)]]|known_for=Writing Children Comics, Journalism, Philanthropy and Women Freedom|notable_works=''Akiti The Hunter'' (2015) Part I, “Akiti The Hunter” (2016) Part II|style=|television=|spouse=|children=|parents=[[Chief Temitope Ajayi]] (aka 'Mama Diaspora')|relatives=|awards=|website={{URL|www.akitithehunter.com/}}}}'''Denise Mobalaji Ajayi-Williams''' ni aṣàkóso àti olùdásílẹ̀ Silicon Valley- Nigerian Economic Development Inc. (SV-NED).<ref>{{Cite web|date=2019-07-21|title=West Africa finds an unlikely home in Silicon Valley|url=https://gritdaily.com/west-africa-silicon-valley/|access-date=2021-04-23|website=Grit Daily News|language=en-US}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|last=Hassan|first=Binta|date=2016-02-04|title=6 Nigerians Making A Difference|url=https://the234project.com/business-and-technology/nigeria/6-nigerians-making-a-difference/|access-date=2021-04-23|website=PR2J3C4 - Nigeria @ Her Best|language=en-US|archive-date=2019-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190509125135/https://the234project.com/business-and-technology/nigeria/6-nigerians-making-a-difference/|dead-url=yes}}</ref> SV-NED Inc jẹ́ ìtàkùn tó so Silicon Valley àti gbogbo ayé pọ̀. Ní ọdún mẹ́wàá sẹ́yìn, SV-NED Inc. ti ní tó ènìyàn 1 billion, tí wọ́n sì ti ní ìbáṣepọ̀ tó dánmọ́rán pẹ̀lú àwọn oníṣòwò tóju ẹgbẹ̀rún lọ́nà àádọ́ta lọ (50 thousand). Williams ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí alákòóso fún ilé-iṣẹ́ márùn-ún, tí ń ṣe SV-NED Inc., Global Connection for Women Foundation, Sky Clinic Connect, Numly, àti Collabful.<ref>{{Cite web|last=Mary|date=2015-09-04|title='Akiti the Hunter' brings a Black hero to children's literature|url=https://sfbayview.com/2015/09/akiti-the-hunter-brings-a-black-hero-to-childrens-literature/|access-date=2021-04-23|website=San Francisco Bay View|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://postnewsgroup.com/2015/02/24/author-denise-ajayi-williams-kicks-off-book-tour-akiti-hunter-african-hero/|title=Author Denise Ajayi-Williams Kicks off Book Tour of "Akiti the Hunter," African Super Hero &#124; Post News Group|access-date=June 7, 2020|archive-date=June 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607061337/https://postnewsgroup.com/2015/02/24/author-denise-ajayi-williams-kicks-off-book-tour-akiti-hunter-african-hero/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2015-02-20|title=Black History Month Storytime with author Bolaji Ajayi|url=https://patch.com/california/millvalley/black-history-month-storytime-author-bolaji-ajayi|access-date=2021-04-23|website=Mill Valley, CA Patch|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last1=Ajayi-Ore|first1=Lilian|date=2016-03-02|title=An Iconic Woman on the RISE, Denise Mobolaji Ajayi-Williams|url=https://www.huffpost.com/entry/a-woman-on-the-rise-denis_b_9171046|access-date=2021-04-23|website=HuffPost|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bold TV|url=https://boldtv.com/author/denise-mobolaji-ajayi-williams/|access-date=2021-04-23|website=Bold TV|language=en-US|archive-date=2021-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423161143/https://boldtv.com/author/denise-mobolaji-ajayi-williams/|dead-url=yes}}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Williams gboyè bachelor's degree nínú ìmọ̀ Economics láti University of California, ní Riverside, àti oyè Masters nínú ìmọ̀ Business Administration pẹ̀lú Marketing, láti Golden Gate University, Ageno School of Business.<ref>{{Cite web|url=https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=fr&u=https://africanshapers.com/nigeria-denise-ajayi-williams-connecte-lafrique-a-la-silicon-valley/&prev=search|title=Google Translate|date=July 25, 2019}}</ref> Williams ṣiṣé pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ tó ń rí sí ètò-ìlera, bí i Kaiser Permanente, Gilead Sciences, Abbott Laboratories, àti State of CA Department of Public Health. Williams ti gba oríṣiríṣi àmì-ẹ̀yẹ bí i US Congressional Award fún ìdásí tó tayọ jù lọ láti ọwọ́ Outstanding Contributions Congresswoman Barbara Lee, èyí tó jẹ́ àmì-ẹ̀yẹ ti US Senatorial láti Senator Dianne Feinstein fún adarí tó tayọ jù lọ, àti àmi-ẹ̀yẹ Visionary láti ọwọ́ Actor Danny Glover.<ref>{{Cite web|title=The Nation|date=October 9, 2011|url=https://issuu.com/thenation/docs/october_9__2011|access-date=2021-04-23|website=Issuu|language=en|archive-date=2022-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220425035254/https://issuu.com/thenation/docs/october_9__2011|dead-url=yes}}</ref> == Iṣé tó yàn láàyò == Wọ́n ti ṣàfihàn Williams ní oríṣiríṣi ìwé-ìròyìn bí i Forbes,<ref>{{Cite web|title=Denise (Ajayi) Williams|url=https://profiles.forbes.com/members/business/profile/Denise-Ajayi-Williams-Chief-Executive-Officer--SV-NED-Inc/0e872b98-d9ee-4337-893e-399d753a40b0|access-date=2021-04-23|website=Forbes Councils|language=en}}</ref> CNBC, GritDaly,<ref>{{Cite web|date=2019-07-21|title=West Africa finds an unlikely home in Silicon Valley|url=https://gritdaily.com/west-africa-silicon-valley/|access-date=2021-04-23|website=Grit Daily News|language=en-US}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Huffington Post,<ref>{{Cite web|last1=Ajayi-Ore|first1=Lilian|date=2016-03-02|title=An Iconic Woman on the RISE, Denise Mobolaji Ajayi-Williams|url=https://www.huffpost.com/entry/a-woman-on-the-rise-denis_b_9171046|access-date=2021-04-23|website=HuffPost|language=en}}</ref> Guardian, Thrive Global, àti Black Enterprise. Ohun tó jẹ Williams lógún jù lọ ni láti pèsè ìtàkùn tó máa so ìmọ̀-ẹ̀rọ Silicon Valley pọ̀ mọ́ gbogbo àgbáyé. Tí kò bá ṣiṣé, ó máa ń dásí ìmọ̀-mọ̀-ọ́n-kọ mọ̀-ọ́n-kà àwọn ọmọdé, èyí tó sì hàn gbngba nínú àwọn ìwé rẹ̀ fún àwọn ọmọdé. Akiti the Hunter, jẹ́ ìwé ilẹ̀ Afirika àkọ́kọ́ tó máa dá lórí akitiyan àti àwọn àkàndá ènìyàn. Wọ́n gbìyànjú láti ṣe ìwé Akiti the Hunter sínú fọ́nrán, tí ó máa ṣe é wò.<ref>{{cite web|url=https://www.svned.com/events-gallery|title=EVENTS GALLERY — SV-NED|website=www.svned.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425213344/https://www.svned.com/events-gallery|archive-date=2019-04-25}}</ref><ref>{{Cite web|last=Hamed|first=Idowu|title=Ooni of Ife, Makes His Grand Entrance to Silicon Valley|url=https://startrendinternational.com/ooni-of-ife-makes-his-grand-entrance-to-silicon-valley/|access-date=2021-04-23|website=Startrend International Magazine|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Williams III|first=Hayden|date=2017-11-30|title='His Imperial Majesty Has Arrived' — Nigerian King Visits Silicon Valley|url=https://boldtv.com/haydenw3/2017/11/30/imperial-majesty-arrived-nigerian-king-visits-silicon-valley/|access-date=2021-04-23|website=Bold TV|language=en-US|archive-date=2021-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423162500/https://boldtv.com/haydenw3/2017/11/30/imperial-majesty-arrived-nigerian-king-visits-silicon-valley/|dead-url=yes}}</ref> == Ayé rẹ̀ == Ajayi-Williams ní ọmọkùnrin kan pẹ̀lú ọkọ rẹ̀ [[Hayden Williams III]], tó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùdásílẹ̀ WM Journal àti Working Moms in 1920s organisation.<ref>{{cite news|url=https://www.blackenterprise.com/akiti-the-hunter-denise-ajayi-williams-publishing-tips-african-superhero/|title=From the Mouths of Babes: How a Mother, Inspired by Her Son, Is Diversifying World of Superheroes|date=December 9, 2015|first=Janell|last=Hazelwood|work=Black Enterprise|access-date=June 2, 2020}}</ref><ref>{{cite news|title=Posts by Hayden Williams III|url=https://bold.global/author/haydenw3/|publisher=Bold-Bold TV|access-date=June 6, 2020|archivedate=April 5, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160405232039/http://bold.global/author/haydenw3/|deadurl=yes}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == f856tjm1hi3gva94nuo2ci0wxmxcfxq Cat Hellisen 0 75230 639749 610900 2026-11-07T20:32:54Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639749 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|image=[[File:Cat Hellisen, author.jpg|thumb|Cat Hellisen]]|name=Cat Hellisen|caption=|birth_name=|birth_date={{birth date and age|df=yes|1977|5|31}}|birth_place=|death_date=|death_place=|occupation=Writer|religion=|influences=|nationality=South African|period=|genre=[[Fantasy]], [[Young adult fiction|Young adult]], Middle Grade|movement=|notableworks=''When the Sea is Rising Red''|signature=|website={{URL|http://www.cathellisen.com}}}}'''Cat Hellisen''' (31 May 1977) jẹ́ òǹkọ̀wé ti orílẹ̀-èdè [[South Africa|South African]], tó kọ ìwé ìtàn-àròsọ ''When the Sea is Rising Red'', ''House of Sand and Secrets'', àti ''Beastkeeper''.<ref name="Cat Hellisen">{{cite web|author=Cat Hellisen|url=http://www.cathellisen.com/cathellisen/|title=About/Contact &#124; Cat Hellisen|publisher=Cathellisen.com|date=24 June 2013|accessdate=15 July 2013|archive-date=30 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730135813/http://www.cathellisen.com/cathellisen/|dead-url=yes}}</ref> == Ìgbésíayé rẹ̀ == Wọ́n bí Cat Hellisen sí [[Cape Town]], ó sì ti gbé ní [[Cape Town]] àti [[Johannesburg]], South Africa àti [[Nottingham]], England. Lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí, ìlú [[Scotland]] ni wọ́n ń gbé. == Àmì-ẹ̀yẹ == Ní ọdún 2015, Cat Hellisen gba àmì-ẹ̀yẹ Short Story Day Africa ní Ake Arts & Book Festival, ní Nigeria, láti ọwọ́ adájọ́ fún ẹ̀bùn náà, ìyẹn [[Abubakar Adam Ibrahim]]. Ó gba àmì-ẹ̀yẹ yìí fún ìwé rẹ̀, "The Worme Bridge".<ref>{{Cite web|url=http://shortstorydayafrica.org/news/cat-hellisen-wins-2015-short-story-day-africa-prize|title=Cat Hellisen wins 2015 Short Story Day Africa Prize|access-date=2024-01-23|archive-date=2023-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20231010083802/http://shortstorydayafrica.org/news/cat-hellisen-wins-2015-short-story-day-africa-prize|dead-url=yes}}</ref> == Iṣẹ́ rẹ̀ == '''Ìwé ìtàn àròsọ''' * ''When the Sea is Rising Red'' (Farrar, Straus and Giroux (BYR); 2012 (304 pp.); {{ISBN|978-0-374-36475-5}}) * ''Beastkeeper'' (Henry Holt)<ref>{{cite web|url=http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/childrens/childrens-book-news/article/55980-rights-report-week-of-february-11-2013.html|title=Rights Report: Week of February 11, 2013|work=Publishers Weekly|date=14 February 2013|accessdate=15 July 2013}}</ref> * ''House of Sand and Secrets'' (Folded Wherry; 2013)<ref>{{cite web|title=Folded Wherry|url=http://foldedwherry.com/|publisher=Folded Wherry|access-date=20 March 2014|archive-date=21 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121122314/http://foldedwherry.com/|url-status=dead}}</ref> * ''Charm'' (Smashwords; 2015)<ref>{{cite web|title=Charm|url=https://www.goodreads.com/book/show/25463052-charm|publisher=Smashwords}}</ref> '''Àwọn ìtàn kékèèké''' * "This Reflection of Me" (''Jabberwocky'' 3; Prime Books; 2007)<ref>{{cite web|author=Ian Hough Tuesday, 13 September 2011 &bull; 8:06 am|url=http://www.fantasy-magazine.com/non-fiction/articles/an-excerpt-from-jabberwocky-3/|title="This Reflection of Me" from Jabberwocky 3|publisher=Fantasy Magazine|date=13 September 2011|accessdate=15 July 2013}}</ref> * "The Subtle Thief" (''Something Wicked'' 4; 2007)<ref name="somethingwicked1">{{cite web|url=http://www.somethingwicked.co.za/2013/05/something-wicked-volume-two/|title=The Subtle Thief|volume=Volume Two|work=Something Wicked|date=|accessdate=15 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140108102631/http://www.somethingwicked.co.za/2013/05/something-wicked-volume-two/|archive-date=8 January 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.somethingwicked.co.za/archives/stories_issue_4_winter_2007/subtle_thief_the.html|title=Subtle Thief, The – Something Wicked|publisher=Somethingwicked.co.za|accessdate=15 July 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140108085146/http://www.somethingwicked.co.za/archives/stories_issue_4_winter_2007/subtle_thief_the.html|archivedate=8 January 2014|df=dmy-all}}</ref> * "Jack of Spades, Reversed" (''Something Wicked'' 17; 2012)<ref name="somethingwicked1" /><ref>{{cite web|url=http://www.somethingwicked.co.za/2012/01/jack-of-spades-reversed/|title=Jack of Spades, reversed|publisher=Something Wicked|date=31 January 2012|accessdate=15 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140108085136/http://www.somethingwicked.co.za/2012/01/jack-of-spades-reversed/|archive-date=8 January 2014|url-status=dead}}</ref> * "Mother, Crone, Maiden" (Tor.com; 2012)<ref>{{cite web|author=Cat Hellisen|url=http://us.macmillan.com/mothercronemaiden/CatHellisen|title=Mother, Crone, Maiden &#124; Cat Hellisen &#124; Macmillan|publisher=Us.macmillan.com|date=|accessdate=15 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130630222845/http://us.macmillan.com/mothercronemaiden/CatHellisen|archive-date=30 June 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|author=Cat Hellisen|url=http://www.tor.com/stories/2012/02/mother-crone-maiden|title=Mother, Crone, Maiden by Cat Hellisen|publisher=Tor.com|date=22 February 2012|accessdate=15 July 2013|archive-date=21 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821221948/http://www.tor.com/stories/2012/02/mother-crone-maiden|dead-url=yes}}</ref> * "Waking" (''Apex Magazine'', 2014)<ref>{{cite web|url=http://www.apex-magazine.com/waking/|title=Waking|publisher=Apex Magazine|date=4 March 2014}}</ref> * "The Girls Who Go Below" (''The Magazine of Fantasy and Science Fiction'', 2014)<ref>{{cite web|url=http://www.ccfinlay.com/blog/julyaug-fsf-contents-announ.html|title=The Girls Who Go Below|publisher=The Magazine of Fantasy and Science Fiction|date=16 April 2014|access-date=23 January 2024|archive-date=24 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024015915/http://www.ccfinlay.com/blog/julyaug-fsf-contents-announ.html|dead-url=yes}}</ref> * "Mouse Teeth" (Terra Incognita, Short Story day Africa Collection, 2015)<ref>{{Cite web|url=http://shortstorydayafrica.org/news/terra-incognita-revealed|title=Terra Incognita: Cover reveal|access-date=2024-01-23|archive-date=2023-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20231009085755/http://shortstorydayafrica.org/news/terra-incognita-revealed|dead-url=yes}}</ref> * "Serein" (Shimmer #26, July 2015)<ref>{{Cite web|url=http://www.shimmerzine.com/serein-by-cat-hellisen/|title=Serein, by Cat Hellisen &#124; Shimmer|access-date=2024-01-23|archive-date=2023-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002185901/https://www.shimmerzine.com/serein-by-cat-hellisen/|dead-url=yes}}</ref> * "Golden Wing, Silver Eye" (''Ghost in the Cogs'' Anthology, Broken Eye Books, 31 October 2015)<ref>{{Cite book|url=https://www.amazon.com/Ghost-Cogs-Steam-Powered-Stories-ebook/dp/B015YQG7MO|title=Ghost in the Cogs: Steam-Powered Ghost Stories|date=31 October 2015|publisher=Broken Eye Books}}</ref> * "I'm Only Going Over" (''Daily Science Fiction'', 11 December 2015)<ref>[http://www.dailysciencefiction.com/fantasy/religious/cat-hellisen/im-only-going-over "I'm Only Going Over"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220516093426/https://dailysciencefiction.com/fantasy/religious/cat-hellisen/im-only-going-over |date=2022-05-16 }}, ''Daily Science Fiction'', 11 December 2015.</ref> * "The Face of Jarry" (''Dreams From the Witch House: Female Voices of Lovecraftian Horror'', Anthology, Dark Regions Press, 2016)<ref>[http://www.darkregions.com/books/new-releases/dreams-witch-house-female-voices-lovecraftian-horror ''Dreams from the Witch House: Female Voices of Lovecraftian Horror'']{{Dead link|date=June 2019|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} DarkRegions</ref> * "The Worme Bridge" (''Water'', Short Story Day Africa collection, 2016)<ref>{{Cite web|url=http://shortstorydayafrica.org/news/water-new-short-fiction-from-africa|title=Water: New Short Fiction from Africa|access-date=2024-01-23|archive-date=2023-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20231009085937/http://shortstorydayafrica.org/news/water-new-short-fiction-from-africa|dead-url=yes}}</ref> * "A Green Silk Dress and a Wedding-Death" (''The Magazine of Fantasy and Science Fiction'', March/April 2017)<ref>{{Cite web|url=https://www.sfsite.com/fsf/current.htm|title=Fantasy and Science Fiction: November/December 2020 Table of Contents|access-date=2024-01-23|archive-date=2024-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20240119061931/http://www.sfsite.com/fsf/current.htm|dead-url=yes}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == g56ginxonokrhh8ffia8ijj1gsw9gu4 Anny Robert 0 75241 639723 615033 2026-11-07T20:08:54Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639723 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|honorific_prefix=|name=Anny Robert|honorific_suffix=|image=Anny Robert 03.jpg|caption=|birth_name=Anietie " Anny" Robert|birth_date=<nowiki>{28 October 1990}}</nowiki>|death_cause=|resting_place=|resting_place_coordinates=|other_names=|alma_mater=[[Covenant University]]|occupation=Photographer, creative director, graphics artist|years_active=2014 – present|employer=|organization=Anny Robert|known_for=Portrait, celebrity, and fashion photography|notable_works=|style=|television=|partner=|website={{URL|https://www.annyrobert.online/}}}} '''Anietie “Anny" Robert''' (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n, oṣù kẹsàn-án, ọdún 1990) jẹ́ Ayàwòrán ní oríẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] àti olùdarí oníṣẹ́ ọnà , tó ń gbé ní [[Ìpínlẹ̀ Niger|ìpínlè Niger]], Nàìjíría. == Ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Robert kọ́ ẹ̀kó nípa computer science ní iléẹ̀kọ́ gíga Convenant.<ref name="Nigeria 2019">{{cite web|last=Nigeria|first=Guardian|title=Covenant University student wins architecture competition|website=The Guardian Nigeria News – Nigeria and World News|date=2019-10-28|url=https://guardian.ng/property/covenant-university-student-wins-architecture-competition/|access-date=2023-06-01}}</ref> == Iṣẹ́ rẹ̀ == Robert bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ẹni tó máa ń ṣe gíráfíìsì kí ò ṣẹ̀ wá bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ àwòrá́n yíyà, ní ọdún 2014. Nínú àwọn iṣẹ́ rẹ̀ ni a ti rí àwọn àwòrán èèyàn jàkàn jàkàn bíi [[Folorunso Alakija|Folorunsho Alakija]], [[Davido]], Donald Duke, [[Tony Elumelu]], [[Ice Prince]], àti [[Wizkid|WizKid]].<ref name=":0">{{Cite web|last=Obinna|first=Emelike|date=2022-12-23|title=The Ascension: A show of creative ingenuity by Anny Robert, others|url=https://businessday.ng/arts-and-life/article/the-ascension-a-show-of-creative-ingenuity-by-anny-robert-others/|access-date=2023-01-19|website=Businessday NG|language=en-US}}</ref> Òun ni Alákòóso ilé-iṣẹ́ StudioX, photography studio, ní àjọṣepọ̀ pẹ̀lú Ari Labadi.<ref>{{cite web|title=Behance-Anny Robert|url=https://www.behance.net/Aniespixels/projects|accessdate=2020-07-30|website=www.behance.net}}{{dead link|date=February 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Iṣẹ́ Robert's Gẹ́gẹ́ bí ayàwòrán ti jẹ́ kí ó di gbajúgbajà, tí orúkọ rẹ̀ wà lára àwon ayàwòrán tí ó gbajúmọ̀ ní Nàìjíríà àti ilẹ̀ Áfíríkà lápapọ̀ .<ref>{{cite news|last1=Akpan|first1=Atai|date=17 September 2018|title=The Man Behind the Lens: Anny Robert|work=StyleVitae|publisher=Style Vitae|url=http://stylevitae.com/the-man-behind-the-lens-anny-robert/|accessdate=2020-07-30}}</ref><ref>{{cite news|last1=Mazibuko|first1=Thobile|date=2017-11-21|title=Five fashion photographers from Africa|language=en|work=www.africanindy.com|url=https://www.africanindy.com/culture/five-fashion-photographers-from-africa-12084189|accessdate=2020-07-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230603170004/https://www.africanindy.com/culture/five-fashion-photographers-from-africa-12084189|archivedate=2023-06-03|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|last1=Dokpesi|first1=April|date=2019-05-13|title=6 Nigerian photographers you'll be mad you didn't know about|work=Chase.be|url=http://chase.be/blog/5-nigerian-photographers/|accessdate=2020-07-30|archive-date=2020-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200206200228/http://chase.be/blog/5-nigerian-photographers/|url-status=dead|archivedate=2020-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200206200228/http://chase.be/blog/5-nigerian-photographers/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|last1=YOTS|date=6 May 2016|title=Personal Branding Photographers In Nigeria|work=Official website of Yetunde Shorters|url=https://www.yetundeshorters.com/top-15-personal-branding-photographers-nigeria-know/|accessdate=2020-07-30}}</ref><ref>{{cite news|last1=Demand|first1=Africa|date=21 June 2018|title=10 Amazing African Fashion Photographers|work=Demand Africa|url=https://www.demandafrica.com/style/fashion/10-amazing-african-fashion-photographers/|accessdate=2020-07-30}}</ref><ref>{{cite news|last1=Rave|first1=Style|date=18 May 2020|title=Famous Photographers of Nigerian Descent You Should Know|work=Style Rave|url=https://www.stylerave.com/famous-photographers-of-nigerian-descent/|accessdate=2020-07-30}}</ref> <ref>{{cite news|last1=Akabogu|first1=Njideka|date=2 February 2017|title=See How Photographer Anny Robert Is Helping A House Help's Modeling Dreams Come True|work=234Star|url=https://234star.com/see-how-photographer-anny-robert-is-helping-a-house-helps-modelling-dreams-come-true/|accessdate=2020-07-30|archivedate=2019-09-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190919140711/https://234star.com/see-how-photographer-anny-robert-is-helping-a-house-helps-modelling-dreams-come-true/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|date=2 February 2017|title=Meet Amaka, a Domestic Help & Aspiring Model transformed through Celeb Photographer Anny Robert's Camera Lens|work=BellaNaija|url=https://www.bellanaija.com/2017/02/meet-amaka-a-domestic-help-aspiring-model-transformed-through-celeb-photographer-anny-roberts-camera-lens/|accessdate=2020-07-30}}</ref> Ní ọdún 2020, Robert ṣe adájọ́ fún ìdíje OPPO Mobile's Redefinition Photography, Ní bi tí ó ti fi fọ́tọ̀ yíyà sọ ìtàn ìgbésí ayé àwọn ọ̀dọ́ nílùú Èkó.<ref>{{cite news|date=27 February 2020|title=Three Winners Emerge at OPPO Mobile Redefinition Photography Contest|work=CFAmedia.ng – Startups {{!}} Media {{!}} Business {{!}} Technology News|url=https://cfamedia.ng/three-winners-oppo-mobile-redefinition-photography-contest/|accessdate=2020-07-30}}{{dead link|date=February 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{cite news|date=5 June 2019|title=Celebrity Photographer Anny Roberts proves that OPPO F11 Pro is Phone for all Seasons|work=BellaNaija|url=https://www.bellanaija.com/2019/06/oppo-mobile-anny-roberts-photography/|accessdate=2020-07-30}}</ref><ref>{{cite news|last1=Bellanaija|date=2 February 2017|title=Meet Amaka, a Domestic Help & Aspiring Model transformed through Celeb Photographer Anny Robert's Camera Lens|work=BellaNaija|url=https://www.bellanaija.com/2017/02/meet-amaka-a-domestic-help-aspiring-model-transformed-through-celeb-photographer-anny-roberts-camera-lens/|accessdate=2020-07-30}}</ref><ref>{{Cite web|last=|date=2020-08-24|title=Anny Robert's Women for Women Campaign is Celebrating the Feminists Doing the Hard Work of Fighting for Basic Human Rights|url=https://www.bellanaija.com/2020/08/anny-robert-women-for-women/|access-date=2023-01-19|website=BellaNaija|language=en-US}}</ref><ref name=":0" /> == Àwọn ìtọ́kasí == {{reflist}}{{Authority control}} m649vk43w1zzsyvo36k5vm801oivlpx Ade Adekola 0 75242 639681 598050 2026-11-07T19:37:29Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639681 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian artist (b. 1966)}}{{Infobox person|name=Ade Adekola|birth_date={{Birth date and age|1966|03|03}}|birth_place=Lomé, Nigeria|occupation=Multidisciplinary conceptual artist|known_for=Photographer, painter, textile artist, writer, digital artist|style=}}'''Ade Adekola''' (tí a bíi ni ọdún 1966), jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] àti onímọ̀ nípa oríṣiríṣi ẹ̀kọ́. Àwọn ènìyàn mọ̀ọ́ ṣí oníṣẹ́-ọnà ayàwòrán, olúyàwòran, oníṣẹ́-ọ̀nà ìgbàlódé, àti ọ̀ǹkọ̀wé.<ref>{{Cite web|last=Dickson|date=2018-10-26|title=Exhibition Detailing History of Lagos Bar Beach Opens Soon|url=https://leadership.ng/exhibition-detailing-history-of-lagos-bar-beach-opens-soon/|access-date=2021-08-08|website=Leadership News - Nigeria News, Breaking News, Politics and more|language=en-GB|archive-date=2021-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808121202/https://leadership.ng/exhibition-detailing-history-of-lagos-bar-beach-opens-soon/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|last=Cotter|first=Holland|date=2013-07-04|title=‘Go-Slow’: ‘Diaries of Personal and Collective Stagnation in Lagos’|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2013/07/05/arts/design/go-slow-diaries-of-personal-and-collective-stagnation-in-lagos.html|access-date=2023-02-10|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gonzalez|first=David|date=2014-10-27|title=A Festival of Ideas and Photos in Africa|url=https://archive.nytimes.com/lens.blogs.nytimes.com/2014/10/27/a-festival-of-ideas-and-photos-in-africa/|access-date=2023-02-10|website=Lens Blog, The New York Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rWlWAAAAMAAJ|title=Textilforum|date=1994|publisher=Textilforum e.V. Arbeitsgemeinschaft f. Textil, Vereinregister|pages=30}}</ref><ref>{{Cite news|date=2020-12-01|title=Wish you were here: fine art photography ... on a postcard – in pictures|language=en-GB|work=the Guardian|url=http://www.theguardian.com/artanddesign/gallery/2020/dec/01/art-on-a-postcard-fine-art-photography-in-pictures|access-date=2023-02-10|issn=0261-3077}}</ref> Ó ń gbé ní ìlú [[Èkó]].<ref>{{Cite web|date=2019-12-03|title=Nse Ikpe-Etim, William Coupon and Nere Teriba in latest Visual Collaborative SDG publication|url=https://guardian.ng/art/nse-ikpe-etim-william-coupon-and-nere-teriba-in-latest-visual-collaborative-sdg-publication/|access-date=2023-02-10|website=The Guardian Nigeria News|language=en-US|archive-date=2021-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20211030010606/https://guardian.ng/art/nse-ikpe-etim-william-coupon-and-nere-teriba-in-latest-visual-collaborative-sdg-publication/|dead-url=yes}}</ref> Wọ́n bí Ade Adekola ni oṣù kẹ̀ta (March) ọjọ́ kẹ̀ta , 1966 ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó l9 sílé ẹ̀kọ́ Architectural Association School of Architecture tí ó wà ní ìlú [[Lọndọnu]] ní ọdún 1992 ṣáájú kí ó tó tẹ̀ síwájú nílé ẹ̀kọ́ University ti Manchester. {{Citation needed|date=February 2023}}<ref>{{Cite web|last=Adebambo|first=Adebimpe|date=2017-01-11|title=Stripes, Weaves, and Colours|url=https://www.omenkaonline.com/strips-weaves-and-colours/|access-date=2023-02-10|website=Omenka Online|language=en-US|archive-date=2023-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419192428/https://www.omenkaonline.com/strips-weaves-and-colours/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite book|last=O'Mahony|first=Marle|url=https://books.google.com/books?id=c6kmYQgDG6YC|title=Textiles and New Technology 2010|last2=Braddock|first2=Sarah|date=1994-09-01|publisher=Princeton Archit.Press|isbn=978-3-7608-8434-9|pages=42|language=en}}</ref> == Àwọn Ìtọ́kasí == {{reflist}} 72nyw4nmw1h0vettg0o6j21h2tsa00n Òndó Town 0 75262 640134 621941 2026-11-08T09:59:26Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640134 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|official_name=Ondo|other_name=Ode Ondo|native_name=|nickname=Ekimogun|settlement_type=|motto=<!-- images and maps ----------->|image_skyline=File:From the top of the Pele mountain (cropped).jpg|imagesize=|image_caption=View from the peak of the Pele mountain|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_shield=|shield_size=|image_blank_emblem=|blank_emblem_type=|blank_emblem_size=|image_map=|mapsize=|map_caption=|image_map1=|mapsize1=|map_caption1=|image_dot_map=|pushpin_map=Nigeria|pushpin_map_caption=Ondo shown within Nigeria <!-- Location ------------------>|subdivision_type=Country|subdivision_name=[[File:Flag of Nigeria.svg|25px]] [[Nigeria]]|subdivision_type1=[[States of Nigeria|State]]|subdivision_name1=[[Ondo State]]|subdivision_type2=Local government|subdivision_name2=[[Ondo West|Ondo West LGA]], [[Ondo East|Ondo EastLGA]]|subdivision_name3=The [[Osemawe of Ondo Kingdom]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=<!-- Politics ----------------->|government_footnotes=|leader_title=Oba|leader_name=[[Adesimbo Victor Kiladejo]]|leader_title1=|leader_name1=|leader_title2=|leader_name2=|leader_title3=|leader_name3=|leader_title4=|leader_name4=|established_title=<!-- Settled -->|established_date=|established_title2=|established_date2=|established_title3=|established_date3=|area_magnitude=|unit_pref=|area_footnotes=|area_total_km2=|area_land_km2=|area_water_km2=|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=|area_water_percent=|area_urban_km2=|area_urban_sq_mi=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|area_blank1_title=|area_blank1_km2=|area_blank1_sq_mi=<!-- Population ----------------------->|population_as_of=2006|population_footnotes=|population_note=|population_total=258,430|population_density_km2=|population_density_sq_mi=|population_metro=|population_density_metro_km2=|population_density_metro_sq_mi=|population_urban=|population_density_urban_km2=|population_density_urban_sq_mi=|population_blank1_title=Ethnicities|population_blank1=[[Ondo State|Ondo]]|population_blank2_title=Religions|population_blank2=[[Christianity]], [[Yoruba religion|Ìṣẹ̀ṣe]], [[Islam]]|population_density_blank1_km2=|population_density_blank1_sq_mi=<!-- General information --------------->|timezone=|utc_offset=|timezone_DST=|utc_offset_DST=|coordinates={{coord|7.088923|N|4.7990935|E|region:NG|display=inline}}|elevation_footnotes=<!--for references: use<ref> </ref> tags-->|elevation_m=|elevation_ft=<!-- Area/postal codes & others -------->|postal_code_type=<!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... -->|postal_code=|area_code=|blank_name=[[Köppen climate classification|Climate]]|blank_info=[[Tropical savanna climate|Aw]]|blank_name_sec1=National language|blank_info_sec1=[[Yoruba language|Yorùbá]]|website={{URL|ondostate.gov.ng}}|footnotes=}} [[File:Yaba Street, Ondo.jpg|thumb|Òndó]] '''Ilu Ondo,''' {{Audio|LL-Q34311 (yor)-AashaKhan1410-Òndó Town.wav|,}} jẹ́ ìlú Kejì tí ó tóbi jùlọ ní [[Ìpínlẹ̀ Òndó|Ìpìnlẹ̀ Ondo]], Nigeria. Ìlú Ondo jẹ́ ilé-iṣẹ́ ìṣòwò fún agbègbè; Àwọn irúgbìn tí ìṣòwò gẹ́gẹ́bí iṣu, gbágùdá, ọkà, tábà àti òwú ni a gbìn, èyí tí a máa ń lò láti hun aṣọ pàtàkì ti àṣà tí a mọ̀ sí Asọ Òkè aṣọ, èyí tí ó wọ́pọ̀ láti ṣé aṣọ láàrin àwọn olùgbé agbègbè. Ìlú Òndó jẹ́ olùṣèlọ́pọ̀ àwọn ọjà kòkó tí ó tóbi jùlọ ní agbègbè náà. Oyè ọba ìlú náà, tí ó ń jọba gẹ́gẹ́ bí àtọmọdọ́mọ Ọba [[Odùduwà]] tí ó jẹ́ ọ̀rọ̀ ẹ̀tàn, ni “Osemawe”. Oyè Osamawe bẹ̀rẹ̀ látorí ipò tí kò ṣàjèjì gẹ́gẹ́ bí ìwé ìròyìn Nigerian Punch ṣe ròyìn pé nígbà tí ìyàwó olóyè Ọba àkọ́kọ́ ní àwọn ìbejì, ojú tì ọba nítorí ó jẹ́ ohun ìríra nígbà náà. Bí àwọn Ìbejì ṣe bí oun ní ìdàmú, ó sì kígbe pé ‘Ese omo re’ (èyí tó tún sí àwọn ọmọ wọ̀nyí ni èwò). Wọ́n ní ìkìlọ̀ yìí tipasẹ̀ ìfolúṣọ̀n èdè yí padà sí ‘Osemawe’, tí ó jẹ́ oyè ọba Ondo lónìí. Oba Adesimbo Victor Kiladejo ni Ọba tó ń lọ lọ́wọ́ báyìí, ẹni tí ó jẹ́ adé ní oṣù kẹsán ọdún 2006 lẹ́yìn ikú Ọba tẹ́lẹ̀, Dókítà Festus Ibidapo Adesanoye. [[Fáìlì:Short_oral_history_of_Ondo_in_Ondo_dialect_by_a_native_speaker_(non-subtitled))_.webm|thumb|350x350px| Ifihan kukuru kukuru ti ilu Ondo ni ede Ondo nipasẹ agbọrọsọ abinibi]] == Àwọn ilé-ẹ̀kọ́ gíga == * Ondo State University of Medical Sciences jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ gíga tí àwọn ìmọ̀-ẹ̀rọ̀ iṣòògùn ti [[Ìpínlẹ̀ Òndó|ijoba ipinlẹ Ondo]], ti iṣeto ni ọdun 2015. O jẹ ile-ẹkọ giga pataki kẹta ni [[Áfríkà|Afirika]], ati ile-ẹkọ giga amọja akọkọ ti Naijiria lati jẹ ifọwọsi nipasẹ Igbimọ Awọn ile-ẹkọ giga ti Orilẹ-ede . * National Institute for Education Planning and Administration, NIEPA Ondo ti dasilẹ ni 1992 nipasẹ Federal Ministry of Education, ni ifowosowopo pẹlu [[UNESCO]] / IIEP Paris, gẹgẹbi ile-iwe giga ti agbegbe fun [[Ìwọòrùn Áfíríkà|Iwo-oorun Afirika]] . O wa lati mọ iṣẹ apinfunni rẹ nipasẹ kikọ agbara, ikẹkọ ilọsiwaju, ijumọsọrọ, iwadii iṣe ni igbero eto-ẹkọ, itankale alaye ati pese awọn iṣẹ ile-iṣẹ orisun. * '''Ile-ẹkọ giga Wesley''' jẹ ile-ẹkọ giga aladani ti o jẹ ti Ile-ijọsin Methodist ti [[Nàìjíríà|Nigeria]] . * Adeyemi College of Education jẹ ile-ẹkọ eto ẹkọ giga ti ijọba apapọ ti o wa ni Ilu Ondo, [[Ìpínlẹ̀ Òndó|Ipinle Ondo]], Nigeria. O jẹ [[Ìdìmúlẹ̀|ile]] -ẹkọ fifun alefa kan ti o somọ si [[Yunifásítì Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀|Ile-ẹkọ giga Obafemi Awolowo]], ati pe o wa ni ipo bi kọlẹji ti eto-ẹkọ ti o dara julọ. * Ondo City Polytechnic jẹ ile-iṣẹ imọ-ẹrọ ti o ni owo ikọkọ ati iṣakoso ti o wa ni Ilu Ondo, ipinlẹ Ondo, Nigeria </link> . Polytechnic jẹ ipilẹ ni ọdun 2017{{Citation needed|date=August 2022}}</link> * * * <ref name="africaalmanac">{{Cite web|archivedate=14 January 2007}}</ref> {{Weather box|width=auto|collapsed=yes|metric first=yes|single line=yes|location=Ondo (1991–2020)|Jan record high C=38|Feb record high C=39.1|Mar record high C=39|Apr record high C=38|May record high C=35.5|Jun record high C=35|Jul record high C=36|Aug record high C=32|Sep record high C=33|Oct record high C=34|Nov record high C=35.5|Dec record high C=36.5|Jan high C=33.0|Feb high C=34.2|Mar high C=33.6|Apr high C=32.1|May high C=31.2|Jun high C=29.8|Jul high C=28.3|Aug high C=27.7|Sep high C=28.9|Oct high C=30.3|Nov high C=32.2|Dec high C=33.0|Jan mean C=27.5|Feb mean C=28.7|Mar mean C=28.7|Apr mean C=27.7|May mean C=27.1|Jun mean C=26.1|Jul mean C=25.2|Aug mean C=24.7|Sep mean C=25.4|Oct mean C=26.3|Nov mean C=27.6|Dec mean C=27.7|Jan low C=22.0|Feb low C=23.2|Mar low C=23.7|Apr low C=23.4|May low C=23.0|Jun low C=22.3|Jul low C=22.0|Aug low C=21.8|Sep low C=22.0|Oct low C=22.2|Nov low C=23.1|Dec low C=22.4|Jan record low C=12|Feb record low C=16|Mar record low C=18|Apr record low C=17|May record low C=18|Jun record low C=19|Jul record low C=19|Aug record low C=18.5|Sep record low C=19|Oct record low C=19|Nov record low C=19|Dec record low C=15|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=11.2|Feb precipitation mm=38.0|Mar precipitation mm=87.8|Apr precipitation mm=147.6|May precipitation mm=179.3|Jun precipitation mm=268.0|Jul precipitation mm=258.0|Aug precipitation mm=188.0|Sep precipitation mm=293.0|Oct precipitation mm=183.6|Nov precipitation mm=54.9|Dec precipitation mm=8.3|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=1.1|Feb precipitation days=3.0|Mar precipitation days=7.0|Apr precipitation days=9.3|May precipitation days=11.8|Jun precipitation days=15.3|Jul precipitation days=16.0|Aug precipitation days=14.9|Sep precipitation days=18.0|Oct precipitation days=15.0|Nov precipitation days=4.1|Dec precipitation days=0.6|Jan humidity=75.9|Feb humidity=80.7|Mar humidity=86.8|Apr humidity=89.9|May humidity=91.2|Jun humidity=91.9|Jul humidity=91.5|Aug humidity=90.7|Sep humidity=91.5|Oct humidity=91.2|Nov humidity=86.8|Dec humidity=78.8|source=[[National Oceanic and Atmospheric Administration|NOAA]]<ref name="WMONormals">{{cite web |url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-1-WMO-Normals-9120/Nigeria/CSV/Ondo_65222.csv |title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020 — Ondo |publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration |access-date = January 7, 2024 |archive-date = January 7, 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240107235843/https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-1-WMO-Normals-9120/Nigeria/CSV/Ondo_65222.csv |dead-url = yes }}</ref>}} == Àwọn ènìyàn olókìkí == * Brigadier Samuel Ademulegun, Brigadier akọkọ ti [[Nigerian Army|ologun Naijiria]] . Wọ́n pa á ní [[Ìdìtẹ̀gbàjọba ní Nàìjíríà ọdún 1966|ọdún 1966 tí wọ́n fi gba ìjọba ilẹ̀ Nàìjíríà]] . Ere re duro ni Ife Roundabout, ti o n wo opopona Brigadier Ademulegun, ti orukọ rẹ, ni Ilu Ondo * [[King Sunny Adé]], also known as King of Juju music; Olórin Nàìjíríà, olórin-olùkọrin, olórin oníṣẹ́ ohun èlò, àti aṣáájú-ọ̀nà ti orin ayé òde òní; ti pin si bi ọkan ninu awọn akọrin ti o ni ipa julọ ni gbogbo igba <ref>Gini Gorlinski, ''The 100 Most Influential Musicians of All Time'' {{ISBN|978-1-61530-006-8}}, Publisher: Rosen Education Service (January 2010)</ref> * Adewale Akinnuoye-Agbaje (ojoibi 1967), Osere ti Ilu Oyinbo ati Awoṣe asiko; bi ni Islington, London to Nigerian obi ti Yorùbá, Ondo Town origin; ó mọ̀ dáadáa ní àwọn èdè bíi Yorùbá, Italian, àti Swahili * Chinwe Chukwuogo-Roy MBE (ti a bi 1952), oluyaworan ọba; ti a bi ni Ilu Ondo; ni ọdun 2001 o ya aworan osise ti [[Elisabeti Kejì|Queen Elizabeth II]] fun Jubilee Golden rẹ * [[Mo Abudu]], mogul media media Naijiria, iwa media, oninuure, ati oludamọran iṣakoso awọn orisun eniyan tẹlẹ. * [[Omotola Jalade Ekeinde]], oṣere, akọrin, oninuure ati awoṣe atijọ ti Ilu Ondo lati [[Èkó|Ilu Eko]] ; lati igba akọkọ fiimu [[Nollywood]] rẹ ni ọdun 1995, o jẹ ọla ni atokọ ''Time'' Iwe irohin ti awọn eniyan 100 ti o ni ipa julọ ni agbaye papọ pẹlu [[Michelle Obama]], [[Beyoncé Knowles|Beyoncé]] ati Kate Middleton <ref>{{Cite news|location=London}}</ref> * [[Frederick Fáṣeun|Frederick Fasehun]] (ti a bi 1938), dokita iṣoogun, oniwun hotẹẹli, ati olori ẹgbẹ Oodua Peoples Congress (OPC); ti a bi ni Ilu Ondo <ref name="thisday">{{Cite news|archivedate=18 April 2015}}</ref> * [[Gani Fawehinmi]], [[Agbẹjọ́rò Àgbà ilẹ̀ Nàìjíríà|SAN]], alapon ati oninuure <ref>{{Cite web|archivedate=24 May 2022}}</ref> * Olu Maintain, born Olumide Edwards Adegbulu; dide si olokiki ni ọdun 2007 pẹlu itusilẹ orin olokiki naa “ Yahooze ” lati inu awo-orin ile-iṣẹ rẹ akọkọ ''Yahooze'', orin naa gba Aami-eye Ere-idaraya Nigeria ni ọdun 2008 fun Ọdun Kan ti o gbona julọ; ni 2008, o ṣe "Yahooze" ni Royal Albert Hall, [[Lọndọnu|London]] o si mu wa lori ipele [[Colin Powell]], Akowe Ipinle Amẹrika tẹlẹ <ref>{{Cite web|archivedate=4 July 2012}}</ref> * [[Olusegun Mimiko]], [[Àkójọ àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Òndó|Gomina nigbakanri ti Ipinle Ondo]] ; Minisita fun eto ile ati idagbasoke ilu Naijiria nigba kan ri * Godfrey Oboabona (ti a bi 1990), [[Boolu-afesegba|agbabọọlu]] agbaye, gẹgẹbi olugbeja ; ti a bi ni Ondo * Ifedayo Oladapo, OON, NNOM (1932-2010), omowe ati professor of civil engineering at [[Yunifásítì ìlú Èkó|University of Lagos]] * Archbishop Timothy Olufosoye ( {{Circa|1907}} – 1992) jẹ Alakoko Afirika akọkọ ti Ile-ijọsin ti Nigeria * Wale (ti a bi 1984), olorin [[Orílẹ̀ èdè America|Amẹrika]] ti Maybach Music Group ; bi Olubowale Victor Akintimehin ni Northwest, Washington, DC ; Awọn obi rẹ jẹ ti ẹya [[Ìran Yorùbá|Yoruba]] Ondo Town ti guusu iwọ-oorun Naijiria ti wọn si wa si AMẸRIKA lati Austria ni ọdun 1979 * [[Bimbo Oshin]], Nollywood thespian * [[Yemi Blaq]], oṣere Nollywood </link> * [[Teni (olórin)|Teniola Apata]], olórin * [[Niniola]], olórin == Àwọn Ìtọ́kasí == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ìlú àti abúlé ní Nàìjíríà]] iv8mn4tn4nakv7b1j7j60ip2nfszr10 Folakunle Oshun 0 75327 639813 613977 2026-11-07T22:20:01Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639813 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian visual artist}}{{Infobox person|name=Folakunle Oshun|image=|alt=|caption=|other_names=|birth_name=|birth_date=<!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. -->|birth_place=[[Ibadan]], [[Nigeria]]|nationality=Nigerian|education={{plainlist| *[[University of Lagos]] }}|occupation=Visual artist, sculptor and curator|years_active=|known_for=''Lagos Biennal'', ''Potsdam Curator Award'' 2017|notable_works=|website={{URL|https://www.folakunleoshun.com/}}}}<ref>{{Cite web|date=2018-03-07|title=Pilot project Curators in Residence Potsdam|url=https://en.potsdam.de/content/pilot-project-curators-residence-potsdam|access-date=2021-08-11|website=State Capital Potsdam|language=en-gb|archive-date=2021-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812001156/https://en.potsdam.de/content/pilot-project-curators-residence-potsdam|dead-url=yes}}</ref>.<ref>{{Cite web|date=2019-02-19|title=Lagos Biennial gets curators|url=https://thenationonlineng.net/lagos-biennial-gets-curators/|access-date=2021-08-12|website=Latest Nigeria News, Nigerian Newspapers, Politics|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=LAGOS BIENNIAL|url=https://www.lagos-biennial.org/akete-foundation/|access-date=2021-08-11|website=The Lagos Biennial|language=en|archive-date=2021-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812001147/https://www.lagos-biennial.org/akete-foundation/|dead-url=yes}}</ref>.<ref>{{Cite web|title=Oshun, Folakunle|url=https://www.goethe.de/prj/lat/en/exp/osh.html|access-date=2021-08-11|website=www.goethe.de|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Editors|first=T. S. A.|date=2019-11-01|title="How to Build a Lagoon with Just a Bottle of Wine": A Review of Lagos Biennial 2019 {{!}} By Kovie Parker|url=https://thesoleadventurer.com/how-to-build-a-lagoon-with-just-a-bottle-of-wine-a-review-of-lagos-biennial-2019-by-kovie-parker/|access-date=2021-08-11|website=The Sole Adventurer|language=en-US|archive-date=2021-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812001145/https://thesoleadventurer.com/how-to-build-a-lagoon-with-just-a-bottle-of-wine-a-review-of-lagos-biennial-2019-by-kovie-parker/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=Folakunle Oshun {{!}} People - ZK/U Berlin|url=https://www.zku-berlin.org/people/folakunle-oshun/|access-date=2021-08-11|website=www.zku-berlin.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mitter|first=Siddhartha|date=2019-02-08|title=Lagos, City of Hustle, Builds an Art 'Ecosystem'|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2019/02/08/arts/design/lagos-nigeria-art-x-art.html|access-date=2021-08-12|issn=0362-4331}}</ref>Folakunle Oshun ( Tí wọ́n bí ní ọdún 1984 ní Ìpínlẹ̀ Ìbàdàn) jẹ́ Oníṣẹ́ọna amọ_ère , Agbẹ́giléré ní Orílẹ̀_ èdè Nàìjíríà. Òun ni Olùdásílẹ̀ àti Olùdarí Lagos Biennal, Àjọ tí ó pèsè àyè fún ìfọ̀rọ̀wọ́rọ̀ àti ìdàgbàsókè tí iṣẹ́onà Áfíríkà. Àwọn iṣẹ́ ọnà Oshun ti perí ní ọpọ ìgbà nílẹ̀ yìí àti lókè òkun. == Early life and education == [[Master of Arts|.]]<ref>{{Cite web|last=Olaniyan|first=Oyinda|date=2019-02-18|title=Ask the Curator: Folakunle Oshun|url=https://www.omenkaonline.com/ask-the-curator-folakunle-oshun/|access-date=2021-08-11|website=Omenka Online|language=en-US|archive-date=2021-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812001147/https://www.omenkaonline.com/ask-the-curator-folakunle-oshun/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=FOLAKUNLE OSHUN|url=https://www.chinafrika.org/bios/folakunle-oshun/|access-date=11 August 2021|website=chinafrika.org}}</ref>Ìbẹ̀rẹ̀ ayé rẹ àti Ẹ̀kọ́ = Folakunle Oshun jẹ́ ọmọ tí wọ́n bí tí ó sì dàgbà ní ìpínlè Ọ̀yọ́ ní ìlú Ìbàdàn, ní orílè èdè Nàìjíríà. Ó lọ sí ilé Ẹ̀kó gíga University of Lagos, ibi tí ó ti kọ́ ẹ̀kọ́ gboyè nínú B.A Fine Arts(2004_2007) àti M.A ní Art History (2008_2012). Guardian Nigerian News_Nigeria and World News Language. == Ìṣàfihan iṣẹ́_ Ọnà == Selected curatorial: * ''Afrique 2020 season'' in France 2021 * ''Look at This'' [[Pinakothek der Moderne]], Munich 2021.<ref>{{Cite web|title=ZEIT ONLINE {{!}} Lesen Sie zeit.de mit Werbung oder im PUR-Abo. Sie haben die Wahl.|url=https://www.zeit.de/zustimmung?url=https%3A%2F%2Fwww.zeit.de%2Fnews%2F2021-06%2F16%2Flook-at-this-pinakothek-hinterfragt-westliche-sichtweisen%3Futm_referrer%3Dhttps%3A%2F%2Fwww.google.com%2F|access-date=2021-08-12|website=www.zeit.de|archive-date=2021-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812143453/https://www.zeit.de/zustimmung?url=https%3A%2F%2Fwww.zeit.de%2Fnews%2F2021-06%2F16%2Flook-at-this-pinakothek-hinterfragt-westliche-sichtweisen%3Futm_referrer%3Dhttps%3A%2F%2Fwww.google.com%2F|dead-url=yes}}</ref> * ''Museum of Hope,'' Berliner Dom 2021<ref>{{Cite web|last=altafrica10|date=2021-07-23|title=Berlin: Folakunle Oshun presents Museum of Hope|url=https://alt-africa.com/2021/07/23/berlin-folakunle-oshun-presents-museum-of-hope/|access-date=2021-08-11|website=Bespoke ARTS Guide|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Der nigerianische Künstler Folakunle Oshun|url=https://www.rbb-online.de/rbbkultur/radio/programm/schema/sendungen/der_tag/archiv/20210726_1600/kultur_aktuell_1910.html|access-date=2021-08-11|website=www.rbb-online.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web|title=Museum of Hope {{!}} Berliner Dom|url=https://www.berlinerdom.de/en/news/museum-of-hope/|access-date=2021-08-11|website=www.berlinerdom.de|archive-date=2021-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812001150/https://www.berlinerdom.de/en/news/museum-of-hope/|dead-url=yes}}</ref> * ''<nowiki/>'How to Build a Lagoon With Just A Bottle of Wine?''' ''Lagos'' ''Biennial'', Lagos (Nigeria) 2019.<ref>{{Cite web|date=2021-08-12|title=Lagos Biennial 2019: Stories from Africa's most Populous City|url=https://ocula.com/magazine/features/lagos-biennial-2019/|access-date=2021-08-12|website=ocula.com|language=en}}</ref> * ''Living on the Edge, Lagos Biennial'', Lagos 2017.<ref>{{Cite web|date=2017-10-26|title=Life in Lagos imitates art as squatters evicted for biennial exhibition|url=http://www.theguardian.com/global-development/2017/oct/26/lagos-biennial-holds-mirror-to-gentrification-as-squatters-evicted|access-date=2021-08-12|website=the Guardian|language=en}}</ref> * * == Àwọn Ìtọ́kasí == {{Reflist}}{{Authority control}} {{Nigeria-sculptor-stub}} * ''Dak’art 2016''<ref>{{Cite web|last=Welle (www.dw.com)|first=Deutsche|title=Dak'Art 2016 presents rich variety of contemporary African art {{!}} DW {{!}} 06.05.2016|url=https://www.dw.com/en/dakart-2016-presents-rich-variety-of-contemporary-african-art/g-19240594|access-date=2021-08-12|website=DW.COM|language=en-GB}}</ref>{{Failed verification|date=August 2021|reason=Simon Njami was the curator, not Oshun}} qtiwtuiue2tjq2lgf0zqvrprfyfq7lg Rise of the Saints 0 75424 640014 631631 2026-11-08T06:04:44Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640014 wikitext text/x-wiki   {{Infobox film|name=Rise of the Saints|image=Rise of the Saints poster.jpg|alt=|caption=|director=Samuel O. Olateru|producer=Bolanle Olasunde|story=|writer=[[Tamara Aihie]]|starring=[[Deyemi Okanlawon]] <br> [[Rachel Oniga]]<br> [[Tina Mba]]<br> [[Peter Fatomilola]]|music=|cinematography=|editing=|studio=|distributor=|released={{Film date|df=y|2020|10|9}} (Nigeria)|runtime=100 minutes|country=Nigeria|language=English|gross=|budget=}}'''''Rise of the Saints''''', jẹ fiimu fantasy 2020 [[Nàìjíríà|Nigerian]] action fantasy director Samuel O. Olateru ti Bolanle Olasunde ṣe.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://acceleratetv.com/rise-of-the-saints-in-cinemas-october-2020/ |access-date=2024-02-13 |archive-date=2021-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004143411/https://acceleratetv.com/rise-of-the-saints-in-cinemas-october-2020/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://ozonecinemas.com/movie/rise-of-the-saints/ |access-date=2024-02-13 |archive-date=2020-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029131503/https://ozonecinemas.com/movie/rise-of-the-saints/ |dead-url=yes }}</ref> Fiimu naa jẹ [[Deyemi Okanlawon]] ati [[Rachel Oniga]] ni awọn ipa asiwaju lakoko ti [[Tina Mba]], [[Peter Fatomilola]], ati Teleola Kuponiyi ṣe awọn ipa atilẹyin.<ref>https://www.bellanaija.com/2020/04/rise-of-the-saints-movie/</ref> Fiimu naa so nipa itan arosọ Yoruba, Queen Moremi Ajasoro.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/fun-facts-you-didnt-know-about-rise-of-the-saints-movie/etpqnwf |access-date=2024-02-13 |archive-date=2024-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213082938/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/fun-facts-you-didnt-know-about-rise-of-the-saints-movie/etpqnwf |dead-url=yes }}</ref><ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2020/10/17/nollywood-epic-rise-of-the-saints-berths/</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://naijaray.com.ng/download-rise-of-the-saints-nigerian-nollywood-movie-2020/ |access-date=2021-10-04 |archive-date=2021-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004143410/https://naijaray.com.ng/download-rise-of-the-saints-nigerian-nollywood-movie-2020/ |dead-url=yes}}</ref> Fiimu naa ṣe afihan akọkọ rẹ ni ọjọ 9 Oṣu Kẹwa Ọdun 2020 ni awọn sinima fiimu IMAX, Lekki lẹhin ọdun marun ti iṣelọpọ rẹ. <ref>https://brandspurng.com/2020/09/24/rise-of-the-saints-the-movie-annouces-october-9th-as-new-cinema-release-date-drops-new-trailer/</ref> <ref>https://businesspost.ng/showbiz/rise-of-the-saints-gets-october-9-cinema-release-date/</ref><ref>https://www.bellanaija.com/2020/09/rise-of-the-saints-cinemas/</ref> Awọn fiimu gba adalu agbeyewo lati alariwisi.<ref>https://www.nollywoodreinvented.com/2020/10/coming-soon-rise-of-the-saints.html</ref> == Simẹnti == * Teleola Kuponiyi bi Luke * Deyemi Okanlawon as Wale * [[Rachel Oniga]] bi Aunty Tolu * [[Tina Mba]] bi Woli obinrin * [[Peter Fatomilola]] bi Orula * Olufunmi Ronke Disu as Dena * Daniel Ugbang == Awọn itọkasi == {{Reflist}} == Ita ìjápọ == * {{IMDb title|11878680}} 7n0p50npa1t74tuix49gaufgf5p597x Lionheart (fiimu 2018) 0 75454 639903 612227 2026-11-08T02:07:05Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639903 wikitext text/x-wiki '''''Lionheart''''' jẹ fiimu 2018 Nigerian eré ti <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Chinny_Onwugbenu" rel="mw:ExtLink" title="Chinny Onwugbenu" class="cx-link" data-linkid="137">Chinny Onwugbenu</a> ti [[Genevieve Nnaji]] je oludaari. Awon osere peelu [[Pete Edochie]], Genevieve Nnaji, and [[Nkem Owoh]] .[[:en:Netflix|Netflix]] gba woole ni Oṣu Kẹsan Ọjọ keeje, Ọdun 2018, <ref>{{Cite news|last=Augoye|first=Jayne|title=Netflix acquires Genevieve's 'Lion Heart'|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/283387-netflix-acquires-genevieves-lion-heart.html|access-date=17 September 2018|date=12 September 2018}}</ref> jẹ ki o jẹ fiimu atilẹba Netflix akọkọ ti a ṣe ni [[Nàìjíríà|Nigeria]] . <ref>{{Cite news|last=Akinyoade|first=Akinwale|title=Watch: Genevieve Nnaji Talks About Her New Movie "Lion Heart"|url=https://www.guardian.ng/life/film/watch-genevieve-nnaji-talks-about-her-new-movie-lion-heart/amp|access-date=17 September 2018|date=12 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180918043931/http://guardian.ng/life/film/watch-genevieve-nnaji-talks-about-her-new-movie-lion-heart/amp/|archivedate=18 September 2018|deadurl=yes}}</ref> ''Lionheart'' ṣe afihan ni 2018 [[Toronto]] International Film Festival ni Canada. Fiimu naa jẹ akọrin akọkọ ti Nnaji's directorial <ref>{{Cite news|last=Bamas|first=Victoria|title=Genevieve Nnaji's directorial debut "Lion Heart" to premiere in Toronto|url=https://www.dailytrust.com.ng/genevieve-nnaji-s-directorial-debut-lion-heart-to-premiere-in-toronto-267237.html|access-date=17 September 2018|date=23 August 2018|archivedate=30 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180930033532/https://www.dailytrust.com.ng/genevieve-nnaji-s-directorial-debut-lion-heart-to-premiere-in-toronto-267237.html|deadurl=yes}}</ref> bakanna bi ti [[P-Square|Peter Okoye's]] ati Chibuzor Azubuike's (eyiti a tun mọ ni Phyno ) ti n ṣe iṣafihan akọkọ. <ref>{{Cite news|last=Reporter|title=Peter Okoye makes acting debut in Lionheart|url=http://thenationonlineng.net/peter-okoye-makes-acting-debut-in-lionheart/|access-date=17 September 2018|date=1 September 2018}}</ref> Fiimu naa ti tu silẹ ni kariaye ni ọjọ 4 Oṣu Kini ọdun 2019 lori Netflix.<ref name="Release12">{{cite web|url=https://www.okayafrica.com/genevieve-nnaji-lionheart-black-earth-rising-michaela-coel-netflix-january-2019/|title=Genevieve Nnaji's 'Lionheart' and 'Black Earth Rising' Starring Michaela Coel Will Premiere on Netflix in January 2019|website=OkayAfrica|last=Isama|first=Antoinette|date=14 December 2018|access-date=3 February 2019}}</ref> ''Lionheart'' ni a yan gẹgẹbi ere orilẹ-ede Naijiria fun [[:en:Academy_Award_for_Best_International_Feature_Film|Fiimu Ẹya Kariaye Ti o dara julọ]] ni ami eye [[:en:92nd_Academy_Awards|92nd Academy Awards]].<ref name="Nigeria2">{{cite web|url=https://thenationonlineng.net/genevieve-nnajis-lionheart-is-nigerias-submission-for-the-oscar/|title=Genevieve Nnaji's ''Lionheart'' is Nigeria's submission for the Oscar|last=Agbro|first=Joe Jr.|work=[[The Nation (Nigeria)|The Nation]]|date=2 October 2019|accessdate=2 October 2019}}</ref>O jẹ igba akọkọ ti Naijiria ti gbe fiimu silẹ si Oscars.<ref>{{cite web|url=https://lifestyle.thecable.ng/genevieve-nnajis-lionheart-becomes-nigerias-first-ever-oscar-entry/|title=Genevieve Nnaji's ''Lionheart'' becomes Nigeria's first-ever Oscar entry|work=The Cable Lifestyle|date=2 October 2019|accessdate=2 October 2019}}</ref> Ni ọjọ keerin Oṣu kọkanla ọdun 2019, Ile-ẹkọ giga kọ fiimu naa kuro nitori pe ọpọlọpọ ọrọ naa wa ni Gẹẹsi<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-50300862|title=Lionheart: Nigeria's Oscar choice disqualified over English dialogue|work=BBC News|date=5 November 2019|accessdate=5 November 2019}}</ref> ati pe bii iṣẹju mẹwa ti fiimu naa wa ni [[Èdè Ígbò|Igbo]].<ref>{{cite web|author=Whitten, Sarah|url=https://www.cnbc.com/2019/11/05/nigerias-lionheart-disqualified-for-international-feature-oscar.html?&qsearchterm=lionheart|title=Nigeria's 'Lionheart' disqualified for international film Oscar over predominantly English dialogue — but Nigeria's official language is English|work=[[CNBC]]|date=5 November 2019|accessdate=6 November 2019}}</ref> == Ahunpo Itan == ''Lionheart'' sọ itan Adaeze Obiagu ti o fẹ rọpo baba rẹ, Oloye Ernest Obiagu, nigba ti ko le ṣakoso ile-iṣẹ rẹ mọ nitori iṣoro ilera. Baba rẹ, sibẹsibẹ, beere lọwọ arakunrin rẹ Godswill lati gba ipo rẹ, Godswill ati Adaeze ni lati ṣiṣẹ papọ lati gba ile-iṣẹ naa kuro lọwọ gbese bakanna pẹlu ikọlu ewu nipasẹ oniṣowo Igwe Pascal. == Awon Osere == * [[Genevieve Nnaji]] bi Adaeze Obiagu, ọmọbinrin Oloye Ernest Obiagu; Oludari Awọn eekaderi ati Awọn iṣẹ ni ile-iṣẹ Lionheart. * [[Nkem Owoh]] gege bi Oloye Godswill Obiagu, aburo fun Oloye Ernest Obiagu; olori titun ile ise Lionheart. O tun jẹ oludari Alakoso ti olu ile-iṣẹ [[Owerri]] ti ile-iṣẹ naa. * [[Pete Edochie]] gege bi Oloye Ernest Obiagu, eni to ni ile ise Lionheart ati baba Adaeze & Obiora; ọkọ fún Abigail Obiagu. * [[Onyeka Onwenu]] bi Abigail Obiagu, iya Adaeze ati Obiora, iyawo Oloye Ernest Obiagu * [[Kanayo O. Kanayo]] bi Igwe Pascal, eni to ni IG Motors, ti o fẹ ra ile-iṣẹ Lionheart * <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Kalu_Ikeagwu" rel="mw:ExtLink" title="Kalu Ikeagwu" class="cx-link" data-linkid="175">Kalu Ikeagwu</a> gẹgẹbi Samuel Akah, oludari ti Awọn Iṣẹ Imọ-ẹrọ ni ile-iṣẹ Lionheart, ti o ṣe apejọpọ pẹlu Igwe Pascal lati gba ile-iṣẹ naa. * [[Jemima Osunde]] as Onyinye, arannilọwọ fun Adaeze Obiagu * Sani Muazu bi Alhaji Danladi Maikano * Chibuzor Azubuike (ti a tun mo si <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Phyno" rel="mw:ExtLink" title="Phyno" class="cx-link" data-linkid="180">Phyno</a> ) bi Obiora Obiagu, arakunrin Adaeze Obiagu * [[Ngozi Ezeonu]] as Chioma Obiagu, iyawo Godswill Obiagu * Yakubu Mohammed bi Hamza Maikano * Peter Okoye as Arinze * <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Chika_Okpala" rel="mw:ExtLink" title="Chika Okpala" class="cx-link" data-linkid="186">Chika Okpala</a> gege bi omo egbe igbimo oludari Lionheart == Ṣiṣejade == Chinny Onwugbenu ni o ṣe fiimu naa fun MPM Premium ni ajọṣepọ pẹlu The Entertainment Network. Netflix gba awọn ẹtọ pinpin kaakiri agbaye fiimu naa ni Oṣu Kẹsan Ọjọ keje, Ọdun 2018, ọjọ kan ṣaaju iṣafihan rẹ ni [[:en:2018_Toronto_International_Film_Festival|2018 Toronto International Film Festival]]<ref>{{cite news|last1=Ndeche|first1=Chidirim|title=Netflix Buys Genevieve Nnaji's "Lionheart" Before Premiere|url=https://www.guardian.ng/life/film/netflix-buys-genevieve-nnajis-lionheart-before-premiere/amp|accessdate=17 September 2018|agency=Guardian|date=9 September 2018|archivedate=16 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180916022941/http://guardian.ng/life/film/netflix-buys-genevieve-nnajis-lionheart-before-premiere/amp/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|last1=Obioha|first1=Vanessa|title=Dissecting Genevieve's Netflix 'Lionheart' Deal|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2018/09/14/dissecting-genevieves-netflix-lionheart-deal/%3famp|accessdate=17 September 2018|agency=ThisDay|date=14 September 2018|archive-date=8 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208063806/https://www.thisdaylive.com/index.php/2018/09/14/dissecting-genevieves-netflix-lionheart-deal/?amp|url-status=dead|archivedate=8 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190208063806/https://www.thisdaylive.com/index.php/2018/09/14/dissecting-genevieves-netflix-lionheart-deal/?amp|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|last1=Ojekunle|first1=Aderemi|title=Genevieve Nnaji's comedy "Lionheart" is Netflix's first original film from Nigeria|url=https://www.pulse.ng/bi/lifestyle/lionheart-is-netflix-s-first-original-film-from-nigeria-id8834215.html|accessdate=17 September 2018|agency=Pulse|date=10 September 2018|archivedate=11 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180911122719/https://www.pulse.ng/bi/lifestyle/lionheart-is-netflix-s-first-original-film-from-nigeria-id8834215.html|deadurl=yes}}</ref> == Ifiihan == Ipologo fun fiimu naa ti jade ni ọjọ meerin lelogun Oṣu Kẹjọ ọdun 2018.<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2018/film/global/toronto-film-festival-trailer-genevieve-nnaji-lionheart-1202916238/|title=First Look at Trailer for Genevieve Nnaji's Toronto Film 'Lionheart'|last1=Barraclough|first1=Leo|publisher=Variety|date=24 August 2018|access-date=3 February 2019}}</ref>Ni ọjọ keeri Oṣu Kini ọdun 2019, fiimu naa wa lati fiihan kaakiri agbaye lori Netfllix.<ref name="Release13">{{cite web|url=https://www.okayafrica.com/genevieve-nnaji-lionheart-black-earth-rising-michaela-coel-netflix-january-2019/|title=Genevieve Nnaji's 'Lionheart' and 'Black Earth Rising' Starring Michaela Coel Will Premiere on Netflix in January 2019|website=OkayAfrica|last=Isama|first=Antoinette|date=14 December 2018|access-date=3 February 2019}}</ref> == Awọn itọkasi == # {{cite news|last1=Augoye|first1=Jayne|title=Netflix acquires Genevieve's 'Lion Heart'|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/283387-netflix-acquires-genevieves-lion-heart.html|accessdate=17 September 2018|agency=Premium Times|date=12 September 2018}} # {{cite news|last1=Akinyoade|first1=Akinwale|title=Watch: Genevieve Nnaji Talks About Her New Movie "Lion Heart"|url=https://www.guardian.ng/life/film/watch-genevieve-nnaji-talks-about-her-new-movie-lion-heart/amp|accessdate=17 September 2018|agency=Guardian|date=12 September 2018|archivedate=18 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180918043931/http://guardian.ng/life/film/watch-genevieve-nnaji-talks-about-her-new-movie-lion-heart/amp/|deadurl=yes}} # {{Cite web|url=https://www.tiff.net/tiff/films.html?series=discovery&list|title=TIFF Calendar}} # {{cite news|last1=Bamas|first1=Victoria|title=Genevieve Nnaji's directorial debut "Lion Heart" to premiere in Toronto|url=https://www.dailytrust.com.ng/genevieve-nnaji-s-directorial-debut-lion-heart-to-premiere-in-toronto-267237.html|accessdate=17 September 2018|agency=Daily Trust|date=23 August 2018|archivedate=30 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180930033532/https://www.dailytrust.com.ng/genevieve-nnaji-s-directorial-debut-lion-heart-to-premiere-in-toronto-267237.html|deadurl=yes}} # {{cite news|last1=Reporter|title=Peter Okoye makes acting debut in Lionheart|url=http://thenationonlineng.net/peter-okoye-makes-acting-debut-in-lionheart/|accessdate=17 September 2018|agency=The Nation|date=1 September 2018}} # {{cite web|url=https://www.okayafrica.com/genevieve-nnaji-lionheart-black-earth-rising-michaela-coel-netflix-january-2019/|title=Genevieve Nnaji's 'Lionheart' and 'Black Earth Rising' Starring Michaela Coel Will Premiere on Netflix in January 2019|website=OkayAfrica|last=Isama|first=Antoinette|date=14 December 2018|access-date=3 February 2019}} # {{cite web|url=https://thenationonlineng.net/genevieve-nnajis-lionheart-is-nigerias-submission-for-the-oscar/|title=Genevieve Nnaji's ''Lionheart'' is Nigeria's submission for the Oscar|last=Agbro|first=Joe Jr.|work=[[The Nation (Nigeria)|The Nation]]|date=2 October 2019|accessdate=2 October 2019}} # {{cite web|url=https://lifestyle.thecable.ng/genevieve-nnajis-lionheart-becomes-nigerias-first-ever-oscar-entry/|title=Genevieve Nnaji's ''Lionheart'' becomes Nigeria's first-ever Oscar entry|work=The Cable Lifestyle|date=2 October 2019|accessdate=2 October 2019}} # {{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-50300862|title=Lionheart: Nigeria's Oscar choice disqualified over English dialogue|work=BBC News|date=5 November 2019|accessdate=5 November 2019}} # {{cite web|author=Whitten, Sarah|url=https://www.cnbc.com/2019/11/05/nigerias-lionheart-disqualified-for-international-feature-oscar.html?&qsearchterm=lionheart|title=Nigeria's 'Lionheart' disqualified for international film Oscar over predominantly English dialogue — but Nigeria's official language is English|work=[[CNBC]]|date=5 November 2019|accessdate=6 November 2019}} # {{cite news|last1=Ndeche|first1=Chidirim|title=Netflix Buys Genevieve Nnaji's "Lionheart" Before Premiere|url=https://www.guardian.ng/life/film/netflix-buys-genevieve-nnajis-lionheart-before-premiere/amp|accessdate=17 September 2018|agency=Guardian|date=9 September 2018|archivedate=16 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180916022941/http://guardian.ng/life/film/netflix-buys-genevieve-nnajis-lionheart-before-premiere/amp/|deadurl=yes}} # {{cite news|last1=Obioha|first1=Vanessa|title=Dissecting Genevieve's Netflix 'Lionheart' Deal|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2018/09/14/dissecting-genevieves-netflix-lionheart-deal/%3famp|accessdate=17 September 2018|agency=ThisDay|date=14 September 2018|archive-date=8 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208063806/https://www.thisdaylive.com/index.php/2018/09/14/dissecting-genevieves-netflix-lionheart-deal/?amp|url-status=dead|archivedate=8 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190208063806/https://www.thisdaylive.com/index.php/2018/09/14/dissecting-genevieves-netflix-lionheart-deal/?amp|deadurl=yes}} # {{cite news|last1=Ojekunle|first1=Aderemi|title=Genevieve Nnaji's comedy "Lionheart" is Netflix's first original film from Nigeria|url=https://www.pulse.ng/bi/lifestyle/lionheart-is-netflix-s-first-original-film-from-nigeria-id8834215.html|accessdate=17 September 2018|agency=Pulse|date=10 September 2018|archivedate=11 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180911122719/https://www.pulse.ng/bi/lifestyle/lionheart-is-netflix-s-first-original-film-from-nigeria-id8834215.html|deadurl=yes}} # {{cite web|url=https://variety.com/2018/film/global/toronto-film-festival-trailer-genevieve-nnaji-lionheart-1202916238/|title=First Look at Trailer for Genevieve Nnaji's Toronto Film 'Lionheart'|last1=Barraclough|first1=Leo|publisher=Variety|date=24 August 2018|access-date=3 February 2019}} # {{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/lionheart_2018|title=Lionheart|website=[[Rotten Tomatoes]]|publisher=[[Fandango Media|Fandango]]|access-date={{RT data|access date}}}}{{Reflist}} hphe9linhru36tuhbn0p08ldl7fj90q Ehi's Bitters 0 75475 639790 588894 2026-11-07T21:36:54Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639790 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Ehi's Bitters|image=Ehi's_Bitters.jpg|alt=|caption=|director=[[Biodun Stephen]]|producer=Biodun Stephen|writer=Biodun Stephen|starring=[[Fathia Balogun]]<br>[[Deyemi Okanlawon]]<br> Enado Odigie|music=|cinematography=|editing=|studio=ShutterSpeed Projects|distributor=|released=2018|runtime=115 minutes|country=Nigeria|language=|budget=|gross=}}'''''Ehi's Bitters''''' jẹ fiimu Naijiria ti ọdun 2018, ti Biodun Stephen ti kọ, ṣe ati ṣe oludari rẹ. Itan naa (ti a sọ ni ọna ti kii ṣe ila-ila) da lori igbesi aye ọdọbinrin kan, Ehisoje ti iya rẹ n ṣe ipalara ti ẹdun ati ti ara, ti o da a lẹbi nitori ipo ti ko ni iyawo, eyiti o di ipo ọla rẹ di obinrin. Lẹ́yìn ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìbáṣepọ̀ tí ó kùnà, ìyá rẹ̀ níkẹyìn wá bá ọkùnrin kan tí ó ń ṣe ìbálòpọ̀ takọtabo Ehisoje, ṣùgbọ́n kò bìkítà níwọ̀n ìgbà tí ó bá ti gbéyàwó. O sọ Ehisoje di aini ile lẹhin ti o ti loyun fun baba alabode rẹ. == Simẹnti == * Enado Odigie bi Ehisoje * Deyemi Okanlawon as Korede * Debby Felix bi odo Ehisoje * Fathia Williams gege bi Iya Ehisoje * Joshua Richard bi Eli / Elijah * Tomiwa Tegbe bi odo Korede == Gbigbawọle == Nollywood Reinvented fun ni ni iwọn 2.5/5, o si yìn iṣesi ati lilo ẹya ti a tunwo ti “Bia Nulu”, orin kan ti Onyeka Onwenu kọ ni akọkọ gẹgẹbi ohun orin. O tun yìn ifiranṣẹ ti fiimu naa, ni atunwo aiṣedeede ti o wa ninu eto baba-nla ni ọpọlọpọ awọn awujọ Naijiria. Ti ṣofintoto fiimu naa fun jijẹ gigun pupọ, awọn agbekalẹ fidio ti ko ni ọjọgbọn ati prosthetic pupọju<ref>{{Cite web|url=https://www.nollywoodreinvented.com/2018/09/ehis-bitters.html|title=EHI’S BITTERS|website=Nollywood Reinvented|access-date=2018-10-04}}</ref> ''Itan Nollywood Tootọ ti akole rẹ atunyẹwo Awọn italaya Imọ-ẹrọ Wọ Paarẹ Imọlẹ Ti o tobi Ni “Ehis' Bitters”, Ṣugbọn O Ṣi Ṣakoso Lati Wa Fiimu Ti yoo Kan Ọ . Ninu atunyẹwo naa, o yìn itan naa, titọ ati iṣere ṣugbọn o ṣe akiyesi deede ti iwe-itumọ Fathia Balogun, atike ati sinima.''<ref>{{Cite web|url=https://tns.ng/review-technical-challenges-wear-off-large-chunk-of-brilliance-in-ehis-bitters-but-it-still-manages-to-remain-a-movie-thatll-touch-you/|title=REVIEW: Technical Challenges Wear Off Large Chunk Of Brilliance In "Ehis’ Bitters", But It Still Manages To Remain A Movie That’ll Touch You|last=Olotu|first=Jax|website=True Nollywood Stories|access-date=2018-10-04|archive-date=2023-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20231105150735/https://tns.ng/review-technical-challenges-wear-off-large-chunk-of-brilliance-in-ehis-bitters-but-it-still-manages-to-remain-a-movie-thatll-touch-you/|dead-url=yes}}</ref> Nigba to n soro nipa ipa re ninu fiimu naa, Felix (Ehisoje ti n se ere) so wipe ki iwa oun ninu fiimu naa wa laaye lasiko ti won n ya ibon, oun ko okan oun lati maa banuje ati ki inu re dun ni gbogbo asiko naa. Ó tún ṣàlàyé pé kò yà òun lẹ́nu sí àwọn àyẹ̀wò rere tó rí lẹ́yìn tí wọ́n ti tu fíìmù náà jáde.<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsguru.com/ehis-bitters-messed-with-my-mind-in-reality-debby-felix/|title=Ehis Bitters messed with my mind in reality- Debby Felix|website=thenewsguru.com|access-date=2018-10-04|archive-date=2024-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215055848/https://thenewsguru.com/ehis-bitters-messed-with-my-mind-in-reality-debby-felix/|dead-url=yes}}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} 78rwgl1zqbh1gig7acwikgpqbvk6n7r Rwanda and Juliet 0 75483 640017 639111 2026-11-08T06:17:23Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640017 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=August 2022}} '''''Rwanda ati Juliet''''' jẹ iwe--pamọ ipaeyarun ti Rwandan lẹhin-lẹsẹsẹ nipasẹ olupilẹṣẹ Ilu Kanada Ben Proudfoot.<ref>https://www.theeastafrican.co.ke/tea/magazine/-rwanda-juliet-explores-struggle-of-post-genocide--1348466</ref><ref>https://mubi.com/films/rwanda-juliet</ref>{{Infobox film|director=Nova Scotian <ref>{{cite web |title=Rwandan Romeo and Juliet chronicled in new documentary |date=2014-04-07 |website=[[CBC News]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126131129/https://www.cbc.ca/news/entertainment/rwandan-romeo-and-juliet-chronicled-in-new-documentary-1.2599022 |archive-date=2022-11-26 |url-status=live |url=https://www.cbc.ca/news/entertainment/rwandan-romeo-and-juliet-chronicled-in-new-documentary-1.2599022}}</ref>|producer=Ben Proudfoot|cinematography=David Bolen|runtime=88 minutes <ref>https://allafrica.com/stories/201604110413.html {{Bare URL inline|date=September 2022}}</ref>}} == Idite == Fiimu naa tẹle irin-ajo ti Dartmouth College professor Emeritus Andrew Garrod si [[Kigali]] nibiti o ti gbiyanju lati fi orukọ awọn ọmọ Hutu ati Tutsi sinu ṣiṣe aṣa Shakespearean pẹlu ireti pe o le ja si ilaja wọn. == Gbigbawọle == A ti ṣafikun fiimu naa si iwe-ẹkọ ti Fiimu Awọn ile-ẹkọ giga Ilu Gẹẹsi &amp;amp; Igbimọ Fidio . O ti ṣe ayẹwo ni Meredith College, ẹgbẹ ọmọ ile-iwe ti USC Shoah Foundation . == Festivals ati screenings == 2016 Rwanda Film Festival <ref>{{Cite web|title=Africiné - Rwanda Film Festival - RFF 2016|url=http://africine.org/evenement/rwanda-film-festival-rff-2016/46161|access-date=2022-08-05|website=Africiné|language=fr|archive-date=2025-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20250226092400/http://africine.org/evenement/rwanda-film-festival-rff-2016/46161|dead-url=yes}}</ref> j2016 Wisconsin Film Festival <ref>{{Cite web|last=Citizen|first=Ben Rueter {{!}} Beaver Dam Daily|title=Wayland screens 'Rwanda and Juliet' documentary|url=https://www.wiscnews.com/news/local/wayland-screens-rwanda-and-juliet-documentary/article_1e1a0e65-75f8-5eb5-b64e-3808e7914799.html|access-date=2022-08-05|website=Wiscnews.com|date=7 October 2016|language=en|archive-date=2022-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220805104850/https://www.wiscnews.com/news/local/wayland-screens-rwanda-and-juliet-documentary/article_1e1a0e65-75f8-5eb5-b64e-3808e7914799.html|dead-url=yes}}</ref> == Awọn ẹbun == Fiimu naa gba iwe-ipamọ ti o dara julọ ni 16th lododun Phoenix Fiimu Festival.<ref>https://www.cbc.ca/news/canada/nova-scotia/ben-proudfoot-rwanda-and-juliet-phoenix-film-festival-1.3534475</ref> == Awọn itọkasi == 96zme29xqdthlokl4etdhvblesxtu16 Federal University Kashere 0 75519 639803 625472 2026-11-07T22:08:31Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639803 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = Federal University of Kashere | image =[[File:Senate Building of Federal University of Kashere.jpg|thumb|Àwòrán Federal University Kashere]] | other_name = FUK | motto = Doctrina Mater Artium | motto_lang = la | mottoeng = Education for Global Citizenship | type = [[Public university|Public]] | established = 2011 | founder = [[Goodluck Jonathan]] | accreditation = [[National Universities Commission]] | visitor = [[Bola Ahmed Tinibu]] | vice_chancellor = [[Prof. Umaru A. Pate]] | city = [[Akko LGA]] | state = [[Gombe State]] | country = [[Nigeria]] | language = English language | logo = | colors = Green and Maroon | website = www.fukashere.edu.ng }} '''Ilé ẹ̀kọ́ gíga Federal ti Kashere''', tí a tún mọ̀ sí FUKAshere, jẹ ilé [[Yunifásítì|-èkó]] gíga tí gbògbò ènìyàn tí o wa ní apá àríwà ílà óòrùn tí [[Nàìjíríà|Nigeria]].<ref>{{Cite web |title=Federal University of Kashere {{!}} Nigerian Universities System Rankings |url=http://nusrankings.ng/federal-university-of-kashere |access-date=2022-04-06 |website=nusrankings.ng |archive-date=2022-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220905122632/http://nusrankings.ng/federal-university-of-kashere |dead-url=yes }}</ref> Ilé-ẹ̀kọ́ gíga tí o ṣésé ṣe ìdásílẹ̀ wà ní ìlú kékeré ti [http://wikiedit.org/Nigeria/Kashere/2414501/ Kashere] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220929191849/http://wikiedit.org/Nigeria/Kashere/2414501/ |date=2022-09-29 }}agbègbe agbègbè ìṣàkóso ti Pindiga, ìjọba ìbílẹ̀ [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Akko|Akko]] ní [[Ìpínlẹ̀ Gombe|Ipinle Gombe]] [[Nàìjíríà|Nigeria]]. Ó ti dásilẹ ní ọdún 2010 nípasẹ ìṣàkóso [[Goodluck Jonathan]] gẹgẹ bí ọkàn nínú àwọn ìlé-ẹ̀kọ́ gíga ti ìjọba àpapọ̀ mẹ́sàn tí ó ṣẹ̀da ní àwọn agbegbe geo-oselu mẹ́fà ti Nigeria. Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti dá sílẹ ní ìbẹ̀rẹ̀ láti mú iraye sí ètò-ẹ̀kọ́ pọ̀ sí àti láti ríi dájú pé iṣedede láàrin gbogbo Àwọn [[Àwọn Ìpínlẹ̀ Nàìjíríà|ipinlẹ ni Nigeria]]. == Àwọn ẹ̀ka ẹ̀kọ́ == Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ń ṣiṣẹ́ láìpẹ́ àwọn ẹka-ẹkọ 6 àti Àwọn ilé-ìwé 2 èyítí a ṣe àkójọ sí ìsàlẹ * Faculty of Agriculture * Faculty of Education * Faculty of Humanities * Faculty of science * Faculty of Management Sciences * Faculty of Social Sciences * Faculty of postgraduate Studies * School of premilinary and General studies * College of Medical sciences (proposed) * * == Àwọn iṣẹ́ ìkẹ́kọ̀ọ́ == Awọn atẹle ni awọn iṣẹ ikẹkọ ti a nṣe ni Federal University of Kashere.<ref>{{Cite web |date=2022-01-09 |title=List of Courses Offered by Federal University Kashere |url=https://suresuccess.ng/com/courses-offered-by-fukashere/ |access-date=2022-12-25 |language=en-US |archive-date=2022-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225222754/https://suresuccess.ng/com/courses-offered-by-fukashere/ |dead-url=yes }}</ref> # Iṣiro / Iṣiro # Agricultural Science ati Education # Geophysics ti a lo # Awọn ẹkọ Larubawa # [[Biochemistry|Biokemistri]] # Isedale # Alakoso iseowo # [[Kẹ́místrì|Kemistri]] # Awọn ẹkọ Ẹsin Onigbagbọ # [[Ìfitónilétí|Imo komputa sayensi]] # Oro aje # Aje ati Development Studies # Ẹkọ ati Arabic # Ẹkọ ati isedale # Criminology ati Aabo Studies # Ẹkọ ati Kemistri # Ẹkọ ati Imọ-ẹrọ Kọmputa # Iṣowo iṣowo # Ẹkọ ati Economics # Ẹkọ ati Ede Gẹẹsi # Itọnisọna Ẹkọ ati Igbaninimoran # Ẹkọ ati Geography # Eko ati Hausa # Itan ati Diplomatic Studies # Ẹkọ ati Itan # Ẹkọ ati Imọ-jinlẹ Ijọpọ # International Relations # Ẹkọ ati Iṣiro # Ẹkọ ati Fisiksi # [[Èdè Gẹ̀ẹ́sì|Ede Gẹẹsi]] # Eko ati Oselu Imọ # Educational Administration ati Planning # [[Jẹ́ọ́gráfì|Geography]] # [[Èdè Haúsá|Hausa]] # Imọ Oselu # International Relations # Library ati Information Science # Ibi Ibaraẹnisọrọ # Awọn iṣiro # Microbiology # Imọ ọgbin # Zoology # Agricultural Aje ati Itẹsiwaju # Agronomy # Imọ Ẹranko # Imọ ile # Isakoso ti gbogbo eniyan # Isakoso rira # Awọn ẹkọ Islam # Psychology == Igbákejì olórí == Igbákejì alàkóso lọwọlọwọ ni Ojogbọ́n [[Umaru A. Pate]].<ref>{{Cite web |date=2020-12-22 |title=Who is Prof Pate, new VC of Federal University Kashere? |url=https://dailytrust.com/who-is-prof-pate-new-vc-of-federal-university-kashere |access-date=2022-03-21 |website=Daily Trust |language=en |archive-date=2024-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907120001/https://dailytrust.com/who-is-prof-pate-new-vc-of-federal-university-kashere/ |dead-url=yes }}</ref> Ó rọ́pò Ọ̀jọ̀gbọ́n Alhassan Muhammed Gani, ẹni tí ọdún márùn-ún rẹ̀ parí ní ọjọ́ kẹwàá oṣù Kínní ọdún 2021. <ref>{{Cite web |date=2020-12-18 |title=Federal University Kashere gets new VC |url=https://www.sunnewsonline.com/federal-university-kashere-gets-new-vc/ |access-date=2022-04-06 |website=The Sun Nigeria |language=en-US}}</ref> * Ojogbon Umaru A. Pate, 2021 - ọjọ * Ojogbon Muhammad Alhassan Gani, 2016 - 2020 * Ojogbon Mohammed Kabiru Faruk, 2011 - 2015 == Ipò == Ní ìbámu sí webometrics, Federal University of Kashere Ranking ti wà ní atupale ní isalẹ; {| class="wikitable" |+ !Agbaye ipo ! Continental ipo ! Orilẹ-ede ipo ! Ipa ! Ṣiṣii ! Ipeye |- | 6911 | 177 | 56 | 6841 | 4325 | 7190 |} == Àwọn ìtọ́kasí == gwml9z6pgx0ae07fkakxm9a00nanzr9 Aisha Rimi 0 75601 639700 598126 2026-11-07T19:52:26Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639700 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Aisha Rimi<!-- use common name/article title -->|image=|alt=<!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software -->|caption=|native_name=|native_name_lang=|pronunciation=|birth_name=<!-- only use if different from name -->|birth_date=<!-- {{Birth date and age|1955|02|22}} -->|birth_place=|baptised=<!-- will not display if birth_date is entered -->|disappeared_date=<!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) -->|disappeared_place=|disappeared_status=|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) -->|death_place=|death_cause=|body_discovered=|resting_place=|resting_place_coordinates=<!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} -->|burial_place=<!-- may be used instead of resting_place and resting_place_coordinates (displays "Burial place" as label) -->|burial_coordinates=<!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} -->|monuments=|nationality=[[Nigeria]]n|other_names=|citizenship=|education=|alma_mater=|occupation=[[Lawyer]]|years_active=|era=|employer=|organization=Africa Law Practice (ALP NG & Co)|agent=<!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source -->|known_for=|notable_works=<!-- produces label "Notable work"; may be overridden by |credits=, which produces label "Notable credit(s)"; or by |works=, which produces label "Works"; or by |label_name=, which produces label "Label(s)" -->|style=|height=<!-- "X cm", "X m" or "X ft Y in" plus optional reference (conversions are automatic) -->|television=|title=<!-- Formal/awarded/job title. The parameter |office=may be used as an alternative when the label is better rendered as "Office" (e.g. public office or appointments) -->|term=|predecessor=|party=|movement=|opponents=|boards=|criminal_charge=<!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources -->|criminal_penalty=|criminal_status=|children=|parents=<!-- overrides mother and father parameters -->|mother=<!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) -->|father=<!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) -->|relatives=|family=|callsign=|awards=|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|module=|module2=|module3=|module4=|module5=|module6=|signature=|signature_size=|signature_alt=|footnotes=}} '''Aisha Rimi''' wá láti [[ìpínlẹ̀ Katsina]] ní Àríwá [[Nàìjíríà]] . Ó jẹ allábàṣepọ̀ ìdásílẹ̀ ni Africa Law Practice (ALP NG & Co), ile-iṣẹ òfin ìṣòwò ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọmọ tí ó gboyè ní kíkọ́ nípa òfin( LLB àti LLM ) ti Ilé-ẹkọ́ gíga ti Buckingham ni [[Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì|England]] . <ref>{{Cite news|last1=Omoniyi|first1=Oluwatosin|title=Rimi: Women need networks to mentor each other|url=https://www.newtelegraphng.com/2019/01/rimi-women-need-networks-to-mentor-each-other/|accessdate=11 January 2019|agency=New Telegraph|date=4 January 2019|archivedate=3 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190203012623/https://www.newtelegraphng.com/2019/01/rimi-women-need-networks-to-mentor-each-other/|deadurl=yes}}</ref> [[File:Aisha Rimi at the Walk for Cancer in Abuja, Nigeria.jpg|thumb|Aisha Rimi]] == Ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀ àti Ẹ̀kọ́ == Aisha jẹ́ ọmọ tí a bí tí a sì tọ́ dàgbà ní inú ilé Mùsùlùmí ní apá àríwá ní orílè-èdè Nàìjíríà. Ó wá lláti [[Ìpínlẹ̀ Katsina]] . Ó parí pẹlú àlééfà LLB láti Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Buckingham pẹlú àmọ̀já ni Òfin ìṣọwọ́ Káríayé àti Titunto si ti Àwọn òfin láti Ilé-ẹ̀kọ́ kan ná nà. <ref>{{Cite news|last1=Omoniyi|first1=Oluwatosin|title=Rimi: Women need networks to mentor each other|url=https://www.newtelegraphng.com/2019/01/rimi-women-need-networks-to-mentor-each-other/|accessdate=11 January 2019|agency=New Telegraph|date=4 January 2019|archivedate=3 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190203012623/https://www.newtelegraphng.com/2019/01/rimi-women-need-networks-to-mentor-each-other/|deadurl=yes}}</ref> Ó tún ní Ìwé ẹkọ Iwe-ẹkọ giga Post Graduate Masters ni Alákóso Ètò, ni Ilé-ìwé ìṣòwò Said, Ilé-ẹ̀kọ́ gíga Fáṣítì Oxford. == Iṣẹ ṣíṣe == Aisha Rimi bẹrẹ iṣẹ òfin rẹ ní ''Ajumogobia & Okeke'' láti ọdún 1991 sí ọdún 2001 ṣáájú kí ó tó lọ si Chadbourne &amp;amp; Parke New York (ní bàyí Norton Rose) gẹgẹ́ bí i agbẹjọ́rò abẹ̀wò níbi tí o ti lo ọdun kan. Láti ọdún 2002 sí ọdún 2007, ó jẹ́ Igbá-kejì Alákóso ni GWI Consulting ní Washington DC. Ní ọdún 2007, ó di olùdásílẹ̀ alábaṣepọ̀ ni ''Rimi & Partners'' . Ní oṣù karùn-ún May ọdún 2017, ó dàpọ̀ pẹlú Olasupo Shasore (SAN), Uyiekpen Giwa-Osagie, Oyinkan Badejo-Okusanya láti ṣe ile-iṣẹ aṣòfin ní àsìkò, tí a mọ nísisìyí gẹgẹ́ bi Africa Law Practice (ALP Legal or ALP NG & Co), tí ó ní nǹkan ṣe pẹlú ALP International (ní [[Mọ́rísì|Mauritius]] ) àti pẹ̀lú àwọn ọ́fíìsì òfin alábaṣepọ̀ ní [[Kenya]], [[Rwanda]], [[Gúúsù Áfríkà|South Africa]], [[Tanzania]], [[Uganda]] àti [[Zambia]] . <ref>{{Cite news|title=Women Need To Create Their Own Networks|url=https://leadership.ng/2019/01/05/women-need-to-create-their-own-networks/|access-date=11 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190111232823/https://leadership.ng/2019/01/05/women-need-to-create-their-own-networks/|archivedate=11 January 2019|deadurl=yes}}</ref> Ní ALP NG & Co, Ó jẹ alábàá ṣiṣẹpọ̀ ìṣàkóso bi dáradára bi agbẹjọ́rò lórí ìdókòwò kí lówó lórí ohun àjèjì àti ìbámu ìlànà. Ó tún ṣe ìmọ̀ràn lórí owó níná lórí iṣẹ́ àkànṣe, àwọn ilé-iṣẹ́ àpapọ̀ (àjọ àti iṣẹ), àti gbogbo àwọn iṣẹ́ tí iṣẹ́ òfin ìṣòwò àti àwọn oníbàárà aládani. Ó jókòó lórí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìgbìmọ̀. <ref>{{Cite news|title=Women Need To Create Their Own Networks – Aisha}}</ref> Arábìnrin náà tún jẹ Aláṣẹ tí a yàn láìpẹ́ yìí ti Ìgbìmọ̀ ìgbé lárugẹ ìdókòwò orílẹ̀-èdè Nàìjíríà (NIPC). == Core Competencies == Corporate Commercial Law | Ìjọba & Ìlànà Ìbámu| Ìdúnàádúrà diplomatic | Alákóso Alakoso & Ẹgbẹ ìdàgbàsókè | olùmọ̀ràn Oníṣòwò & Ìṣàkóso | Ìlànà Ilana & ipaniyan | Isakoso ise agbese | Real Estate Management | Ètò ayé ìyá àti ọmọ. == Ọ̀wọ̀ == [[Fáìlì:Dr_Kemi_Ibru_and_Aisha_Rimi_at_the_Walk_for_Cancer_in_Abuja,_Nigeria.jpg|thumb| Dokita Kemi Ibru ati Aisha Rimi ni Walk for Cancer ní Abuja, Nigeria]] Aisha Rimi, nípasẹ̀ ìdúróṣánṣán rẹ̀ (Africa Law Practice), ń ṣiṣẹ́ ètò pro bono kan láti ṣe ìrànlọ́wọ́ fún àwọn olùfaragbá ti ìlòkulò láti gba ìdájọ́ òdodo. == Àwọn Ìtọ́kasí == # # # # # # # [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] orlog13688etwgnzivptx83uea2vtgm Federal Ministry of Education 0 75622 639800 627302 2026-11-07T22:08:24Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639800 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian ministry responsible for education}} {{Infobox government agency | agency_name = Federal Ministry of Education | nativename = | logo = Coat of arms of Nigeria.svg | logo_width = | logo_caption = Coat of arms of Nigeria | seal = | seal_width = | seal_caption = | headquarters = Federal Secretariat [[Abuja]] | formed = | preceding = | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[Government of Nigeria]] | employees = | budget = | minister1_name = Professor [[Tahir Mamman]], SAN | minister1_pfo = | chief1_name = | chief1_position = | chief2_name = | chief2_position = | chief3_name = | chief3_position = | parent_agency = | child1_agency = | child2_agency = | website = {{URL|https://education.gov.ng/}} | footnotes = }} Àjọ '''Federal Ministry of Education''' ni ó jẹ́ ìkan lára àwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba [[Federal Ministries of Nigeria]] tí wọ́n ń ṣe agbátẹrù fún ètò-ẹ̀kọ́ [[Nàìjíríà]]. Àjọ yí wà ní ojúlé ''Block 5A (8th Floor)'', ní Federal Secretariat Complex, Shehu Shagari Way, Central Area, P.M.B. 146, Garki, [[Àbújá]]. == Ìtàn àjọ náà == Ààrẹ [[Bọ́lá Tinúbú|Bola Ahmed Tinubu]] yan [[Tahir Mamman]] gẹ́gẹ́ bí [[Mínísítà]] fún ètò-ẹ̀kọ́ ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹjọ 2023.<ref>{{Cite web|title = Jubilation at Education Ministry as Adamu takes over|url = http://www.news24.com.ng/National/News/jubilation-at-education-ministry-as-adamu-takes-over-20151111|website = Nigeria|access-date = 2015-11-14|archive-date = 2016-03-04|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304031207/http://www.news24.com.ng/National/News/jubilation-at-education-ministry-as-adamu-takes-over-20151111|dead-url = yes}}</ref> == Afòjúsùn wọn == "Afòjúsùn wa ni láti lo ẹ̀kọ́ gẹ́gẹ̀ bí irinṣẹ́ fún ìdàgbàsókè gbogbo [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] kí wọ́n lè ṣ'àwárí ara wọn, ìrónilágbára fún iṣèjọba àwa ara wa, déédé, ìgbèrú òun ìdàgbàsókè enìkọ̀ọ̀kan àti orílẹ̀-èdè wa lábẹ́ àṣẹ Elédùmarè". <ref>{{Cite news|title=Home|language=en-US|work=FEDERAL MINISTRY OF EDUCATION|url=https://education.gov.ng/|access-date=2020-05-30}}</ref> == Àgbekalẹ̀ àjọ náà == Gbogbo awọn àjọ ìsàlẹ yi ni wọ́n wà ni abẹ́ àjọ Federal Ministary of Education * Formulating a national policy on education. * Collecting and collating data for purposes of educational planning and financing. * Maintaining uniform standards of education throughout the country. * Controlling the quality of education in the country through the supervisory role of the Inspectorate Services Department within the Ministry. * Harmonizing educational policies and procedures of all the states of the federation through the instrumentality of the National Council on Education. * Effecting co-operation in educational matters on an international scale. * Developing [[Curriculum|curricula]] and syllabuses at the national level in conjunction with other bodies. [[Ẹ̀ka rẹ̀]] *[[National Universities Commission]] ([https://www.nuc.edu.ng/ NUC]), [[Abuja]]. *[[National Board for Arabic and Islamic Studies]] ([https://nbais.gov.ng/ NBAIS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210628171812/https://nbais.gov.ng/ |date=2021-06-28 }}), [[Kaduna]]. *[[National Board for Technical Education]] ([https://net.nbte.gov.ng/ NBTE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220719063617/https://net.nbte.gov.ng/ |date=2022-07-19 }}), [[Kaduna]]. *[[National Commission for Colleges of Education]] ([https://web.archive.org/web/20221004164307/http://www.ncceonline.edu.ng/index.php NCCE]), [[Abuja]]. *[[Universal Basic Education Commission]] ([https://www.ubec.gov.ng/ UBEC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200607050729/https://www.ubec.gov.ng/ |date=2020-06-07 }}), [[Abuja]]. *National Commission for Nomadic Education ([http://www.ncne.gov.ng/ NCNE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624203551/http://www.ncne.gov.ng/ |date=2021-06-24 }}), [[Abuja]]. *[[National Commission for Adult Education Mass Literacy and Non-Formal Education]] (NMEC), [[Abuja]]. *[[Nigerian Educational Research and Development Council]] ([https://nerdc.gov.ng/ NERDC]), [[Garki, Abuja|Sheda]], [[Federal Capital Territory, Nigeria|FCT]]. *[[Joint Admissions and Matriculation Board]] ([https://www.jamb.gov.ng/ JAMB]), Bwari, [[Abuja]]. *[[West African Examinations Council|West African Examination Council]] ([http://www.waecnigeria.org/ WAEC]), [[Lagos]]. * [[National Examination Council (Nigeria)|National Examination Council (NECO), Minna, State.]] *[[National Business and Technical Examinations Board]] ([https://nabteb.gov.ng/ NABTEB] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210623100923/https://nabteb.gov.ng/ |date=2021-06-23 }}), [[Benin City|Benin-city]], [[Edo State|Edo]]. *[[National Institute for Educational Planning & Administration]] ([http://niepa.gov.ng/ NIEPA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624195610/https://niepa.gov.ng/ |date=2021-06-24 }}), [[Ondo State|Ondo]]. *[[National Teachers Institute]] ([http://www.nti.edu.ng/ NTI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526051159/https://nti.edu.ng/ |date=2022-05-26 }}), [[Kaduna]]. *[[Nigerian Mathematical Centre]] ([http://www.nmcabuja.org/ NMC]), [[Garki, Abuja|Sheda]], [[Federal Capital Territory, Nigeria|FCT]]. *[[Nigerian French Language Village]] ([https://frenchvillage.edu.ng/ NFV])[[Badagry]], [[Lagos State|Lagos]]. *[[Nigerian Arabic Language Village]] (NALV) [[Ngala]], [[Borno State|Borno]]. *[[National Institute for Nigerian Languages]] ([http://www.ninlan.edu.ng/ NINLAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624205129/http://www.ninlan.edu.ng/ |date=2021-06-24 }}) [[Aba, Abia|Aba]], [[Abia State|Abia]]. *[[Tertiary Education Trust Fund]] (TET FUND), [[Abuja]]. *[[National Library of Nigeria]] ([https://www.nln.gov.ng/ NLN]), [[Abuja]]. *[[Teachers' Registration Council of Nigeria]] ([https://trcn.gov.ng/ TRCN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220713091127/https://trcn.gov.ng/ |date=2022-07-13 }}), [[Abuja]]. *[[Computer Professionals Registration Council of Nigeria]] ([https://www.cpn.gov.ng/ CPN]), [[Lagos]]. *[[Federal Scholarship Board]], [[Abuja]]. *[[Librarians' Registration Council of Nigeria]] ([https://www.lrcn.gov.ng/ LRCN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220620222848/http://www.lrcn.gov.ng/ |date=2022-06-20 }}), Abuja ==Ẹ tún lè wo== *[[List of education ministers of Nigeria]] *[[Nigerian Civil Service]] *[[List of polytechnics in Nigeria]] *[[List of universities in Nigeria]] ==Àwọn ìtọ́kasí== {{Reflist}} afdulrazak JIBRIN IBRAHIM 419-$fmoedu in 1988 to date"; "A" to actually get money from you and protect yourself ==Ìtàkùn ijásóde== * [http://www.education.gov.ng/ Federal Ministry of Education] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240402150441/https://education.gov.ng/ |date=2024-04-02 }} {{Federal Ministries of Nigeria}} [[Category:Education in Nigeria]] [[Category:Education ministries]] [[Category:Federal Ministries of Nigeria]] [[Category:Ministries established in 1988|Nigeria, Education]] {{Nigeria-gov-stub}} {{education-stub}} 1sqo4g844bv4u9701fssrgmbmcqswlj Nicole Enabosi 0 75629 639952 608044 2026-11-08T03:47:13Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639952 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball biography|name=Nicole Enabosi|image=|image_size=|caption=|number=33|position=[[Power forward (basketball)|Power forward]]|height_ft=6|height_in=2|weight_lbs=|league=[[Slovak Women's Basketball Extraliga|SBE]]|team=MBK Ružomberok|birth_date={{birth date and age|1997|03|26}}|birth_place=[[Gaithersburg]] ([[Maryland]])|nationality=American / Nigerian|high_school=[[Our Lady of Good Counsel High School (Montgomery County, Maryland)]]|college=[[Delaware Fightin' Blue Hens women's basketball|Delaware Fightin' Blue Hens]]|draft_year=2020|draft_league=WNBA|career_start=2020|career_end=|years1=2020-Present|team1=[[MBK Ružomberok]]|years2=|team2=|years3=|team3=|years4=|team4=|years5=|team5=|years6=|highlights=* CAA Player of the year (2017-18)|medaltemplates={{MedalCompetition|[[AfroBasket Women|AfroBasket]]}} {{MedalGold|[[2021 Women's Afrobasket|2021 Cameroon]]|}} {{MedalGold|[[2023 Women's Afrobasket|2023 Rwanda]]|}}}}'''Nicole Ehizele Enabosi''' (tí wọ́n bí ní 26 March 1997) ní ìlú Gaithersburg ([[Maryland]])<ref>{{cite web|url=https://bluehens.com/sports/womens-basketball/roster/nicole-enabosi/18042|title=Nicole Enabosi|website=www.bluehens.com}}</ref> jẹ́ agbábọ́ọ̀lù alájùsáwọ̀n ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] tó tan mọ́ ilẹ̀ America. Ẹgbẹ́ MBK Ružomberok àti Nigerian national team ló ń gbá bọ́ọ̀lù náà fún.<ref>{{cite web|url=http://www.fiba.basketball/oqtwomen/serbia/2020/player/Nicole-Enabosi|title=FIBA.basketball|website=FIBA.basketball}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.basketballnigeria.com/2018/06/meet-nicole-enabosi-titansbasket/|title=Meet Nicole Enabosi – TitansBasket – NBBF, Nigeria Basketball Federation|website=www.basketballnigeria.com|access-date=2022-05-20|archive-date=2024-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204232352/https://www.basketballnigeria.com/2018/06/meet-nicole-enabosi-titansbasket/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://basketball.eurobasket.com/player/Nicole-Enabosi/CAA/University-of-Delaware/371575|title=Nicole Enabosi Basketball Player Profile, High School, News, Career, Awards - eurobasket|website=Eurobasket LLC}}</ref> == Ilé-ẹ̀kọ́ tó lọ == Enabosi lọ sí Our Lady of Good Counsel High School (Montgomery County, Maryland)<ref>{{cite web|url=https://img.washingtonpost.com/allmetsports/good-counsel/nicole-enabosi/|title=Nicole Enabosi, Good Counsel - High School Sports - The Washington Post|publisher=Img.washingtonpost.com|date=|accessdate=2020-02-08}}{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí akẹ́kọ̀ọ́ == Enabosi bẹ̀rẹ̀ sí ní gbá bọ́ọ̀lù náà fún Delaware Fightin' Blue Hens ní àsìkò ìdíje ti ọdún 2015 wọ 16. Ó gba àwọn ipò bí i 8.9 PPG àti 7.1 RPG lásìkò tó ṣẹ̀ wọ ilé-ìwé.<ref>{{cite web|url=https://herosports.com/colleges/sports/womens-basketball/nicole-enabosi-stats|title=Nicole Enabosi Stats - 2018 Player Rankings & Regular Season Stats|first=HERO|last=Sports|website=HERO Sports}}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ní ọdún kejì rẹ̀, ó gba àwọ ipò bí i 13.7 PPG àti 10.0 RPG. Nígbà tó bọ́ sí ọdún kẹta, ó gba àwọn ipò bí i 18.0PPG àti 11.8 RPG.<ref>{{cite web|url=https://bluehens.com/sports/womens-basketball/roster/nicole-enabosi/18042|title=Nicole Enabosi - Women's Basketball|website=University of Delaware Athletics}}</ref> Wọ́n ṣàpejúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí i agbábọ́ọ̀lù tó dára jù fún Colonial Athletic Association (CAA) ní ọdún 2017 wọ 2018.<ref>{{cite web|url=https://caasports.com/news/2018/3/5/womens-basketball-uds-enabosi-headlines-wbb-postseason-awards.aspx|title=UD's Enabosi Headlines WBB Postseason Awards|website=caasports.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.delawareonline.com/story/sports/college/ud/2018/03/07/delawares-enabosi-named-caa-womens-basketball-player-year/398581002/|title=Double-double trouble: Enabosi named CAA's best|first=Kevin|last=Tresolini|website=delawareonline}}</ref> Enabosi ò kópa nínú ìdíje ti ọdún 2018 mọ́ ọdún 2019 nítorí ìfarapa rẹ̀ lásìkò tó ń gbáradì pẹ̀lú ẹgbẹ́ Nigerian Women's basketball fún ọdún 2018 FIBA Women's World cup ní ìlú Spain.<ref>{{cite web|url=https://bluehens.com/news/2018/8/30/womens-basketball-nicole-enabosi-to-miss-2018-19-season-due-to-injury.aspx|title=Nicole Enabosi to Miss 2018-19 Season Due to Injury|website=University of Delaware Athletics}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.delawareonline.com/story/sports/college/ud/2018/08/30/delawares-enabosi-miss-womens-basketball-season-after-tearing-acl/1146701002/|title=Delaware's Enabosi to miss basketball season after tearing ACL|first=Kevin|last=Tresolini|website=delawareonline}}</ref> Enabosi padà sí ìdí bọ́ọ̀lù gbígbá fún Delaware ní ọdún 2019 mọ́ 2020 gẹ́gẹ́ bí i akẹ́kọ̀ọ́ gboyè.<ref>{{cite web|url=https://www.youthbasket.com/team/University-of-Delaware/8730?Page=0|title=The best source of youth basketball - Youthbasket|website=www.youthbasket.com|access-date=2024-04-04|archive-date=2024-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205000002/https://www.youthbasket.com/team/University-of-Delaware/8730?Page=0|dead-url=yes}}</ref> Wọ́n ṣàpejúwe rẹ̀ ní CAA ti ọdún 2019 gẹ́gẹ́ bí i agbábọ́ọ̀lù tó dára jù.<ref>{{cite web|url=https://elonphoenix.com/news/2019/10/10/caa-announces-2019-20-womens-basketball-preseason-poll.aspx|title=CAA Announces 2019-20 Women's Basketball Preseason Poll|website=Elon University Athletics|date=21 March 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://caasports.com/news/2019/12/2/caa-womens-basketball-awards-dec-2.aspx|title=CAA Women's Basketball Awards - Dec. 2|website=caasports.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://stats.washingtonpost.com/wcbk/stats.asp?team=0159|title=Basketball &#124; NCAA Women's &#124; Team Stats - washingtonpost.com|website=stats.washingtonpost.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/womens-college-basketball/team/roster/_/id/48/delaware|title=Delaware Blue Hens Women's Basketball Roster|website=ESPN}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == nus2typ02g72q3mj8zouufnbk7kgxd9 Aisha Mohammed 0 75633 639699 585556 2026-11-07T19:52:20Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639699 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball biography|name=Aisha Mohammed|image=|birth_date={{Birth date and age|1985|10|21|df=y}}|birth_place=[[Lagos]], [[Nigeria]]|nationality=Nigerian|height_m=1.93|weight_kg=80|position=[[Forward (basketball)|Forward]]|league=[[Turkish Women's Basketball League|TKBL]]|team=Bursas BSB|number=9|college=[[Virginia Cavaliers women's basketball|Virginia]] (2009)|draft_league=WNBA|draft_year=2009|career_start=|career_end=|medaltemplates={{MedalSport|Women's [[basketball]]}} {{MedalCountry|{{NGR}}}} {{MedalCompetition|[[AfroBasket Women|AfroBasket]]}} {{MedalGold|[[2003 FIBA Africa Championship for Women|2003 Mozambique]]|}} {{MedalGold|[[2005 FIBA Africa Championship for Women|2005 Nigeria]]|}} {{MedalGold|[[2017 Women's Afrobasket|2017 Mali]]|}} {{MedalGold|[[2019 Women's Afrobasket|2019 Senegal]]|}}}}'''Aisha Mohammed''' (tí wọ́n bí ní 21 October 1985) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù alájùsáwọ̀n ti orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]], fún ẹgbẹ́ Bursas BSB àti Nigerian national team. == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Wọ́n bí Aisha sí ìlú [[Ikeja]], ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó]]. Bàbá rẹ̀ wá láti apá Àríwá ilẹ̀ Nàìjíríà,<ref>{{Cite web|date=2019-08-08|title=Aisha Mohammed: This is my last Afrobasket Women|url=https://www.aclsports.com/aisha-mohammed-this-is-my-last-afrobasket-women/|access-date=2022-06-28|website=ACLSports|language=en-GB|archive-date=2022-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524211407/https://www.aclsports.com/aisha-mohammed-this-is-my-last-afrobasket-women/|dead-url=yes}}</ref> ìyá rẹ̀ sì wá láti [[Ìpínlẹ̀ Edo]]. Ó dàgbà sí ọgbà àwọn ológun. Nígbà tí ó wà ní ọmọdún mẹ́jọ, ó kó lọ sí Keffi pẹ̀lú àọn ìdílé rẹ̀, torí wọ́n gbé bàbá rè lọ sí Keffi. Wọ́n tún lọ sí [[Birnin Kebbi]], lẹ́yìn náà ni wọ́n wá lọ sí [[Port Harcourt]]. Bàbá rẹ̀ jẹ́ Ìmáàmù. Aisha ga tó ìwọ̀ 193cm / 6'4".<ref>{{Cite web|title=Aisha MOHAMMED at the FIBA Women's Afrobasket 2017|url=https://www.fiba.basketball/womensafrobasket/2017/player/Aisha-Mohammed|access-date=2022-06-28|website=FIBA.basketball|language=en}}</ref> == Iṣẹ́ tó yàn láàyò == Aisha jẹ́ ọmọ-ẹgbẹ́ 'Elephant Girls'.<ref>{{Cite web|last=TODAY|date=2018-11-26|title=Aisha Mohammed, Ginette Mfutila named in FIBA ACCW All Star Team|url=https://www.today.ng/sport/basketball/aisha-mohammed-ginette-mfutila-named-fiba-accw-star-team|access-date=2022-06-28|website=TODAY|language=en-US}}</ref> Ẹgbẹ́ náà díje dupò pẹ̀lú ẹgbẹ́ FAP side, wọ́n sì jáwe olúborí pẹ̀lú ayò 69-66 ní Maxaquene Stadium.<ref>{{Cite web|title=Mohammed comes up big as First Bank avoid FAP scare to reach Semi-Finals|url=https://www.fiba.basketball/africawomenschampionscup/2018/news/mohammed-comes-up-big-as-first-bank-avoid-fap-scare-to-reach-semi-finals|access-date=2022-06-28|website=FIBA.basketball|language=en}}</ref> Ó gba pọ́ìntì 23 points, àti àtúnṣe mọ́kanlá láti lè borí ẹgbẹ́ 'Elephant Girls' nínú ìdíje náà. Aisha kópa nínú FIBA Women's World Cup ní ìlú [[Brasil]], ní ọdún 2006 àti ní ìlú Spain ní ọdún 2019; ó ràn wọ́n lọ́wọ́ láti bó sí ìpele tó kàn. Èyí sì ló jẹ́ ìgbà àkọ́kọ́ ti ẹgbẹ́ ilẹ̀ Africa máa dé ìpele yẹn ní FIBA Women's World Cup, nínú ìtàn. Aisha ṣe ìrànwọ́ fún Nigeria women's national basketball team láti wọ 2004 Summer Olympics.<ref>{{Cite web|date=2019-08-08|title=Aisha Mohammed: This is my last Afrobasket Women|url=https://www.aclsports.com/aisha-mohammed-this-is-my-last-afrobasket-women/|access-date=2022-06-28|website=ACLSports|language=en-GB|archive-date=2022-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524211407/https://www.aclsports.com/aisha-mohammed-this-is-my-last-afrobasket-women/|dead-url=yes}}</ref> ó dẹ́kun gbígbá bọ́ọ̀lù yìí lẹ́yìn ìdíje ti 2020 Tokyo Olympics, nígbà tí ó bẹ̀rẹ̀ sí ní tọ́ àwọn ọmọ rẹ̀, kí wọ́n ba lè máa gbá bọ́ọ̀lù yìí gẹ́gẹ́ bí òun náà ti ń gbá a. == Àwọn àṣeyọrí rẹ̀ == * FIBA Women's AfroBasket 2017 <ref>{{Cite web|title=Mohammed comes up big as First Bank avoid FAP scare to reach Semi-Finals|url=https://www.fiba.basketball/africawomenschampionscup/2018/news/mohammed-comes-up-big-as-first-bank-avoid-fap-scare-to-reach-semi-finals|access-date=2022-06-28|website=FIBA.basketball|language=en}}</ref> * four titles winner with the African Champions: 2003, 2005, 2017 and 2019 * D’Tigress captain <ref>{{Cite web|date=2019-08-08|title=Aisha Mohammed: This is my last Afrobasket Women|url=https://www.aclsports.com/aisha-mohammed-this-is-my-last-afrobasket-women/|access-date=2022-06-28|website=ACLSports|language=en-GB|archive-date=2022-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524211407/https://www.aclsports.com/aisha-mohammed-this-is-my-last-afrobasket-women/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|last=DailyNigerian|date=2017-08-26|title=D’Tigress stop Cote d’Ivoire, hit semifinals|url=https://dailynigerian.com/dtigress-stop-cote-divoire-hit-semifinals/|access-date=2022-06-28|website=Daily Nigerian|language=en-GB|archive-date=2025-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250221125833/https://dailynigerian.com/dtigress-stop-cote-divoire-hit-semifinals/|dead-url=yes}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == n1vvrlcm5mcht167h0gn63qh7seuiqi Patience Okon George 0 75654 639991 639430 2026-11-08T05:22:34Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639991 wikitext text/x-wiki [[File:Patience Okon George 2024 (cropped).jpg|thumb|Patience Okon George]] {{Infobox sportsperson||name=Patience Okon George|image=|caption=|birth_name=|fullname=|birth_date={{birth date and age|1991|11|25|df=yes}}|birth_place=[[Cross River State]], Nigeria|death_date=|death_place=|height=1.69 m<ref>{{Cite web |url=https://www.rio2016.com/en/athlete/patience-okon-george |title=Rio 2016 bio |access-date=24 November 2016 |archive-date=25 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161125230245/https://www.rio2016.com/en/athlete/patience-okon-george |url-status=dead }}</ref>|weight=63 kg|country=Nigeria|sport=[[Track and field]]|event=[[400 metres]]|club=Cross River|pb='''400 m''' 50.71 s (2015)|medaltemplates={{Medal|Sport | Women's [[Athletics (sport)|athletics]]}} {{Medal|Country|{{NGR}}}} {{Medal|Competition|[[Commonwealth Games]]}} {{Medal|Silver|[[2014 Commonwealth Games|2014 Glasgow]]|[[Athletics at the 2014 Commonwealth Games – Women's 4 × 100 metres relay|4x100 m relay]]}} {{Medal|Silver|2014 Glasgow|[[Athletics at the 2014 Commonwealth Games – Women's 4 × 400 metres relay|4x400 m relay]]}} {{Medal|Silver|[[2018 Commonwealth Games|2018 Gold Coast]]|[[Athletics at the 2018 Commonwealth Games – Women's 4 × 400 metres relay|4x400 m relay]]}} {{MedalCompetition|[[African Games]]}} {{MedalGold|[[2015 African Games|2015 Brazzaville]]|[[Athletics at the 2015 African Games – Women's 4 × 400 metres relay|4x400 m relay]]}} {{MedalGold|[[2019 African Games|2019 Rabat]]|[[Athletics at the 2019 African Games – Women's 4 × 400 metres relay|4x400 m relay]]}} {{Medal|Gold|[[2023 African Games|2023 Accra]]|[[Athletics at the 2023 African Games – Women's 4 × 400 metres relay|4x400 m relay]]}} {{Medal|Gold|2023 Accra|[[Athletics at the 2023 African Games – Mixed 4 × 400 metres relay|Mixed 4x400 m relay]]}} {{Medal|Silver|2015 Brazzaville|[[Athletics at the 2015 African Games – Women's 400 metres|400 m]]}} {{Medal|Competition|[[African Championships in Athletics|African Championships]]}} {{Medal|Gold|[[2014 African Championships in Athletics|2014 Marrakesh]]|[[2014 African Championships in Athletics – Women's 4 × 400 metres relay|4x400 m relay]]}} {{Medal|Gold|[[2018 African Championships in Athletics|2018 Asaba]]|[[2018 African Championships in Athletics – Women's 4 × 400 metres relay|4x400 m relay]]}} {{Medal|Silver|[[2016 African Championships in Athletics|2016 Durban]]|[[2016 African Championships in Athletics – Women's 4 × 400 metres relay|4x400 m relay]]}} {{Medal|Silver|[[2022 African Championships in Athletics|2022 Saint Pierre]]|[[2022 African Championships in Athletics – Mixed 4 × 400 metres relay|Mixed 4x400 m relay]]}} {{Medal|Bronze|2014 Marrakesh|[[2014 African Championships in Athletics – Women's 400 metres|400 m]]}} {{Medal|Bronze|2016 Durban|[[2016 African Championships in Athletics – Women's 400 metres|400 m]]}} {{Medal|Bronze|2022 Saint Pierre|[[2022 African Championships in Athletics – Women's 4 × 400 metres relay|4x400 m relay]]}} {{Medal|Competition|[[IAAF World Relays|World Relays]]}} {{Medal|Bronze|[[2014 IAAF World Relays – Women's 4 × 400 metres relay|2014 Nassau]]|4×400 m relay}} {{Medal|Competition|[[IAAF Continental Cup|Continental Cup]]}} {{Medal|Bronze|[[2014 IAAF Continental Cup|2014 Marrakesh]]|4x400 m}}|show-medals=yes}}'''Patience Okon George''' {{Audio|Ig-Patience Okon George.ogg|listen|help=no}} (tí wọ́n bí ní 25 November 1991) jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] tó máa ń kópa nínú ìdíje eré-sísá.<ref>{{cite web|url=http://www.iaaf.org/athletes/nigeria/patience-okon-george-272246|title=Patience Okon George|publisher=IAAF|date=24 August 2015|access-date=23 August 2015}}</ref> Ó kópa nínú ìdíje irinwó mítà ní 2015 World Championships in Athletics, ní ìlú [[Beijing]], [[China]]<ref>[http://media.aws.iaaf.org/competitiondocuments/pdf/4875/AT-400-W-h----.RS4.pdf?v=-920246349 Heats results]</ref> àti ní 2016 Rio Olympic Games. George ti gba àmì-ẹ̀yẹ onídẹ ní ẹ̀ẹ̀mejì ọ̀tọ̀tọ̀, nínú ìdíje African Championships fún irinwó mítà. Ó sì ti fìgbà mẹ́ta jáwé olúborí nínú ìdíje ti orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]], fún irinwó mítà.<ref>{{Cite web|url=https://www.athletics.africa/news/africa/nigeria/ogunlewe-okon-win-third-national-titles-at-2017-all-nigeria-championships-12467|title=Ogunlewe, Okon win third national titles at 2017 All-Nigeria Championships –...|last=Eludini|first=Tunde|date=17 July 2017|website=AthleticsAfrica|language=en-GB|access-date=28 February 2019|archive-date=28 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228192038/https://www.athletics.africa/news/africa/nigeria/ogunlewe-okon-win-third-national-titles-at-2017-all-nigeria-championships-12467|dead-url=yes}}</ref> Ní ọjọ́ kejì oṣù kẹjọ ọdún 2014, ó sá eré àkósá fún ìdíje 4 × 400 m relay fún ẹgbẹ́ Nàìjíríà, ó sì gbé ipò kejì, ní Glasgow Commonwealth Games. Bákan náà ni ó kópa nínú ìdíje 4 × 100 m fún Nàìjíríà.<ref>{{cite web|url=http://g2014results.thecgf.com/PEVU/PEVU_ATW404101.html|title=Athletics, Women's 4x400 m relay final|publisher=CGF|date=2 August 2015|access-date=4 September 2015|archive-date=29 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429102303/http://g2014results.thecgf.com/PEVU/PEVU_ATW404101.html|dead-url=yes}}</ref> Okon George gba àmì-ẹ̀yẹ onídẹ nínú ìdíje 2014 African Championships in Marrakesh, pẹ̀lú Sade Abugan àti Kabange Mupopo ti ìlú [[Zambia]]. Ó gba àmì-ẹ̀yẹ oníwúrà fún gbígbé ipò kìíní nínú ìdíje 4 × 400 m pẹ̀lú Regina George, Ada Benjamin, àti Sade Abugan.<ref>{{cite web|url=http://www.makingofchamps.com/2014/08/14/nigerias-golden-girls-win-4x400m-title-as-curtain-falls-on-2014-african-championships/|title=Nigeria’s GOLDEN GIRLS win 4x400m Title as curtain falls on 2014 African Champs!|publisher=Making of Champions|date=14 August 2014|access-date=4 September 2015|archive-date=22 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122215032/http://www.makingofchamps.com/2014/08/14/nigerias-golden-girls-win-4x400m-title-as-curtain-falls-on-2014-african-championships/|dead-url=yes}}</ref> == Àwọn ìkópa rẹ̀ nínú ìdíje àgbáyé == {| ! colspan="6" |Aṣojú fún {{NGR}} |- | rowspan="2" |2013 | rowspan="2" |[[2013 World Championships in Athletics|World Championships]] | rowspan="2" |Moscow, Russia |– |4 × 100 m relay |[[2013 World Championships in Athletics – Women's 4 × 100 metres relay|DQ]] |- |6th |4 × 400 m relay |[[2013 World Championships in Athletics – Women's 4 × 400 metres relay|3:27.57]] |- | rowspan="8" |2014 |[[2014 IAAF World Indoor Championships|World Indoor Championships]] |Sopot, Poland |5th |4 × 400 m relay |[[2014 IAAF World Indoor Championships – Women's 4 × 400 metres relay|3:31.59]] |- | rowspan="2" |[[2014 IAAF World Relays|World Relays]] | rowspan="2" |Nassau, Bahamas |7th |4 × 200 m relay |[[2014 IAAF World Relays – Women's 4 × 200 metres relay|1:33.71]] |- | bgcolor="cc9966" |3rd |4 × 400 m relay |[[2014 IAAF World Relays – Women's 4 × 400 metres relay|3:23.41]] |- | rowspan="2" |[[Athletics at the 2014 Commonwealth Games|Commonwealth Games]] | rowspan="2" |Glasgow, United Kingdom |4th (h) |4 × 100 m relay |[[Athletics at the 2014 Commonwealth Games – Women's 4 × 100 metres relay|44.13]] |- | bgcolor="silver" |2nd |4 × 400 m relay |[[Athletics at the 2014 Commonwealth Games – Women's 4 × 400 metres relay|3:24.71]] |- | rowspan="2" |[[2014 African Championships in Athletics|African Championships]] | rowspan="2" |Marrakech, Morocco | bgcolor="cc9966" |3rd |400 m |[[2014 African Championships in Athletics – Women's 400 metres|51.68]] |- | bgcolor="gold" |1st |4 × 400 m relay |[[2014 African Championships in Athletics – Women's 4 × 400 metres relay|3:28.87]] |- |[[2014 IAAF Continental Cup|Continental Cup]] |Marrakech, Morocco | bgcolor="cc9966" |3rd |4 × 400 m relay |[[2014 IAAF Continental Cup results#Women's 4 × 400 metres relay|3:25.51]]<sup>1</sup> |- | rowspan="5" |2015 |[[2015 IAAF World Relays|World Relays]] |Nassau, Bahamas |10th (h) |4 × 400 m relay |[[2015 IAAF World Relays – Women's 4 × 400 metres relay|3:32.16]] |- | rowspan="2" |[[2015 World Championships in Athletics|World Championships]] | rowspan="2" |Beijing, China |9th (sf) |400 m |[[2015 World Championships in Athletics – Women's 400 metres|50.76]] |- |5th |4 × 400 m relay |[[2015 World Championships in Athletics – Women's 4 × 400 metres relay|3:25.11]] |- | rowspan="2" |[[Athletics at the 2015 African Games|African Games]] | rowspan="2" |Brazzaville, Republic of the Congo | bgcolor="silver" |2nd |400 m |[[Athletics at the 2015 African Games – Women's 400 metres|50.71]] |- | bgcolor="gold" |1st |4 × 400 m relay |[[Athletics at the 2015 African Games – Women's 4 × 400 metres relay|3:27.12]] |- | rowspan="3" |2016 | rowspan="2" |[[2016 African Championships in Athletics|African Championships]] | rowspan="2" |Durban, South Africa | bgcolor="cc9966" |3rd |400 m |[[2016 African Championships in Athletics – Women's 400 metres|52.33]] |- | bgcolor="silver" |2nd |4 × 400 m relay |[[2016 African Championships in Athletics – Women's 4 × 400 metres relay|3:29.94]] |- |[[Athletics at the 2016 Summer Olympics|Olympic Games]] |Rio de Janeiro, Brazil |23rd (sf) |400 m |[[Athletics at the 2016 Summer Olympics – Women's 400 metres|52.52]] |- | rowspan="4" |2017 | rowspan="2" |[[2017 IAAF World Relays|World Relays]] | rowspan="2" |Nassau, Bahamas |5th |4 × 200 m relay |[[2017 IAAF World Relays – Women's 4 × 200 metres relay|1:33.08]] |- |7th |4 × 400 m relay |[[2017 IAAF World Relays – Women's 4 × 400 metres relay|3:32.94]] |- | rowspan="2" |[[2017 World Championships in Athletics|World Championships]] | rowspan="2" |London, United Kingdom |21st (sf) |400 m |[[2017 World Championships in Athletics – Women's 400 metres|52.60]] |- |5th |4 × 400 m relay |[[2017 World Championships in Athletics – Women's 4 × 400 metres relay|3:26.72]] |- | rowspan="4" |2018 | rowspan="2" |[[Athletics at the 2018 Commonwealth Games|Commonwealth Games]] | rowspan="2" |Gold Coast, Queensland, Australia |– |400 m |[[Athletics at the 2018 Commonwealth Games – Women's 400 metres|DQ]] |- | bgcolor="silver" |2nd |4 × 400 m relay |[[Athletics at the 2018 Commonwealth Games – Women's 4 × 400 metres relay|3:25.29]] |- | rowspan="2" |[[2018 African Championships in Athletics|African Championships]] | rowspan="2" |Asaba, Nigeria |5th |400 m |[[2018 African Championships in Athletics – Women's 400 metres|52.34]] |- | bgcolor="cc9966" |3rd |4 × 400 m relay |[[2018 African Championships in Athletics – Women's 4 × 400 metres relay|3:31.17]] |- | rowspan="6" |2019 | rowspan="2" |[[2019 IAAF World Relays|World Relays]] | rowspan="2" |Yokohama, Japan |17th (h) |4 × 100 m relay |[[2019 IAAF World Relays – Women's 4 × 100 metres relay|45.07]] |- |18th (h) |4 × 400 m relay |[[2019 IAAF World Relays – Women's 4 × 400 metres relay|3:32.10]] |- | rowspan="2" |[[Athletics at the 2019 African Games|African Games]] | rowspan="2" |Rabat, Morocco |5th |400 m |[[Athletics at the 2019 African Games – Women's 400 metres|52.18]] |- | bgcolor="gold" |1st |4 × 400 m relay |[[Athletics at the 2019 African Games – Women's 4 × 400 metres relay|3:30.32]] |- | rowspan="2" |[[2019 World Athletics Championships|World Championships]] | rowspan="2" |Doha, Qatar |17th (sf) |400 m |[[2019 World Athletics Championships – Women's 400 metres|51.89]] |- |15th (h) |4 × 400 m relay |[[2019 World Athletics Championships – Women's 4 × 400 metres relay|3:35.90]] |- | rowspan="2" |2021 | rowspan="2" |[[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Olympic Games]] | rowspan="2" |[[Tokyo, Japan]] |30th (h) |400 m |[[Athletics at the 2020 Summer Olympics – Women's 400 metres|52.41]] |- |12th (h) |4 × 100 m relay |[[Athletics at the 2020 Summer Olympics – Women's 4 × 100 metres relay|43.25]] |- | rowspan="2" |2022 | rowspan="2" |[[2022 African Championships in Athletics|African Championships]] | rowspan="2" |[[Port Louis, Mauritius]] |5th |400 m |[[2022 African Championships in Athletics – Women's 400 metres|52.98]] |- | bgcolor="cc9966" |3rd |4 × 400 m relay |[[2022 African Championships in Athletics – Women's 4 × 400 metres relay|3:36.24]] |- |2023 |[[2023 World Athletics Championships|World Championships]] |[[Budapest, Hungary]] |– |4 × 400 m relay |[[2023 World Athletics Championships – Women's 4 × 400 metres relay|DQ]] |- |2024 |[[Athletics at the 2023 African Games|African Games]] |[[Accra, Ghana]] | bgcolor="gold" |1st |4 × 400 m relay |[[Athletics at the 2023 African Games – Women's 4 × 400 metres relay|3:27.29]] |} == Àwọn ìtọ́kasí == 5e8wxgzhwi8dadfqpb4ktn944i3aq0p Ede Angas 0 75658 639786 604398 2026-11-07T21:29:42Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639786 wikitext text/x-wiki {{Short description|West Chadic language of Nigeria}} {{Infobox language |name=Ngas |states=[[Nàìjíríà]] |region=[[Ìpínlẹ̀ Plateau]] |speakers=400,000 |date=1998 |ref=e18 |familycolor=Afro-Asiatic |fam2=[[Chadic languages|Chadic]] |fam3=[[West Chadic languages|West Chadic]] |fam4=[[Bole–Angas languages|Bole–Angas]] |fam5=[[Angas languages|Angas]] (A.3) |iso3=anc |glotto=ngas1240 |glottorefname=Ngas |map=Afro asiatic peoples nigeria.png |mapcaption=Àwọn ẹ̀yà (tan) tí ó ń sọ èdè Ngas (Angas) ní Nàìjíríà }} '''Ẹ́dẹ̀ Ngas''', tàbí '''Angas''', jẹ́ èdè Áfríkà-mọ́-Ásíà tí wọ́n ń sọ ní [[Plateau State|Ìpínlẹ̀ Plateau]], [[Nigeria|Nàìjíríà]]. Èdè náà pín sí méjì: Hill Angas àti Plain Angas.<ref name=e18/> Èdè Ngas jẹ́ ọ̀kan lára àwọn èdè gbòógì ní Ìpínlẹ̀ Plateau, gẹ́gẹ́ bí àkọsílẹ̀ ìkànìyàn ọdún 1952, àwọn ènìyàn Ngas ní ẹ̀yà tí ó tóbi jù lọ ní Ìpínlẹ̀ Plateau. Balogun tí ó fẹ̀yìntì, [[Yakubu Gowon|Yakubu Gowan]] jẹ́ ọ̀kan lára àwọn gbajúmọ̀ ní Nàìjíríà tí ó jẹ́ ọmọ Ngas. ==Àwọn Èdè== Èdè Angas ni :<ref name="Blench2017">Blench, Roger. 2017. [https://www.academia.edu/35507157/CURRENT_RESEARCH_ON_THE_A3_WEST_CHADIC_LANGUAGES Current research on the A3 West Chadic languages].</ref> ;Angas *Ngasic: [[Ngas language|Ngas]] (Angas), [[Belnəng language|Belnəng]]; ?[[Miler language|Miler]] *Mwaghavulic: [[Mwaghavul language|Mwaghavul]], Mupun (Mapun), Takas (Toos); [[Cakfem-Mushere language|Cakfem-Mushere]] *[[Miship language|Miship]] (Chip) *Pan cluster **[[Chakato language|Chakato]]; [[Jorto language|Jorto]] (spurious) **[[Jipal language|Jipal]], Mernyang (Mirriam), Kwagallak, [[Kofyar language|Kofyar]] (Doemak), Bwol, Goram, [[Jibyal language|Jibyal]] *[[Nteng language|Nteng]] *Tel (Tɛɛl, [[Montol language|Montol]]) *Talic: [[Tal language|Tal]], [[Pyapun language|Pyapun]], [[Koenoem language|Koenoem]] *Goemaic: [[Goemai language|Goemai]] *[[Yiwom language|Yiwom]] (Ywom, Gerka)<ref name="Blench2017"/> Àkíyèsí wá pé nínú àwọn orúkọ èdè yìí, Àkọtọ́ wá fún ''[[oe|oe]]'' tí ó dúró fún [[mid central vowel]] '''ə''', èyí tó jẹ́ pé lọ́dọ̀ àwọn onísìn ni Alàgbà E. Sirlingerni agbègbè Shendam ni ọdún 1930 ni wọ́n ṣe Àkọtọ́ bẹẹ̀.<ref name="Blench2017"/><ref>Sirlinger, Father E. 1937. ''Dictionary of the Goemai Language''. Prefecture Apostolic of Jos. Typescript.</ref><ref>Sirlinger, Father E. 1942. ''A grammar of the Goemai Language''. Prefecture Apostolic of Jos. Typescript.</ref> Èdè Angas yàtọ̀ sí àwọn èdè tí ó wà ní ìwọ̀ oòrùn Chad nítorí kò ní Ẹ̀ka èdè tàbí mofọ́lọ́jì tí ó nira.<ref>Blench, Roger. 2021. ''[https://www.academia.edu/46654471/The_erosion_of_number_marking_in_West_Chadic The erosion of number marking in West Chadic Roger Blench]''. WOCAL, Leiden.</ref> Onírúurú ni Ede Ywom [[Ywom]] jẹ́.<ref>Blench, Roger. 2021. ''[https://www.academia.edu/58551549/West_Chadic_classification_2021 West Chadic classification 2021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250122152837/https://www.academia.edu/58551549/West_Chadic_classification_2021 |date=2025-01-22 }}''. Cambridge: Kay Williamson Educational Foundation.</ref> ==Fonọ́lọ́jì== Àwọn àbùdá fonọ́lọ́jì tí ó jọ mọ Èdè Chad ni àwọn ohun wọ̀nyí:<ref name="Blench2017"/> *[[Palatalised consonant]]s *[[Implosive consonant]]s ɓ, ɗ *àwọn Fáwẹ́lì i, ɨ, u, ɛ, ɔ, a *ìró ohun mẹ́ta == Orúkọ àti àwọn Àgbègbè== Ní ìsàlẹ̀ ni àtòpò àwọn Orúkọ Èdè Angas, eye àti àgbègbè tí a ti lè bá wọn pàdé gẹ́gẹ́ bí Blench (2019) tí sọ.<ref name="BlenchAtlas4">{{Cite book|title=An Atlas of Nigerian Languages|last=Blench|first=Roger|publisher=Kay Williamson Educational Foundation|year=2019|edition=4th|location=Cambridge}}</ref> {| class="wikitable sortable" | style="font-size: 75%;" | ! Language !! Cluster !! Dialects !! Alternate spellings !! Own name for language !! [[Endonym]](s) !! Other names (location-based) !! Other names for language !! [[Exonym]](s) !! Speakers !! Location(s) !! Notes |- | [[Miship language|Miship]] || || Longmaar, Jiɓaam || Ship, Chip, Cip || || || || || || 10,127 (Ames 1934), 6,000 (SIL) || [[Plateau State]], Mangu and Shendam LGAs || |- | '''''[[Cakfem–Mushere language|Cakfem–Mushere]] cluster''''' || Cakfem–Mushere || || || || || || || || || || |- | [[Cakfem language|Cakfem]] || Cakfem–Mushere || Jajura || Chakfem, Chokfem || || || || || || 5,000 (SIL) || [[Plateau State]], Mangu LGA || |- | [[Mushere language|Mushere]] || Cakfem–Mushere || Mushere is sharply divided into two dialects, plus Kadim spoken in a single village || Mushere || || || || || || About 13 villages || [[Plateau State]], Mangu LGA || |- | [[Ngas language|Ngas]] || || Hill and Plain || Nngas Ngas || || Kerang || || || || 55,250 (1952 W&B) || [[Plateau State]], Pankshin, Kanam and Langtang LGAs || |- | [[Ywom language|Ywom]] || || || Yiwom || || || || Gerkanci, Gurka || Gerkawa || 2,520 (Ames 1934); 8,000 (1973 SIL) || [[Plateau State]], Shendam and Langtang LGAs || |- | [[Jorto language|Jorto]] || || || || || || || || || 4,876 (1934 Ames) || [[Plateau State]], Shendam LGA, at Dokan Kasuwa || Spurious language? (No data) |- | [[Koenoem language|Koenoem]] || || || Kanam || || || || || || 1,898 (1934 Ames); 3,000 (SIL) || [[Plateau State]], Shendam LGA || |- | [[Kofa language|Kofa]] || || Locally said to be a separate language; linguistic status uncertain || Kota || || || || || || || [[Adamawa State]], Song LGA, north of Belel road a Chadic language of the Bura group || |- | [[Tel language|Tel]] || || || Teel, Tehl || || || Baltap, Montoil, Montol || || || 13,386 (1934 Ames); 20,000 (1973 SIL) || [[Plateau State]], Shendam LGA || |- | '''''[[Mwaghavul language|Mwaghavul]] cluster''''' || Mwaghavul || || || || || || || || || || |- | [[Mwaghavul language|Mwaghavul]] || Mwaghavul || || Mwahavul || || || || Sura || Sura || 20,000 (1952 W&B); 40,000 (1973 SIL); current informal estimates suggest around 200,000 speakers || [[Plateau State]], Barkin Ladi and Mangu LGAs || |- | [[Mupun language|Mupun]] || Mwaghavul || || Mapan || || || || || || || || |- | [[Takas language|Takas]] || Mwaghavul || || Toos || || || || || || || || |- | '''''[[Pan language|Pan]] cluster''''' || Pan || || || || Kofyar || || || || 72,946 (1963) || [[Plateau State]], Shendam, Mangu and Lafia LGAs || |- | [[Mernyang language|Mernyang]] || Pan || Larr/Lardang and Mikiet are said to be 'offsets' of Mirriam || || || || || || || 16,739 (1963) || [[Plateau State]], Shendam LGA || |- | [[Doemak language|Doemak]] || Pan || || Dәmak, Dimmuk || || Kofyar || Kwong || || || || [[Plateau State]], Shendam LGA || |- | [[Teng language|Tèŋ]] || Pan || || Teng || || || || || || || [[Plateau State]], Qaʼan Pan LGA || no data |- | [[Kwagallak language|Kwagallak]] || Pan || Nteng (Jasikit)? no data || Kwaʼalang || || || || Kwalla, Kwolla || || 25,403 (1963) || [[Plateau State]], Shendam LGA || |- | [[Bwol language|Bwol]] || Pan || || Bwal, Mbol || || || || || || 3,853 (1963) || [[Nasarawa State]], Lafia LGA || |- | [[Gworam language|Gworam]] || Pan || || Giverom, Goram || || || || || || 3,055 (1952) || [[Nasarawa State]], Lafia LGA || |- | [[Jipal language|Jipal]] || Pan || || Jepel, Jepal, Jibyal || || || || || || || [[Plateau State]], Mangu LGA || |- | [[Shindai language|Shindai]] || Pan || || || || || || || || || [[Plateau State]], Qaʼan Pan LGA, Namu District || no data |- | [[Goemai language|Goemai]] || Goemaic || || || || || || Ankwai, Ankwe || || 13,507 in Shendam (1934 Ames); 80,000 (1973 SIL) || [[Nasarawa State]], Shendam, Awe and Lafia LGAs || |- | [[Tal language|Tal]] || Talic || 6 dialects recognised, although all are mutually intelligible || || Amtul [=Hampul] || || Kwabzak || || || 9,210 (1934 Ames); 10,000 (1973 SIL); 26,000 (2014 estimate). Live in 52 settlements || [[Plateau State]], Pankshin LGA || |- | [[Pyapung language|Pyapung]] || Talic || || Piapun, [[Pyapun language|Pyapun]] || || || || || || 5,167 [including a 'few hundred Tal speakers' (Ames 1934); 10,000 (RMB est. 2016) || [[Plateau State]], Shendam LGA || |} ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{Reflist}} {{CC-notice|cc=by3|url=https://rogerblench.info/}} {{West Chadic languages}} {{Authority control}} [[Category:West Chadic languages]] [[Category:Languages of Nigeria]] fumo264z4hslmgbsaczifuvcvdbdhhi Gideon Okeke 0 75676 639823 594840 2026-11-07T22:37:24Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639823 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Gideon Okeke|image=Gideon Okeke at the 2021 AMA Award 02.jpg|caption=Gideon Okeke at the 2021 AMA Awards|nationality=|citizenship=|education=Biochemistry, Nnamdi Azikiwe University|alma_mater=Nnamdi Azikiwe University|years_active=2006–present|occupation=Actor, Model, and TV Presenter.|notable_works=Relentless|television=Big Brother Nigeria<br>Tinsel|children=1}}'''Gideon Okeke''' jẹ́ òṣèrékùnrin ti orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà|Nàìjíríà, gbajúmọ̀]] àti olóòtú ètò lórí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán.<ref>{{cite web|url=https://www.bellanaija.com/2016/10/gideon-okeke-is-dapper-outspoken-in-the-new-fratres-styleman-series-africa-is-more-elegant-than-sack-cloth-animal-skin-or-loin-clothing/|title=Gideon Okeke is Dapper & Outspoken in the New Fratres Styleman Series - "Africa is more elegant than sack cloth, animal skin or loin clothing" - BellaNaija|website=www.bellanaija.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pulse.ng/movies/gideon-okeke-7-things-you-probably-dont-know-about-talented-tinsel-actor-id4003416.html|title=Gideon Okeke: 7 things you probably don"t know about talented "Tinsel" actor|first=Chidumga|last=Izuzu|publisher=|access-date=2024-04-16|archive-date=2017-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810164216/http://www.pulse.ng/movies/gideon-okeke-7-things-you-probably-dont-know-about-talented-tinsel-actor-id4003416.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|last=Olowolagba|first=Fikayo|date=2022-03-09|title=Don't envy us, we earn peanuts in Nollywood - Gideon Okeke|url=https://dailypost.ng/2022/03/09/dont-envy-us-we-earn-peanuts-in-nollywood-gideon-okeke/|access-date=2022-07-20|website=Daily Post Nigeria|language=en-US}}</ref> Ó di gbajúmọ̀ ní ọdún 2006, nígbà tí ó kópa nínú ìdíje ti ''Big Brother Nigeria''. Ní ọdún 2008, Gideon dara pọ̀ mọ́ àwọn akópa ti fíìmù M-NET tí wọ́n máa ń ṣàfihàn lórí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán, ìyẹn ''[[Tinsel (TV series)|Tinsel]]''.<ref>{{cite web|url=https://www.nollywoodgists.com/news/12814/im-an-ambitious-actor-gideon-okeke-of-tinsel-fame.html|title=I’m an ambitious actor – Gideon Okeke, of Tinsel fame|first=BENJAMIN|last=NJOKU|publisher=}}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀ ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Gideon jẹ́ ọmọ kan ṣoṣo tí àwọn òbí rè bí, ó sì dàgbà sí [[Ajegunle]], èyí tó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìlú tó kún fún jàgídíjàgan ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó]].<ref name="wordpress.com">{{cite web|url=https://tunjiayoola.wordpress.com/2013/10/12/how-tinsel-changed-my-story-gideon-okeke/|title=How Tinsel changed my story –Gideon Okeke|date=12 October 2013|publisher=}}</ref> Ó kẹ́kọ̀ọ́ ní [[Nnamdi Azikiwe University]], níbi tí ó ti kọ́ nípa applied bio-chemistry. Lẹ́yìn náà ni ó forúkọ sílẹ̀ ní Lee Strasberg Institute, ní New York, níbi tí ó ti gba ẹ̀kọ́ nípa eré ṣíṣe.<ref name="wordpress.com" /> == Iṣẹ́ rẹ̀ == === Iṣẹ́ rẹ̀ lórí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán === Lẹ́yìn tó farahàn nínú ìdíje ''Big Brother Nigeria Àkọ́kọ́'', Gideon darapọ̀ mọ́ àwọn akópa eré ''Tinsel'', èdá-ìtàn Phillip Ade Williams, sì ló ṣe.<ref>{{cite web|url=http://africamagic.dstv.com/actor/gideon-okeke|title=Africa Magic Official Website|website=Africa Magic Official Website}}</ref><ref name="auto">{{cite web|url=http://www.pulse.ng/movies/tinsel-show-celebrates-1500th-episode-id3577703.html|title="Tinsel": Show celebrates 1500th episode|first=Chidumga|last=Izuzu|publisher=|access-date=2024-04-16|archive-date=2017-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802081318/http://www.pulse.ng/movies/tinsel-show-celebrates-1500th-episode-id3577703.html|dead-url=yes}}</ref> Gideon ti farahàn nínú fíìmù ilẹ̀ South Africa kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ ''Jacobs cross''.<ref name="auto" /> Ní ọdún 2014, ó ṣe ẹ̀dá-ìtàn Bernard nínú fíìmù irokotv kan, tí àkọ́lé rè ń jẹ́ ''Poisoned Bait'', èyí ti Leila Djansi darí. Bákan náà, Gideon ni olóòtú ètò DSTV kan tó ń jẹ́ ''Money Drop''.<ref>{{cite web|url=http://www.vanguardngr.com/2013/01/gideon-okeke-hosts-the-money-drop-nigeria/|title=Gideon Okeke hosts the Money drop Nigeria - Vanguard News|date=12 January 2013|publisher=}}</ref> === Eré Àgbéléwò === Eré Àgbéléwò àkọ́kọ́ tí Gideon máa ṣe ní Agbo Òseèré Nàìjíríà kan, tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ ''Relentless,'' ní ọdún 2010. Lára àwọn akópa mìíràn tí wọ́n jìjọ ṣe fíìmù náà ni [[Jimmy Jean-Louis]] àti [[Nneka Egbuna]].<ref>{{cite web|url=http://www.indiewire.com/2013/04/review-andy-okoroafors-relentless-arthouse-exploration-of-contemporary-nigeria-136799/|title=Review – Andy Okoroafor’s ‘Relentless’ (Arthouse Exploration Of Contemporary Nigeria) - IndieWire|first=Wendy|last=Okoi-Obuli|website=www.indiewire.com}}</ref> Fíìmù ẹ̀kejì rẹ̀ ni fíìmù ọdún 2014 kan, tó jẹ́ mọ́ ìwá̀-ọ̀daràn, tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ ''[[A Place in the Stars]]''. INí ọdún kan náà, ó ṣe ẹ̀dá-ìtàn Tobena, nínú fíìmù ajẹmọ́fẹ̀ẹ́ kan, tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ [[When Love Happens]]. Àwọn fíìmù mìíràn tí ó ṣe ni [[Gbomo Gbomo Express]], àti ''[[93 Days]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.pulse.ng/movies/gideon-okeke-actor-is-morris-ibeawuchi-in-steve-gukas-upcoming-film-93-days-id4046875.html|title=Gideon Okeke: Actor is "Morris Ibeawuchi" in Steve Gukas" upcoming film "93 Days"|first=Chidumga|last=Izuzu|publisher=|access-date=2024-04-16|archive-date=2017-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731104023/http://www.pulse.ng/movies/gideon-okeke-actor-is-morris-ibeawuchi-in-steve-gukas-upcoming-film-93-days-id4046875.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://guardian.ng/life/events/93-days-top-amvca-award-nominations-list-with-13-nominations/|title=93 Days Top AMVCA Award Nominations List|publisher=|access-date=2024-04-16|archive-date=2021-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20211109215333/https://guardian.ng/life/events/93-days-top-amvca-award-nominations-list-with-13-nominations/|dead-url=yes}}</ref> == Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀ == === Eré orí-ìtàgé === {| class="wikitable" !Year !Title !Role !Ref |- | |''Fractures'' | | |- | |''Fela... Arrest the Music'' |Fela | |- | |''[[Saro, the musical|Saro the Musical]] 2'' |Azeez | |} === Eré orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán === {| class="wikitable" !Year !Title !Role |- |2007 |[[Big Brother Naija]] |Himself |- |2008–present |''[[Tinsel (TV series)|Tinsel]]'' |Phillip Ade Williams |- | |''[[Jacob's Cross|Jacob's cross]]'' | |- |2014 |[[Poisoned Bait|''Poisnned Bait'']] | |- | |''Money Drop'' |Host |} === Fíìmù àgbéléwò === {| class="wikitable" !Year !Title !Role |- |2006 |''[[Relentless (2010 film)|Relentless]]'' |Obi |- | rowspan="2" |2014 |''[[A Place in the Stars]]'' |Kim Dakim |- |''[[...When Love Happens]]'' |Tobena |- | rowspan="2" |2016 |''[[93 Days]]'' |Morris-Ibeawuchi |- |''[[Gbomo Gbomo Express]]'' |Francis |- |2021 |''[[Loving Rona]]'' |Benny Ramsey |- |2022 |[[Obsession (2022 film)]] | |} === Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀ === {| class="wikitable" !Year !Award !Category !Work !Result !Ref |- |2022 |[[2022 Africa Magic Viewers' Choice Awards|Africa Magic Viewers' Choice Awards]] |Best Actor in A Comedy |''[[Loving Rona]]'' |{{pending}} |<ref>{{Cite news|title=2022 Africa Magic Awards Nominees don land- See who dey list|work=BBC News Pidgin|url=https://www.bbc.com/pidgin/tori-60818021|access-date=2022-03-26}}</ref> |} == Àwọn ìtọ́kasí == 18n134fbmhm16cloar5zr2m4x5kkco5 Dejumo Lewis 0 75700 639766 593781 2026-11-07T20:59:32Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639766 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Dejumo Lewis|image=|imagesize=|alt=|caption=|birth_name=|birth_date={{birth year|1943}}|birth_place=[[Lagos State]], [[Colony and Protectorate of Nigeria]]|death_date={{death date and given age|2023|12|23|80|df=y}}|death_place=|othername=|nationality=Nigerian|citizenship=Nigerian|occupation={{flatlist| *Actor *producer *director *dramatist *film maker *communications consultant}}|parents=|relatives=|yearsactive=1964–?|notable works=''[[The Village Headmaster]]'' (1964)|awards=|website=}}'''Dejumo Lewis''' (tí wọ́n bí ní ọdún 1943, tó sì kú ní ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù kejìlá ọdún 2023) fìgbà kan jẹ́ òṣèrékùnrin ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]], tó gbajúmọ̀ fún ṣíṣe ẹ̀dá-ìtàn Kabiyesi, nínú fíìmù àgbéléwò kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ ''[[The Village Headmaster]].'' Fíìmù yìí jẹ́ ọ̀kan lára àwon fíìmù orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán tí wọ́n máa ń ṣàfihàn lórí [[Nigerian Television Authority|NTA]] láti ọdún 1968 wọ ọdún 1988, èyí tí àwọn òṣèré bí i [[Justus Esiri]] àti [[Femi Robinson]] kópa nínú rẹ̀.<ref>{{cite book|author=Anne Cooper-Chen|title=Global Entertainment Media: Content, Audiences, Issues|url=https://books.google.com/books?id=vKWPAgAAQBAJ&pg=PA107|date=21 April 2006|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-60783-8|pages=107–}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.punchng.com/news/village-headmaster-femi-robinson-dies-at-75/|title=Village headmaster, Femi Robinson dies at 75|work=Punch News|accessdate=23 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524080552/http://www.punchng.com/news/village-headmaster-femi-robinson-dies-at-75/|archive-date=24 May 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://thenationonlineng.net/new/village-headmaster-esiri-dies-at-70/|title=‘Village Headmaster’ Esiri dies at 70|author=Victor Akande|work=thenationonlineng.net|accessdate=24 May 2015}}</ref> <ref>{{cite book|author=Nwachukwu Frank Ukadike|author-link=N. Frank Ukadike|title=Black African Cinema|url=https://books.google.com/books?id=7tkkAc4KRpwC&pg=PA116|year=1994|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-91236-6|pages=116–}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.premiumtimesng.com/news/93572-ambassador_segun_olusola_is_buried.html|title=Drama as Ambassador Segun Olusola is buried - Premium Times Nigeria|work=Premium Times Nigeria|accessdate=24 May 2015}}</ref> Lewis kú ní ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù kejìlá ọdún 2023, ní ọmọdún ọgọ́rin (80).<ref>{{cite news|last1=Ordia|first1=Esther|title=Veteran Actor Dejumo Lewis Passes Away At 80|url=https://olorisupergal.com/304641/celebrity/veteran-actor-dejumo-lewis-passes-away-at-80/|access-date=23 December 2023|publisher=OSG Olorisupergal|date=23 December 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231223070631/https://olorisupergal.com/304641/celebrity/veteran-actor-dejumo-lewis-passes-away-at-80/|archivedate=23 December 2023|deadurl=yes}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} hz5dty1130g9fuy0529uuawi9xr52f1 Àtòjọ àwọn ọmọ ilé-ìgbìmọ̀ aṣojú-ṣòfin Nigeria ti ọdún 2023 sí 2027 0 75707 640110 600959 2026-11-08T09:14:10Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640110 wikitext text/x-wiki {{Short description|none}} Wọ́n ṣe ìfilọ́lẹ̀ Ilé-ìgbìmọ̀ àwọn aṣòfin kẹwàá lọ́jọ́ kẹtàlá oṣù kẹfà ọdún 2023. Àpapọ̀ gbogbo wọn jẹ́ 360. Lọ́jọ́ tí ṣe ìfilọ́lẹ̀ yìí, ẹgbẹ́-ọ̀ṣèlú [[All Progressives Congress|All Progressive Congress]] ní ìjókòó ọmọ ẹgbẹ́ aṣojú-ṣòfin 162, [[Peoples Democratic Party (Nigeria)|Peoples Democratic Party]] ní 102, Labour Party ní 34, bẹ́ẹ̀ ni ẹgbẹ́-òṣèlú NNPP ní ìjókòó 18. APGA ní ìjókòó mẹ́rin; African Democratic Congress (ADC) àti Social Democratic Party ní ìjókòó méjì méjì; bẹ́ẹ̀ ni ẹgbẹ́ the YPP ní jíjókòó kan péré<ref>{{Cite web |last=YAKUB |first=ABDULRASHEED |date=2023-03-07 |title=INEC releases full list of elected lawmakers for Nigeria's 10th Assembly |url=https://gazettengr.com/inec-releases-full-list-of-elected-lawmakers-for-nigerias-10th-assembly/ |access-date=2023-07-05 |website=Peoples Gazette |language=en-US |archive-date=2024-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228163202/https://gazettengr.com/inec-releases-full-list-of-elected-lawmakers-for-nigerias-10th-assembly/ |dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shibayan |first=Dyepkazah |date=2023-03-07 |title=AT A GLANCE: Lawmakers elected into 10th national assembly |url=https://www.thecable.ng/at-a-glance-lawmakers-elected-into-10th-national-assembly |access-date=2023-07-05 |website=TheCable |language=en-US}}</ref>. Lọ́jọ́ náà, ayé ìjókòó ẹni méjì ṣófo nítorí pé wọn kò tíì ṣètò ìdìbò wọn tán. Àjọ Independent National Electoral Commission, INEC sì kéde pé wọn yóò ṣètò láti ṣe àtúndì-ìbò ní àwọn ẹkùn-ìdìbò méjèèjì tí ayé wọn ṣì ṣófo ==Ádárì== ==Àwọn olùdarí=== {| class="sortable wikitable" |- !Orúkọ ipò !Ẹgbẹ́-òṣèlú !Onípò !Ipinlẹ̀ !Ẹkùn-ìdìbò !Láti |- |[[Speaker of the House of Representatives of Nigeria|Speaker of the House]] |[[All Progressives Congress|APC]] |{{sortname|Tajudeen|Abbas}}<ref>{{Cite web |title=Abbas emerges as 10th House of Reps Speaker |url=https://www.vanguardngr.com/2023/06/breaking-abbas-emerges-as-speaker-of-10th-nass/ |website=Vanguard Newspaper}}</ref> |Kaduna |Zaria Federal Constituency |Kaduna I |{{sort|2023-06-13|13 June 2023}} |- |Deputy Speaker of the House |[[All Progressives Congress|APC]] |{{sortname|Benjamin Kalu<ref>{{Cite web |last=Mojeed |first=Abdulkareem |date=2023-06-13 |title=Benjamin Kalu emerges Deputy Speaker House of Reps |url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/604216-just-in-benjamin-kalu-emerges-deputy-speaker-house-of-reps.html |access-date=2023-07-05 |website=Premium Times Nigeria |language=en-GB}}</ref> |Abia |Bende Federal Constituency |2023 |{{sort|2023-06-13|13 June 2023}} |} ===Olùdarí àwọn ọmọ ẹgbẹ́ tó pọ̀ jùlọ=== {| class="sortable wikitable" |- !Orúkọ ipò !Ẹgbẹ́-òṣèlú !Ọmọ ẹgbẹ́ !Ìpínlẹ̀ !Ẹkùn ìdìbò !Láti |- |House Majority Leader |[[All Progressives Congress|APC]] |{{sortname|Julius |Ihonvbere ||Julius Ihonvbere}}<ref name=":0">{{Cite web |last=Majeed |first=Bakare |date=2023-07-04 |title=Ihonvbere, Chinda, others emerge as Reps principal officers |url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/607938-just-in-ihonvbere-chinda-others-emerge-as-reps-principal-officers.html |access-date=2023-07-05 |website=Premium Times Nigeria |language=en-GB}}</ref> |[[Edo State|Edo]] |Owan East|Owan West |{{sort|2023-07-4|4 July 2023}} |- |Deputy House Majority Leader |[[All Progressives Congress|APC]] |[[Abdullahi Ibrahim Ali|Abdullahi Ibrahim Ali Halims]]<ref>{{Cite web |date=2023-07-04 |title=10th House of Rep: Hon. Halims Of Ankpa Federal Constituency Emerge Deputy Majority Leader |url=https://freshangleng.com/28637/10th-house-of-rep--hon--halims-of-ankpa-federal-constituency-emerge-deputy-majority-leader |access-date=2023-07-05 |website=Freshangle News |language=en}}</ref> |[[Kogi State|Kogi]] |Owan East|Ankpa, Omala and Olamaboro Federal Constituency |{{sort|2023-07-4|4 July 2023}} |- |House Majority Whip |[[All Progressives Congress|APC]] |[[Usman Bello Kumo|Usman Bello kumo]] |[[Gombe State|Gombe]] |Akko Federal Constituency |{{sort|2023-07-4|4 July 2023}} |- |Deputy House Majority Whip |[[All Progressives Congress|APC]] |[[Adewunmi Onanuga]]<ref name=":0" /> |[[Ogun State|Ogun]] |Remo Federal Constituency. |{{sort|2023-07-4|4 July 2023}} |} ===Olùdarí àwọn ọmọ ẹgbẹ́ tó kéré=== {| class="sortable wikitable" |- !Orúkọ ipò !Ẹgbẹ́-òṣèlú !Ọmọ ẹgbẹ́ !Ìpínlẹ̀ !Ẹkùn ìdìbò !Láti |- |House Minority Leader |[[Peoples Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |[[Kingsley Chinda]]<ref>{{Cite web |last=Nliam |first=Amaka |date=2023-06-16 |title=10th House of Reps: Chinda Emerges as Minority Leader |url=https://von.gov.ng/chinda-emerges-as-10th-house-of-reps-minority-leader/ |access-date=2023-07-05 |website=Voice of Nigeria |language=en-US |archive-date=2023-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705215406/https://von.gov.ng/chinda-emerges-as-10th-house-of-reps-minority-leader/ |dead-url=yes }}</ref> |[[Rivers State|Rivers]] |Obio/Akpor Federal Constituency |{{sort|2023-07-4|4 July 2023}} |- |Deputy House Minority Leader |[[New Nigeria People's Party (Nigeria)|NNPP]] |Ali Madaki |[[Kano State|Kano]] |Dala Federal Constituency |{{sort|2023-07-4|4 July 2023}} |- |House Minority Whip |[[Peoples Democratic Party (Nigeria)|PDP]] |Ali Isa<ref>{{Cite web |last=Nliam |first=Amaka |date=2023-06-11 |title=10th Assembly: Gombe Rep Emerges PDP Consensus Candidate for Minority Whip |url=https://von.gov.ng/10th-assembly-gombe-rep-emerges-consensus-candidate-for-minority-whip/ |access-date=2023-07-05 |website=Voice of Nigeria |language=en-US |archive-date=2023-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705220419/https://von.gov.ng/10th-assembly-gombe-rep-emerges-consensus-candidate-for-minority-whip/ |dead-url=yes }}</ref> |[[Gombe State|Gombe]] |Balanga/ Billiri constituency |{{sort|2023-07-4|4 July 2023}} |- |Deputy House Minority Whip |[[Labour Party (Nigeria)|LP]] |[[George Ozodinobi]] |[[Anambra State|Anambra]] |Dunukofia Njikoka Anaocha Federal Constituency |{{sort|2023-07-4|4 July 2023}} |} ==Àwọn ìtọ́kasí== {{Reflist}} jlv6u9m5ed1x4sld7u69bx2ehu57tt2 Kànnáfùrù 0 75727 639897 637807 2026-11-08T01:33:37Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639897 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |name = Clove |image = Syzygium_aromaticum_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-030.jpg |genus = Syzygium |species = aromaticum |authority = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Elmer Drew Merrill|Merr.]] & [[L.M.Perry]] |synonyms_ref = <ref name="GRIN">{{GRIN | name = ''Syzygium aromaticum'' (L.) Merr. & L.M.Perry | id = 50069 | access-date = June 9, 2011}}</ref> |synonyms = * ''Caryophyllus aromaticus'' <small>L.</small> * ''Eugenia aromatica'' <small>(L.) Baill.</small> * ''Eugenia caryophyllata'' <small>Thunb.</small> * ''Eugenia caryophyllus'' <small>(Spreng.) Bullock & S.G.Harrison</small> * ''Jambosa caryophyllus'' <small>(Thunb.) Nied.</small> ||extinct=No|taxon=Plantae}} '''Kànnáfùrù ''' jẹ́ ìran igi [[ewé]] kan tí ó wá láti inú ẹbí igi kan tí wọ́n ń pe ní [[Myrtaceae]], tí orúkọ àdàmọ̀dì rẹ̀ ń jẹ́ '''''Syzygium aromaticum''''' ({{IPAc-en|s|ɪ|ˈ|z|ɪ|dʒ|iː|ə|m|_|ˌ|ær|ə|ˈ|m|æ|t|ɪ|k|ə|m}}).<ref>{{Cite OED|syzygium}}</ref><ref>{{Cite Merriam-Webster|aqua aromatica}}</ref> Ìlú tí ewé yí ti tàn ká agbáyé ni [[Maluku Islands]], tí a tún lè pè ní ''Moluccas'', ìlú tí ó wà ní orílẹ̀-èdè [[Indonesia]]. Won ma ń lo ewé tàbí igi kànáfùrù yí fún oríṣiríṣi ìwúlò ọmọnìyàn, wọ́n lè loo gẹ́gẹ́ bí ohun èlò amọ́bẹ̀ dùn, ohun olóòrùn àdídùn tàbí kí wọ́n fi kún [[ọṣẹ]] ifọ̀yín àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.<ref name="kew">{{cite web |title=''Syzygium aromaticum'' (L.) Merr. and L.M. Perry |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:601421-1 |publisher=Kew Science, Plants of the World Online |access-date=28 February 2021 |date=2021 |archive-date=14 October 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261014164642/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:601421-1 |dead-url=yes}}</ref><ref name=drugs/> [[èso]] tàbí igi kànáfùrù ma ń so yíká ọdún yálà lásìkò ẹ̀rùn ni tàbí àsìkò [[òjò]], idi nìyí tí a ṣe ma ń ri káàkiri orílẹ̀ agbáyé yàtọ̀ sí àwọn irúgbìn tókù.<ref>{{Cite news |url= https://www.tridge.com/stories/tridge-market-update-tight-stocks-of-quality-cloves-lead-to-a-price-surge |title=Tight Stocks of Quality Cloves Lead to a Price Surge |last= Yun |first= Wonjung |date= 13 August 2018 |work= Tridge |access-date= 13 August 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180814103405/https://www.tridge.com/stories/tridge-market-update-tight-stocks-of-quality-cloves-lead-to-a-price-surge |archive-date= 14 August 2018 |url-status= dead }}</ref> ==Ìwúlò rẹ̀ == [[Image:ClovesDried.jpg|left|thumb|Dried cloves]] [[File:The flowers of clove tree in Pemba island.JPG|thumb|Clove tree flowerbuds]]{{Cookbook}} Wọ́n ma ń lo kànáfùrù gẹ́gẹ́ bí nkan ìsebẹ̀ tàbí gẹ́gẹ́ bí ohun amọ́bẹ̀ ta sánsán ní ilẹ̀ Adúláwọ̀ ati ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ orílẹ̀ káàkiri agbáyé. Wọ́n lè lo kànáfùrù fún ohun mímu ẹlẹ́rìndòdò nígbà tí wọ́n bá fi mọ́ [[ṣúgà]] àti [[ọsàn]] òronbó.<ref>{{cite news |department=Star2 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |date=Aug 2, 2015 |page=9 |title=A spicy blend of tradition |author=Hariati Azizan }}</ref>) àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. === Lílò rẹ̀ fún nkan mìíràn === Wọ́n ma ń fi kànáfùrù kún èso [[betel quids]] kí ó lè mú òórùn àdídùn wá nígbà tí wọ́n bá ń jẹẹ́.<ref>{{Cite book|page=[https://archive.org/details/betelchewingtrad00roon/page/26 26]|title=Betel Chewing Traditions in South-East Asia|url=https://archive.org/details/betelchewingtrad00roon|first=Dawn F.|last=Rooney|publisher=Oxford University Press|year=1993|location=Kuala Lumpur|isbn=0-19-588620-8}}</ref> Wọ́n tún ma ń fi kànáfùrù kún egbògi táábà tí wọ́n fi ń ṣe [[sìgá]] tí wọ́n ń pe ní ''[[kretek]]'' ní orílẹ̀-èdè [[Indonesia]].<ref name="GRIN"/> Àwọn [[ènìyàn]] olùgbé àwọn ìlú bíi Europe, Asia àti [[Amẹ́ríkà]] ni wọ́n sábà ma ń mu sígá tí wọ́n fi Kànáfùrù ṣe lọ́pọ̀lọp <ref>{{cite web |url=https://www.fda.gov/TobaccoProducts/GuidanceComplianceRegulatoryInformation/FlavoredTobacco/default.htm |title=Flavored Tobacco |publisher=FDA |access-date=September 7, 2012 |archive-date=March 16, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100316174950/http://www.fda.gov/TobaccoProducts/GuidanceComplianceRegulatoryInformation/FlavoredTobacco/default.htm |dead-url=yes}}</ref> látàrí ìfòfinde awọn sìgá tí wọ́n táábà olóró ṣe jáde ní awọn ìlú wọ̀nyí ní inú oṣù kẹsànán ọdún 2009.<ref>{{Cite web |title=The Tobacco Control Act's Ban of Clove Cigarettes and the WTO: A Detailed Analysis |url=https://www.everycrsreport.com/reports/R42733.html|date=17 September 2012 |access-date=2022-05-12 |publisher= Congressional Research Service Reports|language=en}}</ref> Wọ́n lè lo [[Òróró]] kànáfùrù láti dáàbò bo [[oúnjẹ]] kúrò lọ́wọ́ onírúurú àwọn ìfúnfun tí wọ́n wọ́n ma ń ju lórí àwọn oúnjẹ. <ref>{{Cite journal |last1=Ju |first1=Jian |last2=Xu |first2=Xiaomiao |last3=Xie |first3=Yunfei |last4=Guo |first4=Yahui |last5=Cheng |first5=Yuliang |last6=Qian |first6=He |last7=Yao |first7=Weirong |date=2018 |title=Inhibitory effects of cinnamon and clove essential oils on mold growth on baked foods |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0308814617312736 |journal=Food Chemistry |language=en |volume=240 |pages=850–855 |doi=10.1016/j.foodchem.2017.07.120|pmid=28946351 }}</ref> Wọ́n tún ma ń fi òróró kànáfùrù ṣe itọ́jú oúnjẹ kí ó má ba bàjẹ́, bákan náà ni wọ́n ma ń loo fún ìdáàbò bo igi kúrò lọ́wọ́ àwọn kòkòrò ajẹgirun.<ref>{{Cite journal |last1=Pop |first1=Dana-Mihaela |last2=Timar |first2=Maria Cristina |last3=Varodi |first3=Anca Maria |last4=Beldean |first4=Emanuela Carmen |date=December 2021 |title=An evaluation of clove (''Eugenia caryophyllata'') essential oil as a potential alternative antifungal wood protection system for cultural heritage conservation |url=http://www.scielo.cl/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0718-221X2022000100411&lng=es&nrm=iso&tlng=es |journal=Maderas. Ciencia y tecnología |language=en |volume=24 |doi=10.4067/S0718-221X2022000100411 |s2cid=245952586 |issn=0718-221X|doi-access=free }}</ref> Won le lo kànáfùrù láti fi ṣe ohun olóòórùn àdídùn sínú [[ilé]] nígbà tí wọ́n bá pa á pọ̀ mọ́ [[ọsàn]] mímu.[[File:Seasonal clove buds drying on Pemba1.jpg|thumb|Cloves drying in sun]] ==Àwọn ìtọ́kasí== {{Reflist}} mvdzmub3n2z84m8xmz5rsilk48o7t90 Ilé-ìkàwé Yunifásítì ti Ìpínlè kwara. 0 75750 639852 612861 2026-11-07T23:41:18Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639852 wikitext text/x-wiki '''Ile-ikawe Kwasu''' jẹ [[Library|ile-ikawe]] akọkọ fun [[Yunifásitì ìpínlè Kwara|Ile-ẹkọ giga ti Ipinle Kwara]]. Ati ọdun 2009 ni ati dasile lati pade awọn idi ekọ kiko ti KWASU. O ni awọn ile meji, ile ikawe onija mẹta ati ile ikawe onija mẹfa kan.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.naijaloaded.com.ng/news/kwasu-commissioned-biggest-library-in-west-africa-photos |access-date=2024-05-02 |archive-date=2023-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230803175352/https://www.naijaloaded.com.ng/news/kwasu-commissioned-biggest-library-in-west-africa-photos |dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.kwasu.edu.ng/library/ |access-date=2024-05-02 |archive-date=2024-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240502071439/https://kwasu.edu.ng/library/ |dead-url=yes }}</ref> [[Fáìlì:Kwara_state_University_Library_09.jpg|alt=Books on the shelf at the Kwara State University Library|thumb| Awọn iwe lori selifu ni ile-ikawe fasiti ti Ipinle Kwara]] [[Fáìlì:Kwara_state_University_Library_14.jpg|alt=Circulation desk of the Kwara State University Library|thumb| Iduro Circulation ti Ile-ikawe Fasiti ti Ipinle Kwara]] == Itan == Ile-ikawe igbekalẹ naa ti dasilẹ lati ọdun 2009. O ti ṣeto ni Oluko ti funfun & Imọ-iṣe ṣaaju gbigbe ile naa si Oluko ti Agriculture pẹlu ile-ikawe foju ti a mu wa ni ọdun 2012 leyin odun meta idasile fasiti. Ile-ikawe akọkọ wa ni Malete, apakan kika ni Oke Osi ati Ilesha-baruba. Ile ikawe naa ti ṣi silẹ fun gbogbo eniyan ni ọdun 2020 lẹhin ti o ti fi aṣẹ lelẹ ti a si sọ orukọ rẹ ni orukọ Alakoso Muhammad Buhari ni Oṣu Keje ọjọ 6, ni ọdun 2019.<ref>https://www.vanguardngr.com/2019/07/president-buhari-commissions-best-library-in-west-africa-in-kwasu/</ref> Eto naa wa ni ogba ile-ẹkọ giga ti Ipinle Kwara ni Malete.<ref>https://punchng.com/photos-kwara-varsity-inaugurates-library-named-after-buhari/</ref> == Wo eleyi na == * Kwasu FM * Akojọ ti awọn ikawe ni Nigeria == Awọn itọkasi == <references /> == Ita ìjápọ == * [https://www.kwasu.edu.ng/library/ Kwasu ìkàwé] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240502071439/https://kwasu.edu.ng/library/ |date=2024-05-02 }} * [https://www.vanguardngr.com/2019/07/president-buhari-commissions-best-library-in-west-africa-in-kwasu/ Ààrẹ Buhari fi iṣẹ́ kwwasibrary] azt8ht0iq1ll6b87amwom6wrrygz81c Korto Reeves Williams 0 75780 639893 596661 2026-11-08T01:30:23Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639893 wikitext text/x-wiki {{Short description|Liberian feminist activist}} '''Korto Reeves Williams''' jẹ́ ajàfẹ́tọ̀ọ́-obìnrin ti orílẹ̀-èdè [[Làìbéríà|Liberia]]. Òun ni olùdarí àti alákòóso ẹ̀tọ́ obìnrin fún ActionAid Liberia, bẹ́ẹ̀ sì ni ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ Urgent Action Fund (Africa), Liberia Feminist Forum àti African Feminist Forum.<ref name="aljazeera.com">{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/profile/korto-reeves-williams.html|title=Korto Reeves Williams|author=|date=|website=www.aljazeera.com|accessdate=6 November 2017}}</ref> Ó ṣàwárí èrèdí-ìwásáyé rẹ̀ látàrí iṣẹ́ ìjà-fẹ́tọ̀ọ́-obìnrin.<ref>{{Cite web|url=http://www.africanfeministforum.com/korto-reeves-williams/|title=Korto Reeves Williams » African Feminist Forum|date=2016-03-25|website=African Feminist Forum|language=en-US|access-date=2020-02-28}}</ref> William's sọ ọ́ di mímọ̀ pé: "Kí wọ́n tó lè ẹgbẹ́ àwọn obìnrin tó dá dúró, wọ́n máa nílò ọ̀pọ̀ obìnrin tó máa farahàn gẹ́gẹ́ bíi ajà-fẹ́tọ̀ọ́-obìnrin ní gbangba. A nílò láti ṣe ìrànwọ́ fún àkọsílẹ̀ lítíréṣọ̀ tó dá lórí ìjà-fẹ́tọ̀ọ́-obìnrin. A sì ní láti ṣètò ìdásílẹ̀ ẹgbẹ́ ajà-fẹ́tọ̀ọ́-obìnrin kárí ayé láti máa ṣe ìkéde àti kí wọ́n ba lè dá sí ọ̀pọ̀lọpọ̀ obìnrin. Nígbàkigbà tí mo bá ṣalábàápàdé obìnrin tó ṣe tán láti dojú kọ àwọn ìlànà tó tàpa sí ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin, orí mi máa ń wú.!" <ref>{{Cite news|url=http://www.africanfeministforum.com/korto-reeves-williams/|title=Korto Reeves Williams » African Feminist Forum|date=2016-03-25|work=African Feminist Forum|access-date=2020-02-28|language=en-US}}</ref> ==Ètò ẹ̀kọ́== Williams gboyè master's nínú ẹ̀kọ́ Sustainable Development láti School of International Training (tó ti wá di SIT Graduate Institute) ní Vermont, [[Orílẹ̀ èdè America|United States]].<ref name="urgentactionfund-africa.or.ke">{{cite web|url=https://urgentactionfund-africa.or.ke/about-us/board-of-directors/|title=Urgent Action Fund Africa|first=Masterpiece Fusion-Martin|last=Iriga|date=|website=urgentactionfund-africa.or.ke|accessdate=6 November 2017|archive-date=7 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024316/https://urgentactionfund-africa.or.ke/about-us/board-of-directors/|dead-url=yes}}</ref> ==Iṣẹ́ tó yàn láàyò== Williams ni alákòóso ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin fún ActionAid, ní Liberia,<ref>{{cite web|url=http://www.africanfeministforum.com/korto-reeves-williams/|title=Korto Reeves Williams - African Feminist Forum|author=|date=25 March 2016|website=africanfeministforum.com|accessdate=6 November 2017}}</ref> àti olùdarí ẹgbẹ́ ní ìlú náà.<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2011/mar/06/liberia-emma-thompson-tindy-diaries|title=Liberia: A land divided|first1=Emma|last1=Thompson|first2=Tindy|last2=Agaba|date=6 March 2011|publisher=|accessdate=6 November 2017|via=www.theguardian.com}}</ref> Nígbà tó ṣe ìbẹ̀wò sí ìlú Liberia ní oṣù kejì ọdún 2011, òṣèrébìnrin, ìyẹn Emma Thompson ṣàkíyèsí èrò UN bí ó ṣe ń ti pápá ọkọ òfuurufú bọ̀, ó sì bá Williams sọ̀rọ̀ nípa ẹ̀, ìyẹn sì sọ fún pé òun fi iṣẹ́ rẹ̀ sílẹ̀ ní UN, nítorí wọn ò fàyè gba àwọn ajàfẹ́tọ̀ọ́-ọmọnìyàn tó jẹ́ ọ̀dọ́.<ref name="auto"/> Lára àwọn ìwé àtẹ̀jáde rẹ̀ ni ''Beyond Mass Action: A Study Of Collective Organizing Among Liberian Women Using Feminist Movement Perspectives''.<ref name="aljazeera.com"/> Williams has frequently contributed to ActionAid International's magazine, Common Cause, as well as a book, ''Voice, Power and Soul: A Portrait of African Feminists''.<ref name="urgentactionfund-africa.or.ke"/> Ní oṣù kẹsàn-án ọdún 2017 op-ed in The Bush Chicken (tí ó tún farahàn gẹ́gẹ́ bí Africa ní LSE blog post lórí ẹ̀ka ayélujára ti [[London School of Economics]]), Williams (àti òǹkọ̀wé kejì, ìyẹn Robtel Neajai Pailey) sọ̀rọ̀ nípa Ààrẹ ìlú Liberia, ìyẹn [[Ellen Johnson Sirleaf]], tí ó jẹ́ Ààrẹ-bìnrin àkọ́kọ́ ti ilẹ̀ Africa.<ref>{{cite web|url=http://blogs.lse.ac.uk/africaatlse/2017/09/06/is-liberias-sirleaf-really-standing-up-for-women/|title=Is Liberia’s Sirleaf really standing up for women? #LiberiaDecides|author=|date=6 September 2017|website=lse.ac.uk|accessdate=6 November 2017}}</ref><ref name="bushchicken.com">{{cite web|url=http://www.bushchicken.com/op-ed-is-liberias-sirleaf-really-standing-up-for-women/|title=OP-ED: Is Liberia’s Sirleaf Really Standing Up for Women?|author=|date=|website=bushchicken.com|accessdate=6 November 2017|archive-date=7 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107014948/http://www.bushchicken.com/op-ed-is-liberias-sirleaf-really-standing-up-for-women/|dead-url=yes}}</ref> Wọ́n sọ ọ́ di mímọ̀ pé láàárín ọdún méjìlá tó lò, "kò kópa kankan láti fi àwọn obìnrin sí ipò tó máa fún wọn ní àǹfààní láti díje dupò ìjọba".<ref name="bushchicken.com"/> ==Àwọn ìtọ́kasí== nue31a295ib83saewotq80sca9os5ah Fountain University 0 75788 639817 606071 2026-11-07T22:21:35Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639817 wikitext text/x-wiki [[File:Buildings on Fountain University.jpg|thumb|Fountain University]]{{Infobox university|name=Fountain University, Osogbo|native_name=|image_name=Fuo-pt-list-of-courses.jpg|image_size=|caption=Senate Building, Fountain University, Osogbo|motto=Knowledge, Faith and Leadership|established=2007|founder=[[NASFAT]]|type=Private|chancellor=Alh. [[Umaru Mutallab]] CON|vice_chancellor=Professor [[Olayinka Ramota Karim]]|faculty=178|staff=|students=2147|city=[[Osogbo]]|state=[[Osun]]|country=[[Nigeria]]|colours=Green and Mint<br>{{Color box|#035f3a}} {{Color box|#acfe37}}|campus=|affiliations=|religious_affiliation=Nasrul-Lahi-L-Fatih Society (NASFAT)|website={{Official website|www.fuo.edu.ng}}|logo=}}'''Fountain University''' (FUO) jẹ́ fásitì aládàání ní [[Òṣogbo|Osogbo]], ní [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun|ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣụn]], ní orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà|Nàìjíríà]] tí á ṣe ìdásílè rẹ̀ láti pèsè ẹ̀kọ́ ní ìbámu pẹ̀lú ìlànà ẹ̀sìn [[Ẹ̀sìn Islam|Islam]].<ref>{{cite web|url=https://www.unirank.org/ng/uni/fountain-university-osogbo/|title=Fountain University|publisher=uniRank.org|access-date=9 August 2015|archive-date=19 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150719072813/http://www.4icu.org/reviews/10779.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://pulse.ng/student/know-your-university-nigeria-s-59-private-universities-locations-vice-chancellors-names-websites-dates-of-establishment-id3687732.html|title=Nigeria's 59 private universities …locations, Vice Chancellors names, websites, dates of establishment|publisher=pulse.ng|work=Kukogho Iruesiri Samson|date=22 April 2015|access-date=10 August 2015|archive-date=22 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822135528/http://www.pulse.ng/student/know-your-university-nigeria-s-59-private-universities-locations-vice-chancellors-names-websites-dates-of-establishment-id3687732.html|dead-url=yes}}</ref> Univesity of Nasrul-lahi-li Fatih ni orúkọ iléẹ̀kọ́ gíga yìí ń jẹ́ tẹ́lè, láti ọwọ́ ìjọ Nasrul-lahi-li Fatih ([[NASFAT]]) ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù Karùn-ún, ọdún 2007.<ref>{{Cite news|last=Anaekwe|first=Ikechukwu|date=August 27, 2023|title=Fountain University, Osogbo, Osun State|url=https://six33four.ng/blog/article/fountain-university-osogbo-osun-state|access-date=May 20, 2024|work=six33four|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240520104724/https://six33four.ng/blog/article/fountain-university-osogbo-osun-state|archivedate=May 20, 2024|deadurl=yes}}</ref> Ilé-èkọ́ gíga náà ní àwọn ẹ̀ká ẹ̀kọ́ márùn-ún sínú, tí ń ṣe: College of Basic Medical and Health Sciences, College of Natural and Applied Sciences, College of Management and Social Sciences, College of Law, àti College of [[The arts|Arts]]. == Àwọn ìtọ́kasí == digjrbx74v7wqzwqu01omjp6j1w2zvi Souhila Bel Bahar 0 75815 640038 588313 2026-11-08T06:51:26Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640038 wikitext text/x-wiki '''Souhila Belbahar''' (ni ibomiiran '''Souhila Bel Bahar''' ; <ref name=":1">{{Cite web|archivedate=}}</ref> 17 Kínní 1934 - 23 Oṣu keje ti Kẹta 2023) jẹ oluyaworan ara Algeria. Ni ọdun 2018, o fun un ni Aṣẹ Orilẹ-ede ti Ilu Algeria. [[File:Souhila Bel Bahar.jpg|thumb|Souhila Bel Bahar]] == Igbesiaye == Belbahar ni a bi ni Blida, Algeria, ni ọdun 1934. <ref name=":2" /> <ref name=":1">{{Cite web|archivedate=}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAmokrane2016">Amokrane, Imène (14 December 2016). [https://www.liberte-algerie.com/culture/plongee-dans-lunivers-de-lartiste-souhila-bel-bahar-260401 "Plongée dans l'univers de l'artiste Souhila Bel Bahar: Toute l'actualité sur liberte-algerie.com"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161214154523/https://www.liberte-algerie.com/culture/plongee-dans-lunivers-de-lartiste-souhila-bel-bahar-260401 |date=2016-12-14 }}. ''Liberté'' (in French)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">16 March</span> 2020</span>.</cite> [[Category:CS1 French-language sources (fr)]]</ref> <ref name=":0">{{Cite web|archivedate=}}</ref> Oṣere ti o kọ ara rẹ, <ref name=":2">{{Cite web|archivedate=}}</ref> o ṣe ifihan akọkọ rẹ ni ọdun 1971, ni ọmọ ọdun 37. <ref name=":0" /> Lati akoko yẹn, o ti kopa ninu idije enimeji pelu àwọn ọpọlọpọ adashe ati awọn ifihan ẹgbẹ ni [[Algiers]] . <ref name=":2" /> Ile-iṣẹ Asa Ilu Algeria ni Ilu Paris gbalejo iṣafihan adashe ti awọn iṣẹ Belbahar ni ọdun 1986. <ref>{{Cite book|location=}}</ref> Belbahar ṣe afihan ni National Museum of Fine Arts of Algiers ni ọdun 1984. <ref name=":2">{{Cite web|archivedate=}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.oxfordartonline.com/view/10.1093/benz/9780199773787.001.0001/acref-9780199773787-e-00015442 "Belbahar, Souhila"]. ''Benezit Dictionary of Artists''. 13 October 2011. [[Doi (oludamọ)|doi]]:[[doi:10.1093/benz/9780199773787.article.b00015442|10.1093/benz/9780199773787.article.b00015442]]. [[ISBN]]&nbsp;[[Pataki: Awọn orisun Iwe / 978-0-19-977378-7|<bdi>978-0-19-977378-7</bdi>]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 March</span> 2020</span>.</cite></ref> Ile-išẹ musiọmu naa ṣe ifihan ifẹhinti ti aywọn iṣẹ rẹ ni ọdun 2008. <ref name=":0">{{Cite web|archivedate=}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBaba-Hadji2008">Baba-Hadji, Farouk (29 May 2008). [http://www.lemidi-dz.com/index.php?operation=voir_article&id_article=culture@art1@2008-05-29 "La peinture est mon refuge"]. ''Le Midi'' (in French)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">16 March</span> 2020</span>.</cite> [[Category:CS1 French-language sources (fr)]]</ref> Ni 2016, musiọmu ti won ba ti a tẹjade ''Il pleut des jasmins sur Alger'', igbasilẹ ti Belbahar ti ọmọbirin rẹ, Dalila Hafiz kọ. <ref name=":1">{{Cite web|archivedate=}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAmokrane2016">Amokrane, Imène (14 December 2016). [https://www.liberte-algerie.com/culture/plongee-dans-lunivers-de-lartiste-souhila-bel-bahar-260401 "Plongée dans l'univers de l'artiste Souhila Bel Bahar: Toute l'actualité sur liberte-algerie.com"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161214154523/https://www.liberte-algerie.com/culture/plongee-dans-lunivers-de-lartiste-souhila-bel-bahar-260401 |date=2016-12-14 }}. ''Liberté'' (in French)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">16 March</span> 2020</span>.</cite> [[Category:CS1 French-language sources (fr)]]</ref> Ni ọdun 2018, Belbahhar ni awon orile-ede a fun ni aṣẹ ti Orilẹ-ede ti Idaraya nipasẹ Minisita ti Aṣa ti Algeria, Azedine Mihoubi . <ref>{{Cite web|archivedate=}}</ref> Belbahar ku ni Oṣu Kẹta Ọjọ 23, Ọdun 2023, ni ẹni ọdun 89. == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1934]] 71tpj0bk7rh1hxw80rs3swvdq81tgyn House of Ga'a 0 76098 639839 597409 2026-11-07T23:00:20Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639839 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|image=Official cover art for House of Ga'a movie 2024.jpg|writer=[[Tunde Babalola]]|director=[[Bolanle Austen-Peters]]|starring={{Plainlist| * [[Femi Branch]] * [[Mike Afolarin]] * [[Funke Akindele]] * [[Toyin Abraham]] * [[Stan Nze]] * [[Bimbo Manuel]] * [[Lateef Adedimeji]] }}|country=Nigeria|language=[[Yoruba language|Yoruba]]<br>English|runtime=120 minutes<ref name=Chima>{{Cite web|title=Movie Review: ''House of Ga'a'', a historical error|first=Chima|last=Ugo|url=https://theboardng.com/movie-review-house-of-gaa-historical-error/|date=28 July 2024|website=The Board|access-date=7 August 2024|archive-date=6 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806214951/https://theboardng.com/movie-review-house-of-gaa-historical-error/|dead-url=yes}}</ref>|company=BAP Productions|network=[[Netflix]]|released={{Start date|2024|7|26}}}}'''''House of Ga'a (Ilé Ga'a)''''' jẹ́ fíìmú ajẹmọ́tàn ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ti ọdún 2024, èyí tí olúdarí rẹ̀ jẹ́ [[Bolanle Austen-Peters]], tí [[Tunde Babalola]] sì kọ ìtàn náà kalẹ̀. Ó ṣàfihàn àwọn òṣèré bí i [[Femi Branch]], [[Bimbo Manuel]], [[Stan Nze]], [[Lateef Adedimeji]], [[Mike Afolarin]], [[Toyin Abraham]] àti [[Funke Akindele]].<ref name="Chima" /><ref name="Toromade">{{Cite web|last=Toromade|first=Samson|date=3 June 2024|title=Bolanle Austen-Peters' Bashorun Ga'a film will stream on Netflix|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/house-of-gaa-on-netflix-bolanle-austen-peters-film/58mgs26|access-date=17 July 2024|website=Pulse Nigeria|language=en}}</ref> == Àhunpọ̀ ìtàn == Ìtàn náà jẹ́ ajẹmọ́tàn, tó dá lé lórí ìṣẹ̀lè kan tó ṣẹ̀ ní Ọ̀yọ́, ní sẹ́ńtúrì kejìdínlógún. ''House of Ga'a'' sọ ìtàn Baṣọ̀run kan tó ṣi agbára lò, tí agbára sì gùn ún débí tó fi ṣìṣe. Látàri ìwà ọ̀kánjúwà rẹ fún agbára, ó gbé ìgbésẹ̀ láti ju àwọn ọba tó yàn án sípò lọ. Ìtàn náà sọ nípa ìdàlẹ̀, àti bí ènìyàn ṣe ṣi agbára lò nínú ìṣèjọba ìbílẹ̀.<ref name="Chima2" /><ref name="Toromade2" /> == Àwọn òṣèré tó kópa == Orísun:<ref>{{Cite web|last=Adedayo|first=Adedamola|date=2024-06-21|title=Bolanle Austen-Peters' Period Film "House of Ga'a" Comes To Netflix On July 26th|url=https://culturecustodian.com/bolanle-austen-peters-period-film-house-of-gaa-comes-to-netflix-on-july-26th/|access-date=2024-07-17|website=The Culture Custodian (Est. 2014.)|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|title=Netflix's "House of Ga'a" Gets Release Date, Debuts New Stills|url=https://thenollywoodreporter.com/film/netflixs-house-of-gaa-gets-release-date-debuts-new-stills/|access-date=2024-07-17|website=Nollywood Reporter|language=en}}</ref> * [[Femi Branch]] bí i [[Gaha|Bashorun Ga'a]] * [[Mike Afolarin]] bí i Oyemekun * [[Funke Akindele]] bí Ayinba * [[Toyin Abraham]] bí i Edan Asiko * Ibrahim Chatta bí i Sasa L'eniyan * [[Stan Nze]] bí i Nupe Commander * [[Femi Adebayo]] bí i Olukuoye * [[Ali Nuhu]] bí i Seriki * [[Gabriel Afolayan]] bí i Oluke * [[Lateef Adedimeji]] bí i Olubu * Adeniyi Johnson bí i [[Abiodun (Oyo ruler)|Alaafin Abiodun]] * [[Bimbo Manuel]] bí i Ashipa * Nifemi Lawal bí i Young Ga'a * Gbenga Titiloye bí i Alaafin Agboluaje * Kunle Coker * [[Muyiwa Ademola]] * William Benson bí i Gbagi * [[Yemi Blaq]] bí i Aare Ona Kakanfo == Àgbájáde àti ìtẹ́wọ́gbà == Wọ́n ṣàgbéjáde fíìmù yií sí orí [[Netflix]] ní ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù keje, ọdún 2024.<ref name="Chima3" /> Enitan Abdultawab ti [[Vanguard]] gbóríyìn fún fíìmù yìí, tó si sọ̀rọ̀ dáadáa nípa àwọn òṣèré tó kópa, ìyàwòrán àti àhunpọ̀ ìtàn náà.<ref name="Enitan">{{Cite web|title=Movie Review: Bolanle Austen-Peter's ''House of Ga'a'' models history brilliantly|first=Enitan|last=Abdultawab|url=https://www.vanguardngr.com/2024/08/movie-review-bolanle-austen-peters-house-of-gaa-models-history-brilliantly/|date=8 August 2024|website=Vanguard|access-date=7 August 2024}}</ref> Stephen Onu ti [[Premium Times]] gbóríyìn fún [[Femi Branch]] fún ẹ̀dá ìtàn Baṣọ̀run Gá'à tó ṣe. Onu fi lélẹ̀ pé: "ìṣesí àti ìhùwásí Femi Branch nínú fíìmù yìí ṣe àpejúwe Baṣọ̀run Gá'à , tó jẹ́ alágbára àti onígbèéraga tó padà kàndí nú iyọ̀."<ref name="Stephen">{{Cite web|title=MOVIE REVIEW: Bolanle Austen-Peter’s epic film ''House of Ga'a'' is simply brilliant|first=Stephen|last=Onu|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/718005-movie-review-bolanle-austen-peters-epic-film-house-of-gaa-is-simply-brilliant.html|date=28 July 2024|website=[[Premium Times]]|access-date=7 August 2024}}</ref> Ní àkóótán Onu kọ pé: "Ìtàn yìí dáni lára yá, ó sì tún kọ́ni lọ́gbọ̀n rẹpẹtẹ, bẹ́ẹ̀ ni wọ́n sọ ìtàn náà lọ́ná tí ó fi máa wùn ènìyàn láti wò."<ref name="Stephen" /> Chima Ugo ti ''The Board'' kọ nípa àwọn kùdìẹ̀ kudiẹ tó farahà nínú fíìmù yìí. Ó ṣàlàyé pé àwọn ìtàn inú fíìmù yìí ò tọ̀nà pẹ̀lú ìṣẹ̀lè tó ṣè gan-an gan ní Ọ̀yọ́ lásìkò tí Baṣọ̀run Gá'à jẹ oyè yìí.<ref name="Chima3" /> == Àwọn ìtọ́kasí == c8jufyj736tyzbmxq7aq60b5m9aophj Ademola Adesina 0 76111 639684 614073 2026-11-07T19:40:19Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639684 wikitext text/x-wiki '''Adéṣínà Adémọ́lá,''' tí a tún mọ̀ sí Demmy, jẹ́ oníṣòwò ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] àti [[Amẹ́ríkà]]. Ó jẹ́ olùdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ àti Sabi tí ó jẹ́ ilé-iṣẹ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ ''B Series'' tí ó ń pèsè àwọn ohun amáyédẹrùn fún àwọn oníṣòwò ní ilẹ̀ Áfíríkà. Sabi ni orukọ ọkan ninu awọn ile-iṣẹ tuntun julọ ni Yuroopu, Aarin-Ila-oorun, ati Afirika nipasẹ Ile-iṣẹ Yara ni ọdun 2023. Ṣaaju idasile Sabi, Adesina ṣeto Rensource, aṣáájú-ọnà ti Iwọ-Oorun Afirika olupese ti iṣowo ati awọn ojutu agbara oorun ile-iṣẹ. Labẹ olori Adesina Rensource ni olugba ti 2019 Financial Times / IFC Transformational Business Award fun Afefe ati Awọn solusan Amayederun Ilu.<ref>https://londonerpost.co.uk/2024/08/ademola-adesina-a-trailblazer-in-energy-and-innovation-across-africa-and-beyond/</ref><ref>https://brandspurng.com/2017/09/19/the-journey-so-far-ademola-adesina-ceo-rensource/?amp</ref><ref>https://techcrunch.com/2023/05/19/african-b2b-e-commerce-startup-sabi-tops-300m-valuation-in-new-funding/</ref><ref>https://www.fastcompany.com/90847340/most-innovative-companies-europe-middle-east-africa-2023</ref> == Iṣẹ == Ṣaaju ki o to ṣẹda Rensource, Adesina ṣiṣẹ bi Onisowo ni Ibugbe ni Capricorn Investment Group ni Palo Alto, apa idoko-owo ti Jeff Skoll ati Skoll Foundation. O tun ṣe ipo kan ni Aquifer, ile-iṣẹ idoko-owo ni Ilu Lọndọnu ti o ni nkan ṣe pẹlu Lord Sainsbury ati Gatsby Trust, nibiti o ṣe itọsọna ilana ati idagbasoke iṣowo. Ni iṣaaju ninu iṣẹ rẹ, Adesina jẹ apakan ti Rockefeller Foundation ni New York, nibiti o ti jẹ ọmọ ẹgbẹ ti ipilẹṣẹ ti Innovation for Development & Impact Investing initiatives. Lakoko ti o wa ni Rockefeller, Adesina jẹ apakan ti ẹgbẹ idasile ti Rockefeller Impact Investing Collaborative ti o wa lati di Global Impact Investing Network (GIIN). O bẹrẹ irin-ajo alamọdaju rẹ ni banki idoko-owo JPMorgan ni New York, ti ​​n ṣiṣẹ lori awọn itọsẹ owo.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://dailytrust.com/fg-lights-up-450-shops-on-solar-power-in-lagos/ |access-date=2024-08-21 |archive-date=2024-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240819160832/https://dailytrust.com/fg-lights-up-450-shops-on-solar-power-in-lagos/ |dead-url=yes }}</ref><ref>https://brandspurng.com/2017/09/19/the-journey-so-far-ademola-adesina-ceo-rensource/?amp</ref><ref>https://brandspurng.com/2017/09/19/the-journey-so-far-ademola-adesina-ceo-rensource/?amp</ref> == Idanimọ == Asiwaju Adesina ni Rensource yori si ile-iṣẹ ni fifunni ni ẹbun Owo-owo Owo Times 2019 / IFC Transformational Business Award fun Afefe ati Awọn Imudaniloju Awọn amayederun Ilu. Ni ọdun 2024, Ile-ẹkọ Milken yan Ademola Adesina, si Igbimọ Iṣowo Awọn Alakoso Afirika akọkọ rẹ. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://pressroom.ifc.org/all/pages/PressDetail.aspx?ID=24831 |access-date=2024-08-21 |archive-date=2024-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240819160832/https://pressroom.ifc.org/all/pages/PressDetail.aspx?ID=24831 |dead-url=yes}}</ref><ref>https://milkeninstitute.org/content-hub/news-releases/milken-institute-scales-engagement-africa-through-new-business-council</ref> ==Àwọn ìtọ́kasí== j4p6xrl6aivi9iqyjj4id00krylu0s4 Big Men (fíìmù) 0 76112 639741 623456 2026-11-07T20:22:15Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639741 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Big Men|image=File:Big Men poster.jpg|alt=|caption=|director=Rachel Boynton|producer=Rachel Boynton<br>[[Brad Pitt]]|writer=Rachel Boynton|starring=Jim Musselman, Brian Maxted, George Osuwu, Jeffrey Harris|music=Nathan Larson|cinematography=Jonathan Furmanski<ref name="Crew">{{cite web|url=http://bigmenthemovie.com/filmmakers/|title=Big Men The Movie: Filmmakers|accessdate=February 7, 2017}}</ref>|editing=Seth Bomse<ref name="Crew"/>|studio=[[Gravitas Ventures]]<br>Boynton Films<br>[[Impact Partners]]<br>Screen Pass Pictures<br>[[Whitewater Films]]<br>[[BBC Films]]<br>[[DR (broadcaster)|Danish Broadcasting Corporation]]<br>[[Plan B Entertainment]]<br>Sundial Pictures|distributor=Abramorama <small>(United States)</small><ref name="Metacritic">{{cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/big-men|title=Big Men Reviews|work=Metacritic|accessdate=February 7, 2017}}</ref>|released={{Film date|2014|03|14|ref1=<ref>{{cite magazine|url=https://www.variety.com/exec/rachel-boynton|title=Rachel Boynton|magazine=Variety|accessdate=February 7, 2017}}</ref>}}|runtime=99 minutes|country=US, UK, Denmark|language=English|budget=|gross=}}'''''Big Men''''' jẹ́ fíìmù ọdún 2014, tí Rachel Boynton ṣe olùdarí fún. Fíìmù náà ṣe àgbéyẹ̀wò ìdókòwò epo-rọ̀bì, ìdàgbàsókè àwọn ẹ̀ka epo tuntun ní apá Ìwọ̀-oòrùn ilè Africa, àwọn ìwà òbàyéjẹ́ tó ń lọ níbẹ̀. Fíìmù náà jẹ mọ́ ìgbìyànjú ilé-iṣẹ́ Kosmos Energy láti ṣe ìdásílẹ̀ àgbéjáde epo rọ̀bì tuntun ní Ghana. Pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ owó tí wọ́n ti fẹ́ pàdánù, Kosmos tiraka pẹ̀lú àwọn alábàáṣiṣẹ́pọ̀ ní Ghana, àwọn onídòókòwò ní New York, pẹ̀lú ìbadàsẹ́yìn tó ń dé bá òwò epo rọ̀bì. Fíìmù náà wo [[Niger Delta]], tó jẹ́ agbègbè tí epo rọ̀bì pọ̀ sí jù ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, níbi tí ìwà ìbàjẹ́ pọ̀ sí, tí wọn ò sí ní ìdàgbàsókè kankan tó ń dé bá epo rọ̀bì, àmọ́ tí wọ́n ń fẹ́ láti pín nínú èrè orí òwò náà. Wọ́n ṣe àgbéjáde fíìmù náà ní oṣù kẹta ọdún 2014. == Àgbéjáde == Wọ́n ya fíìmù náà láàárín ọdún 2007 wọ ọdún 2011, ní orílẹ̀-èdè [[Ghana]] àti [[Nigeria]].<ref>{{cite web|url=http://bigmenthemovie.com/|title=Big Men The Movie|accessdate=February 7, 2017}}</ref> == Ìgbàwọlé == ''Big Men'' jáde sí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àríwísí lọ́wọ́. Fíìmù yìí gba àádọ́rùn-ún nínú ọgọ́rùn-ún ìgbóríyìn lórí Metacritic<ref name="Metacritic" /> àti Ọgọ́rùn-ún lórí Rotten Tomatoes.<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/big_men_2013/|title=Big Men (2014)|website=Rotten Tomatoes|date=14 March 2014|accessdate=February 7, 2017}}</ref> Ní orí ''[[The New York Times]]'', Jeannette Catsoulis kọ àyọkà kan láti gbóríyìn fún iṣẹ́ náà.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/03/14/movies/big-men-looks-at-ghanaian-oil-discovery.html?&_r=0|title=Oil Money, and Where It Flows|last=Catsoulis|first=Jeannette|newspaper=The New York Times|date=March 14, 2014|accessdate=February 7, 2017}}</ref> Lára àwọn oníròyìn mìíràn tó ṣe àríwísí fún fíìmù yìí ni Alan Scherstuhl ti ''The Village Voice'' <ref>{{cite news|url=http://www.villagevoice.com/film/big-men-reveals-how-the-world-of-oil-actually-turns-6441243|title=''Big Men'' Reveals How the World of Oil Actually Turns|last=Scherstuhl|first=Alan|newspaper=The Village Voice|date=March 12, 2014|accessdate=February 7, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170208035243/http://www.villagevoice.com/film/big-men-reveals-how-the-world-of-oil-actually-turns-6441243|archivedate=February 8, 2017|deadurl=yes}}</ref>, àti Stephanie Merry ní ''The Washington Post.''<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/big-men-movie-review-pandoras-box-filled-with-black-gold-in-africa/2014/03/26/ecdf71ec-b049-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|title='Big Men' movie review: Pandora's Box filled with black gold in Africa|last=Merry|first=Stephanie|newspaper=The Washington Post|date=March 27, 2014|accessdate=February 7, 2017}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == rtuhm3wg27j3fje0k52uxjcwawu9efc Fred Amugi 0 76125 639819 614217 2026-11-07T22:23:10Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639819 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Fred Nii Amugi|image=|occupation=Actor, singer|education=|awards=Accra International Film Festival, best actor 1994. Order of the Volta 2008, Golden movie awards 2016|birth_place=[[Accra]], Ghana|birth_date={{birth date and age|df=y|1948|11|5}}|yearsactive=1970–present|known_for=[[Beasts of No Nation (film)|Beasts of No Nation]], [[The Cursed Ones]], [[Holby City]]|spouse=}}'''Fred Nii Amugi''' (tí wọ́n bí ní ọjọ́ karùn-ún oṣù kọkànlá ọdún 1948) jẹ́ àgbà ọ̀jẹ̀ òṣèré ti orílẹ̀-èdè [[Ghana]] tó gbajúmọ̀ fún àwọn ẹ̀dá-ìtàn tó ṣe nínú àwọn fíìmù bí i [[Holby City]], [[Beasts of No Nation (film)|Beasts of No Nation]] àti [[The Cursed Ones]].<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm1908253/|title=Fred Nii Amugi|publisher=IMDb|access-date=27 October 2018}}</ref><ref name="holby city contributors">{{Cite web|url=https://genome.ch.bbc.co.uk/32a653555790478ea41128b6c7124c0d|title=Holby City|website=Genome BBC|access-date=27 October 2018|archive-date=30 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130102012/https://genome.ch.bbc.co.uk/32a653555790478ea41128b6c7124c0d|dead-url=yes}}</ref><ref name="photosamugi">{{Cite web|url=https://ameyawdebrah.com/see-photos-of-aging-veteran-actor-fred-amugi/|title=See photos of aging veteran actor, Fred Amugi|website=Ameyaw Debrah|access-date=27 October 2018|archive-date=27 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181027231945/https://ameyawdebrah.com/see-photos-of-aging-veteran-actor-fred-amugi/|url-status=dead}}</ref><ref name="actorfred">{{Cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Fred-Amugi-sheds-tears-after-receiving-donation-from-Gloria-Sarfo-640869|title=Fred Amugi sheds tears after receiving donation from Gloria Sarfo|website=Ghanaweb.com|date=6 April 2018|access-date=27 October 2018}}</ref> Ó di ìlú-mọ̀ọ́ká lẹ́yìn tó kópa nínú fíìmù orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán ní ọdún 1985 , èyí tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Opinto". == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀ == Wọ́n bí Fred Amugi sí ìlú Teshie, [[Accra]], ní Ghana, ní ọjọ́ karùn-ún oṣù kọkànlá ọdún 1948. Ó lọ sí ilé-ìwẹ́ Broaks School. Lẹ́yìn náà ni ó lọ Takoradi Senior High School àti Nungua Senior High school. Ó darapọ̀ mọ́ iṣẹ́ ìlú fún ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n, ó sì ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí i Olùdarí Supply ní Ministry of Finance ti Ghana.<ref name="fred amugi bio">{{Cite web|url=http://www.sodasandpopcorn.com/profile/fred_amugi/biography|title=Fred Amugi's Biography|website=sodasandpopcorn.com|access-date=27 October 2018|archive-date=3 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203184226/http://www.sodasandpopcorn.com/profile/fred_amugi/biography|dead-url=yes}}</ref> == Iṣẹ́ rẹ̀ == Amugi bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ fíìmù ṣíṣe ní ọdún 1970 pẹ̀lú àwọn erẹ́-oníṣe lóríṣiríṣi títí wọ ọdún 1985 nígbà tí ó ṣàfihàn nínú fíìmù rẹ̀ àkọ́kọ́ tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Opinto". Fíìmù orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán yìí ló mu di ìlú-mọ̀ọ́ká.<ref>{{Cite web|url=https://allafrica.com/stories/199804030054.html|title=Africa: Who is Fred Amugi?|website=allafrica.com|access-date=27 October 2018}}</ref> Amugi ti ṣàfihàn nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù , ó sì ti ṣe oríṣiríṣi ẹ̀dá-ìtàn nínú àọn fíìmù bí i, [[Shoe Shine Boy]] (2013), [[Nyame Bekyere 1&2]] (2015), [[Menua Paa Nie]] (2016), [[Housekeepers]] (2016) àti bẹ́ẹ̀ béẹ̀ lọ. Iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́ tó ní ṣe pẹ̀lú orílẹ̀-èdẹ̀ mìíràn wáyé ní ọdún 2005, nígbà tí ó ṣe ẹ̀dá-ìtàn Kwame Attakora nínú eré-oníṣe ti BBC Holby City.<ref>{{Cite web|url=http://www.tv.com/shows/holby-city/tuesdays-girl-419129/|title=Tuesday's Girl|work=TV.com|access-date=31 May 2018|archive-date=28 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181028033610/http://www.tv.com/shows/holby-city/tuesdays-girl-419129/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0602714/fullcredits/|title=Full Cast & Crew|publisher=IMDb|access-date=27 October 2018}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://digiguide.tv/programme/Drama/Holby-City/17644/season-5/episode-0/Tuesday-s-Child/419711/|title=Holby City: Tuesday's Child|work=digiguide.tv|access-date=27 October 2018}}</ref> Lẹ́yìn náà, ó kópa nínú fíìmù Netflix ti ọdún 2015, ìyẹn [[Beasts of No Nation (film)|Beasts of No Nation]] èyí tí ó ṣe ẹ̀dá-ìtàn "Pastor".<ref>{{Cite web|title=Beasts of No Nation|url=https://www.imdb.com/title/tt1365050/fullcredits|access-date=27 October 2018|publisher=IMDb}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fandango.com/beasts-of-no-nation-187445/cast-and-crew|title=Beasts of No Nation|work=fandango.com|access-date=27 October 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://wonderfulcinema.com/cast-beast-of-no-nation-2015/|title=Cast: Beast of No Nation (2015)|work=wonderfulcinema.com|date=30 April 2016|access-date=27 October 2018}}</ref> Amugi ṣe ẹ̀dá-ìtàn Pastor Uchebo nínú fíìmù "[[The Cursed Ones]]", èyí tó gba àmì-ẹ̀yẹ ìlú Britain ní ọdún 2015.<ref>{{cite web|url=http://thecursedones.com/|title=The Cursed Ones film|website=thecursedones.com|access-date=2024-08-20|archive-date=2017-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731191747/http://thecursedones.com/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.senscritique.com/film/The_Cursed_Ones/19759133|title=The Cursed Ones – film – SensCritique|website=senscritique.com}}</ref> == Àwọn fíìmù rẹ̀ == === Fíìmù === {| class="wikitable" !Year !Film !Role !Notes |- |1989 |''[[:de:African Timber|African Timber]]'' | | |- |1992 |''The Other Side of the Rich'' |Stephen Kodua | |- |2001 |''The Scent of Danger'' | | |- |2004 |''[[Welcome Home (2004 film)|Welcome Home]]'' |Black Doctor | |- |2005 |''Madam Pink'' |Police Chief | |- |2007 |''In the Eyes of My Husband'' |Nana Boateng |Direct-to-video |- |2009 |''Punctured Hope'' |Togbe | |- |2011 |''The Destiny of Lesser Animals''<ref>{{cite web|url=http://www.destinyoflesseranimals.com/|title=The Destiny of Lesser Animals Movie|website=destinyoflesseranimals.com}}</ref> |Oscar Darko | |- | rowspan="5" |2015 |''Pieces of Me'' |Board Member |Direct-to-video |- |The Impossible | |Completed |- |''[[Beasts of No Nation (film)|Beasts of No Nation]]''<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/fred_amugi|title=Fred Amugi|website=Rotten Tomatoes}}</ref> |Pastor | |- |''Chronicles of Odumkrom: The Headmaster'' |Kofi Bediako | |- |''[[The Cursed Ones]]'' |Pastor Uchebo | |- | rowspan="2" |2016 |''Beautiful Ruins''<ref>{{cite web|url=https://www.ghanafilmindustry.com/beautiful-ruins-ghana-movie-trailer-premiere/|title=BEAUTIFUL RUINS Starring John Dumelo and Christabel Ekeh Premieres on 18th March; Watch Trailer|date=19 February 2016|access-date=22 June 2019|archive-date=9 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231009193902/https://www.ghanafilmindustry.com/beautiful-ruins-ghana-movie-trailer-premiere/|url-status=dead}}</ref> | | |- |''Housekeepers''<ref>{{cite web|url=https://nollywoodmoviereview.com/celebrity/fred-amugi/|title=Fred Amugi|date=30 July 2018|access-date=27 October 2018|archive-date=12 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412220754/https://nollywoodmoviereview.com/celebrity/fred-amugi/|url-status=dead}}</ref> | | |- | rowspan="3" |2017 |''Sala'' | | |- |''[[Keteke]]'' |Old Man | |- |''The Hero Film'' |Mr. Boateng | |- |2018 |''Lucky'' |Father | |- |2019 |''Bigman Wahala'' |Nana | |- | rowspan="4" |2020 |''[[Gold Coast Lounge]]'' |Adwene Mu Ti | |- |''[[Aloe Vera (film)|Aloe Vera]]'' |Mr. Aloemele | |- |''1st Kings'' |Nana Nyansa |Short film |- |''Agadez'' |Imam |Short film |- |2021 |''[[:de:Borga (Film)|Borga]]'' |Priest | |- |2022 | style="background:#FFFFCC;" |''Terminus''{{dagger|alt=Projects that have not yet been released}} |Major Nuhu |''Completed'' |- |2023 |''Nine'' |Witch Doctor | |- |2024 |''Evor'' |Mr. Amable |Drama |} === Eré orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán === {| class="wikitable" !Year !Film !Role !Notes |- |2005 |''[[Holby City]]'' |Kwame Attakora |Episode: ''"Tuesday's Child"'' |- |} == Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀ == {| class="wikitable sortable" !Year !Award !Category !Nominated work !Result |- |1994 |Accra International Film Festival |Best Actor | |{{win}} |- |2008 |[[Order of the Volta]] |Ghana National Award for Acting | |{{win}} |- | rowspan="3" |2016 |[[Ghana Movie Awards]] |Best Actor In Supporting Role |''Beautiful Ruins''<ref>{{cite web|url=https://answersafrica.com/2016-ghana-movie-awards.html|title=Check Out The Full List Of Nominees For 2016 Ghana Movie Awards|last=Uju|date=25 November 2016|website=Answers Africa|access-date=27 October 2018|archive-date=12 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412221516/https://answersafrica.com/2016-ghana-movie-awards.html|url-status=dead}}</ref>| {{nom}} |- |[[Golden Movie Awards]] |Golden Supporting Actor in a Drama |''[[The Cursed Ones]]''<ref>{{cite web|title=Winners @ the 2016 Golden Movie Awards|url=https://ytainment.com/winners-the-2016-golden-movie-awards/|website=Ytainment|access-date=11 December 2021|archive-date=11 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211211165012/https://ytainment.com/winners-the-2016-golden-movie-awards/|dead-url=yes}}</ref> |{{win}} |- |[[Golden Movie Awards]] |Golden Supporting Actor in a Drama |''Beautiful Ruins''<ref>{{cite web|url=https://www.modernghana.com/entertainment/37124/video-full-list-of-nominees-for-2016-golden-movie-awards-a.html|title=Video + Full List of Nominees for 2016 Golden Movie Awards Africa (GMAA)|website=Modern Ghana}}</ref>| {{nom}} |- |} == Àwọn ìtọ́kasí == ofw1vz9el4a43elajfuz1vwpuc03sco Ahmed Adamu 0 76178 639696 612500 2026-11-07T19:50:56Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639696 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian economist}} {{Infobox person | name = Dr. Ahmed Adamu | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1985|3|3}} | birth_place = [[Katsina]], [[Katsina State]], [[Nigeria]] | nationality = Nigerian | occupation = Petroleum economist, university lecturer | awards = | parents = {{Plainlist| * Hajiya Maryam Muhammad(mother) * Malam Adamu Zakariyya (father) }} | known for = Youth Development activism and mentorship, as well as advocate for National and International Development | website = {{URL|ahmedadamu.blogspot.com.ng}} }} '''Ahmed Adamu''' jẹ́ onímọ̀ nípa ìsìn epo rọ̀bì ní Nàìjíríà àti olùkọ́. A dìbò yàn án ní ọjọ́ Kejìlá, oṣù kọkànlá, ọdún 2013 gẹ́gẹ́ bí alága àkọ́kọ́ fún Ẹgbẹ́ Commonwealth Youth Council (CYC).<ref>{{Cite web |title=Commonwealth youth delegates elect new youth council leaders |url=http://thecommonwealth.org/media/news/commonwealth-youth-delegates-elect-new-youth-council-leaders |access-date=2024-09-04 |archive-date=2021-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210910133636/https://thecommonwealth.org/media/news/commonwealth-youth-delegates-elect-new-youth-council-leaders |dead-url=yes }}</ref> Adamu ṣe ìránṣẹ́ nínú ipò yìí títí di oṣù kẹta, ọdún 2016. Ahmed Adamu ṣe aṣoju Nàìjíríà nínú ètò ìdàgbàsókè àwọn ọ̀dọ́ ní àgbáyé àti àwọn ètò àwọn ọ̀dọ́ ilẹ̀ Commonwealth, ó sì jẹ́ olùdásílẹ̀ olórí òṣìṣẹ́ ní Ìgbìmọ̀ Aṣòfin àwọn Ọ̀dọ́ Nàìjíríà.<ref>[http://www.premiumtimesng.com/news/149590-nigerias-ahmed-adamu-emerges-chairperson-commonwealth-youth-council.html Nigeria's Ahmed Adamu emerges chairperson of Commonwealth Youth Council &amp;#124; Premium Times Nigeria]</ref><ref>[https://tkbeshmagazine.wordpress.com/2015/07/03/tkbesh-exclusive-interview-with-ahmed-adamu-chairperson-of-commonwealth-youth Tkbesh! Exclusive Interview With Ahmed Adamu: Chairperson Of Commonwealth Youth Council]</ref> Adamu kọ ìwé kan lórí ìṣàkóso àti ìdàgbàsókè ẹni.<ref>{{Cite web |title=Ex-youth president, Adamu launches book on leadership – Daily Trust |url=https://www.dailytrust.com.ng/ex-youth-president-adamu-launches-book-on-leadership.html |access-date=2024-09-04 |archive-date=2019-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190102050611/https://www.dailytrust.com.ng/ex-youth-president-adamu-launches-book-on-leadership.html |dead-url=yes }}</ref> Ní ìpẹ̀lẹ́ ọdún 2018, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Olùrànlọ́wọ́ Pàtàkì lórí àwọn ọ̀dọ́ àti Ètò ìlànà fún ìgbá Ààrẹ àtijọ́ Nàìjíríà àti olùdìgbà ìbò Ààrẹ 2019 nípasẹ̀ ẹgbẹ́ PDP, [[Alhaji Atiku Abubakar]].<ref>[https://www.premiumtimesng.com/news/more-news/298695-pdp-presidential-candidate-atiku-abubakar-names-four-new-special-aides.html PDP Presidential candidate, Atiku Abubakar, names four new special aides]</ref><ref>[https://dailynigerian.com/atiku-appoints-3-youths-kicks-off-campaign-in-sokoto/ Atiku appoints 4 youths, kicks off campaign in Sokoto]</ref><ref>[https://www.vanguardngr.com/2018/12/2019-atiku-names-three-youths-woman-as-aides-2/ 2019: Atiku names three youths, woman as aides]</ref> Ó dìje fún ipò aṣojú àgbègbè [[Katsina Central]] ní ìbò àwọn ọmọ ẹgbẹ́ PDP ní ọdún 2018, ṣùgbọ́n kò ṣèyege.<ref>{{Cite web |title=Katsina House of Reps: Dr. Ahmad Adamu picks form to contest in PDP |url=http://katsinapost.com.ng/2018/08/28/katsina-rep-dr-ahmad-adamu-picks-form-to-contest-in-pdp/ |access-date=2025-07-12 |archive-date=2021-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210918013800/http://katsinapost.com.ng/2018/08/28/katsina-rep-dr-ahmad-adamu-picks-form-to-contest-in-pdp/ |dead-url=yes}}</ref> Ní Katsina, ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Ìgbìmọ̀ Àgbà lórí Ìdàgbàsókè àwọn Ọ̀dọ́ ní Ìjọba Ìpínlẹ̀, ó sì tún jẹ́ Akọ̀wé fún Ìgbìmọ̀ Àṣojú Ìlànà àti òfin tuntun ní Nàìjíríà (Nigerian Constitutional Review Consultation Committee), àti olùdásílẹ̀ àti Ààrẹ fún Oil and Gas Scholars Club. Adamu tún jẹ́ olùdásílẹ̀ àti Ààrẹ Katsina Debate Club, Akọ̀wé Ìpolówo fún Civil Liberties Organization, ìpínlẹ̀ Katsina, Akọ̀wé fún Integrity Club, akọ̀wé owo ní Students Union Government ní Bayero University Kano, àti ààrẹ àgbà pẹ̀lú ìṣe fún National Association of Katsina State Students, pẹ̀lú àwọn ipò olórí mìíràn àti ìrírí olórí lọ́jọ́ ọ̀pọ̀.<ref>{{Cite web |title=Ahmed Adamu – Breaking Times |url=http://www.thebreakingtimes.com/tag/ahmed-adamu/ |access-date=2024-09-04 |archive-date=2017-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170705160105/http://www.thebreakingtimes.com/tag/ahmed-adamu/ |dead-url=yes }}</ref><ref>[https://www.naij.com/tag/ahmed-adamu-commonwealth-youth-council.html News about Ahmed adamu commonwealth youth council – NAIJ.COM]</ref><ref>{{Cite web |title=Ahmed Adamu – First Nigerian C/Wealth Youth Chair &#124; Nigerian News from Leadership News |url=http://leadership.ng/features/449811/ahmed-adamu-first-nigerian-cwealth-youth-chair |access-date=2024-09-04 |archive-date=2016-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301171532/http://leadership.ng/features/449811/ahmed-adamu-first-nigerian-cwealth-youth-chair |dead-url=yes }}</ref> Adamu tẹ ìwé kan jáde tí ó jẹ́ títíkọ "Comparative Assessment of Petroleum Sharing Contracts in Nigeria".<ref>{{Cite book |title=Comparative Assessment of Petroleum Sharing Contracts in Nigeria: With special reference to the new Petroleum Industry Bill (PIB), and comparison with Indonesian existing PSCs |author=Ahmed Adamu |year=2012 |isbn=978-3-659-21381-6 }}</ref> Ó gba àmì ẹ̀yẹ [[African Youth Awards' Young Personality of the Year 2015]],<ref>{{Cite web |title=2015 winners |url=http://www.africayouthawards.org/2015-winners/ |access-date=2024-09-04 |archive-date=2017-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904230230/http://www.africayouthawards.org/2015-winners/ |dead-url=yes }}</ref> [[African Achievers Award Honor]],<ref>{{Cite web |title=Report from our Annual Summit/Honours at Porticullius |url=http://www.africanachieversawards.org/annual-summit/ |access-date=2024-09-04 |archive-date=2015-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150812074622/http://www.africanachieversawards.org/annual-summit/ |dead-url=yes }}</ref> [[Inspirational Nigerian]] in [[Those Who Inspire (Nigeria)]], [[Commonwealth Outstanding Service Award]], [[Global Achievers Award]], àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì ẹ̀yẹ àgbáyé àti ti orílẹ̀-èdè. Ó jẹ́ ọkan lára àwọn ọ̀dọ́ tó nípa jù lọ ní Africa ní ọdún 2016.<ref>[https://web.archive.org/web/20160806124743/http://www.nigeriatoday.ng/2016/08/full-list-wizkid-linda-ikeji-jim-iyke-make-list-of-100-most-influential-young-africans/ 2016 100 Most Influential Young Africans Released]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20160806124743/http://www.nigeriatoday.ng/2016/08/full-list-wizkid-linda-ikeji-jim-iyke-make-list-of-100-most-influential-young-africans/ FULL List: Wizkid, Linda Ikeji, Jim Iyke, make list of 100 Most Influential Young Africans - Nigeria Today]</ref> Wọ́n tún ṣe àkójọ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn ọ̀dọ́ ogún tó nípa jù lọ ní Nàìjíríà nínú àwọn Ọgọ́rùn-ún ní ọdún 2016 nipasẹ́ [[Advance Media Africa]].<ref>{{Cite web |title=Most Influential Young Nigerians |url=http://ng.avancemedia.org/ |access-date=2024-09-04 |archive-date=2024-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924145756/http://ng.avancemedia.org/ |dead-url=yes }}</ref> Ó ní ọmọkùnrin kan àti aya.<ref>[http://ahmedadamu.blogspot.com/2015/11/dr-ahmed-adamu-met-wih-un-secretary.html Dr. Ahmed Adamu]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20160225120550/http://nigeriarising.net/society/nigerian-icon/ahmed-adamu-flying-high-on-global-stage/ Ahmed Adamu: Flying High On Global Stage]</ref> == Ìrírí olórí míràn == Adamu ti ṣe ipò olórí ọ̀pọ̀lọpọ̀, pẹ̀lú bí onímọ̀ àgbáyé ní [[United Nations' Global Forum on Youth Policies]], ọmọ ẹgbẹ́ [[Policy Strategy Group]] fún ètò [[The United Nations' World We Want]], àti ọmọ ẹgbẹ́ [[International Panel of Judges]] fún [[Youth Citizen Entrepreneurship Competition]]. Ó tún jẹ́ Olùtóye ní [[International Youth Task Force]] fún [[2014 World Conference on Youth]], àti ọmọ [[Advisory Group Panel]] fún [[50th Anniversary]] ti [[Commonwealth Secretariat]]. Ó ti ṣèrànlọ́wọ́ gẹ́gẹ́ bí olùtóye àwọn ọ̀dọ́ Nàìjíríà nílé ìgbìmọ̀ aṣòfin [[ECOWAS]], àti Akọ̀wé fún [[Nigerian Constitutional Review Consultation Committee]]. Adamu ṣe ipa pàtàkì nínú ìdàgbàsókè àwọn ọ̀dọ́ bí ọmọ [[Ìgbìmọ̀ Àgbà fún Ìdàgbàsókè àwọn Ọ̀dọ́]] ní Ìpínlẹ̀ [[Kàtsínà|Katsina]], àti gẹ́gẹ́ bí olùdásílẹ̀ àti Ààrẹ [[Oil and Gas Scholars Club]]. Adamu tún dá [[Katsina Debate Club]] sílẹ̀ àti ṣàkóso gẹ́gẹ́ bí Akọ̀wé Ìpolówó fún [[Civil Liberties Organization]] ní ìpínlẹ̀ Katsina, àti Akọ̀wé fún [[Integrity Club]], pẹ̀lú àwọn ipò olórí àti ìrírí olórí míràn.<ref name="thebreakingtimes.com">{{cite web|url=http://www.thebreakingtimes.com/tag/ahmed-adamu/|title=Ahmed Adamu – Breaking Times|access-date=2024-09-04|archive-date=2017-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705160105/http://www.thebreakingtimes.com/tag/ahmed-adamu/|dead-url=yes}}</ref><ref name="naij.com">{{cite web|url=https://www.naij.com/tag/ahmed-adamu-commonwealth-youth-council.html|title=News about Ahmed adamu commonwealth youth council – NAIJ.COM|work=Naij.com – Nigeria news.|access-date=2016-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302024658/https://www.naij.com/tag/ahmed-adamu-commonwealth-youth-council.html|archive-date=2016-03-02|url-status=dead}}</ref><ref name="leadership.ng">{{Cite web|url=http://leadership.ng/features/449811/ahmed-adamu-first-nigerian-cwealth-youth-chair|title=Ahmed Adamu – First Nigerian C/Wealth Youth Chair &#124; Nigerian News from Leadership News|access-date=2016-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160301171532/http://leadership.ng/features/449811/ahmed-adamu-first-nigerian-cwealth-youth-chair|archive-date=2016-03-01|url-status=dead}}</ref> == Àwọn Ìtọ́kasí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Adamu, Ahmed}} [[Category:1985 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Alumni of Newcastle University]] [[Category:Nigerian activists]] j8tl5wquxcnaye2omjbq6cy7x3bazsq Crescent University 0 76196 639756 596692 2026-11-07T20:38:17Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639756 wikitext text/x-wiki {{Short description|Private university in Nigeria}} {{Infobox university | name = Crescent University | native_name = Crescent University, Abeokuta | image_name = | image_size = | caption = | motto = Citadel of Academic and Moral Excellence | established = 2005 | type = Private | chancellor = | vice_chancellor = Professor Ibrahim Gbajabiamila | faculty = | staff = | students = | city = [[Abeokuta]] | state = [[Ogun State]] | country = [[Nigeria]] | coordinates = {{coord|display=title,inline}} | pushpin_map = Nigeria | former_names = | website = {{Official website|http://crescent-university.edu.ng}} }} ==Ìtàn ìdásílè == Ní ọdún 2002, Ẹ̀yà Ẹ̀kọ́ ti Islamic Mission for Africa (IMA) mú ìmọràn ìdásílé Crescent University, Abeokuta, National Universities Commission (NUC) sí fọwọ́sí ìdásílẹ̀ ilé-ẹ̀kọ́ náà ní ọdún 2005. Ilé-ẹ̀kọ́ náà bẹ̀rẹ̀ ìpínlẹ̀ àwọn ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní oṣù Kejìlá ọdún 2005. == Ilé ìkàwé == * Technical services * Readers’ services * Serials * Reference * E-Library.<ref>{{Cite web |title=Profile of Nigerian University Libraries – Association of University Librarians of Nigerian Universities (AULNU) |url=https://aulnu.org.ng/membership/profile-of-nigerian-university-libraries/ |access-date=2024-05-29 |language=en-US |archive-date=2024-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525053707/https://aulnu.org.ng/membership/profile-of-nigerian-university-libraries/ |dead-url=yes }}</ref> ==Àwọn Ìtọ́kasí == <references/> ==Àwọn àtẹ̀jade == *[http://crescent-university.edu.ng/ Crescent University Official website] [[Category:Universities and colleges in Abeokuta]] [[Category:Educational institutions established in 2005]] [[Category:2005 establishments in Nigeria]] [[Category:Islamic universities and colleges in Nigeria]] [[Category:Universities and colleges in Nigeria]] 7fo9ijf7o8g6r2u7wvj0ndap9jnna9j Stephen Oluwole Awokoya 0 76204 640043 596270 2026-11-08T06:57:54Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640043 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Stephen Oluwole Awokoya | birth_date = July 1913 | birth_place = [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́|Oyo]] | death_date = 1985 | citizenship = Nigerian | education = Yunifásítì ìlú Londonu | alma_mater = [[Yaba College]] | occupation = Olùkọ́ }} '''Stephen Oluwole Awokoya''' {{Audio|Yo-Stephen Oluwole Awokoya.ogg|Gbo|help=no}} jẹ mínísítà fún étó ẹkọ tẹlẹ ní [[:en:Western State (Nigeria)|Western Region]] ní [[Nàìjíríà]]. Ọ jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùdarí ayàwòrán ètò ìlànà orílẹ̀-èdè kan láti gbé ẹ̀kọ́ ilé ẹ̀kọ́ lárugẹ ní Nàìjíríà ní àwọn ọdún 1950.<ref name="Krieger p1">Milton Krieger, 'Education and Development in Western Nigeria: The Legacy of S. O. Awokoya, 1952-1955', The International Journal of African Historical Studies > Vol. 20, No. 4 (1987)</ref> Ọ ní ìyìn fún ìdásílẹ̀ étó-ẹkọ alakọbẹrẹ gbogbo àgbáyé ní Western Region. ==Ìgbésí ayé ibẹrẹ== Awokoya lọ́ sí Yaba College of Higher Education gẹ́gẹ́bí ọkàn nínú àwọn ìpele àkọkọ́ tí àwọn ọmọ ilé-ìwé tí ilé-ìwé náà. Lẹhin ìparí ẹkọ rẹ̀ ní [[Yaba]], o yan ìṣẹ kán ní ìkọ́ni. Ọlukọni ní St Andrews College, Ọyọ atí tún ní [[Abeokuta Grammar School]]. Lẹ́yìn tí [[Ogun Àgbáyé Ẹlẹ́ẹ̀kejì]] parí, ó di aṣáájú-ọ̀nà aṣáájú-ọ̀nà ní Kọ́lẹ́jì Molusi, [[Ìjẹ̀bú-Igbó]]. Kọlẹji náà jẹ iṣẹ́ àkànṣe tí agbègbè tí a fọwọ́sí ṣùgbọ́n ọ ní àtakò láàrin àwọn òṣìṣẹ́ nínú ìgbìmọ̀ étó-ẹkọ. Sùgbón sá, àwọn aráàlú kò ará wọn káàkiri tí wọn sí silé-íwe náà lọdun 1949. Lèyìn tí Awokoya kúrò láti darapọ̀ mọ́ Àpéjọ Oòrùn, wọn yan ọgá àgbà tùntùn Tai Solarin látí darí ilé-íwe náà.<ref>A. Ade. Adeyinka, Local Community Efforts in the Development of Secondary Grammar School Education in the Western State of Nigeria, 1925-1955, The Journal of Negro Education. Vol. 45, No. 3 (Summer, 1976)</ref> Láàrin, ọ lọ́ sí [[Great Britain]] o sí gbá BSc ní University of London. Làkọkó tí o wá ní Ìlú [[Lọndọnu]], ọ ní ìtara pẹlú àwọn ọmọ ilé-ìwé Áfíríkà tí o ríi étó-ẹkọ atí ìfẹ orilẹ-ède bí àwọn ìmọràn tí o ṣókí. ==Ìṣèlú== Ní àkókò ìjọ̀ba amunisin, àtúnṣe isofín nípasẹ Gómìnà Sir John Macpherson, ṣí awọn ọna tí ọ síi fún ìjọba àbínibí ní odún 1951. Awokoya darapọ̀ mọ́ ìṣèlú atí ní 1952, ọ dí mínísítà tí étó-ẹkọ. Ní Oṣù Kéjé odún 1952, ipò rẹ́ lórí étó-ẹkọ dí gbangba nígbàtí ọ ṣé àfihàn ìwé fúnfún kán fún ọfẹ atí ọranyan étó-ẹkọ akọbẹrẹ gbogbo àgbáyé, ijabọ náà ní pàtàkì púpò, sí àwọn láini tí àwọn ìlérí ìdìbò tí [[Action Group]]. Loni àwọn ìbéèrè tún wá nípa ipá rẹ́ ní kíkọ ètò ìmúlò náà.<ref>Krieger (1987)p 5</ref> Biotilẹjẹpe, ipá pàtàkì rẹ́ bí ọkàn nínú àwọn olupilẹṣẹ mẹ́rin tí àwọn ẹtọ ìmúlò étó-ẹkọ kọ ní àríyànjiyàn. Àwọn ẹtọ pé o jẹ ayàwòrán aṣáájú tí yọrí sí díẹ̀ nínú àwọn àríyànjiyàn tí n fihàn bibẹ́ẹ́kọ. ===Okeerẹ ẹkọ=== Ọna tí Awokoya atí [[Action Group]] tí okeerẹ sí étó-ẹkọ, pàápàá iṣafihan àwọn ibi-afẹde àbínibí, kìí ṣẹ àkọkọ ní Áfíríkà amunisin. Orílè-èdè [[Ghánà]], tí a npè ní Gold Coast nigbanà, ní ẹ̀ṣẹ kán ní ìdàgbàsókè idojukọ tí ará ìlú, pàtàkì tí àwọn ìlànà ẹkọ Awokoya.<ref>Krieger (1987)p 1</ref> Ọnà tí Awokoya sí étó-ẹkọ ní láti jẹ itọsẹ kéré sí ní igbekale atí ọnà tí ìtànkálẹ̀ ìmọ ṣùgbọ́n ọ yẹ kí o ṣàfihàn àwọn ọnà àbínibí díẹ̀ síi atí ìmọràn bẹ. Ìlànà Awokoya ní láti jẹ kí étó-ẹkọ jẹ ipasẹ̀ pàtàkì fún iṣelọpọ àwọn ọjà agbègbè, ìdàgbàsókè atí gbígbà sí imọ-jinlẹ́ atí imọ-ẹrọ odẹ òní atí ìgbéga tí ọkàn atí ìrètí ọkàn àwọn ọmọ Áfríkà. Ìwọn pàtàkì tí étó ìmúlò náà tún jẹ láti gbejade àwọn ọmọ ilé-ìwé gíga tí o lẹ ṣàkóso àwọn oríṣiríṣi agbègbè, agbègbè atí àwọn ẹyà ìṣàkóso àárín atí àwọn ẹyà. Púpọ̀ jùlọ àwọn étó ìmúlò étó-ẹkọ tí àkókó náà yọrí sí ilọpo méjì tí àwọn atọ́ka pàtàkì pẹlú àwọn ìpín ìṣúná sí étó-ẹkọ. Ìforúkọsílẹ ilé-ìwé alakọbẹrẹ, nọ́mbà áwọn olùkọ́ atí àwọn ilé-ìwé alakọbẹrẹ ṣe àfihàn ìdàgbàsókè pàtàkì.<ref>James Turner, 'Universal Education and Nation-Building in Africa', Journal of Black Studies > Vol. 2, No. 1 (Sep., 1971), pp. 8-11</ref> ==lẹhìn àwọn iṣẹ́ iranṣẹ rẹ́== Ọ fí ipò rẹ́ sílẹ̀ gẹ́gẹ́bí mínísítà lẹhìn àríyànjiyàn pẹlú [[Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀]] nípa ọwọ étó-ẹkọ; Awokoya fé UPE ọfẹ nígbà tí Awolowo n seyemeji. Pàápàá àwọn ọkùnrin méjèèjì n já fún ìdánimọ̀ bí àwọn ìpilẹ̀ṣẹ̀ tí étó-ẹkọ alakọbẹrẹ àgbáyé.<ref>Krieger (1987)p 10</ref> Ọ dá ẹgbẹ rẹ́ sílẹ, [[Nigerian People's Party]], sùgbón àwọn aráàlú kò gba wọn dáadáa. ==Àwọn ìtókásí== {{reflist}} ==Ita ìjápọ== * [https://web.archive.org/web/20240908142802/https://soawokoyafoundation.org/ SO Awokoya Foundation] 0xsbrvq9z7ehu13is86hax5kv170fm0 Maryam Babangida 0 76213 639920 613463 2026-11-08T02:35:07Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639920 wikitext text/x-wiki {{Infobox first lady | name = Maryam Babangida | image name = | alt = | imagesize = | office = [[First Lady of Nigeria]] | president = [[Ibrahim Babangida]] | term_label = In role | term_start = 27 August 1985 | term_end = 26 August 1993 | predecessor = [[Safinatu Buhari]] | successor = [[Margaret Shonekan]] | birth_name = Maryam Okogwu | birth_date = {{birth date|mf=yes|1948|11|1|df=yes}} | birth_place = [[Asaba]], Southern Region, [[British Nigeria]] (bayi Asaba, [[Ìpínlẹ̀ Delta]], [[Nàìjíríà]]) | death_date = {{death date and age|2009|12|27|1948|11|1|df=yes}} | death_place = [[Los Angeles, California]], U.S. | nationality = Nigerian | spouse = {{marriage|[[Ibrahim Babangida]]|1969}} | children = Mohammed, Aminu, Aisha, Halima | alma_mater = [[:en:La Salle Extension University|La Salle Extension University]] ([[Chicago, Illinois]], U.S.) <small>([[:en:Diploma|Diploma]])</small><br/>NCR Institute in [[Lagos]] <small>(Certificate in [[:en:Computer Science|Computer Science]])</small> | profession = }} '''Maryam Babangida''' (1 November 1948 – 27 December 2009) jẹ ìyàwó [[Ibrahim Babangida|General Ibrahim Badamasi Babangida]], tí o jẹ olórí orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] láti 1985 sí 1993. Ọ jẹ kí o ṣẹ̀dá ipò tí [[First Lady of Nigeria|Iyààfin Alàkóso tí Nàìjíríà]].<ref>[https://web.archive.org/web/20101028054046/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,979169,00.html "Shamed By Their Nation"], ''Time Magazine'', 6 September 1993</ref><ref>{{Cite web|author=Ademola Babalola|url=http://www.punchng.com/Articl.aspx?theartic=Art200912282101317|title=Maryam's life and times of beauty, glamour and…cancer|date=28 December 2009|accessdate=28 December 2009|publisher=The Punch|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091229123301/http://www.punchng.com/Articl.aspx?theartic=Art200912282101317|archivedate=December 29, 2009|df=mdy-all|language=en}}</ref> ==Odún àkọkọ́== A bí Maryam Okogwu ní 1 November ọdún 1948<ref>{{Cite web |date=2019-12-15 |title=Maryam Babangida (Nov. 1948-Dec. 2009): The first of our first ladies |url=https://www.vanguardngr.com/2019/12/maryam-babangida-nov-1948-dec-2009-the-first-of-our-first-ladies/ |access-date=2022-03-04 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> ní [[Asaba]] (Ìpínlẹ̀ Delta lọ́wọ́lọ́wọ́), níbití o tí lọ́ sí ẹtọ ẹkọ alakọbẹrẹ rẹ. Àwọn òbí rẹ ní Hajiya Asabe Halima Mohammed láti [[Ìpínlẹ̀ Niger]] tí odẹ òní, ọmọ [[Hausa]], atí Leonard Nwanonye Okogwu láti Asaba, omo [[Igbo]]. Lẹhìnna o gbé àríwá sí [[Kaduna]] níbití o tí lọ́ sí Queen Amina's College Kaduna fún ẹtọ ẹkọ Secondary. Ó gbọye jáde gẹ́gẹ́ bí akọwe ní Federal Training Centre, Kaduna. Lẹhìnna o gbá iwé-ẹkọ gígá ní àwọn ẹkọ akọ̀wé (àlàyé nilo) láti Ilé-ẹkọ gígá La Salle Extension (Chicago, Illinois) atí Iwé-ẹri kán ní Imọ-ẹrọ Kọ̀mpútà láti Ilé-ẹkọ NCR ní [[Èkó|Ilu Èkó]].<ref>{{Cite web|url=http://allafrica.com/stories/200912280486.html|title=Adieu, Country's First Lady|author=Ikeddy Isiguzo|date=28 December 2009|accessdate=18 April 2010}}</ref> Ní ọjọ́ kẹfà oṣù kẹsán odún 1969, ní kété kí ọjọ́ ìbí odún kọkànlelogún rè, lọ fé Major Ibrahim Badamasi Babangida. Wọn bí ọmọ mẹ́rin, ọmọkùnrin Mohammed atí Aminu, atí ọmọbìnrin méjì, Aisha ati Halima.<ref name="timesofnigeria"/> Lẹ́yìn tí ọkọ́ rẹ̀ di Olórí Òṣìṣẹ́ Ogún ní 1983, Maryam Babangida di Ààrẹ [[:en:Nigerian Army Officers' Wives Association|Ẹgbẹ́ Àwọn Ìyàwó Nàìjíríà]] (NAOWA). Ọ ṣiṣẹ́ lówó ní ipá yìí, ìfilọ́lẹ̀ àwọn ilé-ìwé, àwọn ilé-iwọsàn, àwọn ilé-iṣẹ́ ikẹkọ àwọn obìnrín atí àwọn ilé-iṣẹ́ ìtọjú ọjọ́ ọmọde. ==First Lady== Nígbàtí ọkọ́ rẹ di olórí ìjọba ní ọdún 1985, Maryam Babangida gbè pẹ̀lú àwọn ọmọ rẹ lọ sí [[:en:Dodan Barracks|Dodan Barracks]] ní [[Èkó|ilu Èkó]]. Gẹ́gẹ́ bí Ìyá Ààrẹ Nàìjíríà láàárín ọdún 1985 sí 1993, ó sọ ipò ayẹyẹ náà di agbátẹrù fún ìdàgbàsókè ìgbèríko obìnrín. Ọ ṣé ìpìlẹ̀ [[:en:Better Life Program for the African Rural Woman|Ètò Ìgbésí ayé Dára jùlọ fún Àwọn Obìnrín ìgbèríko]] ní odún 1987 èyítí o ṣé ìfilọ́lẹ̀ ọ̀pọlọpọ àwọn ifọwọsówópó, àwọn ilé-iṣẹ́ kékeré, àwọn oko atí àwọn ọgbà, àwọn ilé ìtajà atí àwọn ọjà, àwọn ilé-iṣẹ́ àwọn obìnrín atí àwọn ẹtọ ìrànlọ́wọ́ àwùjọ.[8] ''Ilé-iṣẹ́ orílẹ-èdè tí Maryam Babangida fún Ìdàgbàsókè Àwọn Obìnrín'' jẹ ìdásílẹ̀ ní odún 1993 fún ìwádì, ikẹkọ, atí láti kọ àwọn obìnrín ṣiṣẹ́ sí igbálá-árà-ẹni.<ref>{{Cite web|url=http://www.wiserearth.org/organization/view/eeca93fec28d3b841b51ad117d374ec8|title=Maryam Babangida National Centre for Women Development|publisher=Natural Capital Institute|accessdate=22 November 2009|language=en|archive-date=12 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212185702/http://www.wiserearth.org/organization/view/eeca93fec28d3b841b51ad117d374ec8|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://africaprize.org/91/babangida.htm|title=Highlights of the 1991 Africa Prize: Mrs. Maryam Ibrahim Babangida|publisher=The Hunger Project|accessdate=22 November 2009|language=en|archive-date=1 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100101085615/http://africaprize.org/91/babangida.htm|dead-url=yes}}</ref> ==Ikú== Maryam kú ní ẹní odún 61 láti akàn ọjẹ ní ọjọ́ 27 Oṣù Kejìlá odún 2009 ní ilé-iwọsàn [[Los Angeles]], [[California]] kán.<ref name="timesofnigeria">{{Cite web|url=http://www.thetimesofnigeria.com/Article.aspx?id=2363|title=Maryam's Death: General Babangida's Statement|date=27 December 2009|accessdate=28 December 2009|publisher=The Times of Nigeria|archive-date=25 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100125012235/http://www.thetimesofnigeria.com/Article.aspx?id=2363|dead-url=yes}}</ref> Ọ́kọ rẹ wa ní ẹgbẹ́ rẹ bí o sé kú. Ààrẹ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, [[David Mark]], ní wọ́n sọ pé ó bú sẹ́kún nígbà tó gbọ́ ìròyìn náà.<ref>{{Cite web|author=Martins Oloja, Azimazi Momoh, (Abuja), Alemma-Ozioruwa Aliu, Benin City and John Ojigi, Minna|url=http://www.ngrguardiannews.com/news/article01/indexn2_html?pdate=281209&ptitle=Tears%20for%20Maryam%20Babangida|title=Tears for Maryam Babangida|date=28 December 2009|accessdate=28 December 2009|publisher=NGR Guardian News|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091228010101/http://www.ngrguardiannews.com/news/article01/indexn2_html?pdate=281209&ptitle=Tears+for+Maryam+Babangida|archivedate=December 28, 2009|df=mdy-all}}</ref> Ní Oṣù Kẹ́ta Ọjọ́ 19, Odún 2020, Gómìnà [[Ifeanyi Okowa]] pẹ̀lú Gómìnà [[Aminu Tambuwal]] ṣé ìrántí àwọn ìrántí Maryam Babangida nípa fifisilẹ ọnà Maryam Babangida ní olu ìlú Ìpínlẹ̀ Delta, Asaba.<ref>{{Cite web|date=2020-03-29|title=OKOWA: Remember Maryam Babangida|url=https://www.vanguardngr.com/2020/03/okowa-remembering-maryam-babangida/|access-date=2021-05-27|website=Vanguard News|language=en-US}}</ref> ==Ìwé ìtàn== *{{Cite book|title=The home front: Nigerian army officers and their wives|author=Maryam Babangida|publisher=Fountain Publications|year=1988|isbn=978-2679-48-8|url-access=registration|url=https://archive.org/details/homefrontnigeria00baba}} ==Àwọn ìtókásí== {{reflist}} ji073dd50vm8gapw43r8yiv02kgo0v2 Sizwe Mpofu-Walsh 0 76238 640034 606912 2026-11-08T06:47:12Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640034 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Sizwe Mpofu-Walsh|image=Sizwe Mpofu-Walsh.jpg|birth_date=4 January 1989|birth_place=[[Johannesburg]], [[South Africa]]|other_names=Vice V|father=[[Dali Mpofu]]|mother=Theresa Oakley-Smith}} '''Sizwe Mpofu-Walsh''' (tí a bí ní ọjọ́ kẹrin Oṣù Kìíní ọdún 1989) jẹ́ olùkọ́ ilé-ẹ̀kọ́ gíga South Africa kan, a-fi-fọ́nrán-sí-orí-ẹ̀rọ-ayélujára, òǹkọ̀wé, akọrin àti ajìjàgbara. Mpofu-Walsh jẹ́ Ààrẹ ti Ìgbìmọ̀ Aṣojú Àwọn ọmọ Ilé-ìwé gíga ti Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti [[Cape Town]] ní ọdún 2010. Ó ní [[Doctrate of Philosophy|DPhil]] kan ní Ìbásepọ̀ Àgbáyé láti [[Yunifásítì ìlú Oxford|University of Oxford]] . Ní Oṣù Kẹsàn-án ọdún 2017, Mpofu-Walsh ṣe àtẹ̀jáde ìwé àkọ́kọ́ rẹ̀,''Democracy and Delusion: 10 Myths in South Africa Politics''. <ref>{{Cite news|url=https://mg.co.za/article/2017-08-18-00-literary-bent-to-hip-hops-democracy-delusion|title=Literary bent to hip-hop's Democracy & Delusion|last=Whittles|access-date=2017-10-07}}</ref> Pẹ̀lú ìwé náà, ó ṣe ìgbàsílẹ̀ àwo-orin tàkasúfèé àkọ́kọ́ rẹ̀, tí ó tún tún fún un ní àkọlé Democracy and ''Delusion'' . <ref>{{Cite news|url=http://www.news24.com/SouthAfrica/News/debunking-sas-myths-20160910|title=Debunking SA's myths|access-date=2016-10-27}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.news24.com/Video/SouthAfrica/News/people-are-going-to-be-outraged-at-a-lot-of-the-things-said-in-this-book-sizwe-mpofu-walsh-20170829|title='People are going to be outraged by a lot said in this book'- Sizwe Mpofu-Walsh|access-date=2017-10-07}}</ref> == Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀ == Mpofu-Walsh ni a bí ní [[Johannesburg]], ọmọ bàbá aláwọ̀ dúdú àti ìyá aláwọ̀ funfun kan. Àwọn òbí rẹ̀ wà nínú ìṣèlú nínú ìjàkadì sí [[Ápártáìdì|ẹ̀yà-ìyàpadà]] . Bàbá rẹ̀ ni Dali Mpofu agbẹjọ́rò olókìkí, Alákòóso SABC tẹ́lẹ̀ àti alága ti ẹgbẹ́ òsèlú Àwọn Oníjà Òmìnira Ìṣòwò . Ìyá rẹ̀ ni Theresa Oakley-Smith, ọmọbìnrin aṣojú ilẹ̀ British kan. <ref>{{Cite web|archivedate=27 September 2013}}</ref> Mpofu-Walsh ti ṣàpèjúwe ara rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí “ẹni tí ìyá nìkan tọ́ dàgbà”. <ref>{{Cite web|archivedate=18 April 2023}}</ref> Bàbá ìsàlẹ̀ rẹ̀ jẹ́ adájọ́ ilé-ẹjọ́ tolófin tẹ́lẹ̀ Edwin Cameron . Orogún ìyá rẹ̀ ni Mpumi Mpofu, tí ó jẹ́ Alákòóso ti Ilé-iṣẹ́ Pápá [[ọkọ̀ òfurufú]] ti South Africa lọ́wọ́lọ́wọ́ àti olùdarí gbogbogbò tẹ́lẹ̀ ní ẹ̀ka ti Ètò, Àbójútó àti Ìgbéléwọ̀n ní Alákòóso. Ó lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ olùkọ́ni àgbà Sacred Heart àti lẹ́hìn náà ó kó lọ sí gbajúmọ̀ St John's College . Ó jẹ́ apá kan ti ẹgbẹ́ tàkasúfèé, pẹ̀lú olùkọ́ sùésùé AKA àti Nhlanhla Makenna. Ó ṣeré fún Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ọ̀dọ́ ti Orlando Pirates láàárín ọjọ́ orí ti mẹ́tàlá àti mẹ́rìndínlógún {{Citation needed|date=November 2021}}</link> . Mpofu-Walsh lo ọdún kan láti gbé ní ìgbèríko [[Eastern Cape]] ti Qugqwala, ṣáájú ṣíṣe Xhosa àṣà ní ọdún 2007{{Citation needed|date=April 2017}}</link> . Mpofu-Walsh lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Cape Town, tí ó ń gba oyè Ìfidánilọ́lá ní Ìmòye Ìṣèlú àti Ìṣòwò ní ọdún 2012. Ó jẹ́ Ààrẹ SRC ní ọdún 2010, níbi tí SRC rẹ̀ ti jẹ́ ẹni àkọ́kọ́ láti ṣàṣeyọrí kojú àwọn ìdíyelé tí ilé-ẹ̀kọ́ gíga dábàá, dínkù láti ìdá méjìlá sí ìdá mẹ́jọ </link> . Ní UCT, ó ṣe ìdásílẹ̀ InkuluFreeHeid, àjọ àwùjọ tí ọ̀dọ́ ń darí rẹ̀. Ní ọdún 2011 ó jẹ́ ọmọ ìkọ́sẹ́ fún oṣù mẹ́ta ní [[Ilé àwọn Aṣojú Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà|Ilé Àwọn Aṣojú]] ti Amẹ́ríkà. <ref>{{Cite web|archivedate=25 September 2013}}</ref> Ní ọdún 2012 wọ́n fún un ní ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ Weidenfeld kan láti kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ onípò kejì ní Ìbásepọ̀ Àgbáyé ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti [[Yunifásítì ìlú Oxford|Oxford]], èyí tí ó bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 2013 ó sì di fífún ní àmì ẹ̀yẹ ní ọdún 2015{{Citation needed|date=April 2017}}</link><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2017)">Itọkasi ti o nilo</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> . Ó parí ẹ̀kọ́ ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ onípò kẹta rẹ̀ nínú Ìbásepọ̀ káríayé ní ọdún 2020 ní Oxford, pẹ̀lú ìwé àfọwọ́kọ kan lórí ìṣèlú ti àwọn agbègbè tí kò ní ohun ìjà ìparun.{{Citation needed|date=September 2022}}</link> == Kíkọ àti iṣẹ́ àwùjọ == Mpofu-Walsh ṣe àtẹ̀jáde orin kan tí ó pè ní “Mr President”, tí ó ń ṣòfintótó Ààrẹ South Africa nígbà náà [[Jacob Zuma]] fún ìbàjẹ́ ní ọdún 2013. <ref>{{Cite news|url=http://www.thedailyvox.co.za/mr-president-you-wanna-see-a-chicken-run-ill-drown-you-in-your-firepool/|title=Mr President: "You wanna see a chicken run? I'll drown you in your firepool!"|access-date=2016-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161028020255/http://www.thedailyvox.co.za/mr-president-you-wanna-see-a-chicken-run-ill-drown-you-in-your-firepool/|archivedate=2016-10-28|deadurl=yes}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://citizen.co.za/170790/mr-zuma-time-goes-viral/|title='Mr Zuma, your time is up' video goes viral|access-date=2016-10-27|archivedate=2016-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160704035547/http://citizen.co.za/170790/mr-zuma-time-goes-viral/|deadurl=yes}}</ref> Orin náà jẹ́ ìfihàn nínú ''Ìwé àkọsílẹ̀ Wall Street'' . <ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303948104579535451859286092|title=Discord Grips Young South Africans|access-date=2016-10-27}}</ref> Ní ọdún yẹn, ''Mail and Guardian'' sọ ọ́ ní orúkọ gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan nínú awọn igba ọ̀dọ́ tí ó ga jùlọ ní South Africa. Ó ti kọ̀wé lórí àwọn kókó ọ̀rọ̀ ti ẹlẹ́yàmẹ̀yà àti ìbàjẹ́ fún ìwé ìròyìn Ìlú South Africa ''City Press'' . Ní ọdún 2014, átíkù rẹ̀ tí a pè ní “SA's Three-Way Split” sọ àsọtẹ́lẹ̀ pé ìṣèlú South Africa yóò pín sí òpó mẹ́ta. <ref>{{Cite news|url=http://www.news24.com/Archives/City-Press/Beyond-2014-SAs-three-way-split-20150429|title=Beyond 2014: SA's three-way split|newspaper=News24|access-date=2016-10-27}}</ref> Mpofu-Walsh ti jẹ́ alátìlẹyìn ohùn ti ètò ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ ní South Africa. Ó ṣe àtẹ̀jáde ìpín kan lórí àwòṣe ètò ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ tí ó ṣeé ṣe nínú ìwé [http://witspress.co.za/catalogue/fees-must-fall/ Fees Must Fall: Student Revolt, Decolonisation and Governance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210730210819/https://witspress.co.za/catalogue/fees-must-fall/ |date=2021-07-30 }} Archived </link> ,ọgbọ̀n ọjọ́ osù keje ọdún 2021 ní Wayback Machine, tí a tẹ̀jáde nípasẹ̀ Wits University Press. <ref>{{Cite news|date=2016-08-31|archivedate=30 July 2021}}</ref> Mpofu-Walsh gba Àmì Ẹ̀yẹ Press-Tafelberg City fún ìlérí tí kì í ṣe ìtàn òtítọ́ fún ìwé rẹ̀ ''Democracy and Delusion: 10 Myths in South Africa Politics'', tí a tẹ̀jáde ní Oṣù Kẹsàn-án, Ọdún 2017. <ref>{{Cite web|archivedate=28 October 2016}}</ref> Ìwé kejì ti Mpofu-Walsh, The New ''Apartheid'' , ni a tẹ̀jáde ní Oṣù Keje ọdún 2021. Nínú rẹ̀ ó jiyàn pé "ẹlẹ́yàmẹ̀yà kò kú; ó jẹ́ ìsọdàdáni". Ìwé náà ti di gbígbé oríyìn fún nípasẹ̀ díẹ̀ nínú àwọn àsọyé àti ṣòfintótó nípasẹ̀ àwọn mìíràn fún jíjẹ́ “trite”, tí ó bo “agbègbè tí ó ya àwòrán dáradára” àti “Jíjìnnà sí àsọyé iṣẹ́ àpínfúnni ìran tuntun kan… tí ó ń dasọ bo èyí tí ó wà tẹ́lẹ̀ ní ojúlówó pípé” . <ref>{{Cite web|archivedate=26 October 2021}}</ref> === Ìfi-eré-sórí-ẹ̀rọ-ayélujára àti rédíò === Mpofu-Walsh bẹ̀rẹ̀ ìpilẹ̀ṣẹ̀ Ìfi-eré-sórí-ẹ̀rọ-ayélujára kan, SMWX, láìpẹ́ ṣáájú àwọn ìdìbò South Africa ọdún 2019 pẹ̀lú àtìlẹyìn láti ọ̀dọ̀ Ètò South African Media Innovation, èyí tí ó di nínáwó sí láti ọwọ́ George Soros 's Open Society Foundation àti Pierre Omidyar 's búyọ. Mpofu-Walsh gba ìsinmi àkọ́kọ́ rẹ̀ sínú ìṣàfihàn rédíò nígbà tí ó gba ìfihàn ti ọ̀rẹ́ ìyá rẹ̀, agbàlejò àgbàsọ ọ̀rọ̀ Eusebius McKaiser, lórí ibùdó rédíò aládàáni South Africa 702. Ní ọdún 2023 olùgbóhùnsáfẹ́fẹ́ gbogbo ènìyàn South Africa ti kéde pé Mpofu-Walsh ti di fífún ní ààyè ẹ̀rọ amóhùnmáwòrán àkókò láti ṣe ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò lórí àwọn ọ̀ràn lọ́wọ́lọ́wọ́. <ref>{{Cite web|archivedate=1 April 2023}}</ref> == Ìwòye òṣèlú àti ìjìjàgbara == Mpofu-Walsh tún jẹ́ apá kan ti Rhodes Must Fall ní ìpolongo Oxford, èyí tí ó ní èrò láti ṣe àfihàn ẹlẹ́yàmeyà ti ilé-ẹ̀kọ́ tí ó sọ ní Oxford àti pè fún ère ti Cecil Rhodes tí ó wà ní òpópónà gíga Oxford láti di gbígbé lọ sí ibòmíràn. Mpofu-Walsh ni ó sọ pé:<blockquote>“Ohun kankan wà tí kò tọ́ si ọ̀nà tí Oxford gbà ṣe àfihàn ara rẹ̀, pẹ̀lú ọ̀nà tí ó ní ojúsàájú sí àwọn ènìyàn àti pé à ń sọ̀rọ̀ lórí ìyẹn àti fún ìgbà àkọ́kọ́ a ń fi ipá mú ilé-ẹ̀kọ́ gíga láti kojú ìṣòro yẹn àti bóyá ṣe iṣẹ́ tí ó dára jùlọ ju ìran èyíkéyìí tí ó ti ṣáájú wa lọ." <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/education/educationnews/12099462/Oxford-is-institutionally-racist-say-Rhodes-Must-Fall-campaigners.html|title=Oxford is 'institutionally racist', say Rhodes Must Fall campaigners|newspaper=Telegraph.co.uk|access-date=2016-10-27}}</ref></blockquote>Ìpolongo náà kò ní àṣeyọrí ní àkókò yẹn, àti pé àwọn ọmọ ilẹ̀-ẹ̀kọ́ gíga àti àwọn ajàfitafita ẹlẹ́yàmẹ̀yà ní ìlòdìsí pẹ̀lú Nigel Biggar, Mary Beard àti Denis Goldberg . Ó di ṣíṣe àtìlẹyìn fún nípasẹ̀ olókìkí [[Noam Chomsky]] . Ní Oṣù Karùn-ún ọdún 2020 Oriel College dìbò láti yọ ère náà kúrò . Síbẹ̀, nítorí àwọn ìdíyelé , Ilé-ẹ̀kọ́ olùkọ́ni àgbà náà ní ọdún 2021 pinnu dípò ìdojúkọ lórí sísọ àwọn ère náà. == Ìgbé-owó sílẹ̀ == Mpofu-Walsh ti gba ìgbé-owó-sílẹ̀ fún àwọn ìpilẹ̀ṣẹ̀ rẹ̀ láti oríṣiríṣi orísun. Ó gba ìgbé-owó-sílẹ̀ fún ìpilẹ̀ṣẹ̀ Ìfi-eré-sórí-ẹ̀rọ-ayélujára rẹ̀, SMWX, láti South Africa Media Innovation Program (SAMIP), èyí tí ó jẹ́ nínáwó sí nípasẹ̀ George Soros 's Open Society Foundation àti Pierre Omidyar 's búyọ. <ref>{{Cite web|archivedate=6 April 2023}}</ref> Kò ṣe àkíyèsí iye owó tí Mpofu-Walsh gbà àti fún àkókò wo. Ní ọdún 2023 ìpilẹ̀ṣẹ̀ Ìfi-eré-sórí-ẹ̀rọ-ayélujára náà ṣì ṣiṣẹ́ ṣùgbọ́n Mpofu-Walsh kò kéde àwọn n orísun ìgbé-owó-sílẹ̀ rẹ̀ lórí ìkànnì YúúTuùbù rẹ̀. <ref>{{Cite web|archivedate=19 April 2023}}</ref> == Iṣẹ́ ẹ̀kọ́ == Mpofu-Walsh ṣiṣẹ́ ní abala àwọn ìbátan àgbáyé . Ìwé àtẹ̀jáde ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ onípò kẹta rẹ̀ ṣe àgbékalẹ̀ ìfàsílẹ̀ àtinúwá ti àwọn ohun ìjà ìparun nípasẹ̀ ìjọba orílẹ̀-èdè South Africa lẹ́yìn ẹlẹ́yàmẹ̀yà gẹ́gẹ́ bí “ìṣọ̀tẹ̀ ìgbọràn” àti jiyàn pé ìpínlẹ̀ ẹlẹ́yàmẹ̀yà nìkan ni ó fẹ́ àwọn ohun ìjà ìparun gẹ́gẹ́ bí 'ẹ̀kọ́ '. Apá kan nínú ìwé àfọwọ́kọ rẹ̀ ni àtẹ̀lé tí a tẹ̀jáde ní ''International Affairs'' ìwé àkọọ́lẹ̀ ti Ilé-isẹ́ Àjèjì Ìlú Gẹ̀ẹ́sì -ìgbé-owó-sílẹ̀ àpapọ̀ àwọn ènìyàn ''Chatham House'' . <ref>{{Cite journal|last=Mpofu-Walsh|first=Sizwe|date=2022-01-10|title=Obedient rebellion: conceiving the African nuclear weapon-free zone|url=https://academic.oup.com/ia/article/98/1/145/6484823|journal=International Affairs|language=en|volume=98|issue=1|pages=145–163|doi=10.1093/ia/iiab208|issn=0020-5850}}</ref> == Ìwé àkọsílẹ̀ == == Àwòrán == == Àwọn Ìtọ́kasí == [[Ẹ̀ka:Àwọn olórin ará Gúúsù Áfríkà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1989]] 50drgm7ww9djm6g5l4f92mrwi9xs341 Rabia Zuberi 0 76300 640005 620845 2026-11-08T05:45:45Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640005 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|honorific_prefix=|name=Rabia Zuberi|honorific_suffix=|image=|image_size=|alt=|caption=|native_name=|native_name_lang=|birth_name=<!-- only use if different from name -->|birth_date={{circa}} 1941|birth_place=[[Kanpur]], [[United Provinces (1937–1950)|United Provinces]], [[British Raj]] (now Uttar Pradesh, India)|death_date={{death date and given age|2022|1|16|81|df=y}}|death_place=[[Karachi]], Pakistan|resting_place=|resting_place_coordinates=<!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} -->|nationality=Pakistani|education=Graduation|alma_mater=[[Aligarh Muslim University]]<br />[[Lucknow College of Arts and Crafts]]|known_for=[[Sculpture]], [[Painting]], [[Drawing]]|notable_works=|style=|home_town=|movement=|partner=|parents=|father=|mother=|relatives=Hajra Mansoor (sister)|family=|awards=[[Pride of Performance]] (2010)|elected=|patrons=|memorials=|module=}}'''Rabia Zuberi''' ({{circa}} 1941 – 16 January 2022), tí àwọn ará [[Pakistan]] tún máa ń pè ní '''Queen Mother of Arts''',<ref name="hindustantimes.com">{{Cite web|last=Singh|first=Khushwant|date=1 August 2008|title=Our failing political esteem|url=https://www.hindustantimes.com/india/our-failing-political-esteem/story-I1CsUETyRN1KKUL47BgqXJ.html|website=Hindustan Times}}</ref> jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Pakistani, tó fìgbà kan jẹ́ agbẹ́gilére, ayàwòrán, alága Pakistan Arts Council, olùkọ́, àti obìnrin Ilẹ̀ Pakistan àkọ́kọ́ tó máa ṣiṣẹ́ agbẹ́gilére. Ó ṣe ọ̀pọ̀ iṣẹ́ rẹ̀ lẹ́yìn tí ó ṣí lọ sí orílẹ̀-èdè Pakistan. Lára àwọn àwòrán rẹ̀ ni ''Duputta'', ''Quest for Peace'', àti àwọn igi tí a gbẹ́ lére kan, tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ ''Peace Message from the Progressive World'' and ''Peace Message'', èyí tí National Art Gallery, Pakistan gbà lásìkò ìṣàfihàn kan ní ọdún 2003.<ref name="dawn.com">{{Cite web|last=Husain|first=Marjorie|date=25 September 2015|title=Art work: A tryst with destiny|url=http://www.dawn.com/news/1208870|access-date=18 September 2022|website=Dawn}}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀ == Wọ́n bí i ní ọdún 1940, ní [[United Province]], [[British India]] (tí ó ti di Kanpur, [[Uttar Pradesh]], báyìí ní [[Índíà|India]]).<ref name="frontline.thehindu.com">{{Cite web|last=Chatterjee|first=Partha|date=4 December 2009|title=Gentle rainbow|url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/art/article30185977.ece|url-access=limited|access-date=18 September 2022|website=Frontline}}</ref> Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè láti Aligarh Muslim University ní ọdún 1959<ref>{{Cite web|title=Department of Fine Arts - Notable Alumni of the Department|url=https://www.amu.ac.in/showloa.jsp?did=15|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220919023429/https://www.amu.ac.in/department/fine-arts/notable-alumni|archive-date=19 September 2022|access-date=18 September 2022|website=Aligarh Muslim University}}</ref> lẹ́yìn náà ló lọ sí ìlú Lucknow, níbi tí ó ti lọ sí Lucknow College of Arts and Crafts pẹ̀lú àbúròbìnrin rẹ̀, ìyẹn, Hajra Mansoor.<ref>{{Cite web|last=Ahmed|first=Munir|date=23 December 2017|title=Ninth National Art Exhibition dedicated to nine legendary Pakistani artists commences at PNCA|url=https://dailytimes.com.pk/165033/ninth-national-art-exhibition-dedicated-nine-legendary-pakistani-artists-commences-pnca/|website=Daily Times}}</ref> Léyìn tí orílẹ̀-èdè India pínyà, ìdílé rẹ̀ kó lọ sí orílẹ̀-èdè Pakistan ní ọdún 1961, tí òun àti àbúròbìnrin rẹ̀ sì ń kàwé ní orílẹ̀-èdè India, kí wọ́n ṣẹ̀ tó wá kó lọ sí ìlú [[Karachi]] ní ọdún 1964.<ref name="frontline.thehindu.com" /> == Iṣẹ́ rẹ̀ == Láti ìgbà tí ó wà ní ọmọdún mẹ́wàá ló ti ń ya àwòrán. KÍ ó tó kó lọ sí ilẹ̀ Pakistan, ó kópa nínú ìṣàfihàn ìta gbangba ọdọọdún ní All-India Youth Art Exhibitions, ní [[Delhi]], níbi tí wọ́n ti fún un ní àmì-ẹ̀yẹ láti ọdún 1960 wọ ọdún 1963. Ní ọdún 2010, ìjọba ilẹ̀ Pakistan fún un ní àmì-ẹ̀yẹ tí wọ́n pè ní Pride of Performance, látàri àwọn awòrán rẹ, èyí tó ṣe àfihàn ojú ọmọ aláìníyàá.<ref name="frontline.thehindu.com2">{{Cite web|last=Chatterjee|first=Partha|date=4 December 2009|title=Gentle rainbow|url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/art/article30185977.ece|url-access=limited|access-date=18 September 2022|website=Frontline}}</ref><ref name="KSA2">[https://www.ksa.edu.pk/about-school/rabia-zuberi/ Profile of Rabia Zuberi on Karachi School Of Art website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210613113238/https://www.ksa.edu.pk/about-school/rabia-zuberi/ |date=2021-06-13 }} Published 3 April 2019, Retrieved 5 October 2020</ref> Ó gbẹ́ ère kan fún àwọn ológun Pakistan ní ọdún 1978 nígbà tí wọ́n yàn án láti ṣiṣẹ́ fún ìjọba àpapọ̀ ilẹ̀ Pakistan. Wọ́n padà gbé èrè náà sí pápá ìṣere Zamzama. Bẹ́ẹ̀ sì ni wọ́n yàn án láti gbé èrè fún ilé-iṣẹ́ aládàáni àti ti ìjọba ní [[Islamabad]].<ref name="hindustantimes.com2">{{Cite web|last=Singh|first=Khushwant|date=1 August 2008|title=Our failing political esteem|url=https://www.hindustantimes.com/india/our-failing-political-esteem/story-I1CsUETyRN1KKUL47BgqXJ.html|website=Hindustan Times}}</ref> Ní ọdún 1964, ó ṣe ìdásílè Karachi School of Art, èyí tó jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ fún iṣẹ́-ọnà àti ìdárayá. Ìtàn ayé rẹ̀ wà nínú ìwé kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ ''Rabia Zuberi: Life and Work'' láti ọwọ́ [[Marjorie Husain]], èyí tí wọ́n ṣàgbéjáde ní ọdún 2009. Ìtàn nípa iṣẹ́ rẹ̀ ni wọ́n kọ sínú ìwẹ́ ''Unveiling the Visible: Lives and Works of Women Artists of Pakistan'' láti ọwọ́ [[Salima Hashmi]], èyí tí wọ́n ṣàgbéjáde ní ọdún 2002.<ref name="khaleejtimes.com">{{Cite web|last=Muhajir|first=Tauqeer|date=22 Mar 2020|title=Saluting women artists of Pakistan|url=https://www.khaleejtimes.com/pakistan-resolution-day/supplements/saluting-women-artists-of-pakistan|website=Khaleej Times}}</ref> Gẹ́gẹ́ bí i ''Hindustan Yimes,'' Ìwé ''Rabia Zuberi: Life & Works'', ò sọ̀rọ̀ nípa ìkólọ rẹ̀ lọ sí ilè Pakistan.<ref name="hindustantimes.com2" /> == Ìgbésí ayé ara ẹni àti ikú rẹ̀ == Zuberi kú sí ìlú [[Karachi]] ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣụ̀ kìíní ọdún 2022, ní ọmọdún mọ́kànlélọ́gọ́rin.<ref>{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/1669858|title=Rabia Zuberi passes away|work=Dawn|date=17 January 2022|access-date=2 February 2022}}</ref> == Àwọn ìwé rẹ̀ == * {{cite book|last2=Husain|first2=Marjorie|title=Rabia Zuberi: Life and Work|year=2008|isbn=9789698896041|url=https://books.google.com/books?id=sp_mAAAAMAAJ|last1=Zuberi|first1=Rabia|publisher=Foundation for Museum of Modern Art}} * {{cite book|title=Unveiling the Visible: Lives and Works of Women Artists of Pakistan|year=2002|isbn=9789693513615|url=https://books.google.com/books?id=WsifAAAAMAAJ|last1=Hashmi|first1=Salima|publisher=ActionAid Pakistan}} == Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀ àti ìdálọ́lá == * Àmì-ẹ̀yẹ Pride of Performance Award láti ọwọ́ Ààrẹ orílẹ̀-èdẹ̀ Pakistan ní ọdún 2010<ref name="KSA">[https://www.ksa.edu.pk/about-school/rabia-zuberi/ Profile of Rabia Zuberi on Karachi School Of Art website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210613113238/https://www.ksa.edu.pk/about-school/rabia-zuberi/ |date=2021-06-13 }} Published 3 April 2019, Retrieved 5 October 2020</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{reflist}} pq24xh81mqaaaifvc2jidknz83updgd Ilé-ẹjọ́ àgbà 0 76368 639853 604138 2026-11-07T23:41:37Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639853 wikitext text/x-wiki {{Infobox high court |court_name = Supreme Court of Nigeria |native_name=<!-- native name of the court, if different --> |image= |imagesize= |caption= |motto= |established={{start date and age|1963|10|1|df=y}} |dissolved=<!-- year --> |jurisdiction=[[Nigeria]] |location=[[Three Arms Zone]], [[Abuja]], [[FCT, Nigeria|FCT]], Nigeria |coordinates=<!-- {{coord|45.000|-122.000|display=inline,title}} --> |type=[[President of Nigeria|Presidential]] nomination with [[advice and consent|confirmation]] by the [[Senate of Nigeria|senate]] |authority=[[Constitution of Nigeria]] |terms=[[Life tenure]] with mandatory retirement at the age of 70 |positions=21 |budget=<!-- amount of annual budget --> |website={{URL|www.supremecourt.gov.ng}} |chiefjudgetitle=[[Chief Justice of Nigeria]] |chiefjudgename=[[Kudirat Kekere-Ekun]] |termstart=<!-- year current chief became chief --> 22 August 2024 |termend=<!-- year term for current chief as chief ends, if applicable --> |termend2=<!-- year term of current chief ends if applicable --> |chiefjudgetitle2=<!-- title of the second top judge if applicable--> |chiefjudgename2=<!-- current deputy chief's name --> |termstart2=<!-- year current deputy chief became chief --> |termend3=<!-- year term for current deputy chief as chief ends, if applicable --> |termend4=<!-- year term of current deputy chief ends if applicable -->}}{{Politics of Nigeria}} '''Ilé-ẹjọ́ àgbà''' tí a tún ma sí '''Supreme Court of Nigeria''' ('''SCN''') ní èdè Gẹ̀ẹ́sì ni ó jẹ́ ilé-ẹjọ́ tí ga jùlọ ní orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] tí ó wà ní [[ìlú Àbújá]].<ref>{{Cite web|url=http://saharareporters.com/2019/07/18/steer-clear-three-arms-zone-police-warn-nigerian-protesters|title=Steer Clear Of Three Arms Zone, Police Warn Nigerian Protesters|date=2019-07-18|website=Sahara Reporters|access-date=2020-02-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dailytrust.com.ng/the-desecration-of-the-three-arms-zone.html|title=The desecration of the Three Arms Zone|last=Shuaibu|first=Umar|date=2014-05-05|website=Daily Trust|language=en-GB|access-date=2020-02-17|archive-date=2020-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217123638/https://www.dailytrust.com.ng/the-desecration-of-the-three-arms-zone.html|dead-url=yes}}</ref> ==Nípa rẹ̀== Wọ́n gbé ilé-ẹjọ́ àgbà kalẹ̀ ní ọdún 1976 lẹ́yìn tí orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] di ilẹ̀ olómìnira lọ́wọ́ àwọn gẹ́ẹ̀sì àmúnisìn ní ọdún 1963.<ref>{{Cite web |date=2018-11-16 |title=Nnamdi Azikiwe: A True National Hero |url=https://m.guardian.ng/life/nnamdi-azikiwe-a-true-national-hero/ |access-date=2022-03-02 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref> Ilé-ẹjọ́ àgbà ni wọ́n gbé kalẹ̀ lábẹ́ ní ìbámu pẹ̀lú [[òfin]] orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n pe ní ''The Supreme Court in its current form was shaped by the Supreme Court Act of 1990''', lábẹ́ abala keje ti ọdún 1999 nínú òfin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ilé-ẹjọ́ ni ilé ẹjọ́ tí òfin rẹ̀ ga jùlọ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, Ìdájọ́ tí wọ́n bá dá níbẹ̀ ni pàpin, ìdájọ́ rẹ̀ ní gbogbo ilé-ẹjọ́ gbogbo tókù gbọ́dọ̀ tẹ̀lé tí òfin rẹ̀ sì múlẹ̀ ṣinṣin lórí wọn, òun nìkan ni òfin rẹ̀ kò mú.<ref>{{Cite web |title=Legal systems in Nigeria: overview |url=http://uk.practicallaw.thomsonreuters.com/w-018-0292?transitionType=Default&contextData=(sc.Default)&firstPage=true |access-date=2022-04-11 |website=Practical Law |language=en-GB |archive-date=2022-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220402084314/https://uk.practicallaw.thomsonreuters.com/w-018-0292?transitionType=Default&contextData=(sc.Default)&firstPage=true |dead-url=yes }}</ref> Ilé-ẹjọ́ mìíràn tí wọ́n gbé kalẹ̀ láti ma gbọ́ ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn ni [[ilé-ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn]] tí òun náà ma ń gbẹ́jọ́ tàbí ṣe àgbéyẹ̀wò sí ẹjọ́ tí ilé-ẹjọ́ ilé-ẹjọ́ gíga ti Ìpínlẹ̀ bá dá tí ẹjọ́ náà kò sì tẹ́ ẹni tí wọ́n dájọ́ fún lọ́rùn. Irúfẹ́ ẹjọ́ yii ni wọ́n ń pe ní ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn. Lábẹ́ òfin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ilé-ẹjọ́ àgbà ti ń pàṣẹ, ilé-ẹjọ́ yii nìkan ni ó ní agbára láti gbọ́ ẹjọ kòtẹ́milọ́rùn láti ilé-ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn àti àwọn ẹjọ́ mìíràn láti ilé-ẹjọ́ kékèké tókù.<ref>{{Cite journal |last1=Sokefun |first1=Justus |last2=Njoku |first2=Nduka |date=2016-03-30 |title=The Court System in Nigeria: Jurisdiction and Appeals |url=https://papers.ssrn.com/abstract=2940058 |language=en |location=Rochester, NY|ssrn=2940058 }}</ref> ==Agbékalẹ̀ Ilé-ẹjọ́ àgbà== Ilé-ẹjọ́ àgbà ní adájọ́ àgbà [[Chief Justice of Nigeria]] àti àwọn ìgbìmọ̀ adájọ́ agbààgba mọ́kànlélógún tí Ààrẹ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà bá yan sípò náà níbàámu pẹ̀lú àbá àti ìmọ̀ràn [[National Judicial Council (Nigeria)|National Judicial Council]], (NJC)<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/359341-just-in-njc-approves-appointment-of-four-supreme-court-justices.html|title=NJC approves appointment of four Supreme Court Justices - Premium Times Nigeria|date=2019-10-24|language=en-GB|access-date=2020-02-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://pmnewsnigeria.com/2019/10/24/njc-approves-4-supreme-court-justices-appointment/|title=NJC approves 4 Supreme Court Justices' appointment {{!}} P.M. News|website=pmnewsnigeria.com|access-date=2020-02-17}}</ref>pẹ̀lú ìfọwọ́sí àti ìbuwọ́lù [[ilé aṣòfin àgbà]]. Awọn tí wọn yóò jẹ́ adájọ́ àgbà nílé ẹjọ́ àgbà gbọ́eọ̀ ní ìwé tí peregedé láti ṣíṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí adájọ́ ní orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] , wọ́n sì tún ti gbọdọ̀ ti pegedé sí ipò adájó agbà yí, ó kéré tán ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dógún ṣáájú àsìkò tí wọ́n ń yàn wọ́n gẹ́gẹ́ bí alṣbàáṣiṣẹ́ fún adájọ́ àgbà orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Àti adájọ́ àgbà orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti àwọn alábàáṣiṣẹ́-pọ̀ rẹ̀, wọ́n gbọ́dọ̀ kúrò lórí ipò bí ọjọ́ orí wọn bá ti pe àádọ́rin ọdún , ìyẹn tí ikú kò bá pa ẹnikẹ́ni nínú wọn.<ref>{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/256017333|title=Recruitment and Tenure of Supreme Court Justices in Nigeria}}</ref><ref name=P>{{cite web|url=http://www.nigeria-law.org/ConstitutionOfTheFederalRepublicOfNigeria.htm|title=Constitution of the Federal Republic of Nigeria|website=www.nigeria-law.org|access-date=2024-10-15|archive-date=2020-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515002448/https://www.nigeria-law.org/ConstitutionOfTheFederalRepublicOfNigeria.htm|dead-url=yes}}</ref> ==Àwọn adájọ́ ilé-ẹjọ́ àgbà lọ́wọ́lọ́wọ́== {{main|Justices of the Supreme Court of Nigeria}} {| cellpadding=1 cellspacing=4 style="margin:3px; border:3px solid #000000;" | bgcolor=#000000 colspan=3| |- | '''Office''' | '''Name''' | '''Term''' |- | bgcolor=#000000 colspan=3| |- | [[Chief Justice of Nigeria|Chief Justice]] ||'''[[Kudirat Kekere-Ekun ]]'''||align="left"|2013–present |- | [[Associate Justice]] ||'''[[John Inyang Okoro]]'''||align="left"|2013–present |- | [[Associate justice]] ||'''[[Uwani Musa Abba Aji]]'''||align="left"|2018–present |- | [[Associate Justice]] ||'''[[M. Lawal Garba]]'''||align="left"|2020–present |- | [[Associate Justice]] ||'''[[Helen M. Ogunwumiju]]'''||align="left"|2020–present |- | [[Associate Justice]] ||'''[[I. M. M. Saulawa]]'''||align="left"|2020–present |- | [[Associate Justice]] ||'''[[Adamu Jauro]]'''||align="left"|2020–present |- | [[Associate Justice]] ||'''[[Tijjani Abubakar]]'''||align="left"|2020–present |- | [[Associate Justice]] ||'''[[Emmanuel A. Agim]]'''||align="left"|2020–present |- | [[Associate Justice]] ||'''[[Haruna Tsammani]]'''||align="left"|2024–present |- | [[Associate Justice]] ||'''[[Moore Adumein]]'''||align="left"|2024–present |- | [[Associate Justice]] ||'''[[Jummai Sankey]]'''||align="left"|2024–present |- | [[Associate Justice]] ||'''[[Chidiebere Uwa]]'''||align="left"|2024–present |- | [[Associate Justice]] ||'''[[Chioma Nwosu-Iheme]]'''||align="left"|2024–present |- | [[Associate Justice]] ||'''[[Obande Ogbuinya]]'''||align="left"|2024–present |- | [[Associate Justice]] ||'''[[Stephen Adah]]'''||align="left"|2024–present |- | [[Associate Justice]] ||'''[[Habeeb Abiru]]'''||align="left"|2024–present |- | [[Associate Justice]] ||'''[[Jamilu Tukur]]'''||align="left"|2024–present |- | [[Associate Justice]] ||'''[[Abubakar Umar]]'''||align="left"|2024–present |- | [[Associate Justice]] ||'''[[Mohammed Idris (Justice)|Mohammed Idris]]'''||align="left"|2024–present |} == Ẹ tún wo == [http://www.nigeria-law.org/SupremeCourtAct.htm Supreme Court Act 1990] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200219144924/http://www.nigeria-law.org/SupremeCourtAct.htm |date=2020-02-19 }} ==Àwọn ìtọ́kasí== {{reflist}} == Àwọn ìtàkùn ìjásóde == *[http://www.my-nigeria.com/tag/supreme-court/ Supreme Court of Nigeria News] *[http://www.nigeria-law.org/Supreme%20Court%20of%20Nigeria.htm Supreme Court of Nigeria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200204052139/http://www.nigeria-law.org/Supreme%20Court%20of%20Nigeria.htm |date=2020-02-04 }} *[http://www.ngex.com/nigeria/govt/constitution/con7p1p1.htm Section of the 1999 Constitution of Nigeria on the Judicature] {{Nigeria topics}} {{Africa topic|Supreme Court of|title=Supreme Courts of Africa|countries_only=yes}} {{Chief Justices of Nigeria}} {{Authority control}} [[Category:Supreme Court of Nigeria| ]] [[Category:Law of Nigeria]] [[Category:Government of Nigeria]] [[Category:Politics of Nigeria]] [[Category:National supreme courts|Nigeria]] [[Category:Judiciary of Nigeria]] [[Category:1963 establishments in Nigeria]] [[Category:Courts and tribunals established in 1963]] 7j8fau37r179fs2d2ov9d8flk93fd5a Jonis Bascir 0 76371 639871 598878 2026-11-08T00:38:59Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639871 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Jonis Bascir | image = Jonis Bascir.jpg | imagesize = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1960|09|17|df=yes}} | birth_place = [[Rome]], Italy | death_date = | death_place = | occupation = actor, musician | years_active = 1990s–present | alma_mater = | spouse = Nicoletta | parents = [[Haji Bashir Ismail Yusuf]] | website = {{URL|www.jonis.it}} }} '''Jonis Bascir''' tí wọn bí ní ọjọ́ kẹtadínlógún oṣù Kẹsàn-án ọdún 1960, jẹ́ òṣeré àti àkòrin tí ọmọ orílẹ̀ ède [[Somalia]] àti [[Italy]]. ==Nípa ayé rẹ̀== Jonis jẹ́ ọmọ Muheddin Hagi Bascir, a sì bi ní ìlú [[Rome|Rómù]] ní ọdún 1960.<ref name="Wfiasp">{{cite web|title=Introduzione Agli Studi Postcoloniali|url=http://www.wumingfoundation.com/S.Antonelli_tesi_Timira.pdf|publisher=Wuming Foundation|access-date=3 February 2014}}</ref><ref name="Tbrclf">{{cite web|title=Bambola Ramona ce la fa|url=http://www.tvblog.it/post/977/bambola-ramona-ce-la-fa|publisher=TVBlog|access-date=3 February 2014}}</ref> Bàbá rẹ̀ jẹ́ ọmọ orílẹ̀ ède Somalia, ìyá rẹ̀ sì jẹ́ ọmọ orílẹ̀ ède Italy.<ref name="Wfiasp"/> Ó jẹ́ ọmọ-ọmọ [[Haji Bashir Ismail Yusuf]], ààrẹ Somalia àkọ́kọ́. Jonis fẹ́ Nicoletta.<ref name="Akpeapapd">{{cite web|title=Anche Katia Pedrotti e Ascanio Pacelli alla premiere di 'Basilicata Coast to Coast', opera prima di Rocco Papaleo|url=http://www.gossip.it/mondanita/paolo_briguglia_fotorw.html?id=9335035ec449a512a5989342788617df&num=26|publisher=Gossip.it|access-date=26 February 2014|archive-date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924023128/http://www.gossip.it/mondanita/paolo_briguglia_fotorw.html?id=9335035ec449a512a5989342788617df&num=26|dead-url=yes}}</ref><ref name="Amrimpsrc">{{cite web|title=Alessandra Mastronardi, Randi Ingerman e Max Parodi sul red carpet|url=http://www.gossip.it/mondanita/sorridente_janet_de_nardis_fotorw.html?id=252b803f05e07f4ed6663a19ae8aa90c&num=17&ord=desc&start=0|publisher=Gossip.it|access-date=26 February 2014|archive-date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924023130/http://www.gossip.it/mondanita/sorridente_janet_de_nardis_fotorw.html?id=252b803f05e07f4ed6663a19ae8aa90c&num=17&ord=desc&start=0|dead-url=yes}}</ref> == Iṣẹ́ẹ rẹ̀ == Ọ̀pọ̀ mo Jonis fún ipa rẹ̀ nínú eré ''[[Un medico in famiglia]]'' (1998–2008), ọkàn lára àwọn [[eré oníṣe]] [[Rai 1]].<ref name="Wfiasp"/> Ara àwọn eré míràn tí ó ṣe ni ''[[The Stone Merchant]]'' (2006), ''Anita Garibaldi'' (2012) àti ''Regalo a sorpresa'' (2013).<ref name="Cmrjb">{{cite web|title=Jonis Bashir|url=http://www.cinemarx.ro/persoane/Jonis-Bashir-190452.html|publisher=CinemaRx|access-date=26 February 2014|archive-date=21 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221131847/http://www.cinemarx.ro/persoane/Jonis-Bashir-190452.html|dead-url=yes}}</ref> Òun ni agbenusọ̀rọ̀ fún Kosè coffee.<ref name="Wfiasp"/> == Àwọn ìtọ́kasí == l39y6fh9bu1x85a4pyswz8j3f0g0lri Ado-Awaye 0 76420 639688 594644 2026-11-07T19:46:16Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639688 wikitext text/x-wiki {{Short description|Town in Nigeria}} {{Use Nigerian English|date=January 2023}} [[File:Suspended_Lake.jpg|thumb|right|Suspended lake at Ado-Awaye]] [[File:West African Mud Turtle.jpg|thumb|Mud turtle in Iyake suspended lake.]] [[File:Rocks in Ado-Awaye Village in Oyo State, Nigeria (1).jpg|thumb|Rocks in Ado-Awaye Village in Oyo State, Nigeria (1)]] '''Ado-Awaye''' jẹ́ ìletò tàbí agbègbè kan èyí tí ó wà ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ [[Oyo State]], ní orílẹ́-èdè Nàìjíríà [[Nigeria]]. Ọ̀pọ̀ ènìyàn ni ó mọ ìlú yìí káàkiri àgbáyé látàrí àpáta tí ó ń bẹ níbẹ̀ èyí tí ó ní omi adágún. Wọn a máa pe omi adágún inú àpáta yìí ni omi adágún Iyake [[Iyake lake]], èyí tí ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn omi adágún inú àpáta [[Suspended lake]] méjì tí a ní káàkiri gbogbo ayé. Gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó bá jẹ́ arìnrìn-àjò tí ó nífẹ̀ẹ́ láti ṣe ìrìnàjò káàkiri gbogbo àwọn ibi ìyanu, Ado-Awaye jẹ́ ibìkan tí ẹ le fi ṣe àfojúsùn láti mọ̀ nípa ìtàn, àṣà àti ẹwà tí ó sodo sínú ìlú yìí. <ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/lifestyle/food-travel/ado-awaye-the-seven-wonders-of-the-mysterious-town-in-oyo/cerenl2|title=The seven wonders of the mysterious town in Oyo|date=July 23, 2019|website=www.pulse.ng|access-date=September 19, 2019|archive-date=July 24, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190724134344/https://www.pulse.ng/lifestyle/food-travel/ado-awaye-the-seven-wonders-of-the-mysterious-town-in-oyo/cerenl2|dead-url=yes}}</ref> [[File:Ado-Awaye suspended lake.jpg|thumb|Ado-Awaye suspended lake]] ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{reflist}} {{coord|7.832|3.431|type:city_region:NG|display=title}} [[Category:Populated places in Oyo State]] [[Category:Tourist attractions in Oyo State]] avz6hdpiwygdjgpn39lzdi6328ww3sa Hailliote Sumney 0 76421 639831 618658 2026-11-07T22:47:31Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639831 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Hailliote Sumney|image=|image_size=|alt=|caption=|birth_name=Hailliote Sumney|birth_date=|death_date=|death_place=|nationality=[[Ghanaian people|Ghanaian]]|alma_mater=[[University of California]]|occupation=Actress, brand influencer, TV personality|relatives=|website=}}'''Hailliote Sumney''' tí àwọn ènìyàn tún mọ̀ sí Hallie Sumney jẹ́ òṣèrékùnrin ilẹ̀ Ghana, aṣojú ilé-iṣẹ́ kan, gbajúmọ̀ ètò orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán àti onínúure. Ó ti ṣe ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò fún àwọn gbajúgbajà ènìyàn bí i [[Boris Kodjoe]], [[Michael Blackson]], [[Becca (Ghanaian singer)|Becca]], [[Stonebwoy]] àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Òun ni aṣojú lóbìnrin fún ilé-ìtàjà kan ní ìlú Londonpẹ̀lú [[Stonebwoy]], tó jẹ́ aṣojú lọ́kùnrin fún ilé-ìtajà náà. Ní ọdún 2019, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí i olóòtú ayẹyẹ ìgbàmì-ẹ̀yẹ 4Syte TV's BET.<ref>{{Cite web|url=http://www.myjoyonline.com/entertainment/2019/June-21st/ghanaian-tv-personality-to-host-2019-betawards-red-carpet.php|title=Ghanaian TV personality to host 2019 BET Awards red carpet|website=www.myjoyonline.com|access-date=2019-10-25|archive-date=2019-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20191025213207/https://www.myjoyonline.com/entertainment/2019/June-21st/ghanaian-tv-personality-to-host-2019-betawards-red-carpet.php|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://yen.com.gh/129540-meet-hailliote-sumney-tv-star-reportedly-hosted-2019-bet-awards-red-carpet-photos.html|title=5 photos of Ghanaian TV star said to have hosted 2019 BET Awards red carpet|last=Quartey|first=Daniel|date=2019-06-25|website=Yen.com.gh - Ghana news.|language=en|access-date=2019-10-25|archive-date=2019-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20191025213204/https://yen.com.gh/129540-meet-hailliote-sumney-tv-star-reportedly-hosted-2019-bet-awards-red-carpet-photos.html|dead-url=yes}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.graphic.com.gh/showbiz/features/haillie-host-of-2019-bet-awards-red-carpet.html#&ts=undefined|title=Haillie, host of 2019 BET Awards red carpet|last=|first=|date=|website=www.graphic.com.gh|archive-url=|archive-date=|access-date=2019-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.peacefmonline.com/pages/showbiz/news/201906/385528.php|title=Ghanaian TV Personality, Haillie Sumney Never Hosted The 2019 BET Awards Red Carpet – What Happened?|last=Online|first=Peace FM|website=www.peacefmonline.com|access-date=2019-10-25|archive-date=2019-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20191025213204/https://www.peacefmonline.com/pages/showbiz/news/201906/385528.php|dead-url=yes}}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Wọ́n bí Sumney sí ìlú Canada, sínú ìdílé Dr. Kodjoe Sumney àti Dr. Akosuah Sumney, àmọ́ wọ́n kó lọ sí [[United States]] nígbà tí ó pé ọmọdún méjì.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://beachfmonline.com/haillie-sumney-becomes-the-first-ghanaian-tv-personality-to-host-bet-red-carpet/|title=HAILLIE SUMNEY BECOMES THE FIRST GHANAIAN TV PERSONALITY TO HOST BET RED CARPET.|website=BeachFM|date=21 June 2019|language=en|access-date=2019-10-25}}</ref> Ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa nursing ní [https://summitcollege.edu/ Summit career college], ní California ó sì tẹ̀síwájú láti lọ sí University of California, Riverside ní [[California]], láti gboyè ẹ̀kọ́ mìíràn.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://ameyawdebrah.com/ghanaian-tv-personality-hailliote-sumney-to-host-2019-bet%e2%80%88awards-red-carpet/|title=Ghanaian TV personality, Hailliote Sumney, to host 2019 BET Awards red carpet|last=Issahaku|first=Zeinat Erebong|date=2019-06-21|website=AmeyawDebrah.com|language=en-US|access-date=2019-10-25|archive-date=2020-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128191207/https://ameyawdebrah.com/ghanaian-tv-personality-hailliote-sumney-to-host-2019-bet%E2%80%88awards-red-carpet/|dead-url=yes}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Ghanaian-TV-personality-to-host-2019-BET-Awards-red-carpet-757021|title=Ghanaian TV personality to host 2019 BET Awards red carpet|website=www.ghanaweb.com|language=en|access-date=2019-10-26|archive-date=2019-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026061907/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Ghanaian-TV-personality-to-host-2019-BET-Awards-red-carpet-757021|url-status=dead}}</ref> == Iṣẹ́ rẹ̀ == Ó fi iṣẹ́ nọ́ọ̀sì sílè, níbi tí ó ti ń ṣiṣẹ́ ní Riverside Hospital ní United States láti bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ fíìmù ṣíṣe ní ilẹ̀ Africa.<ref>{{Cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/African-celebrities-are-prone-to-STDs-and-HIV-Actress-Haillie-Sumney-says-737344|title=African celebrities are prone to STDs and HIV – Actress, Haillie Sumney says|website=www.ghanaweb.com|language=en|access-date=2019-10-25}}</ref> Ó ṣe ìfarahàn àkọ́kọ́ nínú fíìmù orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ ''Heels and Sneakers'' èyí tí [[Yvonne Nelson]] ṣàgbéjáde. Bẹ́ẹ̀ sì ni ó fi farahàn nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù àgbéléwò bí i ''Lagos Fake Life'', èyí tí [[Mike Ezuruonye]] ṣàgbéjáde. Iṣẹ́ mìíràn tí ó farahàn nínú ni "To kill a ghost" àti ''Eden'' , bẹ́ẹ̀ sì ni wọ́n ti gbé àwọn fíìmù rẹ̀ mìíràn sí orí [[Netflix]], Amazon Prime àti IROKOtv. Yàtọ̀ sí èyí, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olóòtú ètò 4Syte TV. == Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀== {| class="wikitable" !Ọdún !Fíìmù !Ipa !Ọ̀rọ̀ |- |2016 |''Heels and Sneakers (series)'' | |''produced by [[Yvonne Nelson]], Efia Odo'' |- | |''A way back home'' | |''with [[Alexx Ekubo|Alex Ekubo]], [[IK Ogbonna]]'' |- |2017 |''Kintampo'' | |''produced by [[Chris Attoh]], also starring [[Adjetey Anang|Adjetey Annan]], [[Sika Osei]] and [[Deyemi Okanlawon]]'' |- | |''Desperate Survivors'' | |''produced by Samuel De Graft featuring [[Kalsoume Sinare|Kalsonme Sinare]] and [[Benedicta Gafah]]'' |- |2018 |''Lagos Real Fake Life'' |Mirabel |''Produced by Mike Ezeronye also starring Annie Idibia, [[Emmanuella]] (Mark Angel Comedy)'' |- | |''Track of My Fears'' | |''produced by Ama K.Aberese and starring [[Rama Brew]], [[Marie Humbert]], and [[Blossom Chukwujekwu]]'' |- |2018 |''Shattered (short film)'' | |''produced by Haillie Sumney featuring Ian Wordi and directed by Chris Gyan'' |- |2019 |''Twisted'' | |''starring Fela Makafui, James Gardener'' |- |2019 |''2 Days after Friday'' | |''produced by Venus Films, starring [[Jackie Appiah]], Mofe Duncan, [[John Dumelo|John Domelo]]'' |- |2019 |''Smoke Screen'' |Maeve Grant |''directed by Vickie Wills-Doku, starring Rama Brew, Blossom Chukwujekwu, Marie Humbert-Droz, David Dontoh'' |- |2020 |''Eden'' | |''directed by Harry Bentil, starring Solomon Fixon-Owoo, Kobby Acheampong, Godwin Namboh'' |- | |''A Woman's Scorn'' | |''directed by Maxwell Akwesi, starring James Gardener, Anthony Woode, [[Ekow Blankson]] and featuring Fela Makafui'' |- | |''Trapped'' | |''directed by Eazzy Ologe starring IK Ogbonna'' |- | |''Soft Work'' |Nonye |''directed by Darasen Richards, starring [[Shafy Bello|Shaffy Bello]], [[Frank Donga]], Mofe Duncan, [[Alexx Ekubo]], [[IK Ogbonna]]'' |- |2021 |''Ghana Jollof'' | |''directed by [[Uzor Arukwe]], Funnybone, Akah Nnani, [[Joselyn Dumas|Joselyn Dunmas]]'' |- |2022 |''Co Habits'' | |''directed by [[Peter Sedufia|Peter Sedufa]], starring Fiifi Coleman, [[Caroline Sampson]], Jeffery Nortey, Jackie Ankrah'' |- |2023 |''To Kill a Ghost'' |Sharon |''Directed by [[Mike Ezuruonye]], starring Pat Akpabio, Lovelin Akpan, Treasure Bassey'' |} == Àwọn ìtọ́kasí == 4l9pgn19tysvk4humon2rzbl93zrud6 Ahmed Musa 0 76426 639697 637705 2026-11-07T19:51:17Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639697 wikitext text/x-wiki [[File:Ahmed Musa 20180625.jpg|thumb|Ahmed Musa]] {{Infobox football biography|name=Ahmed Musa|image= |caption=Musa training with [[Nigeria national football team|Nigeria]] at the [[2018 FIFA World Cup]]|full_name=Ahmed Musa<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=2018 FIFA World Cup Russia – List of Players |website=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |date=4 June 2018 |access-date=19 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180610160600/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=10 June 2018 |url-status=dead }}</ref>|birth_date={{birth date and age|1992|10|14|df=y}}<ref>{{cite web|url=https://www.premierleague.com/players/5208/Ahmed-Musa/overview|title=Ahmed Musa: Overview|publisher=Premier League|access-date=30 June 2022}}</ref>|birth_place=[[Jos, Nigeria|Jos]], [[Plateau State|Plateau]], Nigeria|height=1.71 m<ref>{{cite web |url=https://www.lcfc.com/players/5208/Ahmed-Musa/profile |title=Ahmed Musa |publisher=Leicester City F.C. |access-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012050433/https://www.lcfc.com/players/5208/Ahmed-Musa/profile |archive-date=12 October 2020 |url-status=live }}</ref>|position=[[Winger (association football)|Winger]]|currentclub=|youthyears1=2005–2008|youthclubs1=GBS Football Academy|years1=2008–2010|clubs1=GBS Football Academy|caps1=0|goals1=0|years2=2008–2009|clubs2=→ [[JUTH F.C.|JUTH]] (loan)|caps2=18|goals2=4|years3=2009–2010|clubs3=→ [[Kano Pillars F.C.|Kano Pillars]] (loan)|caps3=25|goals3=18|years4=2010–2012|clubs4=[[VVV-Venlo]]|caps4=37|goals4=8|years5=2012–2016|clubs5=[[PFC CSKA Moscow|CSKA Moscow]]|caps5=125|goals5=42|years6=2016–2018|clubs6=[[Leicester City F.C.|Leicester City]]|caps6=21|goals6=2|years7=2018|clubs7=→ [[PFC CSKA Moscow|CSKA Moscow]] (loan)|caps7=10|goals7=6|years8=2018–2020|clubs8=[[Al Nassr FC|Al Nassr]]|caps8=50|goals8=9|years9=2021|clubs9=[[Kano Pillars F.C.|Kano Pillars]]|caps9=8|goals9=0|years10=2021–2022|clubs10=[[Fatih Karagümrük S.K.|Fatih Karagümrük]]|caps10=34|goals10=2|years11=2022–2024|clubs11=[[Sivasspor]]|caps11=19|goals11=0|years12=2024–|clubs12=[[Kano Pillars]]|caps12=2|goals12=1|nationalyears1=2011|nationalteam1=[[Nigeria national under-20 football team|Nigeria U20]]|nationalcaps1=6|nationalgoals1=3|nationalyears2=2011|nationalteam2=[[Nigeria national under-23 football team|Nigeria U23]]|nationalcaps2=1|nationalgoals2=1|nationalyears3=2010–|nationalteam3=[[Nigeria national football team|Nigeria]]|nationalcaps3=109|nationalgoals3=16|medaltemplates={{MedalCountry|{{fb|NGA}}}} {{Medal|Competition|[[Africa Cup of Nations]]}} {{Medal|W|[[2013 Africa Cup of Nations|2013 South Africa]]|}} {{Medal|RU|[[2023 Africa Cup of Nations|2023 Ivory Coast]]|}}|club-update=4 December 2023|nationalteam-update=17:30, 21 January 2024 (UTC)}}'''Ahmed Musa OON MON''' ( / ˈɑː x m ɛ d m uː sə / ⓘ</link> ; wọ́n bí i ní 14 Oṣù Kẹwàá, Ọdún 1992) jẹ [[Boolu-afesegba|agbábọọlu agbabọọlu]] ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí ó ń ṣe bíi aṣíwájú àti àgbà fún [[Ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀ ọmọorílẹ̀-èdè Nàìjíríà|ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù orílẹ̀èdè Nàìjíríà]] . Lọ́wọ́lọ́wọ́ ó ń gbá bọ́ọ̀lù fún Kano Pillars ní NPFL. Musa jẹ́ ọmọ Nàìjíríà àkọ́kọ́ tí ó gbá bọ́ọ̀lù sínú àwọ̀n ju ẹ̀ẹ̀kan lọ ní ìdíje FIFA World Cup, lẹ́hìn tí ó gbá a wọlé lẹ́ẹ̀mejì sínú àwọ̀n [[Argentina]] ní [[2014 FIFA World Cup]].<ref>{{cite news|author1=Oluwashina Okeleji|title=World Cup 2014: Musa revels in Nigerian goals record|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/28035927|access-date=26 June 2014|publisher=BBC Sport|date=26 June 2014}}</ref> Musa tún jẹ́ ọmọ orílẹ̀èdè Nàìjíríà àkọ́kọ́ tí ó kókó gbá bọ́ọ̀lù wọle sínú àwọ̀n nínú ìdíje FIFA World Cup méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, lẹ́hìn tí ó min àwọ̀n [[Iceland]] tí wọ́n wà ní ìpele kan náà ní [[2018 FIFA World Cup]].<ref name="Vanguard">{{cite web|title=Nigeria vs Iceland : Ahmed Musa first Nigerian to score at two World Cups|date=22 June 2018|url=https://www.vanguardngr.com/2018/06/nigeria-vs-iceland-ahmed-musa-first-nigerian-to-score-at-two-world-cups/|publisher=Vanguard|access-date=8 September 2018}}</ref> Pẹ̀lú àwọn ìfarahàn tí ó tó 108, ó jẹ́ àwọn agbábọ́ọ̀lù Nàìjíríà julọ lati oṣù kọkànlá, ọdun 2021. Musa jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù [[Saudi club]] [[Al Nassr]] tí ó bá gba [[Premier League Saudi]] àti [[Super Cup]], méjèèjì ní ọdún 2019.<ref name=":0">{{Cite web|archivedate=18 November 2011}}</ref> ==Ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù rẹ̀== Musa bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ ní GBS Football Academy.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/3376/goalcom-youth-football/2010/11/13/2199634/goalcom-scouting-report-ahmed-musa-vvv-venlo-and-nigeria|title=Goal.com Scouting Report: Ahmed Musa – VVV Venlo and Nigeria|date=5 November 2010}}</ref> ===Bí ó ṣe gbá bọ́ọ̀lù ní Nàìjíríà=== Ni 2008, ni Musa lọ si [[JUTH FC]] <ref>{{cite web|url=http://www.kanopillars.com/home/index.php?option=com_content&view=article&id=59:special-thanks-to-pillars-ahmad-musa&catid=1:latest-news&Itemid=1|title=The Official Website of Kano Pillars Football Club – Masu Gida|access-date=2016-08-12|archive-date=2020-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407072141/http://www.kanopillars.com/home/index.php?option=com_content&view=article&id=59:special-thanks-to-pillars-ahmad-musa&catid=1:latest-news&Itemid=1|dead-url=yes}}</ref>níbi tí ó ti ṣe àwọn ere 18, ti o gba awọn ibi-afẹde mẹrin ni awọn akoko ọjọgbọn akọkọ meji fun Awọn Healers. Lẹhinna o ti ya awin si [[Kano Pillars F.C.|Kano Pillars FC]],<ref>{{cite web|url=http://naijaligue.blogspot.com/2010/04/kano-pillars-is-bigger-than-me-ahmad.html|title=Nigerian Football League: Kano Pillars Is Bigger Than Me – Ahmad Musa|first=George|last=Akpayen|date=17 April 2010}}</ref> ni akoko 2009 – 10 nibiti o ti ṣeto igbasilẹ liigi ti o gba awọn ibi-afẹde pataki lọpọlọpọ bi Pillars ti pari ni ipo keji. Musa ni igbasilẹ fun awọn ibi-afẹde ti o ga julọ ti o gba wọle ni akoko kan ninu itan-akọọlẹ ti Nigeria Premier League<ref>{{cite web|url=http://www.allnigeriasoccer.com/read_news.php?nid=1635|title=AHMED MUSA breaks Premier League Goals Record:: All Nigeria Soccer – The Complete Nigerian Football Portal}}</ref> titi di Oṣu kọkanla ọdun 2011, nigbati Jude Aneke ti Kaduna United FC ṣeto igbasilẹ tuntun ti awọn ibi-afẹde 20.<ref>{{cite web|url=http://www.mtnfootball.com/africa/nigeria/premier-league/news/2011/nov/02-aneke-sets-new-npl-goals-tally.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111118043458/http://www.mtnfootball.com/africa/nigeria/premier-league/news/2011/nov/02-aneke-sets-new-npl-goals-tally.html|url-status=dead|archive-date=18 November 2011|title=MTN Football}}</ref> === VVV-Venlo === Wọ́n ti gbé Musa lọ si [[Nẹ́dálándì|Dutch]] club VVV-Venlo ni igba ooru 2010,<ref>{{cite web|url=http://naijaligue.blogspot.com/2010/07/musa-leaves-for-vvv-venlo-in-fortnight.html|title=Nigerian Football League: Musa Leaves For VVV Venlo In Fortnight|first=George|last=Akpayen|date=29 July 2010}}</ref> ṣugbọn gbigbe naa waye nitori pe o jẹ ọdun 17 nikan ati nitorina ko yẹ fun ITC ni ibamu pẹlu awọn ofin FIFA lọwọlọwọ.<ref>[http://www.tribune.com.ng/index.php/sports/9991-ahmed-musa-too-young-to-leave-for-europe Musa too young to leave for Europe] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100820101728/http://www.tribune.com.ng/index.php/sports/9991-ahmed-musa-too-young-to-leave-for-europe|date=20 August 2010}}</ref> O jẹ ẹtọ ni ifowosi lati ṣere fun VVV-Venlo ni ọjọ 14 Oṣu Kẹwa Ọdun 2010 nigbati o di ọdun 18 nikẹhin. Kere ju ọsẹ kan lẹhin ti o de ile-igbimọ, Musa ṣe akọkọ rẹ fun VVV-Venlo lodi si FC Groningen ni 30 Oṣu Kẹwa. O bẹrẹ ere naa fun VVV-Venlo, jẹ aṣiṣe ni iṣẹju 50th ati gba ifẹsẹwọnsẹ kan.<ref>{{Cite web|title=NPL 2009/10 exports shine abroad|url=https://supersport.com/football/nigeria/news/101230/NPL_200910_exports_shine_abroad|access-date=2021-06-01|website=supersport.com|language=en|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602214112/https://supersport.com/football/nigeria/news/101230/NPL_200910_exports_shine_abroad|url-status=dead}}</ref> Rated by Goal.com amongst the Hot 100 young football stars in the world to watch in 2011,<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/3376/goalcom-youth-football/2011/01/01/2284652/goalcom-hot-100-the-young-stars-to-look-out-for-in-2011|title=Goal.com Hot 100 – The Young Stars To Look Out For in 2011|date=31 December 2010}}</ref> Lolade Adewuyi of Goal.com put him on the list of Top Ten Nigerian International Players of 2010<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-us/news/84/africa/2010/12/30/2283874/goalcoms-top-ten-nigerian-players-of-2010|title=Goal.com's Top Ten Nigerian Players of 2010|date=30 December 2010}}</ref> Lolade Adewuyi of Goal.com put him on the list of Top Ten Nigerian International Players of 2010 and was also included in IFFHS list of the best 140 players in the world.<ref>{{cite web|url=http://www.allnigeriasoccer.com/read_news.php?nid=3374|title=AHMED MUSA and MIKEL OBI Make IFFHS World's Best Shortlist:: All Nigeria Soccer – The Complete Nigerian Football Portal}}</ref> Ni ọjọ 8 Oṣu Kẹta Ọdun 2011, Ahmed Musa gba ami-ẹri AIT ti awọn agbabọọlu ọdun (ti orilẹ-ede). Ayeye na waye ni Presidential Hotel, [[Port Harcourt]], Ipinle Rivers. Eto naa ti peju sibi agbabọọlu agbabọọlu BBC ti ọdun, ọmọ orilẹede Ghana Asamoah Gyan ati awọn alaṣẹ agbabọọlu agbabọọlu Naijiria pẹlu aarẹ Aminu Maigari.<ref>{{cite web|url=http://allafrica.com/stories/201103140568.html|title=Nigeria: AIT Awards – Rewarding Soccer Excellence|first=Peter|last=Edema|date=14 March 2011|publisher=AllAfrica}}</ref> Ni Oṣu Kẹrin, oludari bọọlu ti Venlo Mario Captien sọ pe awọn aṣoju ti Tottenham Hotspur ti ṣabẹwo si ẹgbẹ naa nipa ẹrọ orin naa,<ref>[http://www.completesportsnigeria.com/news/2011/04/tottenham-interest-in-ahmed-musa-confirmed VVV Confirm Totenham interest in Ahmed Musa 8 April 2011] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110411051926/http://completesportsnigeria.com/news/2011/04/tottenham-interest-in-ahmed-musa-confirmed|date=11 April 2011}}</ref> tun Ajax scout [[Tijani Babangida]] sọ pe Ajax nifẹ Musa ṣugbọn pe abajade yoo pinnu ni opin akoko naa.<ref>{{cite web|url=http://www.allnigeriasoccer.com/read_news.php?nid=4544|title=Ajax Scout, BABANGIDA: Nothing Concrete for AHMED MUSA:: All Nigeria Soccer – The Complete Nigerian Football Portal}}</ref> Ni ọjọ 1 oṣu karun-un ọdun 2011, Musa lu àmúró kan lati rì Feyenoord 3–2 ati pe o pari eyikeyi awọn ibẹru igbaduro ti ifasilẹlẹ laifọwọyi lati Eredivisie.<ref>{{cite web|url=http://www.sportinglife.com/football/news/story_get.cgi?STORY_NAME=soccer/11/05/01/SOCCER_VVV-Venlo_Nightlead.html&BID=4|title=Sporting life: Musas treble downs feyenoord 01/05/2011}}{{dead link|date=March 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/story/0,,12040_6908342,00.html|title=Eredivisie round-up}}</ref> Ni Oṣu Kẹjọ 2011, lẹhin ti o pada lati 2011 FIFA U-20 World Cup ni Columbia, Musa ṣe ifarahan akọkọ ti akoko 2011-12 ni ile lodi si AFC Ajax o si gba awọn ibi-afẹde meji.<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/story/946962/eredivisie-musa-double-pegs-back-ajax|title=Musa double pegs back Ajax}}</ref> Ni Oṣu Kẹsan alaga VVV-Venlo Hai Berden ṣalaye lori Eredivisie Live pe VVV-Venlo ti kọ ifilọ iṣẹju to kẹhin ti € 10&nbsp;milionu fun Musa lati Bundesliga . Orukọ ẹgbẹ Bundesliga ko ṣe afihan.<ref>{{cite web|url=https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=nl&u=http://www.elfvoetbal.nl/nieuws/140127_bundesliga-club-bood-tien-miljoen-euro-op-vvv-er-musa&ei=GE9uTraMF9O3hAerv4WDDA&sa=X&oi=translate&ct=result&resnum=1&ved=0CBoQ7gEwAA&prev=/search?q=Bundesliga-club+bood+tien+miljoen+euro+op+VVV%2527er+Musa&hl=en&biw=1919&bih=982&prmd=ivns|title=Google Translate}}</ref> === Pada si Kano Pillars === [[Fáìlì:Ahmed_Musa.jpg|thumb|281x281px|Musa playing for CSKA Moscow in 2012]] Ni 23 Keje 2021, Musa darapọ mọ ẹgbẹ Turki Fatih Karagümrük, fowo si iwe adehun ọdun meji kan. <ref>{{Cite news|last=Okeleji|first=Oluwashina|date=23 July 2021|title=Nigeria captain Musa seals European return|language=en-GB|url=https://www.bbc.com/sport/africa/57940707|access-date=2023-07-05}}</ref> Lẹhin akoko kan, Musa fopin si adehun rẹ lori adehun adehun.<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en/news/11/transfer-zone/2012/01/07/2834810/official-cska-moscow-sign-ahmed-musa-from-vvv-venlo-for-5|title=Official: CSKA Moscow sign Ahmed Musa from VVV-Venlo for €5 million {{!}} Goal.com|website=www.goal.com|language=en|access-date=2018-10-16}}</ref> ==== Sivasspor ==== Ni ọjọ 2 Oṣu Kẹsan 2022, Musa fowo si gbigbe ọfẹ fun ẹgbẹ agbabọọlu Tọki Sivasspor lori adehun ọdun meji kan.<ref>{{Cite web|date=2022-09-02|title=Ahmed Musa Demir Grup Sivasspor'umuzda - Demir Grup Sivasspor Kulübü Resmi İnternet Sitesi|url=https://www.sivasspor.org.tr/ahmed-musa-demir-grup-sivassporumuzda/|access-date=2023-07-05|language=tr|archive-date=2023-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230611134837/https://www.sivasspor.org.tr/ahmed-musa-demir-grup-sivassporumuzda/|dead-url=yes}}</ref> Adehun rẹ ti fopin si adehun adehun.<ref>{{Cite web|last=Amosu|first=Adeboye|date=2024-02-28|title=Musa Part Ways With Turkish Club Sivasspor|url=https://www.completesports.com/musa-part-ways-with-turkish-club-sivasspor/|access-date=2024-07-04|website=Complete Sports|language=en-us}}</ref> Ni ọjọ 5 Oṣu Kẹsan 2010, ni ọmọ ọdun 17, Musa ṣe akọbi rẹ fun ẹgbẹ agba ile Naijiria ni idije isọdọtun fun 2012 Africa Cup of Nations pẹlu Madagascar, nibiti o ti wa ni aropo fun [[John Obi Mikel|Mikel John Obi]] ni 2–0 bori. <ref name="fifa">{{Cite news|url=https://www.fifa.com/worldcup/players/player=344714/profile-detail.html|archivedate=13 June 2014|title=Agmed MUSA|access-date=26 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140613014043/http://www.fifa.com/worldcup/players/player=344714/profile-detail.html|deadurl=yes}}</ref> Musa gba ami ayo akọkọ wole fun Super Eagles ninu ifẹsẹwọnsẹ ọrẹrẹ pẹlu Kenya ni Oṣu Kẹta ọdun 2011. {| class="wikitable" style="text-align: center" |+Appearances and goals by club, season and competition ! rowspan="2" |Club ! rowspan="2" |Season ! colspan="3" |League ! colspan="2" |Cup ! colspan="2" |Continental ! colspan="2" |Other ! colspan="2" |Total |- !Division !Apps !Goals !Apps !Goals !Apps !Goals !Apps !Goals !Apps !Goals |- | rowspan="3" |VVV-Venlo |2010–11 |Eredivisie |23 |5 |0 |0 | colspan="2" |— |4 |2 |27 |7 |- |2011–12<ref name="wf" /> |Eredivisie |14 |3 |1 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |15 |3 |- ! colspan="2" |Total !37 !8 !1 !0 ! colspan="2" |— !4 !2 !42 !10 |- | rowspan="6" |CSKA Moscow |2011–12 |RPL |11 |1 |0 |0 |2 |0 | colspan="2" |— |13 |1 |- |2012–13<ref name="sw" /> |RPL |28 |11 |5 |4 |2 |0 | colspan="2" |— |35 |15 |- |2013–14<ref name="sw" /> |RPL |26 |7 |4 |1 |6 |1 |1 |0 |37 |9 |- |2014–15<ref name="sw" /> |RPL |30 |10 |2 |0 |6 |1 |1 |0 |39 |11 |- |2015–16<ref name="sw" /> |RPL |29 |13 |4 |1 |10 |4 |0 |0 |43 |18 |- ! colspan="2" |Total !124 !42 !15 !6 !26 !6 !2 !0 !167 !55 |- | rowspan="3" |Leicester City |2016–17 |Premier League |21 |2 |5 |2 |5 |0 |1 |0 |32 |4 |- |2017–18<ref name="sb" /> |Premier League |0 |0 |1 |1 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |1 |1 |- ! colspan="2" |Total !21 !2 !6 !3 !5 !0 !1 !0 !33 !5 |- |CSKA Moscow (loan) |2017–18<ref name="sw" /> |RPL |10 |6 |0 |0 |6 |1 |0 |0 |16 |7 |- | rowspan="4" |Al Nassr |2018–19 |SPL |24 |7 |3 |2 |0 |0 |4{{Efn|Appearances in [[Arab Club Champions Cup]]}} |1 |31 |10 |- |2019–20<ref name="sb" /> |SPL |24 |2 |4 |2 |0 |0 |1 |0 |29 |4 |- |2020–21<ref name="sb" /> |SPL |2 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |2 |0 |- ! colspan="2" |Total !50 !9 !7 !4 !0 !0 !5 !1 !62 !14 |- |[[Kano Pillars F.C.|Kano Pillars]] |2020–21<ref name="sb" /> |NPL |8 |0 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |8 |0 |- | rowspan="3" |Fatih Karagümrük |2021–22<ref name="sb" /> |Süper Lig |31 |2 |3 |2 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |34 |4 |- |2022–23<ref name="sb" /> |Süper Lig |3 |0 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |3 |0 |- ! colspan="2" |Total !34 !2 !3 !2 ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— !37 !4 |- | rowspan="3" |Sivasspor |2022–23<ref name="sb" /> |Süper Lig |17 |0 |4 |0 |3 |0 |0 |0 |24 |0 |- |2023–24<ref name="sb" /> |Süper Lig |2 |0 |2 |1 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |4 |1 |- ! colspan="2" |Total !19 !0 !6 !1 !3 !0 !0 !0 !28 !1 |- ! colspan="3" |Career total !303 !69 !38 !16 !40 !7 !12 !3 !393 !96 |} == Àwọn ìtọ́kasí == [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1992]] [[Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ]] <references /> i6xs8pf1vainbmujprv1iax4znsku6x Slut Boy Billy 0 76435 640035 604541 2026-11-08T06:47:18Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640035 wikitext text/x-wiki [[Fáìlì:Slut_Boy_Billy.jpg|thumb|Slut Boy Billy]] '''Billy Affou''' (tí ọ̀pọ̀ ènìyàn mọ̀ sí '''Slut Boy Billy''' tàbí '''Slutboy Billy'''<ref name=":0">{{Cite web|last=Sekyi|first=Lord Kweku|date=13 August 2018|title=American rapper designs clothes for Ghana weather|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/American-rapper-designs-clothes-for-Ghana-weather-676250|access-date=19 October 2024|website=Ghana Web}}</ref>) jẹ́ olórin sùésùé àti òṣèré ti ilẹ̀ [[Amerika (orile)|Amerika]] tó tan mọ́ orílẹ̀-èdè [[Itálíà|Italy]] àti [[Ghana]].<ref name=":6">{{Cite web|date=2024|title=Slut Boy Billy|url=https://www.ghanaweb.com/person/Slut-Boy-Billy-3792|access-date=19 October 2024|website=Ghana Web}}</ref><ref>{{Cite web|last=Amissah|first=Francis|date=24 March 2023|title=Slut Boy Billy lays the groundwork for his industry takeover with striking debut EP 'Mineral Rock'|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Slut-Boy-Billy-lays-the-groundwork-for-his-industry-takeover-with-striking-debut-EP-Mineral-Rock-1736993|access-date=19 October 2024|website=Ghana Web}}</ref><ref>{{Cite web|last=Debrah|first=Ameyaw|date=2023-03-24|title='Mineral Rock' puts Slut Boy Billy into focus with stellar debut EP - AmeyawDebrah.com|url=https://ameyawdebrah.com/mineral-rock-puts-slut-boy-billy-into-focus-with-stellar-debut-ep/|access-date=2024-10-19|language=en-US}}</ref> Ó fìgbà kan ṣiṣẹ́ lábẹ́ ilé-iṣẹ́ [[Yvonne Nelson]] tí ó sì kúrò látàri àìlera rẹ̀.<ref name=":1">{{Cite web|date=2023-03-21|title=Slut Boy Billy: a rap prodigy breaking norms, making strides - MyJoyOnline|url=https://www.myjoyonline.com/slut-boy-billy-a-rap-prodigy-breaking-norms-making-strides/|access-date=2024-10-19|website=www.myjoyonline.com|language=en-US}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=2023-01-15|title=Meet Slut Boy Billy the Italian native-American raised Ghanaian descent rapper, actor and innovator|url=https://www.ghpage.com/meet-billy-affou-slut-boy-billy-the-american-born-ghanaian-rapper-and-actor/264118/|access-date=2024-10-19|language=en-US}}</ref> Ní ọdún 2023, àwọn ènìyàn tó gbọ́ orin àkọ́ṣe rẹ, ìyẹn ''Mineral Rock'' ní orí Boomplay jù àádọ́ta ọ̀kẹ́ lọ, bẹ́ẹ̀ sì ni orin náà wà lára ọ̀kan lára orin ọgọ́rùn-ún tó lékè ní [[South Africa]], [[Egypt]], [[Turkey]], [[Pakistan]], [[Colombia]], [[Bangladesh]], àti [[Brasil|Brazil]].<ref>{{Cite web|last=Amissah|first=Francis|date=25 May 2023|title=Slut Boy Billy zooms past a million streams on Boomplay with 'Mineral Rock EP'|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Slut-Boy-Billy-zooms-past-a-million-streams-on-Boomplay-with-Mineral-Rock-EP-1773746|access-date=19 October 2024|website=Ghana Web}}</ref><ref>{{Cite web|last=Tali|first=Selorm|date=2023-05-25|title=Slut Boy Billy sets a personal new streaming best with his debut ''Mineral Rock EP'|url=https://www.pulse.com.gh/entertainment/music/slut-boy-billy-sets-a-personal-new-streaming-best-with-his-debut-mineral-rock-ep/kn7hlgf|access-date=2024-10-19|website=Pulse Ghana|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-05-25|title=Slut Boy Billy's Mineral Rock EP' hits a million streams on Boomplay - MyJoyOnline|url=https://www.myjoyonline.com/slut-boy-billys-mineral-rock-ep-hits-a-million-streams-on-boomplay/|access-date=2024-10-19|website=www.myjoyonline.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Slut Boy Billy's ''Mineral Rock EP'' Hits The Million Mark On Boomplay|url=https://peacefmonline.com/pages/showbiz/news/202305/488069.php|access-date=2024-10-19|website=Peacefmonline.com - Ghana news|archive-date=2023-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230921154637/https://www.peacefmonline.com/pages/showbiz/news/202305/488069.php|dead-url=yes}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == 93hgxfv4wz1eubdynghm35j4f624r4l Kohwe 0 76443 639890 631959 2026-11-08T01:22:19Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639890 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ghanaian actor (1946–2021)}} {{Use dmy dates|date=September 2021}} {{Infobox person | name = Kohwe | birth_name = Kofi Laing | birth_date = 1946 | death_date = {{death date and given age|2021|9|16|75|df=y}} | death_place = [[Accra]] | occupation = Actor }} '''Kofi Laing''' (1946 – ọjọ́ kẹ́rìndínlógún oṣù Kẹ̀sán án ọdún 2021), èyí tí gbogbo eniyan mo sí '''Kohwe''', jẹ́ òṣèré [[Ghana]] àti apanilẹ́rìn ín.<ref>{{Cite web|date=28 September 2019|title=Don’t wait for me to die- Kowhe|url=https://www.ghanaiantimes.com.gh/dont-wait-for-me-to-die-kowhe/|access-date=17 September 2021|website=Ghanaian Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=27 August 2021|title=Sad Current State of Legendary Actor Kohwe Causes Huge Stir - Fans Are in Tears - Photo|url=https://www.ghanacelebrities.com/2021/08/27/sad-current-state-of-legendary-actor-kohwe-causes-huge-stir-fans-are-in-tears-photo/|access-date=17 September 2021|website=GhanaCelebrities.Com|language=en-US|archive-date=2 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221002174207/https://www.ghanacelebrities.com/2021/08/27/sad-current-state-of-legendary-actor-kohwe-causes-huge-stir-fans-are-in-tears-photo/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=Cape Coast radio presenter starts fundraising for Kowhe|url=https://ghanaguardian.com/cape-coast-radio-presenter-starts-fundraising-for-kowhe|access-date=17 September 2021|website=The Ghana Guardian News|language=en|archive-date=2 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221002174159/https://ghanaguardian.com/cape-coast-radio-presenter-starts-fundraising-for-kowhe|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=Actor Kohwe is dead|url=https://www.graphic.com.gh/entertainment/veteran-actor-kohwe-is-dead.html|access-date=17 September 2021|website=Graphic Online|language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web|title=Veteran actor ‘Kohwe’ passes on - MyJoyOnline.com|url=https://www.myjoyonline.com/veteran-actor-kohwe-passes-on/|access-date=2021-09-17|website=www.myjoyonline.com|language=en-US}}</ref> == Fíìmù == *''Akan Drama'' *''District Colonial Court'' *''Kaneshie Odorkor'' == Ikú rẹ̀ == Kohwe kú leyin ti ó ṣàìlera àrun rọpárọsẹ̀ ni ile rẹ̀ ni [[Aakrá|Accra]].<ref>{{Cite web|date=17 September 2021|title=Veteran Actor Kohwe Reportedly Dead At The Age Of 75|url=https://www.ghgossip.com/veteran-actor-kohwe-reportedly-dead-at-the-age-of-75/|access-date=17 September 2021|website=GhGossip|language=en-AU|archive-date=17 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917053847/https://www.ghgossip.com/veteran-actor-kohwe-reportedly-dead-at-the-age-of-75/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|last=Somuah-Annan|first=Grace|date=17 September 2021|title=Breaking: Kohwe reported dead at 75|url=https://3news.com/breaking-kohwe-reported-dead-at-75/|access-date=17 September 2021|website=3NEWS|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=17 September 2021|title=Veteran Ghanaian actor Kohwe dead|url=https://www.ghpage.com/veteran-ghanaian-actor-kohwe-dead/202008/|access-date=17 September 2021|website=GhPage|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-09-16|title=Veteran actor Kohwe, dies after suffering from stroke|url=https://citinewsroom.com/2021/09/veteran-actor-kohwe-dies-after-suffering-from-stroke/|access-date=2021-09-17|website=Citinewsroom - Comprehensive News in Ghana|language=en-US}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} ==External links== *{{IMDb name|6837560}} {{Authority control}} [[Category:1946 births]] [[Category:2021 deaths]] [[Category:Ghanaian male film actors]] [[Category:20th-century Ghanaian male actors]] [[Category:21st-century Ghanaian male actors]] [[Category:Ghanaian comedians]] {{Ghana-actor-stub}} 4vsgep114l4gkrhkkmtp039tuqpyoks Joyce Anima Misa Amoah 0 76454 639873 604798 2026-11-08T00:46:01Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639873 wikitext text/x-wiki {{short description|Ghanaian actress}}{{Infobox person|name=Joyce Anima Misah Amoah|image=|imagesize=|alt=|caption=|birth_name=|birth_date=|birth_place=|othername=|nationality=Ghanaian|citizenship=Ghanaian|alma_mater=|occupation={{flatlist| *Actress *Playwright *Director}}|yearsactive=|spouse=|children=|mother=|father=|child=|known_for=Love Brewed in African Pot, Heritage Africa, Adams Apple, The burial of Kojo|awards=|website=}}'''Joyce Anima Misa Amoah''' is jẹ́ òṣèré orí ìtàgé, òǹkọ̀tàn àti òṣèrẹ́ orí ìtàgé ọmọ bíbí ìlú [[Ghana]],<ref>{{Cite web|date=2015-11-05|title=Anima Misa Says She Has No Idea Who God Is|url=https://www.ghanacelebrities.com/2015/11/05/anima-misa-says-she-has-no-idea-who-god-is/|access-date=2020-11-24|website=GhanaCelebrities.Com|language=en-US|archive-date=2021-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20211115051251/https://www.ghanacelebrities.com/2015/11/05/anima-misa-says-she-has-no-idea-who-god-is/|dead-url=yes}}</ref> bẹ́ẹ̀ sì ni ó jẹ́ olùdarí.<ref name=":0">{{Cite web|title=Wogbɛ Jɛkɛ returns to National Theatre, April 15th & 16th|url=https://enewsgh.com/2017/04/11/wogb%c9%9b-j%c9%9bk%c9%9b-returns-national-theatre-april-15th-16th/|access-date=2020-11-24|website=Proudly Ghanaian!|language=en-US|archive-date=2022-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20221126083103/http://enewsgh.com/2017/04/11/wogb%C9%9B-j%C9%9Bk%C9%9B-returns-national-theatre-april-15th-16th/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title='Wogbɛ Jɛkɛ: Our Journey' returns to National Theatre this Easter Ameyaw Debrah|url=https://ameyawdebrah.com/wogb%c9%9b-j%c9%9bk%c9%9b-journey-returns-national-theatre-easter-2/|access-date=2020-11-24|website=Ameyaw Debrah|language=en-US|archive-date=2021-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20211115054204/https://ameyawdebrah.com/wogb%C9%9B-j%C9%9Bk%C9%9B-journey-returns-national-theatre-easter-2/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite book|last=Tetteh|first=Ransford|url=https://books.google.com/books?id=0hQlL2RFK7sC&q=joyce+anima+misa+amoah&pg=PA36|title=Daily Graphic: Issue 19443 April 26, 2014|date=2014-04-26|publisher=Graphic Communications Group|language=en}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{reflist}}{{Ghana-bio-stub}} kb31il55oa8huq6ulxhvro1e1ww376j Àkójọpọ̀ ayẹyẹ ọdún ìbílẹ̀ Ghana 0 76476 640106 628515 2026-11-08T08:57:20Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640106 wikitext text/x-wiki {{Short description|Àwọn ayẹyẹ ọdún ìbílẹ̀ ní orílẹ̀ èdè Ghana}} '''Àwọn ayẹyẹ ọdún ìbílẹ̀ ní orílẹ̀ èdè Ghana''' wọ́n máa ń ṣe àwọn ọdún yìí fún onírúurú àwọn ìdí kan sí èkejì bí ó bá ṣe kan ẹ̀yà kan sí tàbí irúfẹ́ àṣà bẹ́ẹ̀. Àwọn ọdún kọ̀ọ̀kan ló ní àwọn ìtàn tí ó rọ mọ́ wọn èyí tí ó máa ń rọ̀ mọ́ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ kan. Àpẹẹrẹ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ bẹ́ẹ̀ ni; ebi, Ìṣípòpadà, láti fọ ìlú mọ́, abbl... ==Ìdí tí wọ́n fi máa ń ṣe ayẹyẹ== Àwọn ìwúlò pàtàkì tí ó wà fún ṣíṣe ayẹyẹ kan: * Gbígbèèrò àwọn iṣẹ́ àkànṣe fún ìdàgbàsókè ìlú: Wọ́n máa ń lo àwọn ayẹyẹ ọdún ìbílẹ̀ láti pàdé papọ̀ pẹ̀lú àwọn ará ìlú láti le jíròrò lórí àwọn iṣẹ́ àkànṣe tí ó le mú ìdàgbàsókè bá àwùjọ. * Fífọ àwọn òrìṣà mọ́: Wọ́n máa ń lo àkókò àti ìgbà yìí láti tún ojúbọ àwọn òrìṣà ṣe kí wọ́n ó sì ṣe àwọn ètùtù tí ó ṣe kókó. * Ìdúpẹ́: Wọ́n máa ń lo àwọn ayẹyẹ ọdún láti fi dúpẹ́ lọ́wọ́ Elédùmarè àti àwọn òrìṣà fún ìtọ́sọ́nà àti ìdáàbòbò wọn. * Ipa òṣèlú àti ti ìjọba àpapọ̀: Àwọn ènìyàn tí wọ́n jẹ́ èèkàn nínú ìlú àti àwọn tí wọ́n ń bẹ ní ìṣàkóso ìlú ni wọ́n máa ń fi ìwé pè láti wá ṣàlàyé nípa ètò tí ìjọba ni fún àwọn ará ìlú. * Láti paná ìjà:Wọ́n máa ń lo àwọn ọdún ìbílẹ̀ láti parí ìjà láàrin àwọn ẹbí, ará, ọ̀rẹ́ àti ojúlùmọ̀ kí àlàáfíà lè jọba. * Láti gbé àṣà àti ìrìnnà afẹ́ lárugẹ: Àwọn ayẹyẹ ìbílẹ̀ kan wà ní orílẹ̀ èdè [[Ghana]] tí ó máa ń fa ojú àwọn ènìyàn láti orílẹ̀ èdè mìíràn wá. Lára àwọn ayẹyẹ bẹ́ẹ̀ ni a ti rí - Ayẹyẹ ọdún Aboakyir. Ìrìnàjò afẹ́ losi orílẹ̀ èdè Ghana jẹ́ ọ̀nà kẹta tí owó ń gbà wọlé láti ilẹ̀ òkèèrè ===Àkójọpọ̀ àwọn ayẹyẹ ọdún ìbílẹ̀ àti oṣù tí wọ́n máa ń ṣe wọ́n=== {| class="wikitable sortable" |- ! Ayẹyẹ ọdún ìbílẹ̀ ní orílẹ̀-èdè Ghana ! Àwọn ẹ̀yà tí wọ́n máa ń ṣe é |- | [[Ayẹyẹ ọdún ìbílẹ̀ Bakatue|Bakatue]]<ref>{{Cite web|url=https://www.ghanawebsolutions.com/serve.php?id=543&d=Bakatue-Festival|title=Bakatue Festival , 2019 - GWS Online GH|website=www.ghanawebsolutions.com|access-date=2019-01-26}}</ref>|| Elmina (Fante) |- | [[Homowo]]<ref>{{Cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/tribes/homowo_festival.php|title=Homowo Festival|website=www.ghanaweb.com|access-date=2019-01-26}}</ref>||[[Ga-Adangbe people|Ga]] |- | [[Ayẹyẹ ọdún ìbílẹ̀ Aboakyer|Aboakyer]]<ref>{{Cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/tourism/aboakyer.php|title=Aboakyer Festival|website=www.ghanaweb.com|access-date=2019-01-26}}</ref>|| Efutu (Winneba) |- | [[Kundum Festival|Kundum]]<ref>{{Cite web|url=http://www.travel-to-discover-ghana.com/kundum-festival.html|title=Kundum Festival|website=www.travel-to-discover-ghana.com|access-date=2019-01-26|archive-date=2024-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20240619161412/https://www.travel-to-discover-ghana.com/kundum-festival.html|dead-url=yes}}</ref>||[[Nzema people|Nzema]]<ref>{{Cite web|url=http://www.ghanaculture.gov.gh/index1.php?linkid=65&archiveid=1727&page=1|title=National Commission On Culture|website=www.ghanaculture.gov.gh|access-date=2019-01-27}}</ref> |- | [[Ayẹyẹ ọdún ìbílẹ̀ Fao|Fao]]||[[Navrongo]]{{cn|date=April 2019}} |- | [[Kpini Chugu (Guinea fowl Festival)]]||Dagombas, Mamprusis, Nanumbas, Kokombas and Basaris<ref>{{Cite web|url=https://www.ghanagrio.com/tourism/The-Northern-Region.php|title=The Northern Region of Ghana - ghanagrio.com - ghanagrio.com|website=www.ghanagrio.com|language=en|access-date=2019-10-02|archive-date=2019-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922105625/https://www.ghanagrio.com/tourism/The-Northern-Region.php|dead-url=yes}}</ref> |- |[[Ayẹyẹ ọdún ìbílẹ̀ Ohum|Ohum]]<ref>{{Cite web|url=https://www.modernghana.com/news/414230/ohum-starts.html|title=OHUM STARTS|date=2012-08-28|website=Modern Ghana|access-date=2019-01-27}}</ref>||[[Akim Oda|Akim]],<ref name="Akyem People of Ghana">{{Cite web|url=https://rediscoveringafricaheritage.wordpress.com/2017/11/22/akyem-people-of-ghana/|title=Akyem People of Ghana.|date=2017-11-22|website=Africani Sankofa|access-date=2019-01-27|archive-date=2019-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190127094745/https://rediscoveringafricaheritage.wordpress.com/2017/11/22/akyem-people-of-ghana/|dead-url=yes}}</ref> [[Akuapem people|Akuapem]]<ref>{{Cite web|title=Choirmaster for Awukugua Ohum|url=https://www.graphic.com.gh/entertainment/showbiz-news/choirmaster-for-awukugua-ohum.html|access-date=2021-06-23|website=Graphic Online|language=en-gb}}</ref> |- | [[Hogbetsotso festival|Hogbetsotso]]<ref>{{Cite web|url=http://www.travel-to-discover-ghana.com/hogbetsotso-festival.html|title=Hogbetsotso Festival|website=www.travel-to-discover-ghana.com|access-date=2019-01-26|archive-date=2011-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20111028042116/http://www.travel-to-discover-ghana.com/hogbetsotso-festival.html|dead-url=yes}}</ref>||[[Anlo Ewe|Anlo]]<ref>{{Cite web|url=https://thisisafrica.me/lifestyle/anlo-ewe-people-ghana/|title=The Anlo-Ewe people of Ghana|date=2017-07-10|website=This Is Africa Lifestyle|access-date=2019-01-27|archive-date=2019-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190127094628/https://thisisafrica.me/lifestyle/anlo-ewe-people-ghana/|dead-url=yes}}</ref> |- | [[Ayẹyẹ ọdún ìbílẹ̀ Ngmayem|Ngmayem]]||[[Krobo people|Krobo]]<ref>{{Cite web|url=http://www.ohioswallow.com/book/The+Krobo+People+of+Ghana+to+1892|title=The Krobo People of Ghana to 1892: A Political and Social History|website=Ohio University Press • Swallow Press|access-date=2019-01-27|archive-date=2023-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602121731/https://www.ohioswallow.com/book/The+Krobo+People+of+Ghana+to+1892|dead-url=yes}}</ref> |- | Volo (Me/Lomo)|| Volos |- | [[Yam Festival|Yam]]<ref>{{Cite web|url=https://www.myjoyonline.com/news/2017/september-6th/asogli-promises-another-exciting-yam-festival-this-year.php|title=Asogli promises another exciting yam festival this year|date=2017-09-06|website=www.myjoyonline.com|access-date=2019-01-26}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>||[[Ho, Ghana|Ho]]<ref>{{Cite web|url=http://www.ghanadistricts.com/Home/District/177|title=Ghana Districts: A repository of all Local Assemblies in Ghana|website=www.ghanadistricts.com|access-date=2019-01-27}}</ref> |- |[[Buɣum Chuɣu |Buɣum Chuɣu (Fire Festival)]]<ref>{{Cite web|url=http://ghanakey.com/ghana-festivals.html|title=Ghana Festivals|website=ghanakey.com|access-date=2020-01-21|archive-date=2021-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803094653/http://ghanakey.com/ghana-festivals.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://safarijunkie.com/culture/bugum-chugu-fire-festival-in-northern-ghana/|title=Buɣum Chuɣu Fire Festival in Northern Ghana|last=Cof|first=Katja|date=2016-03-05|website=Safari Junkie|access-date=2019-01-26|archive-date=2019-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190126221100/https://safarijunkie.com/culture/bugum-chugu-fire-festival-in-northern-ghana/|dead-url=yes}}</ref>[[Buɣum Chuɣu|al)]] |[[Dagomba people|Dagomba]]<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Dagomba-kingdom|title=Dagomba kingdom {{!}} historical kingdom, Africa|website=Encyclopedia Britannica|access-date=2019-01-27}}</ref> Dagbon, Gonja, Mamprusi and Nanumba |- |Beng |[[Gonja people|Gonja]]<ref>{{Cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/features/A-Brief-History-of-Northern-Ghana-Focus-on-Gonja-249345|title=A Brief History of Northern Ghana - Focus on Gonja|website=www.ghanaweb.com|date=30 November 2001 |access-date=2019-01-27}}</ref> |- |Lukusi |Ve (Near Hohoe) |- |Danyiba |[[Kpando]]<ref>{{Cite web|url=http://kpma.gov.gh/|title=Kpando Municipal Assembly – Official Website of Kpando Municipal Assembly|access-date=2019-01-27}}</ref> |- |[[Fetu Afahye|Fetu]] Afahye<ref>{{Cite web|url=https://afrotourism.com/travelogue/oguaa-fetu-afahye-festival-cape-coast-purifying-the-new-year/|title=Oguaa Fetu Afahye Festival, Cape Coast|date=2017-03-10|website=Afro Tourism|access-date=2019-01-26|archive-date=2021-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612224730/https://afrotourism.com/travelogue/oguaa-fetu-afahye-festival-cape-coast-purifying-the-new-year/|dead-url=yes}}</ref> |[[Oguaa]]<ref name="afrotourism.com">{{Cite web|url=https://afrotourism.com/travelogue/oguaa-fetu-afahye-festival-cape-coast-purifying-the-new-year/|title=Oguaa Fetu Afahye Festival, Cape Coast|date=2017-03-10|website=Afro Tourism|access-date=2019-01-27|archive-date=2021-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612224730/https://afrotourism.com/travelogue/oguaa-fetu-afahye-festival-cape-coast-purifying-the-new-year/|dead-url=yes}}</ref> (Cape Coast) |- |[[Adae Kese Festival|Adae Kese]] |[[Ashanti people|Ashanti]]<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Asante|title=Asante {{!}} people|website=Encyclopedia Britannica|access-date=2019-01-27}}</ref> Etc. |- |[[Adae Festival|Adae]]<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Adae|title=Adae {{!}} Akan festival|website=Encyclopedia Britannica|access-date=2019-01-27}}</ref> |[[Ashanti people|Asante]],<ref name="afrotourism.com"/>[[Akim Oda|Akim]],<ref name="Akyem People of Ghana"/> [[Akwamu]]<ref>{{Cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/tribes/akwamu.php|title=Ghana Ethnic Groups, Akwamu|website=www.ghanaweb.com|access-date=2019-01-27}}</ref> |- |[[Asafotufiam Festival|Asafotufiam]]<ref>{{Cite web|url=https://asafotufiami.wordpress.com/about/|title=About|date=2010-12-13|website=Ada Asafotufiami Festival|access-date=2019-01-26}}</ref> |[[Big Ada|Ada]]<ref>{{Cite web|url=https://kwekudee-tripdownmemorylane.blogspot.com/2013/09/ada-people-traditionalist-dangme-people.html|title=ADA PEOPLE: THE TRADITIONALIST DANGME PEOPLE AND THEIR UNIQUE ASAFOTUFIAMI FESTIVAL|website=ADA PEOPLE|access-date=2019-01-27}}</ref> |- |'''Dzawuwu Festival'''<ref>{{Cite web|url=http://touringghana.com/festivals/|title=Festivals in Ghana|last=Editor|date=2016-02-24|website=touringghana.com|access-date=2019-01-26}}</ref> |[[Agave people|Agave]]<ref>{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/ghanaplacenames/database/volta/agave|title=Agave Afedome - GhanaPlaceNames|website=sites.google.com|access-date=2019-01-27|archive-date=2020-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021025011/https://sites.google.com/site/ghanaplacenames/database/volta/agave|dead-url=yes}}</ref> |- |[[Fiok festival|Fiok]]<ref>{{Cite web|url=http://www2.gsu.edu/~finjws/emmat4.htm|title=FESTIVALS OF GHANA|website=www2.gsu.edu|access-date=2019-01-26|archive-date=2019-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111210258/http://www2.gsu.edu/~finjws/emmat4.htm|dead-url=yes}}</ref> |Builsa |- |Apafram<ref name=Dzaho>{{Cite web|url=http://www.ghana.travel/events-festivals/festivals/|title=Festivals|last=Dzaho|first=Jerome|website=Ghana Tourism Authority|access-date=2019-01-26|archive-date=2019-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190127034943/http://www.ghana.travel/events-festivals/festivals/|dead-url=yes}}</ref> |[[Akwamu]]<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Akwamu|title=Akwamu {{!}} historical state, Africa|website=Encyclopedia Britannica|access-date=2019-01-27}}</ref> |- |Osudoku Festival<ref>{{Cite web|url=https://www.modernghana.com/news/874240/osudoku-aadegbor-festival-launched.html|title=Osudoku Aadegbor Festival Launched|date=2018-08-07|website=Modern Ghana|access-date=2019-01-26}}</ref> |[[Asutsuare]]<ref>{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/figure/Shai-Osudoku-District-Map-where-Asutuare-Area-Council-lies-Source-Shai-Osudoku_fig1_305415749|title=Figure 1: Shai Osudoku District Map (where Asutuare Area Council lies)....|website=ResearchGate|access-date=2019-01-27}}</ref> |- |Afenorto Festival<ref name=Dzaho /> |[[Mepe, Ghana|Mepe]]<ref>{{Cite web|url=http://mepe.objectis.net/|title=Mepe Community Site|website=mepe.objectis.net|access-date=2019-01-27|archive-date=2019-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190127094835/http://mepe.objectis.net/|dead-url=yes}}</ref> |- |Papa Festival<ref>{{Cite web|url=https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Papa+Festival|title=Papa Festival|website=TheFreeDictionary.com|access-date=2019-01-26}}</ref> |[[Kumawu]]<ref>{{Cite web|url=http://www.ghanaculture.gov.gh/index1.php?linkid=65&archiveid=2036&page=1|title=National Commission On Culture|website=www.ghanaculture.gov.gh|access-date=2019-01-27}}</ref><br /> |- |[[Opemso Festival]]{{cn|date=June 2020}} |[[Kokofu|Kokofu-Anyinam]] |- |[[Ɔvazu Festival]]{{cn|date=April 2021}} |[[Akposo]] |- |[[Damba festival]] |[[Dagomba people]], Gonja, Mamprusi |} Àkójọpọ̀ tí ó wà ní ìsàlẹ̀ yìí ni àwọn ayẹyẹ ọdún ìbílẹ̀, àwọn ọdún ẹ̀sìn tí wọ́n wà fún ìrántí tí wọ́n máa ń ṣe lọ́dọọdún ní orílẹ̀-èdè [[Ghana]]. <ref>{{cite web|title=Festivals|url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/tourism/festivals.php|publisher=GhanaWeb|access-date=23 October 2014}}</ref> Àkójọpọ̀ yìí le má kún fún gbogbo àwọn ọdún tí wọ́n ń ṣe lórílẹ̀-èdè [[Ghana]]. ==Fún ìṣèrántí ọdún ọ̀gbìn== *[[Kakube festival]]<ref>{{cite web|title=Festivals in Ghana|url=http://www.dearghana.com/festivals/|publisher=Dear Ghana|access-date=23 October 2014|archive-date=7 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141007003604/http://www.dearghana.com/festivals/|dead-url=yes}}</ref> *[[Kobine festival|Kobine Festival]] ==Fún ìṣèrántí Ìṣípòpadà== *[[Akwantukese Festival]] *[[Hogbetsotso festival]] *[[Keta-Some Tutuza]] ==Fún ẹ̀sìn== *[[Akwasidae Festival]] *[[Aboakyer festival]] *[[Easter]] *[[Christmas]] *[[Eid al-Fitr]] *[[Eid al-Adha]] ==Àwọn tó kù== *[[Agadevmi]] ([[Have, Ghana|Have]], Afadzato South District, Volta Region) * ọdún [[Agbamevo]] *[[Ahobaa]] *ọdún [[Akwambo]] *ọdún [[Akwantutenten|Akwantutenten (Worawora, Volta Region)]] *ọdún [[Amu]] *[[Apoor]] *[[Asafotu-fiam]] (Ada ní ẹkùn ìlà-oòrùn) *ọdún [[Asafotufiam]] *ọdún [[Asafua]] *[[Asogli Te Za (ọdún iṣu)|ọdún iṣu Asogli]] *[[Atu-Ho-Akye]] (Ejisu, Ashanti Region) *ọdún [[Ayimagonu]] *ọdún [[Ayimagonu]] *ọdún [[Bakatue]] *ọdún Beng *[[Chale Wote Street Art Festival]] *ọdún [[Damba]] *ọdún [[Danso Abaim]] àti Ntoa Fukokuese (Techimentia & Nkoranza, ní ẹkùn Brong Ahafo) *ọdún [[Dipo|Dipo]] (Manya Krobo, Yilo Krobo, ní ẹkùn ìlà-oòrùn) *ọdún [[Dzawuwu]] *[[Dzohayem]] (Osudoku, Greater Accra) *ọdún [[Edina Bronya|Edina Buronya]] *[[Eiok]] (ọdún ogun) *[[Fetu Afahye]] *[[Fiok festival|Fiok ( Sandema by the Builsas)]] *[[Gbidukor]] *[[Gbidukor]] *[[Glimetoto]] *[[Golob]] (Tengzung, Upper East Region) *[[Gologo]] *[[Gwolgu]] *[[Jintigi|Jintigi]] (All Gonja Towns, Northern Region) *[[Kente|Kente (Bonwire, Ashanti Region)]] *[[Kloyosikplem festival]] (Ghana [[Eastern Region (Ghana)|Eastern region]])<ref>{{cite web|title=Festivals in Ghana|url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/tourism/festivals.php|publisher=www.ghanaweb.com|accessdate=27 December 2011}}</ref> *[[Kobine]] *[[Kpalikpakpa zã]] ([[Kpalime Traditional Area]] in the Volta Region) *[[Kpini Kyiu Festival|Kpini-Kyiu Festival]] (Wa & Tongu, in the Upper East Region) *[[Kpledjoo|Kpledjoo]] *[[Kundum]] *[[Kwafie|Kwafie]] *[[Meet Me There Weekender]] *[[Mmoaninko|Mmoanniko]] *[[Nkyidwo|Nkyidwo (Essumeja)]] *[[Ntoa Fokuose]] *[[Nyidwoo]] *[[Odambea]] *[[Odwira]] *[[Paragbeile]] *[[ọdún ìrẹsì|ọdún ìresì]] (Akpafu, ní Volta) *[[Sasadu]] *[[Sometutuza|Sometutuza (Keta)]] *[[Tengana|Tenghana]] (Wa & Tongu, in the Upper East Region)]] *[[Tongu]] Upper East Region *[[Willa|Wilaa]] (Takpo, Upper West Region) *[[Yaa Asantewaa]] Oti Region)]] *[[Ɔvazu]] (Akposokubi) Oti Region, formally Volta/Trans-Volta Togoland ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{Reflist}} {{Ghana topics}} {{Africa topic|Festivals in}} [[Category:Music festivals in Ghana| ]] [[Category:Arts festivals in Ghana| L]] [[Category:Cultural festivals in Ghana| Festivals]] [[Category:Lists of festivals in Ghana| ]] 9r6vuih2rl6em9w9sv7rvyjrt4zjd5f Tuwon shinkafa 0 76517 640069 627700 2026-11-08T07:52:37Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640069 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=Tuwon shinkafa|image=File:Tuwo Shinkafa with garden egg Soup.jpg|caption=Tuwon shinkafa|alternate_name=|country=[[Nigeria]]|region=[[Northern Region, Nigeria|Northern Nigeria]]|national_cuisine=[[Nigerian cuisine]]|creator=|course=|type=[[Tuwo]], [[swallow (food)|swallow]]|served=Hot, usually rolled up in spherical form|main_ingredient=Rice, maize or millet|variations=|calories=|other=}} [[Fáìlì:Tuwo.jpg|thumb]] '''Tuwon Shinkafa''' jẹ́ òkèlè ìrẹsì Nàìjíríà àti ẹ̀yà Nàìjíríà láti Niger àti Àríwá Nàìjíríà.<ref>{{cite web|url=http://www.allnigerianrecipes.com/fufu-recipes/tuwo-shinkafa.html|title=How to make Tuwon Shinkafa (Rice Fufu)|publisher=All Nigerian Recipes|date=|accessdate=6 July 2015}}</ref><ref>{{Cite web|title=Cuisine of Nigeria: Tuwo shinkafa|url=https://trek.zone/en/nigeria/cuisine/tuwo-shinkafa|access-date=2022-05-04|website=Trek Zone|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Three Delicious Delicacies, North of the Niger|url=https://artsandculture.google.com/story/three-delicious-delicacies-north-of-the-niger/NwXRvl_Nzd1jLw|access-date=2022-05-04|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref> Ó jẹ́ oúnjẹ tí wọ́n máa ń ṣe láti ara ìrẹsì tiwantiwa tí ó ti rọ̀ tí ó sì yi, tí wọ́n sì sábàá máa ń jẹ pẹ̀lú orísìírísìí ọbẹ̀ bí Miyar Kuka, Miyar Kubewa, àti Miyar Taushe.<ref>{{Cite web|last=Brown|first=Ed|date=2020-03-30|title=How to Prepare Tuwo Shinkafa and Miyan Taushe|url=https://www.royacshop.com/2797-how-to-prepare-tuwo-shinkafa-and-miyan-taushe.html|access-date=2022-05-04|website=Royac Shop|language=en-US|archive-date=2022-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531164439/https://www.royacshop.com/2797-how-to-prepare-tuwo-shinkafa-and-miyan-taushe.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=Simple Way to Make Ultimate Tuwon shinkafa d miyar kuka {{!}} Quick and Easy Recipes|url=https://familycooking.pages.dev/menu2/1441-simple-way-to-make-ultimate-tuwon-shinkafa-d-miyar-kuka/|access-date=2022-05-04|website=familycooking.pages.dev}}</ref> Orísìí méjì ni wọ́n máa ń ṣe láti ara àgbàdo àti ọkà bàbà ni à ń pè ní Tuwon Masara and Tuwon Dawa, tẹ̀léńtèlé.<ref>{{cite web|url=http://www.nigerianfoodtv.com/2014/08/tuwo-shinkafa-tuwon-shinkafa-made-from.html?m=1|title=Tuwo Shinkafa (Tuwon Shinkafa) - made from Raw rice and also with Rice flour|publisher=Nigerian FoodTV|date=23 August 2014|accessdate=6 July 2015}}</ref><ref>{{Cite news|last=Eshemokha|first=Udomoh|date=2020-07-31|title=TUWO MASARA: Health Benefits, How to prepare Tuwo Masara, Tuwo Masara Recipes|url=https://nimedhealth.com.ng/2020/07/31/tuwo-masara-health-benefits-how-to-prepare-tuwo-masara-tuwo-masara-recipes/|access-date=2022-05-04|website=Nigerian Health Blog|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-07-30|title=How to Make Tuwon Dawa: Nigerian Guinea Corn Fufu|url=https://9jafoods.com/how-to-make-tuwon-dawa-nigerian-guinea-corn-fufu/|access-date=2022-05-04|website=9jafoods|language=en-GB}}</ref> Ní [[Ghana]], Omo Tuo ni wọ́n ń pe Tuwon Shinkafa. == Àwọn ìtọ́kasí == 166kdiiancoycql1ktxpzy14xn5abvr Cornelius Taiwo 0 76521 639755 593464 2026-11-07T20:38:03Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639755 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|honorific_prefix=[[Oba (ruler)#Oloye|Omoba]]|name=Cornelius Olaleye Taiwo|image=|nationality=Nigerian|birth_date={{Birth date|df=yes|1910|10|27}}|birth_place=[[Oru-Ijebu]] [[Ogun State]], Nigeria|death_date={{death date and age|df=yes|2014|4|8|1910|10|27}}|death_place=[[Ikeja]], [[Lagos]], Nigeria|alma_mater=[[University of Cambridge]]<br>[[University of London]]|occupation=Educator, lawyer, author}}'''Cornelius Olaleye Taiwo''' (tí wọ́n bí ní 27 November ọdún 1910, tí ó sì kú ní 8 April 2014) jẹ́ ọmọ bíbí ilẹ̀ Nàìjíríà, tó jẹ́ onímọ̀, agbẹjọ́rò àti òǹkọ̀wé. == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Wọ́n bí Taiwo ní 27 October 1910, sí Oru-Ijebu ní [[Ìpínlẹ̀ Ògùn]], ní Nàìjíríà, sínú ìdílé Isaac àti Lydia Taiwo.<ref>{{cite web|url=http://ekoonibajeng.com/index.php?topic=2561.0;wap2|title=100 years today...Prof. C. O. Taiwo tells his story|last1=Deji-Folutile|first1=Olabisi|last2=Babalola|first2=Ademola|date=27 October 2010|publisher=hoofbeat|access-date=19 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106033047/http://ekoonibajeng.com/index.php?topic=2561.0;wap2|archive-date=6 January 2014|url-status=dead}}</ref> Ó bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní St. Luke's School, tó jẹ́ ilé-ìwẹ́ CMS ti St. Luke's Church lẹ́yìn ogun àgbáyé kìíní, ní Oru, Ijebu ní ọdún 1921. Lẹ́yìn náà ni ó lọ sí St Andrews College, ní Oyo, kí ó ṣẹ̀ tó lọ [[Yaba College|Yaba Higher College, Lagos]]. Ó tún kàwé ní University of London, níbi tí ó ti gba ìwé-ẹ̀rí [[Doctor of Letters|D. Litt]] ní ọdún 1982. Bákan náà ni ó gba oyè M.A nínú ẹ̀kọ́ ìṣirò Mathematics láti Trinity College, Cambridge University, oyè Barrister-at-Law ní Middle Temple Inn's Court àti oyè Hon. LL.D. (Cape Coast).<ref>{{Cite web|title=Homepage|url=https://thenationonlineng.net/|access-date=2022-03-09|website=The Nation Newspaper|language=en-US}}</ref> == Ìdálọ́lá == * '''Baba Ijo''' -oyè ní St. Luke's Church, ní Oru, Ijebu láti ọdún 1973. * Fellow of Commonwealth Council for Educational Administration * Fellow of Nigerian Academy of Education * Lord LUPEN; NAPE's highest award (the Lord of all Luminaries of Professional Educators of Nigeria, 1989) * Inducted into the International Educators' Hall of Fame == Àọn ìwẹ́ rẹ̀ == Lára àwọnìwé tó ti kọ ni; * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ooa-tgAACAAJ|last=Taiwo|first=Cornelius O.|title=The Mother Tongue as a Means of Promoting Equal Access to Education in Nigeria: Problems and Solutions|publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|year=1976}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=pCUmYgEACAAJ|last=Taiwo|first=Cornelius O.|title=70 years in The Nigerian Educational System:past, present and future|publisher=Nelson Nigeria|year=1980|isbn=978-1260-726}} * {{cite book|title=Henry Carr: An African Contribution to Education|url=https://books.google.com/books?id=0WO7AAAAIAAJ|last=Taiwo|first=Cornelius O.|year=1975|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19575-282-3}} * {{cite journal|title=The Education Edicts of Nigeria|author=Taiwo Cornelius O.|url=http://maktaba.ku.ac.ke/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=246552|volume=18|number=2|pages=183–187|publisher=West African Journal of Education|website=Kenyatta University Library|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304063816/http://maktaba.ku.ac.ke/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=246552|archivedate=2016-03-04|access-date=2024-11-01|deadurl=yes}} * {{cite book|title=Nigeria Language Problems and Solution|url=http://eric.ed.gov/?id=EJ148922|year=1976|website=Eric;Institute of Education Sciences|author=Taiwo Cornelius O.}} * {{cite book|title=The Administration and Control of Education in Nigeria|author=Taiwo Cornelius O.}} * {{cite book|title=Traditional Methods of Education in Africa|author=Taiwo Cornelius O.}} * {{cite book|title=The Rule of Law in Education|author=Taiwo Cornelius O.}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=O59CAQAAIAAJ|last=Taiwo|first=Cornelius O.|title=Learning thrills: memoirs of an educationist|publisher=Y-Books|year=1996|isbn=9782659916}} == Àwọn ìtọ́kasí == 4855ed9cjfg8faptzt608vqgr3j85bm Abunuabunu 0 76533 639673 639206 2026-11-07T19:31:43Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639673 wikitext text/x-wiki '''Abunuabunu''' jẹ́ ọbẹ̀ láti ìgbèríko [[Brong-Ahafo Region|Brong Ahafo Region]] ti [[Ghana]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.com.gh/lifestyle/food-travel/efie-aduane-series-going-green-with-abunuabunu/qz6353b|title=Going green with Abunuabunu|date=2016-08-16|website=www.pulse.com.gh|language=en-US|access-date=2019-04-30|archive-date=2024-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091950/https://www.pulse.com.gh/lifestyle/food-travel/efie-aduane-series-going-green-with-abunuabunu/qz6353b|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ghana.watsupafrica.com/news/pulse-tv-efie-aduane-episode-7-how-to-prepare-abunuabunu/|title=Pulse Tv- Efie Aduane Episode 7- How To Prepare Abunuabunu {{!}} WatsupAfrica - Africa's Latest News & Entertainment Platform|language=en-US|access-date=2019-04-30}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> a ṣe é láti ara ewé kókò [[cocoyam]] (ní ìbílẹ̀, tí wọ́n ń pè ní kontomire) papọ̀ pẹ̀lú àwọn èròjà mìíràn([[Tomato|tomatoes]], ìgbín, ẹja yíyan, àlùbọ́sà, ata aláwọ̀ ewé, tòlótòló ([[Asante dialect|Asante]] - [[twi]] ''kwahu nsusua)'' àti iyọ̀).'''<ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.com.gh/diy-recipe-how-to-prepare-ebun-ebunu-kontomire-soup/sfqw6zt|title=How to prepare 'Ebun ebunu' (Kontomire soup)|date=2016-02-01|website=www.pulse.com.gh|language=en-US|access-date=2019-04-30|archive-date=2024-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20241211091004/https://www.pulse.com.gh/diy-recipe-how-to-prepare-ebun-ebunu-kontomire-soup/sfqw6zt|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.naaoyooquartey.com/ganyobinaa/the-green-soup-called-ebunubunu/8/16/2015|title=How To Prepare The Green Soup called Ebunubunu.|website=Naa Oyoo Quartey|language=en-GB|access-date=2019-04-30|archive-date=2024-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212155714/https://www.naaoyooquartey.com/ganyobinaa/the-green-soup-called-ebunubunu/8/16/2015|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.afrotide.com/nanaabas-kitchen-how-to-make-ebunuebunu-soup-green-soup/|title=Nanaaba's Kitchen-how to make ebunuebunu soup (green soup)|date=2018-04-07|website=AfroTide|language=en-US|access-date=2019-04-30}}{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''{{Infobox food|name=Abunuabunu|image=|caption=|alternate_name=|country=[[Ghana]]|creator=[[Akan people]]|course=|served=Hot|main_ingredient=cocoyam leaves (kontomire), tomatoes, snails, smoked fish, onions, pepper, kwansesaawa and salt|variations=|calories=|other=}} It is commonly found and prepared among people in [[Kumasi]],<ref>{{Cite web|url=https://ghanafuo.com/2016/07/5-delicious-meals-you-will-surely-ge.html|title=5 delicious meals you will surely get to enjoy in Kumasi|last=davidmawuligh|date=2016-07-19|website=Ghanafuo.com|language=en-GB|access-date=2019-04-30|archive-date=2020-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925192737/https://ghanafuo.com/2016/07/5-delicious-meals-you-will-surely-ge.html|dead-url=yes}}</ref> sometimes with [[fufu]] or [[Banku (dish)|banku]].<ref>{{Cite web|url=http://www.nkonkonsa.com/celebs-photos/joselyn-dumas-spotted-enjoying-fufu-and-abunuabunu/|title=JOSELYN DUMAS SPOTTED ENJOYING FUFU AND ABUNUABUNU|date=2015-08-17|website=Nkonkonsa|language=en|access-date=2019-04-30|archive-date=2019-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190624062203/http://www.nkonkonsa.com/celebs-photos/joselyn-dumas-spotted-enjoying-fufu-and-abunuabunu/|dead-url=yes}}</ref> == Àwọn Ìtọ́kasí == 6hwb9xcjhdfd0yjydryl5bss1mpqxgp Glenn Mena 0 76546 639824 622234 2026-11-07T22:40:48Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639824 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian singer and songwriter}}{{Infobox musical artist|name=Glenn Mena|image=|image_size=230px|landscape=<!-- yes, if wide image, otherwise leave blank -->|alt=|caption=Mena in 2017|birth_name=Akauveh Erumena Glenn<ref name="Mena Bio">{{cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2018/10/glenn-mena-revs-up-ante-with-dremo-assisted-single-pulls-up/|title=Glenn Mena revs up ante with Dremo-assisted single "Pull Up"|work=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard Newspaper]]|last=Onikoyi|first=Ojugbele|date=13 October 2018|access-date=15 October 2018}}</ref> <ref name="Complex Mag">{{cite news|url= https://www.complex.com/music/2019/06/glenn-mena-yoruba-demon-feat-problem-solved/|title=Self-Styled 'Nigerian Music Juggernaut' Glenn Mena Shares "Yoruba Demon" With Problem Solved |work=[[Complex_Networks|Complex Magazine]]|last=Keith|first=James|date=20 June 2019|access-date=17 September 2021}}</ref>|alias=Glenn Mena|birth_date={{birth date and age|1985|7|22}}|birth_place=[[Delta State]], Nigeria|origin=|death_date=|death_place=|genre={{flatlist| *[[Afro pop music|Afropop]] *[[African hip hop]] *[[Hip hop music|hip hop]]}}|occupation=Singer, songwriter|instrument=Piano|spouse=|years_active=2012&ndash;present|label=Mask and Music Group|associated_acts={{flatlist| *[[Phyno]] *[[M.I Abaga|M.I]] *[[Erigga]]}}|website={{URL|maskandmusic.com}}}}'''Akauveh Erumena Glenn''' (tí wọ́n bí ní July 22, 1985), ti ó ń jẹ '''Glenn Mena''', jé olórin ọmọ Nàìjíríà, àti ẹni tó mọ bí wọ́n ṣe ń lọ àwọn irinṣẹ́ orin. == Ayé rẹ̀ == Glenn Mena ni ọmọ kejì nínú àwọn ọmọ márùn-ún tí Meshach Akauveh Akarah àti Regina I. Akarah bí.<ref name="Glenn Mena Parents">{{cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2020/01/whats-next-for-singer-songwriter-glenn-mena/|title=What’s Next For Singer-songwriter, Glenn Mena|work=[[Vanguard_(Nigeria)|Vanguard Newspaper]]|last=Onikoyi|first=Ayo|date=29 January 2020}}</ref> Ó ka Business Administration ní [[Lead City University]], [[Ibadan]].<ref name="Glenn Mena">{{cite news|url=https://punchng.com/glenn-mena-pull-up-with-dremo/|title=Glenn Mena "Pull Up" with Dremo|work=[[The Punch|Punch Newspaper]]|last=Olonilua|first=Ademola|date=15 October 2018}}</ref> == Àwọn orin == {| class="wikitable sortable" |+As lead artist !Year !Title !Album |- |2012 |"Movement" |Non-album single |- |2015 |"Packaging" |Non-album single |- |2017 |''The Mask&Music EP project (Cut one)'' |Mixtape |- |2017 |"Take Over" |Non-album single |- |2018 |"Swerve" (featuring Problem Solved) |- |2018 |"Pull Up" (featuring Dremo)<ref name="Glenn Mena" /> |- |2020 |"Yoruba Demon" (featuring Problem Solved)<ref name="drop yoruba">{{cite news|url=https://guardian.ng/life/glenn-mena-drops-new-song-yoruba-demon-featuring-problem-solved/|title=Glenn Mena Drops New Song "Yoruba Demon" Featuring Problem Solved|work=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian Music]]|date=19 June 2019|access-date=27 August 2019}}</ref> <ref name="Complex Mag" /> |- |2020 |"KOLA"<ref>{{cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2020/01/glenn-mena-drops-kola-freestyle-dance-video/|title=Glenn Mena drops “Kola Freestyle” Dance Video|work=Vanguard Music|date=20 January 2020|access-date=30 January 2020}}</ref> |- |2021 |"Warri Boy" (Featuring [[Erigga]])<ref>{{cite news|url=https://leadership.ng/glenn-mena-teams-up-with-erigga-in-new-sound-warri-boy/|title=Glenn Mena Teams Up With Erigga In New Sound Warri Boy|work=Leadership Newspaper|date=16 June 2021|access-date=17 September 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210918161136/https://leadership.ng/glenn-mena-teams-up-with-erigga-in-new-sound-warri-boy/|archivedate=18 September 2021|deadurl=yes}}</ref> |- |2023 |"Standard" (Featuring [[Trilly]])<ref>{{cite news|url=https://lamboxtra.com/glenn-mena-standard/|title=Groove to the rhythms and explore Glenn Mena’s Latest Afrobeat-inspired hit, “Standard”|work=Lambo ˣᵗʳᵃ Magazine|date=4 November 2023|access-date=4 November 2023|archivedate=4 November 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231104153328/https://lamboxtra.com/glenn-mena-standard/|deadurl=yes}}</ref> |} == Àmì ẹ̀yẹ == {| class="wikitable" !Year !Awards ceremony !Award description(s) !Recipient !Results !Ref |- |2013 |MAYA Awards |Best New Act |Himself |{{won}} |<ref name="THE ALUMNI –Maya Awards">{{cite web|url=https://mayaawardsafrica.com/the-alumni/|title=THE ALUMNI –Maya Awards|date=2016-12-16|work=MayaAwards|access-date=22 September 2017|archive-date=2018-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216163545/https://www.mayaawardsafrica.com/the-alumni/|url-status=dead}}</ref> |- |2013 |City People Awards |New Act |Himself|{{nom}} | |- |2015 |Scream All Youths Awards |Next Rated Act |Himself|{{nom}} |<ref>{{cite news|url=http://tooxclusive.com/download-mp3/scream-all-youths-awards-2015-nominees-list/|title=Scream All Youths Awards 2015 Nominees List|work=Tooxclusive|date=16 October 2015|access-date=22 September 2017}}</ref> |} == Àwọn ìtọ́kasí == {{reflist}} 6spspjtfgxe22g3zrk7fxgsla53915s Hamoud Boualem 0 76565 639832 628550 2026-11-07T22:49:23Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639832 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|name=Hamoud Boualem|logo=|logo_caption=Logo of <b>Hamoud Boualem</b>.|industry=[[Beverages]]|founded={{Start date and age|1848}}|founder=Boualem Hamoud|hq_location_country=[[Algeria]]|brands=Selecto, Slim, Dhaya, Alma, Gazouz blanche, Cola|assets=900|subsid=Lion in [[Boufarik]] Dhaya in [[Sidi Bel Abbès]] Alma in [[Ouzellaguen]]|website=https://www.hamoud-boualem.com}}'''Hamoud Boualem''' jẹ́ ohun mímu tí ilé-iṣẹ́ Algerian gbé jáde ,tí ó ń ṣe àgbéjáde ohun mímu tí ó gbajúmọ̀ ní [[Algeria]] tí ó sì ń di kíkó lọ sí [[France]], [[United Kingdom]], àti [[Canada]]. Tí wọ́n dá sílẹ̀ ní ọdún 1878 pẹ̀lú Ilé-iṣẹ́ rẹ àkọ́kọ́ ní agbègbè Belcourt ti [[Algiers]], ó wà lára àwọn ilé-iṣẹ́ tí ó dàgbà jù ní orílẹ̀-èdè.<ref name=":0">{{Cite web|date=2024-02-28|title=Hamoud Boualem: Algerian soft drink company that kept Coca-Cola and PepsiCo at bay|url=https://businessempires.africa/hamoud-boualem-algerian-soft-drink-company-that-kept-coca-cola-and-pepsico-at-bay/|access-date=2024-06-11|language=en-US}}</ref> Àwọn ọjà rẹ̀ ni sodas bí "Selecto", "Hamoud", "Slim" (ní orísìírísìí adùn), àti orísìírísìí adùn ti olómi. Ilé-iṣẹ́ gbogbogbò rẹ̀ wà ní ààrin gbùngbùn Algiers. == Ìtàn == Youssef Hammoud, adùn tí àwọn akọ́sẹ́mọsẹ́ se, tí ó wà ní agbègbè Belcourt tí ó sì sẹ̀dá lemonade La Royale, bàbáńlá ti àpẹẹrẹ Hamoud la Blanche. La Royale, tí a se láti ara òrom̀bó tí a fi ọwọ́ ṣe àṣàyàn rẹ̀, gba àmì ẹ̀yẹ, tí a kà sí Hors concours, ní [[Parisi|Paris]] World Fair ní ọdún 1889. Ó padà gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì ẹ̀yẹ góòlù àti sílíbà. Ní ọdún 1907,wọ́n ṣe àfikún Victoria, ápù aláwọ̀ búráùn àti adùn. Ohun mímu yìí, tí a mọ̀ sí SELECTO lónìí , jẹ́ ọ̀kan lára ìdámọ̀ iyì Algerian.<ref>{{Cite web|last=Mansari|first=Kamel|date=2024-04-03|title=Exposition « D'Art el Gazouz » : L'héritage de Hamoud Boualem revisité|url=https://www.jeune-independant.net/exposition-dart-el-gazouz-lheritage-de-hamoud-boualem-revisite/|access-date=2024-07-13|website=Le Jeune Indépendant|language=fr-FR}}</ref> Ní ọdún 1920, Boualem Hammoud, ọmọ-ọmọ Youssef, fi orúkọ ilé-iṣẹ́ náà sílẹ̀ ó sì yí orúkọ ilé-iṣẹ́ náà padà láti Hamoud & Sons sí Hamoud Boualem & Cie. Ní ọdún yẹn, ilé-iṣẹ́ náà di kíkó lọ sí Hassiba Ben Bouali Street,<ref name=":02" /> ní báyìí ọ́fíìsì gbogbogbò fún ilé-iṣẹ́ náà. Nígbà tó yá, Hamoud Boualem ṣe ìfilọ́lẹ̀ ohun mímu lábẹ́ Slim label pẹ̀lú àkọmọ̀nà "Slim, le citron qui prime." Lónìí, ilé-iṣẹ́ Slim ní adùn márùn-ún (lemon, orange, green apple, pineapple àti bitter). Mọ̀lẹ́bí Hamoud àti Hafiz darapọ̀ , ilé-iṣẹ́ náà sì di LLC.<ref>{{Cite web|title=Algérie : l’incroyable saga de Hamoud Boualem, fabricant du Selecto - Jeune Afrique.com|url=https://www.jeuneafrique.com/1007911/politique/algerie-lincroyable-saga-de-hamoud-boualem-inventeur-du-selecto/|access-date=2024-07-13|website=JeuneAfrique.com|language=fr-FR}}</ref> Ní ọdún 2003, Hamoud Boualem sọ di ọ̀tun ṣíṣe rẹ̀ tí ó sì ṣe ìfilọ́lẹ̀ ọ̀nà PET èyí tí ó ṣe àmúpé ìwọ̀n ìpadà gíláàsì rẹ̀. Ilé-iṣẹ́ náà náà ń gbèèrú síi ní ṣíṣí sí ọjà ìkólọsókèòkun. Ìfijoyè ilé-iṣẹ́ tuntun rẹ̀ ní Boufarik (wilaya of Blida) láti ba à lè ṣe àlékún ìwọ̀n ìgbéjáde rẹ̀ àti láti ba à lè pèsè fún bíbéèrè rẹ̀.<ref>{{Cite web|title=HAMOUD BOUALEM|url=https://www.pagesmaghreb.com/entreprise/hamoud-boualem-377098/blida-10/algerie|access-date=2024-07-13|website=Pages Maghreb|language=fr}}</ref> Agolo náà di fífi lọ́lẹ̀ ní ọdún 2017, èyí tí ó mú dídán àti ìyàtọ̀ bá ilé-iṣẹ́ èyí tí ó lé ní ọgọ́rùn-ún ọdún. Ní ọdún 2018, Hamoud Boualem se ìfilọ́lẹ̀ Lim ON, ohun mímu titun ni pẹ̀lú ohun mímu eléso, wà ní orísìí adùn mẹ́ta: Citrus, Orange pulp àti Mojito. Ní ọdún 2020, PET di ṣíṣe ìfilọ́lẹ̀ ní ìwọ̀n 33cl àti 1L. == Àwọn ọjà == Hamoud Boualem ní orísìírísìí ìwọ̀n ohun mímu tí ó ti fẹsẹ̀rinlẹ̀ ní àwọn ilé àti jù bẹ́ẹ̀ lọ ní Algerian. Díẹ̀ nínú àwọn ọjà ilé-iṣẹ́ náà tí ó gbajúgbajà ni ìwọ̀nyí: * '''Selecto:''' omi ọsàn a-mú-ọ̀fun-tutù tí ó ti di ìfẹ́ràn ìrandíran.<ref>{{Cite web|title=Selecto, un goût unique et inimitable|url=https://hamoud-boualem.com/brand/selecto-fr/|access-date=2024-07-13|website=Hamoud Boualem|language=fr-FR|archive-date=2024-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713132114/https://hamoud-boualem.com/brand/selecto-fr/|dead-url=yes}}</ref> * '''Hamoud''': Ohun mímu tí ó máa ń bá àwọn ohun mímu káàkiri àgbáyé figa-gbága.'''<ref>{{Cite web|title=Hamoud La Blanche, la boisson citronnée incontournable|url=https://hamoud-boualem.com/brand/hamoud-la-blanche-fr/|access-date=2024-07-13|website=Hamoud Boualem|language=fr-FR|archive-date=2024-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713133618/https://hamoud-boualem.com/brand/hamoud-la-blanche-fr/|dead-url=yes}}</ref>''' * '''Slim:''' Wà ní orísìírísìí adùn èso, Slim ṣe ìpèsè fífúyẹ́ àti adùn sí àwọn ohun mímu ìbílẹ̀.<ref>{{Cite web|title=Slim|url=https://hamoud-boualem.com/en/history/slim/|access-date=2024-07-13|website=Hamoud Boualem|language=en-US}}</ref> * '''Lim ON:''' Àfikún tuntun sí mọ̀lẹ́bí Hamoud Boualem family, Lim ON jẹ́ ohun mímu tí ó ń pèsè adùn àti ìrẹ̀ǹgbẹ. == Ipa àṣà == Hamoud Boualem ti di ìkan náà pẹ̀lú àṣà Algeria ó sì sábàá máa ń di síso mọ́ àti ìṣe. Àwọn ọjà ilé-iṣẹ́ náà ní ààyè pàtàkì ní [[ọkàn]] ọ̀pọ̀lọpọ̀ ará ilẹ̀ Algerians, tí ó ń mú ìrántí ìgbà èwe padà wá àti àpéjọ mọ̀lẹ́bí.<ref>{{Cite web|last=Mediapart|first=La rédaction de|date=2024-07-13|title=Sodas du peuple|url=https://www.mediapart.fr/journal/dossier/international/sodas-du-peuple|access-date=2024-07-13|website=Mediapart|language=fr}}</ref> == Àwọn Ìtọ́kasí == p73a1h12sgtvhmop6xyxf5u9pbrq7my Dambou 0 76576 639760 622000 2026-11-07T20:41:33Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639760 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=Dambou|image=Dambu.jpg|image_size=140px|caption=Dambou|alternate_name=Dambu|country=[[Niger]]|creator=[[Zarma people]], [[Songhai people (subgroup)|Songhai people]]|course=|type=|served=|main_ingredient=Usually [[Rice Flour]] or millet, wheat or corn couscous or corn couscous, [[Moringa (genus)|moringa]] leaves, [[peanut]], [[meat]] or [[fish]]|variations=|serving_size=|calories=|protein=|fat=|carbohydrate=|similar_dish=|other=}} [[Fáìlì:Dambou.jpg|thumb]] '''Dambu''' tàbí '''dambou''' jẹ́ oúnjẹ àwọn ènìyàn Zarma àti Songhai ní apá Gúúsù mọ́ Ìwọ̀-Oòrùn ilẹ̀ Niger, èyí tí wọ́n fi cereal àti Moringa ṣe. Ìgbàkúgbà ni wọ́n máa ń jẹ ẹ́ pàápàá jù lọ lásìkọ̀ ayẹyẹ ọdún ìbílẹ̀ kan bí ìgbéyàwó tàbí ayẹyẹ òmíràn. Oúnjẹ yìí tún gbajúmọ̀ láàárín àwọn ènìyàn Dendi ní apá Àríwà ilẹ̀ [[Benin]] àti ní àwọn ìlú mìíràn tí ó wà ní apá Ìwọ̀-oòrùn ilẹ̀ Africa. Bákan náà ni ó gbajúmọ̀ nií agbègbè Zongo níbi tí àwọn ènìyàn Songhai àti Zarma máa ń rin ìrìn-àjò lọ.<ref>{{Citation|last=|first=|year=2017|title="Dambou", couscous aux épinards|publisher=|publication-place=|page=|url=https://cuisine.abidjan.net/index.php?page=view_recette&RecetteID=23712|access-date=2021-05-09|archive-date=2023-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230618091443/https://cuisine.abidjan.net/index.php?page=view_recette&RecetteID=23712|dead-url=yes}}</ref> == Àwọn èròjà fún sísè == # Fine wheat semolina tàbí couscous<ref>{{Citation|last=|first=|year=|title=Dambou:Couscous with moringa leaves|publisher=Afrik Cuisine|publication-place=|page=|url=https://m.afrik-cuisine.com//recettes/dambou|access-date=2021-05-09|archive-date=2021-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509170625/https://m.afrik-cuisine.com//recettes/dambou|dead-url=yes}}</ref> # Efinrin (tàbí ewé mọ̀ríngà) # [[Àlùbọ́sà|Àlùbọ́sà]] # Aji Dulce capsicum, tàbí ata aláwọ̀ ewé ńlá # [[Iyọ̀]] # Omi ẹran # [[Òróró|Òróró]] == Sísè == Bí ó bá ṣe wun ẹni tó ń se Dambou ni ó ṣe le sè é. Àmọ́ láti se oúnjẹ yìí, àwọn alásè máa ń lo: ìyẹ̀fun ìrẹsì tàbí wheat semolina (couscous semolina) tàbí ọkà bàbà, tàbí couscous ti àgbàdo. Wọ́n máa sè é fún ogún tàbí ọgbọ̀n ìṣẹ́jú kí wọ́n ṣè tó wá fi ewé mọ̀ríngà tí wọ́n ti sè sínú rẹ̀. Lẹ́yìn náà, àwọn èròjà mìíràn bí: àlùbọ́sà, ata, iyọ̀, omi ẹran, ẹ̀pà, òróró, ẹran tàbí ẹja á wá wọ inú rẹ̀.<ref>{{Citation|last=|first=|title=Un Jour, une Recette : Le Dambou|date=29 April 2020|publisher=ESMA – Paris 1|publication-place=|page=|url=https://esmaparis1.com/2020/04/29/un-jour-une-recette-le-dambou/|access-date=2021-05-09}}</ref><ref>{{Citation|last=|first=|year=|title=Couscous aux épinards - Dambou (Niger)|publisher=|publication-place=|page=|url=https://recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|access-date=2021-05-09|archive-date=2022-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628205629/https://recettesvegetales.com/couscous-aux-epinards/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Citation|last=|first=|year=2020|title=Dambou, couscou avec épinards|publisher=|publication-place=|page=|url=https://recettes.africa/dambou-couscou-avec-epinards/|access-date=2021-05-09|archive-date=2020-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20201105180839/https://recettes.africa/dambou-couscou-avec-epinards/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Citation|last=|first=|year=|title=Dambou|publisher=|publication-place=|page=|url=https://www.cookinghali.com/recettes/cuisine-nig%C3%A9rienne/dambou/|access-date=2021-05-09}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{reflist}} azg03v2vc0yecyyygr89aqhjj1vlc0v Ọdún Kwame Nkrumah 0 76601 640139 608969 2026-11-08T10:05:10Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640139 wikitext text/x-wiki '''Ọdún Kwame Nkrumah''' Pan-African Intellectual Cultural tí a tún mọ̀ sí ọdún Kwame Nkrumah Festival (KNF''')''' jẹ́ ọdún tí Alága Kwame Nkrumah ṣètò ní Institute of African Studies ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti [[University of Ghana]].<ref>{{Cite web|date=2021-09-07|title=IAS to hold 3rd Kwame Nkrumah Pan-African Intellectual and Cultural Festival|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/IAS-to-hold-3rd-Kwame-Nkrumah-Pan-African-Intellectual-and-Cultural-Festival-1350955|access-date=2021-09-14|website=GhanaWeb|language=en|archive-date=2023-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928154548/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/IAS-to-hold-3rd-Kwame-Nkrumah-Pan-African-Intellectual-and-Cultural-Festival-1350955|dead-url=yes}}</ref> == Ìtàn == Ọdún náà náà di ṣíṣe ní oṣù kẹsàn-án ọdún 2010 láti ṣe àyẹ́sí ìfọkànsìn [[Kwame Nkrumah]] sí ìṣe àṣà àti ọgbọ́n tí ó dá lórí ilẹ̀ Áfíríkà.{{cn|date=September 2021}} == Ọdún kẹta ti Kwame Nkrumah == Ọdún kẹta ti Kwame Nkrumah<ref>{{Cite web|date=2021-05-19|title=Home - Kwame Nkrumah Festival|url=https://kwamenkrumahfestival.com/|access-date=2022-07-09|website=kwamenkrumahfestival.com|language=en-GB|archive-date=2023-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928154550/https://kwamenkrumahfestival.com/|dead-url=yes}}</ref> di ṣíṣe àkóso láti ọwọ́ Alága kẹrin ti Kwame Nkrumah, [[Amina Mama]].<ref>{{Cite web|title=Current Occupant {{!}} Institute of African Studies {{!}} University of Ghana|url=https://ias.ug.edu.gh/content/current-occupant|access-date=2022-07-09|website=ias.ug.edu.gh|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702162326/https://ias.ug.edu.gh/content/current-occupant|dead-url=yes}}</ref> Ó jẹ́ ìṣàkóso ti ìsọdọ̀kan ti ìdàkejì àṣà, èrò àti àwọn ọ̀nà mìíràn láti ṣe ìdúnàdúrà. Àfojúsùn rẹ̀ ni láti ṣe ìlọsíwájú ọ̀rọ̀-ajé àṣà ìsọdọ̀kan tuntun àti ìlàlójú tí ó máa ní ìfẹ́ àwọn ọmọ ilẹ̀ Afíríkà lọ́kàn. Ọdún náà wáyé gẹ́gẹ́ bí àjàkálẹ̀ ààrùn COVID-19 gbá Áfíríkà èyí sì ni àkọ́kọ́ tí ìṣàkóso rẹ̀ wáyé ní orí ẹ̀rọ ayélujára, tí ó wáyé ní orí ìtàkùn ayélujára tí ó sì di gbígbé àgbáyé. Ọdún náà di gbígbà gẹ́gẹ́ bí àǹfààní fún Ìgbésẹ̀ tòótọ́ láti gbé àti láti tún bọ̀ fún lókun àpapọ̀ ìsọdọ̀kan wa àti láti ṣe ìlọsíwájú ayélujára ìsọdọ̀kan nígbà tí wọ́n bá ń ṣe àjọ̀dún ìsẹ̀m̀báyé Kwame Nkrumah. Ní àkókò ìṣeré ọjọ́ mẹ́wàá, ó di ṣíṣe àbẹ̀wò sí láti ọwọ́ ó lé ní ẹgbẹ̀rún mẹ́fà àlejò láti orílẹ̀-èdè mẹ́talélọ́gọ́rùn-ún, èyí tí ó lé ní ìdajì wọn wá láti méjìdínláàádọ́ta nínú mẹ́rinléláàádọ́ta orílẹ̀-èdè Áfíríkà. Ọdún náà láti ìgbà náà ti di ohun ìselọ́sọ̀ọ́ orí ayélujára láti dúró gẹ́gẹ́ bí ohun èlò ìmọ̀ ìsọdọ̀kan. Àkóónú rẹ̀ kún fún ìtàkurọ̀sọ òṣèlú àti ọgbọ́n ti àsìkò láàárín àwọn asègbèfábo ìsọdọ̀kan, àwọn ọ̀dọ́ àti àwọn àlàyé ẹgbẹ́ orí mìíràn àti ìgbésẹ̀ tí ó di fífi sọrí mímú àyípadà rere wá. == Àwọn Ìtọ́kasí == idpvofb8v3duwq7f6ddaruw7q9mojzt Damba: Ọdún Damba 0 76625 639759 611400 2026-11-07T20:41:25Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639759 wikitext text/x-wiki '''Ọdún Ìbílẹ̀ Damba''' jẹ́ ọdún ìbílẹ̀ tí ó tóbi jù ní orílẹ̀ èdè Ghana, èyí tí àwọn ará Ìwọ̀ àríwá, ìlà Òòrùn [[Northern Region(Ghana)|Northern]], [[Savannah Region|Savanna]], [[North East Region, Ghana|North East]], [[Upper East Region|Upper East]] àti apá ìlà Ìwọ̀ oòrùn [[Upper West Region|Upper West]] ti àgbègbè [[Ghana]].<ref name=Bak>{{cite web|title=Festivals in Ghana|url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/tourism/festivals.php|publisher=www.ghanaweb.com|accessdate=27 December 2011}}</ref> Nígbà díẹ̀ sẹ́yìn, Damba ti di ọdún ìbílẹ̀ ti gbogbo orílẹ̀ èdè èyí tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àlejò láti àwọn orílẹ̀ èdè mìíràn ń rọ́ wá láti wò. Ọdọọdún ni wọ́n ń ṣe ọdún ìbílẹ̀ yìí ní àwọn orílẹ̀ èdè Germany, USA, and UK.<ref>{{Cite web |last=Mohammed |first=Mutaka |date=2021-12-21 |title=U.S: Dagbon Diaspora celebrate Damba Festival |url=https://diamondfmonline.com/u-s-dagbon-diaspora-celebrate-damba-festival/ |access-date=2023-10-18 |website=Diamond 93.7FM |language=en-US |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107050753/https://diamondfmonline.com/u-s-dagbon-diaspora-celebrate-damba-festival/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |date=2021-12-15 |title=Northern Ghana Diaspora C’nity in New Jersey to celebrate Damba Festival, Dec 18 |url=https://www.ghanaiantimes.com.gh/northern-ghana-diaspora-cnity-in-new-jersey-to-celebrate-damba-festival-dec-18/ |access-date=2023-10-18 |website=Ghanaian Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-12-22 |title=Northern Ghana Diaspora Community celebrates Damba Festival - MyJoyOnline |url=https://www.myjoyonline.com/northern-ghana-diaspora-community-celebrates-damba-festival/ |access-date=2023-10-18 |website=www.myjoyonline.com |language=en-US}}</ref> Láti inú [[èdè Dagbani|Dagbani]] ní orúkọ Damba ti ṣẹ̀wá. Lára àwọn ẹ̀dá èdè náà ni Damma láti inú èdè [[Mamprusi language|Mampruli]] àti Jingbenti láti inú èdè [[Wali language (Gur)|Waali]]. Ní oṣù Damba, oṣù kẹta ti kalẹ́ńdà Dagomba ni wọ́n máa ń ṣe ayẹyẹ ọdún Damba. Ìdí tí wọ́n fí ń ṣàjọyọ̀ ọdún ìbílẹ̀ yìí ni láti ṣayẹyẹ ohun ìní iyebíye wọn, ìtàn àti ìjòyè ti [[Dagbon]] àti àwọn ìjọba tó yí wọn ká. Dagbon jẹ́ ibi ìbí tí ó ṣakópọ̀ ìjọba, ìjòyè àti àwọn ìdílé tí ń jọba ní orílẹ̀ èdè Ghana àti Burkina Faso. Oṣù Damba tún papọ̀ mọ́ oṣù kẹta ti kalẹ́ńdà àwọn Mùsùlùmí, Rabia al-Awwal. Ìgbà àkọ́kọ́ tí wọ́n ṣàjọyọ̀ ọdún Damba ni láti ṣayẹyẹ [[Mawlid|ìbí àti ìsọlórukọ]] ti [[Muhammad]], ṣùgbọ́n ìdí ayẹyẹ náà ti yí padà láti máa ṣe ìgbéga ohun ìní wọn àti ìjòyè. Ọdún ayẹyẹ Damba yìí tún ni àwọn ara Gonjas ti àgbègbè Savanna ti gbà gẹ́gẹ́ bí ayẹyẹ wọn. Àwọn ará [[Gonja people|Gonja]] ní oṣù pàtó èyí tí wọ́n máa ń ṣajoyọ̀ ayẹyẹ yìí. Ìgbà mẹ́ta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ tí wọ́n pín ayẹyẹ yìí sí ni; ti Somo Damba, ti Naa Damba (ọba) àti ti Belkulsi (àkókò ìdágbére). [[File:World Damba Festival 2023 - Cologne, Germany 57.jpg|thumb|World Damba Festival at Cologne, Germany.]] [[File:Damba 2022.jpg|thumb|Children attending the 2022 Damba festival.]] == Ìṣe Ayẹyẹ Náà == Ayẹyẹ náà yóò bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìkéde ti ìbéèrè oṣù láti ọwọ́ Yidan Moli, sí àwọn ará [[Yaa Naa]]. Ní ọjọ́ kọkànlá oṣù náà, “''Somo''” Damba yóò bẹ̀rẹ̀ , ‘Naa’ (àwọn ọba) Damba yóò sì tẹ̀le ní ọjọ́ kẹtàdínlógún. Wọ́n yóò wá fi “bielkulsi” parí ,<ref>{{Cite web |title=Kpanjɔɣu |url=https://www.wikidata.org/wiki/Q108068442 |access-date=2023-03-03 |website=www.wikidata.org }}</ref> èyí tí ó jẹ́ òtéńté ayẹyẹ náà, tí yóò sì parí ni ọjọ́ kejìdínlógún oṣù Damba.<ref>{{Cite web |url=https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Dagbon-marks-Damba-Festival-after-17-year-break-800034 |title=Dagbon marks Damba Festival after 17-year break |access-date=2020-01-18 |archive-date=2019-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191119040205/https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Dagbon-marks-Damba-Festival-after-17-year-break-800034 |url-status=dead }}</ref> Ní àkókò yìí ni wọn yóò ṣe ọ̀pọ̀ àdúrà sí àwọn bàbá ńlá wọn, ìlù lílù àti ijó jíjó, àwọn ìdílé yóò sì máa bẹ àwọn ọ̀rẹ́ wọ́n wò pẹ̀lú ẹ̀bùn.<ref>{{Cite web|url=https://visitghana.com/attractions/damba-festival/|title=Damba Festival|website=Visit Ghana|access-date=2020-01-18|archive-date=2020-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523164912/https://visitghana.com/attractions/damba-festival/|dead-url=yes}}</ref> Lára ayẹyẹ náà tún ni Binchera Damba, níbi tí àwọn ọ̀dọ́ yóò ti wọ àwọn aṣọ tó ti ṣá ṣùgbọ́n tí ó gbóge, àti Shinkaafa Gahimbu (ṣíṣa ìrẹsì) === Yila Bohambu (ìgbáradì fún orin kíkọ) === Alẹ́ ni wọ́n máa ṣe ìgbáradì sílẹ̀ fún kíkọ àwọn orin Damba, àwọn ọmọọ̀dọ̀ obìnrin láàfin, káàkiri ààfin pàtàkì pàtàkì Dagbon àti ìjọba tó yi ká ni wọ́n yóò máa darí àwọn orin náà. Èyí yóò wáyé ní àwọn ọjọ́ mẹ́wàá àkọ́kọ́ oṣù náà. === Binchera Damba === Èyí jẹ́ ìṣafíhan aṣọ tó ti ṣá pẹ̀lú ijó jíjó. Káàkiri àwọn ààfin ni èyí tí máa ń wáyé. Àwọn ọ̀dọ́ sì ni olùkópa pàtàkì níbẹ̀. === Somo Damba === Èyí níṣe pẹ̀lú àdúrà gbígbà àti ijó jíjó. === Shinkaafa Gahimbu === Èyí níṣe pẹ̀lú ṣíṣa ìrẹsì. Ó tún níṣe pẹ̀lú àwọn àlùfáà ti ìgbìmọ̀, èyí tí àwọn Yidan Moli ti ààfin Gbewaa yóò darí. === Nahu Glibu === Kíkó àwọn màlúù jọ, àwọn ìjòyè ni yóò ṣe èyí. === Naa Damba === Damba ti ọba lèyí. Ó níṣe pẹ̀lú ijó jíjó àti ọ̀pọ̀ ìwọ́de ti ẹṣin. === Belkulsi (ìdágbére) === Ìwọ́de àti ìdágbére aláfẹfẹ aláràbarà.[[File:Damba festival celebration 2022.jpg|thumb|Damba festival 2022 procession.]] [[File:Young Boy Dressed for Damba Festival in Northern Ghana.jpg|thumb|A child in celebratory outfit.]] == Damba ọdún 2023 == Ayẹyẹ ti ọdún 2023 wáyé lọ́nà tí wọ́n kò lérò, ó wáyé láàárín oṣù kẹsàn-án sí ìbẹ̀rẹ̀ oṣù kẹwàá. Òtéńté rẹ̀ (Bielkulsi) yẹ kó wáyé lọ́jọ́ kẹrin oṣù kẹwàá, ọdún 2023. Àwọn ìlú mìíràn ṣe ayẹyẹ ìdágbére tiwọn nínú òjò. Síbẹ̀síbẹ̀, nítorí òjò ńlá tó rọ̀, ìwọ́de tó yẹ kó wáyé láàfin Gbewaa, ni wọ́n sún di Ọjọ́bọ̀, ọjọ́ karùn-ún, oṣù kẹwàá, ọdún 2023. Àwọn àlejò àti àwọn tí ń ṣayẹyẹ káàkiri gbogbo àgbéyè ni wọ́n rọ́ lọ sí àwọn ààfin àti gbọ̀ngán káàkiri orílẹ̀ èdè Ghana fún ayẹyẹ aláràbarà yìí. Àwọn ènìyàn pàtàkì pátákí láti orílẹ̀ èdè Togo náà wà lórí ìjókòó ni ààfin the Gbewaa fún ayẹyẹ náà. Lára ayẹyẹ tọdún 2023, eré ìdíje bọ́ọ́lù àfẹsẹ̀gbá wáyé láàárín ìlú [[Kumbungu]] àti [[Savelugu]]. Gbọ̀ngán Aliu Mahama Sports Stadium tó lè gbà ju ènìyàn 20,000 ló kún lọ́jọ́ náà.<ref>{{Cite web |date=2023-10-08 |title=Historic Savelugu-Kumbungu football clash fills 21,000-capacity Aliu Mahama Stadium |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/SportsArchive/Historic-Savelugu-Kumbungu-football-clash-fills-21-000-capacity-Aliu-Mahama-Stadium-1858703 |access-date=2023-10-09 |website=GhanaWeb |language=en}}</ref> Kumbungu àti Savelugu ní ìbáṣepọ̀ tó dán mọ́rán láàárín ara wọn, èyí tí wọ́n pè ní Dachahali nínú Dagbani. Àwọn ènìyàn pàtàkì wá sí ìdíje náà pẹ̀lú àwọn ìjòyè ńlá ńlá láti ìlú Tolon, Savelugu àti Kumbungu. [[File:Tamale fashion week 2020 2.jpg|thumb|A lady and gentleman in traditional outfits.]] ==Tún wo== *[[Bugum Chugu]] *[[Dagbon music and dance]] *[[World Damba Festival]] ==Àwọn Ìtọ́kási== {{reflist}} ==Ìjápọ̀ Tìta== {{Commons category-inline}} [[Category:Festivals in Ghana]] [[Category:Dagbon]] {{Ghana-stub}} 5n4xz4evpd9ualgcwrbpyprfkeoonkp Fola Francis 0 76630 639812 617586 2026-11-07T22:18:34Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639812 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian transgender model (1994–2023)}} {{Infobox person | name = Fola Francis | image = Fola Francis Speaking at Amplifying Social Inclsuion Symposium (cropped).jpg | image_size = | caption = | birth_date = {{birth date|df=y|1994|03|18}} | birth_place = [[Nigeria]] | death_date = {{death date and age|df=y|2023|12|20|1994|03|18}} | nationality = | occupation = {{flatlist| * Model * actress * activist * entrepreneur}} | height = | title = | website = }} '''Fola Francis''' (Ọjọ́ Kejìdínlógún Oṣù Kẹta, Ọdún 1994 – Ọjọ́ Ogún Oṣù Kejìlá, Ọdún 2023) jẹ́ ọmọ [[Nàìjíríà]] tí ó jẹ́ àwòkọ́ṣe ènìyàn tí ìdánimọ̀ akọ tàbí abo rẹ̀ yàtọ̀ sí èyí tí ó ní nígbà tí wọ́n bí i, LGBTQIA+ alátìlẹyìn àti oníṣòwò.<ref name=":0">{{Cite web |last=Okolo |first=Edwin |date=2023-06-30 |title=Fola Francis is making a difference in the Lagos Ballroom scene |url=https://marieclaire.ng/fola-francis-is-making-a-difference-with-the-lagos-ballroom-scene/ |access-date=2023-09-05 |website=Marie Claire Nigeria |language=en-GB}}</ref><ref name=":1">{{Cite news |date=2022-08-03 |title=The Nigerians worried about a bill to outlaw cross-dressing |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-61646540 |access-date=2023-09-05}}</ref> Ní ọdún 2022, ó di ènìyàn àkọ́kọ́ tí ìdánimọ̀ akọ tàbí abo rẹ̀ yàtọ̀ sí èyí tí ó ní nígbà tí wọ́n bí i láti rìn lórí ọ̀nà Ọ̀sẹ̀ Oge Èkó ([[Lagos Fashion Week]]) fún Cute-Saint àti Fruché. Ìfihàn àkọ́kọ́ rẹ̀ lórí òpópónà náà ní ipa tí ó lágbára, pẹ̀lú ẹgbẹ́ tí ó ń ṣe Ọ̀sẹ̀ Oge ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó|Èkó]] tí ó pinnu láti má ṣe gbé àwọn àwòrán rẹ̀ jáde.<ref>{{Cite web |date=2022-11-14 |title=Fola Francis makes history as the first trans model to walk Lagos Fashion Week {{!}} Xtra Magazine |url=https://xtramagazine.com/culture/first-trans-model-lagos-fashion-week-fola-francis-240234 |access-date=2023-09-05 |language=en-CA}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-11-22 |title=History was made – Fola Francis becomes the first trans model to walk Lagos Fashion Week |url=https://www.morebranches.com/history-was-made-fola-francis-becomes-the-first-trans-model-to-walk-lagos-fashion-week/ |access-date=2023-09-05 |website=MoreBranches |language=en-US }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> =Ikú= Ní ọjọ́ Ogún oṣù Kejìlá, ọdún 2023, Fola Francis pàdánù ẹ̀mí rẹ̀ lẹ́yìn tí ó rì sínú omi nígbà tí ó lọ sí etíkun ní [[Èkó|ìlú Èkó]], [[Nàìjíríà]].<ref>{{cite web |title=Popular Nigerian Transgender, Fola Francis Is Dead |url=https://hypetrendz.com.ng/famous-nigerian-transgender-model-fola-francis-is-dead |website=Hypetrendz |publisher=Hypetrendz |access-date=23 December 2023 |archive-date=23 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231223163035/https://hypetrendz.com.ng/famous-nigerian-transgender-model-fola-francis-is-dead/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Cynthia |date=2023-12-23 |title=Nigerian Transgender Model, Fola Francis is Dead |url=https://thequesttimes.com/nigerian-transgender-model-fola-francis-is-dead/ |access-date=2023-12-23 |website=The Quest Times |language=en-US |archive-date=2023-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231223120553/https://thequesttimes.com/nigerian-transgender-model-fola-francis-is-dead/ |dead-url=yes }}</ref> =Àwọn Ìtọ́kasí= 0w4a71qs53pxqs2kafj9nkx4iagaci0 Kabiru Gombe 0 76680 639878 635829 2026-11-08T00:57:49Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639878 wikitext text/x-wiki [[Fáìlì:Kabiru_haruna_gombe.jpg|thumb|Kabiru Muhammad Haruna]] '''Kabir Muhammad Haruna''' tí orúkọ gbajúgbajà rẹ̀ ń jẹ́ ''Kabiru Gombe'' jẹ́ onímọ̀ Islam àti oníwàásù. Láti December 2011<ref name="africascountry">{{cite news|last1=Ochunu|first1=Moses E.|title=Two Salafi Clerics Visit London|url=https://africasacountry.com/2018/01/why-salafi-clerics-london-visit-sparked-a-debate-on-modernity-and-morality-in-northern-nigeria|accessdate=20 April 2020|work=africasacountry.com|date=25 January 2018}}</ref> ni ó ti jẹ́ National Secretary General ti Jama'atu Izalatil Bid'ah wa Iqamatus Sunnah, èyí tí ó jẹ́ ẹgbẹ́ Salafiyyah tó gbòòrò jù lọ ní Nàìjíríà<ref>[https://theglobalobservatory.org/2015/12/izala-boko-haram-salafism-nigeria-extremism/ Could Nigeria's Mainstream Salafis Hold Key to Countering Radicalization?], IPI Global Observatory, December 7, 2015.</ref><ref>[https://www.dailytrust.com.ng/day-izala-regrouped-in-kaduna.html Day Izala regrouped in Kaduna]{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Daily Trust'', December 31, 2011.</ref> == Iṣẹ́ rẹ̀ == Muhammad Kabir Haruna bẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí i ọmọ-ẹgbé JIBWIS tí àwọn Hausa ń pè ní "''Ƴan Agaji''" lásìkò tó jẹ́ ọ̀dọ́; lẹ́yìn náà ni ó lọ sí [[Sáúdí Arábíà|Saudi Arabia]] láti lọ tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́ ìmọ́ ẹ̀sìn Islam àti Kùránì. Muhammad Kabir Haruna ti jé Secretary General ti ẹgbẹ́ Izala láti December 2011.<ref>[https://www.dailytrust.com.ng/day-izala-regrouped-in-kaduna.html Day Izala regrouped in Kaduna]{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Daily Trust'', December 31, 2011.</ref> Ó máa ń ṣe ọdún [[Ramadan]] Tafsir, bẹ́ẹ̀ sì ni ó máa ń lọ sí oríṣiríṣi Da'wah káàkiri [[Nàìjíríà|Nigeria]] àti àwọn ìlú mìíràn bí i [[Niger]], [[Cameroon (orílẹ̀-èdè)|Cameroun]], [[Chad]], [[Ghana]], àti [[United Kingdom]].<ref>{{Cite web|url=https://hausa.legit.ng/1122999-makwabcin-sheikh-kabiru-gombe-ya-kai-kararsa-gaban-kotu-kan-zarginsa-da-aika.html|title=An maka Malam Kabiru Gombe gaban kuliya manta sabo kan wani zargi|last=Auwal|first=Muhammad|date=2017-08-30|website=Legit.ng - Nigeria news.|language=ha|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/hausa/labarai-42130508|title='Sheikh Dahiru Bauchi ne yake kiran sunana a wa'azi'|date=2017-11-27|work=BBC News Hausa|access-date=2020-04-20|language=ha}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/hausa/labarai-42130507|title=Mata sun fi maza bukatar wa'azi – Sheikh Kabiru Gombe|date=2017-11-26|work=BBC News Hausa|access-date=2020-04-20|language=ha}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hausatrust.com/430/angano-sheikh-kabiru-gombe-a-bakin-ruwa-yana-shan-soyayya/|title=Angano Sheikh Kabiru Gombe a Bakin Ruwa Yana Shan Soyayya|last=HausaTrust|date=2019-01-29|website=HausaTrust|language=en-US|access-date=2020-04-20|archive-date=2020-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806095719/https://www.hausatrust.com/430/angano-sheikh-kabiru-gombe-a-bakin-ruwa-yana-shan-soyayya/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hausa.leadership.ng/2019/02/22/an-nemi-izala-ta-ja-kunnen-shaikh-kabiru-gombe/|title=An Nemi Izala Ta Ja Kunnen Shaikh Kabiru Gombe|last=Muhammad|first=Musa|date=2019-02-22|website=Leadership Hausa Newspapers|language=ha|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://africasacountry.com/2018/01/why-salafi-clerics-london-visit-sparked-a-debate-on-modernity-and-morality-in-northern-nigeria|title=Two Salafi Clerics Visit London|website=africasacountry.com|language=en-US|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://aminiya.dailytrust.com.ng/ba-dabiar-malaman-sunnah-ba-ne-su-ce-wane-yana-wuta-sheikh-kabiru-gombe/|title=Ba dabi'ar malaman Sunnah ba ne su ce wane yana wuta – Sheikh Kabiru Gombe|last=Mustapha|first=Olusegun|date=2014-02-06|website=Aminiya|language=en-US|access-date=2020-04-20}}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dabofm.com/ana-saka-ran-dawowar-sheikh-kabiru-gombe-da-bala-lau-gobe-talata-daga-amurka/|title=Ana saka ran dawowar Sheikh Kabiru Gombe da Bala Lau gobe Talata daga Amurka|date=2019-04-29|website=Dabo FM Online|language=en-US|access-date=2020-04-20|archive-date=2020-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200512045222/https://dabofm.com/ana-saka-ran-dawowar-sheikh-kabiru-gombe-da-bala-lau-gobe-talata-daga-amurka/|dead-url=yes}}</ref> Muhammad Kabir Haruna máa ń ṣe ìjìnlẹ̀ ìwásù lórí ọ̀rọ̀ àwọn obìnrin.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/hausa/labarai-42338468|title=Jawabin Kabiru Gombe kan matsayin musk a musulunci|date=2017-12-13|website=BBC News Hausa|language=ha|access-date=2020-04-24}}</ref> Lọ́wọ́lọ́wọ́, Muhammad Kabir Haruna ni national secretary JIBWIS<ref>{{Cite web|last=arewa|date=2021-12-26|title=Takaitaccen Tarihin Sheikh Kabiru Haruna Gombe|url=https://arewatimes.com.ng/takaitaccen-tarihin-sheikh-kabiru-haruna-gombe/|access-date=2022-03-20|website=Arewa Times Hausa|language=en-GB|archive-date=2021-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227092107/https://arewatimes.com.ng/takaitaccen-tarihin-sheikh-kabiru-haruna-gombe/|dead-url=yes}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == p7keg6ppi5a9mkmgn69igvzrxz0yz9x Netumbo Nandi-Ndaitwah 0 76692 639951 595435 2026-11-08T03:41:25Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639951 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|honorific_prefix=[[Her Excellency]]|name=Netumbo Nandi-Ndaitwah|honorific_suffix=[[Member of Parliament|MP]]|image=7th Swapo Party Congress 02 (cropped).jpg|imagesize=|smallimage=|alt=|caption=Nandi-Ndaitwah in 2022|order=|office1=[[President of Namibia|President-elect of Namibia]]|predecessor1=<!--[[Nangolo Mbumba]]-->|succeeding1=[[Nangolo Mbumba]]|office2=3rd [[Vice President of Namibia]]|term_start2=4 February 2024|term_end2=|president2=Nangolo Mbumba|predecessor2=Nangolo Mbumba|successor2=|order3=|office3=[[Deputy-Prime Minister of Namibia]]|term_start3=21 March 2015|term_end3=4 February 2024|primeminister3=[[Saara Kuugongelwa]]|predecessor3=[[Marco Hausiku]]|successor3=[[John Mutorwa]]|office4=[[List of Ministers of Foreign Affairs of Namibia|Minister of International Relations and Cooperation]]|term_start4=4 December 2012|term_end4=4 February 2024|primeminister4={{Plainlist| * [[Hage Geingob]] * Saara Kuugongelwa }}|predecessor4=[[Utoni Nujoma]]|successor4=[[Peya Mushelenga]]|office5=[[Ministry of Environment and Tourism (Namibia)|Minister of Environment and Tourism]]|term_start5=21 March 2010|term_end5=4 December 2012|primeminister5=[[Nahas Angula]]|predecessor5=[[Willem Konjore]]|successor5=[[Uahekua Herunga]]|office6=[[Ministry of Information and Communication Technology (Namibia)|Minister of Information and Broadcasting]]|term_start6=2005|term_end6=2010|primeminister6=Nahas Angula|predecessor6=Nangolo Mbumba|successor6=[[Joel Kaapanda]]|office7=[[Ministry of Gender Equality and Social Welfare (Namibia)|Minister of Women Affairs and Child Welfare]]|term_start7=2000|term_end7=2005|primeminister7=Hage Geingob|predecessor7=''position established''|successor7=[[Marlene Mungunda]]|office8=Director General of Women Affairs|term_start8=1996|term_end8=2000|primeminister8=Hage Geingob|predecessor8=|successor8=|office9=Deputy Minister of Foreign Affairs|term_start9=21 March 1990|term_end9=21 March 1996|primeminister9=Hage Geingob|predecessor9=|successor9=|birth_name=Netumbo Nandi|birth_date={{birth date and age|1952|10|29|df=y}}|birth_place=Onamutai, [[South West Africa]] (now [[Namibia]])|death_date=|death_place=|nationality=[[Namibia]]n|party=[[South West Africa People's Organization|SWAPO]]|spouse=[[Epaphras Denga Ndaitwah]]|occupation=Politician|alma_mater=[[Keele University]]<br>[[Glasgow Caledonian University]]|website=|term_start=|termstart1=21 March 2025}}'''Ndemupelila Netumbo Nandi-Ndaitwah''' (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù Kẹwàá ọdún 1952), tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ jẹ́ '''NNN''',<ref>{{Cite news|last=Mumbuu|first=Edward|date=November 16, 2022|title=SWAPO Braces for Vote Showdown|url=https://neweralive.na/swapo-braces-for-vote-showdown-camps-brimming-with-confidence-as-congress-nears/|work=New Era Live}}</ref><ref>{{Cite news|date=December 4, 2024|title=Naimibia Elects Its First Woman President|url=https://www.cbs19news.com/namibia-elects-its-first-woman-president/article_f90dcde1-0ac9-520b-9f0a-27e240975025.html|work=CBS News|access-date=December 6, 2024|archivedate=December 6, 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241206235919/https://www.cbs19news.com/namibia-elects-its-first-woman-president/article_f90dcde1-0ac9-520b-9f0a-27e240975025.html|deadurl=yes}}</ref> jẹ́ olóṣèlú orílẹ̀-èdè Namibia, tí ó di Ààrẹ orílẹ̀-èdè Namibia lẹ́yìn tí ó gbégbá orókè nínú ìdìbò tí wọ́n ṣe ní ọjọ́ kẹta oṣu Kejìlá ọdún 2024.<ref>{{Cite web|date=2024-12-03|title=Namibia will have its first female leader after the VP wins presidential election for ruling party|url=https://www.ktalnews.com/news/u-s-world/ap-namibia-will-have-its-first-female-leader-after-the-vp-wins-presidential-election-for-ruling-party/|access-date=2024-12-03|website=KTALnews.com|language=en-US|archive-date=2024-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209082547/https://www.ktalnews.com/news/u-s-world/ap-namibia-will-have-its-first-female-leader-after-the-vp-wins-presidential-election-for-ruling-party/|dead-url=yes}}</ref> Nípa èyí, ó di Ààrẹ ẹlẹ́ẹ̀karùn-ún ti Namibia àti obìnrin àkọ́kọ́ tó máa gorí oyè náà. Láti oṣù kejì ọdún 2024 ni ó ti wa ní ipò Igbá-kejì Ààrẹ Namibia. Òun náà ni Ààrẹ-bìnrin àkọ́kọ́ tí ẹgbẹ́ òṣèlú SWAPO máa ni, bí ó ṣe jẹ́ pé òun ni olùdíje ti ẹgbẹ́ náà yàn kalẹ̀ fún ètò ìdìbò ti ọdún 2024. Ní ọdún 2017, ẹgbẹ́ òṣèlú SWAPO yan Nandi-Ndaitwah gẹ́gẹ́ bí i igbá-kejì Ààrẹ SWAPO, èyí sì mu kó jẹ́ obìnrin àkọ́kọ́ tó máa wà ní ipò náà. Nandi-Ndaitwah ti fìgbà kan jé igbá-kejì Prime minister ti Namibia láti ọdún 2015 wọ ọdún 2024, minister of International Relations and Cooperation láti oṣù Kejìlá ọdún 2012 wọ ọdún 2015, àti gẹ́gẹ́ bí i minister of Environment and Tourism láti oṣù Kẹta ọdún 2010 wọ oṣù Kejìlá ọdún 2012. Ó ti jẹ́ ọmọ-ẹgbé National Assembly ti Namibia tipẹ́ tipẹ́. == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Wọ́n bí Netumbo Nandi ní ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù Kẹwàá ọdún 1952 sínú ìdílé Justina Nekoto Shaduka-Nandi àti Petrus Nandi ní Onamutai, South West Africa (èyí tó wà ní agbègbè Oshana, ní Namibia lónìí).<ref>{{Cite news|title=Nandi-Ndaitwah's moment of truth|url=https://www.namibian.com.na/nandi-ndaitwahs-moment-of-truth/|date=14 April 2022|newspaper=[[The Namibian]]|language=en-ZA|access-date=30 November 2024|archive-date=6 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106112030/https://www.namibian.com.na/nandi-ndaitwahs-moment-of-truth/|url-status=live}}</ref> Bàbá rẹ̀ jé òjíṣẹ́ Ọlọ́run ní ìjọ Àgùdà. Ó jẹ́ ọmọ kẹsàn-án láàárín àwọn ọmọ mẹ́tàlá ti àwọn òbí rẹ̀ bí.<ref>{{Cite web|last=Mongudhi|first=Tileni|date=2023-04-21|title=Nandi-Ndaitwah's moment of truth|url=https://www.namibian.com.na/nandi-ndaitwahs-moment-of-truth-3/|access-date=2024-11-25|website=The Namibian|language=en-GB|archive-date=7 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007092516/https://www.namibian.com.na/nandi-ndaitwahs-moment-of-truth-3/|url-status=live}}</ref> Ndaitwah kàwé ní St. Mary's Mission ní Odibo.<ref name="KDN">{{Cite web|title=Biographies of Namibian Personalities, N|last=Dierks|first=Klaus|authorlink=Klaus Dierks|website=klausdierks.com|url=http://www.klausdierks.com/Biographies/Biographies_N.htm|accessdate=11 June 2022|archive-date=20 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230920220033/https://www.klausdierks.com/Biographies/Biographies_N.htm|url-status=live}}</ref> Nandi-Ndaitwah lọ sí ẹ̀yìn odi ní ọdún 1974, ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ SWAPO ní orílẹ̀-èdè [[Zambia]]. Ó ṣiṣẹ́ ní olú ilé-iṣẹ́ SWAPO ní [[Lusaka]], láti ọdún 1974 wọ ọdún 1975, ó sì lọ sí Lenin Higher Komsomol School ní [[Soviet Union]] láti ọdún 1975 wọ 1976. Ó gba oyè diploma níbẹ̀. Ní ọdún 1987, ó gba oyẹ̀ post-graduate diploma nínú ìmọ̀ public administration and management láti Glasgow College of Technology, ní United Kingdom, ní ọdún 1988 ó tẹ̀ síwájú láti gba oyè post-graduate diploma, nínú ìmọ̀ international relations, ní Keele University, àti ní UK bákan náà. Ní ọdún 1989, Nandi-Ndaitwah gboyè master's degree láti Keele University.<ref name="NID">{{cite web|last=Hopwood|first=Graham|title=Who's Who, entry for Netumbo Nandi-Ndaitwah|publisher=Namibia Institute for Democracy|url=http://www.nid.org.na/view_book_entry.php?book_id=128|access-date=8 January 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110611174934/http://www.nid.org.na/view_book_entry.php?book_id=128|archive-date=11 June 2011}}</ref> == Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Olóṣèlú == Nandi-Ndaitwah di aṣojú ẹgbẹ́ SWAPO ní [[Zambia]] láti ọdún 1976 títí wọ ọdún 1978 àti aṣojú àgbà ní Zambia láti ọdún 1978 wọ ọdún 1980. Láti ọdún 1980 wọ 1986, òun ni aṣojú àgbà SWAPO ní apá Ìlà-Oòrùn ilẹ̀ Africa, èyí tí ó wà ní [[Dar es Salaam]]. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìgbìmọ̀ SWAPO láti ọdún 1976 wọ ọdún 1986 àti Ààrẹ Namibian National Women's Organisation (NANAWO) láti ọdún 1991 wọ ọdún 1994.<ref name="NID2" /> Láti ọdún 1990 ni ó ti jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ-ẹgbẹ́ National Assembly of Namibia. Ó fìgbà kan jẹ́ igbá-kejì Minister of International Relations and Cooperation láti ọdún 1990 wọ 1996. Ọdún 1996 sì ni ó gba oyè Mínísítà, gẹ́gẹ́ bí i director-general of Women's Affairs ní ọ́fíìsì Ààrẹ, níbí ti ó ti ṣiṣẹ́ títí wọ ọdún 2000. Ní ọdún 2000, ó gba ìgbéga lẹ́nu iṣẹ́ láti di Mínísítà, wọ́n sì fún un ní ojúṣe láti ṣàkóso ẹ̀ka Women Affairs and Child Welfare.<ref name="Parliament">{{Cite web|title=Nandi-Ndaitwah Netumbo|publisher=[[Parliament of Namibia]]|accessdate=11 June 2022|url=https://www.parliament.na/dt_team/nandi-ndaitwah-netumbo-2/}}</ref> [[Fáìlì:Netumbo_Nandi-Ndaitwah(cropped).jpg|left|thumb|191x191px|Netumbo Nandi-Ndaitwah ní ọdún 2015]] Láti ọdún 2005 wọ ọdún 2010, òun ni minister of information and broadcasting ní ẹ̀ka Namibia. Lẹ́yìn náà ni ó wà ní ipò minister of environment and tourism títí wọ oṣù Kejìlá ọdún 2012, tí wọ́n yàn án sí ipò minister of foreign affairs.<ref name="reshuffle">{{cite news|url=http://www.namibian.com.na/indexx.php?archive_id=103168&page_type=archive_story_detail&page=525|title=Transition team picked|last1=Shipanga|first1=Selma|last2=Immanuel|first2=Shinovene|date=5 December 2012|work=[[The Namibian]]|access-date=27 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131228002035/http://www.namibian.com.na/indexx.php?archive_id=103168&page_type=archive_story_detail&page=525|archive-date=28 December 2013|url-status=dead}}</ref> Lábẹ́ ìdarí Ààrẹ [[Hage Geingob]], wọ́n yan Nandi-Ndaitwah gẹ́gẹ́ bí i igbá-kejì prime minister ní oṣù Kẹta ọdún 2015, lásìkò kan náà tí ó jẹ́ minister of international relations and cooperation.<ref>{{Cite news|title=Geingob announces Cabinet|newspaper=[[The Namibian]]|date=20 March 2015|url=https://www.namibian.com.na/index.php?id=134889&page=archive-read}}</ref> Nandi-Ndaitwah ti fìgbà kan wà ní ipò ìgbìmọ̀ SWAPO àti Politburo. Òun náà ni akọ̀wé ẹgbẹ́ òṣèlú náà fún information and mobilisation, bẹ́ẹ̀ sì ni ó jẹ́ agbẹnusọ wọn.<ref name="NID3" /><ref name=":0">{{Cite web|title=Nandi-Ndaitwah Netumbo|url=https://www.parliament.na/dt_team/nandi-ndaitwah-netumbo-2/|access-date=2023-02-13|website=Namibian Parliament|language=en-US}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == 8lsgj04ktwd238gpw8e75apetigomav Abdulkadir Rahis 0 76783 639663 619891 2026-11-07T19:23:27Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639663 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|country=Nigeria|name=Abdukadir Rahis|office=House of Representatives of Nigeria|constituency=Maiduguri (Metropolitan) Federal Constituency|party=All Progressive Congress|occupation=Legislator|nationality=Nigerian|alma_mater=College of Science and Technology, Bama Local Government Area|term_start=2023|term_end=2027|termend1=2015|termstart1=2019|termstart2=2023|termend2=2019|status=Incumbent|birth_date=30 June 1968}} '''Abdulkadir Rahis''' (ojoibi 30 Osu Kefa 1968) <ref>https://nass.gov.ng/mps/single/197#</ref> je olóṣèlú ọmọ orile-ede Nàìjíríà ti o n sise lọwọlọwọ gẹ́gẹ́ bi ọmọ ile ìgbìmọ̀ asòfin Naijiriya ti o n sójú agbègbè Maiduguri (Metropolitan) ni Apejọ orile-ede 10th. O je omo egbe oselu [[All Progressives Congress]] (APC) ti o si ti lo saameta ni ilé ìgbìmò asòfin. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Rahis-Abdulkadir-1676 |access-date=2024-12-09 |archive-date=2024-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211043711/https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Rahis-Abdulkadir-1676 |dead-url=yes}}</ref> == Background ati ki o tete aye == Abdukadir kẹ́kọ̀ọ́ ni College of Science and Technology, Bama Local Government Area, Borno State, o si jade ni 1989. <ref name=":0">{{Cite news|last=Maitela|first=Muhammad|title=Hon. Abdulkadir Rahis is committed to representing the community well.|url=https://hausa.leadership.ng/hon-abdulkadir-rahis-na-taka-rawa-wajen-wakilci-nagari-ga-alumma/#google_vignette|access-date=|work=Hausa leadership.ng}}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1968]] 65htuzgdb726py739iix47hbw428t81 Olufemi Adebanjo 0 76785 639971 611236 2026-11-08T04:43:09Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639971 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |honorific_prefix = Honourable |image = |birth_date = {{birth date and age|1961|06|12}} |birth_place = Ìlú Èkó |citizenship = Ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà |occupation = Olóṣèlú |party = [[All Progressives Congress]] (APC) }} '''Olufemi Adebanjo''' (ojoibi June 12, 1961) je [[Olóṣèlú|oloselu omo]] orile-ede Naijiria ti o sise gẹ́gẹ́ bi ọmọ ile ìgbìmò asofin ijoba apapo ni ile ìgbìmọ̀ asofin agba orile-ede Naijiria 9th to n soju àgbègbè [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Alimosho|Alimosho]] labe egbe oselu [[All Progressives Congress]] ki Ayuba Ganiyu Adele lepo. O jẹ Igbakeji Alaga ti Ìgbìmò Ìdàgbàsókè igberiko ni Ile Awọn Aṣoju 9th titi di May 2023.<ref>{{cite web|title=Olufemi Adebanjo|url=https://www.shineyoureye.org/person/olufemi-adebanjo|access-date=2023-03-23|website=ShineYourEye|archive-date=2023-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230424071119/https://www.shineyoureye.org/person/olufemi-adebanjo/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web |date=July 2019 |title=Chairmen and Deputies of Standing and Special Committees in the 9th House of Representatives|url=https://placng.org/i/wp-content/uploads/2019/07/Chairmen-and-Deputies-of-Standing-and-Special-Committees-in-the-9th-House-of-Representatives.pdf|access-date=2023-03-23|publisher=PLAC|archive-url=https://web.archive.org/web/20230614170359/https://placng.org/i/wp-content/uploads/2019/07/Chairmen-and-Deputies-of-Standing-and-Special-Committees-in-the-9th-House-of-Representatives.pdf|archive-date=2023-06-14}}</ref> == Ìgbà èwé àti ìrínàjò iṣẹ́ rẹ̀ == Wọ́n tọ́ Olufemi Adebanjo dàgbà ní [[Èkó|ìlú Èkó]], ní orílè-èdè [[Nàìjíríà|Nàìjíría]].<ref name=nass>{{cite web|title=National Assembly {{!}} Federal Republic of Nigeria|url=https://nass.gov.ng/mps/single/349|access-date=2023-03-24|website=nass.gov.ng}}</ref> Ní ọdún 1980, ó gbà ìwé ẹ̀rí ilé-ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga Methodist, lẹ́yìn náà ó lọ sí ilé ìwé gíga Yunifásítì City University, ní ìlú [[New York]] (US) ó sì gba ìwé ẹ̀rí bachelor nínú ìmọ̀ nípa ètò ọrọ̀ ajé. == Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olóṣèlú == Adebanjo bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ òṣèlú rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olóṣèlú ní ọdún 1999 nígbà tí wọ́n yàn án sí [[Lagos State House of Assembly|Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Ìpínlẹ̀ Èkó]] gẹ́gẹ́bíi aṣojú àgbègbè Alimowo 01 lábẹ́ ètò ìṣèlú Alliance for Democracy (AD). Lẹ́yìn náà, ó di onírúurú ipò mú ní [[Ìpínlẹ̀ Èkó]], títí bí iṣẹ́ akọ̀wé Àgbà ti Ìjọba Ìbílẹ̀ [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Alimosho|Alimosho]] ní ọdún 2003, Alága Ìjọba Ìbílẹ̀ Alimosho ní ọdún 2004, àti Olùdámọ̀ràn Pàtàkì sí Gómìnà lórí Ìdásílẹ̀ àti Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ nígbà ìjọba gómìnà [[Babatunde Fashola]] ní ọdún 2007 sí ọdun 2011.<ref>{{Cite web |date=July 2019 |title=Chairmen and Deputies of Standing and Special Committees in the 9th House of Representatives|url=https://placng.org/i/wp-content/uploads/2019/07/Chairmen-and-Deputies-of-Standing-and-Special-Committees-in-the-9th-House-of-Representatives.pdf|access-date=2023-03-23|publisher=PLAC|archive-url=https://web.archive.org/web/20230614170359/https://placng.org/i/wp-content/uploads/2019/07/Chairmen-and-Deputies-of-Standing-and-Special-Committees-in-the-9th-House-of-Representatives.pdf|archive-date=2023-06-14}}</ref> Nínú ìdìbò ọdún 2015, ó díje fún ipò Aṣòfin Àpapọ̀ lábẹ́ òṣèlú All Peoples Congress (APC) ó sì borí, ó sì gbà ipò láti ṣojú fún agbègbè Alimosho ní ilé igbimọ aṣòfin àgbà.<ref>{{cite web|date=2018-06-07|title=Biography Of Olufemi Adebanjo|url=https://www.medianigeria.com/biography-of-olufemi-adebanjo/|access-date=2023-03-23|website=Media Nigeria}}</ref> Nínú ìdìbò Ilé Aṣòfin Nàìjíríà ní ọdún 2019 ní Èkó, ó ṣẹ́gun olùdíje ti ẹgbẹ́ òṣèlú [[People's Democratic Party|Peoples Democratic Party]] (PDP), Akinwale Akinsanya, àti àwọn olùdíje ẹgbẹ́ mẹ́rìnlá mìíràn láti dúró ní ipò rẹ̀ ní Ilé Aṣòfin Àpapọ̀ fún ìgbà kejì.<ref>{{cite news|date=2019-02-25|title=Reps: APC wins in Alimosho, no winner declared in Somolu|url=https://theeagleonline.com.ng/reps-apc-wins-in-alimosho-no-winner-declared-in-somolu/|access-date=2023-03-24|work=The Eagle}}</ref> Adebanjo dábàá ìgbésẹ̀ kàn nípa ìṣẹ̀lẹ̀ iná tó ṣẹlẹ̀ ní agbègbè tinsójú fún, èyí tó yọrí sí pípadánù ẹ̀mí márùn-ún. Ohun tó fa ìṣẹ̀lẹ̀ iná náà ni bí àwọn ọ̀daràn ṣe ba ọ̀nà epo jẹ́ tí wọ́n fi dé ọ̀dọ̀ àwọn ọlọ́pàá tí wọ́n sì tún dáàbò bò ó nígbà tí wọ́n ń ṣe iṣẹ́ àìtọ́ náà.<ref>{{cite web|title=National Assembly {{!}} Federal Republic of Nigeria|url=https://www.nass.gov.ng/news/item/1039|access-date=2023-03-24|website=www.nass.gov.ng}}</ref><ref>{{cite news|date=2019-12-05|title=Several feared killed as pipeline explodes in Alimosho|url=https://www.channelstv.com/2019/12/05/breaking-several-feared-killed-as-pipeline-explodes-in-alimosho/|access-date=2024-09-15|agency=[[Channels TV]]}}</ref> == Awọn itọkasi == [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1961]] i7roqwcuacifivajufkvo5oyqsrilpx Ahmadu Usman Jaha 0 76793 639695 619484 2026-11-07T19:50:21Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639695 wikitext text/x-wiki '''Ahmadu Usman Jaha''' je olóṣèlú ọmọ [[Nàìjíríà|Naijiria]] . Lọwọlọwọ o jẹ ọmọ ẹgbẹ ti o nsoju àgbègbè Damboa/Gwoza/Chibok ni Ile ìgbìmọ̀ aṣòfin .<ref name=":0">{{Cite web |title=National Assembly {{!}} Federal Republic of Nigeria |url=https://nass.gov.ng/mps/single/133 |access-date=2024-12-27 |website=nass.gov.ng}}</ref><ref>{{Cite web |title=Legislator Details - ConsTrack Track and Report on Governement Funded Projects in Nigeria |url=https://constrack.ng/legislator_details?id=69 |access-date=2024-12-27 |website=constrack.ng |archive-date=2024-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227200105/https://constrack.ng/legislator_details?id=69 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Citizen Science Nigeria |url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/ahmadu-usman-jaha |access-date=2024-12-27 |website=citizensciencenigeria.org |language=en}}</ref> == Igbesi aye ibẹrẹ == A bi Ahmadu Usman Jaha ni ọjọ́ kejì osu keji ọdún 1974 o si wa lati [[Ìpínlẹ̀ Borno|ipinle Borno]].<ref name=":1">{{Cite web |title=10th National Assembly Members - Voter - Validating the Office of the Electorate on Representation |url=https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Jaha-Ahmadu-Usman-1641 |access-date=2024-12-27 |website=orderpaper.ng |archive-date=2024-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227200307/https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Jaha-Ahmadu-Usman-1641 |dead-url=yes }}</ref> == Oselu ọmọ == Ṣaaju ki o tun dije idibo rẹ ni ọdun 2023 gẹgẹ bi ọmọ ile-igbimọ aṣofin labẹ ipilẹ ẹgbẹ [[All Progressives Congress]] (APC), o ti fìgbà kan je [[ọkàn]] lara àwọn ọmọ ilé ìgbìmò aṣòfin ipinlẹ Borno lati ọdun 2007 si 2015, ati Komisona fun eto ẹkọ giga ni ipinlẹ Borno. lati 2015 si 2018. <ref name=":1">{{Cite web}}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1974]] plw38aijblsv4sq9petmur5ljwchwpe Abdulkarim Usman 0 76809 639666 619892 2026-11-07T19:25:02Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639666 wikitext text/x-wiki {{Infobox politician | office = Member of the [[House of Representatives of Nigeria]] from [[Nasarawa State]] | term_start = 2019 | term_end = 2023 | constituency = Akwanga/Nasarawa/Eggon/Wamba | citizenship = [[Nigeria]] | occupation = Politician | party = [[People's Democratic Party (Nigeria)|People's Democratic Party]] }} '''Abdulkarim Usman''' jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó sìn gẹ́gẹ́ bí ọmọ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ìpínlè Nasarawa tó ń ṣojú àwọn ẹkùn ìdìbò Akwanga/Nasarawa/Eggon/Wamba láti ọdún 2019 sí 2023 lábẹ́ ìpìlẹ̀ ẹgbẹ́ òṣèlú [[People's Democratic Party|People’s Democratic Party]] . <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.constrack.ng/legislator_details?id=252 |access-date=2024-12-29 |archive-date=2024-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241216055438/https://www.constrack.ng/legislator_details?id=252 |dead-url=yes}}</ref> OỌdún 970 ni wwọn i Usman. O wa lláti ìpínlè Nasarawa. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.stears.co/elections/candidates/abdulkarim-usman-1/ |access-date=2024-12-13 |archive-date=2024-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213213137/https://www.stears.co/elections/candidates/abdulkarim-usman-1/ |dead-url=yes}}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1970]] pnioljx8tqkls4sbfjvzpp7oim3vc1s Usman Zannah 0 76823 640075 619567 2026-11-08T08:03:11Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640075 wikitext text/x-wiki {{Infobox politician | office = Member of the<br>[[House of Representatives of Nigeria]]<br>from [[Borno State|Borno]] | constituency = Kaga/Gubio/Magumeri | birth_date = 15 September 1964 | birth_place = Borno state | citizenship = [[Nigeria]] | occupation = Politician }} '''Usman Zannah''' je oloselu omo Naijiria . O n ṣiṣẹ lọwọlọwọ gẹgẹbi ọmọ ẹgbẹ ti o nsoju Kaga/Gubio/Magumeri ni ilé ìgbìmò aṣòfin àgbà . <ref name=":0">{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Usman-Zannah-1662 |access-date=2024-12-29 |archive-date=2025-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219172057/https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Usman-Zannah-1662 |dead-url=yes}}</ref> <ref>https://www.nass.gov.ng/mps/single/201</ref> == Igbesi aye ibẹrẹ == Usman Zannah ni won bi ni Ipinle [[Ìpínlẹ̀ Borno|Borno]], ni ojo 15 osu kesan odun 1964. == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1964]] bu9vf7neemme8cwuo6ri8552328spn8 Mallam Gana 0 76834 639915 619981 2026-11-08T02:28:48Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639915 wikitext text/x-wiki '''Mallam Gana Bukar Kareto''' je oloselu omo Naijiria . Lọwọlọwọ o jẹ ọmọ ẹgbẹ ti o nsoju Kukawa/Mobbar/Abadam/Guzamalai ni lie ìgbìmò aṣòfin àgbà. == Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ == A bi Mallam Gana ni ojo kokanleogbon osù Kejila ọdún 1969 o si wa lati [[Ìpínlẹ̀ Borno|ipinle Borno]] . O pari eko gírámà ni Immaculate Heart Secondary School, Maiduguri. O gba iwe-ẹkọ giga ni ọdun 2000 lati [[Yunifásítì Abubakar Tafawa Balewa|Ile-ẹkọ giga Abubakar Tafawa Balewa]], Bauchi. O gba oye oye ati oye oye lati [[Yunifásítì ìlú Màídúgùri|University of Maiduguri]], ipinle Borno. <ref name=":0">https://nass.gov.ng/mps/single/409#</ref> == Oselu ọmọ == Ṣaaju ki o to farahan gege bi omo egbe ile igbimo asoju-sofin fun igba keta labe [[All Progressives Congress|egbe oselu]] APC, o sise gege bi Councillor ward Kareto, Alaga Alabojuto, igbimo ijoba ibile Mobbar ni 2004, ati ile igbimo asofin ipinle Borno lati 2007 si 2011. <ref name=":1">{{Cite web}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Mallam-Gana-Bukar-Kareto-1670 "10th National Assembly Members - Voter - Validating the Office of the Electorate on Representation"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251126004831/https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Mallam-Gana-Bukar-Kareto-1670 |date=2025-11-26 }}. ''orderpaper.ng''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-12-26</span></span>.</cite></ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1969]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] r2cxx5fuhg9c1ga2a52dig5upiamic0 Ossai Nicholas Ossai 0 76837 639989 619536 2026-11-08T05:11:55Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639989 wikitext text/x-wiki '''Ossai Nicholas Ossai''' je oloselu omo Naijiria . O jẹ ọmọ ẹgbẹ ti o nsoju Ndokwa East/Ndokwa West/Ukwuani ni ile ìgbìmò aṣòfin àgbà<ref name=":0">{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://constrack.ng/legislator_details?id=90 |access-date=2024-12-27 |archive-date=2025-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250102154413/https://constrack.ng/legislator_details?id=90 |dead-url=yes}}</ref> == Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ == Ossai Nicholas Ossai ni a bi ni 4 Oṣu kọkanla ọdun 1963 o si wa lati [[Ìpínlẹ̀ Delta|Ipinle Delta]] . O ti ni iyawo pẹlu awọn ọmọde. O pari eko alakọbẹrẹ rẹ ni Urban Community Primary School ni Abakaliki, ati ni 1980, o gba Iwe-ẹri Filọ Ile-iwe akọkọ (FSLC). O pari ile-iwe CMS Grammar School, Lagos ni ọdun 1988 ati oye ni 1997 lati [[Yunifásítì ilẹ̀ Nàìjíríà|University of Nigeria, Nsukka]] . <ref name=":2">https://www.manpower.com.ng/people/16736/hon-nicholas-ossai</ref> == Iṣẹ-ṣiṣe == Ni 2011, o jẹ ọmọ ẹgbẹ akọkọ ti o jẹ aṣoju Ndokwa East/Ndokwa West/Ukwuani ni Ile-igbimọ aṣofin. O tun dibo yàn ni 2015, ati ni 2019, o ṣe ìgbà kẹta rẹ gẹgẹbi aṣofin ijọba apapọ labẹ ipilẹ ti [[People's Democratic Party|Peoples Democratic Party]] (PDP). == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1963]] iio50d7irgo8b8bgdp8650rdq3xtxh2 Eze Kenneth Emeka 0 76850 639799 619933 2026-11-07T21:53:53Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639799 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|honorific_prefix=[[Senate|Senator]]|name=Eze Kenneth Emeka|honorific_suffix=|image=|imagesize=|alt=|caption=|office1=|term_start1=|term_end1=|deputy1=|predecessor1=|successor1=|office2=Member of the [[National Assembly (Nigeria)|Nigerian National Assembly]]<br>from [[Ebonyi State]]|term_start2=|term_end2=18 March 2023|predecessor2=|successor2=|constituency2=Ebonyi Central|birth_date={{birth date and age|1971|3|22|df=y}}|birth_place=[[Ebonyi State]], [[Nigeria]]|death_date=|death_place=|nationality=Nigerian|party=[[All Progressive Congress]]|spouse=|children=|relations=|residence=|alma_mater={{plainlist| * }}|occupation={{hlist|Politician|Engineer}}|education=|profession=|awards=|website=}} '''Eze Kenneth Emeka''' (ojoibi 22 March 1971) je oníṣẹ́ èrò ati [[Olóṣèlú|olo]]<nowiki/>olóṣèlú ọmọ orilẹ-ede Nàìjíríà lati [[Ìpínlẹ̀ Ebonyi|Ìpínlè Ebonyi]] . Ó sìn gẹ́gẹ́ bí Senator tó ń ṣojú ìpínlẹ̀ Àárín Gbùngbùn onyi ní [[Ilé-ìgbìmọ̀ Aṣòfin Oníbínibí ilẹ̀ Nàìjíríà|ilé ìgbìmọ̀ asòfin orílẹ̀-èdè]] kẹwàá ní Nàìjíríà. Wọ́n yàn án lábẹ́ ìpìlẹ̀ ẹgbẹ́ òṣèlú [[All Progressives Congress]] nígbà [[Ìdìbò Gbogbogbòò Orílẹ̀-Èdè Nàìjíríà ti Ọdún 2023|ìdìbò gbogbogbò Nàìjíríà 2023]] . <ref name="LEG-17Apr-10NA">https://www.legit.ng/politics/1530590-10th-national-assembly-full-list-senators-elect-kalu-lawan-akpabio-return-red-chamber/</ref> <ref name="NT-5Jan-EKE">https://newtelegraphng.com/ken-eze-raising-the-bar-of-effective-representation/</ref> <ref name=":2">https://www.stears.co/elections/2023/senate/EB/?constituency=SD/032/EB</ref> == Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ == Ojo kejilelogun osù kẹta ọdun 1971 ni won bi Emeka ni Ìpínlẹ̀ Ebonyi ni Nàìjíríà. O gba oye ni Imọ-ẹrọ. <ref>https://currentaffairs.ng/senator/eze-kenneth-emeka/</ref> <ref name=":1">{{Cite web}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.shineyoureye.org/person/eze-kenneth-emeka "ShineYourEye"]. ''www.shineyoureye.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">30 December</span> 2024</span>.</cite></ref> == Iṣẹ-ṣiṣe == Emeka ni abẹlẹ ninu imọ- èrò ati [[Ìṣèlú|iṣelu]] . Lọwọlọwọ o n ṣiṣẹ gẹgẹbi Sẹnetọ ti o nsoju agbegbe Ebonyi Central ni Ile-igbimọ Aṣofin Orilẹ-ede Naijiria. O gba tikẹti ẹgbẹ rẹ lati dije ninu idibo Gbogbogbòò ni Nàìjíríà ni ọdun 2023 ati pe lẹhinna o dibo yan. Emeka ti di omo ile igbimo asofin kewaa ni ile igbìgbìmọ̀ fin agba NaiNaijiria ii. <ref name=":0">{{Cite web}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Eze-Kenneth-Emeka-303 "10th National Assembly Members - Voter - Validating the Office of the Electorate on Representation"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250124161402/https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Eze-Kenneth-Emeka-303 |date=2025-01-24 }}. ''orderpaper.ng''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">30 December</span> 2024</span>.</cite></ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1971]] eyaa8hg7s0sm0zx48bd1a0k65kcu2iw Stella Oduah 0 76862 640040 622497 2026-11-08T06:55:13Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640040 wikitext text/x-wiki {{merge|Stella Oduah-Ogiemwonyi}} {{Infobox officeholder|name=[[Princess]] Stella Oduah|image=Princess Stella Oduah-Ogiemwonyi.jpg|caption=Stella Oduah|office1=Senator of the Federal Republic of Nigeria from [[Anambra North Senatorial District]]|term_start1=June 2015|term_end1=June 2023|constituency1=Anambra North|birth_date={{birth date and age|1962|1|5|df=y}}|children=|predecessor2=[[Fidelia Njeze]]|successor2=[[Tony Nwoye]]|party=[[People's Democratic Party (Nigeria)|Peoples Democratic Party]] (PDP)|nationality=[[Nigerian]]}} '''Stella Oduah Ogiemwonyi''' (ojoibi 5 January 1962) je olóṣèlú ọmọ orilẹ-ede Nàìjíríà to jẹ Minisita fún Òfurufú láti ọjọ́ Keje ọdun 2011 si osu kejì, odun 2014 <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://premiumtimesng.com/news/155031-breaking-jonathan-drops-corrupt-aviation-minister-stella-oduah-3-others.html |access-date=2024-12-31 |archive-date=2025-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250410214031/https://www.premiumtimesng.com/news/155031-breaking-jonathan-drops-corrupt-aviation-minister-stella-oduah-3-others.html |dead-url=yes }}</ref> <ref>https://web.archive.org/web/20110809004008/http://www.sunnewsonline.com/webpages/news/national/2011/july/04/national-04-07-2011-003.html</ref> ati gẹgẹ bi Sẹnetọ làti Anambra North Senatorial District . <ref>https://www.vanguardngr.com/2021/10/court-fixes-nov-22-for-arraignment-of-ex-aviation-minister-stella-oduah/</ref> Arábìnrin náa tún jẹ olùdarí ètò ìṣàkóso ati ìnáwó lákòókò ìpolongo òṣèlú ti Ààrẹ [[Goodluck Jonathan]] . Oduah je asoju fun orile-ede Naijiria nibi ayeye papal inauguration ti Pope Francis ni ọdún 2013. O lọ pẹlu Ààrẹ ile-igbimọasofin, [[David Mark]] ati [[Viola Onwuliri]] . O ti ni ipa ninu awọn àríyànjiyàn ti o wa lati àfikún ti àwọn ọkọ ayọkẹlẹ BMW <ref>http://saharareporters.com/2013/10/15/how-aviation-minister-stella-oduah-forced-cash-strapped-aviation-agency-spend-16-million</ref> bii eto-ẹkọ ati oye rẹ. == Alagba ọmọ == Ni ọdun 2015, o ti dibo si Ile-igbimọ Alagba Naijiria lati ṣoju Anambra North. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://thescoopng.com/2015/03/30/shes-back-shes-back-princess-bmw-stella-oduah-wins-anambra-north-senate-seat/ |access-date=2024-12-31 |archive-date=2020-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610072013/https://thescoopng.com/2015/03/30/shes-back-shes-back-princess-bmw-stella-oduah-wins-anambra-north-senate-seat/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>https://dailypost.ng/2019/02/25/nigeria-election-result-pdps-stella-oduah-wins-anambra-north-senatorial-seat/</ref> O jẹ ọkannínú àwọn obìnrin méje nìkan ti a yan si 8th. Awon to ku ni Rose Okoji Oko, [[Uche Ekwunife]], Fatimat Raji Rasaki, [[Oluremi Tinubu]], [[Abiodun Olujimi]] ati [[Binta Masi Garba|Binta Garba]] . <ref name="sixof100">https://www.naij.com/448960-the-6-female-senators-in-8th-national-assembly-photos.html</ref> Oduah tun yan si saa keji ni Sẹnetọ ni ọdun 2019. <ref>https://www.premiumtimesng.com/news/315923-stella-oduah-wins-anambra-north-senatorial-election.html</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://newsbulletinng.com/2019-elections-senator-stella-oduah-wins-anambra-north-promises-to-sustain-her-quality-representation/ |access-date=2020-06-10 |archive-date=2020-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610071901/https://newsbulletinng.com/2019-elections-senator-stella-oduah-wins-anambra-north-promises-to-sustain-her-quality-representation/ |dead-url=yes}}</ref> Ni 2022, o tun dije labẹ [[All Progressives Congress|APC]] ṣugbọn opàdánù lọwọ Sẹnetọ [[Tony Nwoye]] ti o wa ni ipo. == abẹlẹ == Oduah bi Igwe DO Oduah ti Akili-Ozizor, [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ogbaru|Ogbaru]] LGA ni [[Ìpínlẹ̀ Anambra|Ipinle Anambra]] ni ojo karùn-ún oṣù kinni odun 1962. <ref>http://www.encomiummagazine.com/encomiumspecial8.php{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Oduah-Ogiemwonyi gba oye oye ati oye oye (ninu Accounting and Business Administration lẹsẹsẹ) ni [[Orílẹ̀ èdè America|Ilu Amẹrika]] . Ó padà sí Nàìjíríà ní ọdún 1983 ó sì dara pọ̀ mọ́ ilé iṣẹ́ epo rọ̀bì ní Nàìjíríà . <ref name="neighbours4goodluck1">http://www.neighbours4goodluck.org/1/Princess%20Stella%20Oduah%20Ogiemwonyi%20OON.html{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ni ọdun 1992, o fi NNPC silẹ lati da Sea Petroleum & Gas Company Limited (SPG), onijaja Olómìnira ti awọn ọja epo ni Nàìjíríà.<ref>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/443108-revealed-how-nigerian-senator-stella-oduah-chinese-firm-ccecc-others-laundered-n5billion-in-five-months-efcc.html</ref> == Iselu == Ni Oṣu Keji ọjọ 9, [https://www.efccnigeria.org/efcc/ Igbimọ Ẹṣẹ Iṣowo ati Iṣowo (EFCC)] fi ẹsun kan Stella Oduah, ati Ẹka Ilu Naijiria ti Giant Construction Giant, CCECC, ni ẹsun jibiti iṣowo owo ti o to N5billion ni oṣu márùn-ún ni ọdun 2014. Ni ọjọ 26 Oṣu Kẹjọ ọdun 2021, Stella Oduah fi [[People's Democratic Party|Ẹgbẹ Democratic Party]] silẹ lati darapọ mọ [[All Progressives Congress|All Progressive Congress]] . <ref>http://www.seapetrol.com/staffmgt.html</ref> Nigbati o beere lọwọ rẹ, O sọ pe o darapọ mọ ẹgbẹ ijọba nitori pe o fẹ lati yi “itan iselu” pada ni agbegbe South-East. == Awọn itọkasi == {{Portal|Nigeria|Biography|Aviation}}{{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1962]] bk0o991xusoqw3vkcleo8rxqw419f89 Abdulgafar Olayemi Ayinla 0 76881 639662 610667 2026-11-07T19:21:46Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639662 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=January 2025}} {{Infobox officeholder|honorific_prefix=[[The Honourable]]|name=Abdulgafar Olayemi Ayinla|honorific_suffix=|image=|imagesize=|alt=|caption=|office1=|term_start1=|term_end1=|deputy1=|predecessor1=|successor1=|office2=Member of the [[Kwara State House of Assembly]]<br>from [[Ilorin|Ilorin West Local Government]]|term_start2=|term_end2=18 March 2023|predecessor2=|successor2=|constituency2=Ilorin North-West|birth_date={{birth date and age|1989|05|05|df=y}}|birth_place=Ilorin, Ilorin West Local Government [[Kwara State]] [[Nigeria]]|death_date=|death_place=|nationality=Nigerian|party=[[All Progressive Congress]]|spouse=|children=|relations=|residence=|alma_mater={{plainlist| * [[University of Abuja]] }}|occupation={{hlist|Politician|}}|education=|profession=|awards=|website=}} '''Abdulgafar Olayemi Ayinla''' jẹ́ [[Amòfin|òṣèlú]] ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà [[Olóṣèlú|tó]] sì ń ṣojú ẹkùn ìdìbò ìdìbò Àríwá Ìwọ̀ oòrùn Ilorin, ìjọba ìbílẹ̀ Ìwọ̀-oòrùn ní Ìpínlẹ̀ Kwara, ó sì ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí alága ilé ìgbìmọ̀ alága lórí ìjọba ìbílẹ̀ àti olóyè ní ilé ììgbìmò aṣòfin ìpínlè Kwara . <ref name=":0">{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.kwha.gov.ng/KWHA/Pages/_ayinla |access-date=2025-01-03 |archive-date=2025-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250108183038/https://www.kwha.gov.ng/KWHA/Pages/_ayinla |dead-url=yes }}</ref> <ref name=":1">https://dailypost.ng/2021/09/16/kwara-house-raises-alarm-over-failed-portion-of-federal-highway-in-ilorin/</ref> == Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ == A bi Abdulgafar ni 5 Oṣu Kẹwa 1989, ni Ilorin, Ilorin North-West, [[Ìpínlẹ̀ Kwara|Ìpínlè Kwara]], [[Nàìjíríà|Nigeria]] . O lọ si [[Federal Government College, Ilorin|ilé-ìwé Federal Government College, Ilorin]] láti gbá ìwé ẹ̀rí gírámà ti Iwọ-oorun Afirika, o kọ ẹkọ nipa òfin ni [[Nigerian Law School]] ati [[Yunifásítì ìlú Abùjá|University of Abuja]], ni [[Àbújá|Abuja]] lati gba iwe-ẹri SSSC, LLB ati BL lẹsẹsẹ. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://hoa.kw.gov.ng/9th-assembly-members/ |access-date=2025-01-03 |archive-date=2025-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250102211623/https://hoa.kw.gov.ng/9th-assembly-members/ |dead-url=yes }}</ref> == Iṣẹ-ṣiṣe == Abdulgafar bẹrẹ iṣẹ rẹ gẹgẹbi oṣiṣẹ ofin, ṣiṣẹ ni ẹka ofin ti eleto ìdìbò Gbogbogbòò ati bi Oṣiṣẹ ofin ni Aiyegbami & Co. ni Ilorin. Abdulgafar dije, o si jawe olubori gẹ́gẹ́ bi ọmọ ile ìgbìmò aṣofin Ìpínlẹ̀ naa ti ile ìgbìmò aṣofin kẹsàn-án ni ile ìgbìmọ̀ asòfin ìpínlẹ̀ Kwara ninu idibo gbogbogbòò ọdún 2019 to n soju àgbègbè Ilorin North-West. O tun ṣiṣẹ bi Alaga ti Ìgbìmò Ile lori Ijọba Agbegbe ati Awọn ọran Olóyè ni Apejọ kẹsàn-án. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.inecnigeria.org/wp-content/uploads/2019/05/LIST-OF-MEMBERS-ELECT-OF-STATE-HOUSES-OF-ASSEMBLY_may28.pdf |access-date=2024-12-13 |archive-date=2024-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213213309/https://www.inecnigeria.org/wp-content/uploads/2019/05/LIST-OF-MEMBERS-ELECT-OF-STATE-HOUSES-OF-ASSEMBLY_may28.pdf |dead-url=yes }}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1989]] n2bfzeas82xm7ystthv6dhqy7j7zfwe Irom Michael 0 76886 639859 619508 2026-11-07T23:49:10Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639859 wikitext text/x-wiki '''Michael Irom Etaba''' (ojoibi 16 Kẹsán 1982) je olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà . O jẹ ọmọ ẹgbẹ ti o nsójú àgbègbè Obubra/Etung ni Ilé Awọn Aṣoju . <ref>https://nass.gov.ng/mps/single/300</ref> <ref name=":0">https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/michael-irom-etaba</ref> == Igbesi aye ibẹrẹ ati iṣẹ iṣelu == Michael Etaba ni won bi ni ọjọ kẹfà osu Kẹ̀sán ọdun 1982 o si wa lati [[Ìpínlẹ̀ Cross River]] . Ni ọdun 2015, o rọpo [[John Owan Enoh]] ati pe wọn dibo si Ile-igbimọ Aṣoju labẹ [[All Progressives Congress|All Progressive Congress]] (APC). O tun dibo yan ni ọdun 2019 o si ti wa ni aṣofin ijọba apapọ titi di oni. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://constrack.ng/legislator_details?id=1203 |access-date=2025-10-29 |archive-date=2024-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241229202603/https://constrack.ng/legislator_details?id=1203 |dead-url=yes}}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1982]] 49pymjdtnytmoc7q3t86rd25sr6b7mb Ochiglegor Idagbo 0 76890 639963 619524 2026-11-08T04:14:33Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639963 wikitext text/x-wiki '''Ochiglegor Idagbo''' jẹ olóṣèlú ọmọ orilẹ-ede Nàìjíríà . O je ọmọ ẹgbẹ́ to n sójú àgbègbè Obudu/Bekwarra/Obanliku ni ilé ìgbìmọ̀ asofin . <ref name=":0">https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/ochiglegor-legor-idagbo</ref> <ref name=":1">{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://constrack.ng/legislator_details?id=80 |access-date=2024-12-29 |archive-date=2024-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241230032837/https://constrack.ng/legislator_details?id=80 |dead-url=yes}}</ref> == Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ == Ochiglegor Idagbo ni won bi ni ọjọ 10 osu kọkànlá ọdún 1971 o si wa lati [[Ìpínlẹ̀ Cross River|ipinle Cross River]] . == Oselu ọmọ == Ni 2015, o jẹ ọmọ ẹgbẹ ti o nsójú àgbègbè Obudu/Bekwarra/Obanliku. O tun yan ni ọdun 2019 fun ìgbà kejì, o si ṣiṣẹ bi alága ìgbìmò ile lori àkóónú agbegbe. == Awọn itọkasi == [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1971]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] 21u6rof1hpc513dkryuvcu27xgm297s Saka Isau 0 76900 640019 605351 2026-11-08T06:21:48Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640019 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Saka Isau|birth_name=Saka Abimbola Isau|office=Attorney General and Commissioner of Justice|office2=SSG to Kwara State|country=Nigeria|term_start=4 September 2003|birth_date=1956|death_date=4 January 2025|death_place=[[Ilorin]], [[Kwara State]]|term_end=23 March 2011}} '''Saka Abimbola Isau''' {{Small|[[Senior Advocate of Nigeria|SAN]]}} jẹ ọmọ orile-ede Nàìjíríà ati olóṣèlú to je akọ̀wé fun ìjọba ìpínlè, Komisana fun Ìdájọ́ ati Attorney General ti Ìpínlè Kwara ni àkókò ti [[Bukola Saraki]] . <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://thenationalpilot.ng/2025/01/04/former-kwara-state-ssg-saka-isau-dies-at-69-janazah-to-hold-on-sunday/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116121755/https://thenationalpilot.ng/2025/01/04/former-kwara-state-ssg-saka-isau-dies-at-69-janazah-to-hold-on-sunday/ |dead-url=yes}}</ref> <ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2023/12/20/associates-friends-felicitate-saraki-at-61-hold-special-prayers/</ref> <ref>https://dailypost.ng/2025/01/05/gov-abdulrazaq-emir-mourn-late-ssg-saka-issau/</ref> Isau je ọmọ ẹgbẹ́ [[People's Democratic Party]], o si dije fun tikeeti gomina egbe naa ninu idibo gbogbogbòò odun 2019, pelu [[Bolaji Abdullahi]] . <ref>https://tribuneonlineng.com/bolaji-abdullahi-and-the-race-to-kwara-2019/</ref> <ref>https://punchng.com/three-declare-interest-in-kwara-gov-seat/?amp=#amp_tf=From%20%251$s&aoh=17360232352543&referrer=https://www.google.com</ref> O ṣiṣẹ gẹgẹbi alága 14th ti [[Nigerian Bar Association]] ti eka [[Ilorin]] láàrin ọdún 2000 - 2001. <ref name=":0">https://nbailorin.org/about/nba-ilorin-past-chairmen/</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2024]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1956]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1951]] 5lzlqw22i2izikv5wmqi2qzc5e2ewgc Tijani Kayode Ismail 0 76904 640063 620042 2026-11-08T07:32:48Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640063 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|honorific_prefix=[[The Honourable]]|name=Tijani Kayode Ismail|honorific_suffix=|image=|imagesize=|alt=|caption=|office1=|term_start1=|term_end1=|deputy1=|predecessor1=|successor1=|office2=Member of the [[House of Representatives (Nigeria)]]<br>from [[Erin-Ile|Oyun Local Government]]|term_start2=|term_end2=18 March 2023|predecessor2=|successor2=|constituency2=Offa/Oyun/Ifelodun|birth_date={{birth date and age|1983|3|27|df=y}}|birth_place=Erin-Ile,Oyun Local Government [[Kwara State]] [[Nigeria]]|death_date=|death_place=|nationality=Nigerian|party=[[All Progressive Congress]]|spouse=|children=|relations=|residence=|alma_mater={{plainlist| * }}|occupation={{hlist|Politician|}}|education=|profession=|awards=|website=}} '''Tijani Kayode IsmaI ( ọjọ́ keji oṣù''' kẹta ọdún 1983) jẹ [[Olóṣèlú|olóṣèlú ọmọ orile-ede]] Nàìjíríà ti o nsójú àgbègbè Offa/Oyun/Ifelodun ni ile ìgbìmò aṣòfin àgbà ni Abuja lati [[Ìpínlẹ̀ Kwara|Ìpínlè Kwara]] ni Apejọ Kẹsán ati kẹwàá. <ref>https://www.shineyoureye.org/person/ismail-kayode-tijani</ref> O dije, o si gba tikẹẹti ẹgbẹ oṣelu [[All Progressives Congress]] (APC) Ile-igbimọ Aṣoju (Nigeria) ni ọdun 2019 o si ṣe aṣeyọri fun igbákejì lasiko ìdìbò gbogbogbòò ọdún 2023. <ref>https://nass.gov.ng/mps/single/162</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Tijani-Kayode-Ismail-4036 |access-date=2025-01-06 |archive-date=2025-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251126011110/https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Tijani-Kayode-Ismail-4036 |dead-url=yes}}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1983]] 2myn2cp661b0cy9yowiznlnr3pwkps6 Luke Ukara Onyeani 0 76936 639912 599511 2026-11-08T02:19:55Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639912 wikitext text/x-wiki '''Luke Ukara Onyeani''' je olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà ti o je ọmọ ilé ìgbìmọ̀ asòfin ìpínlè Abia tele, to n soju àgbègbè [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Arochukwu|Arochukwu]] . <ref>https://dailypost.ng/2020/06/11/ex-abia-lawmaker-ukara-onyeani-claims-apga-lawmakers-in-state-assembly-are-apc-members/</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://thewhistler.ng/abia-ex-lawmaker-endorses-young-aspirant-okoro-uche-for-arochukwu-state-constituency/ |access-date=2022-08-20 |archive-date=2022-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220820143024/https://thewhistler.ng/abia-ex-lawmaker-endorses-young-aspirant-okoro-uche-for-arochukwu-state-constituency/ |dead-url=no }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.newslocker.com/en-ng/region/abia/ex-abia-lawmaker-ukara-onyeani-claims-apga-lawmakers-in-state-assembly-are-apc-members-daily-post-nigeria/ |access-date=2025-01-04 |archive-date=2025-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250104153006/https://www.newslocker.com/en-ng/region/abia/ex-abia-lawmaker-ukara-onyeani-claims-apga-lawmakers-in-state-assembly-are-apc-members-daily-post-nigeria/ |dead-url=yes}}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] iss7nt0bptbc1vvdc8xdm9a05rw11vp Adebayo Babatunde Mohammed 0 76982 639683 609786 2026-11-07T19:37:43Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639683 wikitext text/x-wiki '''Adebayo Babatunde Mohammed''' (ọjọ́-ìbí; ọjọ́ kẹta oṣù kìíní ọdún 1959) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè [[Nàìjíríà]] ati ọmọ ile ìgbìmò asofin kẹjọ ti o nsójú àgbègbè Ipaye/Malete/Oloru ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin Ìpínlẹ̀ Kwara . <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://hoa.kw.gov.ng/hon-adebayo-babatunde-mohammed/ |access-date=2025-01-07 |archive-date=2025-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250912222916/https://hoa.kw.gov.ng/hon-adebayo-babatunde-mohammed/ |dead-url=yes}}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}}{{DEFAULTSORT:Mohammed, Adebayo Babatunde}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1959]] ckzbb67nak9s88df05220fapq6eawui Akpan Ekong Sampson 0 76986 639708 619485 2026-11-07T19:59:19Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639708 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Akpan Ekong Sampson|birth_date=18 September 1967|birth_place=[[Akwa Ibom State]], [[Nigeria]]|nationality=Nigerian|occupation=Politician|party=[[Peoples Democratic Party (Nigeria)|Peoples Democratic Party]]|office=Senator|constituency=[[Akwa Ibom South senatorial district|Akwa Ibom South District]]|term_start=2023}} '''Akpan Ekong Sampson''' je olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà lati [[Ìpínlẹ̀ Akwa Ibom]] ni [[Nàìjíríà|Naijiria]] . A bi ni ọjọ 18 Oṣu Kẹsan ọdun 1967. O n ṣiṣẹ lọwọlọwọ gẹgẹbi Seneto ti o nsójú Agbegbe Akwa Ibom South. O je ọmọ ẹgbẹ́ Peoples Democratic Party (PDP). Ni 2023, Senato Akpan Ekong Sampson ni a dibo fun saa keji rẹ ni Ile-igbimọ Aṣofin Orilẹ-ede kẹwàá ti Ìpínlẹ̀ Akwa Ibom. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Akpan-Ekong-Sampson-85 |access-date=2024-12-08 |archive-date=2024-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211043753/https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Akpan-Ekong-Sampson-85 |dead-url=yes}}</ref> Akpan Ekong Sampson ti tun wa ni oríṣiríṣi àwọn ipo òṣèlú, pẹlu Alaga ti Mkpat Enin Local Government Council, olubadamonran pàtàkì ati Komisona ti ayika ati Petroleum Resources ni Akwa Ibom.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.voter.ng/candidate?id=4029 |access-date=2024-12-08 |archive-date=2024-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211044650/https://www.voter.ng/candidate?id=4029 |dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Akpan-Ekong-Sampson-85 |access-date=2024-12-08 |archive-date=2024-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211043753/https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Akpan-Ekong-Sampson-85 |dead-url=yes}}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1967]] smrzrrwp0hpq7m8a4i3e92uamj3r8me Abass Adekunle Adigun 0 76987 639745 639640 2026-11-07T20:24:16Z Apalopadidun1 29845 639745 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian politician}} {{Infobox officeholder | name = Abass Adekunle Adigun | birth_date = 28 June 1970 | birth_place = [[Oyo State]], [[Nigeria]] | occupation = Politician | party = [[Peoples Democratic Party (Nigeria)|Peoples Democratic Party]] (PDP) | office = Member of the [[House of Representatives (Nigeria)|House of Representatives]] | constituency = [[Ibadan North-East|Ibadan North East]]/[[Ibadan South-East|Ibadan South East]] | term_start = 2019 till Now }} '''Abass Adekunle Adigun''' je [[olóṣèlú]] [[ọmọ]] orílè-èdè [[Nàìjíríà]] lati [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́|ìpínlè Oyo]]. A bi ni [[ọjọ]] kejìdínlógún [[Oṣù]] Kẹfa [[ọdún]] 1970. <ref>https://orderpaper.ng/voter/candidate?id=ADIGUN-ABASS-ADEKUNLE-3481{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Abass Adekunle Adigun ti ṣiṣẹ ni Ile-igbimọ Aṣòfin elékèwàá ti ìpínlẹ̀ Oyo, níbi ti ó tí ń ṣojúu agbègbè Àríwá àti ìlà-oòrùn Ibadan, pẹ̀lú àgbègbè gúúsù ìlà-oòrùn Ibadan labẹ ẹgbẹ òṣèlú Peoples Democratic Party (PDP). O tun ti di awọn ipo òṣèlú mìíran mu, gẹgẹbi igbákejì Alága Ìgbìmọ̀ Ile-Aṣojú lórí Ẹgbẹ́ àwọn ọmọ Ológun Ojú-Òfúrufù ti Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ni ààrin ọdún 2019 sí 2023, tí ó sì tún jé alága Ilé asojú fún ọ̀rọ̀ egbò igi olóró láti ọdún 2023 títí di àkókò yí. <ref>{{Cite web |title=ShineYourEye |url=https://www.shineyoureye.org/person/abass-adigun-adekunle |access-date=2024-12-09 |website=www.shineyoureye.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rep. Nnamdi Ezechi - Member Representing Ndokwa East/Ndokwa West/Ukwuani |url=https://nnamdiezechi.com.ng/directory/details/324 |access-date=2024-12-09 |website=nnamdiezechi.com.ng}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Cite web |title=Abass Adekunle Adigun |url=https://currentaffairs.ng/representative/abass-adekunle-adigun/ |access-date=2024-12-09 |website=Current Affairs Nigeria |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Feyisipo |first=Remi |date=2023-10-23 |title=Oyo: Tribunal affirms Adigun's victory, dismisses APC's petition |url=https://businessday.ng/news/article/oyo-tribunal-affirms-adiguns-victory-dismisses-apcs-petition/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2024-12-09 |newspaper=[[BusinessDay (Nigeria)|BusinessDay]]|language=en-US}}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1970]] c8w8gipnx25kacqtxuqduwzj7ince24 639765 639745 2026-11-07T20:49:03Z Olaoye Sheu Ibrahim 31612 /* */ 639765 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian politician}} {{Infobox officeholder | name = Abass Adekunle Adigun | birth_date = 28 June 1970 | birth_place = [[Oyo State]], [[Nigeria]] | occupation = Politician | party = [[Peoples Democratic Party (Nigeria)|Peoples Democratic Party]] (PDP) | office = Member of the [[House of Representatives (Nigeria)|House of Representatives]] | constituency = [[Ibadan North-East|Ibadan North East]]/[[Ibadan South-East|Ibadan South East]] | term_start = 2019 till Now }} '''Abass Adekunle Adigun''' je [[olóṣèlú]] [[ọmọ]] orílè-èdè [[Nàìjíríà]] lati [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́|ìpínlè Oyo]]. A bi ni [[ọjọ]] kejìdínlógún [[Oṣù]] Kẹfa [[ọdún]] 1970. <ref>https://orderpaper.ng/voter/candidate?id=ADIGUN-ABASS-ADEKUNLE-3481{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Abass Adekunle Adigun ti ṣiṣẹ ni Ile-igbimọ Aṣòfin elékèwàá ti ìpínlẹ̀ Oyo, níbi ti ó tí ń ṣojúu agbègbè Àríwá àti ìlà-oòrùn Ibadan, pẹ̀lú àgbègbè gúúsù ìlà-oòrùn Ibadan labẹ ẹgbẹ òṣèlú Peoples Democratic Party (PDP). Ó tún ti di àwọn ipò òṣèlú mìíran mú, gégébí Igbákejì Alága Ìgbìmọ̀ Ilé-Aṣojú lórí Ẹgbẹ́ àwọn ọmọ Ológun Ojú-Òfúrufù ti Orílé-èdè Nàìjíríà ni ààrin ọdún 2019 sí 2023, tí ó sì tún jé alága Ilé asojú fún ọ̀rọ̀ egbò igi olóró láti ọdún 2023 títí di àkókò yí. <ref>{{Cite web |title=ShineYourEye |url=https://www.shineyoureye.org/person/abass-adigun-adekunle |access-date=2024-12-09 |website=www.shineyoureye.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rep. Nnamdi Ezechi - Member Representing Ndokwa East/Ndokwa West/Ukwuani |url=https://nnamdiezechi.com.ng/directory/details/324 |access-date=2024-12-09 |website=nnamdiezechi.com.ng}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Cite web |title=Abass Adekunle Adigun |url=https://currentaffairs.ng/representative/abass-adekunle-adigun/ |access-date=2024-12-09 |website=Current Affairs Nigeria |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Feyisipo |first=Remi |date=2023-10-23 |title=Oyo: Tribunal affirms Adigun's victory, dismisses APC's petition |url=https://businessday.ng/news/article/oyo-tribunal-affirms-adiguns-victory-dismisses-apcs-petition/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2024-12-09 |newspaper=[[BusinessDay (Nigeria)|BusinessDay]]|language=en-US}}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1970]] 26lsryow3mupom2ic7pf88wj8il1qp9 639775 639765 2026-11-07T21:06:43Z Apalopadidun1 29845 639775 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian politician}} {{Infobox officeholder | name = Abass Adekunle Adigun | birth_date = 28 June 1970 | birth_place = [[Oyo State]], [[Nigeria]] | occupation = Politician | party = [[Peoples Democratic Party (Nigeria)|Peoples Democratic Party]] (PDP) | office = Member of the [[House of Representatives (Nigeria)|House of Representatives]] | constituency = [[Ibadan North-East|Ibadan North East]]/[[Ibadan South-East|Ibadan South East]] | term_start = 2019 till Now }} '''Abass Adekunle Adigun''' jẹ́ [[olóṣèlú]] [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] ní [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́|ìpínlè Oyo]]. A bí ní [[ọjọ́]] kejìdínlógún [[oṣù]] Kẹfà [[ọdún]] 1970. <ref>https://orderpaper.ng/voter/candidate?id=ADIGUN-ABASS-ADEKUNLE-3481{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Abass Adekunle Adigun tí ṣiṣẹ́ ní Ilé-Ìgbìmọ̀ Aṣòfin ẹlẹ́kẹwàá ti ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, níbi ti ó tí ń ṣojúu agbègbè [[Àríwá]] àti ìlà-oòrùn ní [[ìlú]] [[Ìbàdàn]], pẹ̀lú àgbègbè [[gúúsù]] ìlà-oòrùn Ìbàdàn lábẹ́ [[ẹgbẹ́]] òṣèlú Peoples Democratic Party (PDP). Ó tún ti di àwọn ipò òṣèlú mìíran mú, gẹ́gẹ́ bí Igbákejì Alága Ìgbìmọ̀ Ilé-Aṣojú lórí Ẹgbẹ́ àwọn ọmọ Ológun Ojú-Òfúrufù ti [[Orílẹ̀-èdè]] Nàìjíríà ni àárín n ọdún 2019 sí 2023, tí ó sì tún jé alága Ilé asojú fún ọ̀rọ̀ egbò igi olóró láti ọdún 2023 títí di àkókò yí. <ref>{{Cite web |title=ShineYourEye |url=https://www.shineyoureye.org/person/abass-adigun-adekunle |access-date=2024-12-09 |website=www.shineyoureye.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rep. Nnamdi Ezechi - Member Representing Ndokwa East/Ndokwa West/Ukwuani |url=https://nnamdiezechi.com.ng/directory/details/324 |access-date=2024-12-09 |website=nnamdiezechi.com.ng}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Cite web |title=Abass Adekunle Adigun |url=https://currentaffairs.ng/representative/abass-adekunle-adigun/ |access-date=2024-12-09 |website=Current Affairs Nigeria |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Feyisipo |first=Remi |date=2023-10-23 |title=Oyo: Tribunal affirms Adigun's victory, dismisses APC's petition |url=https://businessday.ng/news/article/oyo-tribunal-affirms-adiguns-victory-dismisses-apcs-petition/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2024-12-09 |newspaper=[[BusinessDay (Nigeria)|BusinessDay]]|language=en-US}}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1970]] mcmsilf6bkl43dd5cf00mvgku61nieh 639779 639775 2026-11-07T21:11:21Z Apalopadidun1 29845 639779 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian politician}} {{Infobox officeholder | name = Abass Adekunle Adigun | birth_date = 28 June 1970 | birth_place = [[Oyo State]], [[Nigeria]] | occupation = Politician | party = [[Peoples Democratic Party (Nigeria)|Peoples Democratic Party]] (PDP) | office = Member of the [[House of Representatives (Nigeria)|House of Representatives]] | constituency = [[Ibadan North-East|Ibadan North East]]/[[Ibadan South-East|Ibadan South East]] | term_start = 2019 till Now }} '''Abass Adekunle Adigun''' jẹ́ [[olóṣèlú]] [[ọmọ]] orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] ní [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́|ìpínlè Oyo]]. A bí i ní [[ọjọ́]] kejìdínlógún [[oṣù]] Kẹfà [[ọdún]] 1970. <ref>https://orderpaper.ng/voter/candidate?id=ADIGUN-ABASS-ADEKUNLE-3481{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Abass Adekunle Adigun tí ṣiṣẹ́ ní Ilé-Ìgbìmọ̀ Aṣòfin ẹlẹ́kẹwàá ti ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, níbi ti ó tí ń ṣojúu agbègbè [[Àríwá]] àti ìlà-oòrùn ní [[ìlú]] [[Ìbàdàn]], pẹ̀lú àgbègbè [[gúúsù]] ìlà-oòrùn Ìbàdàn lábẹ́ [[ẹgbẹ́]] òṣèlú Peoples Democratic Party (PDP). Ó tún ti di àwọn ipò òṣèlú mìíran mú, gẹ́gẹ́ bí Igbákejì Alága Ìgbìmọ̀ Ilé-Aṣojú lórí Ẹgbẹ́ àwọn ọmọ Ológun Ojú-Òfúrufù ti [[Orílẹ̀-èdè]] Nàìjíríà ni àárín ọdún 2019 sí 2023, tí ó sì tún jé alága ilé asojú fún ọ̀rọ̀ egbògi olóró láti ọdún 2023 títí di àkókò yí. <ref>{{Cite web |title=ShineYourEye |url=https://www.shineyoureye.org/person/abass-adigun-adekunle |access-date=2024-12-09 |website=www.shineyoureye.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rep. Nnamdi Ezechi - Member Representing Ndokwa East/Ndokwa West/Ukwuani |url=https://nnamdiezechi.com.ng/directory/details/324 |access-date=2024-12-09 |website=nnamdiezechi.com.ng}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Cite web |title=Abass Adekunle Adigun |url=https://currentaffairs.ng/representative/abass-adekunle-adigun/ |access-date=2024-12-09 |website=Current Affairs Nigeria |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Feyisipo |first=Remi |date=2023-10-23 |title=Oyo: Tribunal affirms Adigun's victory, dismisses APC's petition |url=https://businessday.ng/news/article/oyo-tribunal-affirms-adiguns-victory-dismisses-apcs-petition/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2024-12-09 |newspaper=[[BusinessDay (Nigeria)|BusinessDay]]|language=en-US}}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1970]] tlwkh86m543kqa3fkf6lpnmciu2hqr8 Abubakar Nalaraba 0 77000 639671 619481 2026-11-07T19:30:57Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639671 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|party=[[All Progressives Congress]]}} '''Abubakar Nalaraba''' je olóṣèlú ọmọ orile-ede Nàìjíríà ati aṣofin lati [[Ìpínlẹ̀ Nasarawa]] ni [[Nàìjíríà|Naijiria]] . A bi ni ọjọ mẹ́tàdínlógún Oṣu Keje ọdun 1976. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Nalaraba-Abubakar-Hassan-3098 |access-date=2024-12-13 |archive-date=2025-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121002711/https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Nalaraba-Abubakar-Hassan-3098 |dead-url=yes}}</ref> == Ẹkọ ati Career == Abubakar Nalaraba gba oye (M.Sc) nínú ètò ẹkọ . O ṣiṣẹ bi aṣofin ni Nasarawa ni Ile Awọn Aṣoju, Apejọ kẹwàá ti Orilẹ-ede, ti o nsoju Awe / Doma / Keana. Odun 2023 lo dibo fún lábé ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress (APC). <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Nalaraba-Abubakar-Hassan-3098 |access-date=2025-01-07 |archive-date=2025-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121002711/https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Nalaraba-Abubakar-Hassan-3098 |dead-url=yes }}</ref> <ref>https://www.shineyoureye.org/person/nalaraba-abubakar-hassan</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1976]] 6roie3vyzco71ggqlnic34fjqx7pimo Mukhtar Ahmed (politician) 0 77034 639938 619986 2026-11-08T03:13:13Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639938 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Mukhtar Ahmed Monrovia|birth_date=1967|birth_place=[[Kaduna State]], [[Nigeria]]|nationality=Nigerian|occupation=Politician|office=Member of the [[House of Representatives (Nigeria)|House of Representatives]]|constituency=[[Kaduna South]] Federal Constituency|term_start=2019|party=[[All Progressives Congress]] (APC)}} '''Mukhtar Ahmed Monrovia''' jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó sìn gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ tó ń ṣojú ẹkùn ìpínlẹ̀ Gúúsù àpapọ̀ ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin . Ti a bi ni ọdun 1967, o wa lati [[Ìpínlẹ̀ Kaduna|ìpínlè Kaduna]] . Won dibo yan si ile ìgbìmò aṣòfin lodun 2019 labẹ ẹgbẹ òṣèlú [[All Progressives Congress]] (APC). <ref>https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/mukhtar-ahmed-monrovia</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://orderpaper.ng/voter/candidate?id=AHMED-MUKHTAR-2404 |access-date=2025-01-08 |archive-date=2025-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251124151748/https://orderpaper.ng/voter/candidate?id=AHMED-MUKHTAR-2404 |dead-url=yes}}</ref> O ṣeto eto ikẹkọ oni nọmba fun awọn ọmọbirin, pínpín awọn kọǹpútà alágbèéká 55 pẹlu awọn ẹbun òwò si awọn agbegbe rẹ. <ref>https://tribuneonlineng.com/monrovia-kaduna-lawmaker-distributes-laptops-to-55-girls/</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1967]] exct9r21sd0hm37cdva95etl8v98prw Mukhtar Zakari Chawai 0 77036 639939 619987 2026-11-08T03:13:42Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639939 wikitext text/x-wiki '''Mukhtar Zakari Chawai''' jẹ́ olóṣèlú ọmọ orilẹ-ede Nàìjíríà . Ó sìn gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ tó ń ṣojú ẹkùn ìpínlẹ̀ ìjọba àpapọ̀ Kauru ní ilé ìgbìmọ̀ asòfin . Ti a bi ni ọdún 1978, o wa lati [[Ìpínlẹ̀ Kaduna]] o si gbà oye. Won dibo yan si ile ìgbìmọ̀ aṣòfin lodun 2019 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú [[All Progressives Congress]] (APC). <ref>https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/mukhtar-zakari-chawai</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Chawai-Mukhtar-Zakari-2420 |access-date=2025-01-06 |archive-date=2025-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251026082401/https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Chawai-Mukhtar-Zakari-2420 |dead-url=yes}}</ref> O kọ awọn aadọrin awọn ọmọ ẹgbẹ rẹ ni iṣẹ àgbè, fun wọn ni àgbàrá pẹlu ẹrọ ati ẹbun owo. <ref>https://thenationonlineng.net/rep-empowers-70-constituents/amp/</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1978]] tn3qh72z0rhz0thl3xyocoxqowm8sde 639940 639939 2026-11-08T03:13:43Z KiranBOT 31499 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 639940 wikitext text/x-wiki '''Mukhtar Zakari Chawai''' jẹ́ olóṣèlú ọmọ orilẹ-ede Nàìjíríà . Ó sìn gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ tó ń ṣojú ẹkùn ìpínlẹ̀ ìjọba àpapọ̀ Kauru ní ilé ìgbìmọ̀ asòfin . Ti a bi ni ọdún 1978, o wa lati [[Ìpínlẹ̀ Kaduna]] o si gbà oye. Won dibo yan si ile ìgbìmọ̀ aṣòfin lodun 2019 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú [[All Progressives Congress]] (APC). <ref>https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/mukhtar-zakari-chawai</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Chawai-Mukhtar-Zakari-2420 |access-date=2025-01-06 |archive-date=2025-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251026082401/https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Chawai-Mukhtar-Zakari-2420 |dead-url=yes}}</ref> O kọ awọn aadọrin awọn ọmọ ẹgbẹ rẹ ni iṣẹ àgbè, fun wọn ni àgbàrá pẹlu ẹrọ ati ẹbun owo. <ref>https://thenationonlineng.net/rep-empowers-70-constituents/</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1978]] ewb8j8iq89m3yr0q1vesnm13daqb4lj Adams Aliyu Ishiaku 0 77047 639678 614071 2026-11-07T19:33:42Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639678 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|honorific_prefix=[[The Honourable]]|name=Adams Aliyu Ishiaku|honorific_suffix=|image=|imagesize=|alt=|caption=|office1=Member of the [[Kwara State House of Assembly]]|term_start1=18 March 2015|term_end1=18 March 2019|deputy1=|predecessor1=|successor1=|office2=Member of the [[Kwara State House of Assembly]]<br>from [[Guye-Doko, Nigeria|Edu Local Government]]|term_start2=18 March 2015|term_end2=18 March 2019|predecessor2=|successor2=|constituency2=Edu|birth_date={{birth date and age|1960|03|27|df=y}}|birth_place=Guye-Doko, Edu Local Government [[Kwara State]] [[Nigeria]]|death_date=|death_place=|nationality=Nigerian|party=[[People's Democratic Party (Nigeria)]]|spouse=|children=|relations=|residence=|alma_mater={{plainlist| * }}|occupation={{hlist|Politician|}}|education=|profession=|awards=|website=}} '''Adams Aliyu Ishiaku''' (ojoibi March 27, 1960) je olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà ati ọmọ ile ìgbìmọ̀ aṣòfin kẹjọ to n sójú àgbègbè Edu ni ile ìgbìmọ̀ asofin ìpínlè Kwara nibi to ti ṣíṣe gẹ́gẹ́ bi Alaga ìgbìmọ̀ fun ise àgbè ati oro àlùmọ́ọ́nì. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://hoa.kw.gov.ng/hon-adams-aliyu-ishiaku/ |access-date=2025-01-08 |archive-date=2025-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119062610/https://hoa.kw.gov.ng/hon-adams-aliyu-ishiaku/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.kwha.gov.ng/kwha/Pages/_KWHAgrantsGovAhmedrequesttoaccess |access-date=2025-01-08 |archive-date=2025-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119063743/https://www.kwha.gov.ng/kwha/Pages/_KWHAgrantsGovAhmedrequesttoaccess |dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://dailytrust.com/kwara-legislators-go-into-farming-secure-n1-4m-loan-each/ |access-date=2025-01-08 |archive-date=2025-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119062925/https://dailytrust.com/kwara-legislators-go-into-farming-secure-n1-4m-loan-each/ |dead-url=yes }}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] 8ei6nwjx2tffi35hjy2inzoy5qg4dc1 Oluokun Akintola 0 77048 639973 614026 2026-11-08T04:46:56Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639973 wikitext text/x-wiki '''Akintọla George Oluokun''' jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó sìn gẹ́gẹ́ bí ọmọ ilé ìgbìmò aṣòfin, tó ń ṣojú ẹkùn ìpínlè [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Akinyele|Akinyẹle]] / [[Lagelu]] ni [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́|ipinlẹ Ọyọ]] lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú [[All Progressives Congress]] (APC) lọ́dún 2019. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://dailytrust.com/tribunal-dismisses-petition-against-folarin-three-others/ |access-date=2025-01-07 |archive-date=2025-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251126005633/https://dailytrust.com/tribunal-dismisses-petition-against-folarin-three-others/ |dead-url=yes}}</ref> <ref>https://www.vanguardngr.com/2021/07/list-of-house-of-reps-members-and-their-political-parties/</ref> <ref>https://www.stears.co/elections/candidates/akintola-oluokun-george/{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] fcr70nuvmmmz98bg5s1onh179rxbts6 Kasimu Bello Maigari 0 77051 639884 619963 2026-11-08T01:07:51Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639884 wikitext text/x-wiki '''Kasimu Bello Maigari''' (bi ni ọjọ kẹfà Oṣu Kẹta, Ọdun 1980), jẹ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà tin sìn gẹgẹbi ilé igbimọ aṣòfin àgbà orílè-èdè Nàìjíríà, ti o nsójú àgbègbè ẹkùn idibo [[Jalingo]] / [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Yorro|Yorro]] / [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Zing|Zing]] ni [[Ìpínlẹ̀ Taraba]] lati ọdun 2019 si 2023, labẹ ẹgbẹ òṣèlú [[All Progressives Congress|All Progressive Congress]] (APC). <ref>{{Cite web |last=Nigeria |first=Ripples |date=2019-09-08 |title=Tribunal turns down petitions seeking disqualification of Taraba lawmakers |url=https://www.ripplesnigeria.com/tribunal-turns-down-petitions-seeking-disqualification-of-taraba-lawmakers/ |access-date=2025-01-07 |website=Latest Nigeria News {{!}} Top Stories from Ripples Nigeria |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Legislator Details - ConsTrack Track and Report on Governement Funded Projects in Nigeria |url=https://www.constrack.ng/legislator_details?id=344&utm_source=chatgpt.com |access-date=2025-01-07 |website=www.constrack.ng }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=undefined candidate data for 2023 - Stears Elections |url=https://www.stears.co/elections/candidates/kasimu-bello-maigari/ |access-date=2025-01-07 |website=www.stears.co |archive-date=2025-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250107064513/https://www.stears.co/elections/candidates/kasimu-bello-maigari/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Kasimu BELLO Maigari Supporters,Celebrate Supreme Court Victory |url=https://www.tarabatruthandfact.com.ng/2019/06/kasimu-bello-maigari.html?m=1 |access-date=2025-01-07 |website=Tarabatruthandfacts}}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1980]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] kzupsnhf7zpp0thuq3d31oidbiiwu34 Shehu Ahmed 0 77052 640027 635865 2026-11-08T06:38:43Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640027 wikitext text/x-wiki '''Shehu Ahmed''' jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè [[Nàìjíríà]] tó sìn gẹ́gẹ́ bí ọmọ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin Nàìjíríà, tó ń ṣojú ẹkùn ìpínlẹ̀ [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Bungudu|Bungudu]] / [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Maru|Maru]] ni [[Ìpínlẹ̀ Zamfara|ìpínlè Zamfara]] . Odun 2019 lo dibo fun labe ẹgbẹ òṣèlú [[People's Democratic Party|People’s Democratic Party]] (PDP). <ref>https://www.vanguardngr.com/2021/07/list-of-house-of-reps-members-and-their-political-parties/</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://orderpaper.ng/voter/candidate?id=AHMED-SHEHU-3962 |access-date=2025-01-07 |archive-date=2025-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251126004542/https://orderpaper.ng/voter/candidate?id=AHMED-SHEHU-3962 |dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://inecnigeria.org/wp-content/uploads/2023/03/LIST-OF-MEMBERS-ELECT-OF-THE-HOUSE-OF-REPRESENTATIVES.FEB_.2023.pdf |access-date=2025-01-08 |archive-date=2025-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250215142004/https://inecnigeria.org/wp-content/uploads/2023/03/LIST-OF-MEMBERS-ELECT-OF-THE-HOUSE-OF-REPRESENTATIVES.FEB_.2023.pdf |dead-url=yes }}</ref> <ref>https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/shehu-ahmed</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] nx179bu4wzib61cri4atizj07r7qcd2 Nnolim Nnaji 0 77061 639958 619996 2026-11-08T04:05:06Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639958 wikitext text/x-wiki '''Nnolim John Nnaji''' je olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà . O jẹ ọmọ ẹgbẹ ti o nsoju [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìlàòrùn Nkanu|àgbègbè Nkanu East]] / [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìwọòrùn Nkanu|Nkanu West]] ti [[Ìpínlẹ̀ Enugu|Ìpínlè Enugu]] ni Ile Awọn Aṣojú ṣòfin orílè-èdè Naijiria . <ref name=":0">https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/nnolim-john-nnaji</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Nnaji-Nnolim-John-2051 |access-date=2025-01-02 |archive-date=2025-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251126011444/https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Nnaji-Nnolim-John-2051 |dead-url=yes}}</ref> == Igbesi aye ibẹrẹ ati iṣẹ iṣelu == Nnolim Nnaji ni won bi ni ọjọ́ kejìdínlógún osu kẹjọ odun 1971 o si wa lati [[Ìpínlẹ̀ Enugu]] . O si ko eko nípa ipo Ògún òyìnbó. Ni ọdun 2019, o rọpo [[Chime Oji]] lati dibo yan gẹgẹbi ọmọ ile-igbimọ aṣofin labẹ ẹgbẹ [[People's Democratic Party|Peoples Democratic Party]] (PDP), ati pe o tun dibo yan ni ọdun 2023 fun ṣáá keji. <ref>https://www.constrack.ng/legislator_details?id=121{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="PG-23M-INEC">{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://gazettengr.com/inec-releases-full-list-of-elected-lawmakers-for-nigerias-10th-assembly/ |access-date=2023-07-02 |archive-date=2024-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228163202/https://gazettengr.com/inec-releases-full-list-of-elected-lawmakers-for-nigerias-10th-assembly/ |dead-url=yes}}</ref> O jẹ Komisona fun Awọn ohun elo Ilu, Ìpínlẹ̀ Enugu làti ọdun 1999 si 2002. <ref>https://www.nass.gov.ng/mps/single/63</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1971]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] ikskxbhbo1i7g46s8j1w5u3mcrt6wbg Ajiya Abdulrahman 0 77063 639703 613944 2026-11-07T19:53:17Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639703 wikitext text/x-wiki '''Ajiya Abdulrahman''' je olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà. Lọwọlọwọ o ṣiṣẹ gẹgẹbi ọmọ ẹgbẹ ti Ile-igbimọ aṣofin àgbà ti o nsójú [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Abaji|Abaji]] / [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gwagwalada|Gwagwalada]] / Kwali / Kuje (Abuja South) ti àgbègbè [[Agbègbè Olú-ìlú Ìjọba Àpapọ̀ Nàíjíríà|FCT Abuja]] ni apejọ orilẹ-ede kẹwàá. <ref>https://pmnewsnigeria.com/2023/02/28/apcs-abdulrahman-ajiya-wins-abuja-south-fed-const-seat/</ref> <ref>https://21stcenturychronicle.com/apc-wins-abuja-south-federal-constituency-seat/</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://dailytrust.com/abuja-south-rep-gives-grants-to-203-market-women/ |access-date=2025-01-03 |archive-date=2025-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250103105017/https://dailytrust.com/abuja-south-rep-gives-grants-to-203-market-women/ |dead-url=yes}}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] qzz33683cvtxfl65hwi13qo83geq1cf Olusola Steve Fatoba 0 77072 639976 620003 2026-11-08T04:51:34Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639976 wikitext text/x-wiki '''Olusola Gbadura Steve Fatoba''' je olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà . O jẹ ọmọ ẹgbẹ ti o nsójú àgbègbè Ado Ekiti/Irepodun-Ifelodun ni Ile Awọn Aṣoju ṣòfin àgbà.<ref name=":0">{{Cite web |title=Citizen Science Nigeria |url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/gbadura-olusola-steve-fatoba-1 |access-date=2025-01-04 |website=citizensciencenigeria.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=10th National Assembly Members - Voter - Validating the Office of the Electorate on Representation |url=https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Fatoba-Olusola-Steve-Gbadura-1958 |access-date=2025-01-04 |website=orderpaper.ng |archive-date=2025-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221082038/https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Fatoba-Olusola-Steve-Gbadura-1958 |dead-url=yes }}</ref> == Ìgbésí àyè ibẹrẹ àti Ìrìnàjò òṣèlú == Olusola Steve Fatoba ni wọ́n bí ní ọjọ kẹwàá oṣù kẹwàá ọdún 1967, o jẹ ọmọ bíbí ìpínlè [[Ìpínlẹ̀ Èkìtì|Ìpínlẹ̀ Ekiti]] . Ni ọdun 2019, o ṣe rọ́pò [[Sunday Oladimeji]] wọn dibo yàn si ile ìgbìmò aṣòfin apapọ. Wọn tún yàn ni ọdún 2023 fun saa kejì labẹ ẹgbẹ òṣèlú [[All Progressives Congress|All Progressive Congress]] (APC). Ó tí sìn nígbà kàn rí gẹ́gẹ́ bí alámójútó ìgbìmò Iṣẹ́, Ìjọba ìbílè Ado, Èkìtì. <ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=National Assembly {{!}} Federal Republic of Nigeria |url=https://nass.gov.ng/mps/single/85 |access-date=2025-01-04 |website=nass.gov.ng}}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1967]] jp7hxwoznb5gl0id1u6suh285xxfzjg Ibrahim Kunle Olanrewaju 0 77073 639841 596695 2026-11-07T23:11:21Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639841 wikitext text/x-wiki '''Ibrahim Kunle Olanrewaju''' je olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà . O je ọmọ ẹgbẹ́ ti o nsoju Ido/Osi/Moba/Ilejemeje ni ile ìgbìmọ̀ asofin . <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://orderpaper.ng/new/?p=4511 |access-date=2025-01-08 |archive-date=2025-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117182207/https://orderpaper.ng/new/?p=4511 |dead-url=yes}}</ref> == Igbesi aye ibẹrẹ ati iṣẹ iṣelu == Ibrahim Kunle Olanrewaju je ọmọ bíbí ti ìlú [[Ìpínlẹ̀ Èkìtì|Ekiti]]. Ni ọdun 2019, wọn dibo yansínú Ile-igbimọ Aṣofin apapọ labẹ ẹgbẹ [[All Progressives Congress|òṣèlú All Progressive Congress]] (APC). Ni ọdun 2023, o yan gẹgẹbiOluranlọwọ Pàtàkì siAlákóso fun Awọn ọrọ Apejọ ti Orilẹ-ede (Ile Awọn Aṣoju). <ref>https://blueprint.ng/breaking-tinubu-appoints-more-special-advisers-full-profile-of-new-appointees/</ref> <ref>https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/olarewaju-kunle-ibrahim</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}}{{DEFAULTSORT:Olanrewaju, Ibrahim Kunle}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] 6jh4jm6dsdopc38r18maqnemz5wm694 Carpe Diem (Àwo-orin Olamide) 0 77100 639748 630848 2026-11-07T20:32:52Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639748 wikitext text/x-wiki '''''Carpe Diem''''' jẹ́ àwo-orin kọkọ̀nlá èyí tí olórin ilẹ̀ [[Nàìjíríà]], ìyẹn [[Olamide]] gbé jáde, bẹ́ẹ̀ ló sì jẹ́ iṣẹ́ rẹ̀ àkọ́kọ́ pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ olórin kan ní ìlú America, tí orúkọ rẹ̀ jẹ́ Empire Distribution.<ref>{{Cite web|last=TheBoss|title=DOWNLOAD: Olamide Carpe Diem Album {{!}} Zip & Mp3|url=https://justnaija.com/album-download/carpe-diem-zip/|access-date=2020-10-08|website=JustNaija|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-10-08|title=Stream: Olamide Releases New Album "Carpe Diem"|url=https://editor.guardian.ng/life/music/stream-olamide-releases-new-album-carpe-diem/|access-date=2020-10-08|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409205050/https://editor.guardian.ng/life/music/stream-olamide-releases-new-album-carpe-diem/|dead-url=yes}}</ref> Gẹ́gẹ́ bí àtẹ Orin Olamide lórí X (tó fìgbà kan jẹ́ [[Twitter]]), àwọn ènìyàn tó gbọ́ Carpe Diem rékọjá ẹ̀ẹ́dẹ̀gbẹ̀ta mílíọ́ọ̀nù ní ọjọ́ kìíní oṣụ̀ Kẹfà ọdún 2021. == Ìpìlẹ̀ == Ní osù Keje ọdún 2020, Olamide kéde pé òun ti parí ìgbàsílẹ̀ àwo-orin rẹ̀.<ref>{{Cite web|date=2020-07-27|title=Olamide to release new album?|url=https://www.pulse.ng/entertainment/music/olamide-talks-new-album-as-hes-spotted-with-omah-lay/mqgjyvp|access-date=2020-10-08|website=Pulse Nigeria|language=en-US|archive-date=2020-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729035454/https://www.pulse.ng/entertainment/music/olamide-talks-new-album-as-hes-spotted-with-omah-lay/mqgjyvp|dead-url=yes}}</ref> Ó ṣe àgbéjáde àwọn orin abẹ́ àwo-orin náà ní ọjọ́ kìíní oṣụ̀ Kẹwàá ọdún 2020<ref>{{Cite web|last=Abusi|date=2020-10-01|title=Olamide Shares Tracklist & Release Date For ''Carpe Diem'' Album|url=https://novice2star.com/2020/10/01/olamide-shares-tracklist-release-date-for-carpe-diem-album/|access-date=2020-10-08|website=Novice2STAR|language=en-US}}</ref>, níbi tí ó ti ṣàfihàn [[Fireboy DML]], [[Bad Boy Timz]], Omah Lay, [[Phyno]], Peruzzi àti [[Bella shmurda|Bella Shmurda]].<ref>{{Cite web|date=2020-10-08|title=Olamide features Fireboy, Omah Lay and more on new 10th solo album, 'Carpe Diem'|url=https://www.pulse.ng/entertainment/music/olamides-carpe-diem-features-fireboy-omah-lay-bella-shmurda-phyno-bad-boy-timz-and/y4k2tmx|access-date=2020-10-08|website=Pulse Nigeria|language=en-US}}</ref> Young John, Pheelz, ID Cabasa, P.Priime, àti VStix ló ṣagbátẹrù gbígbé orin náà jáde.<ref>{{Cite web|date=2020-10-08|title=Olamide features Fireboy, Omah Lay and more on new 10th solo album, 'Carpe Diem'|url=https://www.pulse.ng/entertainment/music/olamides-carpe-diem-features-fireboy-omah-lay-bella-shmurda-phyno-bad-boy-timz-and/y4k2tmx|access-date=2020-10-08|website=Pulse Nigeria|language=en-US}}</ref> == Àkójọ orin abẹ́ àwo-orin ==  1. Another Level 2. GreenLight 3. Infinity 4. Eru 5. Triumphant 6. At Your Service 7. Do Better 8. Chimichaga 9. Shilalo 10. Loading 11. Unconditionally 12. Plenty == Àwọn àtẹ == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+Àtẹ fún ìṣe ''Carpe Diem'' ! scope="col" | Àtẹ(2022) ! scope="col" | <br /><br /><br /><br /> Ipò |- ! scope="row" | Àwọn àwo-orin ní Nàìjíríà<ref>{{cite web|title=Nigeria Top 50 Albums|url=https://www.turntablecharts.com/charts/2|website=www.turntablecharts.com|publisher=TurnTable|access-date=9 November 2022}}</ref> | 37 |} == Ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀ta mílíọ́ọ̀nù iye àwọn tó gbọ́ ọ == Gẹ́gẹ́ bí i àtẹ Orin Olamide lórí X (tó fìgbà kan jẹ́ Twitter), àwọn ènìyàn tó gbọ́ Carpe Diem rékọjá ẹ̀ẹ́dẹ̀gbẹ̀ta mílíọ́ọ̀nù ní ọjọ́ kìíní oṣụ̀ Kẹfà ọdún 2021(lẹ́yìn oṣù kẹjọ tí wọ́n gbé e jáde). Èyí sọ [[Olamide]] di olórin ilẹ̀ Africa àkókọ́ tó máa ní irú àṣeyọrí yìí láàárín àsìkò kéréje.<ref>{{Cite web|last=Wilfred|date=2021-06-01|title=Olamide 'Carpe Diem' Album overshoot 500 Million Digital Streams|url=https://www.gidient.com/olamide-carpe-diem-album-overshoot-500-million-digital-streams/|access-date=2021-12-19|website=GIDIENT|language=en-US|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805035614/https://www.gidient.com/olamide-carpe-diem-album-overshoot-500-million-digital-streams/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-06-02|title=Olamide's 'Carpe Diem' Album Reaches New Milestone|url=https://9jabreed.com/olamides-carpe-diem-album-reaches-new-milestone/|access-date=2021-12-19|website=9ja Breed|language=en-GB|archive-date=2021-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219165256/https://9jabreed.com/olamides-carpe-diem-album-reaches-new-milestone/|dead-url=yes}}</ref> == Àmì ẹyẹ == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |Àmì-ẹ̀ye ! scope="col" |Ọdún ! scope="col" |Ìsọ̀rí ! scope="col" |Èsì |- ! scope="row" |[[:en:All_Africa_Music_Awards|All Africa Music Awards]] |2021 |Album of the Year| {{nominated}} |- ! scope="col" |Award ! scope="col" |Year ! scope="col" |Category ! scope="col" |Result |- ! scope="row" |[[:en:The_Headies|The Headies]] |2022 |Album of the Year| {{nominated}} |- ! scope="col" |Award ! scope="col" |Year ! scope="col" |Category ! scope="col" |Result |- ! scope="row" |[[:en:The_Headies|The Headies]] |2022 |Rap Album of the Year| {{nominated}} |} == Àwọn ìtọ́kasí == npir1d9oy08t8irg8jh5g1b3rykcxvj Aproko 0 77136 639725 596903 2026-11-07T20:10:32Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639725 wikitext text/x-wiki '''Aproko''' jẹ́ ọ̀rọ̀ kan ní ará àwọn èdè pidgin ni orile-ede Nàìjíríà tí ó túmọ̀ sí ẹni tí ó máa ń Ganusì ọ̀rọ̀ àwọn ẹlòmíràn. A tún máa ń lò láti ṣe àpèjúwe òfófó àti ẹnikẹ́ni tí a bá rí sísọ̀rọ̀ lórí ọ̀rọ̀ tí kò ní ohunkóhun ṣe pẹ̀lú rẹ̀. <ref name="Popoola 2016 f327">https://www.legit.ng/845692-20-popular-pidgin-slangs-used-nigeria-meanings.html</ref> Ọ̀rọ̀ náà sábà máa ń lò ní ọ̀nà ìkọ̀kọ̀, tó túmọ̀ sí pé onítọ̀hún jẹ́ amúnikún-fún-ẹ̀rù, tí ń dáni lẹ́kọ̀ọ́, tàbí tí ń dáni lẹ́kọ̀ọ́. <ref name="Naijalingo t733">http://www.naijalingo.com/words/aproko</ref> Ọ̀rọ̀ náà lè ti pilẹ̀ṣẹ̀ láti inú ọ̀rọ̀ èdè [[Èdè Ígbò|Igbo]] ''àfihàn ọ̀rọ̀'', tí ó lè túmọ̀ sí “ẹni tí ń sọ̀rọ̀ púpọ̀” tàbí “ẹni tí ó fẹ́ràn wàhálà” tàbí ọ̀rọ̀ [[Èdè Yorùbá|Yorùbá]] ''àpárò'', tí ó lè túmọ̀ sí “ẹyẹ kékeré kan” . == Etymology == "Aproko" wa láti inu ọrọ Gẹẹsi "sọrọ". Wọ́n gbà pé ó ti pilẹ̀ṣẹ̀ láti inú [[èdè Yorùbá]], èyí tó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn èdè pàtàkì tí wọ́n ń sọ ní Nàìjíríà. Ọ̀rọ̀ na ni wọn tin lọ ti pé ti pè ni orile-ede Nàìjíríà fun ọ̀pọ̀lọpọ̀ odun ki o wà to di lílọ ni ibigbogbo. == Ìtumọ̀ ati lílò == Ọrọ ''aproko'' ni awọn itumọ pataki méjì ni Nàìjíríà Pidgin: ẹnikan ti o Ganu rẹ sinu ọrọ awọn ènìyàn mìíràn; ofofo tàbí arosọ. A maa n lo ọrọ naa gẹgẹbi ọrọ- orúkọ tabi asapejuwe, ati nigbamiran gẹgẹbi ọrọ-ìse kan. Fun apere: * ''Ọmọbinrin yẹn larọwọto, o maa n fi ẹnu sọ pe ko kan oun.'' ("Ọmọbinrin yẹn jẹ ẹni ti n ṣiṣẹ lọwọ, o ma n ṣe idiwọ nigbagbogbo ninu ohun ti ko kan rẹ.”) * ''Kini aproko ti e gbo nipa oga wa?'' ("Kini ofofo ti o gbọ nipa ọga wa?") Ọ̀rọ̀ náà ''aproko'' sábà máa ń lò lọ́nà òdì tàbí ọ̀rọ̀ ẹ̀gàn, tó túmọ̀ sí pé ẹni náà tàbí ìsọfúnni náà kò fọkàn tán, tó ṣeé fọkàn tán, tàbí ọ̀wọ̀. Ọrọ naa tun le ṣee lo lati ṣe ẹlẹyà tabi fi ẹnikan ti o ni iyanilenu tabi nifẹ si nkan kan. Fun apere: * ''Na aproko go pa o o!'' ("Iwọ yoo ku iku olofofo!") * ''Iwọ pàápàá fẹran aproko, Abajọ ti eti rẹ tóbi bi agbada satẹlaiti.'' ("O fẹran olofofo ju, Abajọ ti eti rẹ tobi bi satẹlaiti.") Ọrọ ''aproko'' tun le ṣee lo bi orukọ fun ènìyàn, ihuwasi, ifihan, tabi ami iyasọtọ ti o ni nkan ṣe pẹlu ofofo tabi èrè ìdárayá. Fun apere: * MC Aproko je ọmọ orile-ede Nàìjíríà ti o je apanilerin ti o gbà Next Naija Comedy Star ti o si di oluranlọwọ pàtàki lori èrè ìdárayá fun gómìnà ìpínlè Bayelsa. <ref name="Nigeria 2021 v541">https://guardian.ng/saturday-magazine/after-next-naija-comedy-star-real-competition-has-started-for-me/</ref> * Aproko 101 jẹ jara wẹẹbu (ẹ̀rọ ayélujára) Nàìjíríà ti o ṣe afihan awọn ọrẹ mẹrin ti wọn sọ awọn iriri ojoojumọ wọn ati ofofo. * Aproko Dókítà jẹ Blogger ilera ti orilẹ-ede Naijiria ati ipa ti o fun awọn imọran ilera ati imọran lori media awujọ. <ref name="Osaji 2023 w288">https://punchng.com/content-creator-aproko-doctor-reveals-battle-with-brain-tumour/</ref> == Asa pataki == Ọrọ ''aproko'' ṣe afihan iye aṣa ti atọwọdọwọ ẹnu ati ibaraẹnisọrọ awujọ ni Nigeria. Awọn ọmọ orilẹ-ede Nàìjíríà jẹ olókìkí fun ifẹ itan, awada, ati iroyin, eyiti wọn pin pẹlu awọn ọrẹ, ẹbi, ati awọn aládùúgbò wọn. Ọrọ ''aproko'' tun jẹ apanilẹrin ati ọgbọn ti awọn ọmọ Naijiria, ti wọn lo ọrọ naa lati fi ara wọn tabi awọn ẹlomiran ṣe ẹlẹya. Ọrọ ''aproko'' tun ṣe afihan oniruuru ati ẹda ti Nàìjíríà Pidgin, èyítí o jẹ ede ti o dapọ awọn èròjà lati awọn èdè ati aṣa. <ref name="Agboke 2018 e147">{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://hintng.com/15-popular-nigerian-slangs/ |access-date=2025-02-06 |archive-date=2023-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128230602/https://hintng.com/15-popular-nigerian-slangs/ |dead-url=yes}}</ref> Bí ó ti wù kí ó rí, ọ̀rọ̀ náà ''aproko'' tún ní àwọn ìtumọ̀ òdì, bíi jíjẹ́ oníforíkanlẹ̀, àìbọ̀wọ̀, tàbí àìṣòótọ́. Ọrọ ''aproko'' ni a le rii bi iru iwa ìbáwí tabi awọn iroyin iro nígbà ti a lo lati tan awọn alaye eke tabi ipalara lori ayélujára. A tún lè rí ọ̀rọ̀ náà ''aproko'' gẹ́gẹ́ bí àmì ọ̀rọ̀ [[Idle talk|ọ̀rọ̀ asán]] tàbí fífi àkókò ṣòfò nígbà tí a bá lò ó láti pínyà tàbí yí àfiyèsí sí àwọn ọ̀ràn tí ó ṣe pàtàkì jù tàbí tí ń méso jáde. == Awọn itumọ ọrọ sisọ == Awọn itumọ ọrọ-ọrọ fun "Aproko" le pẹlu "Amebo", "Olofofo", "Tafia", ati "Tatafo", ati bẹbẹ lọ <ref name="February 2022 w707">https://astra-mag.com/articles/eloghosa-osunde-on-our-own-terms/</ref> == Wo tun == * Pidgin Naijiria * Gist * Ẹniti n ṣiṣẹ lọwọ == Awọn itọkasi == {{Reflist}} q6h4xpzl13nj2r4ziekilrwxkkdsvse Wudil Muhammad Ali 0 77140 640090 619573 2026-11-08T08:22:46Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640090 wikitext text/x-wiki '''Wudil Muhammad Ali''' jẹ́ onímọ̀ ẹ̀rọ àti olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà, tó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọmọ ilé ìgbìmọ̀ aṣojú sòfin lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà , tó ń ṣojú ẹ̀ka ìjọba àpapọ̀ [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Wudil|Wudil]] / [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Garko|Garko]] ní [[Ipinle Kano|ìpínlẹ̀ Kano]] . Wọn dibo yan ni ọdun 2007 ni won dibo funlabẹ ẹgbẹ́ òṣèlú All Nigeria Peoples Party (ANPP). <ref>https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/muhammad-ali-wudil</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://orderpaper.ng/voter/candidate?id=ALI-MUHAMMAD-WUDIL-2660 |access-date=2025-01-04 |archive-date=2025-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250325013154/https://orderpaper.ng/voter/candidate?id=ALI-MUHAMMAD-WUDIL-2660 |dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.stears.co/elections/candidates/ali-muhammad-wudil/ |access-date=2025-02-08 |archive-date=2025-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214150251/https://www.stears.co/elections/candidates/ali-muhammad-wudil/ |dead-url=yes }}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] 03ytmdsxbgk5iqsp1cdc7a8b7r896zw Africa Illustrious Award 0 77148 639691 624112 2026-11-07T19:47:03Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639691 wikitext text/x-wiki {{short description|African award show}} {{Infobox award | name = Africa Illustrious Award | current_awards = | alt = | caption = | country = Nàìjíríà | year = 2020 | presenter = My Media Africa | website = {{URL|https://africaillustriousawards.org}} }} '''Africa Illustrious Award''' ni àmì ẹ̀yẹ tí wọ́n máa ń fi hàn lọ́dọọdún àti lẹ́ẹ̀mẹ́rin lọ́dún láti fi mọ àwọn ọmọ ilẹ̀ [[Áfríkà|Áfíríkà]] tí wọ́n tayọ nínú iṣẹ́ aṣáájú, iṣẹ́ àánú, ìdàgbàsókè àwùjọ, ọ̀rọ̀ òwò, iṣẹ́ ẹ̀kọ́, ẹ̀kọ́, iṣẹ́ àgbẹ̀, àti àwọn mìíràn. =Ìtàn= Àkójọ àkọ́kọ́ ti Africa Illustrious Award wáyé ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kejìlá ọdún 2020 ní Radisson Blu Hotel, [[Victoria Island, Lagos]], [[Nàìjíríà]]. Ẹgbẹ́ My Media Africa ló ṣètò ẹ̀bùn náà.<ref name="VAN">{{Cite web|url=https://www.vanguardngr.com/2020/12/dignitaries-grace-maiden-edition-of-africa-illustrious-awards-by-media-africa|title=Dignitaries grace maiden edition of Africa Illustrious Awards by Media Africa|last=Okogba|first=Emmanuel|publisher=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard Newspaper]]|date=28 December 2020|access-date=30 December 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2020/12/30/technology-will-give-smes-wider-visibility|title='Technology Will Give SMEs Wider Visibility'|last=Aliogo|first=Ugo|work=[[This Day|This Day Newspaper]]|date=30 December 2020|accessdate=30 December 2020}}</ref> =Àwọn àmì-ẹ̀ye= Ayẹyẹ àmì-ẹ̀yẹ náà máa ń wáyé ní ọdọọdún àti lẹ́ẹ̀mẹ́rin lọ́dún. Ìṣẹ̀lẹ̀ ọdọọdún náà ṣe ìdánimọ̀ àwọn ènìyàn tí wọ́n tayọ nínú ìdarí, iṣẹ́ onínúure, ìdàgbàsókè àwùjọ, iṣẹ́-ọnà, àṣà àti ìṣòwò, nígbà tí ìṣẹ̀lẹ̀ ẹ̀mẹ́rin lọ́dún náà máa ń ṣe ìdánimọ̀ àwọn ẹni-kọ̀ọ̀kan tí ó ti ṣe àwọn ọrẹ ní àwọn iṣẹ́ ilé-iṣẹ́ àti ilé-ẹ̀kọ́.<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.ng/my-media-africa-set-to-hold-maiden-illustrious-award|title=My Media Africa Set To Hold Maiden Illustrious Award|date=21 February 2020|work=[[Independent Nigeria|The Independent Newspaper]]|access-date=30 December 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vanguardngr.com/2020/12/my-media-africas-illustrious-awards-gather-momentum|title=My Media Africa's Illustrious Awards gather momentum|last=Okogba|first=Emmanuel|publisher=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard Newspaper]]|date=2 December 2020|access-date=30 December 2020}}</ref> =Àwọn tó gbà àmì-ẹ̀yẹ náà ní ọdún 2020= A ṣe ayẹyẹ Africa Illustrious Award 2020 ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kejila ọdún 2020 ni Radisson Blu Hotel, [[Victoria Island, Lagos|Victoria Island, Lagos]], [[Nàìjíríà]]. Ó ní ẹ̀ka márùndínlógójì.<ref name=VAN/><ref>{{Cite web|url=https://mymediaafrica.com/africa-illustrious-award-2020-recipients|title=Africa Illustrious Award 2020 Recipients|last=Toba|first=Emma|date=28 December 2020|work=My Media Africa|access-date=30 December 2020|archive-date=29 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201229074312/https://mymediaafrica.com/africa-illustrious-award-2020-recipients/|dead-url=yes}}</ref> {|class="wikitable" !Category !Recipients |- | African Peace Ambassador of all Time | [[Goodluck Jonathan]] |- | Children's Right and Child Protection Advocate of the Year | Abiye Tam-George |- | Media Personality of the Year | Bisi Olatilo |- | Bank of the Year | [[Guaranty Trust Bank]] |- | Brand of the Year | New Crystal Communication |- | African Philanthropist of the Year | [[Allen Onyema]] |- | Businesswoman of the Year | Ehi Ogbebor |- | Nigeria Educationist of all Time | [[Jibril Aminu]] |- | Minister of the Year | [[Uchechukwu Sampson Ogah]] |- | Senator of the Year | [[Uche Ekwunife]] |- | Best Governor of the Year | [[Babagana Umara Zulum]] |- | Industrialist of the Year | [[Innocent Chukwuma]] |- | Female Philanthropist of the Year | Nkoli Imoh |- | Award for Services to the Nation and Philanthropic Contributions to Humanity | [[Sani Abdullahi Shinkafi]] |- | The Most Vocal Legislator of the Year | Abinye Blessing Pepple |- | Sports Administrator of the Year | [[Aisha Falode]] |- | Award for an Outstanding Leadership in the Financial Sector | Sam Okojere |- | Special Recognition for Dedicated service to the Nation | Aderemi Adeoye |- | Executive Coach and Leadership Development Trainer of the Year | Patricia Omoqui |- | Legislator of the Year | Aniekan Umanah |- | Most Innovative Startup of the Year | Twiga Foods Kenya |- | Role Model Entrepreneur of the Year | [[Kevin Okyere (entrepreneur)|Kevin Okyere]] |- | Microfinance Bank of the Year | Chevron Employee Microfinance Bank |- | Award in Education Development for Africa | Prince Abiodun Agbaje |- | Award on Entrepreneurship and Agricultural Development in Africa | Nnaemeka Obiaraeri |- | Vocal Patriotic Citizen of the Year | [[Femi Fani-Kayode]] |- | Businessman of the Year | [[Ernest Azudialu Obiejesi]] |- | Outstanding Excellence Award for Services to the Nation and Philanthropic Activities to Humanity for the Year | [[John Ogu]] |- | Young Talent of the Year | Prince Angel Nwabube |- | Travel Company of the Year | Zidora Travels |- | Award for International Business and Bilateral Relationship | Eze Ibejiuba |- | Business Innovation and Philanthropic Contributions | Victor Usunogun Osazuwa |- | Award for Philanthropic Contributions and Youth Support in Africa | [[Onyekachi Okonkwo]] |- | Award of Excellence and Special Recognition | Ihekwo Arinze Christian |- | Outstanding Performance Award for Proactive Entertainment and Investment Development in Africa | Benjamin Nwokorie |} =Àwọn ìtọ́kasí= 451alw6u3u25qfknag80y0yavpmvths Ìresì Abakaliki 0 77152 640127 614167 2026-11-08T09:48:34Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640127 wikitext text/x-wiki [[File:Abakaliki rice1.jpg|thumb|Ìresì tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ yọ ìdọ̀tí ara rẹ̀ lẹ́yìn èyí tí wọ́n ma dàá sínú àpò.]]'''Abakaliki Rice''' tàbí Ìrẹsì Abakaliki jẹ́ ọ̀kan lára àwọn Ìrẹsì Nàìjíríà tí wọ́n ń gbìn ní [[Ebonyi State|Ìpínlẹ̀ Ebonyi]], tí ó wà ní Gúúsù - Ìlà Oòrùn Nàìjíríà. Wọ́n sọ ìrẹsì náà lórúkọ lẹ́yìn [[Abakaliki|ìlú Abakaliki]], orí ìlú Ìpínlẹ̀ Abakaliki, gbogbo ìrẹsì tí wọ́n ń gbìn ní ìjọba ìbílẹ̀ mẹ́tàlá ní Ìpínlẹ̀ náà ni a ń pè ní ìrẹsì Abakaliki.<ref>{{cite journal |last1=Okonkwo |first1=Uche |date=2021 |title=The politics of rice production in Nigeria: The Abakaliki example, 1942-2020 |journal=Cogent Arts & Humanities |volume=8 |issue=1 |page=1880680 |doi=10.1080/23311983.2021.1880680 |doi-access=free }}</ref> Ìrẹsì náà ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ òkun, wọ́n sì ń fi ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ oúnjẹ aládùn. == Ìwúlò Rẹ̀ Nípa Iṣẹ́ Àgbẹ̀== Ọ̀gbìn ìrẹsì ní Abakaliki kó ju ìdá àbọ̀ lọ nínú iṣẹ́ ọ̀gbìn ní Ìpínlẹ̀ Ebonyi, iye ọ̀gbìn náà jẹ́ of 134,000 metric tonnes lọ́dún.<ref>{{cite web |last1=Anudu |first1=Odinaka |title=Inside the big business of Abakiliki rice farming |url=https://dataphyte.com/latest-reports/inside-the-big-business-of-abakiliki-rice-farming/ |website=Dataphyte |date=30 August 2023 |access-date=10 December 2024 |archive-date=13 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213132231/https://dataphyte.com/latest-reports/inside-the-big-business-of-abakiliki-rice-farming/ |dead-url=yes }}</ref> Ilé iṣẹ́ tí ń gbìn ìrẹsì Abakaliki, jẹ́ ilé iṣẹ́ ńlá, èyí tí ó ní èrò tí ń lọ ìrẹsì 4,500, ibi iṣẹ́ àádọ́ta tí ń yọ òkúta, àti èrò mẹ́wàá tí ń fọ ìrẹsì mọ́, ó sì ní òṣìṣẹ́ 1,850.<ref>{{cite news |last1=Okutu |first1=Peter |title=Row over Abakaliki Rice: Millers vow to resist govt's relocation order |url=https://www.vanguardngr.com/2014/04/row-abakaliki-rice-millers-vow-resist-govts-relocation-order/ |access-date=10 December 2024 |publisher=Vanguard Media |date=8 April 2014}}</ref> == Ẹ̀dà Ìrẹsì Abakaliki == Ìrẹsì Abakaliki ní gbòǹgbò bí ti Asian [[Oryza sativa]] àti African [[Oryza glaberrima]].<ref>{{cite thesis |last1=Kutelu |first1=Aderemi Bunmi |title=Evaluation of physical properties of rice cultivars in Nigeria |url=https://www.researchgate.net/publication/380569084 |via=Research Gate |publisher=CZECH UNIVERSITY OF LIFE SCIENCES PRAGUE |type=Master's thesis |access-date=12 December 2024}}</ref> Àwọn onírúurú ẹ̀dà tí ó ní ni FARO 1, FARO 44, FARO 57, NERICA 19, àti WAB 189-B-B-8-HB, àti púpọ̀ mìíràn, tí ó sì jẹ́ pé àwọn aláṣẹ amúnisìn àti àwọn ajíhìnrere orí pápá ni ó fi wọ́n hàn. <ref>{{cite web |last1=Nnamdi Azikiwe University |first1=Awka |title=Abakaliki Rice species |url=https://phd-dissertations.unizik.edu.ng/repos/81373290250_86255687665.pdf |website=Phd Dissertations UNIZIK |access-date=12 December 2024}}</ref> Àwọn ẹ̀dà mìíràn tí ó ní ni; 306, Iron, Mars, R8, CP, Mandela, Brown rice àti Geisha.<ref>{{cite web |last1=Dey |first1=Chop |title=7 Facts You Never Knew About Abakaliki Rice |url=https://deychop.com/7-facts-you-never-knew-about-abakaliki-rice/ |website=Dey Chop |date=23 July 2021 |access-date=12 December 2024}}</ref> == Ipa Lórí Ọ̀rọ̀-Ajé== [[File:Bags of Abakaliki Rice.jpg|thumb|Àpò ìrẹsì èyí tí ó wà nílẹ̀ kí ọkọ̀ lè ko wọn lọ sọ́jà]] Ìrẹsì jẹ́ ọ̀gbìn èyí tí ó mówó wọlé jùlọ ni Ìpínlẹ̀ Ebonyi. Ó fẹ́ jẹ́ pé gbogbo agboolé ní Ìpínlẹ̀ Ebonyi ni ó ń gbìn ìrẹsì Abakaliki nítorí èrè orí rẹ̀ àti pé ó rọrùn láti gbìn. <ref>{{cite journal |last1=Esheya |first1=Samuel |title=PROFITABILITY ANALYSIS OF RICE PRODUCTION IN EBONYI NORTH AGRICULTURAL ZONE OF EBONYI STATE, NIGERIA |journal=International Journal of Agricultural and Rural Development |date=2021 |volume=24 |issue=1 |page=4 |url=https://www.researchgate.net/publication/358480257 |access-date=12 December 2024}}</ref> Ó kéré tán, 6.7 metric tonnes ni èr nígbà ìkórè kan, Ìpínlẹ̀ Ebonyi sì jẹ̀ Ìpínlẹ̀ èyí tó tóbi jù lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí ń gbìn ìrẹsì.<ref>{{cite web |last1=Anudu |first1=Odinaka |title=Inside the big business of Abakiliki rice farming |url=https://dataphyte.com/latest-reports/inside-the-big-business-of-abakiliki-rice-farming/ |website=Dataphyte |date=30 August 2023 |access-date=10 December 2024 |archive-date=13 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213132231/https://dataphyte.com/latest-reports/inside-the-big-business-of-abakiliki-rice-farming/ |dead-url=yes }}</ref> Nínú ìtàn, ìrẹsì Abakaliki jẹ́ ọ̀gbìn èyí tí wọ́n ń kó jáde fún títà. Èrè lórí ìrẹsì èyí tí wọ́n kó jáde fún títa láti ìlú Abakaliki lọ sí orílẹ̀-èdè Ghana ni ọdún 1965, nígbà tí ṣírò rẹ̀ jẹ́ £3 million, fún ìjọba Ìlà-Oòrùn lábẹ́ ìjọba Dr. Michael Okpara.<ref>{{cite journal |last1=Okonkwo |first1=Uche Uwaezuoke |last2=Ukaogo |first2=Victor Okoro |last3=Ejikeme |first3=Joy Nneka U |last4=Okagu |first4=George |last5=Onu |first5=Ambrose |title=Adu-Gyamfi |journal=Samuel |date=2021 |volume=8 |issue=1 |page=6 |doi=10.1080/23311983.2021.1909893 |doi-access=free }}</ref> == Ilé iṣẹ́ ìrẹsì Abakaliki == [[File:Abakaliki Rice Mill.jpg|thumb|Atọ́ka níwájú ilé iṣẹ́ ìrẹsì Abakaliki]] Wọ́n da ilé iṣẹ́ náà kalẹ̀ ní ọdún 1964, ilé iṣẹ́ náà gba ilẹ̀ tí ó tó 1,938.464 square metres under the Abakaliki, wón sì ń ṣiṣẹ́ lórí ìrẹsì tí ó tó 11,000 metric tonnes ní ososù. Ilé iṣẹ́ náà wà lábé ìjọba Rice Mill Owners Association.<ref>{{cite news |last1=Ujorha |first1=Tadaferua |title=Why 'Abakaliki rice' is famous |url=https://dailytrust.com/why-abakaliki-rice-is-famous/ |access-date=12 December 2024 |publisher=Media Trust Limited |date=1 April 2014 |archivedate=13 December 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241213195809/https://dailytrust.com/why-abakaliki-rice-is-famous/ |deadurl=yes }}</ref> ==Àwọn Ìtọ́kasí == 7jntpl8fwvpd05rordfi3blihwbt8wo Oníṣe:Estoppel 2 77174 639988 639293 2026-11-08T05:10:06Z Estoppel 30789 639988 wikitext text/x-wiki {{delete|self}} 8n3jhaeb2nwntjftnbikwxp2kvdisck 640030 639988 2026-11-08T06:40:39Z Estoppel 30789 640030 wikitext text/x-wiki {{delete|Delete own user's userpage.}} t42n57j149z665kdmb940l7781tpps7 Bak kut teh 0 77197 639734 597456 2026-11-07T20:17:38Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639734 wikitext text/x-wiki ''''Bak kut teh''''' (sípẹ́lì mìíràn ni '''bah kut teh''' ìgékúrú rẹ̀ ni '''BKT'''; {{zh|t={{linktext|肉骨茶}}|poj=Bah-kut-tê}}, lédè [[Teochew dialect|Teochew]] Pe̍h-uē-jī: ''nêg8-gug4-dê5'') ó jẹ́ oúnjẹ tí a ṣe pẹ̀lú egungun ẹlẹ́dẹ̀, tí wọ́n sì máa ń jẹ́ dáradára ní àwọn orílẹ̀-èdè [[Malaysia]] àti [[Singapore]] níbi tí àwọn ará [[Hoklo people|Hoklo]] wà àti ní àgbègbè [[Teochew people|Teochew]]. Orúkọ yìí, láti ẹ̀ka èdè [[Hokkien]] túmọ̀ sí "tíì egungun ẹran", lára èròjà ọbẹ̀ náà ni egungun elédè, tí wọ́n sè nínú omi ewébè àti adùn bíi [[star anise]], [[cinnamon]], [[cloves]], ''[[dong quai]]'', èso [[fennel]] àti gálíkì fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ wákàtí. Àmọ́, a lè fi ẹja, ẹran adìẹ àti ẹran mìíràn sèé.<ref>{{cite web|url= https://rasamalaysia.com/recipe-bak-kut-teh-pork-bone-tea/|title= BAK KUT TEH|author= Vivian|work= Rasa Malaysia|date= 20 October 2006|access-date= 2 April 2021|archive-date= 11 August 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240811191308/https://rasamalaysia.com/recipe-bak-kut-teh-pork-bone-tea/|dead-url= yes}}</ref><ref>Grêlé D, Raimbault L, Chng N. Discover Singapore on Foot. Select Publishing, 2007. page 158.</ref> Pẹ̀lú orúkọ rẹ̀, kò sì tíì kankan nínú oúnjẹ náà; orúkọ yẹn túmọ̀ sí tíì alágbára kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ [[oolong]], [[tíì Chinese]] èyí tí wọn yóò bù pẹ̀lú oúnjẹ náà fún ẹni tí wọ́n bá fẹ́ gbe fún pẹ̀lú ìgbàgbọ́ pé tíì náà yóò mú kí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀rá èyí tí ó wà nínú oúnjẹ náà dínkù lẹ́yìn tí ó bá mú tíì náà lé oúnjẹ yẹn. Wọ́n máa ń jẹ ''Bak kut teh'' gẹ́gẹ́ bí oúnjẹ àárọ̀ tàbí tọ̀sán. Àwọn ẹ̀yà [[Fujian cuisine|Hokkien]] àti [[Chaozhou cuisine|Teochew]] ní àṣà kí wọ́n máa mu tíì gan, ìdí nìyí tí àṣà náà fi wọ inú oúnjẹ tí wọ́n ń jẹ. ===Àríyànjiyàn Lórí Ìbẹ̀rẹ̀ Rẹ̀=== Ìbéèrè lórí ìbẹ̀rẹ̀ oúnjẹ yìí jẹ́ àkòrí àríyànjiyàn láàárín orílẹ̀-èdè Malaysia àti Singapore; ni ọdún 2009, mínísítà ìrìn-àjò ti Malaysia, [[Ng Yen Yen]], sọ pé oúnjẹ ''bak kut teh'' yìí jẹ́ oúnjẹ tí ó ní orísun Malaysian, àti pé àwọn orílẹ̀-èdè tí ó yí wọn ká ni ó ti "jí" ọ̀pọ̀lọpọ̀ oúnjẹ èyí tí ó láti orílẹ̀-èdè Malaysia.<ref>{{cite news | newspaper = The Sydney Morning Herald | date = 18 September 2009 | title = Malaysian food being hijacked | url = http://www.smh.com.au/world/malaysian-food-being-hijacked-20090917-fto3.html}}</ref> ==Ẹ̀dà Rẹ̀== [[File:Klang BakKutTeh.JPG|thumb|right|Hokkien ''bak kut teh'' ni Klang, Malaysia, omi èyí dúdú ju àwọn ìyókù lọ.]] [[File:Bak Kut Teh, Singapore.JPG|thumb|right|Teochew ''bak kut teh'' ti Singapore, omi èyí funfun ju ti àwọn ìyókù lọ.]] Onírúurú ẹ̀dà ni ''bak kut teh'' ní, ọ̀nà tí àwọn ará ìlú ibi tó ti ṣẹ̀ wá ń gbà láti sèé ni yóò ni ipa lórí rẹ̀. Ẹ̀dà mẹ́ta ni ''bak kut teh'' ní níbí. * Sítáìyì àwọn ará [[Teochew people|Teochew]], èyí funfun lójú àmọ́, ó nílò ọ̀pọ̀ [[Black pepper|ata dúdú]] àti gálíkì nínú rẹ̀. * Sítáìyì àwọn ará [[Hoklo (ethnic group)|Hoklo]] (Hokkien), èyí gba onírúurú ewébẹ̀ àti ọbẹ̀ sọ́yà kí ó lè ta sánsán, kúná àti dúdú si. * Sítáìyì àwọn ará [[Cantonese people|Cantonese]], wọ́n ní àṣà kí a máa mu ọbẹ̀ ([[Canton cuisine|oúnjẹ Canton]]), ó ní àfikún àwọn ewébẹ̀ tí ó ṣiṣẹ́ òògùn láti lè ní ọbẹ̀ tí yóò ta sánsán gidigidi. Ìyàtọ̀ èyí tó o fojú hàn lójú láàárín ẹ̀dà ''bak kut teh'' ti Hokkien àti ti Teochew ni pé, àwọn Hokkiens máa ń lo ọbẹ̀ sọ́yà èyí tí ó dúdú gan, nítorí náà, ọbẹ̀ tiwọn ló máa dúdú jù.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=qE8kHhSj_o0C&pg=PA153 |title=Not Just a Food Guide: Singapore|author= Naleeza Ebrahim|author2= Yaw Yan Yee |pages=153–154|publisher=Marshall Cavendish International (Asia) Pte Ltd. |date=31 July 2010 |isbn=978-9812329226 }}</ref> Ní orílẹ̀-èdè Malaysia, wọ́n ní ẹ̀dà ''bak kut teh'' èyí tí kò ní ọ̀rá púpọ̀, tí wọ́n fi ẹran adìẹ sè, orúkọ rẹ̀ ni ''[[Ginseng chicken soup|chik kut teh]]''.<ref>{{citation| title=Chinese Food in Kuala Lumpur |url=http://www.kuala-lumpur.ws/food-dining/chinese.html}}</ref> Ó tún ṣiṣẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ''[[halal]]'', ẹ̀dà oúnjẹ fún àwọn [[Mùsùlùmí]], tí ẹ̀sìn wọn kò gbà wọ́n láàyè àti jẹ ẹran ẹlẹ́dẹ̀.<ref>{{cite web |url=http://www.malaysiakini.com/letters/119422 |title= 'Halal' bak kut {{not a typo|teh}} has been around for ages |author=Malaysiakini |date=9 December 2009 |work=MalaysiaKini.com }}</ref> Bak kut {{not a typo|teh}} jẹ́ gbajúmọ̀ láàárín àgbègbè [[Chinese Indonesian]] ni [[ẹ̀rẹ́kùsù Riau]], [[Indonesia]].<ref name="Bak kut teh">{{Cite web|url=http://web.budaya-tionghoa.net/index.php/item/233-resep-masakan--bak-kut-teh-%E8%82%89%E9%AA%A8%E8%8C%B6-ala-teochew|title=Resep Masakan : "Bak Kut Teh 肉骨茶 ala Teochew|website=web.budaya-tionghoa.net|access-date=21 January 2020|archive-date=20 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120142701/https://web.budaya-tionghoa.net/index.php/item/233-resep-masakan--bak-kut-teh-%E8%82%89%E9%AA%A8%E8%8C%B6-ala-teochew|url-status=dead}}</ref> Ẹ̀dà ewébẹ̀ ti bak kut {{not a typo|teh}} ni a tún lè rí ní orílẹ̀-èdè [[Malaysia]]. Kàkà ki wọ́n lo ẹran, olù ni wọ́n yóò. ==Àkọsílẹ̀ Orílẹ̀-Èdè Malaysia== Ní ọjọ́ kejìlélógún, oṣù kọkànlá, ọdún 2008, àwọn Ìgbìmọ̀ Malaysian Klang Chinese Chamber of Commerce and Industry (KCCCI) darapọ̀ pẹ̀lú àwọn márùn-ún tí ń ta ''bak kut teh'' ni ìlú Klang láti se abọ́ èyí tí ó tóbi jù fún ẹ̀dà ''bak kut teh'' ti Hokkien. Fífẹ̀ abọ́ náà jẹ́ 182.88&nbsp;cm, ó sì ga níwọ̀n 91.44&nbsp;cm, ó gba iye ẹran 500&nbsp;kg, àti iye 450&nbsp;kg níwọ̀n ọbẹ̀ pẹ̀lú ìwọ̀n 50&nbsp;kg ni ti ewébẹ̀ ológùn, wọ́n sì ti ṣe àkọsílẹ̀ rẹ̀ sínú ìwé Malaysian Book of Record.<ref>{{cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english/2008-11/23/content_10399622.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20081225093333/http://news.xinhuanet.com/english/2008-11/23/content_10399622.htm |url-status=dead |archive-date=25 December 2008 |title= World's biggest bowl of Bak Kut Teh in Malaysia|author= B.I. |date=23 November 2008 |work=XinHuaNet }}</ref> == Ìdámọ̀ == Wọ́n ṣe ìdámọ́ fún oúnjẹ ''Bak kut teh'' gẹ́gẹ́ bí ohun ìní iyebíye ti orílẹ̀-èdè Malaysia ní ọjọ́ kẹtalélógún, oṣù kejì, ọdún 2024.<ref>{{Cite news |date=2024-02-23 |title='Bak kut teh' declared as national heritage food |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2024/02/23/bak-kut-teh-declared-as-national-heritage-food/ |access-date=2024-02-24 |work=[[Free Malaysia Today]]}}</ref> ==Tún Wo== {{Portal|Food|Malaysia|Singapore}} * [[Sekba]] * [[List of Chinese soups]] * [[List of soups]] ==Àwọn Ìtọ́kási == {{Reflist}} jq5n5f7ahsyjod3m3qfn6ydeso2whgm 2015 Nigerian Teens Choice Awards 0 77218 639653 610662 2026-11-07T18:59:59Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639653 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = 4th NTC Awards | image = | imagesize= 250px | caption = | date = August 9, 2015 | location = Congress Hall, Transcorp Hilton Abuja | presenter = | host = [[Funke Akindele]]<br>[[Denrele Edun]] | most_awards = | most_nominations = | network = *Silverbird Television *Planet TV *[[Africa Independent Television|AIT]] | producer = Nelson E Williams Promotion | previous = [[2014 Nigerian Teens Choice Awards|3rd]] | main = {{nowrap|[[Nigerian Teens Choice Awards|NTC Awards]]}} | next = [[2016 Nigerian Teens Choice Awards|5th]] }} '''4th [[Nigerian Teens Choice Awards]] ''' wáyé ní Transcorp Hilton ní ìlú [[Abuja]] ní Oṣù Kẹjọ Ọjọ kẹsàn-án, Ọdun 2015. Òṣeré Funke Akindele [[Funke Akindele]], àti [[Denrele Edun] jẹ́ agbátẹrù ètò ọjọ́ naa].<ref name="Nigerian Entertainment Today">{{cite web |title=Davido, Seyi Shay, Lil Kesh to perform at Nigerian Teens Choice Awards this weekend |url=https://thenet.ng/davido-seyi-shay-lil-kesh-to-perform-at-nigerian-teens-choice-awards-this-weekend/ |website=Nigerian Entertainment Today |access-date=5 August 2021 |date=7 August 2015}}</ref> Ẹ̀kẹrin tí ayẹyẹ náà yóò wáyé tí àwọn tí wọ́n sì ṣeré ìdárayá ọjọ́ náà ni [[Davido]], [[Praiz]], [[Seyi Shay]], àti [[Lil Kesh]].<ref name="Nigerian Entertainment Today" /> ==Àwọn Òṣeré Olórin == ===Òṣeré === *[[Davido]] *[[Praiz]] *[[Seyi Shay]] *[[Lil Kesh]] ===Olùdarí Ètò=== *[[Funke Akindele]] *[[Denrele Edun]] ==Àwọn tí wọ́n yàn àti àwọn tí wọ́n jáwé Olúborí== Àwọn wọ̀nyí ni àkójọpọ̀ àwọn tí wọ́n yàn àti àwọn tí wọ́n jáwé olúbori.<ref>{{cite web |title=NTCA honours 52 teens at 2015 Choice Awards |url=https://dailytrust.com/ntca-honours-52-teens-at-2015-choice-awards |website=Daily Trust |access-date=5 August 2021 |language=en |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109123400/https://dailytrust.com/ntca-honours-52-teens-at-2015-choice-awards/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=NIGERIAN TEENS CHOICE AWARD 2015 Full List of 2015 Nominees |url=https://www.ntcawards.org/ntca-2015-nominees/ |website=Nigerian Teens Choice Awards |access-date=4 January 2022 |archive-date=29 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129182849/https://www.ntcawards.org/ntca-2015-nominees/ |dead-url=yes }}</ref> {{expand list|date=August 2021}} {| class=wikitable width="85%" |- ! style="background:#EEDD82;" ! width="50%" | Choice Male Artist ! style="background:#EEDD82;" ! width="50%" | Choice Female Artist |- | valign="top" | * '''Tay Iwar''' ** Skiibii ** Tochukwu Anukam ** Rodnee Okafor ** Oluwa Snipssy ** LK KUDDY | valign="top" | * '''Efe Oraka''' ** Mimi Ghoy ** [[Lady Donli]] ** Joel ** Princess Okoh ** Adaeze Ebeku |- ! style="background:#EEDD82;" ! width="50%" | Choice Hip Hop Artist ! style="background:#EEDD82;" ! width="50%" | Choice Instrumentalist |- | valign="top" | * '''Rodnee Okafor''' ** Kuddi Is Dead ** Emma Nini ** Yung Slim ** Gedda Gedda ** Nelson Phero | valign="top" | * '''Micheal Ari''' ** Nabil Shuaib ** Ezekiel Oyemomi ** Walid Umaru ** Onyekwelu Courage |- ! style="background:#EEDD82;" ! width="50%" | Choice Producer ! style="background:#EEDD82;" ! width="50%" | Choice Collaboration |- | valign="top" | * '''Speroach Beatz''' ** Danny Joe Beatz ** Tay Iwar ** Nitty Memories ** Gedda Gedda ** David Onuoha | valign="top" | * '''Laime, Kizz Ernie''' - "" ** Skiibii, [[Kcee (musician)|Kcee]] - "Stay with Me" ** Dannykull, Tochukwu Anukam, Yunusir Abdullahi - "Hangover" ** Zilla Oaks, Tay Iwar - "Ghost" ** Nicholas Kuddi, Vika Williams - "" ** Vocal Madness Inc. - "" |- ! style="background:#EEDD82;" ! width="50%" | Choice Outstanding Vocalist (Male) ! style="background:#EEDD82;" ! width="50%" | Choice Outstanding Vocalist (Female) |- | valign="top" | * '''Fahad Umaru''' ** Tafari Halilu | valign="top" | * '''Naomi Kamofou Watti ''' ** Grace Otisi ** Princess Okoh |- ! style="background:#EEDD82;" ! width="50%" | Most Artistic Personality ! style="background:#EEDD82;" ! width="50%" | Choice DJ (Male) |- | valign="top" | * '''Phoebe Kyanchat''' ** Feyisetan Fofah ** Buikpo Adah - Meethof ** Adaugo Lewis ** Shirley Ekawu ** Emediong Uko Emily | valign="top" | * '''DJ Holoskii''' ** DJ Lakeside ** Somto Unamaba ** DJ Hype Malgwi ** Wilson AJayi ** Precious Monokpo |- ! style="background:#EEDD82;" ! width="50%" | Choice song of the year ! style="background:#EEDD82;" ! width="50%" | Choice Mixtape/EP |- | valign="top" | * '''Bolanle''' (feat. [[Skales]]) - Evamic ** Hangover – Yunusir ** Egwu Jigida – Jayy Archie ** Zion Wolf – [[Tay Iwar]] ** Ghost – Zilla ** Virus (feat. [[Burna Boy]]) – Snipssy | valign="top" | * '''More than a mixtape''' -Yung Wills ** Passport – Tay Iwar ** D.V.O.T.S – Gedda ** W.A.T.T.E – Gramso ** Love or War – [[Lady Donli]] |- ! style="background:#EEDD82;" ! width="50%" | Choice Afrobeat/Pop Artiste ! style="background:#EEDD82;" ! width="50%" | Choice Upcoming artiste |- | valign="top" | * '''LK Kuddy''' ** Jayy Archie ** Stona ** Famous Bobson ** Seun Shiz ** Skiibii | valign="top" | * '''Yunusir Abdullahi''' ** Kid Tee Kay ** Laime ** Isa Jibril ** Young Bail ** Micheal Giwa Amu |- ! style="background:#EEDD82;" ! width="50%" | Choice Male Model ! style="background:#EEDD82;" ! width="50%" | Choice Female Model |- | valign="top" | * '''Kelvin Raymond''' ** Emmanuel Olowojoba ** Tochukwu Okafor ** Sochima Arinze ** Abayomi Alvin ** Victor Baba | valign="top" | * '''Debby Tega''' ** Bukola Killer ** Neno Wada ** Princess Okoje ** Sheila Najomo ** Emily Khani |- ! style="background:#EEDD82;" ! width="50%" | Choice Male Fashion Designer ! style="background:#EEDD82;" ! width="50%" | Choice Female Fashion Designer |- | valign="top" | * '''Tolu Peters''' ** Matthew Unongo ** Ifeanyi Nwune ** Joshua Tarfa ** Bobby- Bad Clothing | valign="top" | * '''Urbane by Sommy''' ** Ruth Ernest ** Nana Hawakulu Araheem ** Faith Ibrahim ** Onanma Okeke ** Aisha Garba Sulieman |- ! style="background:#EEDD82;" ! width="50%" | Choice Most Fashionable Male ! style="background:#EEDD82;" ! width="50%" | Choice Most Fashionable Female |- | valign="top" | * '''Kamsy Nnabue''' ** Matthew Unongo ** Vika Williams ** Josiah Neliaku ** Bari Adenekan ** Justin Ugonna | valign="top" | * '''Annabel Giwa Amu''' ** Neno Wada ** Sayo Olagungu ** Rukky Eovi ** Amaka Charles ** Amaka Ikpeazu |- ! style="background:#EEDD82;" ! width="50%" | Choice Makeup Artiste ! style="background:#EEDD82;" ! width="50%" | Choice Stylist |- | valign="top" | * '''Vivian Okezie''' ** Tiara Wada ** Somto Adinde ** Annabel Giwa Amu ** Yinka Ayodele ** Julliet Okechukwu | valign="top" | * '''Obinna Obitaris Event/Consult''' ** Somto Unamba ** Chidinma Obi ** Tolu Peters ** Ruth Ernest ** Claudia Kyase |} ==Àwọn Àmì Ẹyẹ tí ó dà yàtò == {| class="wikitable" |- !Award description(s) !Recipient |- ! colspan=2 | Main show |- |'''Choice Male Artist''' | "[[Davido]]" |- |'''Choice Female Artist''' | "[[Seyi Shay]]" |- |'''Song of the year''' | "Shoki" [[Lil Kesh]] |- |'''Outstanding TV Personality''' | "[[Alexx Ekubo]] |- |'''Top Featured Artist''' | "[[Davido]]" |} ==Àwọn Ìtọ́kàsí== {{reflist}} [[Category:2015 music awards]] [[Category:2015 awards]] [[Category:Nigerian awards|Teens Choice 2015]] eo8u0mm1xmr8ql5a3jroukbaakef06y Solomon Bonu 0 77240 640036 598192 2026-11-08T06:48:41Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640036 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian politician and state legislator}}'''Solomon Saanu Bonu''' (a bí i ní ọjọ́ kẹrìndílógún, oṣù kẹfà, ọdún 1972 (16 June 1972) ó jẹ́ olóṣèlú orílẹ́-èdè [[Nàìjíríà]] àti ọmọ ilé-ìgbìmọ̀ aṣojúsòfin ti [[Ìpínlẹ̀ Èkó]] tó ń ṣojú agbègbè ẹkùn ìdìbò kìn-ní-ín ti [[Badagry]]. Ó ti fi ìgbà kan jẹ́ olùbádámọ̀ràn pàtàkì sí [[gómìnà]] [[Ìpínlẹ̀ Èkó]] lórí ọ̀rọ̀ tó bá jọ mọ́ ètò ìrìnàjò ìgbafẹ́, àṣà, àti ìṣe.<ref>{{Cite web|title=APC House Of Assembly Primaries: Badagry Youths Accuse Sanwo-Olu Of Imposing Candidates On Lagos Constituencies {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2022/05/27/apc-house-assembly-primaries-badagry-youths-accuse-sanwo-olu-imposing-candidates-lagos|access-date=2023-05-14|website=saharareporters.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=Report|first=Agency|date=2022-06-03|title=Lagos Assembly: Student body rallies support for APC candidate in Badagry|url=https://punchng.com/lagos-assembly-student-body-rallies-support-for-apc-candidate-in-badagry/|access-date=2023-05-14|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref> == Iṣẹ́ == Nínú oṣù kẹjọ nínú ọdún 2019, wọ́n yan Bonu gẹ́gẹ́ bí olùbádámọ̀ràn pàtàkì sí [[gómìnà]] [[Ìpínlẹ̀ Èkó]] lórí ọ̀rọ̀ tó bá jọ mọ́ ètò ìrìnàjò ìgbafẹ́, àṣà, àti ìṣe tí wọ́n sì búra fún un bákan náà. Ó kọ̀wé fi ipò náà sílẹ̀ nínú oṣù karùn-ún ní ọdún 2022 láti lè díje dupò nínú ètò ìdìbò gbogbogboo tí orílẹ́-èdè [[Nàìjíríà]] ti ọdún 2023.<ref>{{Cite web|title=TOURISM MINISTRY PLEDGES SUPPORT TO NEW SPECIAL ADVISER|url=https://tourismartandculture.lagosstate.gov.ng/2022/08/08/tourism-ministry-pledges-support-to-new-special-adviser/|access-date=2023-05-14|website=Tourism, Arts & Culture - Lagos State Government|language=en-US|archive-date=2023-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230514143121/https://tourismartandculture.lagosstate.gov.ng/2022/08/08/tourism-ministry-pledges-support-to-new-special-adviser/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|last=Abolaji|first=Adebayo|date=2022-04-26|title=2023: Fayinka, Oyerinde, others to resign from Sanwo-Olu's cabinet this week|url=https://echonews.ng/2023-fayinka-oyerinde-others-to-resign-from-sanwo-olus-cabinet-this-week/|access-date=2023-05-14|website=Echonews Nigeria|language=en-US}}</ref> Ní ọjọ́ kọkàndínlógún,oṣù kẹta,ọdún 2023, Bonu padà gẹ́gẹ́ bíi ẹni tí ó jáwé olúborí nínú ètò ìdìbò ẹni tí yóò lọ ṣojú ẹkùn ìdìbò kìn-ní-ín [[Badagry]] ní ilé ìgbìmọ̀ aṣojúsòfin ti [[ìpínlẹ̀ Èkó]].<ref>{{Cite web|last=Report|first=Agency|date=2023-03-19|title=Lagos2023: APC wins Badagry State Constituency 1 seat|url=https://www.premiumtimesng.com/regional/ssouth-west/588757-lagos2023-apc-wins-badagry-state-constituency-1-seat.html|access-date=2023-05-14|website=Premium Times Nigeria|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=Rasaki|first=Raji|title=APC wins Badagry Constituency 1 & 2|url=https://pmnewsnigeria.com/2023/03/19/apc-wins-badagry-constituency-1-2/|access-date=2023-05-14|website=PM News|language=en-US}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} rxmlda9ko6u4f3k8gekn697bx4x78hw Qudus Onikeku 0 77250 640002 630823 2026-11-08T05:40:04Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640002 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian dancer and performer (born 1984)}} {{Use dmy dates|date=August 2020}} {{Infobox person | honorific_prefix = | name = Qudus Onikeku | honorific_suffix = | image = | caption = | birth_name = Qudus Onikeku | birth_date = 1984 | birth_place = Lagos, Nigeria | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline}} --> | monuments = | nationality = Nigerian | other_names = | education = | alma_mater = [[Ecole Supérieure des Arts du Cirque | Ecole Supérieure des Arts du Cirque, Brussels]] | occupation = Dance artist, dance critic and Choreographer | years_active = 2004 - till date | employer = | organization = Qdance Company | agent = | known_for = Dance Gathering Lagos. | notable_works = Spirit Child, MY Exile is in My Head, STILL/life, Yuropa. | style = Hip Hop, Capoeira, Tai Chi and Contemporary | television = | partner = | website = www.qudusonikeku.com }} '''Qudus Onikeku''' jẹ́ oníṣẹ́ ijó ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] tí wọ́n ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ''Oníjó tí ó dá yàtọ̀''.<ref>{{Cite news|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/occitanie/haute-garonne/toulouse/qudus-artiste-atypique-scene-du-festival-danse-contemporaine-toulouse-1189267.html|title=Qudus, un artiste atypique sur la scène du festival de danse contemporaine de Toulouse|access-date=2017-12-08}}</ref> Ó jẹ́ oníjó tí ó mọ̀ nípa kí a fijó ṣe lámèyítọ́, ẹni tí iṣẹ́ rẹ̀ ti mú àyípadà rere bá ìfijó ṣe lámèyítọ́. Ó wà lára àwọn ikọ̀ ẹlẹ́ni mẹ́ta tí wọ́n pè wá ṣojú orílẹ̀-èdè Nàìjíríà níbi ìpatẹ ijó [[Venice Biennale]] tí ó wáyé ní ọdún 2017, èyí tí ó jẹ́ àkọ́kọ́ irú rẹ̀ tí orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] yòò kọ́kọ́ kópa. <ref>{{Cite web|url=https://www.bellanaija.com/2017/03/meet-peju-alatise-qudus-onikeku-victor-ehikhamenor-artists-at-nigerias-debut-at-the-57th-venice-biennale/|title=Meet Peju Alatise, Qudus Onikeku & Victor Ehikhamenor - Artists at Nigeria's Debut at the 57th Venice Biennale - BellaNaija|website=www.bellanaija.com|date=27 March 2017 |language=en-US|access-date=2017-12-08}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.konbini.com/ng/inspiration/meet-the-nigerian-artists-set-to-make-history-at-the-venice-arte-biennale/|title=Meet The Nigerian Artists Set To Make History At The Venice Biennale|last=Orubo|first=Daniel|date=2017-03-24|work=Konbini Nigeria|access-date=2017-12-08|language=en-US|archive-date=1 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701145412/http://www.konbini.com/ng/inspiration/meet-the-nigerian-artists-set-to-make-history-at-the-venice-arte-biennale/|url-status=dead|archivedate=1 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190701145412/http://www.konbini.com/ng/inspiration/meet-the-nigerian-artists-set-to-make-history-at-the-venice-arte-biennale/|deadurl=yes}}</ref> == Iṣẹ́ àti ìgbé ayé rẹ̀== Onikeku gbé ní ìlú France ṣáájú kí ó tó padà sílú [[Èkó]] ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti wá dá '' ilé iṣẹ́ Q-Dance'' àti ''Dance Gathering Lagos'' sílẹ̀.<ref>{{Cite news|url=https://ynaija.com/british-council-celebrates-ability-disability-bring-together-disabled-non-disabled-dancers-together-dis-fix-project/|title=British Council showcases disabled, non-disabled dancers at Dis Fix project (PHOTOS)|date=2015-10-20|work=YNaija|access-date=2017-12-08|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://guardian.ng/art/iwalewa-a-narrative-of-poverty-to-awareness-dance-performance/|title=Iwalewa… A narrative of poverty-to-awareness dance performance|access-date=2017-12-08|language=en-US}}</ref> Ó ti kópa nínú oríṣiríṣi ìpàtẹ ijó ìbílẹ̀ àti ti òkè òkun , tí ó fi mọ́ ''We Almost Forgot'' , èyí tí wọ́n ṣàfihàn rẹ̀ ní ìlú [[Berlin]] àti [[Ìpínlẹ̀ Èkó]].<ref>{{Cite news|url=http://www.pulse.ng/lifestyle/events/qudus-onikeku-we-almost-forgot-stage-play-id5192134.html|title=Qudus Onikeku "We Almost Forgot"\ Stage Play|last=Adiele|first=Chinedu|access-date=2017-12-08|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171209110111/http://www.pulse.ng/lifestyle/events/qudus-onikeku-we-almost-forgot-stage-play-id5192134.html|archivedate=9 December 2017|deadurl=yes}}</ref> Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí oníjó dálé ẹwà àṣà àti ìṣe ilẹ̀ [[Yorùbá]] pẹ̀lú àfikún ẹ̀hun [[hiphop]], capeira àti àwọn ijó ìgbàlódé, èyí tí ó nííṣe pẹ̀lú ìmọ̀sílára ìṣe àti àṣẹ̀lẹ̀ ọmọ ènìyàn lásìkò kọ̀ọ̀kan, èyí ni ó sì mu yàtọ̀ láàrín àwọn oníjó ẹgbẹ́ rẹ̀ tókù. <ref>{{Cite news|url=http://www.jeuneafrique.com/135890/societe/qudus-onikeku-acrobate-sans-fronti-res/|title=Qudus Onikeku, acrobate sans frontières – JeuneAfrique.com|date=2013-10-14|work=JeuneAfrique.com|access-date=2017-12-08|language=fr-FR}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.bellanaija.com/2017/03/meet-peju-alatise-qudus-onikeku-victor-ehikhamenor-artists-at-nigerias-debut-at-the-57th-venice-biennale/|title=Meet Peju Alatise, Qudus Onikeku & Victor Ehikhamenor - Artists at Nigeria's Debut at the 57th Venice Biennale - BellaNaija|website=www.bellanaija.com|date=27 March 2017 |language=en-US|access-date=2017-12-08}}</ref> == Àwọn iṣẹ́ rẹ̀ tó gbajúmọ̀== #'''SPIRIT CHILD''' tí wọ́n ṣàfihàn rẹ̀ ní Cologne nínú oṣù kẹfà ọdú 2019. #'''IYAMI''', wọ́n ṣàfihàn rẹ̀ ní ọjọ́ Kẹtàdínlógún oṣù jekìlá ọdún 2018. #'''YUROPA''', premieredwọ́n ṣàfihàn rẹ̀ ní ọjọ́ ní Bremen nínú oṣù kẹfà ọdún 2018. #'''RAINMAKERS''', ni wọ́n ṣe fún ayẹyẹ 2018 TEDGlobal ní orílẹ̀-èdè [[Tanzania]], tí wọ́n sì fi ṣeré káàkiri Nàìjíríà. #'''A BRIEF MOMENT OF TRUTH''', ni wọ́n tú ṣe fún ayẹyẹ 2017 TEDLagos. #'''WE ALMOST FORGOT''' ni wọ́n ṣe ní ọdún 201, tí wọ́n tún ṣàfihàn rẹ̀ ní ìlú Berlin, ìlú Èkó, [[Àbújá|Abuja]] àti [[Parisi|Paris]]. #'''QADDISH''' wọ́n ṣàfihàn rẹ̀ ní ọjọ́ kẹfà oṣù keje ọdún 2013, tí wọ́n sì gbé e káàkiri ilẹ̀ Yúróòpù.<ref>{{cite web |title=Qudus Onikeku {{!}} modul-dance |url=http://www.modul-dance.eu/artist/qudus-onikeku/ |website=Modul Dance |access-date=2020-07-23 |archive-date=27 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127211704/http://www.modul-dance.eu/artist/qudus-onikeku/ |dead-url=yes }}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Onikeku, Qudus}} [[Category:Living people]] [[Category:Nigerian male dancers]] [[Category:Nigerian dancers]] [[Category:Place of birth missing (living people)]] [[Category:1984 births]] rtsifwq6ae5evy3fqvbw5r7n85qn506 Onuora Abuah 0 77292 639983 630422 2026-11-08T05:02:20Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639983 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Onuora Abuah | image = Onuora Abuah at Luxor Train Station (cropped).jpg | alt = | caption = Onuora Abuah in 2022 | birth_name = Anthony Onuora Ejoh-Abuah | birth_date = | birth_place = [[Nairobi]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --> | death_place = | nationality = Nigerian, British | other_names = Anthony Abuah | occupation = actor, film director, producer , writer and author | alma_mater = Central Film School | years_active = 2008–present | known_for = Woolwich Boys, Danhomé & Vodun | notable_works = Mona }} '''Anthony Onuora Abuah''' jẹ́ ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà tó tan mọ́ ilẹ̀ Britain. Ó jẹ́ òṣèrékùnin, olùdarí eré, olùṣàgbéjáde fíìmù àti òǹkọ̀tàn.<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm3355616|title=Onuora Abuah| website=[[IMDb]] |publisher=imdb.com|accessdate=1 August 2023}}</ref><ref name="africine bio">{{Cite web|url=http://www.africine.org/index.php/personne/anthony-abuah/50483|title=Anthony Abuah Data|website=www.africine.org|access-date=2023-08-01|archive-date=2025-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20250605034009/https://www.africine.org/index.php/personne/anthony-abuah/50483|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://thebritishblacklist.co.uk/anthony-abuah-discusses-his-new-political-thriller-mona/|title=ANTHONY ABUAH DISCUSSES HIS NEW POLITICAL THRILLER, MONA| website=The British Blacklist|date=21 January 2017 |publisher=thebritishblacklist.co.uk|accessdate=1 August 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://shadowandact.com/amp/uk-based-writerdirector-anthony-abuah-tells-his-story-whats-yours|title=UK-Based Writer/Director Anthony Abuah Tells His Story; What's Yours?|website=Shadowandact|publisher=shadowandact.com|accessdate=1 August 2023|archive-date=2 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230802122353/https://shadowandact.com/amp/uk-based-writerdirector-anthony-abuah-tells-his-story-whats-yours|dead-url=yes}}</ref> ==Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò èkọ́ rẹ̀== Wọ́n bi sí orílẹ̀-èdè [[Kenya]], bàbá rẹ̀ jẹ́ ọmọ Igbo láti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ìyá rẹ̀ sí wá láti ẹ̀yà [[Tutsi]], ní orílẹ̀-èdè [[Rwanda|Rwandan]].<ref>{{cite web|url=https://www.blackplaysarchive.org.uk/explore/playwrights/abuah-anthony|title=Anthony Abuah {{!}} BPA|website=black plays archive|accessdate=1 August 2023}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Apá Ìwọ̀-oòrùn ilẹ̀ Africa ni ó dàgbà sí, kí ó tó kó lọ sí ìlú [[Switzerland]] ní [[Europe]], ní ọdún 1995.<ref>{{Cite web |title=Onuora Abuah |url=https://www.kweli.tv/creator/onuora-abuah |access-date=2024-12-14 |website=Onuora Abuah |language=en |archive-date=2024-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918212619/https://www.kweli.tv/creator/onuora-abuah |dead-url=yes}}</ref> Onuora lọ sí ilé-ìwé British School of Lomé, níbi tí ó ti lo ọdún mẹ́ta, tí wọ́n sì fún ní àǹfààní láti fi ẹ̀bùn rẹ̀ nínú ìwé kíkọ àti eré orí-ìtàgé ṣíṣe hàn,<ref>{{Cite web |last=M |first=Aynam Zongo |date=2021-04-28 |title=Anthony Abuah |url=https://www.bsl.tg/post/anthony-abuah |access-date=2024-12-14 |website=British School Lomé |language=en}}</ref> kí ó kó lọ sí [[United Kingdom]], láti lọ sí Plymouth University, níbi tí ó ti gba oyè master's degree nínú ẹ̀kọ́ Filmmaking láti Central Film School. == Iṣẹ́ rẹ̀ == === Gẹ́gẹ́ bí òṣèré === Lẹ́yìn tí ó gbé ní ìlú Cardiff fún ọdún díẹ̀, Onuora darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ tíátà kan tó wà ní London, tí orúkọ rẹ̀ ń jé MeWe Youth Theatre Company, níbi tí ó ti kópa nínú fíìmù kan, tó dá lórí ìtàn [[Olaudah Equiano]], ẹni tó fìgbà kan jẹ́ ẹrú, tó wá di òǹkọ̀wé. Ó padà ṣe ẹ̀dá́-ìtàn [[Olaudah Equiano]], nínú fíìmù kúkurú láti ọwọ́ Talawa Theatre company fún Victoria & Albert Museum. Ìṣàfihàn àkọ́kọ́ rẹ̀ wáyé nínú fíìmù Tony Kaye, tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ Black Water Transit ní ọdún 2009, kí ó ṣẹ̀ tó wá ṣe olú ẹ̀dá-ìtàn nínú fíìmù Patrolmen ní ọdún 2010.<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0490087/fullcredits/cast|title=Full Cast & Crew: Black Water Transit (2009)|website=[[IMDb]]|publisher=imdb.com|accessdate=1 August 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt1394360/|title=Patrol Men|website=[[IMDb]]|publisher=imdb.com|accessdate=1 August 2023}}</ref><ref>{{Cite web|title=Topcount|url=https://www.topcount.co/tv/people/498505/onuora-abuah|access-date=2023-08-01|website=www.topcount.co|archive-date=2023-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230801122056/https://www.topcount.co/tv/people/498505/onuora-abuah|dead-url=yes}}</ref> Lẹ́yìn èyí, ó ṣe àkọsílè fíìmù àkọ́kọ́ rẹ̀, tí ó sì tún gbe jáde, àkọ́lé rẹ̀ ní Another Biafra, èyí tó dá lórí ìṣòro ọ̀rọ̀ epo rọ̀bì ti Niger-Delta.<ref>{{cite web|url=https://www.kweli.tv/creator/onuora-abuah|title=Actor Abuah Profile|website=Kweli TV|publisher=kweli.tv|accessdate=1 August 2023|archive-date=1 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230801122056/https://www.kweli.tv/creator/onuora-abuah|dead-url=yes}}</ref> === Gẹ́gẹ́ bí olùdarí === Fíìmù àkọ́kọ́ tí Onuora jẹ́ olùdarí fún ni Woolwich Boys ti ọdún 2012, tí wọ́n ṣàfihàn ní British Urban Film Festival, tí London Live ní UK si fún ní ìwé-àṣẹ, ETV ní South Africa àti Ebonylife TV káàkiri ilẹ̀ Africa. Fíìmù ẹlẹ́ẹ̀kejì rẹ̀ ni Mona (2016), lára àwọn òṣèré tó kópa nínú fíìmù náà ni [[David Avery]] àti [[Lonyo]], fíìmù náà gba àmì-ẹ̀yẹ Grand Nile ní Luxor African Film Festival ní ọdún 2016, bẹ́ẹ̀ sì ni wọ́n yàn án fún àmì-ẹ̀yẹ méjì ní Africa Movie Academy Awards.<ref>{{cite web|url=https://www.okay.ng/full-list-of-nominees-for-the-2016-african-movie-academy-awards/|title=Full List of Nominees for the 2016 African Movie Academy Awards|website=Okay Nigeria|date=16 May 2016|publisher=okay.ng|accessdate=1 August 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.luxorafricanfilmfestival.com/en/PressZone/News/LAFF%20announces%20the%205th%20edition%E2%80%99s%20awards|title=LAFF announces the 5th edition's awards|website=Luxor African Film Festival|publisher=luxorafricanfilmfestival.com|accessdate=1 August 2023|archive-date=29 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929120401/http://www.luxorafricanfilmfestival.com/en/PressZone/News/LAFF%20announces%20the%205th%20edition%E2%80%99s%20awards|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=Anthony Abuah on his new film Woolwich Boys about 419 scammers|url=https://www.smartmonkeytv.com/channel/emerging_cultures/anthony_abuah_on_his_new_film_woolwich_boys_about_419_scammers|access-date=2023-08-01|website=www.smartmonkeytv.com|archive-date=2023-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230801122057/https://www.smartmonkeytv.com/channel/emerging_cultures/anthony_abuah_on_his_new_film_woolwich_boys_about_419_scammers|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=2013 African movie academy awards nominations announced.|url=https://www.afrofilmsinternational.com/2017/05/02/2013-african-movie-academy-awards-nominations-announced/|access-date=2023-08-01|website=www.afrofilmsinternational.com|archive-date=2023-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610043428/https://www.afrofilmsinternational.com/2017/05/02/2013-african-movie-academy-awards-nominations-announced/|dead-url=yes}}</ref> ==Àtòjọ àwọn fíìmù rẹ̀== {| class="wikitable" |- ! Ọdún ! Àkọ́lé ! Ipa ! Ọ̀rọ̀ |- |2011|| ''The Unlucky Mother'' || Director, producer, writer|| Short Film |- |2012|| ''Woolwich Boys'' || Actor, director, producer, writer|| Crime Drama |- |2013|| ''Trim'' || Executive Producer, director, writer|| Web Series |- |2014|| ''Woodfalls'' || Actor, producer|| Drama |- |2014|| ''Mum Dad Meet Sam'' || Producer|| Romantic Comedy |- |2016|| ''Mona'' || Actor, producer, director, writer|| Political Thriller |- |2018|| ''Danhomé & Vodun'' || Director, producer, writer|| Documentary |- |2019|| ''A Thousand Years to Tomboctou'' || Director, producer, writer|| Documentary |- |2019|| ''Kano with Onuora Abuah'' || Director, producer, writer|| Documentary |- |2020|| ''Tainted Canvas'' || Producer|| Drama |- |2020|| ''Headwrap'' || Producer, director, writer|| Short Film |- |2020|| ''Ouroboros'' || Actor|| Short Film |- |2021|| ''Ọjị'' || Producer, director, writer|| Short Film |- |2021|| ''Tafiya'' || Producer, director, writer|| Short Film |- |2022|| ''Revolution Now: 5 Days with Sowore'' || Director, producer, writer|| Documentary |- |2023|| ''km.t: A Journey through the Black Land'' || Actor, director, producer, writer|| Documentary |- |2023|| ''Deep Undercover: Part One'' || Actor|| Pilot Film |} == Àtòjọ àwọn àmì-ẹ̀yẹ == {| class="wikitable" !Ọdún !Ayẹyẹ ìgbà àmì-̀ẹyẹ !Ìsọ̀rí !Fíìmù !Èsì !Ìtọ́kasí |- |2013 |Africa Movie Academy Awards |Best Film by an African Abroad |Woolwich Boys |{{nom}} |<ref>{{cite web|url=https://face2faceafrica.com/article/2013-african-movie-academy-awards-amaa-nominations-announced|title=2013 African Movie Academy Awards (AMAA) Nominations Announced| website=Face 2 Face Africa|date=21 March 2013 |publisher=face2faceafrica.com|accessdate=1 August 2023}}</ref> |- |2016 |Africa Movie Academy Awards |Best First Feature Film by a Director and Best Film by an African Living Abroad |''Mona'' |{{nom}} |<ref>{{cite web|url=https://www.pulse.com.gh/ece-frontpage/amaas-2016-full-list-of-winners-at-2016-africa-movie-academy-awards/x7v1vp2|title=Pulse Ghana Full list of winners at 2016 Africa Movie Academy Awards| website=Pulse|date=12 June 2016 |publisher=pulse.com.gh|accessdate=1 August 2023}}</ref> |- |2016 |Luxor African Film Festival |Grand Nile Prize for Best Long Narrative |''Mona'' |{{won}} |<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0003011/2016/1/|title=Luxor African Film Festival 2016 Awards| website=[[IMDb]]|publisher=imdb.com|accessdate=1 August 2023}}</ref> |} == Àwọn ìtọ́kasí == 6tco9dp3i9hu0uhlnv5780k4d96l2gw David Hundeyin 0 77337 639763 612232 2026-11-07T20:42:50Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639763 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=David Hundeyin|image=David Hundeyin.jpg|birth_date=<!-- must cite published reliable source(s) to verify birth date -->|nationality=Refugee|education=|alma_mater=|occupation={{Hlist | Journalist | Author}}|website={{URL|davidhundeyin.com}}}}'''David Hundeyin''' jẹ́ akọ̀ròyìn àti òǹkọ̀wé ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.<ref name="babalola">{{cite web|last=Babalola|first=Ayoola|date=29 January 2022|title=India Prime Minister Modi commends Nigerian reporter David Hundeyin for exposing fraud, injustice at Globacom|url=https://gazettengr.com/india-prime-minister-modi-commends-nigerian-reporter-david-hundeyin-for-exposing-fraud-injustice-at-globacom/|access-date=20 July 2022|website=[[Peoples Gazette]]|archive-date=20 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220220120131/https://gazettengr.com/india-prime-minister-modi-commends-nigerian-reporter-david-hundeyin-for-exposing-fraud-injustice-at-globacom/|url-status=live}}</ref><ref name="bassey">{{cite web|last=Anthony|first=Bassey|date=14 May 2021|title=Iniuobong Umoren: Don't threaten me with lawsuit, David Hundeyin replies Akpabio|url=https://thenationonlineng.net/iniuobong-umoren-dont-threaten-me-with-lawsuit-david-hundeyin-replies-akpabio/|access-date=20 July 2022|website=[[The Nation (Nigeria)|The Nation]]|archive-date=25 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220525063519/https://thenationonlineng.net/iniuobong-umoren-dont-threaten-me-with-lawsuit-david-hundeyin-replies-akpabio/|url-status=live}}</ref> Ó ṣe ìdásílẹ̀ ''West Africa Weekly'', tó máa ń ṣe ìjábọ̀ ìròyìn.<ref>{{cite news|last1=Onukwue|first1=Alexander|title=Flutterwave's CEO is under scrutiny over allegations of financial misconduct|url=https://qz.com/africa/2154134/flutterwave-and-its-ceo-under-fire-for-alleged-dubious-practices|access-date=23 March 2023|work=Quartz|date=13 April 2022|language=en}}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀ == Hundeyin kẹ́kọ̀ọ́ nípa Mass Communications ní Igbinedion University kí ó tó kó lọ sí òkè-òkun láti lọ kẹ́kọ̀ọ́ nípa Creative Writing ní University of Hull, tí ó sì kẹ́kọ̀ó jáde ní ọdún 2011. Lẹ́yìn tí ó ṣiṣẹ́ fún ọdún díẹ̀ ní ilé-iṣẹ́ KPMG, ó padà wá sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdún 2013.<ref name="abroad">{{cite news|last1=Ibe-Anyanwu|first1=Immanuel James|title=INTERVIEW: Life in exile for David Hundeyin, journalist unmasking Pantami's, Nigeria's dangerous secrets|url=https://nigeriabroad.com/interview--life-in-exile-for-david-hundeyin--journalist-unmasking-pantami-s--nigeria-s-dangerous-secrets---|access-date=7 April 2023|work=NigeriaAbroad.com|language=en|archivedate=23 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230323230906/https://nigeriabroad.com/interview--life-in-exile-for-david-hundeyin--journalist-unmasking-pantami-s--nigeria-s-dangerous-secrets---|deadurl=yes}}</ref> Láti ọdún 2017 wọ 2018, ó ṣisẹ́ gẹ́gẹ́ bí òǹkọ̀wé fún "The Other News", èyí tó jẹ́ ètò Nàìjíríà àkọ́kọ́ tó dá lórí ọ̀rọ̀ òṣèlú, tí wọ́n ń ṣàfihàn lórí [[Channels TV|Channels Television]].<ref>{{cite news|last1=Chen|first1=Adrian|title=Using Comedy to Strengthen Nigeria’s Democracy|url=https://www.newyorker.com/magazine/2018/01/22/using-comedy-to-strengthen-nigerias-democracy|access-date=17 April 2025|work=The New Yorker|date=15 January 2018}}</ref> == Iṣẹ́ tó yàn láàyò == Hundeyin jẹ́ akọ̀ròyìn tó dá lórí ìwádìí ṣíṣe. Ọ̀nà tó ń gbà ṣe ìjábọ̀ ìròyìn ti mu gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì-ẹ̀yẹ, bẹ́ẹ̀ sì ni ó ti gba ọ̀pọ̀ àríwísí. [[Chimamanda Ngozi Adichie]], tí ń ṣe òǹkọ̀wé pè é ní olùṣèdáwàí akọ̀ròyín tó dáńtọ́.<ref>{{cite news|last1=Adichie|first1=Chimamanda Ngozi|title=Chimamanda Ngozi Adichie: 'García Márquez taught me the exquisite power of stories'|url=https://www.theguardian.com/books/2023/sep/15/chimamanda-ngozi-adichie-nigerian-writer|access-date=2 October 2023|work=The Guardian|date=15 September 2023}}</ref> == Ayé ara ẹni == Lẹ́yìn tí ó kópa nínú ìfẹ̀hónúhàn EndSARS, ó kúrò ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdún 2020, nígbà tí wón gbìyànjú láti ṣekú pa á láìmọye ìgbà.<ref name="abroad2">{{cite news|last1=Ibe-Anyanwu|first1=Immanuel James|title=INTERVIEW: Life in exile for David Hundeyin, journalist unmasking Pantami's, Nigeria's dangerous secrets|url=https://nigeriabroad.com/interview--life-in-exile-for-david-hundeyin--journalist-unmasking-pantami-s--nigeria-s-dangerous-secrets---|access-date=7 April 2023|work=NigeriaAbroad.com|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230323230906/https://nigeriabroad.com/interview--life-in-exile-for-david-hundeyin--journalist-unmasking-pantami-s--nigeria-s-dangerous-secrets---|archivedate=23 March 2023|deadurl=yes}}</ref><ref name="abduct">{{cite news|title=Tinubu Regime Wants To Silence Me, Recently Attempted To Abduct Me From Ghana, Nigerian Investigative Journalist, Hundeyin Tells UN Council {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2023/09/27/tinubu-regime-wants-silence-me-recently-attempted-abduct-me-ghana-nigerian-investigative|access-date=2 October 2023|work=saharareporters.com}}</ref> Wọ́n gbà á láàyè láti sá sí orílẹ̀-èdè [[Gánà|Ghana]] ní ọdún 2022.<ref name="abduct" /> Ní oṣù kẹsà-án ọdún 2024, [[Ọlọ́ọ̀pá Nàìjíríà|Nigeria Police Force]] sọ ọ́ di mímọ̀ pé orúkọ oníṣẹ́ kan tí ń jẹ́ Hundeyin lọ́wọ́ sí ìgbé ìwé ìpamọ́ kan jáde lórí X tí àọn ènìyàn mọ̀ sí [[Twitter]], ní @PIDOMNigeria.<ref>{{cite news|last1=Usman|first1=Mustapha|title=Police name Hundeyin, Alade, as PIDOM’s accomplices|url=https://www.icirnigeria.org/police-name-hundeyin-alade-as-pidoms-accomplices/|access-date=4 April 2025|work=The ICIR- Latest News, Politics, Governance, Elections, Investigation, Factcheck, Covid-19|date=3 September 2024}}</ref><ref>{{cite news|last1=Odeniyi|first1=Solomon|title=Police name David Hundeyin, one other as PIDOM’s accomplices|url=https://punchng.com/police-name-david-hundeyin-one-other-as-pidoms-accomplices/|access-date=4 April 2025|work=Punch Newspapers|date=3 September 2024}}</ref> Hundeyin ṣàlàyé pé àwọn tó ṣiṣẹ́ ọ̀hún mọ̀ ọ́n mọ̀ lo orúkọ òun ni láti mú àbùkù bá orúkọ ọ̀hún.<ref>{{cite news|last1=Sulaimon|first1=Adekunle|title=Why police declared me PIDOM’s accomplice - David Hundeyin|url=https://punchng.com/why-police-declared-me-pidoms-accomplice-david-hundeyin/|access-date=4 April 2025|work=Punch Newspapers|date=4 September 2024}}</ref> Hundeyin ṣègbè lẹ́yín [[Peter Obi]], tó díje dupò pẹ̀lú Tinubu, ní ètò ìdìbò ọdún 2023.<ref>{{cite news|last1=Iniobong|first1=Iwok|title=Why I am exposing Tinubu - Hundeyin|url=https://businessday.ng/news/article/why-i-am-exposing-tinubu-hundeyin/|access-date=18 June 2023|work=Businessday NG|date=16 November 2022}}</ref> == Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀ == * Royal Commonwealth Society "Write Around The World", Class B (14-15 years old) 3rd Prize, 2006<ref>{{Cite web|title=COMMONWEALTH CENTRE, GLOBAL VISION - The Royal ...|url=https://www.yumpu.com/en/document/view/7630242/commonwealth-centre-global-vision-the-royal-|access-date=9 March 2023|website=yumpu.com|language=en|archive-date=9 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230309104502/https://www.yumpu.com/en/document/view/7630242/commonwealth-centre-global-vision-the-royal-|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=To become a journalist, I broke a family code – David Hundeyin tells his story|url=https://www.politicaleconomistng.com/become-journalist-broke-family-code-david-hundeyin-tells-story/|access-date=23 March 2023|work=Political Economist|date=15 January 2023}}</ref> * People Journalism Prize for Africa, 2020<ref>{{Cite web|date=19 February 2021|title=Gatefield's People Journalism Prize for Africa 2020 Winners|url=http://gatefield.co/gatefield-pjpa2020-winners/|access-date=9 March 2023|website=Gatefield|language=en-US|archive-date=23 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230223155215/http://gatefield.co/gatefield-pjpa2020-winners/|url-status=live}}</ref> * GRC & Anti-Financial Crime Reporter of the Year, 2021<ref>{{Cite web|url=https://www.vanguardngr.com/2021/12/how-winners-emerge-at-grc-and-fincrime-prevention-awards-2021/|title=How winners emerge at GRC and FinCrime Prevention Awards 2021|website=Vanguard News|date=18 December 2021|first1=Moses|last1=Nosike|access-date=9 March 2023|archive-date=9 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230309104456/https://www.vanguardngr.com/2021/12/how-winners-emerge-at-grc-and-fincrime-prevention-awards-2021/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=18 December 2021|title=Winners emerge in maiden GRC and FinCrime Prevention awards|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/c105-saturday-magazine/winners-emerge-in-maiden-grc-and-fincrime-prevention-awards/|access-date=9 March 2023|website=The Guardian Nigeria News|language=en-US|archive-date=10 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221110083517/https://guardian.ng/saturday-magazine/c105-saturday-magazine/winners-emerge-in-maiden-grc-and-fincrime-prevention-awards/|url-status=live}}</ref> * James Currey Fellowship, 2023<ref>{{cite web|url=https://cherwell.org/2023/03/02/onyeka-nwelue/|title=Fake professor dismissed from Oxford apologises for misogyny at fraudulent book launch|date=2 March 2023|access-date=5 March 2023|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306191050/https://cherwell.org/2023/03/02/onyeka-nwelue/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Kan|first=Toni|date=25 October 2022|title=David Hundeyin named University of Cambridge Fellow|url=https://thelagosreview.ng/david-hundeyin-named-university-of-cambridge-fellow/|access-date=9 March 2023|website=The Lagos Review|language=en-US|archive-date=27 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227123646/https://thelagosreview.ng/david-hundeyin-named-university-of-cambridge-fellow/|url-status=live}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == rxalb359vq54jth2pcgwwmk3lyd65r2 Laila Johnson-Salami 0 77350 639899 627306 2026-11-08T01:55:11Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639899 wikitext text/x-wiki [[File:Laila Johnson-Salami Just Say It on NdaniTV 2019.jpg|thumb|Laila Johnson-Salami]] {{Infobox person|name=Laila Johnson-Salami|birth_date=3 December 1996|birth_place=[[Ibadan, Nigeria]]|nationality=[[Nigerian]]|education=[[University of Westminster]]|occupation=Journalist|employer=[[Arise News]]}}<ref>{{Cite web|title=Changing the narrative one conversation at a time.|url=https://lailajs.com/|access-date=2023-02-26|website=lailajs.com|language=en}}</ref>'''Laila Johnson-Salami''' (ti a bi ni ọjọ kẹta, oṣù Kejìlá, ọdún 1996) . Arabinrin Laila tí ṣiṣe pẹlu [[Spice TV]], [[Nigeria Info|Nigeria Info FM]], [https://wazobiamax.ng Wazobia Max TV], o si n ṣiṣẹ akọroyin lọwọ lọwọ ni ilẹ iṣẹ [[Arise News]]. Ni ọdún 2022, o gba Ẹ̀bùn ẹ̀yẹ apapọ agbaye ni ọjọ apapọ obinrin ni agbaye (UNDP/UN Women International Women’s Day Award for Media and Entertainment category)<ref>{{Cite web|title=Arise TV’s Laila Johnson-Salami Wins Int’l Award – THISDAYLIVE|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/03/06/arise-tvs-laila-johnson-salami-wins-intl-award/|access-date=2022-07-22|website=www.thisdaylive.com}}</ref> wọn sì yan an fún ayẹyẹ idaniloju fún oniroyin awon eniyan ni ilẹ Afrika (Gatefield People’s Journalist for Africa Award) .<ref>{{Cite web|date=2022-02-06|title=Gatefield’s People Journalism Prize for Africa 2021 Nominees|url=http://gatefield.co/gatefields-people-journalism-prize-for-africa-2021-nominees/|access-date=2022-07-22|website=Gatefield|language=en-US|archive-date=2022-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929031519/http://gatefield.co/gatefields-people-journalism-prize-for-africa-2021-nominees/|dead-url=yes}}</ref> A mọ fún iṣẹ takuntakun ti o ṣe nípa igbesoke imudọgba abo, imulo-agbara fún àwọn ọdọ, igbesẹ lori ayipàda ojú ọjọ àti ibagbepo ninu awujọ. Arabinrin Laila ni alabarin oludasile igbimọ "We Rise Initiative", àjọ ti ko wa èrè ti a gbekalẹ fún ìdásílẹ̀ àwọn obìnrin, òun sì ni Ẹgbẹ oludasilẹ igbimo [[Feminist Coalition]].<ref>{{Cite web|title=Nigeria's Women Are a Powerful Collective. How Are They Changing History?|url=https://www.globalcitizen.org/en/content/nigerian-women-history-change-feminist-coalition/|access-date=2022-07-22|website=Global Citizen|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Maclean|first=Ruth|date=2021-03-12|title=In Nigeria, ‘Feminist’ Was a Common Insult. Then Came the Feminist Coalition.|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/03/12/world/africa/nigeria-feminist-coalition.html|access-date=2021-12-01|issn=0362-4331}}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Wọ́n bí Laila sí ìlú [[Ìbàdàn|Ibadan]], ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, sínú ìdílé Abayomi Salami (bàbá rẹ̀) àti Diana Yeside Johnson (ìyá rẹ̀).<ref name=":12">{{Cite web|date=2019-05-18|title=LAILA JOHNSON SALAMI: My mum was the first feminist I ever knew|url=https://thenationonlineng.net/laila-johnson-salami-my-mum-was-the-first-feminist-i-ever-knew/|access-date=2021-12-01|website=The Nation Newspaper|language=en-US}}</ref> Bàbá-bàbá rẹ̀, ìyẹn [[Lekan Salami]] jẹ́ olóyè, oníṣòwò, olóṣèlú àti olùdarí ètò eré-ìdárayá, bẹ́ẹ̀ sì ní àǹtí rẹ̀, ìyẹn [[Caroline Lee-Johnson|Caroline Lee Johnson]] jẹ́ òṣèrẹ́bìnrin ní ìlú Britain.<ref name=":0">{{Cite web|last=Coker|first=Mide|date=2018-09-17|title=Laila! Laila! Laila! – On Politics, Media and the Future of Nigeria|url=https://culturecustodian.com/laila-johnson-salami-story/|access-date=2021-12-01|website=The Culture Custodian (Est. 2014.)|language=en-US}}</ref> Laila dàgbà sí ìlú Nàìjíríà àti UK, níbi tí ó ti gbètò ẹ̀kọ́ rẹ̀, tó sì ti gba oyè B. Sc. nínú ìmọ̀ Politics and International Relations ní University of Westminster.<ref>{{Cite web|date=2020-09-05|title=‘A woman alone has power but collectively women have an impact’|url=https://businessday.ng/bd-weekender/article/a-woman-alone-has-power-but-collectively-women-have-an-impact/|access-date=2021-12-01|website=Businessday NG|language=en-US}}</ref> Ni odun 2016, o wá ni ara awọn ti wọn dá igbimọ "We Rise Initiative" ilẹ, àjọ ti ki ṣe ti ìjọba ti wọn dá sílẹ fún òmìnira àwọn obìnrin.<ref>{{Cite web|title=Rising against Sexual Violence – THISDAYLIVE|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2018/12/16/rising-against-sexual-violence/|access-date=2022-07-22|website=www.thisdaylive.com}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=2019-05-18|title=LAILA JOHNSON SALAMI: My mum was the first feminist I ever knew|url=https://thenationonlineng.net/laila-johnson-salami-my-mum-was-the-first-feminist-i-ever-knew/|access-date=2021-12-01|website=The Nation Newspaper|language=en-US}}</ref> Arabinrin Laila pada sí ilẹ́ Nàìjíríà lati ilẹ́ òkèèrè - UK ni ọdún 2017. Ni oṣù kaarun ọdún 2018, Arabinrin Laila se ẹlẹgbẹ olukori fún ètò ti ko waye iru re ri, ''On the Couch with Falz and Laila, ni bi ti'' o ti a ayẹwo ọrọ fún àwọn tí wọn n lọ fún ipò ni eto.<ref>{{Cite web|date=2018-08-20|title=Watch Presidential aspirant Mr Olasubomi Okeowo Controversial Interview With Falz And Leila|url=https://guardian.ng/life/update-presidential-aspirant-mr-olasubomi-okeowo-pulls-out-after-controversial-interview-with-falz-and-leila/|access-date=2022-07-22|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|title=Presidential aspirant wey yab Nigerians don withdraw|work=BBC News Pidgin|url=https://www.bbc.com/pidgin/tori-45244534|access-date=2022-07-22}}</ref><ref>{{Cite web|last=AfricanGlitz|title=Yele Sowore, Nigeria 2019 Presidential Aspirant sits “On the Couch with Falz & Laila” to discuss Nigeria|url=https://africanglitz.com/2018/09/24/yele-sowore-nigeria-2019-presidential-aspirant-sits-%e2%80%9con-the-couch-with-falz-laila%e2%80%9d-to-discuss-nigeria/|access-date=2022-07-22|language=en-GB|archive-date=2022-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722075937/https://africanglitz.com/2018/09/24/yele-sowore-nigeria-2019-presidential-aspirant-sits-%E2%80%9Con-the-couch-with-falz-laila%E2%80%9D-to-discuss-nigeria/|dead-url=yes}}</ref> Ni oṣù kaarun ọdún 2019, Laila darapọ mọ Arise News gegebi alabarin olukori fún ètò akọkọ ayelujara to pọ jù lọ -''The Morning Show.'' O tun tẹsiwaju lati je alabarin ètò ọsán-News ''Day.'' Lati odun 2021 ni Laila ti ni ṣiṣe gegebi a field correspondent ni ilẹ iṣẹ Arise News ti n kọroyin nipa ayika Healthcare and international affairs. In 2021, Laila produced and presented a wildlife conservation series on Arise News in partnership with international NGO WildAid called ''Go Wild'' – a pioneer wildlife series in Nigerian media.<ref>{{Cite web|title=How Nigerian Laila Johnson-Salami has built a media career on what matters – About Her Culture|url=https://aboutherculture.com/how-nigerian-lalia-johnson-salami-has-built-a-media-career-that-matters/|access-date=2022-07-22|language=en-US}}</ref> Ni ọdún 2022, Awọn àjọ ìgbìmọ̀" UNDP/UN Women International Women’s Day Award" ṣe àpèjúwe rẹ gegebi eni tí o ti ni se aseyori ninu ìmọ ẹrọ iroyin ati oniroyin ti o si n mu ayipada ba oro lori imudogba abo, imulo-agbara fún àwọn ọdọ, igbese lori ayipàda ojú ọjọ àti ibagbepo ninu awujọ, ọrọ kan nigba kan. == Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀ == Arábìnrin Laila wa nínú ẹgbẹ oludasilẹ igbimọ "Feminist Coalition", ajọ tí o gbaruku ti imudọgba awọn obìnrin Nàìjíríà. * International Women’s Day Award for Media and Entertainment<ref name=":2">{{Cite news|date=March 7, 2022|title=ARISE TV’s Johnson-Salami Defeats Mo Abudu, Others to Win International Women’s Day Award|url=https://www.arise.tv/arise-tvs-johnson-salami-defeats-mo-abudu-others-to-win-international-womens-day-award/|access-date=July 22, 2022}}</ref> * 2022 Gatefield People’s Journalist for Africa Award (Nominee)<ref>{{Cite news|last=Ugwu|first=Chidi|date=6 February 2022|title=Gatefield Unveils 2021 Nominees People Journalism Prize For Africa|work=Independent|url=https://independent.ng/gatefield-unveils-2021-nominees-people-journalism-prize-for-africa/|access-date=22 July 2022}}</ref> * 2021 [[The Future Awards Africa|Future Awards Prize for Journalism]] (Nominee)<ref>{{Cite web|date=2022-02-06|title=Seven journalists nominated for Future Awards Africa|url=https://mediacareerng.org/2022/02/06/seven-journalists-nominated-for-future-awards-africa/|access-date=2022-07-22|website=Media Career Services|language=en-US|archive-date=2022-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722081159/https://mediacareerng.org/2022/02/06/seven-journalists-nominated-for-future-awards-africa/|dead-url=yes}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{reflist}} em48z27tngkapb0jnqkblzmj5wr240q Donald Ojogo 0 77394 639782 601963 2026-11-07T21:15:25Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639782 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigeria politician}}{{Infobox officeholder|name=Donald Kimikanboh Ojogo|image=Donald Kimi Ojogo.jpg|caption=|office=Member of the [[National Assembly (Nigeria)|House of Representatives]]|term_start=[[List of members of the House of Representatives of Nigeria, 2023–2027|2023]]|term_end=|predecessor=[[Kolade Victor Akinjo]]|constituency=Ilaje/Ese-Odo|birth_date={{birth date and age|1968|10|25|df=y}}|birth_place=Arogbo, Ese-Odo, [[Ondo State]], Nigeria|nationality=Nigerian|alma_mater=[[University of Lagos]]|occupation={{hlist|Journalist|Politician}}}}'''Donald Kimikanboh Ojogo''' (a bí i ní ọjọ́ karùndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹwà á ọdún 1968) jẹ́ olóṣèlú Nàìjíríà fún àwọn [[All Progressives Congress]] tí ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọmọ [[House of Representatives (Nigeria)|Nigerian House of Representatives]] tí ń ṣe aṣojú [[Ilaje|Ilaje/Ese-Odo]] àpapọ̀ ẹgbẹ́.<ref name=":0">{{cite news|last=Tope|first=Fayehun|date=March 27, 2023|title=Ex-LEADERSHIP Staff, Ojogo, Wins Ondo Reps Seat|url=https://leadership.ng/ex-leadership-staff-ojogo-wins-ondo-reps-seat/|access-date=May 26, 2024|work=[[Leadership (newspaper)|Leadership]]}}</ref><ref name=":1">{{cite news|date=February 27, 2023|title=Decision 2023: Fmr Ondo information commissioner, Ojogo wins House of Reps seat|url=https://www.tvcnews.tv/2023/02/decision-2023-fmr-ondo-information-commissioner-ojogo-wins-house-of-reps-seat/|access-date=May 26, 2024|agency=[[Channels TV]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240526115609/https://www.tvcnews.tv/2023/02/decision-2023-fmr-ondo-information-commissioner-ojogo-wins-house-of-reps-seat/|archivedate=May 26, 2024|deadurl=yes}}</ref> == Ìgbé ayé àti ẹ̀kọ́ == A bí Ojogo ní ìlú rẹ̀ ní Arogbo, Ondo State. Ó bẹ̀rẹ̀ ìrìnàjò sí ilé ẹ̀kọ́ girama rẹ ní Local Authority Primary School, Arogbo, ní ibi tí ó ti parí ilé ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ láti ọdún 1974 sí 1980. Ó tèsíwájú sí Ijaw National High School, Arogbo, fún ẹ̀kọ́ sẹ́kọ́ndárì láti ọdún 1980 sí 1985. Ní 1986, wón gbàa á sí Federal School of Arts and Science, Ondo, sùgbón kò pari ní torí àì ní owó láti tèsíwájú. Ní ọdún 1990 ó Gba ìwé ìwọlé sí [[University of Lagos]], ní ibi tí ó ti gba ìwé ẹ̀rí ti bachelor's degree ní ẹ̀kọ́ ìsàkọsílẹ̀ ìtàn àti i master's degree ní ẹ̀kọ́ ìsàkọsílẹ̀ ìtàn àti in àwọn ìlànà ìwádàíí.<ref name="triangle">{{cite web|date=May 8, 2022|title=Donald K. Ojogo @ A Glance|url=https://trianglenewsonline.com.ng/donald-k-ojogo-a-glance/|access-date=May 26, 2024|archive-date=May 26, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526115609/https://trianglenewsonline.com.ng/donald-k-ojogo-a-glance/|dead-url=yes}}</ref> == Iṣẹ́ == Ìrìn àjò ọ̀jọ̀gbọ́n Ojogo bẹ̀rẹ̀ ní 1988 nígbà tí ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní ìgbìmọ̀ ìjọba Ilaje/Ese-Odo gẹ́gẹ́ bí aláṣẹ. Lẹ́yìn tí Ojogo jáde ní Yunifásítì ti Èkó lọ́dún 1995, ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ akọròyìn. Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́bí Energy Reporter ní Ìwé ìròyìn Guardian [[The Guardian (Nigeria)|''Guardian'' Newspaper]]<ref name=":2">{{cite news|date=April 3, 2017|title=Ondo Governor, Akeredolu makes new appointments|url=https://dailypost.ng/2017/04/03/ondo-governor-akeredolu-makes-new-appointments/|last=Odunsi|first=Wale|access-date=September 14, 2024|work=Daily Post}}</ref> ní èkó láti ọdún 1996 sí ọdún 1998 kí ó tó darapọ̀ mọ́ Ìwé Ìròyìn Comet [[The Comet (newspaper)|''Comet'' Newspaper]] gẹ́gẹ́ bí oníròyìn ìlú Ondo.<ref name="triangle" /> Iṣẹ́ rẹ̀ nínú iṣẹ́ ìròyìn ríi pé ó di àwọn ipò tí ojúṣe tí ń pọ̀ síi, pẹ̀lú Akọròyìn Òṣèlú àti Oníròyìn Òṣèlú àgbà ní Ìwé Ìròyìn Independent Daily èkó [[Independent Nigeria|''Daily Independent'' Newspaper]], Ní ọdún 2007, Ojogo ni wọ́n pe láti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́bí Akòwé Ìròyìn fún Gómìnà Olusegun Kokumo Agagu [[Olusegun Agagu|Olusegun Kokumo Agagu]] ti Ìpínlẹ̀ Ondo. Lẹyìn náà ó padà sí Nigerian Tribune ''[[Nigerian Tribune]]'' láti darapọ̀ mọ́ Daily Independent ní Abuja gẹ́gẹ́bí Olóòtú Ìṣèlú ní [[Leadership (newspaper)|''Leadership'' Newspapers Group]]<ref name=":0" /><ref name=":2" /> Ó tún ṣiṣẹ́ bí Olóòtú Ìṣèlú Ẹgbẹ́ ní Ẹgbẹ́ Àwọn ìwé ìròyìn Asíwájú àti olóòtu ní [[New Telegraph|''New Telegraph'' Newspaper]].<ref name=":2" /> == Ìṣèlú == Ìfarabalẹ̀ Ojogo fún iṣẹ́ ìjọba ni ó mú kí ó padà sí Ìpínlè Ondo, níbití ó ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́bí igbákejì Olórí àwon òṣìṣẹ́ sí ọ́físì igbákejì Gómìnà nígbà náà Oloye [[Agboola Ajayi]][1] àti lẹyìn náà, ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́bí Komísánà físánà n ilé & Housing ni 2017; Komisona fún Àlàyé àti ìṣàlàyé ní Ìpínlè Ondo.Ní ọdún 2019, ó díje nínu ìdìbò Ilé-ìgbìmọ̀ Aṣòfin gẹ́gẹ́ bí olùdíje tí Gbogbo Progressive Congress (APC) ṣùgbọ́n kò yọrísí rere. Ó tún díje lórí ipò ẹgbẹ́ APC ó sì borí lọ́dún 2023<ref>{{cite news|date=May 28, 2022|title=2023: Ondo Former Information Commissioner, Ojogo clinches Rep ticket in Ondo|url=https://www.vanguardngr.com/2022/05/2023-ondo-former-information-commissioner-ojogo-clinches-rep-ticket-in-ondo/|author=Dayo Johnson Akure|access-date=May 26, 2024|work=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} i0zgrob7hzcaeis5kygk1mq6q0v779r Fisayo Soyombo 0 77402 639809 623801 2026-11-07T22:15:17Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639809 wikitext text/x-wiki '''Fisáyọ̀ Soyombo''' tí a bí ní(october 27), je akọ̀ròyìn oníwàádìí ọmọ Nigeria àti ẹni àkọ̀kọ̀ tí ó dá ìwádìí akọ̀ròyìn''' .<ref>{{Cite web|last=Aworinde|first=Tobi|date=January 17, 2021|title=My online paper will focus on investigative works and reporting social injustices —Multiple award-winning journalist, Soyombo|url=https://punchng.com/updated-my-online-paper-will-focus-on-investigative-works-and-reporting-social-injustices-multiple-award-winning-journalist-soyombo/|access-date=May 16, 2021|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref>''' ó ti fìgbàkanrí jẹ́ atúmọ̀ ní ''The Cable''.<ref>{{Cite web|last=The|first=Cable|date=January 18, 2021|title=INTERVIEW: I left editorship for investigative reporting with the recklessness and innocence of a child playing with sand, says Soyombo|url=https://www.thecable.ng/interview-i-left-editorship-for-investigative-reporting-with-the-recklessness-and-innocence-of-a-child-playing-with-sand-says-soyombo|access-date=May 16, 2021|website=TheCable|language=en-US}}</ref> Ó jẹ́ gbajúmọ̀, fún àwọn ohun mìíràn, èyí tí ó jẹ́ akọ̀ròyìn oníwàádìí tí ó lọ ọjọ́ márùún gbáko ní àgọ̀ ọlọ́pàá <ref>{{Cite web|date=2019-10-14|title=UNDERCOVER INVESTIGATION (I): Bribery, bail for sale... Lagos police station where innocent civilians are held and criminals are recycled|url=https://www.thecable.ng/undercover-investigation-i-bribery-bail-for-sale-lagos-police-station-where-innocent-civilians-are-jailed-and-criminals-are-recycled|access-date=2021-08-02|website=TheCable|language=en-US}}</ref> gẹ́gẹ́ bíi afurasí pẹ̀lú ọjọ́ mẹ́jọ ní ọgbà ẹ̀wọ̀n ti ìkòyí <ref>{{Cite web|date=2019-10-21|title=UNDERCOVER INVESTIGATION (II): Drug abuse, sodomy, bribery, pimping... The cash-and-carry operations of Ikoyi Prisons|url=https://www.thecable.ng/undercover-investigation-ii-drug-abuse-sodomy-bribery-pimping-the-cash-and-carry-operations-of-ikoyi-prisons|access-date=2021-08-02|website=TheCable|language=en-US}}</ref> — nítorí àti gbá àwọn tó bá wà nídìí ìwà èrú nínú òfin ìdájọ́ fún àwọn ọ̀daràn ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà mú, lẹ́yìn tí àwọn ìjọba gbìyànjú láti fi kélé òfin gbée.<ref>{{Cite web|date=2019-10-22|title='Keep Soyombo safe' -- Nigerians seek protection for journalist who exposed rot in prisons|url=https://www.thecable.ng/keep-soyombo-safe-eie-odinkalu-seek-protection-for-journalist-who-exposed-rot-in-prisons|access-date=2021-08-02|website=TheCable|language=en-US}}</ref> Òun yìí kannáà ni oníròyìn tí ó wa àjígbé ọkọ̀ láti Èkó lọ sí Àbújá. <ref>{{Cite web|date=2018-05-31|title=REPORTER'S DIARY: With N46,000 Bribe, I drove a 'stolen' car from Abuja to Lagos, and back!|url=https://www.thecable.ng/reporters-diary-with-n46000-bribe-i-drove-a-stolen-car-from-abuja-to-lagos-and-back|access-date=2021-08-02|website=TheCable|language=en-US}}</ref> == Ìgbésí ayé àti Ẹ̀kọ́ == Soyombo, ọmọ bíbí Ago-iwoye, [[Ogun State]], tí a bí sí [[Abeokuta]], ìlú ìpínlẹ̀ náà, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ ní Lawson's Childcare Nursery and Primary School, Labso Nursery and Primary School, àti African Church Grammar School, Ita-Iyalode, Owu. Ó lo ọdún kan ní Federal University of Agriculture, Alabata, Abeokuta (FUNAAB) ní ọdún 2003, kí ó tó wá tèsíwájú ní Fásitì Ìbàdàn ní 2004 láti kẹ́kọ̀ọ́ ètò ọ̀gbìn, nígbẹ̀yìn-gbẹ́yín ó jáde pẹ̀lú B. Agric. Ní Animal Science. Iṣẹ́ Tó Yàn Láàyò Ní ọdún àkọ́kọ́ rẹ̀ ní Fásitì Ìbàdàn, Soyombo darapò mọ́ ẹgbẹ́ atẹ̀ròyìn inú ọgbà, ó darapọ̀ mọ́ Mellanby Hall Press organization (MHPO) àti the Union of Campus Journalists (UCJ).<ref>{{Cite web|title=fisayo, Author at Ventures Africa|url=https://venturesafrica.com/author/fisayo/|access-date=May 16, 2021|website=Ventures Africa|language=en-US}}</ref> The UCJ nígbà náà ni [[Kola Tubosun]] sojú gẹ́gẹ́ bí àrẹ. Lẹ́yìn tí ó gba ìmọ̀ ẹ̀yẹ márùún _ méjì láti UCJ, méjì láti Mellamby Hall Press àti ẹyọ̀kan láti Indy Hall Press, ìkan lára orogún MHPO —UCJ yàn-án gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára alábàáṣiṣẹ́ ní ìparì ètò sáà ẹ̀kọ́ rẹ Ní ''Guardian'', wọ́n fún ùn ní anfààní láti ṣisẹ́ ọjọ́ àìkú lábẹ́ [[Jahman Anikulapo]], láti dángájíá nínú iṣẹ́ rẹ̀. Ní ǹkan bí ọdún mélòó kan sẹ́yìn, Soyombo ní ìbápàdé pẹ̀lú Aníkúlápó gẹ́gẹ́ bí oníròyìn àkọ́kọ́ " èyí sì kó ipa ribiribi nínú iṣẹ́ tó yàn láàyò" .<ref>{{Cite web|date=2013-01-16|title=At 50, the Jahman Anikulapo I Know By 'Fisayo Soyombo|url=http://saharareporters.com/2013/01/16/50-jahman-anikulapo-i-know-%E2%80%98fisayo-soyombo|access-date=2021-08-02|website=Sahara Reporters}}</ref> Soyombo tún ní ájọṣepọ̀ tó dánmọ́rán pẹ̀lú ''The Guardian'' — ní ọdún 2006 àti 2009 — ó sì sìn ìlú rere bákan náà gẹ́gẹ́ bí agùn bánirọ̀, èyí tí ó gbe oríyìn fún ọ̀gbẹ́ni Anikulapo àti ògbẹ́ni Martins Oloja, ẹni tí ó jẹ́ olóyè ní Abuja nípasẹ̀ ìwé nígbà náà. Lẹ́yìn tí ó parí àgùnbánirọ̀ rẹ̀ ọlọ́dún kan ní February 2011 tí àyè iṣẹ́ kò sì ṣí sílẹ̀ ní ''The Guardian'', Soyombo kọ̀wẹ́ fiṣẹ́ sílẹ̀ <ref>{{Cite web|last=Olaleye|first=Olawale|date=October 27, 2019|title=The Fisayo Soyombo Challenge|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/10/27/the-fisayo-soyombo-challenge/|access-date=May 16, 2021|website=THISDAYLIVE|language=en-US}}</ref> nítorí ''Content Watch'', ilé epo ìbílẹ̀ content oil and gas magazine tí Taijo Wonukabe dá sílẹ̀ Taiwo Obe sì ń mójú tóo.Soyombo kó lọ sí 'Jobmag', ilé iṣé akọ̀ròyìn ránpẹ́ tí The JobMag Centre gbé jáde, láti ibẹ̀ ní ó ti darapọ̀ mọ́, The Will. Ní April 2014, ó darapọ̀ mọ́ ''The Cable'', ní èyí tí ó jẹ́ ẹni tó ń mójútó àkójọpọ̀ ìròyìn àti onímọ̀ ìgboùn sílẹ̀ kí ó tó wá gba ìgbéga ní ẹnu iṣẹ́ láàárín oṣù kan tí ó dé bè lẹ́yìn tí ó ti kúrò ní ''The Cable'' ní January 2017, ó darapọ̀ mọ́ International Centre for Investigative Reporting (ICIR) gẹ́gẹ́ bíi onímọ̀ nínú rẹ̀, láti ìgbàyí lọ ní ó ti darapọ̀ mọ́ ''[[Sahara Reporters]]'' gẹ́gẹ́ bí adarí iṣẹ́ láàárín May 2018 títí di June 2019. Bí ó tio jẹ́pé ''The Cable'' kéde pé ìgbéjáde rẹ̀ yóò lágbára nínú" iṣẹ́ àti òṣèlú", Soyombo fi ìwádìí akọ̀ròyìn múlẹ̀ nínú ìlànà náà, bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìwádìí rẹ̀ tó ṣẹ ní December 2015 lórí àwọn aṣòfin rúfin ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. <ref>{{Cite web|date=2015-12-31|title=UNDERCOVER INVESTIGATION: Nigeria's 'Customs of corruption, bribery and forgery'|url=https://www.thecable.ng/undercover-investigation-nigerias-customs-of-corruption-bribery-and-forgery|access-date=2021-08-02|website=TheCable|language=en-US}}</ref> === ''TheCable'' (April 2014 – January 2017) === Soyombo bẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi iṣẹ́ akọ́kọ́ ''The Cable''<nowiki/>'s first editor ní April 2014. Ní àksìkò yíì, ó fi ìri rẹ̀ pamọ́ gẹ́gẹ́ bíi akólẹ̀ láti tú àṣírí àwọ ní Nigerian Customs Service.<ref>{{Cite web|date=December 31, 2015|title=UNDERCOVER INVESTIGATION: Nigeria's 'Customs of corruption, bribery and forgery'|url=https://www.thecable.ng/undercover-investigation-nigerias-customs-of-corruption-bribery-and-forgery|access-date=May 16, 2021|website=TheCable|language=en-US}}</ref> Nígbà tí yóò fi di òpin 2017, ó fi ipò sílẹ̀ ó sì bẹ̀rẹ̀ òkòwò. Síbẹ̀síbẹ̀ ó ṣì tẹ̀síwájú láti kọ ìròhìn ní ''TheCable'' website.<ref>{{Cite web|last=Akinola|first=Sikiru|date=October 23, 2019|title=Soyombo: Journalists as endangered species|url=https://www.thecable.ng/soyombo-journalists-as-endangered-species|access-date=May 16, 2021|website=TheCable|language=en-US}}</ref> Ó ṣe àkànṣe iṣẹ́ ìwádìí tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ owó ẹ̀yìn N46,000 "mo wa ọkọ̀ tí a jígbé láti Abuja lọ sí Èkó, mo tí padà dé!" Tí a tẹ̀ jáde ní May 2018 sí ìkànnì ìwé ìròyìn .<ref>{{Cite web|last=Aikulola|first=Sunday|date=January 19, 2021|title='With Foundation for Investigative Journalism, we want to break new grounds'|url=https://guardian.ng/features/with-foundation-for-investigative-journalism-we-want-to-break-new-grounds/|access-date=May 16, 2021|website=The Guardian Nigeria News – Nigeria and World News|language=en-US}}</ref> Soyombo fi ìwádìí rẹ̀ lélẹ̀ pé fún odindi ọjọ́ méjì, òun wa ọkọ̀ tí a jígbé láti Abuja lọ sí Èkó láì kósí ọwọ́ àwọn agbòfinró pẹ̀lú bí ó ṣe gbà ọ̀dọ̀ àwọn ọlọ́pàá kọjá. <ref>{{Cite web|last=Kolawole|first=Simon|date=June 14, 2020|title=Enter the Daredevil Journalist|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2020/06/14/enter-the-daredevil-journalist/|access-date=May 16, 2021|website=THISDAYLIVE|language=en-US}}</ref> Ní 2019, ó ṣe àkànṣe iṣẹ́ ìwádìí lórí èrú nínú ìjọba orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, pàápàá àwọn ọlọ́pàá àti ọgbà ẹ̀wọ̀n.<ref>{{Cite web|last=Egbunike|first=Nwachukwu|date=October 23, 2019|title=Nigerian journalist under threat of arrest for exposé of police and prison corruption|url=https://advox.globalvoices.org/2019/10/23/nigerian-journalist-under-threat-of-arrest-for-expose-of-police-and-prison-corruption/|access-date=May 16, 2021|website=Global Voices Advox|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=The Interview|first=Editors|date=November 12, 2019|title=Why I revealed My Identity In The Prisons Story – Fisayo Soyombo|url=https://theinterview.ng/2019/11/12/why-i-revealed-my-identity-in-the-prisons-story-fisayo-soyombo/|access-date=May 16, 2021|website=TheInterview Nigeria|language=en-GB}}</ref> Soyombo lọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọjọ́ ní Pedro Police Station, Shomolu, Èkó, ní abẹ́ orúkọ "Ojo Olajumoke".<ref>{{Cite web|last=Omilana|first=Timileyin|date=October 23, 2019|title=Prison authorities to investigate Fisayo Soyombo's Ikoyi prison allegations|url=https://guardian.ng/news/prison-authorities-to-investigate-fisayo-soyombos-ikoyi-prison-allegations/|access-date=May 16, 2021|website=The Guardian Nigeria News – Nigeria and World News|language=en-US}}</ref>Ó sì tún lò ọjọ́ mẹ́jọ ní ọgbà ẹ̀wọ̀n ìkòyí .<ref>{{Cite web|last=Ufuoma|first=Vincent|date=October 22, 2019|title=Nigerians urge protection of journalist over undercover work|url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/359041-nigerians-urge-protection-of-journalist-over-undercover-work.html|access-date=May 16, 2021|language=en-GB}}</ref> ''Lẹ́yìn náà ni The Guardian'' fi yéwa pé àwọn ẹ̀ṣọ́ aláàbò orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ń gbìyànjú àti fi kélé òfin gbé Soyombo, èyì tí ó ṣokùn fa bí ó ṣe fara pamo fún ìgbà díẹ.<ref>{{Cite web|last=Bakare|first=Tonye|date=October 22, 2019|title=Nigerian authorities plan to arrest Fisayo Soyombo over undercover investigations|url=https://guardian.ng/news/nigerian-authorities-plan-to-arrest-fisayo-soyombo-over-undercover-investigations/|access-date=May 16, 2021|website=The Guardian Nigeria News – Nigeria and World News|language=en-US}}</ref> Láti ìgbà yìí ni The Nigerian Correctional Service (NCS) kò ti gbìyànjú àti fi kélé òfin gbée mọ́ .<ref>{{Cite web|date=October 22, 2019|title=We've No Intention Of Arresting Investigative Journalist, Fisayo Soyombo -Prisons Boss|url=http://saharareporters.com/2019/10/22/weve-no-intention-arresting-investigative-journalist-fisayo-soyombo-prisons-boss|access-date=May 16, 2021|website=Sahara Reporters}}</ref> Èyí tí ó ṣokùnfa ìpèdè yìí lórí ẹ̀rọ ayélujára Twitter hashtag #KeepFisayoSafe ní èyí tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn oníròyìn àti àwọn ọmọ Nàìjíríà ń pè fún àbò rẹ̀ .<ref>{{Cite news|title=Fisayo Soyombo life dey at risk?|work=BBC News Pidgin|url=https://www.bbc.com/pidgin/tori-50142572|access-date=May 16, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last=O Royal|first=David|date=October 22, 2019|title=Arrest threat: Nigerians seek protection of investigative journalist, Fisayo Soyombo|url=https://www.vanguardngr.com/2019/10/arrest-threat-nigerians-seek-protection-of-investigative-journalist-fisayo-soyombo/|access-date=May 16, 2021|website=Vanguard News|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Famuyiwa|first=Damilare|date=October 22, 2019|title=Nigerians seek Fisayo Soyombo's protection after undercover investigation in police cell|url=https://www.pulse.ng/news/local/fisayo-soyombos-safety-after-uncovering-experience-in-police-cell-becomes-nigerians/n35pq63|access-date=May 16, 2021|website=Pulse Nigeria|language=en|archive-date=May 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516133835/https://www.pulse.ng/news/local/fisayo-soyombos-safety-after-uncovering-experience-in-police-cell-becomes-nigerians/n35pq63|dead-url=yes}}</ref> === ICIR (2017–2018) === Soyombo di ipò kékeré kán mú ní International Centre for Investigative Reporting (ICIR). Ó ṣe ìwádìí lórí àkórī "Ẹ̀gbin, òórùn àti ìkówó ìlú jẹ ní áwọn ilé ìgbókùú sì àti ìtẹ́ òkú ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà".<ref>{{Cite web|last=Savingrace|first=Oluwabukunmi|date=May 10, 2021|title=Fisayo Soyombo: Celebrating Black Excellence In Journalism|url=https://www.dukeintmagazine.com/fisayo-soyombo-celebrating-black-excellence-in-journalism|access-date=May 16, 2021|website=Duke International Magazine|language=en-US}}</ref> === ''Sahara Reporters'' (2018–2019) === Ní May 2018, wọ́n kéde Soyombo gẹ́gẹ́ bí ọ̀gá àgbà ilé iṣé oníròyìn lórí ẹ̀rọ ayélujára, ''Sahara Reporters''. Ó fi ipò rẹ̀ sílẹ̀ lẹ́yìn ọdún kan tí ó sì gbájùmọ́ ìwádìí rẹ̀ kíkún ní ṣíṣe.<ref>{{Cite web|last=Kojah|first=Senami|date=January 17, 2020|title=Nigerian newsrooms are using these strategies to combat media repression|url=https://ijnet.org/en/story/nigerian-newsrooms-are-using-these-strategies-combat-media-repression|access-date=May 16, 2021|website=International Journalists' Network|language=en}}</ref> === Foundation for Investigative Journalism (FIJ) (2020–present) === Ní 2020, Soyombo dá the not-for-profit investigative journalism organisation FIJ sílẹ̀.<ref>{{Cite web|last=Egwu|first=Patrick|date=May 12, 2020|title=This journalist wants to raise the bar for investigative reporting in Nigeria|url=https://ijnet.org/en/story/journalist-wants-raise-bar-investigative-reporting-nigeria|access-date=May 16, 2021|website=International Journalists' Network|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Ishaku|first=Winnie|date=January 20, 2021|title=FIJ: New Media Platform Breaks Into Industry With #EndSARS Investigative Series|url=https://humangle.ng/fij-new-media-platform-breaks-into-industry-with-endsars-investigative-series/|access-date=May 16, 2021|website=HumAngle|language=en-US|archive-date=May 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516133834/https://humangle.ng/fij-new-media-platform-breaks-into-industry-with-endsars-investigative-series/|dead-url=yes}}</ref> === Investigative works === Ní July 2019, lẹ́yìn oṣù kan tí ó ti fi SaharaReporters sílẹ̀, Soyombo lọ gẹ́gẹ́ bi aṣè ìwádìí, tí ó sì lo ọ̀sẹ̀ méjì àti ọjọ́ márùún ní àgọ́ ọlọ́pàá pẹ̀lú ọjọ́ mẹ́jọ ní ọgbà ẹ̀wọ̀n ìkòyí nítorí àti gbá àwọn oníwà ìbàjẹ́ mú ṣínkún. Láti ní ìrírí ọ̀nà tí wọ́n gbà ṣiṣẹ́ ní ìpínlẹ̀ náà, Soyombo — tí ó mú ìlànà Ojo Olajumoke —parọ́ ẹ̀ṣẹ̀ ní èyí tí ó mú kí àwọn ọlọ́pàá fi kélé òfin gbée èyí tí ó mú kí ó sì dì èrò ọgbà ẹ̀wọ̀n.<ref>{{Cite web|date=2019-10-21|title=UNDERCOVER INVESTIGATION (II): Drug abuse, sodomy, bribery, pimping... The cash-and-carry operations of Ikoyi Prisons|url=https://www.thecable.ng/undercover-investigation-ii-drug-abuse-sodomy-bribery-pimping-the-cash-and-carry-operations-of-ikoyi-prisons|access-date=2021-08-02|website=TheCable|language=en-US}}</ref> Nígbà tí a tẹ ìwé náà jáde ní october, àwọn.ìjọba fi kélé òfin gbée títí tí àwọn ará Twitter fi ṣe ìwọ́de #KeepFisayoSafe èyí tí ó fà ọwọ́ wọn padà.<ref>{{Cite web|date=2019-10-23|title=Prison authorities to investigate Fisayo Soyombo's Ikoyi prison allegations|url=https://guardian.ng/news/prison-authorities-to-investigate-fisayo-soyombos-ikoyi-prison-allegations/|access-date=2021-08-02|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US}}</ref> Ní oṣù tó tẹ̀lé, Soyombo tún ṣe ìwádìí, ní àkókò yìí ó lọ ọjọ́ mẹ́wàá gẹ́gẹ́ bí aláìsàn ní Federal Neuropsychiatric Hospital, Yaba, Èkó, tí a mọ̀ sí Yaba Left'.<ref>{{Cite web|date=2020-01-22|title=UNDERCOVER INVESTIGATION (I): Bed-space corruption, terrible food, well-fed rats... Many things not right at 'Yaba Left'|url=https://www.thecable.ng/undercover-investigation-i-bed-space-corruption-terrible-food-well-fed-rats-many-things-not-right-at-yaba-left|access-date=2021-08-02|website=TheCable|language=en-US}}</ref> Ní January àti February 2021, ọ tẹ ìwé 'Portraits of Blood"', ó ṣe ìwé yìí láti fi sọri ìfarapa àwọn olù fẹ̀hónú hàn tí wọn fara kásá ọta ìbọn lọ́wọ́ àwọn ẹ̀ṣọ́ aláàbò. Níbẹ̀ ní a sì tí rí awọn ẹ̀ṣọ́ ọmọ ológun tí wọ́n farapa nígbà tí àwọn àti Boko Haram jọ wọ̀yáàjà sùgbọ́n tí kò sí ìtọjú tó péye fún wọn. {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+l ! !ẹ̀ṣọ́ ológun tí T gé ẹsẹ̀ rẹ̀ lẹ́yìn tí àwọn Boko Haram yìbọn fún un lẹ́sẹ̀, ó sì bẹ̀bẹ̀ fún ìsinmi ọlọ́ṣù mẹ́rìnlélógójì (44) èyí tí wọn padà fún. Síwájú síi àti ní àkótán àwọn ọmọ ogun tí wọ́n pàdánù ìgbọ́rán ni won gba ìtọ́jú tó péye tí wọ́n sì yànda wọn. ! !rí ìwà yìí gẹ́gẹ́ bí ìwà rere. Ó rí ìwà yìí gẹ́gẹ́ bíi èyí tí ó dára jù láti ìgbà tí ó ti ń ṣe iṣẹ́ aṣèwádìí s i i s i i i i i i i ! |- | | | | |[https://www.icirnigeria.org/undercover-investigation-filth-stench-bribery-corruption-at-nigerian-mortuaries-and-cemeteries/] |- | | | | |[https://www.thecable.ng/reporters-diary-with-n46000-bribe-i-drove-a-stolen-car-from-abuja-to-lagos-and-back] |- |3 |''Bribery, bail for sale... Lagos police station where innocent civilians are held and criminals are recycled'' |October 14, 2019 |''TheCable'' |[https://www.thecable.ng/undercover-investigation-i-bribery-bail-for-sale-lagos-police-station-where-innocent-civilians-are-jailed-and-criminals-are-recycled] |- |4 |''Bed-space corruption, terrible food, well-fed rats... Many things not right at 'Yaba Left''' |June 22, 2020 |''TheCable'' |[https://www.icirnigeria.org/undercover-investigation-filth-stench-bribery-corruption-at-nigerian-mortuaries-and-cemeteries/] |- |5 |PORTRAITS OF BLOOD (II): Names, photos, videos – how Lekki #EndSARS protesters were shot |January 26, 2021 |''TheCable'' |[https://www.thecable.ng/portraits-of-blood-ii-names-photos-videos-how-lekki-endsars-protesters-were-shot] |- |6 |ARROWS OF GOD: One of Nigeria's Biggest Orphanages Is Trading Babies for Cash |August 10, 2023 |FIJ |[https://fij.ng/article/arrows-of-god-one-of-nigerias-biggest-orphanages-is-trading-babies-for-cash/ <nowiki>[6]</nowiki>] |} == Awuyewuye == Ní Thursday, June 18, 2020, Soyombo kọ ìròhìn ránpẹ́ lórí ẹ̀rọ ayélujáraTwitter account rẹ̀ @fisayosoyombo wípé Gómìnà ìpínlẹ̀ ọ̀yọ́ tí ó jẹ kọjá , [[Abiola Ajimobi]], fila ṣasọ bora.<ref>{{Cite web|date=2020-06-19|title=Fact check by Fisayo Soyombo reveals Ajimobi is 'dead' but still on life support (PHOTO)|url=https://livetimesng.com/fact-check-by-fisayo-soyombo-reveals-ajimobi-is-dead-but-still-on-life-support-photo/|access-date=2021-08-02|website=LiveTimes9ja|language=en-US}}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn mọ̀lẹ́bí rẹ̀ wípé èyí kò rí bẹ́ẹ̀ Soyombo kọ̀ láti ṣe ayípadà ohun tí ó kọ, dípò èyí ó wípé ibi tí òun tí mú ìròyìn náà wá jẹ́ òótó wípé Gómìnà ti papò dà. Ní ọdún ril 2019 ó ṣe átẹ̀jáde ìwé. Soyombo gbìyànjú láti ṣiṣẹ́ takuntakun nípa ìwádìí àti ìròhìn nípa ṣíṣe ìwọ́de tí ó rú àwọn ènìyàn ìgbìmọ̀ láwùjọ the truth .<ref>{{Cite web|date=2022-04-28|title='Fisayo Soyombo selected for Reuters Institute fellowship at Oxford University|url=https://www.thecable.ng/fisayo-soyombo-selected-for-prestigious-reuters-institute-fellowship-at-oxford|access-date=2022-10-26|website=TheCable|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-04-28|title=Nigerian investigative journalist, Soyombo, wins prestigious Oxford fellowship|url=https://punchng.com/nigerian-investigative-journalist-soyombo-wins-prestigious-oxford-fellowship/|access-date=2022-10-26|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref> {| class="wikitable" |Year |Award |Category |Result |Story |- | rowspan="2" |2021 |[[One World Media|One World Media Awards]] |International Journalist of the Year |Finalist |Portraits of Blood |- |Karpoor Chandra Kulish International Award for Excellence in Journalism |Main |Honourable Mention |Undercover Investigation on Nigeria's Criminal Justice System |- | rowspan="6" |2020 |Fetisov Journalism Award |Outstanding Investigation |Second Prize |Undercover Investigation on Nigeria's Criminal Justice System |- |Kurt Schork Awards in International Journalism |Local Reporter |Winner |Undercover Investigation on Nigeria's Criminal Justice System |- |West Africa Media Excellence Award |Investigative Reporting |Winner |Undercover Investigation on Nigeria's Criminal Justice System |- |WJP Anthony Lewis Prize for Exceptional Rule of Law Journalism |Prize for Journalism |Honourable Mention |Undercover Investigation on Nigeria's Criminal Justice System |- |[[One World Media|One World Media Awards]] |International Journalist of the Year |Finalist |Undercover Investigation on Nigeria's Criminal Justice System |- |[[People Journalism Prize For Africa|People Journalism Prize for Africa]] |Main Award |Winner |Undercover Investigation on Nigeria's Criminal Justice System |- |2019 |Diamond Award for Media Excellence (DAME) |Investigative Reporter of the Year |Winner |REPORTER'S DIARY: With N46,000 bribe, I drove a 'stolen' car from Abuja to Lagos, and back! |- |2017 |Wole Soyinka Award for Investigative Reporting |Online |Winner |UNDERCOVER: In Borno, children are dying at IDP camps, foodstuffs are 'disappearing' at SEMA store |- | rowspan="3" |2016 |African Media Initiative awards |Maritime Economy |Winner |Undercover Investigation: Nigeria's Customs of Corruption, Bribery and Forgery |- |Wole Soyinka Award for Investigative Reporting |Online |Second Runner-Up |Undercover Investigation: Nigeria's Customs of Corruption, Bribery and Forgery |- |Wole Soyinka Award for Investigative Reporting |Online |Winner |Forgotten Soldiers |- | |Wole Soyinka Award for Investigative Reporting |(The Nigerian Investigative Journalist of the Year) |Winner |Forgotten Soldiers |- | |Diamond Award for Media Excellence (DAME) |Investigative Reporter of the Year |2nd Runner-up |Undercover Investigation: Nigeria's Customs of Corruption, Bribery and Forgery |- | |Free Press Awards |Hans Verploeg Newcomer of the Year |Winner |Forgotten Soldiers |- | |PricewaterhouseCoopers (PwC) Journalism Excellence Awards |Journalist of the Year (Business and Economy Reporting) |Winner |Undercover Investigation: Nigeria's Customs of Corruption, Bribery and Forgery |} == Àwọn ìtọ́kasí == {{reflist}}{{authority control}} ezy5t9asx5l1hlv9pkbehwkb08r4j7q Ikorodu General Hospital 0 77458 639851 623168 2026-11-07T23:33:51Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639851 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital|name=Ikorodu General Hospital|location=Ikorodu|address=Oba Sekumade Rd, Ikorodu, 104101, Lagos|region=South West region|state=Lagos state|country=Nigeria|type=General hospital|emergency=Available|constructed=1983|website=https://generalhospitalikorodu.org/}}'''Ile-iwosan Gbogbogbo ti Ikorodu''' jẹ ile-iwosan ìlera ti gbogbogbo ènìyàn ti o wa ni òpópónà TOS Benson ni [[Ìkòròdú|Ikorodu]], [[Ìpínlẹ̀ Èkó|Ìpínlè Eko]], [[Nàìjíríà|Nigeria]] . Ti wọn ṣe idasile rẹ ni ọdun 1983, o Láti pèsè awọn iṣẹ ìlera alamọja ipele-keji si awọn olùgbé ti Ikorodu ati awọn àgbègbè rẹ. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://lagosstate.gov.ng/news/all/view/6776ccf6db5e7ef4cd93f724 |access-date=2025-05-31 |archive-date=2025-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250324094339/https://lagosstate.gov.ng/news/all/view/6776ccf6db5e7ef4cd93f724 |dead-url=yes }}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://generalhospitalikorodu.org/ |access-date=2025-05-31 |archive-date=2025-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250430144317/https://generalhospitalikorodu.org/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>https://thenationonlineng.net/ayangburen-to-lagos-govt-upgrade-ikorodu-general-hospital-to-teaching-hospital/</ref> <ref>https://leadership.ng/sanwo-olus-wife-reaffirms-commitment-to-maternal-child-healthcare/</ref> == Itan == Ile-iwosan Gbogbogboo ti Ikorodu ni won dasile ni ọdun 1983, o si fi idi rẹ mulẹ lati pàdé awọn ìwúlò ìlera ti o pé pẹ̀lú ìdàgbàsókè ti àgbègbè Ikorodu. Ni awọn ọdun diẹ, ile-iwosan yii ṣe àfikún awọn iṣẹ ati awọn ohùn èlò rẹ làti gbà iye ènìyàn ti o pọ si ati ìbéèrè fun ìlera dídára. Wọn ni Ile-iṣẹ Iya ati Awọn ọmọde (MCC) ni Ìpínlẹ̀ Eko, ti wọn ṣetọrẹ Láti mu ilọsiwaju awọn iṣẹ ilera [[Ìyá|ti iya]] ati ọmọde . <ref>https://guardian.ng/joe-komolafe/ikorodu-doyen-lions-club-lcif-donate-neonatal-ward-to-ikorodu-general-hospital/</ref> <ref>https://thesun.ng/lagos-inaugurates-ikorodu-trauma-centre/</ref> <ref>https://tribuneonlineng.com/hazmat-flags-off-trauma-centre-in-ikorodu-general-hospital/</ref> == CMD == Olùdarí iṣoogun lọwọlọwọ ti ile-iwosan gbogbogbo ni Dókítà Taiwo K. Hassan. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://generalhospitalikorodu.org/hospital-management/ |access-date=2025-05-31 |archive-date=2025-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250430141511/https://generalhospitalikorodu.org/hospital-management/ |dead-url=yes }}</ref> == Ipa agbegbe == Ile-iwosan Gbogbogbo ti Ikorodu ṣe ipa pataki ninu awọn ipilẹṣẹ ilera gbogbogbo laarin agbegbe. O ti gbalejo awọn iṣẹlẹ bii Ọjọ Idena Igbẹmi ara ẹni agbaye ati pe o ti ṣe ìmúṣẹ awọn eto igbasilẹ iṣoogun ìtànná lati jẹki itọju aláìsàn. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.ikoroduonline.com.ng/general-hospital-ikorodu-most-patient-friendly-public-health-facility-award/? |access-date=2025-05-31 |archive-date=2026-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102123405/https://www.ikoroduonline.com.ng/general-hospital-ikorodu-most-patient-friendly-public-health-facility-award/ |dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.ikoroduonline.com.ng/ikorodu-general-hospital-promotes-oral-health-awareness-campaign/ |access-date=2025-05-31 |archive-date=2025-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250324125228/https://www.ikoroduonline.com.ng/ikorodu-general-hospital-promotes-oral-health-awareness-campaign/ |dead-url=yes }}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} jt5aciq9vuaewszhlv2gckcho23y7a1 Pauline Tallen 0 77605 639995 622481 2026-11-08T05:26:30Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639995 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Pauline Tallen|honorific_suffix=[[Order of the Federal Republic|OFR]]|image=Pauline Tallen in Tehran (2023).jpg|caption=Tallen in 2023|office=Minister of Women Affairs and Social Development|president=[[Muhammadu Buhari]]|term_start=21 August 2019|term_end=29 May 2023|predecessor=[[Aisha Abubakar]]|successor=[[Uju Kennedy-Ohanenye]]|office2=[[Deputy Governor of Plateau State]]|governor2=[[Jonah David Jang]]|term_start2=29 May 2007|term_end2=29 May 2011|predecessor2=[[Michael Botmang]]|successor2=[[Ignatius Datong Longjan]]|office3=Minister of State for Science and Technology|president3=[[Olusegun Obasanjo]]|term_start3=1999|term_end3=2003|predecessor3=[[Bartholomew Nnaji]]|successor3=[[Isoun Turner]]|birth_date={{birth date and age|1959|1|8|df=y}}|birth_place=[[Shendam]], [[Northern Region, Nigeria|Northern Region]], [[Colonial Nigeria|British Nigeria]] (now in [[Plateau State]], Nigeria)|occupation=Politician|party=[[All Progressives Congress]] (2014–present)<ref name="thenewsnigeria.com.ng">{{cite news|url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/01/28/pauline-tallen-ex-commissioners-dump-pdp-for-apc-in-plateau/|title=Pauline Tallen, ex-commissioners dump PDP for APC in Plateau|date=2015-01-28|website=The NEWS|access-date=2020-04-04}}</ref>|otherparty=[[Peoples Democratic Party (Nigeria)|Peoples Democratic Party]] (1998–2010; 2012–2014)<br>[[Labour Party (Nigeria)|Labour Party]] (2010–2012)|alma_mater=[[University of Jos]]|spouse={{marriage|John Tallen||2017|end=died}}|children=5}} '''Pauline Tallen''' OFR (ojoibi 8 January 1959 <ref name="srf">https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/01/28/pauline-tallen-ex-commissioners-dump-pdp-for-apc-in-plateau/</ref> ) je olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà to je Mínísítà fun ọ̀rọ̀ awon obìnrin ati ìdàgbàsókè awujo lati ọdun 2019 si ọdún 2023. <ref name="Independent">https://web.archive.org/web/20171223042616/http://www.sheroesforum.com/details.cfm?corpnews_scatid=30&corpnews_catid=13&corpnews_scatlinkid=172</ref> Aarẹ [[Muhammadu Buhari]] ni o yan an ni ọdun 2019 lẹyin ti o kọ yíyàn ikọ aṣoju si ni ọdun 2015 nít'orí pe wọn ko kàn si i ṣaaju ikede iyansipo náa ati pe ko ni gbà ipese fun pínpín àgbàrá déédéé láàrin awọn àgbègbè ìgbìmò mẹta ti ipinlẹ abínibí rẹ ti Plateau nítorí pe ijọba ìbílè kanna ni ohun pẹlu Gomina Simon Lalong tí wá. <ref>https://www.independent.ng/i-never-lobbied-to-be-minister-but-im-prepared-for-it-pauline-tallen/</ref> <ref name="Independent" /> <ref>https://dailypost.ng/2019/08/22/real-reason-buhari-appointed-women-affairs-minister-pauline-tallen/</ref> Ni ọdun 1999, o jẹ Mínísítà ti Ipinle fun Imọ ati Imọ-ẹrọ si Mínísítà ti Alákóso tẹlẹ, [[Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́|Olusegun Obasanjo]] . Ni ọdun 2007, o di igbá-kejì gómìnà ti Ipinlẹ Plateau ati obìnrin akọkọ ti o jẹ igbá-kejì gómìnà ni [[Agbègbè Apáàríwá Nàìjíríà|ariwa Naijiria]] . O tun dije lati jẹ gómìnà ti ìpínlè ni ọdun 2011, ṣugbọn o pàdánù si [[Jónà Jang|Jona David Jang]] . Arábìnrin naa jẹ ọmọ ẹgbẹ lọwọlọwọ gẹgẹbi igbimọ ti awọn alábòójútó ti ẹgbẹ òṣèlú [[All Progressives Congress|All Progressive Congress]], ati pe o bu ọla fun gẹgẹ bi obìnrin ti ọdun fun ilowosi rẹ si Nàìjíríà ni Aami Eye Afirika 10th ti Iranwa Tiwa. O jẹ ọmọ ẹgbẹ igbimọ ti National Agency for Control of Aids (NACA). == Igbesi aye ibẹrẹ ati ẹkọ == Tallen jẹ ilu abinibi ti [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Shendam|Shendam]], ọmọbinrin bàbá Nda Paul Kattiems. O gba oye kan ninu imọ-ọrọ imọ-ọrọ ni [[Yunifásítì ìlú Jos|University of Jos]] ni ọdun 1982. <ref name="COFP Foundation 2002">https://guardian.ng/news/nigeria/metro/pauline-tallen-others-to-be-honoured/</ref> == Oselu ọmọ == Iṣẹ iṣelu Tallen bẹrẹ ni ọdun 1976, nígbàtí o jẹ oṣiṣẹ àlùfáà ni ìgbìmò ijọba ibilẹ Shendam, lẹhinna iranse ti awọn ọran ijọba agbegbe nigbamii. <ref name="srf"/> Ni ọdun 2011, o darapọ mọ [[Labour Party (Nigeria)|Labour Party]], lẹhinna dije ninu idibo gomina ti ipinlẹ naa. Ni ọdun 1994, o ti sọ di igbimọ ni [[Ìpínlẹ̀ Plateau|Ipinle Plateau]] . O jẹ kọmiṣanna ni ipinlẹ nipasẹ ijọba ologun laarin ọdun 1994 ati 1999. <ref name="thenewsnigeria.com.ng">{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://cofpfoundation.org/her-excellency-dame-pauline-kedem-tallen/ |access-date=2023-06-02 |archive-date=2023-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230223155056/https://cofpfoundation.org/her-excellency-dame-pauline-kedem-tallen/ |dead-url=yes}}</ref> Ṣaaju idibo gbogboogbo ọdun 2015, o ti kuro ni ẹgbẹ òṣèlú PDP lọ si ẹgbẹ́ òṣèlú APC, igbesẹ ti o gbagbọ bi awọn eniyan kan bi ni ipinlẹ rẹ. Bi o ti wu ki o ri, o ṣapejuwe gbigbe naa gẹgẹ bi ipe lati ọdọ Ọlọrun, laisi aibalẹ kankan. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Punch</ref> Ni ọdun 2015, o kọ yiyan ikọ aṣoju nipasẹ Alakoso Buhari, tọka si ihuwasi ijọba ati ifiyapa ni ipinlẹ rẹ gẹgẹbi awọn idi. <ref>https://thenationonlineng.net/rejected-ambassadorial-nomination-tallen/</ref> Ninu iforowanilenuwo kan pelu iwe ìròyìn ''Leadership'', o sàlàyé pe gẹ́gẹ́ bi igbá-kejì gómìnà loun dije tako gómìnà fun ìlọsíwájú ìpínlè naa ati nitori pe gómìnà ko ni àǹfààní awon aráàlú lọkan. O so wipe ìṣẹ́gun Aare Buhari nibi idibo gbogboogbo odun 2015 ni Olorun seto. <ref>https://web.archive.org/web/20150721213253/https://leadership.ng/news/440350/buhari-will-shock-nigeria-for-good-tallen</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://premiumtimesng.com/news/more-news/528219-low-number-of-women-in-politics-bane-of-nigerias-development-minister.html |access-date=2025-06-21 |archive-date=2025-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250621164523/https://www.premiumtimesng.com/news/more-news/528219-low-number-of-women-in-politics-bane-of-nigerias-development-minister.html |dead-url=yes }}</ref> == Igbesi aye ara ẹni == O je ìyàwó si Ogbeni John Tallen, ọkàn ti lára àwọn olóyè ẹgbẹ òṣèlú [[People's Democratic Party]] ti o ku ni ọdun 2017. <ref>https://dailypost.ng/2017/03/28/pauline-tallen-ex-plateau-deputy-governor-loses-husband/</ref> O ni omo marun. Ni ọdun 2013, ọmọ Tallen mu u lọ si ile-ẹjọ fun idilọwọ ominira ti ikosile ati gbigbe rẹ. <ref>{{Cite news|url=https://www.legit.ng/38039.html|title=Trouble At Home: Pauline Tallen's Son Sues Her, Wants N200m Damages|date=2013-06-24|work=[[Legit.ng]]|access-date=2024-08-29}}</ref> Ó fèsì ní ọjọ́ díẹ̀ lẹ́yìn náà nípa jíjẹ́ kí ọmọ rẹ̀ fẹ̀sùn kan ilé ẹjọ́ fún jíjí ohun ọ̀ṣọ́ ohun ọ̀ṣọ́ rẹ̀ tí wọ́n ti fi ọmọkùnrin rẹ̀ sẹ́wọ̀n. <ref>{{Cite news|url=https://theeagleonline.com.ng/ex-deputy-governors-son-arraigned-for-theft-of-mums-jewelries/|date=2013-06-24|work=Naija.ng|access-date=2024-08-29|title=Ex-deputy governor's son arraigned for theft of mum's jewelries}}</ref> == Awọn ẹbun == * Ami eye lati odo egbe orile-ede ti National Council of Women Societies Abuja, fun ipa ti o tayọ si Idagbasoke Awọn Obirin ni Nigeria - 1996 * Ẹbun Merit nipasẹ National Association of Plateau State Students Bauchi Federal Polytechnic fun awọn ilowosi si idagbasoke ti Ẹkọ ati Itọju Ilera ni Ipinle - 1996 * Aami Eye Idaraya ti Orilẹ-ede ni Imọ-jinlẹ ati Imọ-ẹrọ nipasẹ Igbimọ Alase ti Igbimọ Imọ-jinlẹ Imọ-ẹrọ Naijiria - 1 Oṣu Keje 2002. * Ẹbun Merit ni idanimọ lori awọn ilowosi si idagbasoke ti obinrin ni Orilẹ-ede nla wa, Nigeria ati pẹlu riri atilẹyin rẹ fun ipese awọn iṣẹ NCWS ni gbogbo orilẹ-ede - 14 Keje 2001 * Ẹbun Ayẹyẹ Igbimọ Awọn ọdọ ti Ipinle Plateau ni idanimọ ilowosi si idagbasoke ati idagbasoke awọn ọdọ ni Ipinle Plateau Nigeria - 8 Oṣu kejila ọdun 2002. * Intra-Continental Media Network, ECOWAS DISTINGUISHED CORPORATE AWARD Award Gold Award fun awọn ilowosi ti ko lẹgbẹ ati ailagbara si idagbasoke gbogbogbo orilẹ-ede Naijiria ati Agbegbe ni agbegbe mejeeji ti eto-ọrọ aje ati iṣowo. Lehin ti o ti fi ogún ti ko le parẹ silẹ ti o yẹ fun apẹẹrẹ nipasẹ gbogbo eniyan. * Aami-ẹri gẹgẹbi Asoju ti Iṣẹ iyansilẹ ti Orilẹ-ede nipasẹ Isokan Orilẹ-ede, Alaafia ati Patriotic Ambassadors Foundation (NUPPAF). * Aami-eye lati ọdọ Awujọ Naijiria ni AMẸRIKA fun ipa nla rẹ si idagbasoke Imọ-ẹrọ ati Imọ-ẹrọ ni Nigeria – May 2002 * Aami-eye NBRRI ni riri ati idanimọ ti iṣẹ ti a ṣe si idagbasoke ati idagbasoke ti Imọ-ẹrọ ati Imọ-ẹrọ ni gbogbogbo ati Ile-ẹkọ Iwadii ti Ilu Naijiria ati Ni pataki- 24 Oṣu Kẹta 2004. * Ẹbun ti Ọla nipasẹ National Association of Zumunta USA Inc. Washington DC - Oṣu Kini 2000. * Aami-eye bi Awoṣe Alaafia – Ti gbekalẹ nipasẹ Maryann Music Word Ministries Jos -2007 * Award Fighter Crime 2006/2007-Eye Olopa Eniyan ti Ile-iṣẹ ọlọpa Naijiria * Aami-eye ti O dara bi Igberaga ti Awọn iya nipasẹ Awọn obinrin Catholic ti Nigeria, Abuja- 23 Oṣu Kẹjọ 2014. * Aami Aami Afirika ti Ẹbun Iran wa 2015 (Eye Obinrin ti Odun) ti a gbekalẹ nipasẹ Ile-iṣẹ Kariaye fun Alakoso Iṣawewe fun Awọn ọmọ Afirika ati Awọn alawodudu ni Ilu Awujọ ati Accolade Communications Limited * Jije Ọjọ Ẹtọ Eniyan Kariaye. Ẹbun ti Asoju ti “Ara Mi, Ẹtọ Mi” (Ipolongo Akàn Arun) * (NCWS) Nigeria ni Ifowosowopo pẹlu (1 Ykow Global Foundation) Iwe-ẹri ti Ẹbun Orile-ede ti Idara julọ lori Iṣẹ si Eda Eniyan. Oṣu kọkanla ọjọ 22, ọdun 2016. * 20 Oṣu Kini Ọdun 2017 nipasẹ Awọn awoṣe Oniṣere Naijiria (A Compendium of distinguished Nigeria) Award Merit. Aami Eye Asoju Aṣoju ti Odun Julọ Niyelori ni Ẹbun Alakoso 9th African Leader Par Excellence 2016, eyiti o waye ni 15 Oṣu kejila ọdun 2016 ni Excellence Hotel, Ogba Lagos. * Nipa Commonwealth Youth Council (CYC) Kínní 2017. Aami Eye Awọn Omoonile Afirika ti Nelson Mendela, gẹgẹbi Aṣaaju Patriotic Afirika. <ref>https://www.legit.ng/38039.html</ref> * Eye Aṣeyọri Igbesi aye Nipasẹ UNDP, 2023. <ref>https://theeagleonline.com.ng/ex-deputy-governors-son-arraigned-for-theft-of-mums-jewelries/</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1959]] gdiaa2lmp72ou6k5pfjyyoai8o2n1vx Romeo Oriogun 0 77648 640016 625663 2026-11-08T06:07:31Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640016 wikitext text/x-wiki '''Oluwasegun Romeo Oriogun''' O jẹ ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà onkọwe ti ''Apejọ ti Bastards'' (2023) ati ''Sacrament of Bodies'' (2020) ati awọn iwe-iwe mẹta.<ref>{{Cite book |last=Oriogun |first=Romeo |url=https://books.google.com/books?id=bm3WEAAAQBAJ&dq=The+Gathering+of+Bastards&pg=PR9 |title=The Gathering of Bastards |date=2023 |publisher=U of Nebraska Press |isbn=978-1-4962-3403-2 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Oriogun |first=Romeo |url=https://books.google.com/books?id=R3bLDwAAQBAJ&dq=sacrament+of+bodies&pg=PA1 |title=Sacrament of Bodies |date=2020-03-01 |publisher=U of Nebraska Press |isbn=978-1-4962-1964-0 |language=en}}</ref> O bori ni ọdun 2017 ni ilé ìwé Brunel University African Poetry Prize ati Eye Nigeria for Literature award 2022 (akọkọ queer gbangba akọkọ lati ṣẹgun) <ref>https://opencountrymag.com/romeo-oriogun-is-the-first-openly-queer-writer-to-win-the-nlng-nigeria-prize-for-literature/</ref> fun ikojọpọ rẹ ''Nomad'' ati pe o jẹ oluṣe ipari fun 2020 Lambda Literary Award fun Gay Poetry <ref>https://web.archive.org/web/20220613042400/https://lambdaliterary.org/awards/current-finalists/</ref> ati Awọn ẹbun Litera Afrika Prize fun Future . O ti gbà awọn ẹlẹgbẹ ati atilẹyin láti Ibidi International Writers Residency, Harvard University, <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://africa.harvard.edu/event/colloquium-oluwasegun-romeo-oriogun |access-date=2025-06-26 |archive-date=2025-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250626095107/https://africa.harvard.edu/event/colloquium-oluwasegun-romeo-oriogun |dead-url=yes }}</ref> Hutchins Center for African and African American Research, <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://hutchinscenter.fas.harvard.edu/announcing-2018-2019-fellows |access-date=2025-06-26 |archive-date=2025-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250626095107/https://hutchinscenter.fas.harvard.edu/announcing-2018-2019-fellows |dead-url=yes}}</ref> Oregon Institute for Creative Research, ati IIE-Aabo Idaabobo Olorin. Awọn ewi rẹ ti han ni Ewi Foundation, <ref>https://www.poetryfoundation.org/poems/155586/coming-out</ref> ''Harvard Review'', <ref>https://harvardreview.org/content/before-your-mama-knew-us-as-light/</ref> ''American Poetry Review'', <ref>https://aprweb.org/poems/a-brief-history-of-becoming</ref> ''Iwe irohin Irohin'' . <ref>https://www.narrativemagazine.com/issues/spring-2020/poetry/niger-sings-blood-romeo-oriogun</ref> Romeo gba MFA rẹ ni kikọ ẹda lati Iowa Onkọwe Idanileko ni 2020. Romeo jẹ olukọ ọjọgbọn ni ile-eko Florida Atlantic University . == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] 2d3jv6fslyrrt952n8irq8919zlhz6e Women's Health and Equal Rights Initiative 0 77665 640089 639122 2026-11-08T08:22:33Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640089 wikitext text/x-wiki [[File:Women's Health and Equal Rights Initiative WHER.png|thumb|Women's Health and Equal Rights Initiative àwùjọ tó ń rísí ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin]] {{Infobox organization|name=Women's Health and Equal Rights (WHER) Initiative|logo=Women's_Health_and_Equal_Rights_Initiative_WHER.png|founded=2011|type=[[Non-governmental organization|NGO]], [[Nonprofit organization|Nonprofit]]|location=Abuja, Nigeria|products=Advocacy Empowerment Health & Well-being Research & Documentation Lesbiblioteque – E-library (Books)|key_people='''Akudo Oguaghamba''|homepage=[http://whernigeria.org]}} '''Health Women's Health and Equal Rights Initiative''' ( '''WHER''' ) jẹ àwùjọ abo fun awọn ẹtọ obìnrin ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà, LBSMW ati ajo ti kii ṣe èrè, fojusi lori igbega ìmòye imọran ti o pọju ti ìbálòpọ̀ ati iṣalaye ibalopọ, pèsè ààyè kàn fun igbega ti àlàáfíà ati idaabobo awọn ẹtọ ti LBSMW ati pese wiwọle si ìlera ati awọn iṣẹ atilẹyin mìíran si awọn obìnrin LBQ nipasẹ imọran,<ref>{{Cite web|date=2015-05-14|title=IDAHOT Events 2015: Nigeria|url=https://may17.org/idahot-events-2015-nigeria/|access-date=2021-06-17|website=May17.org|language=en-US|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624200811/https://may17.org/idahot-events-2015-nigeria/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://fundlbq.org/chapters/what-is-the-financial-situation-of-lbq-groups/ |access-date=2021-06-17 |archive-date=2021-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210622081125/https://fundlbq.org/chapters/what-is-the-financial-situation-of-lbq-groups/ |dead-url=yes}}</ref> atilẹyin.<ref>{{Cite web|title=What is the financial situation of LBQ groups? – Vibrant yet Under-Resourced – The State of Lesbian, Bisexual & Queer Movements|url=https://fundlbq.org/chapters/what-is-the-financial-situation-of-lbq-groups/|access-date=2021-06-17|language=en-GB|archive-date=2021-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622081125/https://fundlbq.org/chapters/what-is-the-financial-situation-of-lbq-groups/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=Women's Health and Equal Rights Initiative • Out Of The Margins|url=https://outofthemargins.org.uk/organisation/womens-health-and-equal-rights-wher-initiative/|access-date=2021-06-17|website=Out of the margins|language=en|archive-date=2021-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613171525/https://outofthemargins.org.uk/organisation/womens-health-and-equal-rights-wher-initiative/|dead-url=yes}}</ref> Ilera awọn Obìnrin ati awọn ẹtọ dọgba (WHER) Initiative jẹ ajọ LBSMW akọkọ ni orílè-èdè Nàìjíríà ti a da ni ọdún 2011 ni [[Àbújá|Abuja]] nipasẹ [[Akudo Oguaghamba]] . <ref>https://equitas.org/empowering-sexual-minority-women-nigeria/</ref> Gẹgẹbi alabaṣepọ ni Solidarity Alliance for Human Rights ati awọn ẹgbẹ ti o da lori ẹgbẹ ti awọn ẹni-kọọkan ati awọn àjò ti n ṣiṣẹ lori idabobo ati igbega awọn ẹtọ eda èniyàn ti ibalopo ati abo, WHER ti n ṣiṣẹ pẹlu iṣeduro fun ìlọsíwájú ati ìdánilójú awọn ẹtọ èniyàn ati wiwọle déédéé si awọn anfani fun awọn obirin ti o ya sọtọ ni Nigeria. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://outofthemargins.org.uk/organisation/womens-health-and-equal-rights-wher-initiative/ |access-date=2025-06-28 |archive-date=2025-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623122235/https://outofthemargins.org.uk/organisation/womens-health-and-equal-rights-wher-initiative/ |dead-url=yes}}</ref> Wọn ti ṣe imuse lẹsẹsẹ ti ilera ọpọlọ ati ikẹkọ awọn ẹtọ eniyan, awọn idanileko ifiagbara owo, igbega mimọ, <ref>https://rightsafrica.com/2019/08/27/heres-a-newsletter-every-nigerian-lesbian-bisexual-and-queer-woman-should-read/</ref> awọn iṣẹ ikẹkọ agbegbe. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://therustintimes.com/2018/04/03/wher-unveils-human-rights-resource-guide-for-nigerian-women/ |access-date=2025-06-28 |archive-date=2025-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250220142613/https://therustintimes.com/2018/04/03/wher-unveils-human-rights-resource-guide-for-nigerian-women/ |dead-url=yes }}</ref> Ewo pẹlu ipilẹṣẹ Arabinrin2Sister tuntun wọn ti o ni ero si ikẹkọ ati kikọ awọn oludari káàkiri orilẹ-ede làti pese imọran, atilẹyin ẹlẹgbẹ ati ipoidojuko awọn nẹtiwọọki agbegbe ni awọn ilu wọn. == Awọn itọkasi == {{Reflist}} 5lgf0t7ovcbmrctuvahi4q6jyeb8hjn Marsha P. Johnson State Park 0 77723 639918 610982 2026-11-08T02:33:03Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639918 wikitext text/x-wiki [[File:East River State Park.jpg|thumb|Marsha P. Johnson State Park]] '''Marsha P. Johnson State Park''' (èyítí o tun mọ si '''East River State Park''' ) eka mọ́kànlá ọgbà iṣere ijọba <ref name="RIoG_PS">https://data.ny.gov/Recreation/State-Park-Annual-Attendance-Figures-by-Facility-B/8f3n-xj78</ref> ni àdúgbò Williamsburg ti ìlú [[Brooklyn]] ni [[New York|Ìlù New York]], [[New York (Ìpínlẹ̀)|New York]], AMẸRIKA O dúró si ibikan náà wa lẹba Odò East nítòsí North 7th, 8th, ati 9th Streets, pẹlu awọn iwo ti Williamsburg Bridge àti Midtown Manhattan . Ibùdó igbafe East River State ni won ṣii ni ọdun 2007 lórí aaye ti Ibusọ Àgbègbè Ìlà-Oòrùn ti Brooklyn . Won yí orúkọ Ibùdó yí padà láti fi bù ọlá fun ajafitafita fún ẹtọ ọmọ ènìyàn [[Marsha P. Johnson]] ni ọdún 2020, di akọkọ Ibùdó ni New York ti won yii orúkọ re padà lati bù ọlá fún ẹya LGBTQ ènìyàn. <ref name="Dedication2020">https://web.archive.org/web/20150916082616/http://www.rockinst.org/nys_statistics/2014/2014_Yearbook_Section_O.pdf</ref> <ref name="Renamed">https://www.metroweekly.com/2020/08/new-york-governor-dedicates-state-park-in-memory-of-lgbtq-activist-marsha-p-johnson/</ref> == Ìtàn == Marsha P. Johnson State Park ni wọ́n kọ sí orí ilé ti Brooklyn Eastern District Terminal, akọkọ offline ọkọ̀ ojuirin ebute làti wa ni ìlú Brooklyn (la síi ni ọdun 1870 ní Palmer's Dock). O wa nítòsí Bushwick Inlet Park ti ilu ti n ṣiṣẹ. Ọgbà náà ni own ṣii ni Oṣu Karun ọjọ 26, Ọdun 2007, ati pe a mo sì East River State tẹ́lẹ̀ kii won to yíorúkọ re padà. <ref>https://www.archpaper.com/2020/08/brooklyn-east-river-state-park-renamed-in-honor-of-marsha-p-johnson/</ref> Ko dabi awọn papa itura miiran ti o wa nitosi, o tilekun ni aṣalẹ. Awọn ofin ọgba-itura ti ilu ni idinamọ awọn aja ati gigun kẹkẹ. Ni ọdun 2009, awọn ère orin ti o wáyé ni McCarren Park Pool ni a tún gbẹ lọ si ibú gbà fẹ́ tí East River State.<ref>https://www.nytimes.com/2007/05/27/nyregion/27park.html</ref> Open Space Alliance for North Brooklyn (OSA) ti yan East River State Park gẹgẹbi ààyè fun awọn iṣẹ àti ìdíje fún ọjọ́ iwaju. Ọ̀pọ̀ èèyàn máa si Williamsburg Waterfront. Nipasẹ ajọṣepọ ti gbogbo ènìyàn / aladani Open Space Alliance ati Ticketmaster, awọn iṣere orin laaye yoo waye nipasẹ awọn oṣu ooru ni East River State Park. <ref>https://artsbeat.blogs.nytimes.com/2009/03/27/a-new-home-for-outdoor-concerts-in-williamsburg/</ref> === Lorukọmii àti àtúnṣe === Ni Oṣu Keji Ọjọ 1, Ọdun 2020, Gómìnà Andrew Cuomo ti New York kéde pè East River State Park ni Brooklyn wípé awọn yí o yí orúkọ re padà ti yóò sì ma je orúkọ ajafitafita fún awọn ẹtọ LGBTQ [[Marsha P. Johnson]] . <ref>http://brooklyn365.com/culture/williamsburg-waterfront/</ref> <ref>https://www.nydailynews.com/news/politics/ny-cuomo-lgbt-park-marsha-johnson-transgender-gay-rights-20200201-qci4bme5lzbtxp6c6r6hy7s5mu-story.html</ref> <ref>http://gothamist.com/arts-entertainment/east-river-state-park-renaming-marsha-p-johnson</ref> Gómìnà ìpínlè New York Andrew Cuomo ṣe àyípadà orúkọ ọgba iṣere ni ni ba mú pẹlu òfin ni déédéé Oṣu Kẹjọ Ọjọ 24, Ọdun 2020, ni ọjọ ìrántí ọdun 75th ti wọn bí Johnson. <ref name="Renamed" /> Ni àsìkò yíyí orúkọ ọgbà náà padà, Cuomo tun kéde àfikún àwòrán ati àmì ìfihàn láàrin ọgbà iṣere ti yoo ṣe afihan iṣẹ Johnson. Ijọba ìpínlè ti awọn apakan ọgbà náà pá ni ibẹrẹ ọdun 2021, <ref>https://www.npr.org/2020/02/03/802392326/new-york-state-to-rename-brooklyn-park-after-trans-activist-marsha-p-johnson</ref> Gbi gbìn awọn igi kun, awọn ọna, awọn ọgba, ati awọn ààyè iṣẹlẹ gẹgẹbi láti ṣe atunṣe si ọgbà náà. <ref name="Brendlen2022">https://www.brooklynpaper.com/brooklynites-slam-williamsburg-park-closure/</ref> <ref name="Ginsburg 2022">https://www.brooklynpaper.com/marsha-p-johnson-park-new-gateway-reno/</ref> Ìpínlẹ̀ naa gbèrò ni akọkọ lati si ọgbà náà fun bubu ọlá fun Johnson , ṣugbọn awọn ero wọnyi ko wasi ìmúṣẹ ni aarin ọdun 2021 lẹhin ti awọn ará ìlú ati awọn ajafitafita bu enu àte lù igbese náà látàrí wípé ko fi àyè gbá ki ara ìlú kópa ni nù ètò náà.<ref>https://www.6sqft.com/new-design-for-marsha-p-johnson-state-park-adds-more-greenery-scraps-rainbow-striped-mural/</ref> <ref name="Duggan 2021">https://www.6sqft.com/brooklyns-marsha-p-johnson-park-to-get-new-ornamental-entrance/</ref> <ref name="Gannon 2021">https://www.brooklynpaper.com/state-parks-ditches-controversial-marsha-p-johnson-mural-following-backlash/</ref> Ni Oṣu Kẹjọ ọdun 2022, ni ayẹyẹ ọdun 77th ti ibimọ Johnson, gomina Kathy Hochul kéde pe ẹnu-ọna tuntun si ọgba iṣere yóò jẹ lára àwọn ohùn àtúnṣe. Ẹnu-ọna yóò ni awọn ohun ọṣọ òdòdó, èyítí Johnson nigbagbogbo wọ, ati awọn ọrọ “Maṣe san rara”, eyiti Johnson lọpọlọpọ ìgbà ni yóò duro fun. == Awọn àwòrán == <gallery> Fáìlì:East_River_State_Park_sign,_Brooklyn,_NY_IMG_3741.JPG|alt=Entrance sign| Ami iwọle Fáìlì:WSTM_Team_Dustizeff_0012.jpg|alt=Facilities in the park| Ohun elo ni o duro si ibikan Fáìlì:East_River_State_Park_-_Historic_Information_Board_1.jpg|alt=One of five historic information boards inside the park| Ọkan ninu marun itan alaye lọọgan inu o duro si ibikan Fáìlì:NY_35_(11733103943).jpg|alt=The park in winter| O duro si ibikan ni igba otutu </gallery> == Wo tun == * Akojọ ti awọn New York ipinle itura * Akojọ ti awọn itura ni New York City == Awọn itọkasi == {{Reflist|30em}} == Ita ìjápọ == {{Commonscat}} * [http://parks.ny.gov/parks/155/details.aspx New York State Parks: Marsha P. Johnson State Park] * [https://web.archive.org/web/20110615195014/http://www.bedt.info/ Ibudo Agbegbe Ila-oorun ti Brooklyn, Palmer's Dock – Itan Ipilẹ: 1870–1983] {{Protected areas of New York}}{{Protected areas of New York City}}{{Williamsburg, Brooklyn}}{{authority control}} gbve9hgelhcoy202ztxha3bf9qf20dp Oluyemi Adewale Taiwo 0 77761 639980 603641 2026-11-08T04:53:37Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639980 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|party=[[All Progressives Congress]]}} '''Oluyemi Adewale Taiwo''' jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè -èdè Nàìjíríà tó sìn gẹ́gẹ́ bí ọọmọ ilẹ̀ ìgbìmọ̀ aṣòfin tó ń ṣojú ẹkùn Ìpínlẹ̀ Ìlà-Oòrùn Ibarapa/Ido ní ilé ìgbìmọ̀ asòfin, ofi ìgbà kàn jẹ ọmọ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ìpínlẹ̀ Ọyọ. Bi ni 1968, o wa lati [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́|Oyo]] . Wọ́n yàn án sí ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin nínú ìdìbò ọdún 2019 lábẹ́ [[All Progressives Congress|ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress]] (APC). <ref>{{Cite web |title=Citizen Science Nigeria |url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/adewale-oluyemi-taiwo |access-date=2025-01-08 |website=Citizen Science Nigeria |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |date=2022-01-10 |title=MIDTERM: Taiwo, Oyo Rep with no bill in 2 years |url=https://orderpaper.ng/new/?p=3547 |access-date=2025-01-08 |website=OrderPaper |language=en-US |archive-date=2025-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119063106/https://orderpaper.ng/new/?p=3547 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Olafusi |first=Ebunoluwa |date=2020-04-07 |title=EXTRA: Rep celebrates Makinde's COVID-19 recovery with N500 recharge card giveaway |url=https://www.thecable.ng/extra-rep-celebrates-makindes-covid-19-recovery-with-n500-recharge-card-giveaway/ |access-date=2025-06-05 |website=TheCable |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Lawmaker secures federal intervention funding for AI Robotics Facility in Ibadan |url=https://tribuneonlineng.com/lawmaker-secures-federal-intervention-funding-for-ai-robotics-facility-in-ibadan/ |access-date=2025-06-05 |website=tribuneonlineng.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Grace |first=Ihesiulo |date=2017-05-17 |title=2017: Oyo residents assured of new dawn |url=https://dailytimesng.com/2017-oyo-residents-assured-new-dawn/ |access-date=2025-06-05 |website=DAILY TIMES Nigeria |language=en-GB}}</ref> == Itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1968]] 1r1jykb4rjw6u4kk7f17jddjm2mw8o7 Edward Ikem Okeke 0 77767 639787 602679 2026-11-07T21:31:36Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639787 wikitext text/x-wiki {{Reflist}} '''Edward Ikem Okeke''' (Ọjọ kínní, Oṣu Kẹjọ, Ọdun 1942 ni [[Ìtàn ilẹ̀ Nàìjíríà|Ilu Gẹẹsi ati Alàkóso Ti Naijiria]] - Ọjọ Kejì, Oṣu Keje, ọdun 1995 ni [[Ìpínlẹ̀ Anambra|Ipinle Anambra]], [[Nàìjíríà|Orilẹ-edè Nigeria]] ) jẹ ọmowé láti [[Ìsọ̀kan Sófìẹ̀tì|ilẹ Soviet]], oloselu apa òsi ti Naijiria, [[Akádẹ́mì|akẹẹ́kọ]], ati adarí ẹgbẹ iṣowo . Ó jẹ igbákejì ààrẹ Ẹgbẹ́ Ìràpadà Àwọn Ènìyàn Nàìjíríà nígbà ìjọba òmìnira orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ẹlẹ́ẹ́kejì <ref name="autogenerated1">https://en.wikipedia.org/wiki/Edward_Ikem_Okeke#cite_ref-autogenerated1_1-0</ref> àti gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ ìṣàkóso ní fásítì Sokoto, ti o di[[Yunifásítì Usman Dan Fodio|Usmanu Danfodiyo University, Sokoto]] nisin. Lẹyìn ti Dokita Okeke ati SG Ikoku ti kuro ni NPN, Dokita Okeke ṣiṣẹ gẹgẹbi Olùdámọ̀ràn pàtàkì fún Aare [[Shehu Shagari]], ati bi Alaga ti Igbimọ Alàkóso Nàìjíríà lori òwò orí irẹsi. Okeke ẹnití Sir Edward Ikem Okeke láti Nnewi bi, ọkùnrin alágbára tó ni ilẹ̀ púpọ ni Nnewi ni gúúsù ìlà-orùn ti Nàìjíríà ti o tún ni ìbátan pẹlú Sir Louis Phillippe Odumegwu (bàbá fún [[Odumegwu Ojukwu|Ojukwu Chukwuemeka Odumegwu-Ojukwu]], ẹni tí o di Ààrẹ Orílẹ̀-èdè Biafia tó wà fún àkókò kékeré). == Ẹkọ == Okeke kọ́kọ́ kàwé nílé pẹ̀lú àwọn olùkọ́ aládàáni kí wọ́n tó rán án lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ ibùgbé ní Methodist College, Uzuakoli . O kàwé gboye pẹlú awọn ipele akọkọ ni fásítì Cambridge rẹ ni ọdún 1959. Lati 1959 sí 1971, o kàwé ati ṣe ìwádìí ni orílè èdè United Kingdom ati Russia. Ni 1971, wọn fun un ni Dokita nínú ẹkọ Oogun, lati ilè ekọ ẹlẹẹkeji to gbajúmò julọ ni Moscow, ti a mọn sí Ile-ẹkọ Iṣoogun ti Orilẹ-ede Russia ti Iwadii báyìí .{{Citation needed|date=May 2021}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2021)">Ti o nilo itọkasi</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> == Ìfì ẹ̀sùnkàn == Okeke ẹni tí E.C Amuchie kọ̀wé lè lórí, nínú ìwé rẹ̀ tí ó ń jẹ́ ASIKA: An Intellectual in Government, pé ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọ̀n akẹ́kọ̀ọ́ ọlọ́gbọ́n ará Nàìjíríà, tí wọ́n ń gbà waju fún àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú, tí kì í ṣe pé wọ́n nífẹẹ̀ sí ìṣòro àti ìpọnjú àwọn ará Nàìjíríà , bí kìíse wípé wọn ní ìfẹ́ sí kíkó agbára àti ọrọ̀ pọ̀ mọ́ ara àwọn olórí àti aṣáájú alágbára Nàìjíríà ni.<ref name="autogenerated1">[http://repository.unn.edu.ng/index2.php?option=com_docman&task=doc_view&gid=23467&Itemid=306 {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <nowiki>[1]</nowiki>]<nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Edward_Ikem_Okeke#cite_ref-autogenerated1_1-0</nowiki></ref> == Ẹgbẹ àwọn mẹta == Okeke, Alagba [[Uche Chukwumerije]], ati Mazi SG Ikoku, ni a ka sí àwọn ènìyàn ọlọ́gbọ́n àti àlàkọ́sọ àgbà fún ẹgbẹ́ òṣèlú mẹ́ta pàtàkì ní Nàìjíríà ní àkókò [[Ìgbà Òṣèlú Èkejì Nàìjíríà|Òmìnira Nàìjíríà ẹlẹẹkeji]] . <ref name="allafrica2"><nowiki>http://allafrica.com/stories/200903260345.html?page=2</nowiki></ref> Bí àwọn ọkùnrin mẹ́tẹ̀ẹ̀ta yii ṣe jẹ́ ọ̀rẹ́ àti kékeré, ọmọ ẹ̀yà Igbo, tí wọ́n sì kẹ́kọ̀ọ́ jáde ní àwọn ilé ẹ̀kọ́ ìmúrasílẹ̀ ní Nàìjíríà sí Gẹ̀ẹ́sì, ló mú kí ìgbàgbọ́ wọn túbọ̀ lágbára lákòókò olómìnira orílẹ̀-èdè Nàìjíríà kejì pé ètò òṣèlú Nàìjíríà wà fún àwọn olówó.{{ambiguous|reason=Was the belief HELD during the second republic, or is the belief that the system was geared towards the rich during the second republic?|date=September 2016}}<sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="Was the belief HELD during the second republic, or is the belief that the system was geared towards the rich during the second republic? (September 2016)">iyanu</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> == Awọn itọkasi == <ref name="autogenerated1">[http://repository.unn.edu.ng/index2.php?option=com_docman&task=doc_view&gid=23467&Itemid=306 {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <nowiki>[1]</nowiki>]<nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Edward_Ikem_Okeke#cite_ref-autogenerated1_1-0</nowiki></ref> <ref><nowiki>https://web.archive.org/web/20120313212930/http://www.ohanezendigbo.org.za/Ohaneze%20Ndigbo%20South%20Africa-Notable%20Igbo%20Personalities.htm</nowiki></ref> <ref>{{Cite book}}<nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Edward_Ikem_Okeke#cite_ref-4</nowiki></ref> {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn olóṣèlú ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1995]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ojọ́ìbí ní 1942]] jjzyttfxln02nyrd18j6esxft1itl55 Henry Okah 0 77776 639836 602692 2026-11-07T22:57:31Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 8 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639836 wikitext text/x-wiki {{Infobox criminal|name=Henry Okah|birth_date={{birth year and age|1965}}|birth_place=[[Lagos State]], Nigeria|movement=[[Movement for the Emancipation of the Niger Delta]]|criminal_charge=Terrorism, treason, illegal possession of firearms, arms trafficking|conviction_penalty=24 years|conviction_status=Imprisoned at Ebongweni Correctional Centre}} '''Henry Okah''' (ti a bi ni ọdún 1965, [[Ìpínlẹ̀ Èkó|Ìpínlè Eko]], [[Nàìjíríà|ni orílè-èdè Nàìjíríà]] ) ni a ro pe o jẹ olórí jagunjagun [[Nàìjíríà]] ti Movement for the Emancipation of Niger Delta (MEND), eyiti o jẹ ko di mimọ wípé ohùn ko. <ref name="time">https://web.archive.org/web/20080530193958/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1809979,00.html</ref> == Akopọ == MEND jẹ okunfa fun ikọlu awọn ile-iṣẹ èpò ti n ṣiṣẹ ni agbègbè Niger Delta nigbagbogbo nipasẹ lilo ipakokoro, ija ija tàbí jini gbé awọn oṣiṣẹ epo ajeji. Àfojúsùn àwọn ọlọ̀tẹ̀ náà ni láti sọ ọ̀rọ̀ èpò rọ̀bì nílẹ̀ Niger Delta ki o dórí kodò, tí àwọn ọlọ̀tẹ̀ náà sọ pé àwọn ń fìyà jẹ àwọn aráàlú. MEND kéde ìdásílẹ̀ rẹ ni ibẹrẹ ọdun 2006 pẹlu ọpọlọpọ awọn ikọlu l'ori awọn amayederun èpò ni orílè-èdè Nàìjíríà ti o ti dín ìṣe ojúmọ́ kan kù pẹ̀lú idamẹrin. <ref name="voa">https://web.archive.org/web/20080709082530/http://voanews.com/english/2008-07-07-voa21.cfm?renderforprint=1&textonly=1&&CFID=10617603&CFTOKEN=67027532</ref> bakannaa ìpolongo lórí èrò ayélujára ti o ni ilọsiwaju ti o kan awọn atẹjade ifiweranṣẹ imeeli láti ṣe déédéé pẹlu ikọlu náà. <ref name="time">{{Cite news|first=Will|last=Connors|title=The Nigerian Rebel Who 'Taxes' Your Gasoline|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1809979,00.html|archivedate=2009-03-15|work=[[Time (magazine)|Time]]|date=2008-05-28|accessdate=2008-07-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090315173540/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1809979,00.html|deadurl=yes}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFConnors2008">Connors, Will (2008-05-28). . ''[[Time (magazine)|Time]]''. Archived from [http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1809979,00.html the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090315173540/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1809979,00.html |date=2009-03-15 }} on May 30, 2008<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2008-07-18</span></span>.</cite></ref> MEND ṣẹda awọn akọle ni orílè-èdè Nàìjíríà nígbàtí o kéde pe yoo kópa ninu awọn ìjíròrò àlàáfíà, ti wọn ba jẹ alárinà nipasẹ Alákóso Amẹrika tẹlẹ [[Jimmy Carter]] tàbí oṣere [[George Clooney]] . <ref name="time" /> O tun sọ pe àjò náà n gbèrò láti jẹ kí ogún o mí lẹhin gbígba “ẹbẹ” nipasẹ Alakoso AMẸRIKA [[Barack Obama|Barrack Obama]], ẹnití o sẹ pe o ṣe afilọ ni ibẹrẹ. <ref name="time" /> Wọ́n mú Okah ní [[Angola|Àǹgólà]] tí wọ́n sì kó lọ sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní oṣù kejì ọdún 2008, wọ́n sì fi ẹ̀sùn méjìlélọ́gọ́ta [62] kàn tí wọ́n bí ìwà ọ̀tẹ̀, ìpániláyà, ohun ìjà tí kò bófinmú àti gbígbé ohun ìjà ogun, pẹ̀lú àwọn agbẹjọ́rò tí wọ́n ń wá ìjìyà ikú. <ref name="voa">{{Cite news|first=Gilbert|last=da Costa|title=Suspected Nigerian Militant Faces More Charges at Secret Trial|url=http://voanews.com/english/2008-07-07-voa21.cfm?renderforprint=1&textonly=1&&CFID=10617603&CFTOKEN=67027532|work=[[Voice of America News]]|date=2008-07-28|accessdate=2013-10-16|archivedate=2008-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080709082530/http://voanews.com/english/2008-07-07-voa21.cfm?renderforprint=1&textonly=1&&CFID=10617603&CFTOKEN=67027532|deadurl=yes}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFda_Costa2008">da Costa, Gilbert (2008-07-28). . ''[[Voice of America News]]''. Archived from [http://voanews.com/english/2008-07-07-voa21.cfm?renderforprint=1&textonly=1&&CFID=10617603&CFTOKEN=67027532 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080709082530/http://voanews.com/english/2008-07-07-voa21.cfm?renderforprint=1&textonly=1&&CFID=10617603&CFTOKEN=67027532 |date=2008-07-09 }} on July 9, 2008<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2013-10-16</span></span>.</cite></ref> O ni oun n ṣe asiwaju awọnolùgbé àgbègbè Delta ti wọn ko ni ẹtọ, ti wọn riànfàní diẹ nínú èpò ti wọn n jáde labẹ wọn. <ref name="time">{{Cite news|first=Will|last=Connors|title=The Nigerian Rebel Who 'Taxes' Your Gasoline|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1809979,00.html|archivedate=2009-03-15|work=[[Time (magazine)|Time]]|date=2008-05-28|accessdate=2008-07-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090315173540/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1809979,00.html|deadurl=yes}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFConnors2008">Connors, Will (2008-05-28). . ''[[Time (magazine)|Time]]''. Archived from [http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1809979,00.html the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090315173540/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1809979,00.html |date=2009-03-15 }} on May 30, 2008<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2008-07-18</span></span>.</cite></ref> Agbẹjọro Okah, [[Femi Falana]], sọ pe ijọba Nàìjíríà fẹ láti ra pẹlu, nípa fífún ni nin ọpọlọpọ awọn bulọọki epo, botilẹjẹpe o kọ. <ref name="time" /> Ìwádìí náa, èyítí o bẹrẹ ni Oṣu Kẹrin ọdun 2008, wáyé ni ikọkọ, nit'ori Alakoso [[Umaru Musa Yar'adua|Umaru Yar'Adua]] sọ pe “yoo ṣe ààbò orilẹ-ede”. <ref name="time" /> <ref name="voa" /> Awọn agbẹjọro fún Okah sọ pe Ìwádìí pipade jẹ iruko awọn ẹtọ rẹ àti beere lọwọ ile-ẹjọ gíga kan lati yi ìpinnu náà padà. <ref name="voa" /> Ni ìdáhùn, ni Oṣu Karun ọjọ 26, ọdun 2008, MEND kọlu ọ̀pọ̀ opa èpò Royal Dutch Shell ni àgbègbè Delta, o sọ pe o ti pa awọn ọmọ ogún Nàìjíríà 11. <ref name="time">{{Cite news|first=Will|last=Connors|title=The Nigerian Rebel Who 'Taxes' Your Gasoline|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1809979,00.html|archivedate=2009-03-15|work=[[Time (magazine)|Time]]|date=2008-05-28|accessdate=2008-07-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090315173540/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1809979,00.html|deadurl=yes}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFConnors2008">Connors, Will (2008-05-28). . ''[[Time (magazine)|Time]]''. Archived from [http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1809979,00.html the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090315173540/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1809979,00.html |date=2009-03-15 }} on May 30, 2008<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2008-07-18</span></span>.</cite></ref> Lákòókò ti ijọba orilẹede Nàìjíríà jiyàn iku náà, owó èpò gbéra sókè si $1 lórí awọn ọja àgbáyé láàrin awọn wákàtí ti ikọlu náà. <ref name="time" /> Imeeli kàn làti ọdọ MEND kilo “awọn ikọlu [wọn]… jẹ igbẹsan si imuni ti ko wúlò ti ko sì bá òfin mún.” <ref name="time" /> Ni Oṣu Keje, ọdun 2009, agbẹjọro Okah kéde pe òun gbà ìdáríjì kàn, èyítí ijọba orílè-èdè Nàìjíríà ti fun èyíkéyìí ọlọtẹ ti o fẹ láti fi ohùn ìjà sílẹ, ni igbiyanju láti fòpin si ikọlu ti ile-iṣẹ epo. <ref name="Nigeria rebel 'accepts amnesty'">http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8143195.stm</ref> Oṣiṣẹ MEND àgbà "Gbogbogbo" Boyloaf sọ pe, ti Okah ba ti tu silẹ, ajo náà yòò fi ọwọ rẹ silẹ nitõtọ. Jomo Gbomo, agbẹnusọ fún ajọ náà, ṣe atilẹyin ìpinnu Okah, nit'ori ìlera rẹ ti kùnà. <ref name="Nigeria rebel 'accepts amnesty'" /> Sibẹsibẹ, awọn olùdarí MEND mìíràn sọ pe wọn yóò kọ ìdáríjì náà. <ref name="Nigeria releases key rebel leader" /> Ni Oṣu Keje Ọjọ 13, Ọdun 2009, Adajọ Mohammed Liman kéde pe Okah gbà itusilẹ, o sọ fun u ni ènìyàn pe: “Lẹhin ti atunyẹwo òhun ti agbẹjọro gbogbogbo sọ, o ti di èniyàn ọfẹ ni àkókò yíì.” <ref name="Nigeria releases key rebel leader">http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8148535.stm</ref> Okah ni wọ́n tun mú ni ìlú Johannesburg ni Satidee, Oṣu Kẹwa ọjọ 2, lẹyin ikọlu Ọjọ òmìnira Nàìjíríà ti ọdun 2010 ti o pa ènìyàn méjìlá. O "so pe oun ko mọ nkankan ti èyíkéyìí ninu àwọn bombu wọnyi."{{Citation needed|date=October 2014}} Ni ọjọ Mọnde, ọjọ kọkanlelogun oṣu Kínní, ọdun 2013, ile-ẹjọ kàn ni orílè-èdè South Áfíríkà da Okah lẹbi ẹsun 13 ti ipanilaya, pẹlu awọn bombu ti o pa ènìyàn 12 ni Abuja ni Oṣu Kẹwa Ọjọ 1, Ọdun 2010. Nígbàtí o ṣe idajọ náa, Adajọ Nels Claassen sọ pe, "Mo ti wa si ìpárí pe ìpínlè náa ṣe àfihàn láìsí iyèméjì ti o jẹbi ẹsun náà." <ref name="South African Court Convicts Henry Okah">http://www.vanguardngr.com/2013/01/breaking-news-safrica-court-convicts-henry-okah-of-13-acts-of-terrorism/</ref> Okah jẹ ẹwọn ọdun 24 ati pe o n ṣiṣẹ idajọ yii lọwọlọwọ ni Ile-iṣẹ Atunse Ebongweni ni Kokstad, South Africa. Ni gbogbo ìgbà idajọ náà o jẹ alaimọ rẹ, o sọ pe idajọ náa jẹ àbájáde ti kíkọ atilẹyin ti Ààrẹ Nàìjíríà Goodluck Jonathan ati awọn ẹsun pe awọn ikọlu Ọjọ Ominira Oṣu Kẹwa 1st ti waye nipasẹ awọn olori làti Northern Nàìjíríà. <ref>https://web.archive.org/web/20120506074422/http://thestreetjournal.org/2012/05/%e2%80%9cjonathan-begged-me-to-blame-north-for-october-1-blasts%e2%80%9d-henry-okah-claims/ </ref> Lẹhin igbejọ ile-ẹjọ kan ni Oṣu Kẹta Ọjọ 7, Ọdun 2018, Charles Okah, arakunrin rẹ, jẹbi pe o ṣe akoso ikọlu ọjọ ominira ati pe o jẹ idajọ ikú gbere. == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1965]] 4ido9ud9h8gyzy0sgsfhol6fdnvwx4y Eusebia Munuo 0 77825 639798 611962 2026-11-07T21:53:15Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639798 wikitext text/x-wiki Eusebia Munuo jẹ agbẹjọ́rò ará ìlú [[Tanzania]] tí ó jẹ́ Adájọ́ ti Ilé-ẹjọ́ Ẹ̀tọ́ Ẹ̀bẹ̀ ti Tanzania àti ṣiṣẹ́ bí adarí Ẹgbẹ́ International ti Àwọn Onídájọ́ Àwọn Obìnrin láti ọdún 2012 sí 2014. == Iṣẹ-ṣiṣe == Munuo ni obìnrin àkọ́kọ́ tí di Adájọ́ Ilé-ẹjọ́ Ẹ̀tọ́ Ẹ̀bẹ̀ ní Ìlà Oòrùn Áfíríkà.<ref>https://www.ippmedia.com/sw/makala/eusebia-munuo-niliumizwa-na-unyonge-wa-wanawake-mahakamani</ref> Ó jẹ́ alákóso Ilé-ẹjọ́ Gíga jùlọ ní Ẹ̀ka Ilẹ̀ lẹ́yìn tí wọ́n dá a sílẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 2000.<ref>https://www.ippmedia.com/sw/makala/eusebia-munuo-niliumizwa-na-unyonge-wa-wanawake-mahakamani</ref> Ó ṣe alágà Ìgbìmọ̀ Parole ti ìpínlẹ̀ títí tí àkókò rẹ yóò fi parí ní ọdún 2016.<ref>https://www.thecitizen.co.tz/news/JPM-names-Mrema-as-chairman-of-Parole-Board/1840406-3298200-pxgfp/index.html</ref> Munuo sọ nípa nǹkan àtọka àwọn ọ̀ràn ìfipábalopọ̀ tí ó kùnà nítorí ẹ̀bùn tí àwọn dókítà gba láti ọwọ́ àwọn ènìyàn tí wọ́n fi ẹ̀sùn kàn.<ref>https://www.ippmedia.com/en/news/wanted%20domestic-violence-act-establishment-family-courts</ref> Ó tún ṣe àkíyèsí ìṣòro ti ìwà-ìpá ọ̀rọ̀-aje fún àwọn ọpò ní àwọn agbègbè ìgbèríko.<ref>https://www.thenews.com.pk/print/237329-Justice-hurried-is-justice-buried-CJP</ref> Ó tún sọ lòdì sí eto baba-nla ti tí ń kọ̀ àwọn obìnrin onífẹ̀ẹ́sẹ̀ sílẹ̀ lati jẹ́ adájọ́ káàkiri [[Áfríkà|Áfíríkà]].<ref>https://web.archive.org/web/20190728135552/http://www.coastweek.com/3637-news-29.htm</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/68332</ref>àti sí iwa ibajẹ̀ ibalopọ̀ àti 'sextortion'.<ref>https://www.dailynews.co.tz/news/justice-munuo-warns-women-against-sexual-corruption.aspx</ref><ref>https://allafrica.com/stories/201309010224.html</ref> Munuo ni Tanzania Zalendo darúkọ gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn Tànsáníà Nlá ọgọ́rùn-ún ti orílẹ̀-èdè náà.<ref>https://web.archive.org/web/20150324165041/http://tanzaniazalendo.org/our-nation/the-people/the-great-tanzanian/</ref> Ní ọdún 2014, ó ṣàkíyèsí pé ìdádúro nínú eto idájọ́ ní ipa púpọ̀ lórí àwọn talaka, pàápàá jùlọ obìnrin, ṣùgbọ́n ìmúlò àwọn obìnrin nínú ẹ̀ka idájọ́ ti mú kí obìnrin fẹ́ kọ ẹ̀kọ́ òfin àti darapọ̀ mọ́ ọ̀gbà òfin.<ref>https://books.google.com/books?id=ILDhCgAAQBAJ</ref> Ó gba àmì-ẹ̀yẹ kan fún ìṣẹ́ rẹ lowọ̀ [[Ààrẹ]] orílẹ̀-èdè, [[Jakaya Kikwete]].<ref>https://www.ippmedia.com/sw/makala/eusebia-munuo-niliumizwa-na-unyonge-wa-wanawake-mahakamani</ref> Ní ọdún 2016, Munuo kọ ìwé kan pọ̀ pẹlu àwọn amòfin Frederick Ssempebwa, Businge Kabumba, àti Lillian Tibatemwa-Ekirikubinza, tí a pè ní Ìtúpalẹ̀ Àfíwé àwọn Ìpinnu Ilé-ẹjọ́ Ìdìbò Ààrẹ ní Ìlà Oòrùn Áfíríkà.<ref>https://www.independent.co.ug/justice-kasules-decent-proposal-presidential-election-petitions/2/</ref>nínú rẹ̀ ni wọ́n ṣàbẹwò pé Ilé-ẹjọ́ Gíga jùlọ ti [[Ùgándà|Uganda]] yẹ kí ó ti fagilé ìdìbò tún-ṣèé-ṣè ti Ààrẹ Yoweri Museveni lẹ́yìn tí ìdìbò ọjọ́ 18 Kínní ṣẹ̀ àìtẹ́lọ́rọ̀ ofin ìdìbò.<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://observer.ug/news-headlines/43615-new-book-suggests-court-should-ve-cancelled-m7-victory |access-date=2025-07-16 |archive-date=2022-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221111154451/https://observer.ug/news-headlines/43615-new-book-suggests-court-should-ve-cancelled-m7-victory |dead-url=yes}}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] 4vm3daf0kcl3tobaspiwygxywdxr57y Abubakar Lado 0 77847 639670 619480 2026-11-07T19:29:30Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639670 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian politician}} {{Infobox officeholder | name = Abubakar Lado Abdullahi | birth_date = 25 November 1973 | birth_place = Dawaki, Suleja, [[Niger State]], [[Nigeria]] | nationality = Nigerian | occupation = Politician | office = Member of the [[House of Representatives (Nigeria)|House of Representatives]] | constituency = [[Suleja]]/[[Tafa]]/[[Gurara, Nigeria|Gurara]] Federal Constituency | party = [[All Progressives Congress]] }} '''Abubakar Lado Abdullahi''' (born 25 November 1973) jẹ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà àti ọmọ ilé igbimọ aṣòfin àgbà orílè-èdè Nàìjíríà tinsójú ẹkùn idibo Suleja/Tafa/Gurara ni ilé igbimọ aṣòfin àgbà láti ìpínlè [[Niger State]]. o jẹ ọmọ ẹgbẹ òṣèlú [[All Progressives Congress]] (APC).<ref>{{Cite web |title=Citizen Science Nigeria |url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/abubakar-lado-abdullahi-2 |access-date=2025-01-06 |website=citizensciencenigeria.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Candidates - Voter - Validating the Office of the Electorate on Representation |url=https://orderpaper.ng/voter/candidate?id=ABDULLAHI-ABUBAKAR-LADO-3180 |access-date=2025-01-06 |website=orderpaper.ng |archive-date=2025-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119062920/https://orderpaper.ng/voter/candidate?id=ABDULLAHI-ABUBAKAR-LADO-3180 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Ayitogo |first=Nasir |date=2020-04-14 |title=Coronavirus: We donated two months salary against our wish - Rep member |url=https://www.premiumtimesng.com/news/more-news/387800-coronavirus-we-donated-two-months-salary-against-our-wish-rep-member.html?tztc=1 |access-date=2025-01-06 |website=Premium Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=Atori |first=Dan |date=2016-01-12 |title=Police vow to prosecute House of Reps member over Niger mayhem |url=https://theeagleonline.com.ng/police-vow-to-prosecute-house-of-reps-member-over-niger-mayhem/ |access-date=2025-01-06 |website=The Eagle Online |language=en-GB}}</ref> == Itọkasi== {{reflist}} [[Category:1973 births]] [[Category:Living people]] [[Category:People from Niger State]] [[Category:All Progressives Congress members of the House of Representatives (Nigeria)]] dcjkuaj25cvdp9b2x9xtu2taw4kql02 Sani Umar Bala 0 77886 640023 620028 2026-11-08T06:27:00Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640023 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian politician}} '''Sani Umar Bala''' jẹ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà ni ilé ìgbìmò aṣòfin àgbà láàrin ọdún 2023 tí di ìsinsìnyí, tinsójú àgbègbè Kunchi/Tsanyawa láti ìpínlè [[Kano State| Kano]] lábé ẹgbẹ òṣèlú [[All Progressives Congress]] (APC). Won bi ni ọjọ 16 osu kíni ọdún 1970, o jẹ ọmọ bíbí ìpínlè [[Kano State]]. Wọn dibo yàn sì ilé igbimọ aṣòfinàgbà orílè-èdè Nàìjíríà ni ọdún 2023 lábé ẹgbẹ òṣèlú [[All Progressives Congress]] (APC).<ref>{{Cite web |title=Citizen Science Nigeria |url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/umar-sani-bala |access-date=2025-01-07 |website=citizensciencenigeria.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=10th National Assembly Members - Voter - Validating the Office of the Electorate on Representation |url=https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Bala-Sani-Umar-2652 |access-date=2025-01-07 |website=orderpaper.ng |archive-date=2025-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251026082456/https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Bala-Sani-Umar-2652 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly {{!}} Federal Republic of Nigeria |url=https://nass.gov.ng/mps/single/7 |access-date=2025-01-07 |website=nass.gov.ng}}</ref> == Itọkasi == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Bala, Sani Umar}} [[Category:1970 births]] [[Category:Living people]] [[Category:All Progressives Congress members of the House of Representatives (Nigeria)]] [[Category:Politicians from Kano State]] khz2g0b3h39yn8dzqtu4g4dd24qzbmm Oluwatimehin Adelegbe 0 77892 639978 620004 2026-11-08T04:53:18Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639978 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian politician}} {{Infobox officeholder | name = Oluwatimehin Emmanuel Adelegbe | birth_date = 5 March 1962 | birth_place = [[Ondo State]], [[Nigeria]] | nationality = Nigerian | occupation = Politician | office = Member of the [[House of Representatives (Nigeria)|House of Representatives]] | constituency = [[Owo]]/[[Ose, Nigeria|Ose]] Federal Constituency | party = [[All Progressives Congress]] }} '''Oluwatimehin Emmanuel Adelegbe''' (bi ní ọjọ́ karùn-ún oṣù kẹta ọdún 1962) jẹ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà tinsójú àgbègbè Owo/Ose ni ilé igbimọ aṣòfin àgbà ni ìpínlè [[Ondo State| Ondo]]. O jẹ ọmọ ẹgbẹ òṣèlú [[All Progressives Congress]] (APC) to sìn gẹ́gẹ́bíi ọmọ ilé igbimọ aṣòfin àgbà ni igbimọ kẹwàá.<ref>{{Cite web |title=Citizen Science Nigeria |url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/adelegbe-emmanuel-oluwatimehin |access-date=2025-01-06 |website=citizensciencenigeria.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=undefined candidate data for 2023 - Stears Elections |url=https://www.stears.co/elections/candidates/adelegbe-oluwatimehin-emmanuel/ |access-date=2025-01-06 |website=www.stears.co |archive-date=2025-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250106111734/https://www.stears.co/elections/candidates/adelegbe-oluwatimehin-emmanuel/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Legislator Details - ConsTrack Track and Report on Governement Funded Projects in Nigeria |url=https://www.constrack.ng/legislator_details?id=1368 |access-date=2025-01-06 |website=www.constrack.ng |archive-date=2025-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121171716/https://www.constrack.ng/legislator_details?id=1368 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=10th National Assembly Members - Voter - Validating the Office of the Electorate on Representation |url=https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Adelegbe-Oluwatimehin-Emmanuel-3364 |access-date=2025-01-06 |website=orderpaper.ng |archive-date=2025-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121172104/https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Adelegbe-Oluwatimehin-Emmanuel-3364 |dead-url=yes }}</ref> == Itọkasi == {{reflist}} [[Category:People from Ondo State]] [[Category:All Progressives Congress members of the House of Representatives (Nigeria)]] {{DEFAULTSORT:Adelegbe, Oluwatimehin}} [[Category:1962 births]] [[Category:Living people]] 5c3kf6ha12q266fi4ms8ox5hf084dln Abubakar Hassan Fulata 0 77908 639669 619479 2026-11-07T19:29:13Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639669 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian politician}} '''Abubakar Hassan Fulata''' jẹ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà. o sìn gẹ́gẹ́bíi ọmọ ilé igbimọ aṣòfin àgbà orílè-èdè Nàìjíríà tinsójú àgbègbè Birniwa/Guri/Kirikasamma ni ilé ìgbìmò aṣòfin àgbà. Wọn bí ní ọjọ́ kẹta oṣù kẹta ọdún 1959, o jẹ ọmọ bíbí ìpínlè [[Jigawa State| Jigawa]] o ni iwe-ẹri bachelor láti ilé ìwé gíga Yunifásítì. Wọ kọ́kọ́ diboyan yàn sì ilé igbimọ aṣòfin àgbà nínú ìdíje ìdìbò gbogbo gbo ọdún 2015. Wọn tún yàn ni ọdún 2019, wọ́n tún dibo yàn fún ìgbà kẹta ni ọdun 2023 lábé ẹgbẹ òṣèlú [[All Progressives Congress]] (APC).<ref>{{Cite web |title=10th National Assembly Members - Voter - Validating the Office of the Electorate on Representation |url=https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Fulata-Abubakar-Hassan-2291 |access-date=2025-01-06 |website=orderpaper.ng |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125205106/https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Fulata-Abubakar-Hassan-2291 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Citizen Science Nigeria |url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/abubakar-hassan-fulata |access-date=2025-01-06 |website=citizensciencenigeria.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly {{!}} Federal Republic of Nigeria |url=https://nass.gov.ng/mps/single/320 |access-date=2025-01-06 |website=nass.gov.ng}}</ref> == Itọkasi == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Fulata, Abubakar Hassan}} [[Category:All Progressives Congress members of the House of Representatives (Nigeria)]] [[Category:Jigawa State politicians]] [[Category:1959 births]] [[Category:Living people]] kbs0esp4zv2ekpidoch4z4n49lvyo9h Abdullahi Mahmud Gaya 0 77910 639667 605197 2026-11-07T19:25:08Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639667 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian politician (born 1963)}} {{Infobox officeholder | name = Abdullahi Mahmud Gayaa | office = member of the House of Representatives | constituency = Kano Ajingi/Albasu/Gaya Constituency | term_start = From 2015 to 2019 and 2019 to 2023 | party = All Progressives Congress (APC) | birth_date = 1963 | nationality = Nigerian | honorific_prefix = [[Hon.]] }} '''Abdullahi Mahmud Gaya''' jẹ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà tinsójú àgbègbè ẹkùn ìdìbò Ajingi/Albasu/Gaya ni ìpínlè Kano [[Electoral district|ẹkùn ìdìbò]] láti ọdún 2015 sì ọdún 2019, tí wọ́n sì tún tún yàn ni ọdún 2019 títí di ọdún 2023, lábé ẹgbẹ òṣèlú [[All Progressives Congress]] (APC).<ref name=":0">{{Cite web |title=Citizen Science Nigeria |url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/abdullahi-mahmud-gaya-2 |access-date=2025-01-01 |website=citizensciencenigeria.org |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=undefined candidate data for 2023 - Stears Elections |url=https://www.stears.co/elections/candidates/mahmud-abdullahi-gaya/ |access-date=2025-01-01 |website=www.stears.co |archive-date=2025-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250101203829/https://www.stears.co/elections/candidates/mahmud-abdullahi-gaya/ |dead-url=yes }}</ref> ==Ìgbésí àyè ibẹrẹ== Abdullahi bi wọn bi ni ìpínlè [[Kano State]] ni ọdun 1963.<ref name=":0" /> ==Ìṣe== Gaya ṣíṣe gẹgẹbi aṣòfin tinsójú ẹkùn ìdìbò Ajingi/Albasu/Gaya láti ìpínlè Kano láàrín ọdún 2015 si ọdún 2019, ti wọn sì tún dibo yàn fún ìgbà kejì nínú ìdíje ìbò ọdún 2019 titi di ọdún 2023.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> [[Usman Adamu Mohammed]] ni o wà ni ipò náà síwájú rẹ ní ọdún 2015 tí [[Ghali Tijjani Mustapha]] náà rọ́pò ohùn náà ní ọdún 2023, nígbàtí o dárí ṣáá rẹ lábé ẹgbẹ òṣèlú All Progressives Congress (APC).<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Itọkasi == {{reflist}} [[Category:Living people]] [[Category:1963 births]] [[Category:All Progressives Congress members of the House of Representatives (Nigeria)]] {{DEFAULTSORT:Gaya, Abdullahi}} 97tmf4wmtc6g5c9981z76gcy3gjk8s9 Hamza Dalhatu Batagarawa 0 77913 639833 619943 2026-11-07T22:49:42Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639833 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian politician}} '''Hamza Dalhatu Batagarawa''' jẹ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà. o sìn gẹ́gẹ́bíi ọmọ ilé igbimọ aṣòfinàgbà orílè-èdè Nàìjíríà tinsójú àgbègbè Batagarawa/Charanchi/Rimi ní ilé igbimọ aṣòfin àgbà orílè-èdè Nàìjíríà. Wọ bí ní ọdún 1961, o jẹ ọmọ bíbí ìpínlè [[Katsina State|Katsina]]. Wọn kọ́kọ́ diboyan yàn gẹgẹbi ọmọ ilé igbimọ aṣòfin àgbà orílè-èdè Nàìjíríà nínú ètò ìdìbò gbogbo gbo ọdún 2011, wọn tún yàn gẹgẹbi ọmọ ilé igbimọ aṣòfin àgbà orílè-èdè Nàìjíríà fún ìgbà kejì nínú ìdíje ìbò ọdún 2019.<ref>{{Cite web |title=Citizen Science Nigeria |url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/hamza-dalhatu |access-date=2025-01-07 |website=citizensciencenigeria.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Onje-James |first=Ojochenemi |date=2023-01-19 |title=Katsina lawmakers sponsored 39 bills in 3 years {{!}} NASS Scorecard |url=https://orderpaper.ng/new/?p=4910 |access-date=2025-01-07 |website=OrderPaper |language=en-US |archive-date=2025-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250107161519/https://orderpaper.ng/new/?p=4910 |dead-url=yes }}</ref> He was succeeded by Usman Banye. He defected from the [[All Progressives Congress|All Progressive Congress]] (APC) in 2023.<ref>{{Cite web |last=Ogalah |first=Dunamis |date=2023-01-28 |title=Katsina Rep member, Hamza Dalhat dumps APC |url=https://dailypost.ng/2023/01/28/katsina-rep-member-hamza-dalhat-dumps-apc/ |access-date=2025-01-07 |website=Daily Post Nigeria |language=en-US}}</ref> == Itọkasi == {{reflist}} [[Category:Year of birth missing (living people)]] [[Category:Living people]] [[Category:People from Katsina State]] [[Category:All Progressives Congress members of the House of Representatives (Nigeria)]] sb31s17phduorr133pvre4b7vy4j2ir Ibrahim Mohammed Bukar 0 77915 639842 619952 2026-11-07T23:11:30Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639842 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian politician}} {{Infobox officeholder | name = Ibrahim Mohammed Bukar | birth_date = 29 January 1969 | birth_place = [[Borno State]], [[Nigeria]] | nationality = Nigerian | occupation = Politician | office = Member of the [[House of Representatives (Nigeria)|House of Representatives]] | constituency = [[Dikwa]]/[[Mafa]]/[[Konduga]] Federal Constituency | term_start = 2019 | party = [[All Progressives Congress]] | predecessor = [[Mahmud Lawan Maina]] }} '''Ibrahim Mohammed Bukar''' jẹ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà tinsójú àgbègbè ẹkùn ìdìbò Dikwa/Mafa/Konduga ni ilé igbimọ aṣòfin àgbà orílè-èdè Nàìjíríà. Wọn bí ní 29 January ọdún 1969, o jẹ ọmọ bíbí ìpínlè [[Borno State|Borno]] o ní ìwé ẹ̀rí bachelor láti ilé ìwé gíga Yunifásítì. Ohun ni o rọ́pò [[Mahmud Lawan Maina]] wọn dibo yàn si ile ìgbìmò aṣòfin apapọ orílè-èdè Nàìjíríà ní ọdún 2019 lábé ẹgbẹ òṣèlú [[All Progressives Congress]] (APC). Wọn tún yàn gẹgẹbi ọmọ ilé igbimọ aṣòfin àgbà orílè-èdè Nàìjíríà fún ìgbà kejì ní ọdún 2023. Láàrin ọdun 2011 si ọdún 2014, o ṣiṣẹ gẹgẹbi Kọmiṣannafún ìṣe Works ati ìgbòkègbodò ọkọ̀.<ref>{{Cite web |title=Citizen Science Nigeria |url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/ibrahim-mohammed-bukar |access-date=2025-01-06 |website=citizensciencenigeria.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=10th National Assembly Members - Voter - Validating the Office of the Electorate on Representation |url=https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Mohammed-Ibrahim-Bukar-1647 |access-date=2025-01-06 |website=orderpaper.ng |archive-date=2025-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251017221818/https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Mohammed-Ibrahim-Bukar-1647 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly {{!}} Federal Republic of Nigeria |url=https://nass.gov.ng/mps/single/461 |access-date=2025-01-06 |website=nass.gov.ng}}</ref> == Itọkasi == {{reflist}} [[Category:1969 births]] [[Category:Living people]] [[Category:People from Borno State]] [[Category:All Progressives Congress members of the House of Representatives (Nigeria)]] 7t7wok4z5nhqznt8ybxu2g84v3k349t Abdulkareem Usman Isah 0 77921 639664 605195 2026-11-07T19:23:29Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639664 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian politician}} '''Abdulkareem Usman Isah''' jẹ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà. jẹ ọmọ ilé igbimọ aṣòfin àgbà tinsójú àgbègbè ẹkùn Lokoja ni ilé ìgbìmò aṣòfin àgbà láti ìpínlè [[Kogi State|Kogi]]. Wọn dibo yàn sì ilé igbimọ aṣòfin àgbà kẹsàn-án èyítí o bẹ̀rẹ̀ ni ọjọ kọkanla oṣù kẹfà ọdún 2019, àkókò rẹ kò pé rárá, èyítí o parí ní October 24, ọdún 2019, nígbà tí wọ́n fi [[Shaba Ibrahim]] rọ́pò rẹ.<ref>{{Cite web |last=admin |date=2018-11-22 |title=Kogi APC and The Rumour of Hon. Wambai's Replacement; A Figment of Imagination |url=https://kogireports.com/kogi-apc-and-the-rumour-of-hon-wambais-replacement-a-figment-of-imagination/ |access-date=2025-01-07 |website=:: Kogi Reports |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=undefined candidate data for 2023 - Stears Elections |url=https://www.stears.co/elections/candidates/isah-abdulkareem-usman/ |access-date=2025-01-07 |website=www.stears.co |archive-date=2025-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250107204031/https://www.stears.co/elections/candidates/isah-abdulkareem-usman/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |date=2020-01-30 |title=Yahaya Bello, a Unifying Figure in Kogi - Wambai |url=https://kogireports.com/yahaya-bello-a-unifying-figure-in-kogi-wambai/ |access-date=2025-01-07 |website=:: Kogi Reports |language=en-GB}}</ref> == Itọkasi == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Isah, Abdulkareem Usman}} [[Category:Nigerian politician stubs]] [[Category:Living people]] [[Category:Year of birth missing (living people)]] [[Category:All Progressives Congress members of the House of Representatives (Nigeria)]] [[Category:Kogi State politicians]] 9pcxy4mfpctclk8m88imuq6jiqz2e2t Ibrahim Isiaka 0 77923 639840 619951 2026-11-07T23:11:13Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639840 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian politician}} {{Infobox officeholder | name = Ibrahim Ayokunle Isiaka | birth_date = 6 July 1966 | birth_place = [[Ogun State]], [[Nigeria]] | nationality = Nigerian | occupation = Politician | office = Member of the [[House of Representatives (Nigeria)|House of Representatives]] | constituency = [[Ifo, Ogun State|Ifo]]/[[Ewekoro]] Federal Constituency | party = [[All Progressives Congress]] }} '''Ibrahim Ayokunle Isiaka''' (bí 6 July 1966) o jẹ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà tinsójú àgbègbè ẹkùn ìdìbò [[Ifo, Ogun State|Ifo]]/[[Ewekoro]] ni ìpínlè [[Ogun State|Ogun]]. O jẹ ọmọ ẹgbẹ òṣèlú [[All Progressives Congress]].<ref>{{Cite web |title=National Assembly {{!}} Federal Republic of Nigeria |url=https://nass.gov.ng/mps/single/221 |access-date=2025-01-06 |website=nass.gov.ng}}</ref><ref>{{Cite web |title=10th National Assembly Members - Voter - Validating the Office of the Electorate on Representation |url=https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Isiaka-Ayokunle-Ibrahim-3270 |access-date=2025-01-06 |website=orderpaper.ng |archive-date=2024-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240808135750/https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Isiaka-Ayokunle-Ibrahim-3270 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=ShineYourEye |url=https://www.shineyoureye.org/person/ibrahim-isiaka |access-date=2025-01-06 |website=www.shineyoureye.org}}</ref> == Itọkasi == {{reflist}} [[Category:People from Ogun State]] [[Category:All Progressives Congress members of the House of Representatives (Nigeria)]] {{DEFAULTSORT:Isiaka, Ibrahim}} [[Category:1966 births]] [[Category:Living people]] o9rcp0llqbcsanmoiusrho3l8itp8e5 Abubakar Yahaya Kusada 0 77931 639672 614068 2026-11-07T19:31:36Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639672 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian politician}} {{Infobox officeholder | name = Abubakar Yahaya Kusada | birth_date = 25 December 1979 | birth_place = [[Katsina State]], [[Nigeria]] | nationality = Nigerian | occupation = Politician | office = Member of the [[House of Representatives (Nigeria)|House of Representatives]] | constituency = [[Kankia|Kankiya]]/[[Kusada]]/[[Ingawa]] | term_start = 2019 | term_end = 2023 | party = [[All Progressives Congress]] }} '''Abubakar Yahaya Kusada''' jẹ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà láti ìpínlè [[Katsina State|Katsina]]. Wọn bí ní ọjọ́ 5 karùn-ún dib lógún oṣù kejìlá ọdún 979. == iṣẹ́ = Hon. Abubakar Yahaya Kusada jẹ ọmọ ilé igbimọ aṣòfin àgbà orílè-èdè Nàìjíríà láti ìpínlè Katsina, tinsójú àgbègbè ẹkùn ìdìbò Kankiya/Kusada/Ingawa láti ọdún 2019 di ọdún 2023.<ref>{{Cite web |title=Citizen Science Nigeria |url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/abubakar-yahaya-kusada |access-date=2024-12-13 |website=citizensciencenigeria.org |language=en}}</ref> Lákòókò rẹ, o ṣe ọpọlọpọ awọn àkànṣe ìṣe sì ẹkùn ìdìbò re lábé ẹgbẹ òṣèlú All Progressives Congress (APC) party.<ref>{{Cite web |title=Katsina state House of Representatives election results and data 2023 - Stears Elections |url=https://www.stears.co/elections/2023/house-of-representatives/KT/ |access-date=2024-12-13 |website=www.stears.co}}</ref> Nínú àwọn àkànṣe ìṣe náà ní gbígbé kànga omi ìgbàlódé sì àwọn ìlú bi Kwana, Kafin Soli, Gidan Kusa, Fanfarauta, àti Dundu. o ko ilé ìwé o sì tún àwọn ilé ìwé ṣe pẹ̀lú pípèsè àwọn ohùn èlò fún wọn, o rogun sì apá àwọn odò, àti bèbè lọ. Kusada o tun di ipò òṣèlú míràn mun o jẹ ọmọ ẹgbẹ Nigeria Institute of Quantity Surveyors àti ẹgbẹ Quantity Surveyors Registration Board.<ref>{{Cite web |last=News |first=Katsina City |title=Works, Achievements, Successes Of Abubakar Yahaya Kusada Within The Last Six Months |url=https://www.katsinatimes.com/news-analysis/details/3941 |access-date=2024-12-13 |website=www.katsinatimes.com |language=en |archive-date=2024-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241214020853/https://www.katsinatimes.com/news-analysis/details/3941 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-11-18 |title=Meet Katsina newly elected member, House of Representatives - Daily Trust |url=https://dailytrust.com/meet-katsina-newly-elected-member-house-of-representatives/ |access-date=2024-12-13 |website=dailytrust.com/ |language=en-US |archive-date=2024-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241214004226/https://dailytrust.com/meet-katsina-newly-elected-member-house-of-representatives/ |dead-url=yes }}</ref> == Itọkasi == {{reflist}} [[Category:People from Katsina State]] [[Category:All Progressives Congress members of the House of Representatives (Nigeria)]] {{DEFAULTSORT:Kusada, Abubakar Yahaya}} [[Category:1979 births]] [[Category:Living people]] m3nrgeilnhuni56gp00ndle1xjs5ha6 Sani Ma'aruf Nass 0 77939 640021 618163 2026-11-08T06:26:53Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640021 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian politician}} '''Sani Ma'aruf Nass''' jẹ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà. O jẹ ọmọ ilé igbimọ aṣòfin àgbà orílè-èdè Nàìjíríà tinsójú àgbègbè ẹkùn ìdìbò [[Minjibir]]/[[Ungogo]] ni ilé igbimọ aṣòfin apapọ. Wọ́n bi ni ọdún 1979, o jẹ ọmọ bíbí ìpínlè [[Kano State| Kano]]. Ohùn ni wọ́n dibo yàn ti o rọ́pò [[Bashir Babale]] wọ́n dibo yàn gẹgẹbi ọmọ ilé igbimọ aṣòfin àgbà orílè-èdè Nàìjíríà nínú ètò ìdìbò ọdún 2019 lábé ẹgbẹ òṣèlú [[All Progressives Congress]] (APC).<ref>{{Cite web |title=Citizen Science Nigeria |url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/sani-maaruf-nass |access-date=2025-01-07 |website=citizensciencenigeria.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gaddafi |first=Ibrahim Tanko |date=2023-01-06 |title=14 of 27 Kano lawmakers failed to sponsor a bill {{!}} NASS Scorecard |url=https://orderpaper.ng/new/?p=2976 |access-date=2025-01-07 |website=OrderPaper |language=en-US |archive-date=2025-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117181901/https://orderpaper.ng/new/?p=2976 |dead-url=yes }}</ref> O daba dofin ní ilé igbimọ aṣòfin wípé láti ṣe itọju àwọn òní jamba ọkọ ni kíákíá.<ref>{{Cite web |date=2021-03-16 |title=House of Reps Ask Humanitarian Ministry, NEMA to Assist over 40 Accident Victims at Kwanar Dumawa, Kano |url=https://www.thelegislatureng.com/house-of-reps-ask-humanitarian-ministry-nema-to-assist-over-40-accident-victims-at-kwanar-dumawa-kano/ |access-date=2025-01-07 |website=THE LEGISLATURE |language=en-US |archive-date=2025-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250107061217/https://www.thelegislatureng.com/house-of-reps-ask-humanitarian-ministry-nema-to-assist-over-40-accident-victims-at-kwanar-dumawa-kano/ |dead-url=yes }}</ref> O ṣètò owó ìrànwo fún àwọn ènìyàn ẹkùn ìdìbò rẹ ṣùgbọ́n àwọn ẹgbẹ́ alátakò bu ẹnu àte lù.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2023-02-06 |title=My empowerment scheme held long before CBN cash swap-Hon Mai Wake |url=https://thenationonlineng.net/my-empowerment-scheme-held-long-before-cbn-cash-swap-hon-mai-wake/amp/ |access-date=2025-01-07 |website=The Nation Newspaper |language=en-US}}</ref> == Itọkasi == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Nass, Sani Ma'aruf}} [[Category:1979 births]] [[Category:Living people]] [[Category:All Progressives Congress members of the House of Representatives (Nigeria)]] [[Category:Politicians from Kano State]] 4ayft2vjdvx35t5xqsp61ag4g8p0fca 640022 640021 2026-11-08T06:26:54Z KiranBOT 31499 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 640022 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian politician}} '''Sani Ma'aruf Nass''' jẹ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà. O jẹ ọmọ ilé igbimọ aṣòfin àgbà orílè-èdè Nàìjíríà tinsójú àgbègbè ẹkùn ìdìbò [[Minjibir]]/[[Ungogo]] ni ilé igbimọ aṣòfin apapọ. Wọ́n bi ni ọdún 1979, o jẹ ọmọ bíbí ìpínlè [[Kano State| Kano]]. Ohùn ni wọ́n dibo yàn ti o rọ́pò [[Bashir Babale]] wọ́n dibo yàn gẹgẹbi ọmọ ilé igbimọ aṣòfin àgbà orílè-èdè Nàìjíríà nínú ètò ìdìbò ọdún 2019 lábé ẹgbẹ òṣèlú [[All Progressives Congress]] (APC).<ref>{{Cite web |title=Citizen Science Nigeria |url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/sani-maaruf-nass |access-date=2025-01-07 |website=citizensciencenigeria.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gaddafi |first=Ibrahim Tanko |date=2023-01-06 |title=14 of 27 Kano lawmakers failed to sponsor a bill {{!}} NASS Scorecard |url=https://orderpaper.ng/new/?p=2976 |access-date=2025-01-07 |website=OrderPaper |language=en-US |archive-date=2025-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117181901/https://orderpaper.ng/new/?p=2976 |dead-url=yes }}</ref> O daba dofin ní ilé igbimọ aṣòfin wípé láti ṣe itọju àwọn òní jamba ọkọ ni kíákíá.<ref>{{Cite web |date=2021-03-16 |title=House of Reps Ask Humanitarian Ministry, NEMA to Assist over 40 Accident Victims at Kwanar Dumawa, Kano |url=https://www.thelegislatureng.com/house-of-reps-ask-humanitarian-ministry-nema-to-assist-over-40-accident-victims-at-kwanar-dumawa-kano/ |access-date=2025-01-07 |website=THE LEGISLATURE |language=en-US |archive-date=2025-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250107061217/https://www.thelegislatureng.com/house-of-reps-ask-humanitarian-ministry-nema-to-assist-over-40-accident-victims-at-kwanar-dumawa-kano/ |dead-url=yes }}</ref> O ṣètò owó ìrànwo fún àwọn ènìyàn ẹkùn ìdìbò rẹ ṣùgbọ́n àwọn ẹgbẹ́ alátakò bu ẹnu àte lù.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2023-02-06 |title=My empowerment scheme held long before CBN cash swap-Hon Mai Wake |url=https://thenationonlineng.net/my-empowerment-scheme-held-long-before-cbn-cash-swap-hon-mai-wake/ |access-date=2025-01-07 |website=The Nation Newspaper |language=en-US}}</ref> == Itọkasi == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Nass, Sani Ma'aruf}} [[Category:1979 births]] [[Category:Living people]] [[Category:All Progressives Congress members of the House of Representatives (Nigeria)]] [[Category:Politicians from Kano State]] 5bibr50zxvucr03dcgk0nrgpxf7h463 Makki Abubakar Yalleman 0 77941 639914 619980 2026-11-08T02:27:17Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639914 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian politician}} '''Dr. Makki Abubakar Yalleman''' jẹ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà. o jẹ ọmọ ilé igbimọ aṣòfin àgbàorílè-èdè Nàìjíríà tinsójú àgbègbè ẹkùn ìdìbò Mallam Madori/Kaugama ni ilé igbimọ aṣòfin apapọ. Wọ́n bí ni ọjọ kejìlelógún oṣù karùn-ún ọdún 1969, wọn bi ni ìlú Yalleman, ni ìjọba ìbílè ni ìpínlè [[Jigawa State| Jigawa]] O gbà ìwé ẹ̀rí degree láti ilé ìwé gíga Yunifásítì. Wọkọ́kọ́ diboyan yàn sì ilé igbimọ aṣòfin àgbà orílè-èdè Nàìjíríàni ọdún 2019, ti wọn si tún dibo yàn fún ìgbà kejìnínú ìdíje ìbò ọdún 2023 lábé ẹgbẹ òṣèlú [[All Progressives Congress]] (APC).<ref>{{Cite web |title=10th National Assembly Members - Voter - Validating the Office of the Electorate on Representation |url=https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Abubakar-Makki-Yalleman-2334 |access-date=2025-01-06 |website=orderpaper.ng |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125192518/https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Abubakar-Makki-Yalleman-2334 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Citizen Science Nigeria |url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/makki-yalleman-abubakar |access-date=2025-01-06 |website=citizensciencenigeria.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly {{!}} Federal Republic of Nigeria |url=https://nass.gov.ng/mps/single/12 |access-date=2025-01-06 |website=nass.gov.ng}}</ref> == Itọkasi == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Yalleman, Makki Abubakar}} [[Category:All Progressives Congress members of the House of Representatives (Nigeria)]] [[Category:Jigawa State politicians]] [[Category:1969 births]] [[Category:Living people]] czgm98ijksx82ni9qjy7gws355feevu Patrick Umoh 0 77942 639993 620010 2026-11-08T05:25:59Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639993 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian politician (born 1982)}} {{Infobox officeholder | name = Patrick Umoh | office = Member of the <br /> [[House of Representatives (Nigeria)|House of Representatives]] <br /> from [[Akwa Ibom State]] | country = [[Nigeria]] | constituency = [[Ikot Ekpene]]/[[Essien Udim]]/[[Obot-Akara|Obot Akara]] Federal Constituency | term_start = 2023 | term_end = Incumbent | party = [[All Progressives Congress]] | occupation = Politician | birth_date = {{Birth date and age|1982|04|09|df=yes}} | nationality = [[Nigerians|Nigerian]] }} '''Patrick Umoh''' (bí ní ọjọ́ kẹsàn-án osu kẹrin ọdún 1982) o jẹ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà. o jẹ ọmọ ilé igbimọ aṣòfin àgbà orílè-èdè Nàìjíríà tinsójú àgbègbè ẹkùn ìdìbò [[Ikot Ekpene]]/[[Essien Udim]]/[[Obot-Akara|Obot Akara]] láti ìpínlè [[Akwa Ibom State| Akwa Ibom]], ni àpéjọ àwọn ọmọ ilé ìgbìmò [[National Assembly (Nigeria)|aṣòfin kẹwàá]].<ref>{{Cite web |date=2024-03-29 |title=Federal lawmaker, Patrick Umoh, denounces encroachment of cattle on Essien Udim farmlands - Insight Newspaper |url=https://www.insightnewsng.com/federal-lawmaker-patrick-umoh-denounces-encroachment-of-cattle-on-essien-udim-farmlands/ |access-date=2024-12-27 |website=www.insightnewsng.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-15 |title=Umoh Calls For Repeal Of Controversial Traditional Rulers Law In Akwa Ibom – Independent Newspaper Nigeria |url=https://independent.ng/umoh-calls-for-repeal-of-controversial-traditional-rulers-law-in-akwa-ibom/ |access-date=2024-12-27 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nwafor |date=2023-05-10 |title=A'Ibom Rep member-elect hails Tinubu, APC over zoning of NASS leadership |url=https://www.vanguardngr.com/2023/05/aibom-rep-member-elect-hails-tinubu-apc-over-zoning-of-nass-leadership/ |access-date=2024-12-27 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Anichukwueze |first=Donatus |date=2024-09-26 |title=Bobrisky: Reps To Probe Corruption Allegations Against EFCC, NCS |url=https://www.channelstv.com/2024/09/26/bobrisky-reps-to-probe-corruption-allegations-against-efcc-ncs/ |access-date=2024-12-27 |website=Channels Television |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025 |title=10th National Assembly Members - Patrick Umoh |url=https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Patrick-Umoh-1239 |access-date=2025-01-13 |website=orderpaper.ng |archive-date=2025-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124155832/https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Patrick-Umoh-1239 |dead-url=yes }}</ref> == Itọkasi == {{reflist}} {{NigerianAssembly delegation}} {{DEFAULTSORT:Umoh, Patrick}} [[Category:Living people]] [[Category:1982 births]] [[Category:People from Akwa Ibom State]] [[Category:All Progressives Congress members of the House of Representatives (Nigeria)]] 2f77fd1x4c2x3ak3p3d37bz95uzd0pu Tijjani Zannah Zakariya 0 77944 640064 620043 2026-11-08T07:32:49Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640064 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian politician}} '''Tijjani Zanna Zakariya''', (born on September 27, 1966), jẹ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà tinsójú àgbègbè ẹkùn ìdìbò [[Machina, Nigeria|Machina]]/[[Nguru, Nigeria|Nguru]]/[[Karasuwa]]/[[Yusufari]] ni ilé igbimọ aṣòfin apapọ láti ìpínlè [[Yobe State| Yobe]]<ref name=":0">{{Cite web |date=2022-03-07 |title=Yobe lawmaker empowers 1,161 people - Independent News Reporters |url=https://inreporters.ng/2022/03/07/yobe-lawmaker-empowers-1161-people/?utm_source=chatgpt.com |access-date=2025-01-07 |language=en-GB}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=10th National Assembly Members - Voter - Validating the Office of the Electorate on Representation |url=https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Zakariya-Tijjani-Zannah-3929 |access-date=2025-01-07 |website=orderpaper.ng }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Citizen Science Nigeria |url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/tijjani-zannah-zakariya |access-date=2025-01-07 |website=citizensciencenigeria.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=undefined candidate data for 2023 - Stears Elections |url=https://www.stears.co/elections/candidates/tijjani-zanna-zakariya/ |access-date=2025-01-07 |website=www.stears.co |archive-date=2025-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116185537/https://www.stears.co/elections/candidates/tijjani-zanna-zakariya/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=ShineYourEye |url=https://www.shineyoureye.org/person/zakariya-tijjani-zanna-zakariya |access-date=2025-01-07 |website=www.shineyoureye.org}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=National Assembly {{!}} Federal Republic of Nigeria |url=https://nass.gov.ng/mps/single/257 |access-date=2025-01-07 |website=nass.gov.ng}}</ref> == Ìgbésí àyè ibẹrẹ == Tijjani no wọn bi ni ọjọ́ kẹtàdínlognon oṣù kẹsàn-án, ọdún 1966. o jẹ ọmọ bíbí ìpínlè Yobe, ni orílè-èdè Nàìjíríà.<ref name=":1" /> == Ẹkọ == Zakariya ni ìwé ẹ̀rí West African Senior School Certificate (WASC).<ref name=":2" /> == Itọkasi == {{Reflist}} q3cz16vt3qoo0ks902o0yy3t8k4sauc Adetunji Abidemi Olusoji 0 77946 639687 619895 2026-11-07T19:43:09Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639687 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian politician}} '''Adetunji Abidemi Olusoji''' (bi 14 October 1974) jẹ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà láti ìpínlè [[Osun State| Osun]] tinsójú àgbègbè ẹkùn ìdìbò Odo-Otin/Ifelodun/Boripe ni ilé igbimọ aṣòfin àgbà orílè-èdè Nàìjíríà. wọn dibo yàn si ile ìgbìmò aṣòfin apapọ orílè-èdè Nàìjíríà lábé ẹgbẹ òṣèlú [[Peoples Democratic Party (Nigeria)|People's Democratic Party]] (PDP) lákòókò ìdìbò ọdún 2023.<ref>{{Cite web |title=ShineYourEye |url=https://www.shineyoureye.org/person/adetunji-abidemi-olusoji |access-date=2025-07-31 |website=www.shineyoureye.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Citizen Science Nigeria |url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/olusoji-abidemi-adetunji |access-date=2025-07-31 |website=citizensciencenigeria.org |language=en}}</ref> == Ìgbésí àyè ibẹrẹ àti ẹkọ == Olusoji ni wọ́n bí ní ọjọ kẹrìnlá oṣù kẹwàá ọdún 1974. O jẹ ọmọ bíbí ìpínlè Osun ni orílè-èdè Nàìjíríà oni ìwé ẹ̀rí MBA leka ètò ìnáwó àti isowo o jẹ ọmọ ilé igbimọ aṣòfin àgbà orílè-èdè Nàìjíríà ni àpéjọ kẹwàá tinsójú àgbègbè ẹkùn ìdìbò Odo-Otin/Ifelodun/Boripe ni ilé ìgbìmò aṣòfin àgbà.<ref>{{Cite web |title=Candidates - Voter - Validating the Office of the Electorate on Representation |url=https://orderpaper.ng/voter/candidate?id=ADETUNJI-ABIDEMI-OLUSOJI-3432 |access-date=2025-07-31 |website=orderpaper.ng |archive-date=2026-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106131104/https://orderpaper.ng/voter/candidate?id=ADETUNJI-ABIDEMI-OLUSOJI-3432 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Candidates - Voter - Validating the Office of the Electorate on Representation |url=https://www.voter.ng/candidate?id=3432 |access-date=2025-07-31 |website=www.voter.ng |archive-date=2026-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106205746/https://www.voter.ng/candidate?id=3432 |dead-url=yes }}</ref> == Itọkasi == {{Reflist}} [[Category:Peoples Democratic Party (Nigeria) politicians]] [[Category:Osun State politicians]] [[Category:1974 births]] [[Category:Living people]] hc89tsi9c69ssjscy79rg4wu6c63mih Nazifi Sani 0 77948 639949 619991 2026-11-08T03:39:19Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639949 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian politician}} '''Nazifi Sani Gumel''' jẹ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà tinsójú àgbègbè ẹkùn ìdìbò Gagarawa/Gumel/Maigatari/Sule Tankarkar ni ilé igbimọ aṣòfin apapọ. Wọ́n bi ni ọjọ kíni oṣù kẹjọ ọdún 1980, o jẹ ọmọ bíbí ìpínlè [[Jigawa State| Jigawa]] o kàwé gbà Iwe-ẹri master’s ni ilé ẹ̀kọ́ gíga Yunifásítì. Wọ kọ́kọ́ diboyan yàn gẹgẹbi ọmọ ilé igbimọ aṣòfin àgbànínú ìdíje ìdìbò ọdún 2019. Wọ tún yàn fún ìgbà kejì ní ọdún 2023 lábé ẹgbẹ òṣèlú [[All Progressives Congress]] (APC).<ref>{{Cite web |title=Citizen Science Nigeria |url=https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/nazifi-sani |access-date=2025-01-06 |website=citizensciencenigeria.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=10th National Assembly Members - Voter - Validating the Office of the Electorate on Representation |url=https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Sani-Nazifi-2304 |access-date=2025-01-06 |website=orderpaper.ng |archive-date=2025-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251026105020/https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Sani-Nazifi-2304 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly {{!}} Federal Republic of Nigeria |url=https://nass.gov.ng/mps/single/183 |access-date=2025-01-06 |website=nass.gov.ng}}</ref> == Itọkasi == {{reflist}} [[Category:All Progressives Congress members of the House of Representatives (Nigeria)]] [[Category:People from Jigawa State]] {{DEFAULTSORT:Sani, Nazifi}} [[Category:1980 births]] [[Category:Living people]] t6njgueat3n2z1kvu9cls3pef1vm2nt Sunday Marshall Katung 0 77959 640048 620035 2026-11-08T07:02:06Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640048 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nigerian politician and lawyer (born 1961)}} {{Use Nigerian English|date=January 2023}} {{Use dmy dates|date=March 2023}} {{Infobox officeholder | name = Sunday Marshall Katung | image = Katung at SK Fest 2024 offstage.jpg | imagesize = | alt = | caption = Katung in December 2024 | office = [[Senate of Nigeria|Senator]] for [[Kaduna South Senatorial District|Kaduna South]] | term_start = 13 June 2023 | term_end = | predecessor = [[Danjuma Laah]] | successor = | office1 = Member of the<br>[[House of Representatives of Nigeria]]<br>from [[Kaduna State|Kaduna]] | term_start1 = 9 June 2015 | term_end1 = 9 June 2019 | predecessor1 = | successor1 = | constituency1 = [[Jaba, Nigeria|Jaba]]/[[Zangon Kataf]] | birth_date = {{Birth date and age|1961|4|1|df=y}} | birth_place = Madakiya, [[Northern Region, Nigeria|Northern Region]], Nigeria (now in [[Kaduna State]]) | death_date = | death_place = | party = [[Peoples Democratic Party (Nigeria)|Peoples Democratic Party]] | spouse = [[Abigail Marshall Katung]] | children = 2 | parents = | relations = | alma_mater = {{plainlist| * [[University of Lagos]] (BA) * [[Ahmadu Bello University]] (MA) }} | occupation = {{hlist|Politician|lawyer}} | website = [https://sundaymarshallkatung.org/app-privacy-policy SMK] }} ==Ìgbé Ayé== [[File:Cllr_Abigail_Marshall-Katung_near_Hibiscus_Rising._LEEDS_2023_(cropped).jpg|thumb|Cllr Abigail Marshall-Katung near [[Hibiscus Rising]], [[Leeds 2023|LEEDS 2023]]]] Katung fẹ́ Alága Káńsù tí ó jẹ́ Ọmọ Naijiria àti Ọmọ Ilé Gẹ̀ẹ́sì tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ [[Abigail Marshall Katung]], tí ó jẹ́ Lord Mayor tú Leeds láti oṣù kìíní ọdún 2025. Àwọn méjèèjì yìí ni ọkùnrin méjì tí wọ́n sì jẹ́ ìbejì tí ọmọ ọdún wọn jẹ́ mokandinlogun ṣùgbọ́n wọn jẹ ọmọ tí Abigail ni láti ìgbéyàwó rẹ àkọ́kọ́..<ref name="BBC">{{cite news|title=New Lord Mayor of Leeds takes up role with 'great pride'|first=Hayle|last=Coyle|work=[[BBC News]]|location=[[Leeds]]|date=18 January 2024|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-leeds-68009548|access-date=18 January 2024}}</ref> ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{reflist}} ==External links== {{Commons category}} * [https://sundaymarshallkatung.org/app-privacy-policy Sunday Marshall Katung]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} website * [https://nass.gov.ng/mps/single/576 SEN. SUNDAY KATUNG] on Nigerian National Assembly official website * [https://citizensciencenigeria.org/public-offices/persons/sunday-marshall-katung Public offices held by Sunday Marshall Katung in Nigeria] by Citizen Science Nigeria * [https://web.archive.org/web/20251213110830/https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=Katung-Sunday-Marshal-532 Sen Katung Sunday Marshal] by Order Paper {{DEFAULTSORT:Katung, Sunday Marshall}} [[Category:Atyap people]] [[Category:Bajju people]] [[Category:People from Kaduna State]] [[Category:20th-century Nigerian lawyers]] [[Category:Peoples Democratic Party (Nigeria) politicians]] [[Category:Members of the House of Representatives (Nigeria)]] [[Category:1961 births]] [[Category:Living people]] [[Category:21st-century Nigerian lawyers]] [[Category:University of Lagos alumni]] [[Category:Ahmadu Bello University alumni]] [[Category: People from Southern Kaduna]] [[Category:Senators of the 10th National Assembly (Nigeria)]] {{Kaduna-politician-stub}} gml4phwd738x7lmk706febb6wlglroc Opeyemi Oke 0 77981 639984 604276 2026-11-08T05:04:31Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639984 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Opeyemi Olufunmilayo Oke|image=|image_size=|caption=|office1=[[Chief Judge of Lagos State]]|term_start1=25 September 2017|term_end1=10 June 2019|office2=|term_start2=|term_end2=|office3=|term_start3=|term_end3=|predecessor1=[[Oluwafunmilayo Olajumoke Atilade]]|successor3=[[Kazeem Alogba]]|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1954|06|10}}|birth_place=|death_date=|death_place=|party=}} '''Opeyemi Olufunmilayo Oke''' (a bí ní ọjọ́ kẹwa oṣù kẹfà ọdún 1954) jẹ ọmọ orilẹ-ède Nàìjíríà àti adájọ àgbà tẹ́lẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Eko . Gómìnà [[Akinwunmi Ambode]] ló yán an ni oṣù kẹ̀sán ọdún 2017 gẹgẹ bí adájọ àgbà kẹrindínlógún ìpínlẹ̀ náà. == Ìbẹrẹ Ìgbésí ayé àti ẹkọ == A bí láti ọdọ àwọn òbí rẹ lati [[Ìpínlẹ̀ Ògùn|ipinlẹ Ogun]], Oke kọ ẹkọ alákọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ lati Methodist Primary School ni Surelere àti Methodist Primary School, Ekotẹ̀dó Ibadan. O tẹsiwaju nínú ẹkọ gírámà rẹ ni ilè ìwé awọn ọga Fásítì ilè Ìfẹ ti o wà ni Ibadan, kó tó lọ sí Fiwasaiye Anglican Girls' Grammar School, Akure. Lẹyìn náà o wà pari ẹkọ rẹ ni Olivet Baptist High School, Oyo. Oke jẹ ọmọ ilè ìwé [[Obafemi Awolowo University|giga Yunifasiti ti Ife]] . Láàrin ọdún 1978 ati ọdún 1979, o lọ si [[Nigerian Law School|ile-iwe ofin Naijiria]] . Lẹhinna o gbá ìwé ẹ̀rí ìyẹ̀wù kejì nínú idajọ ọdaràn lati Coppin State College, Baltimore. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://thenigerialawyer.com/profile-of-justice-opeyemi-oke-lagos-in-coming-acting-chief-judge/ |access-date=2025-08-14 |archive-date=2019-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190113232156/https://thenigerialawyer.com/profile-of-justice-opeyemi-oke-lagos-in-coming-acting-chief-judge/ |dead-url=yes}}</ref> == Iṣẹ-ṣiṣe == Wọn yán Oke gẹgẹ bi adájọ àgbà lẹyìn ti Oluwafunmilayo Olajumoke Atilade ti fẹyinti. Lẹhinna wọn fi idi rẹ mulẹ nipasẹ Apejọ Eko, akọkọ ni agbara iṣe ṣaaju ki o to yan ni pataki ni Oṣu Kẹwa ọdun 2017. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.lagoshouseofassembly.gov.ng/2017/10/19/lagos-assembly-confirms-ambode-s-chief-justice-nominee-chief-judge-charges-governors-on-death-warrants/ |access-date=2025-08-14 |archive-date=2019-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717132323/https://www.lagoshouseofassembly.gov.ng/2017/10/19/lagos-assembly-confirms-ambode-s-chief-justice-nominee-chief-judge-charges-governors-on-death-warrants/ |dead-url=yes}}</ref> <ref>http://saharareporters.com/2017/10/20/ambode-swears-justice-oke-new-chief-judge-lagos</ref> <ref>https://punchng.com/justice-opeyemi-oke-becomes-lagos-acting-chief-judge/</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1954]] df40ah05b670zvhwpnrm2zaor997n6t Funmilayo Atilade 0 77982 639822 613778 2026-11-07T22:27:16Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639822 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Funmilayo Atilade|image=|image_size=|caption=|office1=[[Chief Judge of Lagos State]]|term_start1=20 August 2014|term_end1=24 September 2017|office2=|term_start2=|term_end2=|office3=|term_start3=|term_end3=|predecessor3=[[Ayotunde Phillips]]|successor3=[[Opeyemi Oke]]|birth_name=Oluwafunmilayo Olajumoke Atilade|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1952|09|24}}|birth_place=[[London]], UK|death_date=|death_place=|party=|termend=2015}} '''Oluwafunmilayo Olajumoke "Funmilayo" Atilade''' ( ọmọ Williams; A bí ní ọjọ́ kẹrinlélógún oṣù Kẹsán ọdún 1952), jẹ ọmọ ilé-ìgbìmọ̀ idajọ Nàìjíríà àti Adajọ àgbà tẹlẹ ti Ìpínlè Eko . O jẹ [[Adájọ́|adajọ]] tẹlẹ ni [[High Court of Lagos State|ile-ẹjọ giga ti ipinlẹ Eko]] . <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://www.aitonline.tv/post-justice_oluwafunmilayo_atilade_to_be_sworn_in_as_lagos_chief_judge |access-date=2025-08-14 |archive-date=2015-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702195645/http://www.aitonline.tv/post-justice_oluwafunmilayo_atilade_to_be_sworn_in_as_lagos_chief_judge |dead-url=yes }}</ref> == Ìpìlẹ̀ == Wọn bi Oluwafunmilayo Olajumoke Williams ni ọjọ́ kẹrinlélógún oṣù Kẹsán ọdún 1952 ni [[Lọndọnu|ilu London]] láti ọ̀dọ̀ Olóògbé Justice James Oladipo Williams ati Henrietta Aina Williams to je adájọ ọmọ bibi orilẹ ède nàìjíría Naijiria. <ref>http://www.pmnewsnigeria.com/2014/08/20/fashola-swears-in-new-chief-judge/</ref> Ó gba ìwé ẹ̀rí ìdánwò [[Ìwọòrùn Áfíríkà|tí Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà]] ní ilé ẹ̀kọ́ Gírámà Girls Anglican ní [[Surulere]], ìlú ńlá kan ní [[Èkó]] . O gba oye nipa [[Òfin|ofin]] ni [[Yunifásítì ìlú Èkó|Yunifasiti ti Eko]] ni ọdún 1975 wọn si pé gẹgẹ bi adájọ́ Call to the bar ni ọdún 1976. <ref>http://thenewsnigeria.com.ng/tag/justice-oluwafunmilayo-olajumoke-atilade/</ref> O pari [[National Youth Service Corps|isin ẹrú ilu ọdọ]] ti ọranyan ọdún kàn ni Ministry of Justice ni ilu Benin. <ref>https://web.archive.org/web/20150402163608/http://www.thisdaylive.com/articles/fashola-swears-in-atilade-as-lagos-chief-judge/186904/</ref> == Ìrìn àjò Ofin == O bẹrẹ iṣẹ ofin rẹ ni ọdún 1977 ni Federal Ministry of Justice gẹgẹbi Olùdámọ̀ràn Ìpínlẹ̀. Lẹ́yìn náà, ó dara pọ̀ mọ́ àwọn iṣẹ́ Alamojuto odò ti Nàìjíríà gẹ́gẹ́bí bí ọ̀gá àgbà lábẹ́ òfin ní ọdún 1979. <ref>http://www.channelstv.com/2014/08/21/justice-atilade-sworn-in-as-new-chief-judge-of-lagos/</ref> Lẹ́yìn tí ó ti ṣiṣẹ́ fún ọdún mẹ́ta ní Ajọ Àwọn Èbúté Nàìjíríà, wọ́n gbé e lọ sí [[Èka Ètò ìdájọ́ ìpínlẹ̀ Èkó|Ẹ̀ka Ìdájọ́ Ìpínlẹ̀ Èkó]] gẹ́gẹ́ bí Adájọ́ àgbà kí ó tó di ọ̀gá àgbà yán yán ní ilé ẹjọ́ Apapa. <ref>http://www.vanguardngr.com/2014/07/atilade-makes-history-succeeds-sibling-acting-lagos-chief-judge/</ref> Ni Oṣu Keje ọdun 1996, o jẹ onidajọ ti Ile-ẹjọ giga ti Eko labẹ ìṣàkóso ti oludari ologun, [[Buba Marwa|Mohammed Buba Marwa]] . <ref name="newsafricanow.com">https://archive.today/20150424151328/http://newsafricanow.com/atilade-fifth-lagos-woman-chief-judge-sworn-in/</ref> Ni Ogúnjọ́ Oṣu Kẹjọ ọdun 2015, [[Babatunde Fashola]], Gomina ipinlẹ Eko yan an gẹgẹ bii Adajọ agba lati ṣaṣeyọri arabinrin rẹ [[Ayotunde Phillips]] . <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://starconnectmedia.com/2014/08/11/justice-atilade-replaces-elder-sister-justice-ayotunde-phillips-as-chief-judge-of-lagos-state/#respond |access-date=2015-04-24 |archive-date=2015-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150703114314/http://starconnectmedia.com/2014/08/11/justice-atilade-replaces-elder-sister-justice-ayotunde-phillips-as-chief-judge-of-lagos-state/#respond |dead-url=yes}}</ref> Atilade ni adajo agba obinrin 5th Eko. == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn agbẹjọ́rò ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1952]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] c3f5ss30ql0k5ralwllnb14cvibme67 Kojo Annan 0 77985 639891 612080 2026-11-08T01:22:34Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639891 wikitext text/x-wiki [[File:Kojo Annan during Kofi Annan's funeral in Ghana.jpg|thumb|Kojo Annan]] '''Kojo Adeyemo Annan''' (ti a bi ni ọjọ kẹdọ́ọ̀gbọ̀n oṣù keje ọdún 1973) jẹ oníṣòwò ará Ghana-Naijeria ati ọmọ olóògbé Akowe Agba Agbaye tẹlẹ [[Kofi Annan]] . == Ìbẹ̀rẹ̀ Ìgbésí ayé == Kojo Annan ti a bi ni [[Geneva]], orilẹ ède [[Swítsàlandì|Switzerland]], ni ọjọ kẹdọ̀ọ́gbọ̀n Oṣu Keje ọdún 1973. <ref>https://www.ft.com/cms/s/1/91150298-9fda-11d9-b355-00000e2511c8.html</ref> Kojo Annan ati àbúrò rẹ obinrin Ama Annan wa lati ìgbéyàwó akọkọ Kofi Annan pẹlu Titi Alakija, ọmọ Naijiria. Tọkọtaya náà pínyà nígbà tí Kojo Annan jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́fà tí wọ́n sì kọ ara wọn sílẹ̀ ní ọdún méjì lẹ́yìn náà. Lẹhin ti awọn obi rẹ pinya, o gbe pẹlu baba rẹ o si lo awọn isinmi pẹlu iya ati àbúrò rẹ. Oruko keji Kojo Annan "Adeyemo" tumo si "Adé ye ọmọ" ni ede [[Èdè Yorùbá|Yoruba]] . <ref>http://www.onlinenigeria.com/nigeriannames/ad.asp?blurb=2890</ref> Kojo Annan jẹ ọmọ ọmọ si Sir Adeyemo Alakija . <ref>https://books.google.com/books?id=fcS_BAAAQBAJ&q=adeyemo+alakija+titi+alakija&pg=PT243</ref> Kojo Annan kọ ẹkọ ni Wales ni Ile-iwe olómìnira Rydal preparatory, ati ni [[Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì|England]], ni Ile-ẹkọ giga Rendcomb, nibiti o ti ṣe rere bi oṣere rugby <ref name="Guardian">https://www.theguardian.com/international/story/0,3604,1447711,00.html</ref> ati lẹhinna ni Ile-ẹkọ Fásítì Keele . O tun kọ ẹkọ ni Switzerland. <ref name="Guardian" /> == Iṣẹ-ṣiṣe == Láti ọdún 1995 si ọdún 1997, Kojo Annan ṣiṣẹ ni Ìwọ̀-oòrùn Áfíríkà fun ile-iṣẹ ayẹwo ti Swiss ''Cotecna'', lẹhinna gẹgẹbi Olùdámọ̀ràn títà fún ilé-iṣẹ́ náà. Ni Oṣù Kẹsán ọdún 1998, Kojo Annan pade pẹlu ọpọlọpọ àwọn olórí orílẹ-èdè ati awọn mínísítà ìjọba ní àkókò ibẹrẹ ti Apejọ Gbogbogbò ti UN . Ni Oṣu Kejila, Cotecna gba $ miliọnu 4.8 &nbsp;adehun Epo-fun-Ounjẹ. <ref>https://www.foxnews.com/story/how-close-was-kojo-annan-to-oil-for-food</ref> Kojo Annan, [[Kofi Annan]] ati Cotecna kọ̀ pe Annan kékeré kò ni ipa nínú àdéhùn Epo-fun-Ounjẹ. Kojo Annan tun sọ pe awọn àsopọ pẹlu Cotecna ti yá lẹhìn ọdún 1998; síbẹ̀síbẹ̀, o tẹsiwaju láti sán owó nipasẹ ilé-iṣẹ́ titi dì oṣù kejì ọdún 2004. Ijabọ Adele Keji nipasẹ IIC jẹrisi pe nitootọ Cotecna borí àdéhùn Epo-fun-Ounjẹ ni otitọ eleyii da lori iteriba. Igbimọ naa fẹnukò pe ko si ọna àsopọ láàrin Kofi Annan ati àmì ẹ̀yẹ ti iṣẹ́ Cotecna; ati pé Cotecna ti jẹ ẹni tí ọwọ́ rẹ mọn ati ifowosowopo rẹ nipasẹ ìwádìí yii. <ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4391031.stm</ref> Ni ọjọ kẹtàlá Oṣù Kejìlá ọdun 2004, Kojo Annan sọ pe iwadii si Eto Epo-fun-ounjẹ nipasẹ awọn igbimọ ile-igbimọ AMẸRIKA jẹ “ìpẹ̀yà àìdá lati ibẹ̀rẹ̀ gẹgẹbi ipolongo ti ètò gbígbòòrò òṣèlú [[Ẹgbẹ́ Rẹ̀públíkánì (USA)|Republikani]].” <ref>http://www.cnn.com/2004/WORLD/meast/12/13/un.annan.kojo/index.html</ref> Àpilẹ̀kọ kàn ní oṣù kínní ọdún 2005 nínú ''The Sunday Times'' kéde pé ó ti jẹ́wọ́ ìfọwọ́sowọ́pọ̀ nínú ìbanijẹ́ Ètò Epo-Fún-Oúnjẹ UN; ni idasile ẹ̀gàn lẹhìn oṣu mọkanla, ìwé náà kéde pé o “gba pátápátá pe ẹ̀sùn náà kii ṣe òtítọ́.” <ref>http://www.cnn.com/2005/WORLD/europe/11/11/annan.libel/</ref> Aṣojú Megadeth, Dave Mustaine, mẹnuba Kojo Annan ninu orin " United Abominations ", akọle ti Megadeth's tí ọdún 2007 ti o gbè jáde. Orin náà, ti o da lori [[Àjọ àwọn Orílẹ̀-èdè|UN]], fa àtúnṣe oṣiṣẹ kàn láti UN ni ọjọ kẹwàá oṣù Keje nipasẹ Mark Leon Goldberg ti [[Àjọ àwọn Orílẹ̀-èdè|bulọọgi ti United Nations]], àgbéjáde UN, ti o fi ẹsun kan ti o da lori àwọn ẹsun ti Mustaine ṣe nínú orin náà. Ni Oṣu Kẹrin ọdún 2016, o yọ jáde nínú iwe-ipamọ asiri ti o jò, Awọn iwe [[Panamá|Panama]], ti n ṣafihan lilo àwọn àkọọ́lẹ̀ ti ita. <ref name="Power Players">https://panamapapers.icij.org/the_power_players/</ref> Kojo Annan ní ìfẹ́ pẹ̀lú ọ̀pọ̀ àwọn ilé iṣẹ́ tuntun ní báyìí, ó sì dá Africa10 sílẹ̀ ní ọdún 2016, ilé iṣẹ́ àwùjọ kan tí ó mójútó ìdàgbàsókè àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè Áfíríkà nípasẹ̀ eré ìdárayá àti ẹ̀kọ́ <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://africa10.com/ |access-date=2025-08-14 |archive-date=2023-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231217041351/https://africa10.com/ |dead-url=yes}}</ref> == Ìgbésí ayé ara ẹni == Ni Oṣù kẹta ọdún 2014, a rí gbọ́ pe Kojo Annan ti fẹ Shanthi Wilkinson. <ref>https://plus.google.com/103127500093497035768/posts/ZjNXiF9BKgt</ref> <ref>http://maestromedia.blogspot.co.uk/2012/03/kojo-annan-bids-bye-bye-to-bachelors.html</ref> <ref>http://www.gettyimages.co.uk/detail/news-photo/kojo-annan-alisa-swidler-and-shanthi-annan-attend-a-private-news-photo/498936100</ref> O ni awọn ọmọkunrin meji, ti a bi ni ọdún 2015 ati ọdún 2018. <ref>http://blog.mipad.org/meet-shanthi-annan/</ref> O jẹ ọmọ Akowe Agba Agbaye tẹlẹ [[Kofi Annan]] ati ọmọ àbúrò rẹ diplomat Ghana Kobina Annan . <ref>https://www.modernghana.com/news/84655/kofi-annan-his-brother-son-attacked.html</ref> == Awọn itọkasi == [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1973]] [[Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ]] j5qrdx62mzfglyx4stp3e7hatfk2iuy Àwọn èdè Angas 0 78042 640112 604442 2026-11-08T09:21:08Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640112 wikitext text/x-wiki   == Àwọn Èdè == Èdè Angas ni :<ref name="Blench2017">Blench, Roger. 2017. [https://www.academia.edu/35507157/CURRENT_RESEARCH_ON_THE_A3_WEST_CHADIC_LANGUAGES Current research on the A3 West Chadic languages].</ref> ; Angas * Ngasic: [[Ngas language|Ngas]] (Angas), [[Belnəng language|Belnəng]]; ?[[Miler language|Miler]] * Mwaghavulic: [[Mwaghavul language|Mwaghavul]], Mupun (Mapun), Takas (Toos); [[Cakfem-Mushere language|Cakfem-Mushere]] * [[Miship language|Miship]] (Chip) * Pan cluster ** [[Chakato language|Chakato]]; [[Jorto language|Jorto]] (spurious) ** [[Jipal language|Jipal]], Mernyang (Mirriam), Kwagallak, [[Kofyar language|Kofyar]] (Doemak), Bwol, Goram, [[Jibyal language|Jibyal]] * [[Nteng language|Nteng]] * Tel (Tɛɛl, [[Montol language|Montol]]) * Talic: [[Tal language|Tal]], [[Pyapun language|Pyapun]], [[Koenoem language|Koenoem]] * Goemaic: [[Goemai language|Goemai]] * [[Yiwom language|Yiwom]] (Ywom, Gerka)<ref name="Blench2017" /> Àkíyèsí wá pé nínú àwọn orúkọ èdè yìí, Àkọtọ́ wá fún ''[[oe]]'' tí ó dúró fún [[mid central vowel]] '''ə''', èyí tó jẹ́ pé lọ́dọ̀ àwọn onísìn ni Alàgbà E. Sirlingerni agbègbè Shendam ni ọdún  1930 ni wọ́n ṣe Àkọtọ́ bẹẹ̀.<ref name="Blench2017" /><ref>Sirlinger, Father E. 1937. ''Dictionary of the Goemai Language''. Prefecture Apostolic of Jos. Typescript.</ref><ref>Sirlinger, Father E. 1942. ''A grammar of the Goemai Language''. Prefecture Apostolic of Jos. Typescript.</ref> Èdè Angas yàtọ̀ sí àwọn èdè  tí ó wà ní ìwọ̀ oòrùn Chad nítorí kò ní Ẹ̀ka èdè tàbí mofọ́lọ́jì tí ó nira.<ref>Blench, Roger. 2021. ''[https://www.academia.edu/46654471/The_erosion_of_number_marking_in_West_Chadic The erosion of number marking in West Chadic Roger Blench]''. WOCAL, Leiden.</ref> Onírúurú ni Ede Ywom [[Ywom]] jẹ́.<ref>Blench, Roger. 2021. ''[https://www.academia.edu/58551549/West_Chadic_classification_2021 West Chadic classification 2021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250122152837/https://www.academia.edu/58551549/West_Chadic_classification_2021 |date=2025-01-22 }}''. Cambridge: Kay Williamson Educational Foundation.</ref> == Fonọ́lọ́jì == Àwọn àbùdá fonọ́lọ́jì tí ó  jọ mọ Èdè Chad ni àwọn ohun wọ̀nyí:<ref name="Blench2017" /> * [[Palatalised consonant|Palatalised consonants]] * [[Implosive consonant|Implosive consonants]] ɓ, ɗ * àwọn Fáwẹ́lì  i, ɨ, u, ɛ, ɔ, a * ìró ohun mẹ́ta == Orúkọ àti àwọn Àgbègbè == Ní ìsàlẹ̀ ni àtòpò àwọn Orúkọ Èdè Angas, eye àti àgbègbè tí a ti lè bá wọn pàdé gẹ́gẹ́ bí Blench (2019) tí sọ.<ref name="BlenchAtlas4">{{Cite book|title=An Atlas of Nigerian Languages|last=Blench|first=Roger|publisher=Kay Williamson Educational Foundation|year=2019|edition=4th|location=Cambridge}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 75%;" !Language !Cluster !Dialects !Alternate spellings !Own name for language ![[Endonym]](s) !Other names (location-based) !Other names for language ![[Exonym]](s) !Speakers !Location(s) !Notes |- |[[Miship language|Miship]] | |Longmaar, Jiɓaam |Ship, Chip, Cip | | | | | |10,127 (Ames 1934), 6,000 (SIL) |[[Plateau State]], Mangu and Shendam LGAs | |- |'''''[[Cakfem–Mushere language|Cakfem–Mushere]] cluster''''' |Cakfem–Mushere | | | | | | | | | | |- |[[Cakfem language|Cakfem]] |Cakfem–Mushere |Jajura |Chakfem, Chokfem | | | | | |5,000 (SIL) |[[Plateau State]], Mangu LGA | |- |[[Mushere language|Mushere]] |Cakfem–Mushere |Mushere is sharply divided into two dialects, plus Kadim spoken in a single village |Mushere | | | | | |About 13 villages |[[Plateau State]], Mangu LGA | |- |[[Ngas language|Ngas]] | |Hill and Plain |Nngas Ngas | |Kerang | | | |55,250 (1952 W&B) |[[Plateau State]], Pankshin, Kanam and Langtang LGAs | |- |[[Ywom language|Ywom]] | | |Yiwom | | | |Gerkanci, Gurka |Gerkawa |2,520 (Ames 1934); 8,000 (1973 SIL) |[[Plateau State]], Shendam and Langtang LGAs | |- |[[Jorto language|Jorto]] | | | | | | | | |4,876 (1934 Ames) |[[Plateau State]], Shendam LGA, at Dokan Kasuwa |Spurious language? (No data) |- |[[Koenoem language|Koenoem]] | | |Kanam | | | | | |1,898 (1934 Ames); 3,000 (SIL) |[[Plateau State]], Shendam LGA | |- |[[Kofa language|Kofa]] | |Locally said to be a separate language; linguistic status uncertain |Kota | | | | | | |[[Adamawa State]], Song LGA, north of Belel road a Chadic language of the Bura group | |- |[[Tel language|Tel]] | | |Teel, Tehl | | |Baltap, Montoil, Montol | | |13,386 (1934 Ames); 20,000 (1973 SIL) |[[Plateau State]], Shendam LGA | |- |'''''[[Mwaghavul language|Mwaghavul]] cluster''''' |Mwaghavul | | | | | | | | | | |- |[[Mwaghavul language|Mwaghavul]] |Mwaghavul | |Mwahavul | | | |Sura |Sura |20,000 (1952 W&B); 40,000 (1973 SIL); current informal estimates suggest around 200,000 speakers |[[Plateau State]], Barkin Ladi and Mangu LGAs | |- |[[Mupun language|Mupun]] |Mwaghavul | |Mapan | | | | | | | | |- |[[Takas language|Takas]] |Mwaghavul | |Toos | | | | | | | | |- |'''''[[Pan language|Pan]] cluster''''' |Pan | | | |Kofyar | | | |72,946 (1963) |[[Plateau State]], Shendam, Mangu and Lafia LGAs | |- |[[Mernyang language|Mernyang]] |Pan |Larr/Lardang and Mikiet are said to be 'offsets' of Mirriam | | | | | | |16,739 (1963) |[[Plateau State]], Shendam LGA | |- |[[Doemak language|Doemak]] |Pan | |Dәmak, Dimmuk | |Kofyar |Kwong | | | |[[Plateau State]], Shendam LGA | |- |[[Teng language|Tèŋ]] |Pan | |Teng | | | | | | |[[Plateau State]], Qaʼan Pan LGA |no data |- |[[Kwagallak language|Kwagallak]] |Pan |Nteng (Jasikit)? no data |Kwaʼalang | | | |Kwalla, Kwolla | |25,403 (1963) |[[Plateau State]], Shendam LGA | |- |[[Bwol language|Bwol]] |Pan | |Bwal, Mbol | | | | | |3,853 (1963) |[[Nasarawa State]], Lafia LGA | |- |[[Gworam language|Gworam]] |Pan | |Giverom, Goram | | | | | |3,055 (1952) |[[Nasarawa State]], Lafia LGA | |- |[[Jipal language|Jipal]] |Pan | |Jepel, Jepal, Jibyal | | | | | | |[[Plateau State]], Mangu LGA | |- |[[Shindai language|Shindai]] |Pan | | | | | | | | |[[Plateau State]], Qaʼan Pan LGA, Namu District |no data |- |[[Goemai language|Goemai]] |Goemaic | | | | | |Ankwai, Ankwe | |13,507 in Shendam (1934 Ames); 80,000 (1973 SIL) |[[Nasarawa State]], Shendam, Awe and Lafia LGAs | |- |[[Tal language|Tal]] |Talic |6 dialects recognised, although all are mutually intelligible | |Amtul [=Hampul] | |Kwabzak | | |9,210 (1934 Ames); 10,000 (1973 SIL); 26,000 (2014 estimate). Live in 52 settlements |[[Plateau State]], Pankshin LGA | |- |[[Pyapung language|Pyapung]] |Talic | |Piapun, [[Pyapun language|Pyapun]] | | | | | |5,167 [including a 'few hundred Tal speakers' (Ames 1934); 10,000 (RMB est. 2016) |[[Plateau State]], Shendam LGA | |} == Àwọn Ìtọ́kasí == {{Reflist}}{{CC-notice|cc=by3|url=https://rogerblench.info/}} {{West Chadic languages}} {{Authority control}} [[Fáìlì:Afro_asiatic_peoples_nigeria.png|right|thumb|200x200px|Awọn eniyan akọkọ ti o sọ Chadic ni Nigeria]] [[Ẹ̀ka:Àwọn èdè Nàìjíríà]] f1uxpebhhrwb24w0sn5p0fo559lehvx Angas languages 0 78043 639718 604395 2026-11-07T20:07:26Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639718 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family |name=Angas |altname=Angas–Sura, Central West Chadic, <br/>A.3 West Chadic |region=[[Shendam]] and [[Mangu, Nigeria|Mangu]] LGAs, [[Plateau State]], [[Nigeria]] |familycolor=Afro-Asiatic |fam2=[[Chadic languages|Chadic]] |fam3=[[West Chadic languages|West Chadic]] |glotto=west2717 |glottorefname=West Chadic A.3 |map=West Chadic Languages.jpg |mapcaption=West Chadic per Newman (1977) }} [[File:Afro asiatic peoples nigeria.png|thumb|right|200px|Main Chadic-speaking peoples in Nigeria]] '''Èdè Angas''', '''Angas–Sura''',<ref>Takács, Gábor. 2004. ''Comparative Dictionary of the Angas-Sura Languages''. Berlin: Reimer.</ref> or '''Central West Chadic languages'''<ref>{{Cite web|last=Blench|first=Roger|author-link=Roger Blench|date=2019|title=Jakato: an undocumented language of Central Nigeria|url=https://www.academia.edu/40680338}}</ref> (tí wọ́n ń pè ní A.3 láti ìwọ oòrùn Chad) jẹ́ ọ̀kan lára èdè Ìwọ oòrùn Chad tí wọ́n ń sọ ní Ìpínlẹ̀ Plateau ni Ariwa Gúúsù ní orílè èdè Nàìjíríà ==Àwọn Èdè== Èdè Angas ni :<ref name="Blench2017">Blench, Roger. 2017. [https://www.academia.edu/35507157/CURRENT_RESEARCH_ON_THE_A3_WEST_CHADIC_LANGUAGES Current research on the A3 West Chadic languages].</ref> ;Angas *Ngasic: [[Ngas language|Ngas]] (Angas), [[Belnəng language|Belnəng]]; ?[[Miler language|Miler]] *Mwaghavulic: [[Mwaghavul language|Mwaghavul]], Mupun (Mapun), Takas (Toos); [[Cakfem-Mushere language|Cakfem-Mushere]] *[[Miship language|Miship]] (Chip) *Pan cluster **[[Chakato language|Chakato]]; [[Jorto language|Jorto]] (spurious) **[[Jipal language|Jipal]], Mernyang (Mirriam), Kwagallak, [[Kofyar language|Kofyar]] (Doemak), Bwol, Goram, [[Jibyal language|Jibyal]] *[[Nteng language|Nteng]] *Tel (Tɛɛl, [[Montol language|Montol]]) *Talic: [[Tal language|Tal]], [[Pyapun language|Pyapun]], [[Koenoem language|Koenoem]] *Goemaic: [[Goemai language|Goemai]] *[[Yiwom language|Yiwom]] (Ywom, Gerka)<ref name="Blench2017"/> Àkíyèsí wá pé nínú àwọn orúkọ èdè yìí, Àkọtọ́ wá fún ''[[oe|oe]]'' tí ó dúró fún [[mid central vowel]] '''ə''', èyí tó jẹ́ pé lọ́dọ̀ àwọn onísìn ni Alàgbà E. Sirlingerni agbègbè Shendam ni ọdún 1930 ni wọ́n ṣe Àkọtọ́ bẹẹ̀.<ref name="Blench2017"/><ref>Sirlinger, Father E. 1937. ''Dictionary of the Goemai Language''. Prefecture Apostolic of Jos. Typescript.</ref><ref>Sirlinger, Father E. 1942. ''A grammar of the Goemai Language''. Prefecture Apostolic of Jos. Typescript.</ref> Èdè Angas yàtọ̀ sí àwọn èdè tí ó wà ní ìwọ̀ oòrùn Chad nítorí kò ní Ẹ̀ka èdè tàbí mofọ́lọ́jì tí ó nira.<ref>Blench, Roger. 2021. ''[https://www.academia.edu/46654471/The_erosion_of_number_marking_in_West_Chadic The erosion of number marking in West Chadic Roger Blench]''. WOCAL, Leiden.</ref> Onírúurú ni Ede Ywom [[Ywom]] jẹ́.<ref>Blench, Roger. 2021. ''[https://www.academia.edu/58551549/West_Chadic_classification_2021 West Chadic classification 2021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250122152837/https://www.academia.edu/58551549/West_Chadic_classification_2021 |date=2025-01-22 }}''. Cambridge: Kay Williamson Educational Foundation.</ref> ==Fonọ́lọ́jì== Àwọn àbùdá fonọ́lọ́jì tí ó jọ mọ Èdè Chad ni àwọn ohun wọ̀nyí:<ref name="Blench2017"/> *[[Palatalised consonant]]s *[[Implosive consonant]]s ɓ, ɗ *àwọn Fáwẹ́lì i, ɨ, u, ɛ, ɔ, a *ìró ohun mẹ́ta == Orúkọ àti àwọn Àgbègbè== Ní ìsàlẹ̀ ni àtòpò àwọn Orúkọ Èdè Angas, eye àti àgbègbè tí a ti lè bá wọn pàdé gẹ́gẹ́ bí Blench (2019) tí sọ.<ref name="BlenchAtlas4">{{Cite book|title=An Atlas of Nigerian Languages|last=Blench|first=Roger|publisher=Kay Williamson Educational Foundation|year=2019|edition=4th|location=Cambridge}}</ref> {| class="wikitable sortable" | style="font-size: 75%;" | ! Language !! Cluster !! Dialects !! Alternate spellings !! Own name for language !! [[Endonym]](s) !! Other names (location-based) !! Other names for language !! [[Exonym]](s) !! Speakers !! Location(s) !! Notes |- | [[Miship language|Miship]] || || Longmaar, Jiɓaam || Ship, Chip, Cip || || || || || || 10,127 (Ames 1934), 6,000 (SIL) || [[Plateau State]], Mangu and Shendam LGAs || |- | '''''[[Cakfem–Mushere language|Cakfem–Mushere]] cluster''''' || Cakfem–Mushere || || || || || || || || || || |- | [[Cakfem language|Cakfem]] || Cakfem–Mushere || Jajura || Chakfem, Chokfem || || || || || || 5,000 (SIL) || [[Plateau State]], Mangu LGA || |- | [[Mushere language|Mushere]] || Cakfem–Mushere || Mushere is sharply divided into two dialects, plus Kadim spoken in a single village || Mushere || || || || || || About 13 villages || [[Plateau State]], Mangu LGA || |- | [[Ngas language|Ngas]] || || Hill and Plain || Nngas Ngas || || Kerang || || || || 55,250 (1952 W&B) || [[Plateau State]], Pankshin, Kanam and Langtang LGAs || |- | [[Ywom language|Ywom]] || || || Yiwom || || || || Gerkanci, Gurka || Gerkawa || 2,520 (Ames 1934); 8,000 (1973 SIL) || [[Plateau State]], Shendam and Langtang LGAs || |- | [[Jorto language|Jorto]] || || || || || || || || || 4,876 (1934 Ames) || [[Plateau State]], Shendam LGA, at Dokan Kasuwa || Spurious language? (No data) |- | [[Koenoem language|Koenoem]] || || || Kanam || || || || || || 1,898 (1934 Ames); 3,000 (SIL) || [[Plateau State]], Shendam LGA || |- | [[Kofa language|Kofa]] || || Locally said to be a separate language; linguistic status uncertain || Kota || || || || || || || [[Adamawa State]], Song LGA, north of Belel road a Chadic language of the Bura group || |- | [[Tel language|Tel]] || || || Teel, Tehl || || || Baltap, Montoil, Montol || || || 13,386 (1934 Ames); 20,000 (1973 SIL) || [[Plateau State]], Shendam LGA || |- | '''''[[Mwaghavul language|Mwaghavul]] cluster''''' || Mwaghavul || || || || || || || || || || |- | [[Mwaghavul language|Mwaghavul]] || Mwaghavul || || Mwahavul || || || || Sura || Sura || 20,000 (1952 W&B); 40,000 (1973 SIL); current informal estimates suggest around 200,000 speakers || [[Plateau State]], Barkin Ladi and Mangu LGAs || |- | [[Mupun language|Mupun]] || Mwaghavul || || Mapan || || || || || || || || |- | [[Takas language|Takas]] || Mwaghavul || || Toos || || || || || || || || |- | '''''[[Pan language|Pan]] cluster''''' || Pan || || || || Kofyar || || || || 72,946 (1963) || [[Plateau State]], Shendam, Mangu and Lafia LGAs || |- | [[Mernyang language|Mernyang]] || Pan || Larr/Lardang and Mikiet are said to be 'offsets' of Mirriam || || || || || || || 16,739 (1963) || [[Plateau State]], Shendam LGA || |- | [[Doemak language|Doemak]] || Pan || || Dәmak, Dimmuk || || Kofyar || Kwong || || || || [[Plateau State]], Shendam LGA || |- | [[Teng language|Tèŋ]] || Pan || || Teng || || || || || || || [[Plateau State]], Qaʼan Pan LGA || no data |- | [[Kwagallak language|Kwagallak]] || Pan || Nteng (Jasikit)? no data || Kwaʼalang || || || || Kwalla, Kwolla || || 25,403 (1963) || [[Plateau State]], Shendam LGA || |- | [[Bwol language|Bwol]] || Pan || || Bwal, Mbol || || || || || || 3,853 (1963) || [[Nasarawa State]], Lafia LGA || |- | [[Gworam language|Gworam]] || Pan || || Giverom, Goram || || || || || || 3,055 (1952) || [[Nasarawa State]], Lafia LGA || |- | [[Jipal language|Jipal]] || Pan || || Jepel, Jepal, Jibyal || || || || || || || [[Plateau State]], Mangu LGA || |- | [[Shindai language|Shindai]] || Pan || || || || || || || || || [[Plateau State]], Qaʼan Pan LGA, Namu District || no data |- | [[Goemai language|Goemai]] || Goemaic || || || || || || Ankwai, Ankwe || || 13,507 in Shendam (1934 Ames); 80,000 (1973 SIL) || [[Nasarawa State]], Shendam, Awe and Lafia LGAs || |- | [[Tal language|Tal]] || Talic || 6 dialects recognised, although all are mutually intelligible || || Amtul [=Hampul] || || Kwabzak || || || 9,210 (1934 Ames); 10,000 (1973 SIL); 26,000 (2014 estimate). Live in 52 settlements || [[Plateau State]], Pankshin LGA || |- | [[Pyapung language|Pyapung]] || Talic || || Piapun, [[Pyapun language|Pyapun]] || || || || || || 5,167 [including a 'few hundred Tal speakers' (Ames 1934); 10,000 (RMB est. 2016) || [[Plateau State]], Shendam LGA || |} ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{Reflist}} {{CC-notice|cc=by3|url=https://rogerblench.info/}} {{West Chadic languages}} {{Authority control}} [[Category:West Chadic languages]] [[Category:Languages of Nigeria]] liqsd46efqb0l8sg32hrebi9d76iuuh Alex Quaison-Sackey 0 78099 639713 604741 2026-11-07T20:02:01Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639713 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|honorific-prefix=Hon.|name=Alex Quaison-Sackey|honorific-suffix=|image=Alex Quaison Sackey (portrait).jpg|imagesize=|smallimage=<!--If this is specified, "image" should not be.-->|alt=|caption=Quaison-Sackey in 1964|order2=19th Session|office2=President of the United Nations General Assembly|term_start2=1964|term_end2=1965|predecessor2=[[Carlos Sosa Rodriguez]]|successor2=[[Amintore Fanfani]]|order3=2nd [[Ghana]]|office3=Permanent Representative to the United Nations|term_start3=30 June 1959|term_end3=1965|president3=[[Kwame Nkrumah]]|predecessor3=[[Daniel Chapman]]|successor3=Fred Arkurst|order=|office=[[Minister for Foreign Affairs (Ghana)|Minister for Foreign Affairs]]|term_start=1965|term_end=1966|president=[[Kwame Nkrumah]]|predecessor=[[Kojo Botsio]]|successor=[[Joseph Arthur Ankrah|Lt Gen Joseph A Ankrah]]|constituency=<!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->|majority3=<!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->|birth_date={{Birth date |df=y|1924|08|09}}|birth_place=[[Winneba]]|death_date={{Death date and age |df=y|1992|12|21|1924|08|09}}|death_place=[[Accra]]|restingplace=|restingplacecoordinates=|birthname=|nationality=Ghanaian|party=[[Convention Peoples' Party]]|otherparty=<!--For additional political affiliations-->|spouse=Elsie Annie Blankson|partner=<!--For those with a domestic partner and not married-->|relations=|children=Egya, Nana, Awo, Kweku Bondzie, Nenyi (Nii) and Yaaba|residence=Accra|alma_mater=|occupation=[[Diplomat]]|profession=|cabinet=|committees=|portfolio=|signature=|signature_alt=|website=|footnotes=}} '''Alex Quaison-Sackey''' (9 August 1924 &#x2013; 21 December 1992) jẹ Aṣojú ọmọ orilẹede Ghana kan ti o ṣiṣẹsin ni awọn orilẹede Ọlómìnira àkọ́kọ́ ati kẹta. Ó jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Áfíríkà aláwọ̀ dúdú àkọ́kọ́ láti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ààrẹ Apejọ Àgbáyé ti Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-Èdè . == Ìbéèrè Ìgbésí ayé àti Èkó == Quaison-Sackey ni a bí ní Winneba ni Central Ekun ti [[Gánà|Ghana]] . <ref name="NYT">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1992/12/31/obituaries/alex-quaison-sackey-ghanaian-official-68.html?pagewanted=1|title=Alex Quaison-Sackey, Ghanaian Official, 68|access-date=2010-04-18}}</ref> Winneba jẹ agbègbè ti awọn eniyan Guan ni Central Region Ghana Ó gba ètò-èkó girama rẹ ni Ghana ni Ile-iwe Mfantsipim ni Cape Coast ni Central Region o si kọ èkó ni Ẹka Intermediate ni Achimota College nitosi [[Aakrá|Accra]] . Lẹhinna o lọ si United Kingdom, níbití ó ti kó ẹ̀kọ́ Philosophy, Òṣèlú ati Ìsòwò ni Ile-ẹkọ giga Exeter, Ile-ẹkọ giga Oxford, ti o yanjú pẹ̀lú oyè ọla. Ó tún kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìbáṣepọ̀ àgbáyé àti òfin àgbáyé ní [[London School of Economics|ilé ẹ̀kọ́ ètò ọrọ̀ ajé ní London]] lẹ́yìn tí wọ́n yàn án sí ọ̀kan lára àwọn òṣìṣẹ́ Òṣìṣẹ́ Àjèjì àkọ́kọ́ ní Ghana. == Iṣẹ Aṣojú == Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí aṣojú Kẹjì ti Ghana ati aṣoju titilai si [[Àjọ àwọn Orílẹ̀-èdè|United Nations]] láti 30 Okudu 1959 si 1965. <ref>{{Cite web|archivedate=2009-05-10}}</ref> O ṣiṣẹ gẹ́gẹ́ bi Alákóso Àpéjọ Gbọgbọgbò ti United Nations lati 1964 si 1965, o di ọmọ Áfíríkà dudu àkókò lati gba ipò yẹn. Ni àkókò yẹn, Quaison-Sackey tún jẹ Aṣojú Ghana si [[Kúbà|Cuba]] lati 1961 si 1965 ati aṣojú si [[Mẹ́ṣíkò|Mexico]] lati 1962 si 1964. Ni ọdun 1965, o di minisita ajeji ti Ghana, ṣùgbọ́n o ṣiṣẹ ni ipo yẹn fun oṣu diẹ, kí wọ́n tó yọ kuro nigbati ijoba Nkrumah je yiyo ni oṣù Kínní ọdún 1966. Wọ́n tun yan ni Igbimọ giga julọ ni United States lẹẹkansii. Lt. General [[Fred Akuffo]] mu. == Òṣèlú == Quaison-Sackey ni a yan gẹ́gẹ́ bi Minisita fun Ọran Okere ni ijọba Ẹgbẹ Awọn eniyan Adehun [[Kwame Nkrumah]] . O wa lori irin ajo lọ si Ariwa Vietnam pẹlu Nkrumah nígbàtí ìjọba dojuru nipasẹ ikọluja Ọlógun ti o yori si ìdásílẹ̀ Igbimọ ominira ti Orilẹ-ede ni ọjọ 24 oṣù Kínní Ọdún 1966 nipasẹ Lt General [[Joseph Ankrah|Joseph Arthur Ankrah]] . <ref name="NYT"/> == Ikú == Quaison-Sackey ku ni ẹni ọdún 68 ni Korle Bu Teaching Hospital ni Accra, ni atẹle iṣọn-ẹjẹ ẹdọforo ni ọjọ 21 Ọṣù Kẹjìlá Ọdún 1992. == Idile == Awọn obi Quaison-Sackey ni Alex Emmanuel Sackey (1902 &#x2013; 1972) ati Alberta Quaison. O fẹ Elsie Annie Blankson (1927 &#x2013; 2003). Papọ, wọn ni ọmọ mẹfa. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2025)">Ti o nilo itọkasi</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> == Àwọn Àtèjádẹ == Quaison-Sackey kọ̀wé nípa àwọn ìrírí rẹ nípa àwọn ọrọ ìṣẹ aṣojú ni ipilẹṣẹ Ghana nínú iwe kan ti a npe ni ''Africa Unbound: Reflections of an African Statesman'', eyi ti a ti tèjádẹ nipasẹ Praeger ni May 1963. <ref>{{Cite book|title=Africa Unbound: Reflections of an African Statesman|location=[[New York City|New York]]|url=https://www.questia.com/library/book/africa-unbound-reflections-of-an-african-statesman-by-alex-quaison-sackey.jsp|access-date=2010-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121102124116/http://www.questia.com/library/114251/africa-unbound-reflections-of-an-african-statesman|archivedate=2012-11-02}}</ref> Nínú rẹ ó ṣe àpèjúwe ìmọ̀ràn rẹ ti " Negritude " - "Gbigba ati idaniloju didara ti dudu dudu. <ref>{{Cite news|url=http://www.newyorker.com/archive/1963/08/03/1963_08_03_020_TNY_CARDS_000273247|title=The Talk of the Town "Ambassador from Ghana"|access-date=2010-04-18}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist|30em}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1992]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1924]] rysbjiq60n0v9qy9ozv9hfajl5xsk7t FilmOne Distributions 0 78102 639808 627629 2026-11-07T22:14:49Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639808 wikitext text/x-wiki   {{Short description|Film production and distribution company}} {{infobox company | name = Filmone Distribution and Production | type = Private | industry= Entertainment | hq_location = Plot 1378D Joseph Namah Close, Off Karimu Kotun, [[Victoria Island, Lagos|Victoria Island]] | hq_location_city = [[Lagos]] | hq_location_country = [[Nigeria]] | logo = Logo Filmone Distribution.png | logo_caption = | areas_served = [[West Africa]] | key_people = Kene Okwuosa (Group CEO) | services = Film distribution, DCP encryption and Mastering etc }} '''Filmone''' jẹ ile-iṣẹ olómìnira t'in Pin fíìmù ni ni Ìwọ̀-oòrùn Áfíríkà, <ref name="Streaming Quality, Streaming Cinema">{{Cite book|title=A COMPANION TO AFRICAN CINEMAS|url=https://books.google.com/books?id=ZORwDwAAQBAJ&q=filmone&pg=PA221|date=27 December 2018}} https://books.google.com/books?id=ZORwDwAAQBAJ&q=filmone&pg=PA221</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://www.nollyconnect.com/filmone-change-game-myfilmhouse-ng/ |access-date=2025-08-25 |archive-date=2020-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021040417/https://www.nollyconnect.com/filmone-change-game-myfilmhouse-ng/ |dead-url=yes }}</ref> <ref name="CEAN">http://ceanigeria.com/box-office/37-top-20-films-15th-21st-feb-2019{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ti olu lú ile-iṣẹ náà wà ni Eko, Nàìjíríà. Láti ọdún 2013, ile-iṣẹ náà ti pin àkóónú fíìmù agbègbè ati ti káríayé ni tààrà ni agbègbè naa; ṣiṣẹda ìkànnì kan fun gbigbejade àwọn fiimu itage agbègbè (si United Kingdom, United States, ati àwọn agbègbè míìràn ni iha ìsàlẹ̀ aṣálẹ Sahara) ati jijẹ ìkànnì pinpin fun àkóónú fíìmù lati Hollywood . <ref>https://ynaija.com/disney-africa-chooses-filmone-for-exclusive-distribution-in-west-africa/</ref> Ni ọdun 2016, ile-iṣẹ naa fọwọ́ si àdéhùn pẹlu ile-iṣẹ media Hollywood 20th Century Fox, <ref>{{Cite news|title=20th Century Fox|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/20th-century-fox-film-studio-signs-distribution-deal-with-filmone/2gvtp7m|access-date=2025-08-25|archivedate=2020-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200205043643/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/20th-century-fox-film-studio-signs-distribution-deal-with-filmone/2gvtp7m|deadurl=yes}} https://www.pulse.ng/entertainment/movies/20th-century-fox-film-studio-signs-distribution-deal-with-filmone/2gvtp7m {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200205043643/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/20th-century-fox-film-studio-signs-distribution-deal-with-filmone/2gvtp7m |date=2020-02-05 }}</ref> ajọṣepọ kan ti o ti rii si pinpin awọn fíìmù láàrin [[Ìwọòrùn Áfíríkà|Oorun Afirika]] gẹgẹbi ''Ọjọ Ominira: Resurgence'', ''Logan'', ''Assassin's Creed'', ati ''Kingsman: The Golden Circle .'' <ref>https://outhomer56.rssing.com/chan-24956704/article23353.html?nocache=0{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ni Nàìjíríà, Filmone ti pin ati/tabi ṣe ọpọlọpọ àwọn fiimu blockbuster papọ̀ gẹgẹbi ''[[Half of a Yellow Sun|Half of Yellow Sun]]'' <ref name="Half Of A Yellow Sun">{{Cite news|title=Half of a Yello Sun|date=8 July 2014|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-28212955}} https://www.bbc.com/news/world-africa-28212955</ref> The wedding party 1&2, <ref name="The Wedding Party">{{Cite book|last=Abudu|first=Mosunmola|title=THE WEDDING PARTY - There ain't no party like a Lagos Wedding Party}} https://en.wikipedia.org/wiki/FilmOne_Distributions#cite_ref-The_Wedding_Party_8-0</ref> <ref>{{Cite journal|last=Haynes|first=Jonathan|date=2017|title=The Wedding Party dir. by Kemi Adetiba (review)|url=https://muse.jhu.edu/article/679574/summary}} https://muse.jhu.edu/article/679574/summary</ref> ''Taxi Driver: Oko Ashewo'', ''Ofin Okafor'', ''[[A trip to jamaica|A trip to Jamaica]]'', ''10 days in Sun City'', ''[[King of Boys]]'' Hotel, ''Royal Hibis Hotẹẹli'' . <ref>https://guardian.ng/life/filmhouse-group-hosts-exclusive-screening-of-queen-sono-the-first-original-african-series-by-netflix/</ref> == Itan == Ìpìlẹ ilè iṣẹ náà ti bere láti ọdún 2012, nigbati ẹnití o pilẹ̀ ilè iṣẹ náà (CEO) Kene Mkparu, ni ifọ̀wọ́sọwọ́pọ̀ pelu àjọ-oludasilẹ ati awọn ọmọ ẹgbẹ ti awọn ọkọ ti oludari, di akọkọ alanfani ti awọn Creative ati Idanilaraya Fund pèsè nipa The Bank of Industry, <ref name="BOI">https://trumpetmediagroup.com/the-trumpet/arts/filmhouse-cinemas-benefits-from-boi%27s-creative-and-entertainment-fund/{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> pẹlu eyi ti nwọn tapa-bẹrẹ owo ni oṣù Kejìlá ọdún 2012. Atele awọn oludari ati awọn oga isakoso ti awọn ile-iṣẹ ti awọn ile-iṣẹ ti awọn ile-iṣẹ ti O. Cinma. Ijọba. <ref name="Nif-FilmHouse MD">http://nifsummit.com/speakers/finance-summit-speakers/62-kene-okwuosa</ref> Ni ọdun 2014, ile-iṣẹ náà ni ajọṣepọ pẹlu àwọn òmìrán idoko-owo African Capital Alliance lati ṣe inawo awọn ibi-afẹde imugboroosi ìgbà pipẹ rẹ. <ref name="African Capital Alliance">https://www.acagp.com/aca-invests-in-filmhouse-cinemas-and-film-one/</ref> Ni ọdún 2018, igbimọ awọn oludari yàn awọn oludasile Kene Okwuosa gẹgẹbi Alakoso Ẹgbẹ / Alakoso Alakoso ti Filmhouse Cinema. <ref name="FILMHOUSE NEW MDs">{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://themoviepencil.com/breaking-filmone-and-filmhouse-part-ways-with-kene-mkparu/ |access-date=2025-08-25 |archive-date=2019-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715121815/https://themoviepencil.com/breaking-filmone-and-filmhouse-part-ways-with-kene-mkparu/ |dead-url=yes }}</ref> == Filmhouse Cinema == Eyi jẹ apakan ifihan fíìmù ti ile-iṣẹ náà ati ọmọ ẹgbẹ kan lori Igbimọ Alakoso ti Cinema Exhibitors Association of Nigeria - CEAN. Lẹhin ṣiṣi ilè iṣere sinima oniboju mẹta ni oṣù Kejìlá ọdún 2012, ni Leisure mall, [[Surulere]], <ref>https://www.thenigerianvoice.com/lifestyle/93263/filmhouse-to-open-four-cinemas.html</ref> [[Èkó|ni Eko]], ile-iṣẹ naa gbooro si Ile ìṣeré àkọkọ si awọn iboju mẹjọ ni ọdun 2016, pẹlu awọn iboju afikun 5 ti o wa ni adugbo Adeniran Ogunsanya Mall. <ref name="Surulere Expansion">{{Cite news|title=FH Surulere|url=https://pageone.ng/2016/08/21/filmhouse-cinemas-at-adenira/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240409130319/https://pageone.ng/2016/08/21/filmhouse-cinemas-at-adenira/|archivedate=2024-04-09|access-date=2025-08-25|deadurl=yes}} https://pageone.ng/2016/08/21/filmhouse-cinemas-at-adenira/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240409130319/https://pageone.ng/2016/08/21/filmhouse-cinemas-at-adenira/ |date=2024-04-09 }}</ref> Lati ọdun 2012, wọn ti ṣii awọn ilè iṣere (cinema)meji ni [[Ìbàdàn|Ibadan]] (ni Dugbe ati Samonda), ọkọọkan ni [[Port Harcourt]], [[Benin]], [[Àkúrẹ́|Akure]], [[Kano]], [[Lekki]], Oniru ati Victoria Island ni Eko. Ile-iṣẹ náà ni àwọn sinima mọkanla ti nṣiṣẹ káàkiri awọn ilu mẹfa ni àìjíríà <ref name="Filmhouse Cinema Locations">{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://trendynaija.com.ng/best-cinemas/ |access-date=2025-08-25 |archive-date=2025-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810231859/https://trendynaija.com.ng/best-cinemas/ |dead-url=yes }}</ref> Ni ọdún 2015, ile-iṣẹ náà ṣe àjọṣepọ̀ pẹlu àwọn omiran cine-tech Canada IMAX lati kọ ile-itage IMAX akọkọ ni Iwọ-oorun Afirika - Filmhouse IMAX, Lekki. <ref name="IMAX - Filmhouse partnership">https://www.imax.com/content/imax-signs-first-agreement-nigeria-filmhouse-cinemas</ref> Awọn omiran cine-tekinoloji Amẹrika Mediamation tu alaye kan silẹ ni Oṣu Kẹrin ọdun 2019, to wọn fin kede ajọṣepọ wọn pẹlu ile-iṣẹ náà lati kọ ile itage MX4D akọkọ ni Iwọ-oorun Afirika. <ref name="FILMHOUSE - MX4D partnership">https://drive.google.com/file/d/1BZ6XX2XUA-A2Gt0s5VL5gkv0uXlwTYs-/view</ref> Imọ-ẹrọ naa jẹ ṣiṣi silẹ nigbati Filmhouse ṣii sinima kan ni Landmark Village, Victoria Island, Eko ni Oṣu kọkanla ọdun 2019. <ref>https://www.pulse.ng/entertainment/movies/filmhouse-cinemas-opens-west-africas-first-mx4d-cinema-at-landmark-village/gchh0zr</ref> == Awọn itọkasi == b6gw8lqq4g0h63aabt3rv5b8n3mcjhl Lola Ashiru 0 78111 639907 618874 2026-11-08T02:18:16Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639907 wikitext text/x-wiki [[File:Lola Ashiru.jpg|thumb|Arc. Lola Ashiru]]{{Infobox officeholder|name=Lola Ashiru|image=|birth_name=Oyelola Yisa Ashiru|birth_date={{birth date and age|1955|06|14|df=y}}|occupation=Architect, politician|party=[[All Progressives Congress]]|otherparty=[[People's Democratic Party (Nigeria)|People's Democratic Party]] (until 2018)|nationality=[[Nigerian]]|office=Senator of the Federal Republic of Nigeria from [[Kwara South Senatorial District]]|native_name=|termstart=11 June 2019|preceded=[[Rafiu Adebayo Ibrahim]]}} '''Oyelola Yisa Ashiru''' (A bi ní ọjọ kẹrìnlá Oṣù Kẹfà ọdún 1955) jẹ ayàwòrán ilè ati olóṣèlú ọmọ orílẹ-èdè [[Ọmọ Nàìjíríà|Naijiria]], eni ti wọn dibò yán gẹgẹbi Sénétọ labẹ ẹgbẹ òṣèlú [[All Progressives Congress]] láti sójú Kwara South Senatorial District ni ilè igbimo asofin 9th . <ref>https://punchng.com/apc-crisis-kwara-senators-back-gov-say-abdulrasaq-only-recognised-party-leader/</ref> <ref>https://thenationonlineng.net/kwara-voters-ready-to-liberate-themselves-says-senator-elect-ashiru/amp/</ref> Oun ni Alàkóso ti Capital Projects Limited, ile-iṣẹ ohun-ini gidi, pẹlu awọn ẹka ni [[Èkó|Ilu Eko]], [[Àbújá|Abuja]] ati awọn orílẹ-èdè [[Ìwọòrùn Áfíríkà|Iwọ-oorun Afirika]] míìràn. == Ìbẹ̀rẹ̀ Ìgbésí ayé ati ẹkọ == A bí Ashiru ni ọjọ kẹrinla, oṣù kẹfà, ọdún 1955, ni ilu [[Ọ̀fà|Offa]], [[Ìpínlẹ̀ Kwara|ni ipinlẹ Kwara]], [[Nàìjíríà|ni Naijiria]] . O lọ si ilé-ìwé alakọbẹrẹ Iyeru okin, Offa, ṣáájú ki o to lọ si Esie Iludun Anglican Grammar School ni ọdún 1968. O pari eto-ẹkọ gírámà ni Federal Government College, [[Sókótó|Sokoto]], ni ọdún 1974, lẹhinna o kọ ẹkọ nipa apẹrẹ ayika ati imọ-ẹrọ ni [[Yunifásítì ìlú Èkó|Fasiti ìlú Eko]] nibiti o ti pari ni ọdún 1980. == Ìrìn àjò Òṣèlú == Lehin ti o ti dije fun ipo ni ọpọlọpọ igba ni ọdún 2018, Ashiru sọ ipinnu rẹ lati di Senato ti agbègbè Kwara South ni idibo gbogboògbò Nàìjíríà ti ọdún 2019, labẹ ẹgbẹ́ òṣèlú ti [[People's Democratic Party|People's Democratic Party (PDP)]] . <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://tribuneonlineng.com/163427/ |access-date=2025-08-25 |archive-date=2018-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909120425/https://www.tribuneonlineng.com/163427/ |dead-url=yes }}</ref> Ni Oṣu Kẹjọ ọdún 2018, awọn ọmọ ẹgbẹ PDP ni [[Ìpínlẹ̀ Kwara|Ipinle Kwara]], pẹlu Lola Ashiru, fi ẹgbẹ òṣèlú wọn silẹ lọ si [[All Progressives Congress|All Progressive Congress]] (APC) lati le ṣe ìpolongo lòdì si ìdílé [[Bukola Saraki|Bukọla Saraki]], ẹniti o fi ẹsun kàn pe ko ṣàkóso [[Ìpínlẹ̀ Kwara|ni ipinlẹ Kwara]] tẹlẹ, fun ọdun mérìndínlógún. <ref>https://www.dailytrust.com.ng/kwara-pdp-members-decamp-to-apc-263784.html</ref> Nínú idibo alabẹle tí APC, Ashiru lo gbé gba oróke nínú tikẹ́ẹ̀ti sẹ́nétọ̀, lẹyìn to borí [[Suleiman Ajadi]] àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn míìràn. Ni ọjọ kẹtàlélógún Oṣu Kejìlá ọdún 2019, Ashiru jáwé olúborí nínú ìdìbò ile ìgbimọ aṣòfin àgbà pẹlú ibò 89,704, ti o borí Adebayo Rafiu Ibrahim ti PDP, ẹniti o ri ìbo 45,175. <ref>https://www.dailytrust.com.ng/apcs-ashiru-garners-89-704-votes-to-win-kwara-south-senatorial-election.html</ref> Lẹhin ifilọlẹ rẹ sinu Ile-igbimọ aṣòfin kẹsán 9th ni ọjọ kọkànlá oṣù kẹfà ọdún 2019, wọn yan gẹ́gẹ́bí Igbákejì Alága Ìgbimọ lori ètò ilè <ref>{{Cite news|date=13 June 2022|title=Senator Oyelola Ashiru: Ode to a Sower of Seeds @67|url=https://factualtimesng.com/senator-oyelola-ashiru-ode-to-a-sower-of-seeds-67/|access-date=5 August 2023|archivedate=5 August 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230805094937/https://factualtimesng.com/senator-oyelola-ashiru-ode-to-a-sower-of-seeds-67/|deadurl=yes}} https://factualtimesng.com/senator-oyelola-ashiru-ode-to-a-sower-of-seeds-67/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230805094937/https://factualtimesng.com/senator-oyelola-ashiru-ode-to-a-sower-of-seeds-67/ |date=2023-08-05 }}</ref> <ref>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/343955-updated-lawan-names-senate-committee-chairpersons-full-list.html</ref> ati Igbákejì Alága Ìgbimọ Alàgbà lori rira gbángba ni ọjọ kọkàndínlọ́gbàn Oṣu Keje, ọdun 2019. <ref>{{Cite news|date=13 June 2022|title=Senator Oyelola Ashiru: Ode to a Sower of Seeds @67|url=https://factualtimesng.com/senator-oyelola-ashiru-ode-to-a-sower-of-seeds-67/|access-date=5 August 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230805094937/https://factualtimesng.com/senator-oyelola-ashiru-ode-to-a-sower-of-seeds-67/|archivedate=5 August 2023|deadurl=yes}} https://factualtimesng.com/senator-oyelola-ashiru-ode-to-a-sower-of-seeds-67/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230805094937/https://factualtimesng.com/senator-oyelola-ashiru-ode-to-a-sower-of-seeds-67/ |date=2023-08-05 }}</ref> Iyato olori nínú sẹ́néti kẹwa Sẹnetọ Ashiru Oyelola Yisa ti ṣe àfihàn agbára aṣáájú alailẹgbẹ ni Ile-igbimọ kẹwa ti Nàìjíríà. Gígùn rẹ ti o yara si àwọn ipo olókìkí ṣe àfihàn iyasọtọ rẹ, imọ-ìjinlẹ, ati ifaramọ si iṣẹ gbogbogbò. Àwọn ìpinnu láti pàdé Alàkóso pàtàkì Ni Oṣu Keje ọdún 2024, ni a yan gẹ́gẹ́bí Igbákejì Oloye olubawi ti sẹ́néti kẹwa, ti n ṣàfihàn agbára rẹ lati ṣe àtìlẹ́yìn ifowosowopo ati dẹrọ ìlọsíwájú isofin. Ni ọjọ kéjìdínlógún Oṣu Kẹwa, Ọdun 2024, o ri ìgbéga si ipo Igbákejì Alàkóso Alàgbà, ni imúdúró ipa rẹ síwájú ati ipo adari láàrin sẹ́néti náà. Alága ti Ìgbìmọ̀ Ad-hoc Alàgbà Sénétọ Ashiru Oyelola Yisa tun ti ni ojúṣe pàtàkì kan gẹ́gẹ́bí Alága igbimọ ad-hoc ti Sẹ́néti ti n ṣewadii àwọn iṣẹ ijọba àpapọ̀ ti o ti kọ silẹ. Ipa yii ṣe afihan ifaramọ rẹ si akoyawo, iṣiro, ati ìṣàkóso to dára. == Ìgbìyànjú ipaniyan == Lásìkò ìrìnàjò ìpolongo kàn lọ si Òjòku ni agbègbè [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Oyun|Oyun]] ni ipinlẹ Kwara ni ogunjọ Oṣu Kejìlá ọdún 2019, Ashiru ati awọn alatilẹyin rẹ rí ikọlù ati pé APC ti fẹsun kan pe meji nínú awọn ọmọ ẹgbẹ rẹ ni awọn olododo si ẹgbẹ PDP pa. <ref>https://www.dailytrust.com.ng/two-die-as-apc-senatorial-candidate-escapes-assassination-in-kwara.html</ref> Ojoku ni ilu àbínibí Adebayo Rafiu Ibrahim, ẹni ti o díje fún ipò sẹ́netọ gúúsù [[Ìpínlẹ̀ Kwara|Kwara]] ni idibo gbogboògbò Nàìjíríà ti ọdún 2019 . Ni ọjọ kéjìlélógún Oṣu kejila ọdún 2019, Adebayo Rafiu Ibrahim, Sẹnetọ ti o wa lọwọlọwọ ti [[Ìpínlẹ̀ Kwara|Kwara]] guusu ni wọn mu ni ibatan si ikọlu Ashiru ati awọn alatilẹyin rẹ. <ref>https://www.vanguardngr.com/2019/02/senator-being-detained-for-alleged-murder-police/</ref> == Awọn itọkasi == [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1955]] j42kmtd83w5oajx0xdn6g7n1u8szoyg 639908 639907 2026-11-08T02:18:17Z KiranBOT 31499 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 639908 wikitext text/x-wiki [[File:Lola Ashiru.jpg|thumb|Arc. Lola Ashiru]]{{Infobox officeholder|name=Lola Ashiru|image=|birth_name=Oyelola Yisa Ashiru|birth_date={{birth date and age|1955|06|14|df=y}}|occupation=Architect, politician|party=[[All Progressives Congress]]|otherparty=[[People's Democratic Party (Nigeria)|People's Democratic Party]] (until 2018)|nationality=[[Nigerian]]|office=Senator of the Federal Republic of Nigeria from [[Kwara South Senatorial District]]|native_name=|termstart=11 June 2019|preceded=[[Rafiu Adebayo Ibrahim]]}} '''Oyelola Yisa Ashiru''' (A bi ní ọjọ kẹrìnlá Oṣù Kẹfà ọdún 1955) jẹ ayàwòrán ilè ati olóṣèlú ọmọ orílẹ-èdè [[Ọmọ Nàìjíríà|Naijiria]], eni ti wọn dibò yán gẹgẹbi Sénétọ labẹ ẹgbẹ òṣèlú [[All Progressives Congress]] láti sójú Kwara South Senatorial District ni ilè igbimo asofin 9th . <ref>https://punchng.com/apc-crisis-kwara-senators-back-gov-say-abdulrasaq-only-recognised-party-leader/</ref> <ref>https://thenationonlineng.net/kwara-voters-ready-to-liberate-themselves-says-senator-elect-ashiru/</ref> Oun ni Alàkóso ti Capital Projects Limited, ile-iṣẹ ohun-ini gidi, pẹlu awọn ẹka ni [[Èkó|Ilu Eko]], [[Àbújá|Abuja]] ati awọn orílẹ-èdè [[Ìwọòrùn Áfíríkà|Iwọ-oorun Afirika]] míìràn. == Ìbẹ̀rẹ̀ Ìgbésí ayé ati ẹkọ == A bí Ashiru ni ọjọ kẹrinla, oṣù kẹfà, ọdún 1955, ni ilu [[Ọ̀fà|Offa]], [[Ìpínlẹ̀ Kwara|ni ipinlẹ Kwara]], [[Nàìjíríà|ni Naijiria]] . O lọ si ilé-ìwé alakọbẹrẹ Iyeru okin, Offa, ṣáájú ki o to lọ si Esie Iludun Anglican Grammar School ni ọdún 1968. O pari eto-ẹkọ gírámà ni Federal Government College, [[Sókótó|Sokoto]], ni ọdún 1974, lẹhinna o kọ ẹkọ nipa apẹrẹ ayika ati imọ-ẹrọ ni [[Yunifásítì ìlú Èkó|Fasiti ìlú Eko]] nibiti o ti pari ni ọdún 1980. == Ìrìn àjò Òṣèlú == Lehin ti o ti dije fun ipo ni ọpọlọpọ igba ni ọdún 2018, Ashiru sọ ipinnu rẹ lati di Senato ti agbègbè Kwara South ni idibo gbogboògbò Nàìjíríà ti ọdún 2019, labẹ ẹgbẹ́ òṣèlú ti [[People's Democratic Party|People's Democratic Party (PDP)]] . <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://tribuneonlineng.com/163427/ |access-date=2025-08-25 |archive-date=2018-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909120425/https://www.tribuneonlineng.com/163427/ |dead-url=yes }}</ref> Ni Oṣu Kẹjọ ọdún 2018, awọn ọmọ ẹgbẹ PDP ni [[Ìpínlẹ̀ Kwara|Ipinle Kwara]], pẹlu Lola Ashiru, fi ẹgbẹ òṣèlú wọn silẹ lọ si [[All Progressives Congress|All Progressive Congress]] (APC) lati le ṣe ìpolongo lòdì si ìdílé [[Bukola Saraki|Bukọla Saraki]], ẹniti o fi ẹsun kàn pe ko ṣàkóso [[Ìpínlẹ̀ Kwara|ni ipinlẹ Kwara]] tẹlẹ, fun ọdun mérìndínlógún. <ref>https://www.dailytrust.com.ng/kwara-pdp-members-decamp-to-apc-263784.html</ref> Nínú idibo alabẹle tí APC, Ashiru lo gbé gba oróke nínú tikẹ́ẹ̀ti sẹ́nétọ̀, lẹyìn to borí [[Suleiman Ajadi]] àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn míìràn. Ni ọjọ kẹtàlélógún Oṣu Kejìlá ọdún 2019, Ashiru jáwé olúborí nínú ìdìbò ile ìgbimọ aṣòfin àgbà pẹlú ibò 89,704, ti o borí Adebayo Rafiu Ibrahim ti PDP, ẹniti o ri ìbo 45,175. <ref>https://www.dailytrust.com.ng/apcs-ashiru-garners-89-704-votes-to-win-kwara-south-senatorial-election.html</ref> Lẹhin ifilọlẹ rẹ sinu Ile-igbimọ aṣòfin kẹsán 9th ni ọjọ kọkànlá oṣù kẹfà ọdún 2019, wọn yan gẹ́gẹ́bí Igbákejì Alága Ìgbimọ lori ètò ilè <ref>{{Cite news|date=13 June 2022|title=Senator Oyelola Ashiru: Ode to a Sower of Seeds @67|url=https://factualtimesng.com/senator-oyelola-ashiru-ode-to-a-sower-of-seeds-67/|access-date=5 August 2023|archivedate=5 August 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230805094937/https://factualtimesng.com/senator-oyelola-ashiru-ode-to-a-sower-of-seeds-67/|deadurl=yes}} https://factualtimesng.com/senator-oyelola-ashiru-ode-to-a-sower-of-seeds-67/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230805094937/https://factualtimesng.com/senator-oyelola-ashiru-ode-to-a-sower-of-seeds-67/ |date=2023-08-05 }}</ref> <ref>https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/343955-updated-lawan-names-senate-committee-chairpersons-full-list.html</ref> ati Igbákejì Alága Ìgbimọ Alàgbà lori rira gbángba ni ọjọ kọkàndínlọ́gbàn Oṣu Keje, ọdun 2019. <ref>{{Cite news|date=13 June 2022|title=Senator Oyelola Ashiru: Ode to a Sower of Seeds @67|url=https://factualtimesng.com/senator-oyelola-ashiru-ode-to-a-sower-of-seeds-67/|access-date=5 August 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230805094937/https://factualtimesng.com/senator-oyelola-ashiru-ode-to-a-sower-of-seeds-67/|archivedate=5 August 2023|deadurl=yes}} https://factualtimesng.com/senator-oyelola-ashiru-ode-to-a-sower-of-seeds-67/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230805094937/https://factualtimesng.com/senator-oyelola-ashiru-ode-to-a-sower-of-seeds-67/ |date=2023-08-05 }}</ref> Iyato olori nínú sẹ́néti kẹwa Sẹnetọ Ashiru Oyelola Yisa ti ṣe àfihàn agbára aṣáájú alailẹgbẹ ni Ile-igbimọ kẹwa ti Nàìjíríà. Gígùn rẹ ti o yara si àwọn ipo olókìkí ṣe àfihàn iyasọtọ rẹ, imọ-ìjinlẹ, ati ifaramọ si iṣẹ gbogbogbò. Àwọn ìpinnu láti pàdé Alàkóso pàtàkì Ni Oṣu Keje ọdún 2024, ni a yan gẹ́gẹ́bí Igbákejì Oloye olubawi ti sẹ́néti kẹwa, ti n ṣàfihàn agbára rẹ lati ṣe àtìlẹ́yìn ifowosowopo ati dẹrọ ìlọsíwájú isofin. Ni ọjọ kéjìdínlógún Oṣu Kẹwa, Ọdun 2024, o ri ìgbéga si ipo Igbákejì Alàkóso Alàgbà, ni imúdúró ipa rẹ síwájú ati ipo adari láàrin sẹ́néti náà. Alága ti Ìgbìmọ̀ Ad-hoc Alàgbà Sénétọ Ashiru Oyelola Yisa tun ti ni ojúṣe pàtàkì kan gẹ́gẹ́bí Alága igbimọ ad-hoc ti Sẹ́néti ti n ṣewadii àwọn iṣẹ ijọba àpapọ̀ ti o ti kọ silẹ. Ipa yii ṣe afihan ifaramọ rẹ si akoyawo, iṣiro, ati ìṣàkóso to dára. == Ìgbìyànjú ipaniyan == Lásìkò ìrìnàjò ìpolongo kàn lọ si Òjòku ni agbègbè [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Oyun|Oyun]] ni ipinlẹ Kwara ni ogunjọ Oṣu Kejìlá ọdún 2019, Ashiru ati awọn alatilẹyin rẹ rí ikọlù ati pé APC ti fẹsun kan pe meji nínú awọn ọmọ ẹgbẹ rẹ ni awọn olododo si ẹgbẹ PDP pa. <ref>https://www.dailytrust.com.ng/two-die-as-apc-senatorial-candidate-escapes-assassination-in-kwara.html</ref> Ojoku ni ilu àbínibí Adebayo Rafiu Ibrahim, ẹni ti o díje fún ipò sẹ́netọ gúúsù [[Ìpínlẹ̀ Kwara|Kwara]] ni idibo gbogboògbò Nàìjíríà ti ọdún 2019 . Ni ọjọ kéjìlélógún Oṣu kejila ọdún 2019, Adebayo Rafiu Ibrahim, Sẹnetọ ti o wa lọwọlọwọ ti [[Ìpínlẹ̀ Kwara|Kwara]] guusu ni wọn mu ni ibatan si ikọlu Ashiru ati awọn alatilẹyin rẹ. <ref>https://www.vanguardngr.com/2019/02/senator-being-detained-for-alleged-murder-police/</ref> == Awọn itọkasi == [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1955]] gqs3vcp3w1sxbisehedjuzhefbk6rkp Borom Sarret 0 78164 639746 605321 2026-11-07T20:27:28Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639746 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Borom Sarret|image=|caption=|director=[[Ousmane Sembène]]|producer=|writer=Ousmane Sembène|narrator=Ousmane Sembène|starring=[[Ly Abdoulay]]|music=|cinematography=|editing=|distributor=African Film Library|released={{film date|1963}}|runtime=18 minutes|country=Senegal|language=French|budget=|gross=}}'''''Borom Sarret''''' tabi '''''The Wagoner''''' ( {{Langx|fr|Le Charretier}} ) jẹ fíìmù ọdún1963 nipasẹ olùdarí [[Senegal|Senegalese]] Ousmane Sembène, fíìmù akọkọ eyiti o ni ìṣàkóso rẹ ni kíkún. Nigbagbogbo a npè ni <ref>{{Cite journal|title=Complex Realism: Paulin Soumanou Vieyra and the Emergence of West African Documentary Film|url=https://muse.jhu.edu/article/757020}} https://muse.jhu.edu/article/757020</ref> fiimu akọkọ <ref>{{Cite journal|title=The appeal of hybrid documentary forms in West Africa|url=https://www.jstor.org/stable/41306661}} https://www.jstor.org/stable/41306661</ref> (tabi fiimu itan akọkọ) ti [[Àwọn ẹ̀yà abínibí ilẹ̀ Áfríkà|ọmọ Afirika]] ṣe ni Afirika; <ref>{{Cite journal|title=Africa and the Moving Image: Television, Film and Video|url=https://www.jstor.org/stable/3181386}} https://www.jstor.org/stable/3181386</ref> <ref>{{Cite journal|title=The Significance of Ousmane Sembène|url=https://www.jstor.org/stable/40159606}} https://www.jstor.org/stable/40159606</ref> <ref>{{Cite journal|title=Toolkit: Senegal on the screen|url=https://eprints.soton.ac.uk/445968/}} https://eprints.soton.ac.uk/445968/</ref> fiimu Afirika akọkọ ti "ọjọgbọn"; <ref>{{Cite journal|title=In the steps of the pioneers|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1080/03064229108535058}} http://journals.sagepub.com/doi/10.1080/03064229108535058</ref> tabi iru fíìmù akọkọ ti o han gbángba ni ita Afirika. <ref>{{Cite journal|title=Ousmane Sembène: 'We are no longer in the era of prophets'|url=https://www.jstor.org/stable/43453971}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Africa, The Last Cinema|url=https://muse.jhu.edu/article/794791}}</ref> ,otilẹ̀jẹ́wipéẹ ariyanjàríyànjiyànawọn fiàwọn iíìmù íìràn''[[Song of Khartoum|ong of Khartoum]], Sarzan'', <ref>{{Cite journal|title=Through the Eye of a Film Festival: Toward a Curatorial and Spectator-Centered Approach to the Study of African Screen Media|url=https://www.jstor.org/stable/43653096}}</ref> ati ''Mouramani'' ti a ti ṣejade ni iṣaaju.ìṣaajuinaa, diẹ nínú awọínú kọwe tọka si bi “laarin awọn fiàwọn kíìmù ti o ṣe niwọn firika nipasẹ oṣere Afirika kan. <ref>{{Cite journal|title=Samba Gadjigo and Jason Silverman, directors. Sembène! 2015. 90 minutes. Wolof, Peul, French, and English. The Film Sales Company. £200.00.|url=https://www.cambridge.org/core/journals/african-studies-review/article/abs/samba-gadjigo-and-jason-silverman-directors-sembene-2015-90-minutes-wolof-peul-french-and-english-the-film-sales-company-20000/64148CD8AF506DB6752BE37F890ADA6F}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Ousmane Sembène's Cinema|url=https://criticalmuslim.com/issues/30-west-africa|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240522055545/https://criticalmuslim.com/issues/30-west-africa|archivedate=2024-05-22|access-date=2025-08-27|deadurl=yes}}</ref> ''Borom Sarret'' gun pẹlú iṣẹju méjìdínlógún o sí sọ itan nipa awakọ kẹkẹ kan ni [[Dakar]] . Fíìmù náà ṣe àpèjúwe òṣì ni Afirika, ti o fihàn pe àwọn ra ko yanju awọn iṣoro ti awọn ènìyàn rẹ. <ref>Kristin Thompson and David Bordwell, ''Film History: An Introduction'', 2nd edition (McGraw Hill, 2003) {{ISBN|9780070384293}}, p. 548.</ref> O han gẹgẹbi apakan ti Cannes Classics ti 2013 Cannes Film Festival . <ref>http://www.screendaily.com/news/cannes-classics-2013-line-up/5054402.article?blocktitle=Latest-News&contentID=1846</ref> == Idite == ''Borom Sarret'' ti ọmọ Senegal Ousmane Sembène jẹ olùdarí rẹ sọ itan ọmọ ọkunrin talaka kan ti o n gbiyanju lati gbé aye gẹgẹbi awakọ kẹkẹ ni Dakar. Awọn atunkọ tọka si i bi "Wagoner". Lakoko ti o nireti pé ki wọn sanwo fún fún awọn iṣẹ rẹ, o mọ pe diẹ ninu awọn arinrin-ajo naa kii yóò sanwo nitori wọn ko ni owo-wiwọle tabi kii ṣe nigbagbogbo. Nigba miiran, ohun ti o man gba ni ọwọ́ gbigba. Lara awọn onibara rẹ ni ọkunrin kan ti o gbe oku ọmọ rẹ lọ si itẹ oku. Nigbati a ko gba ọmọ ọkunrin naa laaye nitori ko ni awọn iwe ti o peye, awakọ kẹkẹ naa fi òkú ọmọ náà silẹ pẹlu omọkunrin naa ti o sunkun nitori pipadanu rẹ. Ni ọna miiran, ọkunrin kan ti o múra dáradára beere pe ki o mu òun lọ si ilè awọn Faranse. Awakọ kẹkẹ ko fẹ gbe e lọ sibẹ nitori wọn kò gba kẹkẹ laaye nibẹ. Oníbárà rẹ sọ pe mí mọn yàn òun yóò Gba láàyè láti lè gbójú kúrò níbi ofin náà. Botilẹ̀jẹ́wipé, ọlọ́pàá kan dá wọn dúró tí ó béèrè fún àwọn ìwe awakọ̀ kẹ̀kẹ́ náà. Oníbárà lọ laisi san owo-ori rẹ tabi gbeja awakọ kẹkẹ náà. Nigbati awakọ kẹkẹ náà ko awọn iwe ọkọ rẹ jade, medallion kan jabọ si ilẹ. Olopa naa sí tẹ mọlẹ. Lẹyìn iṣẹlẹ náà, awakọ kẹkẹ ni ẹṣin rẹ nìkan, nitori a ti gba kẹkẹ rẹ ni dipo itanran naa. Nígbà tó délé, awakọ̀ kẹ̀kẹ́ náà sọ fún ìyàwó rẹ̀ pé òun ò ní owó lọ́wọ́. Ìyàwó rẹ̀ fi ọmọ wọn lé e lọ́wọ́, ó sì mú un dá a lójú pé òun yóò rí i dájú pé wọ́n jẹun, wọ́n á sì kúrò ní ilé náà. == Wo tun == * Cinema ti Senegal == Awọn itọkasi == 6dllvh9nv1b7gas9ohkr1kh8qj0lwlr Adesina Fagbenro 0 78230 639686 619894 2026-11-07T19:42:31Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639686 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Adesina Ayodele Fagbenro Byron|image=|party=KOWA party|birth_date={{birth date and age|1959|06|05}}|alma_mater=[[Government College, Ibadan]]<br>[[University of Ibadan]]|occupation=Politician, lawyer, afro-jazz musician|website={{URL|sinafagbenro.com/}}|nickname=SFB}} '''Adesina Ayodele Fagbenro-Byron''' Listen ⓘ (tí a mọ̀ sí SFB; tí wọ́n bí ní ọjọ́ karún oṣù kẹfà ọdún 1959), jẹ́ olùdámọ̀ràn ìṣàkóso tẹ́lẹ̀ pẹ̀lú Ẹ̀ka Tó Ń Rí sí Ìdàgbàsókè Àgbáyé (DFID), <ref>https://www.pmnewsnigeria.com/2011/09/19/stakeholders-underscore-importance-of-mdgs-in-nigeria/</ref> olùdásílẹ̀ ẹgbẹ́ KOWA ní oṣù kẹfà ọdún 2009, agbẹjọ́rò, akọrin takasufe ti gbogbo ènìyàn mọn sí "Byron" o si tún jẹ ẹni tiwọn fà kalẹ gẹgẹbi ààrẹ <ref name="premiumtimesng.com">https://www.premiumtimesng.com/news/more-news/287560-2019-kowa-party-announces-presidential-candidate.html</ref> fún ẹgbẹ́ òṣèlú KOWA<ref name="premiumtimesng.com" /> <ref>http://punchng.com/nigerias-structure-has-turned-govs-to-beggars-fagbenro-byron/</ref> <ref>https://www.bellanaija.com/2014/11/join-abike-dabiri-erewa-mo-abudu-more-at-the-2014-goal-attainment-made-easy-conference-register-now/</ref> [ <ref>https://web.archive.org/web/20180703220306/https://www.dailytrust.com.ng/news/others/byron-preaches-peace-love-at-concert/93410.html</ref> <ref>https://aledeh.com/how-to-salvage-nigeria-sina-fagbenro-byron/</ref> <ref>https://www.modernghana.com/news/839162/2019-everyone-wantsto-be-president.html</ref> <ref>https://www.tori.ng/news/90407/moghalu-duke-sonaiya-durotoye-more-http://blackboxnigeria.com/2018/03/23/will-probe-apc-government-kidnap-dapchi-girls-deserve-no-credit-release-kowa-party/meet-20-vibrant.html</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Adesina_Fagbenro#cite_ref-9</ref> <ref>https://web.archive.org/web/20250129061921/https://newtelegraphonline.com/2018/06/2019-agbakobas-nim-fuses-into-ann-vows-to-dislodge-buhari</ref> == Ìbẹrẹ Ìgbésí ayé ati ẹkọ == SFB tí a bí ni ọjọ karùn-ún oṣù kẹfà ọdún 1959 si UCH [[Ìbàdàn|Ibadan]] fun adájọ Samuel Adekunle Fagbenro ati ìyàwó rẹ Victoria Modupe Oke. O jẹ ọmọ ile-iwe ti Mary Hill Convent's Primary School ni Ibadan, Ile-ẹkọ giga Ibadan ni ọdún 1970–1974 ati Federal Government College ọdún 1975–77, [[Ilorin]] . O ni BSc (ètò ọrò ajé), LL.B (ìwé erí Imọn òfin), M.Inf.Sc (Master's Information Science) lati [[Yunifásítì ìlú Ìbàdàn|Fasiti ilu Ibadan]], [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́|Ipinlẹ̀ Oyo]] , Nàìjíríà. Wọ́n pè é sí ẹ́nu iṣẹ láti dajọ ní [[Nigerian Law School]], Eko ní ọdún 1989. <ref>http://www.informationng.com/2018/03/moghalu-duke-sonaiya-durotoye-more-meet-20-vibrant-nigerians-eyeing-buharis-job-in-2019.html</ref> <ref name="Why">{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://nnn.com.ng/2018/04/17/why-many-people-want-buharis-job-sina-fagbenro-byron-former-dfid-governance-adviser/ |access-date=2025-09-11 |archive-date=2018-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181115224723/https://nnn.com.ng/2018/04/17/why-many-people-want-buharis-job-sina-fagbenro-byron-former-dfid-governance-adviser/ |dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://endlessjoy.com.ng/myblog/2018/01/15/dr-sina-fagbenro-byron-declared-his-intent-to-vie-for-the-office-of-the-president-of-the-federal-republic-of-nigeria-come-year-2019/ |access-date=2025-09-11 |archive-date=2018-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706182614/https://endlessjoy.com.ng/myblog/2018/01/15/dr-sina-fagbenro-byron-declared-his-intent-to-vie-for-the-office-of-the-president-of-the-federal-republic-of-nigeria-come-year-2019/ |dead-url=yes }}</ref> == Iṣẹ-ṣiṣe == SFB ṣiṣẹ fún ọdún mẹwa pẹlú Ẹka Ijọba ti United Kingdom fun Idagbasoke Kariaye (DFID) ṣùgbọ́n o fẹyìntì ni Oṣù Kẹ̀sán ọdún 2015; o ṣiṣẹ bi olùdámọ̀ràn ìṣàkóso ni ifijiṣẹ ọpọlọpọ àwọn eto iṣakoso ipele ìjọba àpapọ, olutọju agbègbè fún Guusu Ìwọ̀-oòrùn <ref>http://thenationonlineng.net/dfid-praises-fayemi-on-institutional-change/</ref> ati gúúsù ìlà-orùn Nàìjíríà ati Alákóso Ọfiisi, fun [[Èkó|Eko]] ati [[Ẹnúgu|Enugu]] lẹsẹsẹ. <ref>https://www.vanguardngr.com/2016/03/lagosll-participate-braithwaites-burial-ambode/</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.nigerianewsgrio.com/news/481391-nigeria%E2%80%99s-structure-has-turned-govs-to-beggars-%E2%80%93-fagbenro-byron.html |access-date=2025-09-11 |archive-date=2025-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127100158/https://www.nigerianewsgrio.com/news/481391-nigeria%E2%80%99s-structure-has-turned-govs-to-beggars-%E2%80%93-fagbenro-byron.html |dead-url=yes }}</ref> <ref>http://akinwunmiambode.com/tag/governor-ambode/page/5/</ref> <ref>https://web.archive.org/web/20180704010005/http://www.spynigeria.ng/2018/03/06/2019-everyone-wants-president/</ref> <ref>https://web.archive.org/web/20250127101037/http://www.businessdayonline.com/why-real-estate-has-failed-to-drive-nigerias-economy-by-experts/</ref> <ref>http://ekitistate.gov.ng/2013/05/dfid-commends-fayemi-for-his-strong-political-will/</ref> <ref>http://businessnews.com.ng/2014/03/20/multiple-taxation-discourages-tax-payment-dfid/</ref> O tun ti ṣiṣẹ gẹ́gẹ́bí olùrànlọwọ si awọn ìjọba ti o ti kọjá ati lọwọlọwọ pàápàá ni siseto àtìlẹ́yìn ìdàgbàsókè ati ìrànlọ́wọ́ imọ-ẹrọ si àwọn òṣeré ipinlẹ ati awọn ti kii ṣe ti ipinlẹ. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://www.thetidenewsonline.com/2016/07/15/18-firms-set-to-audit-mdas-as-fg-reviews-agencies-cost-profile/ |access-date=2025-09-11 |archive-date=2025-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127100412/http://www.thetidenewsonline.com/2016/07/15/18-firms-set-to-audit-mdas-as-fg-reviews-agencies-cost-profile/ |dead-url=yes }}</ref> Fagbenro jẹ akọrin takasufe ati òṣèré ipele kan. O ti ṣe atẹjade awọn iṣẹ, pẹlu orin alaafia ti iyin “Alafia”, o si ṣe ifiwe labẹ orukọ “Byron”. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://t.guardian.ng/life/music/arts-promotion-will-fast-track-nigerias-economy-says-byron/ |access-date=2025-09-11 |archive-date=2018-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826123618/https://t.guardian.ng/life/music/arts-promotion-will-fast-track-nigerias-economy-says-byron/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>https://www.televisionafrica.com/arts-promotion-will-fast-track-nigerias-economy-says-byron/</ref> O jẹ olórí ojuse ti Mothergold Ltd, oludasile Sina Fagbenro & Associates ni ọdún 1990, olupilẹṣẹ ti Awọn ajọṣepọ fun Ìdàgbàsókè (P4D) ati oludasile-pẹlu ẹni mìíràn ati alága ti Victoria Modupe Oke Foundation. <ref>https://www.peoplesdailyng.com/fg-world-bank-to-assist-states-on-primary-health-care-official/amp/</ref> <ref>https://universalreportersng.com/pan-yoruba-agenda-for-2014-national-conference/</ref> <ref>http://allafrica.com/stories/201803070007.html</ref> <ref>http://www.osundefender.com/fg-world-bank-bail-states/{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Òṣèlú == SFB dije fun ipò Alaga ìjọba ibilẹ nijoba ibile Eti Osa ni ipinlẹ Eko, labẹ ẹgbẹ òṣèlú [[People's Democratic Party|People’s Democratic Party]] (PDP) lọdun 2001 sugbon o padà faso ẹyin. Ni Oṣu Keje ọdún 2009, o darapọ mọ ẹgbẹ KOWA gẹ́gẹ́bí ọmọ ẹgbẹ ti o ṣẹda pẹlu awọn miiran pẹlu Chinua Azuzu, [[Fola Adeola]], Ngozi iwere, Muktar Bakare, [[Oluremi Sonaiya|Remi Sonaiya]], Mark Adebayo, akọwe agba lọwọlọwọ ati Saidu Bobboi, alaga orilẹ-ede. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://news.bounce.ng/Content/apology-impunity-is-in-pdps-dna-fagbenro-byron-20180328 |access-date=2025-09-11 |archive-date=2025-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127100601/http://news.bounce.ng/Content/apology-impunity-is-in-pdps-dna-fagbenro-byron-20180328 |dead-url=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://justforrubies.com/2018/06/07/reasons-why-many-women-dont-go-into-politics/ |access-date=2025-09-11 |archive-date=2018-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180825220455/http://justforrubies.com/2018/06/07/reasons-why-many-women-dont-go-into-politics/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>https://web.archive.org/web/20180705062638/http://www.cacheonline.com.ng/2018/06/07/funding-poses-major-setback-women-politics-presidential-aspirant-prof-oluremi-sonaiya/</ref> == Ìgbésí ayé ará ẹni == Lolade ni ìyàwó rẹ̀, ó sì bí ọmọ márùn-ún, ọmọkùnrin mẹ́rin ati ọmọbinrin kàn tí orukọ re n jẹ moyosoreoluwa. <ref>http://www.citypeopleonline.com/sina-fagbenro-byron-joins-race-presidency/</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀ ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀ == SFB ni a bí ní ọjọ́ karùn-ún oṣù kẹfà ọdún 1959, ní UCH Ibadan láti ọdọ barrister Samuel Adekunle Fagbenro ati iyalẹ̀ rẹ̀ Victoria Modupe Oke. Ó jẹ ọmọ-ẹkọ́ Mary Hill Convent's Primary School ní Ìbàdàn, Ibadan College 1970–1974 ati Federal Government College 1975–77, Ilorin. Ó ni BSc (Economics), LL.B (Bachelor of Laws), M.Inf.Sc (Master's Information Science) láti University of Ibadan, Ìpínlẹ̀ Oyo, Nàìjíríà. A pe e sí ọba ní Nigerian Law School, Lagos ní 1989. == Awọn itọkasi == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1959]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] 3oip596eopiu930dhxdur3sfk0nil0v Ninety (musician) 0 78335 639954 628478 2026-11-08T03:56:07Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639954 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|Name=Ninety|image=|image_size=210px|alt=Ninety|caption=Ninety in 2022|Birth_name=Alabo Tuonims|native_name=|native_name_lang=|Alias=|birth_date={{birth date and age|df=yes|1996|02|19}}<ref>{{cite web| url=https://www.pulse.ng/entertainment/music/review-ninety-rare-gem-ep/vppz5vy| publisher=Pulse.ng| title=Ninety is a ‘Rare Gem’ on his debut project [Pulse EP Review]| date=2022-05-04| access-date=2025-09-20| archive-date=2023-03-13| archive-url=https://web.archive.org/web/20230313150839/https://www.pulse.ng/entertainment/music/review-ninety-rare-gem-ep/vppz5vy| dead-url=yes}}</ref>|Origin=[[Port Harcourt|Rivers State]], [[Nigeria]]|death_date=<!-- {{death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date 1st) -->|death_place=|Genre=[[Contemporary R&B|R&B]],[[Afrobeats|Afro-fusion]]<ref>{{cite web |last1=Ebirim |first1=Juliet |title=Freeme Music artiste, Ninety announces debut single, ‘Touch & Follow’|url=https://www.vanguardngr.com/2021/09/freeme-music-artiste-ninety-announces-debut-single-touch-follow/|website=vanguardngr.com|publisher=Vanguard Nigeria |access-date=13 March 2023 |date=9 September 2021}}</ref>|Occupation=Singer, songwriter, music producer|Instrument=Vocals|Years_active=2021–present|Label=[[Freeme Music]]|Associated_acts=}} '''Alabo Tuwonimi Tuonims''' (tí a bí ní ọjọ kẹrindínlógún oṣù keji ọdún 1996), ti gbogbo ènìyàn mo si oruko orí ìtàgé rẹ̀ '''Ninety''', jẹ́ olórin Nàìjíríà, akọrin ati olùpilèsè orin. == Ìgbésíayé == A bi Ninety ni ọjọ kẹrindínlógún oṣù keji ọdún 1996 ni [[Port Harcourt]] . O jẹ akọrin Nàìjíríà, olùkọ-orin, akọrin-pupọ, ati olùpilẹ̀sẹ̀ orin. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.pulse.ng/entertainment/music/review-ninety-rare-gem-ep/vppz5vy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2023-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313150839/https://www.pulse.ng/entertainment/music/review-ninety-rare-gem-ep/vppz5vy |dead-url=yes}}</ref> O dagba ni ile Anglican ati pe o jẹ ọmọ ẹlẹ́kẹrin ti awọn ọmọde marun tí o sì jẹ́ ọmọ ọkunrin kan ṣoṣo ìdílé náà. Ninety lọ si ilé-ìwé giga King & Queens ati ilè ìwé Spring Foundation, mejeeji ni Bonny Island, ní Ipinlẹ Rivers, fun eto-ẹkọ alakọbẹrẹ ati gírámà rẹ lẹsẹsẹ. O dagba ni gbígbọ́ orin Michael Jackson, Damian Marley, ati Styl Plus, o si bẹrẹ kikọ orin tirẹ ni ibẹrẹ bi ọjọ-ori mẹẹdogun. <ref>https://www.vanguardngr.com/2021/09/freeme-music-artiste-ninety-announces-debut-single-touch-follow/</ref> == Iṣẹ-ṣiṣe == Ni ọjọ kọkàndínlógún ti Oṣu Kẹta, ọdun 2022, ni atẹle ìgbéjáde ti àkọkọ ẹyọkan rẹ, U''nruly,'' Ninety gbé ''[[Touch & Follow,|Touch & Tẹle,]]'' jáde ẹlẹ́ẹ̀kejì rẹ lẹhin ti o darapọ mọ Orin Freeme . <ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/03/12/ninety-i-love-telling-personal-stories/</ref> Ninety ṣe àfikún ṣiṣan tuntun si ibi ti awọn ohun ti n yọ jade ni oriṣi pupọ yii. Ti a mọ tẹlẹ sí ''Ninety6,'' o ṣe idanimọ bi oṣere Afro-Fusion kan, ti on da Agbejade pop, R&B, Dancehall, ati Reggae. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://txtmag.com/ninety-the-singer-who-would-be-king/ |access-date=2025-09-20 |archive-date=2025-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007092754/https://txtmag.com/ninety-the-singer-who-would-be-king/ |dead-url=yes }}</ref> Ni Oṣu Kẹrin ọdun 2022, Ninety ṣe idasilẹ ''Diamond'' asiwaju orin ẹyọkan lati inu iṣẹ akanṣe akọkọ rẹ [[Rare Gem (Ninety EP)|Rare Gem]] . <ref>https://punchng.com/ninety-tells-story-of-attraction-in-touch-and-follow/</ref> Ni ọjọ kejìdínlọ́gbọ̀n Oṣu Kẹrin ọdún 2023, Ninety ṣe idasilẹ iṣẹ akanṣe akọkọ rẹ ti àkọlé [[Rare Gem (Ninety EP)|Rare Gem]] . <ref>https://culturecustodian.com/meet-rising-afro-fusion-superstar-ninety/</ref> <ref>https://guardian.ng/life/ninety-shines-brightest-with-diamonds/</ref> Ninu atunyẹwo rẹ ti ere ti o gbòòrò sii, Motolani Alake lati Pulse Nigeria sọ pe "ọna rẹ ṣe deede pẹlu irisi ti o kere ju; ti o dara sibẹsibẹ ti o ṣe Irun dàda, awọn iwaju ti o lagbara ati ìsesí avant-garde, ti o pari pẹlu awọn irun dàda ati awọn ohun ọ̀ṣọ́ tí kò pọju." <ref>https://music.apple.com/ng/album/rare-gem/1619353280</ref> == Awọn ọlá == Ni ọjọ kéjìdínlógún Oṣu Karun ọdun 2023, Apple Music kéde Ninety bi Apple Music Up Next fún Nàìjíríà. Nigbati o sọ asọye lori ẹya ara ẹrọ, Ninety sọ pe, "ohun ti o dara julọ ní mímá ṣe orin ati sisọ awọn itan, ṣugbọn oun tí o fin dára jùlọ ní tí àwọn ènìyàn bán gbọ orin náà, ati pe o le ṣe atunṣe pẹlu awọn itan ti mon sọ. Isopọ naa ko ni ibamu, ìdí nìyẹn tí inú mi fi dùn fun pé ètò Apple Music's 'Up Next' yán mi, "o sọ fun Apple Music bẹ́ẹ. <ref>https://open.spotify.com/album/4RVEXkoDefTG5hQhkPogzC</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.pulse.ng/entertainment/music/review-ninety-rare-gem-ep/vppz5vy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2023-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313150839/https://www.pulse.ng/entertainment/music/review-ninety-rare-gem-ep/vppz5vy |dead-url=yes }}</ref> == Aworan aworan == === Awọn EPs === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+Akojọ awọn ere ti o gbooro pẹlu awọn alaye ti a yan ! scope="col" style="width:11em;" | Akọle ! scope="col" style="width:23em;" | EP alaye |- ! scope="row" | ''[[Rare Gem (Ninety EP)|Tiodaralopolopo]]'' | * Tu silẹ: Oṣu Kẹrin Ọjọ 28, Ọdun 2022 * Label: Orin Ofe * Awọn ọna kika: Igbasilẹ oni-nọmba, ṣiṣanwọle |} == Wo tun == {{Portal|Biography}} * [[Àtòjọ àwọn olórin ilẹ̀ Nàìjíríà|Akojọ ti awọn Nigerian awọn akọrin]] {{Clear}} == Awọn itọkasi == {{Reflist|30em}} [[Ẹ̀ka:Àwọn akọrin ará Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1996]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] sp73woeb1b6gmhj88k1isoilcasivbn Isaac Adewole 0 78462 639861 635016 2026-11-07T23:55:32Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639861 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian professor of gynaecology and obstetrics (born 1954)}} {{Use dmy dates|date=October 2024}} {{EngvarB|date=October 2022}} {{Infobox officeholder | name = Isaac Adewole | honorific-prefix = Prof. | image = Prof. Isaac F. Adewole (cropped).jpg | office = [[Federal Ministry of Health (Nigeria)|Minister of Health]] | term_start = 11 November 2015 | term_end = 29 May 2019 | president = [[Muhammadu Buhari]] | predecessor = [[Haliru Alhassan]] | successor = [[Osagie Ehanire]] | office1 = 11th [[Vice-Chancellor]] of the [[University of Ibadan]] | term_start1 = December 2010 | term_end1 = 30 November 2015 | deputy1 = [[Abel Idowu Olayinka]] | predecessor1 = [[Olufemi Bamiro]] | successor1 = [[Abel Idowu Olayinka]] | birth_date = {{Birth date and age|1954|05|05|df=yes}} | birth_place = [[Ilesa]], Southern Region, [[British Nigeria]] (now in [[Osun State, Nigeria]]) | nationality = [[Nigerian]] | residence = [[Ibadan]] | alma_mater = [[University of Ibadan]] | occupation = {{hlist|[[Obstetrics|Obstetrician]]|[[Gynecology|Gynecologist]]|[[Education|Academics]]|[[Academic administration|Educational administrator]]}} }} '''Isaac Folorunso Adewole''' {{small|[[List of fellows of the Nigerian Academy of Science|FAS]]}} tí won bi ni ọjọ́ kàrún, oṣù Karùn-ún, ọdún 1954, jẹ́ Ojògbón ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó jẹ́ amọ̀yẹ nípa ìwòsàn obìnrin (gynaecology) àti ìtọ́jú ìbí (obstetrics).<ref name=Saanu/><ref>{{cite web|url=http://tribuneonlineng.com/ui-sets-tone-selection-new-vc|title=UI sets tone for selection of new VC|work=Nigerian Tribune|access-date=18 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119094942/http://tribuneonlineng.com/ui-sets-tone-selection-new-vc|archive-date=19 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=PROFESSOR ISAAC FOLORUNSO ADEWOLE FAS RECEIVES AWARD OF THE ORDER OF RISING STAR, GOLD AND SILVER STAR OF JAPAN |url=https://www.com.ui.edu.ng/index.php/professor-isaac-folorunso-adewole-fas-receives-award-of-the-order-of-rising-star-gold-and-silver-star-of-japan |access-date=28 April 2022 |website=www.com.ui.edu.ng |archive-date=2 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302014247/https://www.com.ui.edu.ng/index.php/professor-isaac-folorunso-adewole-fas-receives-award-of-the-order-of-rising-star-gold-and-silver-star-of-japan |dead-url=yes }}</ref> Ó jẹ́ mínísítà fún ètò ìlera ní Nàìjíríà láti oṣù kọkànlá ọdún 2015 títí di oṣù karùn-ún ọdún 2019.”<ref name=autogenerated1>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/342569-18-former-ministers-who-didnt-make-buharis-new-list.html|title=18 former ministers who didn't make Buhari's new list|website=Premiumtimesng.com|date=23 July 2019|access-date=8 November 2021}}</ref> lábẹ́ ìgbimo Ìjọba Àpapọ̀ tí Ààrẹ Muhammadu Buhari. Ó jẹ́ igbakeji olori ile eko giga Ìbàdàn tẹ́lẹ̀, ó sì jẹ́ ààrẹ Ẹgbẹ́ Àpapo Áfíríkà fún Ìwádìí àti Ìkẹ́kọ̀ọ́ lórí Àrùn Jẹjé (African Organisation for Research and Training in Cancer). Ṣáájú ìgbà tí wọ́n yàn-án <ref>{{Cite web |title=Search {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/search |access-date=26 April 2022 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> “gẹ́gẹ́ bí igbakeji olórí ilé-èkó gíga (11th substantive vice-chancellor), ó ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí [[Alákòóso àgbà|Alákòóso Àgbà]] ní Ilé-ẹ̀kọ́ Tó ga ju lo fún Ìlera (College of Medicine) ní Ìbàdàn, tó jẹ́ ilé-èkó ìṣègùn tó tóbi jù lọ àti tó ti pẹ́ jù ní [[Nàìjíríà]].<ref>{{cite web|url=http://www.punchng.com/education/stakeholders-salute-ui-vc-at-60/|title=Stakeholders salute UI VC|work=The Punch News|access-date=18 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140514081431/http://www.punchng.com/education/stakeholders-salute-ui-vc-at-60/|archive-date=14 May 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Isaac Folorunso Adewole |url=https://wwww.frontend/topic/Isaac_Folorunso_Adewole |access-date=28 April 2022 |website=frontend |language=en }}{{Dead link|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ìwádìí rẹ̀ dá lórí kòkòrò àìlèfojúrí HPV (human papillomavirus), kòkòrò àìlèfojúrí HIV, àti ìmọ̀ ìṣègùn nípa àrùn jẹjẹrẹ nínú àwọn obìnrin, tí ó jẹ́ ẹ̀ka pàtàkì nínú ìmọ̀ ìṣègùn tí ó ń dá lórí àwọn àrùn jẹjẹrẹ tó ń kọlu ara ìbísí àwọn obìnrin. Èyí sì kan àrùn jẹjẹrẹ ẹyin-n-dòdò(ovarian cancer), àrùn jẹjẹrẹ ilé-ọmọ(uterine cancer), àrùn jẹjẹrẹ ojú-ọ̀nà óbo(vaginal cancer), àrùn jẹjẹrẹ ọrùn ilé-ọmọ(cervical cancer), àti àrùn jẹjẹrẹ etí obo(vulvar cancer).<ref>{{cite web|url=http://dawncommission.org/prof-isaac-folorunsho-adewole/|title=Prof Isaac Folorunsho Adewole|work=DAWN Commission|access-date=18 September 2015|archive-date=19 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119015037/http://dawncommission.org/prof-isaac-folorunsho-adewole/|url-status=dead}}</ref> Adewole jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ olùdarí ilé-èkó Adeleke, ó sì jẹ́ alága fún Ìgbìmọ̀ Ìpìlẹ̀ ti Orílẹ̀-èdè tó ń rí sí ìlànà ìdènà Àrùn Jẹ̀jẹ̀rẹ̀ Ọmọ-ọ́bìnrin.<ref>{{cite web|url=http://www.adelekeuniversity.edu.ng/management/governing-council|title=Governing Council – Adeleke University|website=Adelekeuniversity.edu.ng|access-date=13 September 2015|archive-date=16 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150816194127/http://www.adelekeuniversity.edu.ng/management/governing-council|dead-url=yes}}</ref> Ó ni kàn náà ni Ojògbón ará Nàìjíríà tí a yàn gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ Association of Commonwealth Universities.<ref>{{Cite web |title=The Association of Commonwealth Universities {{!}} ACU |url=https://www.acu.ac.uk/ |access-date=26 April 2022 |website=www.acu.ac.uk}}</ref><ref>{{cite web|url=http://newtelegraphonline.com/celebrating-ui-vc-60/|title=Celebrating UI VC at 60|work=New Telegraph|access-date=18 September 2015|archive-date=18 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151118235057/http://newtelegraphonline.com/celebrating-ui-vc-60/|url-status=dead}}</ref> Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ olùdámọ̀ràn àgbáyé ti Ilé-iṣẹ́ Àrùn Jẹ̀jẹ̀rẹ̀ ti Áfíríkà (African Cancer Institute), ilé-iṣẹ́ àgbà tó dá lórí àrùn jẹ̀jẹ̀rẹ̀ ní agbègbè Áfíríkà Sàhárà apá-ìsàlẹ̀ tó ní àwọn ènìyàn dúdú.<ref>{{cite web|url=http://thenationonlineng.net/ui-vc-gets-new-roles/|title=UI VC gets new roles|work=The Nation Nigeria|date=5 September 2013 |access-date=18 September 2015}}</ref> ọdun 2014, ó ṣe ayẹyẹ ọjọ́-ìbí ọgọ́ta ọdún rẹ̀. Nínú ebi to won ti ke koo gbogbogbò kan tó wáyé ní Ilé-ìgbìmọ̀ àpérò àgbáye (international conference centre) ni ile-ekó giga ti ìlú Ìbàdàn, wọ́n rántí bí àwọn afẹ́nifẹ́nu ṣe gbìyànjú láìkùnà láti ba ìgbéga rẹ̀ jẹ́ gẹ́gẹ́ bí igbá-kejì alákòóso ilé-ìwé náà ní ọdún 2010.<ref>{{cite web|url=http://www.nigeriaheadlines.com/news/celebrating-ui-vc-60|title=Celebrating UI VC @ 60|work=Nigeria Headlines|access-date=13 September 2015|archive-date=19 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119163826/http://www.nigeriaheadlines.com/news/celebrating-ui-vc-60|url-status=dead}}</ref> Alága ayẹyẹ ọjọ́-ìbí ọgọ́ta ọdún náà jẹ́ Wole Olanipekun, amòfin tó gbajúmọ̀. [[Senior Advocate of Nigeria]], Ààrẹ àná ti [[Nigerian Bar Association]], àti pé ó jẹ́ Alága (Pro-Chancellor) tẹ́lẹ̀ fún ilé-èkó gíga náà. Ó ṣàpèjúwe Adéwọlé gẹ́gẹ́ bí ‘ológbò kan tí kì í ṣe pé ó ní ẹ̀mí mẹ́sàn-án nìkan, ṣùgbọ́n ẹni tó ní ẹ̀mí méjìdínlógún, tí ó sì borí gbogbo ìpọ́njú àti ìdáná tí wọ́n dá lòdì sí i láti ọwọ́ àwọn aṣọ̀tẹ̀ rẹ̀."<ref>{{cite web|url=http://www.thisdaylive.com/articles/forget-past-injustices-olanipekun-tells-ui-vc/177879/|title=Forget Past Injustices Olanipekun Tells UI VC|work=Thisday News|access-date=18 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119114034/http://www.thisdaylive.com/articles/forget-past-injustices-olanipekun-tells-ui-vc/177879/|archive-date=19 November 2015|url-status=dead}}</ref> Ní ọdún 2012, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ Ẹgbẹ́ Àwọn Onímọ̀ Sáyẹ́ǹsì ti Nàìjíría ni Akádẹ́mì Onímọ̀ Sáyẹ́ǹsì ti Nàìjíríà, tó jẹ́ àjọ ẹ̀kọ́ gíga tó lókìkí jù lọ ní Nàìjíríà. Wọ́n fi í sínú akádẹ́mì náà pẹ̀lú ojògbón Mojeed Olayide Abass, ọ̀jọ̀gbọ́n Nàìjíríà nínú ìmọ̀ ẹ̀kọ́ ẹ̀rọ ayára-bí-àṣá(computer science)ní [[University of Lagos]], ati ojògbón Akinyinka Omigbodun, ààrẹ àná fún Ilé Ẹ̀kọ́ Àwọn Oníṣẹ́ Abẹ ní Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà àti igbá-kejì alákòóso àná fún Ilé-Ẹ̀kọ́ Ìṣègùn(medicine), ile-ekó giga ìlú Ìbàdàn. <ref>{{cite web|url=http://www.nas.org.ng/fellowship/fellows-of-the-academy/ |title=Fellows of the academy |publisher=nas.org.ng |access-date=15 September 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151109232120/http://www.nas.org.ng/fellowship/fellows-of-the-academy/ |archive-date= 9 November 2015 }}</ref> Ní ọdún 2014, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ olùdarí Ilé-Èkó Gíga Adeleke, àti ní Oṣù Kẹfà ọdún 2015, wọ́n tún yàn án gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ olùdarí Ilé-Èkó Gíga Pan-Áfíríkà. Ilé-Èkó Gíga Pan-Áfíríkà jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ àti àgbègbè ìwádìí lẹ́yìn ilé-ẹ̀kọ́ gíga, tó ní àwọn ibùdó ní ìpínlẹ̀ márùn-ún, tí ó sì ń gba ìtìlẹ́yìn lọ́wọ́ [[African Union]].<ref>{{cite web|url=http://dlc.ui.edu.ng/about-us/about-university-of-ibadan/principal-officers/298-professor-i-f-adewole-vice-chancellor|title=Professor I.F. Adewole- VICE-CHANCELLOR|publisher=University of Ibadan|access-date=18 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150922131821/http://dlc.ui.edu.ng/about-us/about-university-of-ibadan/principal-officers/298-professor-i-f-adewole-vice-chancellor|archive-date=22 September 2015|url-status=dead}}</ref> Ní ọjọ́ kejìdínlógbon oṣù kẹta ọdún 2015, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Oníṣẹ́ Ìkójọpọ̀ Ìdìbò ti Ilé-iṣẹ́ Àjọ Ìdìbò Orílẹ̀-èdè Olómìnira ti Nàìjíríà ní ìpínlẹ̀ èkó fún ìdìbò gbogbo gbò ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdún 2015. [[Ìpínlẹ̀ Èkó]] fún Idibo gbogboogbo Naijiria, 2015 àti ní oṣù kẹrin ọjọ́ kọkànlá, ó ṣiṣẹ́ bíi adarí àwọn olùdarí ìdìbò fún ìdìbò gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó.<ref>{{cite web|url=http://www.thisdaylive.com/articles/finally-ambode-emerges-winner-in-lagos-guber-contest/206595/|title=Finally, Ambode Emerges Winner in Lagos Guber Contest|work=Thisday News|access-date=18 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119142149/http://www.thisdaylive.com/articles/finally-ambode-emerges-winner-in-lagos-guber-contest/206595/|archive-date=19 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://leadership.ng/news/425413/guber-polls-apc-sweeps-out-pdp|title=Guber Poll: APC Sweeps Out PDP|work=Leadership Newspaper|access-date=18 September 2015|archive-date=11 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211231311/https://leadership.ng/news/425413/guber-polls-apc-sweeps-out-pdp|dead-url=yes}}</ref> Ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kọkànlá ọdún 2015, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Mínísítà fún Ètò Ìlera ti Orílẹ̀-èdè ti Nàìjíríà. <ref>{{cite web|url=http://www.channelstv.com/2015/11/11/president-buhari-keeps-petroleum-ministry-assigns-others/|title=President Buhari Keeps Petroleum Ministry, Assigns Others|work=Channels TV|access-date=10 November 2015}}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀ Ìgbé-ayé ré== Wọ́n bí Adéwọlé ní ọjọ́ kárùn-ún oṣù karùn-ún ọdún 1954 ní [[Ilesa]], ìlú kan ní [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun]] ní gúúsù ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà<ref name=Saanu/><ref>{{cite web|url=http://www.ifaf.org.ng/profAdewole.aspx|title=Ifa Foundation|work=ifaf.org.ng|date=2014|access-date=16 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531160143/http://www.ifaf.org.ng/profAdewole.aspx|archive-date=31 May 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=Martins |first=Ameh |date=6 September 2017 |title=ADEWOLE,Isaac Folorunsho |url=https://blerf.org/index.php/biography/adewoleisaac-folorunsho/ |access-date=28 April 2022 |website=Biographical Legacy and Research Foundation |language=en-US |archive-date=22 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230222185900/https://blerf.org/index.php/biography/adewoleisaac-folorunsho/ |dead-url=yes }}</ref> Àwọn òbí rẹ̀ jẹ́ oníṣòwò. Ìpinnu rẹ̀ láti yan iṣẹ́ ìṣègùn wá láti ọ̀dọ̀ bàbá rẹ̀, tó jẹ́ aṣojú ilé-iṣẹ́ United Africa Company, ilé-iṣẹ́ Gẹ̀ẹ́sì kan tí wọ́n ń ṣòwò ní Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà ní ọ̀rúndún ogún(20th century).<ref name="Challenge">{{cite web|url=http://allafrica.com/stories/201404280084.html|title=Nigeria: My Greatest Challenge As UI VC – Adewole |date=27 April 2014 |work= Daily Independent|access-date=26 November 2015}}</ref> Ètò rẹ̀ ni láti yan iṣẹ́ nípa ìmọ̀-ofurufú (aeronautics), pàápàá jùlọ ìmọ̀-ẹ̀rọ ìmọ̀-ofurufú (aerospace engineering), ṣùgbọ́n olùbádámọ̀ràn ilé-ìwé rẹ̀ dàbá fún un pé kó yàn àwọn ẹ̀kọ́ tó wúlò fún iṣẹ́ ìṣègùn.<ref name="thenewsnigeria.com.ng">{{cite web|url=http://thenewsnigeria.com.ng/2014/05/life-60/|title=My Life At 60 – Prof. Adewole|work=The News Nigeria|date=20 May 2014 |access-date=18 September 2015}}</ref> Ní ọdún 1960, ó lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ Alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ti Ogudu Methodist ní ìlú Ìlẹ́ṣà, níbi tó ti lo ọdún kan, àti Ilé-ẹ̀kọ́ Methodist, Òkè Àdó ní Ìbàdàn, níbi tó ti lo ọdún kan pẹ̀lú kí ó tó parí ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ̀ ní Ilé-ẹ̀kọ́ St. Mathias Demonstration ní ìlú Àkúrẹ́.<ref>{{cite web|url=http://www.mynewswatchtimesng.com/adewole-ui-vc-at-61-the-doctor-farm-activist/|title=ADEWOLE, UI VC AT 61: The doctor farm activist|work=Newswatch Times|access-date=18 September 2015|archive-date=12 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212120332/http://www.mynewswatchtimesng.com/adewole-ui-vc-at-61-the-doctor-farm-activist/|dead-url=yes}}</ref> Lẹ́yìn náà, ó lọ sí [https://www.thenigerianvoice.com/news/274118/ilesa-grammar-school-the-labour-of-our-heroes-past.html Ilesa Grammar School], níbi tó ti gba ìwé-ẹ̀rí Ìpele Kìíní pẹ̀lú àṣeyọrí ní ọdún 1970, àti Ìwé-ẹ̀rí Ilé-Ẹ̀kọ́ Gíga (Higher School Certificate) ní ọdún 1972. <ref>{{cite web|url=http://sunnewsonline.com/new/adewole-ui-vc-60/|title=Adewole, UI VC, at 60 – The Sun News Online|work=The Sun News|access-date=18 September 2015}}</ref> Ní oṣù kẹwàá ọdún 1973, ó forúkọ sílẹ̀ ní Ilé-ẹ̀kọ́ Ìṣègùn, ile-ekó giga ìlú Ìbàdàn; níbẹ̀ ló ti gba oyè MBBS, ní ọdún 1978, ó gba Ẹ̀bùn Glaxo Allenbury fún ìfihàn tó tayọ nínú ìwádìí lórí àwọn ọmọdé.<ref>{{cite web|url=http://www.thisdaylive.com/articles/i-ll-make-ui-greater-new-vc/78948/|title=I'll Make UI Greater – New VC|work=Thisday News|access-date=18 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119100218/http://www.thisdaylive.com/articles/i-ll-make-ui-greater-new-vc/78948/|archive-date=19 November 2015|url-status=dead}}</ref> ==Isẹ́ re== Ní ọdún 1978, ọdún kan náà tí ó parí ẹ̀kọ́ ní ile-ekó giga ìlú Ìbàdàn, ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní ile-ekó giga College Hospital ní Ìbàdàn. Ní ọdún 1979, ó fi ilé-ìwòsàn náà sílẹ̀ lọ sí Sokoto fún iṣẹ́ ọdún kan tí ó jẹ́ dandan ní [[National Youth Service Corps]]. Nígbà tó parí iṣẹ́ rẹ̀, ó ṣiṣẹ́ fún ọdún kan gẹ́gẹ́ bí oníṣẹ́ ìṣègùn ní Ilé-ìwòsàn Ìbímọ ti Adeoyo ní Ìbàdàn, kí ó tó padà sí ilé-ìwòsàn ile-ekó giga gẹ́gẹ́ bí ọ̀gá agba ilé-iṣẹ́ ti ẹ̀ka alábójútó ìbí àti ìmọ̀-ìṣègùn obìnrin. Ó wà ní ipò yìí fún ọdún kan kí wọ́n tó yàn án gẹ́gẹ́ bí akọ̀wé ní ọdún 1982.<ref>{{cite web|url=http://newtelegraphonline.com/race-for-the-strongest/|title=Race for the Strongest|work=New Telegraph|access-date=18 September 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927025510/http://newtelegraphonline.com/race-for-the-strongest/|archive-date=27 September 2015}}</ref> Ní ọdún 1985, ó kúrò ní Nàìjíríà lọ sí ìlú Lọndọnù fún ìwádìí nípá ẹ̀ka ìṣègùn àrùn àkàn (oncology) ní Ilé-ìwòsàn Charing Cross. Lẹ́yìn tí ó parí ètò ìwádìí náà, ó padà sí Nàìjíríà láti darapọ̀ mọ́ Ilé-ìwòsàn Royal Crown Specialist ní Ìbàdàn, níbi tó ti lo ọdún mẹ́rin kí ó tó padà sí Ilé-ìwòsàn Ìlé-Ẹ̀kọ́ Gíga (University College Hospital) gẹ́gẹ́ bí Oníṣègùn amọ̀ja nípa ìbímọ àti ìṣègùn obìnrin.<ref>{{cite web|url=http://dailyindependentnig.com/2014/05/day-ui-stood-still-ifa/|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122165946/http://dailyindependentnig.com/2014/05/day-ui-stood-still-ifa/|url-status=usurped|archive-date=22 November 2015|title=Day UI stood still for 'IFA' |work=Daily Independent|access-date=18 September 2015}}</ref> Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ni ìpele kìíní ní Ilé-ẹ̀kọ́ ìṣègùn, ile-ekó giga ni ìlú Ìbàdàn níbi tó ti di olùkọ́ àgbà ní ọdún 1992. Ní 1 Oṣù kẹwàá, ọdún 1997, wọ́n yàn án sípò ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ìmọ̀ ìṣègùn ní ile-ekó giga ni ìlú Ìbàdàn, ní ọdún kan náà, wọ́n tún yàn án sípò ọmọ ẹgbẹ́ àwọn ìgbìmọ̀ àgbà (University Senate). Ní ọdún 1999, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí olórí ẹ̀ka tí ó ń rí sí ọ̀rọ̀ oyún àti àrùn obìnrin fún ìgbà díẹ̀. Ó ṣiṣẹ́ ní ipò yẹn fún ọdún kan. Ní ojo kinni, Oṣù kẹjọ, ọdún 2000, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí alága àwọn ilé-ẹ̀kọ́ sáyẹ́ǹsì ìṣègùn àti ehín (Dean, Faculty of Clinical Sciences and Dentistry),ipò tí ó wà títí di ọjọ́ Ọkànlélọ́gbọ̀n, Oṣù keje, ọdún 2002.<ref>{{cite web|url=http://thechronicleofeducation.com/2015/07/14/professor-isaac-folorunso-adewole-awarded-an-honorary-doctor-of-science-degree-by-uk-university/|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119085023/http://thechronicleofeducation.com/2015/07/14/professor-isaac-folorunso-adewole-awarded-an-honorary-doctor-of-science-degree-by-uk-university/|url-status=usurped|archive-date=19 November 2015|title=Professor Isaac Folorunso Adewole awarded an honorary Doctor|publisher=thechronicleofeducation.com|access-date=18 September 2015}}</ref> Ní ọjọ́ kinni Oṣù kẹjọ, ọdún 2002, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí alákòóso (provost) fún ilé-ẹ̀kọ́ ìṣègùn (college of medicine) tí Ọ̀jọ̀gbọ́n Akinyinka Omigbodun wá rọ́pò rẹ̀ lẹ́yìn náà. Nígbà tó wà ní ipò yìí, ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ àwọn alákòóso àti déánì, bẹ́ẹ̀ náà ló sì jẹ́ alága ìgbìmọ̀ ile-ẹ̀kọ́ gíga tó ń rí sí àrùn kògbóògùn [[AIDS]]. Ó tún jẹ́ alága ìgbìmọ̀ tó ń ṣe ìgbẹ́wò ati àbèwò àwọn òṣìṣẹ́ olùkọ́ ní ọdún 2004.<ref>{{cite web|url=http://www.feinberg.northwestern.edu/faculty-profiles/az/profile.html?xid=19488|title=Isaac Adewole, MBBS : Faculty Profile|work=feinberg.northwestern.edu|access-date=18 September 2015|archive-date=22 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122193411/http://www.feinberg.northwestern.edu/faculty-profiles/az/profile.html?xid=19488|url-status=dead}}</ref> Ní ọjọ́ kìní Oṣù Karùn-ún, ọdún 2010, ó di ọ̀jọ̀gbọ́n àfikún (adjunct professor) ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga Northwestern ní Chicago. Ní Oṣù Kejìlá, ọdún 2010, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Alákòóso (Vice-Chancellor) kọkànlá fún ilé-ẹ̀kọ́ gíga Ìbàdàn, ó sì rọ́pò Ọ̀jọ̀gbọ́n Olúfẹ́mi Bamiró, ọjọ́gbọ́n nínú ẹ̀rọ mèkáníkì (mechanical engineering) àti ọmọ ẹgbẹ́ Ilé-ẹ̀kọ́ gíga Ìmọ̀ Ẹ̀rọ ti Nàìjíríà (Nigerian Academy of Engineering) <ref>{{cite web|url=http://allafrica.com/stories/201012060993.html|title=Nigeria: UI – Agenda for Adewole|publisher=allAfrica.com|access-date=18 September 2015}}</ref> Láàárín ọdún 1989 sí 1992, ó jẹ́ olùdámọ̀ràn lórí ọ̀rọ̀ àtẹ̀jáde fún ''Nigerian Medical Journal'' átí ní 1997, Ó di ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ àtẹ̀jáde ti ''Nigerian Journal of Medicine''.<ref>{{cite web|url=http://kyg.nigeriagovernance.org/personsInOffices/view/851|title=Professor Isaac Folorunso Adewole|work=kyg.nigeriagovernance.org|access-date=18 September 2015|archive-date=19 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119114101/http://kyg.nigeriagovernance.org/personsInOffices/view/851|dead-url=yes}}</ref> Lọ́wọ́lọ́wọ́, ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ tó ń ṣe àyẹ̀wò ìwòsàn tí ó jẹ mọ́ àrùn jẹjẹrẹ (oncology). Ó tún jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ àtẹ̀jáde ti ''The Global Santé Journal''. Ó ti tẹ ìwé àpilẹ̀kọ ìwádìí tó lé ní 180 jáde, ó sì ti kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé, pẹ̀lú bí ó ti ṣe ìdàgbàsókè fún Ọgọ́rùn-ún àwọn ìwé mìíràn.<ref>{{cite web|url=http://dailyindependentnig.com/2015/03/nigerian-varsities-poorly-ranked/|archive-url=https://web.archive.org/web/20150302213829/http://dailyindependentnig.com/2015/03/nigerian-varsities-poorly-ranked/|url-status=usurped|archive-date=2 March 2015|title=Why Nigerian varsities are poorly ranked |work=Daily Independent|access-date=18 September 2015}}</ref> ==Alagbawi ilera àti òṣèlú ìṣègùn== Adéwọlé jẹ́ agbẹjọ́rò ètò ìlera. Ó jẹ́ alábòójútó fún Ẹgbẹ́ Onípolongo Lódì sí Oyún tí a Kò Fẹ́, àjọ tí kìí wá èrè tí ó si ní oríṣiríṣi àwọn oníṣègùn, onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ní àwùjọ, nọ́ọ̀sì, àti àwọn olùkọ́.<ref>{{cite web|url=http://www.bioline.org.br/request?rh04046|title=Community-Based Survey of Unwanted Pregnancy in Southwestern|publisher=Bioline.org|access-date=13 September 2015}}</ref> Ó ṣe ìpolongo idanwo ìwádìí ọ̀fẹ́ fún àrùn jẹjẹrẹ, ó sì jẹ́ ara ẹgbẹ́ tó mú ẹ̀tọ́ ìbálòpọ̀ wọlé sínu eto ẹ̀kọ́ ti àwọn ilé ìwé ìṣègùn ní Nàìjíríà. Ó kópa nínú òṣèlú ìṣègùn ti Nàìjíríà. O ni Ìmísí lára Dr. Kayode Obembe, tó jẹ́ ààrẹ tẹ́lẹ̀ ti Ẹgbẹ́ Àwọn Oníṣègùn ti Nàìjíríà (Nigerian Medical Association).<ref name="thenewsnigeria.com.ng"/> ó rọ Adéwọlé láti díje fún ipò akọ̀wé fún Ẹgbẹ́ Àwọn Oníṣègùn Olùgbé ní ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ọdún 1980. Ní ọdún 1982, a dìbò yan Adéwọlé gẹ́gẹ́ bí Akọ̀wé-gbogbogbòò fún Ẹ̀ka ile-ekó ìlú Ìbàdàn ti Ẹgbẹ́ Àwọn Oníṣègùn Olùgbé. .<ref name="Challenge"/> Ó wà lórí ipò yẹn fún ọdún kan. Ní ọdún 1984, wọ́n dìbò yàn án gẹ́gẹ́ bí ààrẹ fún Ẹgbẹ́ Àwọn Oníṣègùn Olùgbé ti Nàìjíríà (National Association of Resident Doctors of Nigeria), ó sì ṣe amúṣẹ́gun fún ìwọ́de gbogbo orílẹ̀-èdè. Èyí yọrí sí yíyọ rẹ̀ lẹ́nu iṣẹ́ láti ọwọ́ [[olórí ìjọba]] ológun nígbà náà [[Muhammadu Buhari]], ti o je [[President of Nigeria]] nígbà náà <ref>{{cite web|url=http://www.punchng.com/feature/life-times/i-was-smuggled-out-of-nigeria-when-buhari-declared-me-wanted-prof-adewole/|title=I was smuggled out of Nigeria|work=The Punch News|access-date=18 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141011233123/http://www.punchng.com/feature/life-times/i-was-smuggled-out-of-nigeria-when-buhari-declared-me-wanted-prof-adewole/|archive-date=11 October 2014|url-status=dead}}</ref> Nígbà tí Buhari kéde rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí wọ́n ń wá káàkiri, Adéwọlé sá lo.<ref name=online/> Ó ṣiṣẹ́ ní Ilé-iṣẹ́ Ìwádìí Ìpolongo Àrùn Jẹjẹrẹ ní ìlú Lọ́ńdọ̀nù, níbi tí ó ti kọ ìwé mẹ́rin. Nígbà tó padà sí Nàìjíríà, a dìbò yàn án gẹ́gẹ́ bí igbákejì Akọ̀wé-gbogbogbòò fún Ẹgbẹ́ Àwọn Oníṣègùn ti Nàìjíríà ní ọdún 1988.<ref name=online>{{cite web|url=http://thenationonlineng.net/many-adventures-ui-vice-chancellor/|title=My many adventures as UI Vice-Chancellor|work=The NationNigeria|date=10 May 2014|access-date=18 September 2015}}</ref> Ní ọdún 1990, wọ́n dìbò yàn án gẹ́gẹ́ bí Akọ̀wé-gbogbogbòò ti Ẹgbẹ́ Àwọn Oníṣègùn ti Nàìjíríà. Ó wà lórí ipò náà fún ọdún méjì, àti ní ọdún 1993, wọ́n dìbò yàn án gẹ́gẹ́ bí alága ti ẹ̀ka Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ti Ẹgbẹ́ Àwọn Oníṣègùn ti Nàìjíríà. Ní oṣù kẹta ọdún 1992, a dìbò yàn án gẹ́gẹ́ bí igbákejì akọ̀wé-gbogbogbòò ti Ẹgbẹ́ Àwọn Àjọ Ìṣègùn àti Ìparapọ̀ Ìṣègùn ti ilẹ̀ Áfíríkà (Confederation of African Medical Associations and Societies), lẹ́yìn tí àkókò iṣẹ́ rẹ̀ parí ní oṣù kẹjọ ọdún 1997, a tún dìbò yàn án gẹ́gẹ́ bí akọ̀wé fún ẹgbẹ́ iṣẹ́ àgbègbè Áfíríkà lórí ìgbógunti àwọn àrùn jẹjẹrẹ tí ó jẹ mọ́ ìwà obìnrin (gynaecological cancers).<ref name="Challenge"/> ==Àwọn Ọ̀rọ̀ Pàtàkì== Yàtọ̀ sí àwọn ìṣẹ́ pàtàkì tí ó ṣe sí ìmọ̀ ìṣègùn àti ẹ̀kọ́, ó tún jẹ́ olùdámọ̀ràn.<ref>{{cite web|url=http://tribuneonlineng.com/i’ll-continue-devote-time-research-work-—ui-vc|title=I'll continue to devote time for research work —UI VC|work=Tribune Nigeria|access-date=18 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150918193200/http://tribuneonlineng.com/i%E2%80%99ll-continue-devote-time-research-work-%E2%80%94ui-vc|archive-date=18 September 2015|url-status=dead}}</ref> Nínú ọ̀rọ̀ ìkíni rẹ̀ níbi àpéjọ gbogbogbò kan tí àjọ Consortium for Advanced Research Training in Africa (CARTA) ṣe, tí ó wáyé ní Ilé-Ìgbìmọ̀ Àpéjọ Káríayé (International Conference Centre), Ilé-Ìwádìí Agbaye fún Ọ̀gbìn (International Institute of Tropical Agriculture – IITA), ní Ìbàdàn, ó banújẹ́ nípa ìdínkù ìtúnrànṣé Áfíríkà sí àwọn èsì ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì káríayé. Ó tún sọ pé ìdàgbàsókè gbọ́dọ̀ wáyé nínú ẹ̀kọ́ ìpele dókítà láti lè bá àìní àwọn òṣìṣẹ́ ti àwọn ilé-iṣẹ́ tuntun àti àwọn tí ó ti wà tẹ́lẹ̀ dọ́gba.<ref>{{cite web|url=http://thenationonlineng.net/science-academy-urges-members-to-identify-societal-needs/|title=Science Academy urges members to identify societal needs|work=The Nation Nigeria|date=21 August 2013|access-date=18 September 2015}}</ref> Ní ọdún 2014, nígbà tí àjàkálẹ̀ àrùn Ebola bẹ̀rẹ̀ ní Nàìjíríà, ó darí àwùjọ àwọn amòye onímọ̀ sáyẹ́ǹsì láti ronú pẹ̀lú nípa ìwà arùn náà, àwọn àmì àti àpẹẹrẹ rẹ̀, àti ọ̀nà tí a lè gbà dáàbò bo ara kúrò lọ́wọ̀ rẹ̀.Ní ìpàdé kan tí ó wáyé ní Yunifásítì Ìbàdàn láti ṣe ìkórajọ láti koju àrùn náà, ó sọ pé: “Nàìjíríà ṣì wà ní ààbò, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé a bẹ̀rẹ̀ sí ní jìyà àkóràn náà nígbà tí Ọgbẹ́ni Patrick Sawyer wọlé sí Nàìjíríà láti orílẹ̀-èdè Làìbéríà".<ref name="AutoY3-31">{{cite web|url=http://sunnewsonline.com/new/university-ibadan-mobilises-ebola/|title=University of Ibadan mobilises against Ebola|access-date=18 September 2015|archive-date=17 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117015205/http://sunnewsonline.com/new/university-ibadan-mobilises-ebola/|url-status=dead}}</ref> Ó ké sí àwọn agbofinró pé kí wọ́n ṣàyẹ̀wò àkàǹtì ìfowópamọ́ Patrick Sawyer, ẹni tó mú àrùn náà wọ orílẹ̀-èdè, láti ṣàwárí bóyá a san owó fún un láti wá dá orílẹ̀-èdè náà ru pẹ̀lú àrùn náà.<ref name="AutoY3-31"/> Nígbà tó ń gba àmì-ẹ̀yẹ fún ipa ribiribi tó kó nínú ẹ̀kọ́ ìbí ọmọ àti ìtọ́jú obìnrin, nínú àwọn ayẹyẹ ìyẹsíyẹyẹ ọdún 2015 ní ile-ekó giga Sunderland, ó sọ pé <blockquote>Ogunkógun tí a bá ń bá ìpayà jà, nípa àjọṣepọ̀ la gbọ́dọ̀ fi jà á kí ó má bàa tàn kálẹ̀. Òwe àwọn Áfíríkà kan sọ pé 'Títí wọ́n fi ṣí ojú eégún, á máa jẹ́ ìbẹ̀rù'. Ogun tí a bá ń bá ìpayà jà — èyíkéyìí — nípa ìfowósowọ́pọ̀ la máa ń ṣe é, ó sì máa ń jẹ́ ajáyé jù. Àwọn ìrànlọ́wọ́ kékeré tí a ti ábáse fún àwọn mílíọ̀nù ènìyàn tí kò ní ìrètí, ti tún mú kí wọ́n rí ìrètí padà. Ó ti di fìtílà láàrin àwọn ohun ìjà tí ó tú aṣọ àjèjì burúkú HIV, a ó sì máa bá a lọ láti fi ìmọ́lẹ̀ ìwádìí wa tan sórí gbogbo ewu tí ó bá dojú kọ ẹ̀dá ènìyàn.<ref>{{cite web|url=http://thewillnigeria.com/news/ui-signs-mou-with-uk-varsity-as-vc-bags-award-for-medical-science-excellence/|title=UI Signs MoU With UK Varsity As VC Bags Award For Medical|work=The Will Nigeria|date=13 July 2015|access-date=10 November 2015}}</ref></blockquote> Gẹ́gẹ́ bí ara àwọn ìgbìyànjú láti fòpin sí ìwà ipá nínú orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, aṣojú orílẹ̀-èdè Faransé sí Nàìjíríà, Jacques Champagne de Labriolle, bẹ Adewole wò ní ọ́fíìsì rẹ̀ ní Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ìlú Ìbàdàn. Adewole ṣàpèjúwe ìbẹ̀wò aṣojú orílẹ̀-èdè Faransé náà gẹ́gẹ́ bí ọjọ́ rere àti àkókò tó yẹ nínú ìtàn Nàìjíríà. Ó sọ pé orílẹ̀-èdè wa gbọ́dọ̀ fi tọkàntọkàn bá àwọn orílẹ̀-èdè tí ó ń sọ èdè Faransé ṣiṣẹ́ pọ̀, bí a bá fẹ́ láti pa ààbò mọ́ fún àwọn ará ìlú. Mo gbagbọ pe dida aabo igba pipé yẹ ki o jẹ aniyan akọkọ wa, gẹgẹ bi ipilẹṣẹ igbimọ Alakoso wa ti jẹ, lẹhin ti o ṣẹṣẹ ṣabẹwo si Faranse."<ref>{{cite web|url=http://www.collectionservice.info/article/963536343/french-diplomat-ui-vc-tackle-insecurity-in-nigeria-/|title=French diplomat, UI VC tackle insecurity in Nigeria|work=collectionservice.info|access-date=28 September 2015}}{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Àwọn àlàyé nípa ìyàn rẹ̀== Ní ọjọ́ kejìlá oṣù kẹwàá ọdún 2015, Ààrẹ Muhammadu Buhari yan Adewole gẹ́gẹ́ bíi mínísítà fún Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. <ref>{{cite web|url=http://www.tribuneonlineng.com/node/20559|title=Still on Professor Adewole's nomination|work=Nigeria Tribune|access-date=4 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208065832/http://www.tribuneonlineng.com/node/20559|archive-date=8 December 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.premiumtimesng.com/news/headlines/191401-buhari-sends-second-batch-of-ministerial-nominees-to-senate.html|title=Buhari sends second batch of ministerial nominees to senate|work=Premium Times|date=12 October 2015|access-date=4 December 2015}}</ref> Àjọ Àwọn Òṣìṣẹ́ Ilé-ẹ̀kọ́ Gíga (ASUU) gbóríyìn fún yíyàn tí wọ́n yan Adewole, wọ́n sì ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi “ènìyàn tó yẹ fún ipò náà, tó sì tọ́ fún ìlànà ìyípadà Ààrẹ”.<ref>{{cite web|url=http://tribuneonlineng.com/node/20065|title=Ministerial nomination: Allegations against Adewole baseless|work=Nigerian Tribune|access-date=22 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305011504/http://tribuneonlineng.com/node/20065|archive-date=5 March 2016|url-status=dead}}</ref> Nínú ọ̀rọ̀ rẹ̀, Ààrẹ Àjọ náà, Òjògbón Olusegun Ajiboye, ṣàpèjúwe yíyàn náà gẹ́gẹ́ bíi “ìgbésẹ̀ tó tọ́ sí ìyípadà tí Nàìjíríà nílò nípasẹ̀ yíyàn àwọn aṣojú ìyípadà tí wọ́n ti gba ìdánimọ̀ káríayé nínú iṣẹ́ ẹ̀kọ́ tí wọ́n yàn láàyò, tí wọ́n sì ní ìrírí ìṣàkóso tí kò lábùkù”.<ref>{{cite web|url=http://www.newspost.co/buhari-urged-to-assign-adewole-to-schooling-or-well-being-ministry/|title=Buhari urged to assign Adewole to Schooling or Well being Ministry|work=News Post|access-date=22 October 2015}}{{Dead link|date=January 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]'' Dókítà Ademola Aremu, Akọ̀wé Ìnáwó Orílẹ̀-èdè fún Ẹgbẹ́ náà, sọ pé <blockquote>Ìtàn ojògbón Adewole, “IFA” gẹ́gẹ́ bí a ṣe ń pè lọ́pọ̀ ìgbà, ni ìtàn ẹni tí a ti yàn láti sìn ìran ènìyàn. Gẹ́gẹ́ bíi provost ilé-ìwé gíga tí ó ti fi ìṣe àrà ọ̀tọ̀ hàn, àwọn àṣeyọrí rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi provost ilé-ìwé ìṣègùn náà ni ó mú kí ó rí ìfọwọ́sí ńlá gbà láti ọ̀dọ̀ àwùjọ ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà nígbà tó fi èròǹgbà rẹ̀ hàn láti sìn nínú ìgbìmọ̀ ìṣàkóso ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà, àti lẹ́yìn náà gẹ́gẹ́ bíi igbá kejì olùdarí ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà. Gẹ́gẹ́ bíi igbá kejì olùdarí ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà, ó sọ ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà di tuntun pátápátá nípa ìgbésí ayé àwọn òṣìṣẹ́ àti ti àwọn akẹ́kọ̀ọ́. Nípa ẹ̀kọ́, Ile-ẹkọ giga ti Ibadan láìsí ìṣiyèméjì jẹ́ èyí tó dára jù lọ ní Nàìjíríà, ó sì wà lára àwọn tó dára jù lọ ní Áfíríkà.<ref>{{cite web|url=http://www.ngrguardiannews.com/2015/10/asuu-lauds-adewoles-nomination-as-minister/|title=ASUU lauds Adewole's nomination as minister|work=The Guardian News|date=21 October 2015|access-date=22 October 2015}}</ref></blockquote> Bakanna, alaga ẹgbẹ́ àwọn òṣìṣẹ́ agbà ti Ile-ẹkọ giga ti Ibadan, Wale Akinremi, sọ pé "àdàyàn Prof. Isaac Folorunsho Adewole gẹ́gẹ́ bíi mínísítà jẹ́ èyí tí àwùjọ Ile-ẹkọ giga ti Ibadan fi ayọ̀ gba. A lè fi ọwọ́ so áyá nípá iṣẹ́-ọnà rẹ̀ àti agbára ìṣàkóso rẹ̀."<ref>{{cite web|url=http://nationalmirroronline.net/new/buhari-urged-to-assign-adewole-to-education-or-health-ministry/|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017204013/http://nationalmirroronline.net/new/buhari-urged-to-assign-adewole-to-education-or-health-ministry/|url-status=usurped|archive-date=17 October 2015|title=Buhari urged to assign Adewole to Education or Health Ministry|work=National Mirror|access-date=22 October 2015}}</ref> Ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kọkànlá ọdún 2015, wọ́n yan Adewole gẹ́gẹ́ bíi mínísítà fún ètò ìlera nínú ìjọba Buhari. .<ref>{{cite web|url=http://www.ngrguardiannews.com/2015/11/stakeholders-charge-adewole-on-industrial-harmony-others-in-health-sector/|title=Stakeholders charge Adewole on industrial harmony, others in health sector|work=Guardian Newspaper|access-date=10 November 2015}}</ref> Ó pe àwọn tó wà nínú iṣẹ́ ìlera láti ṣiṣẹ́ pọ̀ kí ilé-iṣẹ́ náà lè mú ètò ìlera Buhari ṣẹ. Gẹ́gẹ́ bí ìwé ìròyìn ''The Nation'' ṣe sọ, Adewole sọ pé <blockquote>Fun ètò ìlera tó dára jù lọ, ó yẹ ká jọ ṣiṣẹ́ papọ̀, nítorí pé iṣẹ́-ṣíṣe papọ̀ ni yóò mú ìyàtọ̀ ńlá wá. Wọ́n ti ṣàpèjúwe wa gẹ́gẹ́ bíi ìran tí ó gbádùn ìlera tó dára nígbà tí wọ́n wà ní èwe ju báyìí lọ, ohun tí a sì fẹ́ jé láti mú ètò ìlera tí a gbádùn nígbà tí a wà ní èwe padà wá.<ref>{{cite web|url=http://thenationonlineng.net/adewole-ehanire-seek-stakeholders-collaboration-on-health/|title=Adewole, Ehanire seek stakeholders collaboration on health|work=[[The Nation (Nigeria)|The Nation]]|date=11 November 2015|access-date=22 November 2015}}</ref></blockquote> [[File:Runcie C.W. Chidebe, Executive Director and Prof. P.O. Ebigbo,Board Chair.jpg|thumb|Adewole (tí ó wà láàárín, tí ó gbé ẹ̀wù t-shirt kan) kópa nínú Ọjọ́ íkáárùn Jejere Káríayé ọdún 2016]] Ní ipò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi mínísítà, Olùdarí Àgbà fún WHO, Tedros Adhanom Ghebreyesus, yan Adewole láti sìn nínú Ìgbìmọ̀ Olómìnira Tí Ń Wà Ní Ipele Tí Ó Ga Jù Lọ Lórí Àwọn Àrùn Tí Kìí Ràn láti ọdún 2018 títí di ọdún 2019.<ref>[https://web.archive.org/web/20180206011119/http://www.who.int/ncds/governance/high-level-commission/mission/commissioners/en/ WHO Independent High-level Commission on NCDs] [[World Health Organization]] (WHO).</ref> Ó tún jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Ẹgbẹ́ Àtúnkọ̀wé Ètò Ìfètòsọ́mọbí ọdún 2020 (FP2020).<ref>[http://www.familyplanning2020.org/about-us/reference-group FP2020 Reference Group] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181015184343/http://www.familyplanning2020.org/about-us/reference-group |date=15 October 2018 }} Family Planning 2020 (FP2020).</ref> Ìgbà tí ó lo gẹ́gẹ́ bíi mínísítà fún ètò ìlera parí ní oṣù karùn-ún ọdún 2019.<ref name=autogenerated1 /> ==Àwọn Àfikún Sáyẹ́ǹsì== Adewole jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òǹkọ̀wé ilẹ̀ Nàìjíríà tó kópa jù lọ nínú iṣẹ́ ìṣègùn. Ó ti kọ́ àwọn àpilẹ̀kọ ìwádìí tó lé ní igba nínú àwọn ìwé ìròyìn ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì tó gbajúmọ̀, àti àwọn ìwé tó ju ogún lọ nínú ọ̀pọ̀ ẹ̀ka ìṣègùn.<ref>{{cite web|url=http://www.vanguardngr.com/2015/10/profile-of-osun-ministerial-nominee-isaac-adewole/|title=Profile of Osun ministerial nominee, Isaac Adewole |work=Vanguard News|date=27 October 2015 |access-date=18 November 2015}}</ref> Ní ọdún 2005, ó kọ ìwé náà, ''Ìdènà Àrùn Kògbóògbìn HIV Láti Ọ̀dọ̀ Ìyá sí Ọmọ'' ní Nàìjíríà; ilé iṣẹ́ ìtẹ̀wé ti [[Yunifásítì Harvard|Harvard University]] Press ló tẹ̀wé náà jáde. Ní oṣù kẹrin ọdún 2011, ó ṣe àsọyé kan lórí ọ̀rọ̀ náà ní Ọ̀sẹ̀ Ìlera Àgbáyé ní Northwestern University, Chicago.<ref>{{cite web|url=https://globalhealthportal.northwestern.edu/ghweek/presentations/adewole|title=Prevention of Mother-to-Child Transmission (PMTCT) of HIV in Nigeria – Isaac Adewole, MBBS|work=northwestern.edu|access-date=18 November 2015|archive-date=19 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119043850/https://globalhealthportal.northwestern.edu/ghweek/presentations/adewole|url-status=dead}}</ref> Ní ọdún 2007, ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tí ó kọ ìwé ìdánilẹ́kọ̀ọ́ lórí ìlera ìbálòpọ̀ àti ìlera ọmọ-bíbí, àwọn ẹ̀tọ́, àti ìdènà àrùn HIV fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ìṣègùn ní Nàìjíríà. Wọ́n ṣì ń lo ìwé ìdánilẹ́kọ̀ọ́ náà báyìí nínú àwọn ilé-ẹ̀kọ́ ìṣègùn ní àwọn ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti ilẹ̀ Nàìjíríà.<ref>{{cite web|url=http://uiresnet.ui.edu.ng/publ-details/Training_Manual_on_Sexual_and_Reproductive_Health_and_Rights_and_HIV_prevention_for_medical_students_in_Nigeria_1586|title=Training Manual on Sexual and Reproductive Health and Rights|publisher=University of Ibadan|access-date=18 November 2015|archive-date=19 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119035156/http://uiresnet.ui.edu.ng/publ-details/Training_Manual_on_Sexual_and_Reproductive_Health_and_Rights_and_HIV_prevention_for_medical_students_in_Nigeria_1586|url-status=dead}}</ref> Ó ti lọ sí àwọn ìpàdé ìjìnlẹ̀ tí ó lé ní ọgọ́rùn-ún (100) ní orílẹ̀-èdè tí ó lé ní ogún (20), ó sì ti fi àwọn àkòrí àti àkọsílẹ̀ rẹ̀ hàn ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìpàdé àgbáyé. Bí àpẹẹrẹ, ní ìpàdé àgbáyé (the International Conference on Retroviruses and Opportunistic Infections) tí wọ́n ṣe ní ọdún 2009 ní Montreal, Adewole ṣàlàyé àkọsílẹ̀ rẹ̀ lórí "Bí Ètò Ìdènà Tí Ìyá Ń Lo Ṣe Lè Jẹ́ Àmì Pàtàkì fún Ewu Kíko Àrùn Kògbóògun Lati Ọ̀dọ̀ Ìyá sí Ọmọ Nínú Ètò Àtìlẹ́yìn Àrùn Kògbóògun Ńlá ní Nàìjíríà".<ref>{{cite web|url=http://uncova.com/profile-of-osun-ministerial-nominee-isaac-adewole|title=Profile of Osun ministerial nominee, Isaac Adewole|publisher=uncova.com|access-date=18 November 2015|archive-date=19 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119101719/http://uncova.com/profile-of-osun-ministerial-nominee-isaac-adewole|dead-url=yes}}</ref> Ní ọdún 2009, ó lọ sí ìpàdé Àjọṣepọ̀ Àgbáyé lórí Àrùn tí wọ́n ṣe ní Gúúsù Áfíríkà, níbi tó ti ṣàlàyé àkọsílẹ̀ rẹ̀ lórí “Ipa tí Ìrànlọ́wọ́ Àwùjọ Ńkó Nínú Ètò Ìdènà Àrùn Kògbóògbìn Láti Ọ̀dọ̀ Ìyá sí Ọmọ (PMTCT)”.<ref>{{cite web|url=http://newsng.com/nigeria-news/2015/10/profile-of-osun-ministerial-nominee-isaac-adewole/|title=Profile of Osun ministerial nominee, Isaac Adewole|work=Nigeria News|access-date=18 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119035726/http://newsng.com/nigeria-news/2015/10/profile-of-osun-ministerial-nominee-isaac-adewole/|archive-date=19 November 2015|url-status=dead}}</ref> ==Àmì-ẹ̀yẹ àti Ìdánimọ̀== Adewole ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì-ẹ̀yẹ, bíi àmì-ẹ̀yẹ ti Ilé-ẹ̀kọ́ Sáyẹ́ǹsì ti Nàìjíríà, àmì-ẹ̀yẹ ti Ilé-ẹ̀kọ́ Ìṣègùn Lẹ́yìn Ìwé-ẹ̀rí Gíga ti Nàìjíríà (National Postgraduate Medical College of Nigeria), àti àmì-ẹ̀yẹ ti Ilé-ẹ̀kọ́ Oníṣẹ́ Abẹ̀ Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà (West African College of Surgeons).<ref name=Saanu>{{cite web|url=http://tribuneonlineng.com/content/adewole-celebrating-quintessential-administrator-scholar-61|title=Adewole: Celebrating a quintessential administrator, scholar at 61|work=Nigerian Tribune|date=4 May 2015|author=Saanu|access-date=18 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117015113/http://tribuneonlineng.com/content/adewole-celebrating-quintessential-administrator-scholar-61|archive-date=17 November 2015|url-status=dead}}</ref> Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ àwọn àjọ ẹ̀kọ́ púpọ̀ bíi Ẹgbẹ́ Àwọn Onímọ̀ Oníkùnrùn Nípa Ìṣègùn Amẹ́ríkà(American Society of Clinical Oncology), Àjọ Àgbáyé fún Ìwádìí lórí Àrùn Jejere(International Agency for Research on Cancer), Ẹgbẹ́ Àwọn Oníṣègùn ti Nàìjíríà(Nigerian Medical Association), Àjọ Àgbáyé fún Àrùn Kògbóògun(International AIDS Society), Àjọ Àgbáyé fún Àwọn Àrùn Kògbóògun(International AIDS Society), Àti Ẹgbẹ́ Ìmọ̀ Ìbímọ àti Ìtọ́jú Àwọn Aboyún ti Nàìjíríà(International Society for Infectious Diseases), ati Ẹgbẹ́ Ìmọ̀ Ìbímọ àti Ìtọ́jú Àwọn Aboyún ti Nàìjíríà. Ní ọdún 2013, ó di ọ̀kan ṣoṣo nínú àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n Nàìjíríà tí wọ́n yàn láti sìn gẹ́gẹ́ bíi ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ Àjọ Àwọn Ilé-ẹ̀kọ́ Gíga ti Commonwealth. Àjọ náà ń ṣojú fún àwọn ilé-ẹ̀kọ́ gíga 535 láti àwọn orílẹ̀-èdè 37 tó wà ní ìlú Commonwealth.<ref>{{cite web|url=http://www.notablenigerians.com/?p=808|title=eADEWOLE, Folorunso Isaac|publisher=notablenigerians.com|access-date=18 September 2015|archive-date=17 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022308/http://www.notablenigerians.com/?p=808|url-status=usurped}}</ref> Wọ́n tún yàn án gẹ́gẹ́ bíi ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ olùdámọ̀ràn àgbáyé ti Ilé-iṣẹ́ Àrùn Jejere ti Áfíríkà, ìyẹn ilé-iṣẹ́ àrùn jejere tí ó kún fún gbogbo nǹkan ní ìwọ̀ oòrùn Áfíríkà, lábẹ́ ìpínlẹ̀ Sub-saharan. .<ref>{{cite web|url=http://www.ui.edu.ng/content/acu-appoints-ui-vc-adewole-council|work=Ui.edu.ng|title=ACU appoints UI VC, Adewole into council|access-date=15 November 2015}}</ref> ==Aríyànjiyàn== Adewole wà ní àárín aríyànjiyàn lẹ́yìn tí a jù ú sókè pé ó sọ pé díẹ̀ lára àwọn dókítà gbọ́dọ̀ di àgbẹ̀.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/pidgin/tori-45600654|work=www.bbc.com|title=Prof. Isaac Adewole: Nigeria Health Minister say no be everi doctor go be specialist, some go be farmers|access-date=14 January 2020}}</ref> Eyi fa àtakò ńlá ni orílẹ̀-èdè kan tí iye àwọn dókítà kò ti pọ̀ tó fún iye ènìyàn tó wà níbẹ̀.<ref>{{Cite news|date=24 April 2019|title=Does Nigeria have too many doctors to worry about a 'brain drain'?|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-45473036|access-date=6 February 2021}}</ref> ==Àwon Ìtókasí== {{Reflist}} kko6adq6f4kpskc1ax5mgsrh0vswxp4 Apenorto Festival 0 78551 639724 619900 2026-11-07T20:10:18Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639724 wikitext text/x-wiki '''Apenorto''' '''Festival''' (ti a tún mọ̀ sí '''Afenortoza''' ) jẹ́ àjọ̀dún ọdọọdún tí àwọn olóyè àti àwọn[[ ènìyàn]] agbègbè [[Mepe, Ghana|Mepe]] máa n ṣe ni apá àríwá Tongu ni agbegbe Volta ní [[Gánà|Ghana]] . O jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ayẹyẹ nla jùlọ ní Ghana. Wọn máa n ṣe ayẹyẹ yíì láti ìbẹ̀rẹ̀ oṣu keje ati nínú oṣu kẹjọ ọdún <ref name="Festivals Ghana - Easy Track Ghana">https://www.easytrackghana.com/cultural-overview-gana_festivals.php</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://ghanaculturepolitics.com/list-of-festivals-in-ghana/ |access-date=2025-10-08 |archive-date=2021-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120100250/http://ghanaculturepolitics.com/list-of-festivals-in-ghana/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>https://web.archive.org/web/20210507183805/https://visitvoltaregion.com/festivals/</ref> <ref>https://www.businessghana.com/</ref> Afenorto túmọ̀ sí àkókò gbígba ìsimi ni [[ilé]]. O jẹ́ àkókò kan tí àwọn òṣìṣẹ́ máa ń fiṣẹ́ sìlè láti wà pẹ̀lú mọ̀lọ̀lẹ́bí wọn. Gbogbo àwọn ará ìlú, àti àwọn ará ile àti àwọn tí wọn wà lẹyìn odi ma ń bẹrẹ ìsinmi ọdọọdún ni àsìkò yíì. Ipejọpọ ìdílé / ìpinnu àwọn àríyànjiyàn ìdílé, Àwọn ijiroro ti o níí ṣe pẹ̀lú àwọn iṣẹ àkànṣe ìdàgbàsókè fún ọdún to nbọ, àwọn ádùrá nípasẹ àwọn ẹgbẹ ẹsin láti dúpẹ́ lọwọ Ọlọrun fun ọdún àṣeyọrí, sísọ ìpèsè, àti ìsìnkú jẹ́ díẹ nínú àwọn iṣẹ ti o ṣe àfihàn àjọ̀dún náà. <ref name=":0">{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.theghanareport.com/mepe-apenotor-festival/ |access-date=2025-10-08 |archive-date=2024-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228014528/https://www.theghanareport.com/mepe-apenotor-festival/ |dead-url=yes}}</ref> == Àwọn ayẹyẹ == Lakokò àjọ̀dún náà, durbar ti àwọn olóyè wà. Àwọn ènìyàn wọ asọ regalia fun ṣiṣe àríyá. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://ghanaemberlin.de/travel-tourism/festival/ |access-date=2025-10-08 |archive-date=2020-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200813074601/https://ghanaemberlin.de/travel-tourism/festival/ |dead-url=yes }}</ref> == Pàtàkì == Àpéjọ náà jẹ́ àkókò kan níbití a ti gba àwọn àkójọpọ̀ ti ìgbésí ayé wọn láti ọdún ti àtẹ̀yìnwá. Ibẹrẹ àwọn ètò ìdàgbàsókè tún wà fún ọjọ́ iwájú. <ref>http://h2829516.stratoserver.net/tourism/index.html</ref> <ref>https://touringghana.com/volta-region/</ref> Àwọn ọdọ́mọkùnrin tún pàdé àwọn ìyàwó wọn ọjọ́ iwájú ní àkókò àjọ̀dún náà. <ref>https://touringghana.com/festivals/</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == <references /> mn2eihidb1hzwys8co21vrt7qijadbh Akwantutenten Festival 0 78557 639711 638901 2026-11-07T19:59:43Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639711 wikitext text/x-wiki '''Ayẹyẹ Akwantutenten''' jẹ́ ayẹyẹ ọdọọdún ti àwọn olóyè àti àwọn ènìyàn ti Worawora ń ṣe ní agbgèbè Jasikan ní agbègbè Oti ti [[Gánà|Ghana]] ní déédé Volta agbègbè tí wọ́n jẹ́ [[Akaanu|Akan]] . <ref name=":0">{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://ghanaemberlin.de/travel-tourism/festival/ |access-date=2025-10-09 |archive-date=2020-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200813074601/https://ghanaemberlin.de/travel-tourism/festival/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>https://touringghana.com/volta-region/</ref> <ref>https://www.modernghana.com/news/17034/asantehene-to-visit-volta-region.html</ref> <ref name=":1">https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Worawora-celebrate-Akwantutenten-festival-28093</ref> <ref>http://www.s158663955.websitehome.co.uk/ghanaculture/mod_print.php?archiveid=1829</ref> wọn máa ń ṣe ayẹyẹ yíì ní Oṣù Kẹ̀sán. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://flygoldstar.com/tour-packages-volta-region.html |access-date=2020-08-18 |archive-date=2021-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210615181846/https://flygoldstar.com/tour-packages-volta-region.html |dead-url=yes}}</ref> == Àwọn ayẹyẹ == Lákòkòó àjọ̀dún náà, durbar ńlá kan wà fún àwọn olóyè níbití wọn o ti jókô ní ìpele tí wọn yóò máa gba kíkí lọ́wọ́ àwọn ọmọ abẹ́lẹ̀ wọn. Àwọn ènìyàn káàkiri àti àwọn Akàn míìràn wá sí ìlú Worawora láti ṣe àfihàn dídára jùlọ wọn. <ref>https://web.archive.org/web/20210809073035/https://www.fiandadghanalimited.com/akwantutenten-festival/</ref> wọn a máa ṣe ìwẹ̀nùmọ́ àṣà àti àtúnṣe àwọn ìgbẹ àti àwọn òrìṣà pẹ̀lú wíwọ asọ dúdú. <ref>https://web.archive.org/web/20200806152656/https://visitvoltaregion.com/2020/05/26/akwantutenten-festival-of-the-people-of-worawora-akan/</ref> == Pàtàkì == Ayẹyẹ yíì ní wọ́n ń ṣe láti fi sàmìsí ìjáde àwọn ará Worawora ti wọ́n jáde kúrò ní Kuntunase ní ilé ilẹ̀-Ashanti sí ibùgbé won lọ́wọ́lọ́wọ́. Àjọyọ̀ náà jẹ́ ìrìn àjò mímọ́ sí àwọn ibùgbé ìṣáájú wọn sí àwọn òkè-ńlá níbití wọn ti fojú wo àwọn òkoè tí ó wà ní ẹsẹ̀ níbití àwọn ibùgbé wọn wà lọ́wọ́lọ́wọ́. == Àwọn ìtọ́kasí == <references /> f5r6lur61k3jkbu2pj189djy3ytwf4m University of Ghana 0 78567 640074 607135 2026-11-08T08:00:38Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640074 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = University of Ghana | native_name = Legon | image_name = UoG CoA 2017.svg | image_size = 170px | caption = [[Coat of arms|Arms]] of the University of Ghana | latin_name = | motto = [[Latin]]: Integri Procedamus<ref>{{cite web |url=http://www.ug.edu.gh/index1.php?linkid=829 |title=Visitors Overview |access-date=7 July 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714124307/http://www.ug.edu.gh/index1.php?linkid=829 |archive-date=14 July 2014}}</ref> | mottoeng = "Proceed with Integrity" | tagline = | established = {{Start date and age|1948|08|11|df=y|br=y}} | type = [[Public university|Public]] | academic_affiliation = {{ubl|[[Association of African Universities]]|[[Association of Commonwealth Universities]]|[[Washington University in St. Louis#McDonnell International Scholars Academy|McDonnell International Scholars Academy]]}} | endowment = | administrative_staff = | chairperson = [[Sophia Akuffo]] | chancellor = [[Mary Chinery-Hesse]] | vice_chancellor = [[Nana Aba Appiah Amfo]]<ref>[http://www.myjoyonline.com/news/2016/january-8th/university-of-ghana-gets-new-vice-chancellor-prof-ebenezer-owusu.php "University of Ghana gets new Vice Chancellor; Prof. Ebenezer Owusu"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160419152451/http://www.myjoyonline.com/news/2016/january-8th/university-of-ghana-gets-new-vice-chancellor-prof-ebenezer-owusu.php |date=19 April 2016 }}, ''Joy Online'', 8 January 2016.</ref> | head_label = | head = | students = 60,875 as of July 2021 | undergrad = 53,043 | postgrad = 6,612 | doctoral = 1,220 | divinity = | profess = | city = [[Accra]] | state = [[Greater Accra Region]] | country = [[Ghana]] | campus = [[Suburban area]] | free_label = | free = | colors = | colours = [[Shades of blue#Midnight blue|Midnight Blue]], [[Shades of yellow#Lemon|Lemon Yellow]] and [[Gold (color)#Vegas gold|Vegas Gold]] <br />{{color box|#191970}}{{color box|#FFF700}}{{color box|#C5B358}} | mascot = | fightsong = | nickname = Legon | website = {{URL|www.ug.edu.gh}} | address = University of Ghana<br />P.O. Box LG 25<br />Legon, Ghana | coor = {{coord|05|39|03|N|00|11|13|W|type:edu}} | logo = University of Ghana.jpg | footnotes = }} '''Yunifásítì ti Ghana''' jẹ́ ile-ẹkọ gíga ti gbogbo ènìyàn tí o wà ni [[Aakrá|Accra, Ghana]] . Ó jẹ́ ile-ẹkọ gíga ti gbọgbọ ènìyàn julọ ni Orilẹ-èdè naa. Ilé-ẹkọ gíga yi je didasilẹ ni Ọdún 1948 <ref name="CIES">{{cite web |url=http://www.cies.ws/newsletter/sept_06/Ghana.htm |title=Expansion of Higher Education in Ghana: Moving Beyond Tradition |access-date=9 March 2007 |author=Kwabena Dei Ofori-Attah |work=Comparative & International Education Newsletter: Number 142 |publisher=CIES, Florida International University |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061004065312/http://www.cies.ws/newsletter/sept_06/Ghana.htm |archive-date=4 October 2006}}</ref> ni ìlẹtò Ilu Gẹẹsi ti [[Gold Coast]].<ref>{{Cite web |title=Overview {{!}} University of Ghana |url=https://www.ug.edu.gh/about/overview |access-date=2020-05-28 |website=University of Ghana |archive-date=13 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713221813/http://ug.edu.gh/about/overview |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|title= August 11, 1948: The University College of the Gold Coast is established by ordinance |date=11 August 2017 |url=https://www.eaumf.org/ejm-blog/2017/8/11/august-11-1948-the-university-college-of-the-gold-coast-is-established-by-ordinance |access-date= 26 June 2020}}</ref> in the British colony of the [[Gold Coast (British colony)|Gold Coast]].<ref name="TopUni">{{Cite web|title=University of Ghana|url=https://www.topuniversities.com/universities/university-ghana|date=2015-07-16|website=Top Universities|language=en|access-date=2020-05-28}}</ref> O jẹ kólèjì ti oni ìbáṣepọ̀ Pẹ̀lú ti Ile-ẹkọ giga ti Ilu Lọndọnu ni akọkọ, èyítí o ṣe àbójútó àwọn ètò ètò-ẹkọ rẹ àti àwọn iwọn fifunni. <ref name="Daniel">{{Cite web|archivedate=19 March 2007}}</ref> Lẹhin Ghana ti gba [[Òmìnira|ominira]] ni Ọdún 1957, kólèjì naa tun jẹ orukọ '''ilé-ìwé gíga University College of Ghana''' . <ref name="unigh">{{Cite web|archivedate=21 September 2017}}</ref> O tún yi orukọ rẹ padàsí '''University of Ghana''' ní ọdún 1961, nígbàtí o gbá ipò ile-ẹkọ gíga ni kikun. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3sp1pAOfXgIC&pg=PA166|title=Education in Ghana|author=George|publisher=U.S. Government Printing Office|location=Washington, D.C.}}</ref> Ile-ẹkọ giga ti Ghana wà ni apá ìwọ-oòrùn ti [[Aakrá|Accra]] Legon Hills ati àríwá ìlà-oòrùn ti àárín Accra. O ni ju àwọn ọmọ ilé-ìwé ti o forúkọsílè ju 60,000 lọ. == Ìfaarahòn == Ìtọ́kasí atilẹba lórí ìdásílẹ̀ Ilé-èkó gíga ti Ghana wá lórí Iṣẹ́ ọna Liberal, Awọn ìmò-ìjìnlẹ̀ Àwùjọ, Òfin, Ìmọ̀-ìjìnlẹ̀ Ìpìlẹ̀, Ògbìn, ati òògùn. Be sire, gẹ́gẹ́bí apakan ti ètò àtúnṣe ètò-èkó Yunifasiti ti Ghana, èyítí ó dá lórí Legon, nípa àwọn kilomita 12 ni àríwá ìlà-oòrùn ti aarin [[Aakrá|Accra]], ni Ilé-ìwé Iṣoogun rẹ ati Ilé-ìwé ehín ni Korle-Bu agbegbe ti Accra, pẹlu Ile-iwosan Ikọni ati Ilu Ilu Accra. O tun ni [https://ugspace.ug.edu.gh/collections/90907ce1-af64-4ed8-b991-2d4486340327 Ile-iwe ti Nuclear ati Allied Sciences] ni Ghana Atomic Energy Commission, <ref>{{Cite web|archivedate=16 July 2020}}</ref> ti o jẹ ki o jẹ ọkan ninu àwọn ilé-ẹkọ gíga diẹ ni [[Áfríkà|Afirika]] ti n pese awọn eto ni Fisiksi Nuclear ati Imọ-ẹrọ iparun . === Àpèlé ìdánimọ̀ Ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Ghana === Àamì naa jẹ àwọn awọ meji: indigo ati rakunmi. Aṣọ buluu pẹlu "AYA" mẹta ti o duro ni pipe ni idaji oke ati "DWENINMENTOASO" ni arin idaji isalẹ, gbogbo wọn ni wura. A ṣe apẹrẹ aami naa nipasẹ AM Opoku. <ref>{{Cite book|location=University of Ghana}}</ref> "AYA" (ọrọ Akan fun fern) jẹ aami Adinkra . “AYA” naa gbooro taara ati pe a lo lati ṣe aṣoju otitọ ati agbara lati duro ni titọ. Àwọn iwo Ram: "Dweninmen" (ọrọ Akan fún ìwọ àgbò) jẹ Àamì Adinkra kan. <ref name=":1">{{Cite book|title=Facts and Figures|location=University of Ghana}}</ref> Nibi, awọn iwo àgbo méjì ti o ṣopọpọ (DWENINMENTOASO) ni a ti lo lati ṣe àfihàn agbára àti ìpè láti lepa ipa-Ọnà ti ìdúróṣinṣin. <ref name=":1" /> Yunifásítì ti Ghana ni a fun ni ipò fifunni-ìyí ni 1961. == Ìtàn == Ìdásílẹ̀ ti Ìgbìmọ̀ Ìwọ-oòrùn Áfíríkà ti Ìgbìmọ̀ Asquith lórí Èkó gíga ni Àwọn ìlẹtò <ref name="unigh">{{Cite web|archivedate=21 September 2017}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20170921192554/https://www.ug.edu.gh/content/establishment-university "Establishment of The University | University of Ghana"]. </cite></ref> Lábẹ́ Alága ti Rt. Hon. Walter Elliot <ref name="unigh" /> ni ìbímọ ile-ẹkọ yii ni Ọdún 1948. <ref name="unigh" /> Ìgbìmọ̀ naa ṣèdúró ìṣètò ti àwọn Ilé-ìwé gíga ti ile-ẹkọ gíga ni ajọṣepọ pẹlu University of London, nítorínà Ilé-èkó gíga Yunifásítì ti Gold Coast jẹ ipilẹ nípasẹ̀ Ordinance ni Ọṣù Kẹjọ Ọjọ Kẹrìnlá Oṣù Kẹjọ Ọdún 1948 fún idi ti ìpèsè ati ìgbéga èkó ile-ẹkọ giga, ẹkọ ati ìwádìí. <ref name="unigh" /> Àwọn ènìyàn ti Gold Coast kọ ìmọ̀ràn pe ki o jẹ ìdásílẹ̀ kólèjì ile-ẹkọ gíga kan fún gbọgbọ agbègbè Gẹẹsi Ìwọ-oòrùn Áfíríkà, pẹ̀lú kólèjì ti o wa ni Nigeria. Ijusilẹ yii jẹ ki o ṣee ṣe fun Ile-ẹkọ giga ti Ghana lati fi idi mulẹ. Nínú ìwé ti Ile-ẹkọ gíga Yunifásítì ti Ghana fi lólè, Ojogbon Francis Agbodeka (1998) ri pe "Awọn ọmọ ẹgbẹ meji ti Ìgbìmọ̀ Ilé-Ìgbìmọ̀ lori ìpinnu ti ara wọn ṣiṣẹ́ lórí ìbéèrè ti ifipamo àwọn owo fun ise agbese na. Die significant, FM Bourret (1949), nínú ìròyìn to je yajo yajo lẹgbẹ arawọn, so wipe awọn lagbara ati ki o ìṣọ̀kan èrò, èyí je mimo láti àkọsílẹ̀ oro Dr. Nanka-Bruce ti Gold Coast ni ile èrò aṣóró magbesi kan, Zoy bá àwọn Ènìyàn Gold Coast soro ni October 1947, "jẹ ohun elo pupọ ni ipa ti Akowe ti Ipinle fun awọn ileto" lati fun ni aṣẹ nikẹhin ni 1947, "fun idasile Ile-ẹkọ giga ti Gold Coast Ni pàtàkì, ìdásílẹ̀ Ilé-èkó giga ti Ìlú Ghana, ti o da lórí Ìròyìn Púpọ̀ ti Elliot Commission (eyiti Sir Arku Korsah ti Gold Coast jẹ ọmọ ẹgbẹ), jẹ ipari ti iṣẹ nla ti ọpọlọpọ awọn ajọ, awọn ìgbìmọ̀, àwọn ilé-iṣẹ́, ati awọn èèyàn olokiki, ni ile ati ni okeere. Lára diẹ ninu awọn ara ilu Ghana olokiki julọ, àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ti awọn ajo ati àwọn ẹgbẹ́ àwùjọ ara ìlú ti o ṣe ìpọlọngọ fun ìdásílẹ̀ University of College of the Gold Coast/Ghana, pẹlu tun Dr. Nanka-Bruce, Rev. Prof. CG Baeta, ati Sir E. Asafu-Adjaye, Dr. JB ati Danquah. Ni Ọdún 1961 Ijọba ti Ghana lábé Kwame Nkrumah ti filede, ofin Unifasiti tí Ghana, ní odun 1961 (Ofin 79) lati rọpo Ile-ẹkọ giga University of Ghana. Nipasẹ iṣé yẹn, ile-ẹkọ gíga ti gba ipo ile-ẹkọ giga ti ijọba ati aṣẹ lati funni ni awọn iwọn tirẹ. == Ọfiisi ti Chancellor == [[Fáìlì:Chancellors_office_new.png|thumb|Iyaafin Mary Chinery-Hesse]] Mary Chinery-Hesse jẹ [[Gíwá yunifásítì|Alakoso]] lọwọlọwọ ti [[Yunifásítì|ile-ẹkọ giga]] . <ref>{{Cite web|archivedate=4 April 2020}}</ref> Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí [[Gíwá yunifásítì|asoju Yunifásítì]] àti lẹ́yìn náà wọlé sí ọ́fíìsì ní Ọjọ́rú, ọjọ́ 1 Oṣù Kẹjọ 2018, ní Àjọ Àkànṣe ti yunifasiti kan tí ó wáyé ní Gbọ̀ngàn Nla. <ref>{{Cite web|archivedate=4 April 2020}}</ref> Lẹhin ti o ti ṣiṣẹ ni akoko ọdun 5 akọkọ rẹ, o tun yan ni ọjọ 6 Oṣu Keje 2023, lati ṣe iranṣẹ akoko keji bi Alakoso Ile-ẹkọ giga. === Àwọn alábòójútó ti wọn ti kọjá ní ilé ẹ̀kọ́ gíga === Titi di ọdun 1998, Olori ti Orilẹ-ede ṣe bii [[Gíwá yunifásítì|Chancellor]] ti Yunifasiti ti Ghana. <ref name="Past Chancellors">{{Cite web|archivedate=11 April 2020}}</ref> Ni ọdun 1961 nígbàtí Ile-ẹkọ gíga ti Ghana ti dásìlè Nípasẹ̀ Òfin ti Ile-igbimọ, [[Olórí orílẹ̀-èdè|Alakoso akọkọ ti Orilẹ-ede]] Ghana olominira, [[Kwame Nkrumah|Dokita Kwame Nkrumah]] di Alákóso akọkọ ti Ile-ẹkọ giga. <ref>{{Cite web|archivedate=11 April 2020}}</ref> Àwọn wọ̀nyí ti di ipo Alakoso ile-ẹkọ giga: * [[Kwame Nkrumah]] (1961–1965) <ref name="Past Chancellors">{{Cite web|archivedate=11 April 2020}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.ug.edu.gh/content/office-chancellor/past-chancellors-university "Past Chancellors of the University | University of Ghana"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411005011/http://www.ug.edu.gh/content/office-chancellor/past-chancellors-university |date=2020-04-11 }}. </cite></ref> * [[Joseph Ankrah|Joseph Arthur Ankrah]] (1966–1968) <ref name="Past Chancellors" /> * [[Akwasi Afrifa]] (1969) <ref name="Past Chancellors" /> * [[Edward Akufo-Addo]] (1970–1971) <ref name="Past Chancellors" /> * [[Ignatius Kutu Acheampong]] (1972–1978) <ref name="Past Chancellors" /> * [[Fred Akuffo]] (1978–1979) <ref name="Past Chancellors" /> * [[Hilla Limann]] (1979–1981) <ref name="Past Chancellors" /> * [[Jerry Rawlings]] (1982–1991) <ref name="Past Chancellors" /> * Oyeeman Wereko Ampem II (1998–2005) <ref name="Past Chancellors" /> * [[Kofi Annan]] (2008–2018) <ref name="Past Chancellors" /> == Yàrá ti Igbakeji-Alakoso == [[Fáìlì:Prof_Nana_Aba_Appiah.png|thumb|Ojogbon Nana Aba Appiah Amfo - Igbakeji Alakoso lọwọlọwọ]] Nana Aba Appiah Amfo ni Igbákejì - Chancellor lówólówó ti University of Ghana. <ref>{{Cite web|archivedate=4 April 2020}}</ref> Ni Oṣù Keje ọdún 2021, wọn yan gẹ́gẹ́bí Igbákejì Alákóso. Ni Oṣu Kẹ̀wá Ọdún 2021, o yan gẹgẹ bi Igbakeji-Alakoso ti ilé-ẹkọ giga ti Ghana. Ìpinnu rẹ gba ipa lati 26 Oṣu Kẹwa Ọdun 2021. O di obinrin akọkọ lati gba ipo Igbakeji-Chancellor ni Ile-ẹkọ giga. === Awọn Alákọsọ igbákejì ati àwọn olórí ilé-ìwé tí ó ti kọjá === Awọn èniyàn wọ̀nyí ti di ipo igbakeji awọn ile-ẹkọ giga ati awọn olórí ilẹé-èkó gíga: '''Ile-iwe ẹ̀kọ́ gíga ti Gold Coast''' * David Mowbray Balme (1948–1957), Olukọni <ref name="ReferenceB">{{Cite web|archivedate=8 November 2019}}</ref> '''Ile-iwe giga Yunifasiti ti Ghana''' * David Mowbray Balme (1957–1958), Olukọni <ref name="ReferenceB">{{Cite web|archivedate=8 November 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.ug.edu.gh/vc/_office_history "History Of The Office | University of Ghana"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191108115143/http://ug.edu.gh/vc/_office_history |date=2019-11-08 }}. </cite></ref> * Raymond Henry Stoughton (1958-1961), Olukọni '''Yunifasiti ti Ghana''' * Conor Cruise O'Brien (1962–1965), Igbakeji-Chancellor <ref name="ReferenceB">{{Cite web|archivedate=8 November 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.ug.edu.gh/vc/_office_history "History Of The Office | University of Ghana"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191108115143/http://ug.edu.gh/vc/_office_history |date=2019-11-08 }}. </cite></ref> * Alexander Kwapong (1966–1975), Igbakeji-Chancellor <ref name="ReferenceB" /> * Daniel Adzei Bekoe (1976–1983), Igbakeji-Chancellor <ref name="ReferenceB" /> * Akilagpa Sawyerr (1985–1992), Igbakeji-Chancellor <ref name="ReferenceB" /> * George Benneh (1992–1996), Igbakeji Alakoso <ref name="ReferenceB" /> * Ivan Addae-Mensah (1996–2002), Igbakeji-Chancellor <ref name="ReferenceB" /> * Kwadwo Asenso-Okyere (2002–2006), Vice-Chancellor <ref name="ReferenceB" /> * Clifford Nii-Boi Tagoe (2006–2010), Igbakeji-Chancellor <ref name="ReferenceB" /> * Ernest Aryeetey (2010–2016), Igbakeji-Chancellor <ref name="ReferenceB" /> * Ebenezer Oduro Owusu (2016–2021), Vice-Chancellor <ref name="ReferenceB" /> * Nana Aba Appiah Amfo (2021-Date), Igbakeji-Chancellor <ref name="ReferenceB" /> == Àwọn Ẹlétò èkó == === Ilẹ̀-ìkàwé Balme === [[Fáìlì:Balme_Library_of_University_of_Ghana,_Accra,_Ghana.jpg|alt=The Balme Library, University of Ghana|thumb|Akọkọ ẹnu si Balme Library]] Ile-ikawe Balme je dídásílè ni Ọdún 1948 gégébí Ile-ìkàwé Kọlẹji Achimota. <ref>{{Cite journal|last=Alemna|first=Anaba. A|date=1997|title=A review of library provision in Ghana|journal=Library Review|volume=46|pages=34–44|doi=10.1108/00242539710160875}}</ref> O jẹ ile-ikawe akọkọ ti nẹtiwọki ile-ikawe ti ile-ẹkọ giga. Ile-ikawe Balme wa lori ogba akọkọ ti ile-ẹkọ giga naa. === Ile ẹ̀kọ́ gíga ti Itesiwaju eko ìjìnlè Ìmọ̀ ìlera === Awọn ile-iwe mẹfa wa ati Ile-ẹkọ Iwadi kan labẹ kọlẹji yii. <ref>{{Cite web|archivedate=8 December 2006}}</ref> <ref>{{Cite web|archivedate=29 June 2019}}</ref> Wọn pẹlu: * Ile-iwe ti Oogun ati Eyin * Ile-iwe ti Biomedical ati Allied Health Sciences * Ile-iwe ti Nọọsi * Ile-iwe ti Ile elegbogi * School of Public Health * Ile-iwe ti Ẹkọ ati Alakoso * Ile-iṣẹ Iranti Iranti Noguchi fun Iwadi Iṣoogun * Ile-iṣẹ fun Tropical, Isẹgun Pharmacology & Itọju ailera '''Ile ẹ̀kọ́ gíga Ipilẹ tí Àmúyẹ Ìmọ̀ ìjìnlè science''' Awọn ile-iwe marun wa, Awọn ile-iṣẹ mẹfa (orisun iwadi 3) ati Àwọn Ilé-èkó méjì lábẹ́ kọlẹji yii. Wọn pẹlu: * Ile-iwe ti Awọn sáyẹnsì Ti ara ati Iṣiro * Ile-iwe ti Awọn sáyẹnsì Biological * School of Agriculture * Ile-iwe ti Awọn Imọ-ẹrọ Imọ-ẹrọ * School of Veterinary Medicine * Ile-iṣẹ Iwadi ẹran-ọsin ati adie (LIPREC) * Ile ati Ile-iṣẹ Iwadi Igbin (SIREC) * Igbo ati Ile-iṣẹ Iwadi Horticultural (FOHCREC) * Biotechnology Center * Ile-iṣẹ Iwọ-oorun Afirika fun Ilọsiwaju Igbin (WACCI) * Ile-iṣẹ Iwọ-oorun Afirika fun Imọ-jinlẹ sẹẹli ati Awọn ọlọjẹ Aarun (WACCBIP) * Institute of Ayika ati imototo Studies * Institute of Applied Sciences ati Technology === Ètò ẹ̀kọ́ Kólèjì === Lati ọdun ẹkọ 2014/2015, Yunifasiti ti Ghana gba eto ilé-ìwé gíga ati nítorínà ṣe tito lẹtọ gbọgbọ awọn ile-iwe ati awọn ẹka labẹ awọn kọlẹji mẹrin, eyiti o jẹ: * College of Ipilẹ ati Applied Sciences * College of Humanities * College of Education * College of Health Sciences === Àwọn Ẹka Kọlẹji yi === Awọn ẹka marun wa ni ita awọn ile-iwe giga ti ayanana lókè yí, àwọn na ni: * Oluko ti Arts * Oluko ti Social Studies * Ẹka ti Imọ * Ẹka ti Ofin : akọkọ ti iṣeto bi ẹka ti Ẹka ti Awọn ẹkọ Awujọ ni ọdun ẹkọ 1958/59, di Oluko ti o ni kikun ni ọdun ẹkọ 1960/61. * Ẹka ti Engineering Sciences === Ìyára nípa ti awọn isẹ òkèèrè === Ile-ẹkọ giga ti Ghana nípa ti Awọn Eto Kariaye ti Ghana (IPO) jẹ dídásílè ni Ọdún 1997 lati mu awọn akitiyan Káríayé ti Ilé-èkó giga mu. O ṣe agbega gbogbo awọn iṣẹ kariaye, pẹlu gbigba ti awọn ọmọ ile-iwe kariaye, Awọn iwe àdéhùn ti oye laarin Ile-ẹkọ giga ati awọn ile-ẹkọ eto-ẹkọ kariaye, awọn alamọja abẹwo, awọn eto odi, oṣiṣẹ ati awọn eto paṣipaarọ ọmọ ile-iwe ati ìfọwósòwópò ìwádìí. Ilé-èkó giga naa ni awọn adehun 200 ju pẹlu awọn ile-ẹkọ eto-ẹkọ ni gbogbo agbaye, ati ṣiṣẹ pẹlu awọn ẹgbẹ bii Igbimọ lori Iyipada Ẹkọ International (CIEE), Ile-ẹkọ giga ti Ilu California (CSU), Ile- ẹkọ giga ti California Education Abroad Program (UCEAP), ati International Society of Education Planners International Student Exchange Programs lati dẹrọ awọn eto paṣipaarọ ọmọ ile-iwe. [[Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ]] ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{Reflist}} jcvv7wzbmzai6hq6o81v0s8kvi38cdp Abdellah Mesbahi 0 78737 639659 626994 2026-11-07T19:20:18Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639659 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Abdellah Mesbahi|image=|birth_date={{birth year|1936}}|birth_place=[[El Jadida]]|nationality=|citizenship=[[Morocco]]|occupation=Film director|years active=}} '''Abdellah Mesbahi''' (ti a bí ní ọdún 1936 ní El Jadida, o kú ní ọjọ́ kẹrindínlógún Oṣu Kẹsan, ọdún 2016) jẹ́ òṣèré fíìmù Ilu Morocco. <ref>http://africultures.com/personnes/?no=7215</ref> <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=http://africine.org/personne/abdellah-mesbahi/7215 |access-date=2021-11-17 |archive-date=2024-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204182027/http://africine.org/personne/abdellah-mesbahi/7215 |dead-url=yes}}</ref> <ref>https://web.archive.org/web/20211117221356/https://www.maroc-hebdo.press.ma/archives/que-faire-de-yassine-</ref> == Ìgbésíayé == Mesbahi kọ́ ẹ̀kọ sinima ní École supérieure d'études cinématographiques (ESEC) ní Ìlú Paris àti ṣáájú ki o tó ṣiṣẹ́ bi akọṣẹ ní Théâtre orilẹ-populaire . Nígbàtí o padà sí Ìlú Morocco, o ṣe àwọn ipò ìṣàkóso ní Ilé-iṣẹ́ Àlàyé àti Ilé-iṣẹ́ Fíìmù Moroccan (CCM). <ref>https://lematin.ma/journal/2016/hommage-a-abdellah-mesbahi-et-abderrahim-tounsi/259569.html</ref> <ref>https://aujourdhui.ma/culture/cinema/32-ans-apres-afghanistan-pourquoi-verra-le-jour-119502</ref> <ref>https://lematin.ma/journal/2016/une-grande-perte-pour-le--septieme-art-national-et-arabe/254562.html</ref> <ref name=":0">{{Cite book|last=Armes|first=Roy|url=https://books.google.com/books?id=o3E_tmPLCUAC&dq=Mesbahi&pg=PA29|title=Postcolonial Images: Studies in North African Film|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Orlando|first=Valerie|url=https://books.google.com/books?id=r0sSjYrq1V8C&dq=Abdellah+Mesbahi&pg=PA28|title=Screening Morocco: Contemporary Depictions in Film of a Changing Society|language=en}}</ref> Ní gbogbo iṣẹ rẹ̀, Mesbahi ṣe ìtọ́sọ́nà àwọn fíìmù ẹya mókànlélógún, ọpọlọpọ nínú wọn tan imọlẹ lórí ọpọlọpọ àwọn idi ti orílẹ-èdè, Arab àti Islam, pàápàá ija Israeli-Palestine . <ref>https://web.archive.org/web/20130921070745/http://www.leseco.ma/live/100-festival-du-film-de-tanger/11987-interview-de-abdellah-masbahi-realisateur-de-lal-qods-bab-al-magharibar-lnos-films-sont-encore-a-letat-embryonnairer</ref> Fiimu rẹ lori iṣẹ Russia ti Afiganisitani, ''[[Afghanistan Why?|kilode?]]'' ti a kà ní ọdún 1984. <ref>https://aujourdhui.ma/culture/cinema/32-ans-apres-afghanistan-pourquoi-verra-le-jour-119502</ref> Ọmọbìnrin rẹ Imane náà jẹ́ òṣèré oní fíìmù. <ref>https://www.vh.ma/tel-pere-tel-fils/abdellah-mesbahi-fille-imane-passion-cinema/</ref> == Àwọn eré tí o kópa nínú rẹ̀ == * 1968: ''Vaincre Pour Vivre (Intissar El Hayat)'' <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=61Ol3PLhYhsC&dq=Abdellah+Mesbahi&pg=PA330|title=Les cinémas d'Afrique: dictionnaire|date=2000-01-01|publisher=KARTHALA Editions|isbn=978-2-84586-060-5|language=fr}}</ref> <ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=88sTRTl6yKwC&dq=Abdellah+Mesbahi&pg=PA221|title=Dictionary of African Filmmakers|date=2008|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-35116-6|language=en}}</ref> <ref name=":2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=j6CAGqsOL0QC&dq=Abdellah+Mesbahi&pg=PA242|title=Dictionnaire des cinéastes africains de long métrage|date=2008|publisher=KARTHALA Editions|isbn=978-2-84586-958-5|language=fr}}</ref> * Ọdun 1973 : ''silence, sens interdit'' ( ''Sukut al-ittiah al-mamnu) <ref name=":0"/> <ref name=":1" /> <ref name=":2" />'' * Ọdun 1975: ''Tomorrow the Earth will not Change'' ( ''Demain la terre ne changera pas) <ref name=":1" /> <ref name=":2" />'' * Ọdun 1976 : ''green light (Al-daw' al-akhdar) <ref name=":1" /> <ref name=":2" />'' * Ọdun 1979 ''Where Are You Hiding the Sun? <ref name=":1" /> <ref name=":2" />'' * Ọdun 1983 : ''[[Afghanistan Why?|Afiganisitani Why?]]'' <ref>https://aujourdhui.ma/culture/cinema/32-ans-apres-afghanistan-pourquoi-verra-le-jour-119502</ref> * 1989: The Land of Challenge''/ Ardhu-l tahaddy'' <small>(ti a tun mọ labẹ akọle atilẹba ti 1980 ''Emi yoo Kọ Orukọ rẹ ni Iyanrin'' ) <ref name=":1" /> <ref name=":2" /></small> * Ọdun 2010 : ''Al Qods Bab Al Maghariba'' <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://www.ccm.ma/fnf12/alqods.html |access-date=2025-10-25 |archive-date=2025-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250326144932/https://www.ccm.ma/fnf12/alqods.html |dead-url=yes }}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 2016]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1936]] e11h637l8cltj9j2hi2bm5d86q4vbbn Hassan Moalim 0 78869 639834 609505 2026-11-07T22:53:45Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639834 wikitext text/x-wiki '''Hassan Moalim''' jẹ ọmọ ẹgbẹ ti ile-igbimọ aṣofin apapọ ti Orilẹ [[Somalia|-ede Somali Federal Republic]] ti ṣẹ fun akoko meji atikpe lọwọlọwọ o jẹ Minisita ’olofin ati Idajọ labẹ aarẹ Hassan Sheikh Mohamud.<ref>{{Cite web |title=وزير العدل والشؤون الدستورية في الحكومة الصومالية الفيدرالية يلقي محاضرة عن تجربة إعادة بناء الدولة والديمقراطية بعد فترة الحكم العسكري والحروب الأهلية |url=https://chs-doha.org/ar/News/Pages/Minister-of-Justice-and-Constitutional-Affairs-in-the-Republic-of-Somalia-delivers-a-lecture-on-Rebuilding-a-Democratic-Sta.aspx |access-date=2025-07-06 |website=chs-doha.org |language=ar-AE}}</ref> == Igbesi aye ibẹrẹ == wan bi Hassan Moalim ni ilu Mogadish ni aarin awọn ọdun 1970. O tun jẹ alaga lọwọlọwọ ati oludije ipo aarẹ ti Ẹgbẹ Daljir.<ref>{{Cite web|url=http://goobjoog.com/english/?p=6761|title=New Political Party Announced Today In Mogadishu|last=|first=|date=2 December 2016|website=Goobjoog.com|publisher=|access-date=|archive-date=26 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926235901/http://goobjoog.com/english/?p=6761|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web |title=Somalia’s minister of justice highlights Türkiye's crucial role in Ethiopia-Somalia peace |url=https://www.turkiyetoday.com/turkiye/somalias-minister-of-justice-highlights-turkiyes-crucial-role-in-ethiopia-somalia-peace-92526 |access-date=2025-07-06 |website=Türkiye Today |language=en}}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}}Akojọ ti awọn ọmọ ẹgbẹ ti Federal Asofin ti Somalia [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] s2a5ipo26mfaalqbn2fft9cxl1g7xl5 Shereen Usdin 0 78927 640029 638032 2026-11-08T06:39:30Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640029 wikitext text/x-wiki A bí Shereen Usdin ní Durban (South Africa), ní ọjọ́ kẹjọ oṣù kẹrin ọdún 1962. Ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí dókítà ìṣègùn ní Yunifásítì Witwatersrand (Johannesburg) ní ọdún 1985. <ref>{{Cite web|archivedate=October 22, 2014}}</ref> Ní ọdún 1995, ó gba oyè Masters of Public Health, ní Harvard University. Ó jẹ́ ọ̀kan lára ​​àwọn olùdásílẹ̀ South-African Soul City Institute for Health and Development Communication, tí a mọ̀ sí Soul City Institute of Social Justice báyìí. Ó ń ṣiṣẹ́ ní ẹ̀ka Ìlera Ìbálòpọ̀ àti Ìbímọ àti Ìwà ipá sí àwọn obìnrin.<ref>{{Cite journal|last=Usdin|title=The value of advocacy in promoting social change: Implementing the new domestic violence act in South Africa|date=2000}}</ref> ati ilera ati awọn ẹtọ eniyan. == Atejade iṣẹ == Ó kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé, ó sì tún kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé àti àwọn àpilẹ̀kọ ìwé ìròyìn. Ó kọ ìwé No Nonsense Guide to HIV/AIDS, àti ìwé "No Nonsense Guide to World Health (Verso Press/New Internationalist). <ref name="Usdin2007">{{Cite book|author=Shereen Usdin|title=The No-Nonsense Guide to World Health|url=https://books.google.com/books?id=LJy69utnbScC|date=September 2007|publisher=New Internationalist|isbn=978-1-906523-68-8}}</ref> == Awọn itọkasi == {{Reflist}} == Ita ìjápọ == * [https://web.archive.org/web/20241127095954/http://www.comminit.com/en/node/149526/36 Ifọrọwanilẹnuwo pẹlu Shereen Usdin] {{Authority control}}{{DEFAULTSORT:Usdin, Shereen}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1962]] duik7wyctrduld1du5pcu2h4zv8s3bi Igbajo 0 79130 639848 618089 2026-11-07T23:28:34Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639848 wikitext text/x-wiki Igbajo je ilu ti o wa ni apa guusu ìwọ oòrùn orile-ede Naijiria ni ijoba ibile Boluwaduro ni ipinle Osun. Ilu Igbajo je didasile ni orundun mejila seyin. Ni odun 2015, awon olugbe ilu Igbajo je 25,117. Pupo ninu awon olugbe ilu Igbajo je omo ile Yoruba.<ref>{{cite web|title=Population and Demographics|website=CityFacts|url=https://www.city-facts.com/igbajo/population|access-date=2025-12-07}}</ref> Awon ilu ti o wa ni agbegbe ilu Igbajo ni Iresi, Okemesi, Ila Orangun, Ada, Otan-ile, Iree, Otan-ile, Imesi-Ile, Edemosi ati Oyan. Ilu Igbajo wa ni okoole loodunrun o le kan kilomita ni apa ìwọ oòrùn ilu Abuja ti o je olu-ilu orile-ede Naijiria. Awon ibugbe kereje ti o to mewa wa ni agbegbe Ilu Igbajo, awon ibugbe kereje yii ni Aragba, Edi-Araromi, Peete, Aiyetoro, Ajegunle, Osoro-Odoka, Kajola, Oke Budo ati Budo Kiriji. Ogun Kiriji, ogun abele ti o be sile fun odun merindinlogun laarin awon Yoruba pari ni ilu Igbajo. Ile-iwe sekondri akoko ni agbegbe nan ti oun je Kiriji Memorial College ni won so ni oruko nan lati ranti adehun alaafia ti won se. Ile-iwe imo-ero giga ti o wa ni Igbajo ni won da sile ni odun 2005. ==Afe== Awon ibi mejila ti o se pataki lati lo ni ilu Igbaji niwonyi: Ookan: Okuta Mewa Okuta Mewa je ibi ti awon ti o te awon ilu orisirisi sinmi si ni igba ti won un bo lati ilu Ile-Ife. Okọọkan won joko lori okuta, eyi lo sokun fa oruko okuta mewa lati ṣàpẹẹrẹ isele nan. Won joko, won si tun jiroro ki won to lo si orisirisi ibi ti won tedo si. Ilu Igbajo nikan ni ilu ti itan so wipe oba mewa joko sori apata ki won to lo da orisirisi ilu ati agbegbe sile. Awon oba nan ni Orangun ti Ilu Ila, Ajero ti Ilu Ijero Ekiti, Alara ti Ilu Aramoko, Owa ti Ilu Otan Ayegbaju, Olojudo ti Ilu Ido-Ekiti, Owalare ti Ilu Ilare, Onire ti Ilu Ire Ekiti, Oloore ti Ilu Otun Ekiti ati Owa ti Ilu Igbajo Eeji: Agbegbe Ti Ogun Kiriji Ti Waye Agbegbe ti ogun Kiriji ti waye wa ni bi iwon kilomita meje si ilu Igbajo. Di e lara awon ibi ti o se pataki ni agbegbe nan ni: - Igi Faragbota: Igi Faragbota yi ni igi ti won gbagbo wipe o gba ota pupo si ara ni igba ogun Kiriji ti ko si wo, igi nan wa titi di ode oni. - Odo Fejewe: Odo Fejewe di eje leyin opolopo iku ni igba ogun Kiriji. Awon jagun-jagun ti o ye ni lati fi odo eje nan we. Isele yi ni o sokunfa oruko "Fejewe" ti won un pe odo nan titi di oni. - Ipago Ogun Aare Latoosa: Ipago ogun Aare Latoosa je ibudo ipase ti olori ogun ile Ibadan Aare Ona Kakanfo wa. Aare Ona Kakanfo igba nan ku si ipago yi ni ilu Igbajo. Eeta: Ile Ikawe Gbogbogbo ni Igbajo. Ile-ikawe yi je didasile ni odun 1968 nipase akitiyan awon ara ilu. Eerin: Ile Oyinbo Ile Oyinbo wa ni Oluju Hill ni egbe ojubo Esile. Ile Oyinbo yi ni Osise ijoba fun agbegbe nan gbe ni igba kan ri. Ile yi je ile fun ojusun asoromagbesi amayederun fun Igbajo ni odun 1959 si odun 1963. Aarun: Ile-iṣẹ ilera Igbajo Ile-iese ilera ti o wa ni ilu Igbajo je idunnu fun enikeni ti o wa si ile iwosan nan. Awon agbegbe ti awon eweko wa to 15 acres ti o bere lati ile itojo alaisan titi ti o fi de ibugbe awon eniyan. Eefa: Oke Elenyina Oke yi ni oke ti o ga ju laarin gbogbo awon oke ti o yi ilu Igbajo po. Egberun marun mita ni oke nan wa si ile. Oke nan wa ni bi kilomita marun ni ona Koro. Eeje: Ile-iwe imo-ero giga ti ilu Igbajo Ile-iwe yi wa lara awon ile-iwe aladani ni ilu Igbajo. Ile-iwe yi je didasile ni odun 2005. Eejo: Ogba ati ibi igbafe Victoria Ogba ati ibi igbafe Victoria ni ibi igbafe ati ogba ti o tobi julo ni ile Igbajo. Ogba yi wa lori ile acre marundinlogun pelu orisirisi igi. Ogba yi ni ohun elo igbafe fun omode ati agbalagba. Eesan: Odo ti o wa ni Koleji Kiriji ni Igbajo Odo yi je gbajugbaja odo ti awon alejo ni lati sokale pelu akaso mokandinlogoji ki won to de ibi ti odo nan wa. Odo yi je orisun omi fun awon akeko ti oun gbe ninu ile ayagbe ti ile-iwe nan. Eewa: Oja-Olua ati Orogun Meji Lara awon nkan afojuri ti o wa ni Igbajo, awon okuta ikayefi kan wa ni onan Oke Edi. Lara awon okuta yi ni Oja-Olua, Orogun Meji ati ejo gigun meta wa. Oja-Olua je okuta ti o jo oja gigun ni agbegbe Oriba. Orogun Meji je okuta meji ti o jo obinrin meji ti won gbagbo wipe awon ni iyawo fun okunrin kan ni aye atijo ti o di okuta leyin ede ayede ti o sele laarin won. Ookanla: Ojubo Oroke Ojubo Oroke nibiti odun Oroke olododun ti ma un waye ni osu erena. Odun yi ma un ko gbogbo idile ti oun joba po pelu ojusun lati se ajoyo awon adari ati molebi won ti o ti di ologbe. Awon ebi idile oba ni won ma un fi ilu, oriki ati orin sin lo si ojubo yi. Eejila: Ile-ise redio Tungba ==Itan Ilu Igbajo== Igbajo jeyo lati inu oro "gbajo" ti o tunmo si agbajo eniyan. Ilu Igbajo ni won gbagbo wipe o je didasile ni Odunrun CE nipase omo-oba ile Yoruba ti o je omo Oduduwa. O je mimo kakakiri wipe ilu yi ni ibi ti ogun Kiriji tabi ogun Ekiti-Parapo ti waye ni bi odun 1800. Ilu Igbajo ni a gbagbo wipe o je ibi ipade fun oba mewa ki won to tesiwaju lati lo te awon ilu won do. Ki won to tesiwaju, won gbe okuta mewa duro lati fi se iranti ipade won ni ilu Igbajo. Awon Oba yi ni Orangun ti Ila, Ajero ti Ijero-Ekiti, Alara ti Aramoko, Owa ti Otan Ayegbaju, Olojudo ti Ido-Ekiti, Owalarre ti Ilare, Onire ti Ire-Ekiti, Owa ti Igbajo ati Oloore ti Otun-Ekiti.<ref>{{cite web|title=AN EXTRACT OF THE FOUNDING OF IGBAJO AND ITS PEOPLE|website=igbajopolytechnic.edu.ng|url=https://igbajopolytechnic.edu.ng/|access-date=2025-12-08|archive-date=2025-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209220851/https://www.igbajopolytechnic.edu.ng/|dead-url=yes}}</ref> Awon Oba ilu Igbajo ni a mon si Oye Owa ti ilu Igbajo.<ref>{{cite web|title=AN EXTRACT OF THE FOUNDING OF IGBAJO AND ITS PEOPLE|website=igbajopolytechnic.edu.ng|url=https://igbajopolytechnic.edu.ng/|access-date=2025-12-08|archive-date=2025-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209220851/https://www.igbajopolytechnic.edu.ng/|dead-url=yes}}</ref> ==Oro Aje== Awon olugbe ilu Igbajo ni a mon wipe won un se orisirisi ise. Ise agbe je ise ti pupo ninu awon olugbe ilu Igbajo un se nitori ti ile ilu nan je ile ti o lora. Igbajo ni ile-ise ti won ti un wa awon okuta oniye-lori.<ref>{{cite web|title=Kiriji War – The Sun Nigeria|website=The Sun Nigeria|date=2017-12-28|url=https://thesun.ng/kiriji-war-2/|access-date=2025-12-09}}</ref> Awon ibi afe ni Igbajo ni Oke eleyinla, Obalara, Oluajo, Aruka, Oke Agere, Ile Oyinbo, Okuta Mewa ati Ija-Oke. Owo igi gige ati tita ni Sango, agbegbe kan ni ilu Ibadan ni awon omo Igbajo tun wa jantirere nitori ibasepe ti o gun rege ti o wa laarin ilu Ibadan ati Igbajo. ==Awon Itokasi== 7dwlavmgw0yxkc68k90pcqri6hmq9io Ike Diogu 0 79148 639849 611435 2026-11-07T23:31:40Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639849 wikitext text/x-wiki {{Short description|Olùṣeré bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ Nàìjíríà-Amẹ́ríkà}} {{Use mdy dates|date=August 2012}} {{Infobox person | name = Ike Diogu | image = Ike Diogu.jpg | caption = Diogu pẹ̀lú [[Los Angeles Clippers]] ní 2011 | birth_date = {{birth date and age|1983|9|11}} | birth_place = [[Buffalo, New York]], U.S. | nationality = Nàìjíríà / Amẹ́ríkà | height = {{height|ft=6|in=9}} | weight = {{convert|250|lb|kg}} | education = [[Arizona State Sun Devils men's basketball|Arizona State]] (2002–2005) | occupation = Olùṣeré Bọ́ọ̀lù Alápẹ̀rẹ̀ (Fẹ̀yìntì) | module = {{Infobox|child=yes | label_style = font-weight:bold; | header_style = background-color: #eee; | header1 = Ìwífún Iṣẹ́ | label2 = Yíyan NBA | data2 = 2005 / Yíyan: 9 / Ìpele: 1 | label3 = Ẹgbẹ́ tí ó yàn án | data3 = [[Golden State Warriors]] | label4 = Iṣẹ́ ìṣeré | data4 = 2005–2023 | label5 = Ipò | data5 = [[Power forward]] / [[Center (basketball)|Center]] | label6 = Nọ́mbà | data6 = 9, 3, 50, 1 | header7 = Ìtàn Iṣẹ́ | label8 = 2005–2006 | data8 = [[Golden State Warriors]] | label9 = 2006–2007 | data9 = [[Indiana Pacers]] | label10 = 2008 | data10 = [[Portland Trail Blazers]] | label11 = 2008 | data11 = [[Sacramento Kings]] | label12 = 2010 | data12 = [[Los Angeles Clippers]] | label13 = 2011 | data13 = [[San Antonio Spurs]] | label14 = 2012 | data14 = [[Xinjiang Flying Tigers]] | label15 = 2012 | data15 = [[Capitanes de Arecibo]] | label16 = 2012–2013 | data16 = [[Guangdong Southern Tigers]] | label17 = 2013 | data17 = [[Leones de Ponce (basketball)|Leones de Ponce]] | label18 = 2013–2014 | data18 = [[Bakersfield Jam]] | label19 = 2014 | data19 = Leones de Ponce | label20 = 2014–2015 | data20 = [[Dongguan Leopards]] | label21 = 2015–2016 | data21 = Guangdong Southern Tigers | label22 = 2016–2017 | data22 = [[Jiangsu Monkey King]] | label23 = 2018 | data23 = [[Sichuan Blue Whales]] | label24 = 2019 | data24 = [[Shimane Susanoo Magic]] | label25 = 2021 | data25 = [[Chemidor B.C.|Chemidor]] | label26 = 2021 | data26 = [[Astros de Jalisco]] | label27 = 2022–2023 | data27 = [[Zamalek SC (basketball)|Zamalek]] | label28 = 2023 | data28 = [[Piratas de La Guaira]] | header29 = Àwọn Àṣeyọrí | data30 = * Aṣèyọrí [[Baloncesto Superior Nacional|BSN]] (2014) * Center ti Ọdún BSN (2013) * Ẹgbẹ́ Kínní BSN (2013) * Ẹgbẹ́ Kínní BSN All-Imports (2013) * Olùṣeré tí ó ní Ipa Jùlọ ti NBA D-League (2014) * NBA D-League All-Star (2014) * All-American Ẹgbẹ́ Kejì ([[2005 NCAA Men's Basketball All-Americans|2005]]) * [[Pac-12 Conference Men's Basketball Player of the Year|Olùṣeré ti Ọdún Pac-10]] (2005) * 3× Ẹgbẹ́ Kínní [[List of All-Pac-12 Conference men's basketball teams|All-Pac-10]] (2003–2005) * Ẹ̀wù No. 5 tí [[Arizona State Sun Devils men's basketball#Retired jerseys|Arizona State Sun Devils fẹ̀yìn tì]] * MVP [[FIBA Africa Championship]] ([[AfroBasket 2017|2017]]) }} }} '''Ikechukwu Somtochukwu Diogu''' (tí a bí ní Ọjọ́ kọkànlá Oṣù Kẹ̀sán 1983) jẹ́ olùṣeré [[Basketball|bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀]] oníṣẹ́-òwò tẹ́lẹ̀ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà-Amẹ́ríkà tí ó gbá bọ́ọ̀lù fún sáà mẹ́fà ní [[National Basketball Association]] (NBA) àti ní àwọn liigi mìíràn púpọ̀ nígbà iṣẹ́ ọdún 18 rẹ̀. Ó jẹ́ olùṣeré kọ́lẹ́jì [[NCAA Men's Basketball All-Americans|All-American]] fún [[Arizona State Sun Devils men's basketball|Arizona State Sun Devils]]. == Ẹbí àti ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé == Àwọn òbí Diogu, tí wọ́n jẹ́ ọmọ bíbí ilẹ̀ Nàìjíríà, kó lọ sí U.S. ní 1980 láti tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ wọn. Wọ́n padà kó kúrò ní [[Buffalo, New York]], níbi tí wọ́n bí i sí, lọ sí [[Garland, Texas]]. Ike lọ sí [http://www.garlandisdschools.net/page.cfm?p=518 Austin Academy], lẹ́yìn náà ó wọ [[Garland High School]]. Diogu jẹ́ ọmọ [[Igbo people|ẹ̀yà Igbo]].<ref>{{cite web|url=https://assets.espn.go.com/ncb/columns/misc/1503226.html|title=Plenty to like about Ike|publisher=ESPN Internet Ventures|first=Curry|last=Kirkpatrick|access-date=2009-01-25}}</ref> ==Iṣẹ́ kọ́lẹ́jì== Diogu ga ní {{convert|6|ft|9|in}}, èyí tí wọ́n kà sí pé ó kéré díẹ̀ fún NBA [[power forward (basketball)|power forward]], ṣùgbọ́n ó fi iṣan ara rẹ̀, títóbi ara, àti ìna-apá {{convert|7|ft|4|in}} rẹ̀ dí àlàfo àìga rẹ̀.<ref name="nba">{{cite web|url=http://www.nba.com/playerfile/ike_diogu/bio.html|title=Ike Diogu Stats, Video, Bio, Profile &#124; NBA.com|work=nba.com|access-date=2014-01-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108195002/http://www.nba.com/playerfile/ike_diogu/bio.html|archive-date=November 8, 2012|df=mdy-all}}</ref> Diogu lọ sí [[Arizona State University]], níbi tí ó ti ṣe tayọ̀tayọ̀ lórí ẹgbẹ́ náà lábẹ́ olùkọ́ni àgbà [[Rob Evans (basketball)|Rob Evans]]. Ó gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì-ẹ̀yẹ, ní àgbègbè [[Pac-10 Conference]] àti ní ìpele orílẹ̀-èdè. Ó gba [[Pac-12 Conference Men's Basketball Freshman of the Year|Akẹ́kọ̀ọ́ Tuntun ti Ọdún ti Pac-10]], àti lẹ́yìn náà [[Pac-12 Conference Men's Basketball Player of the Year|Olùṣeré ti Ọdún ti Pac-10]] ní sáà rẹ̀ tó kẹ́yìn pẹ̀lú ASU, gẹ́gẹ́ bí akẹ́kọ̀ọ́ ọdún kẹta (junior). Ọ̀pọ̀lọpọ̀ sọ àsọtẹ́lẹ̀ pé Diogu yóò wọ draft lẹ́yìn tí ó gbá sáà kẹta rẹ̀ pẹ̀lú Arizona State. Ní Ọjọ́ kọkànlélógún Oṣù Kẹfà, 2005, ó ṣe ìpinnu láti wọ NBA draft. Ní Ọjọ́ kẹẹ̀dógún Oṣù Kínní, 2022, Sun Devils fẹ̀yìn aṣọ nọ́mbà 5 Diogu tì. Òun ni consensus All-American àkọ́kọ́ nínú ìtàn ètò náà.<ref>{{cite web| title = Men's Hoops Hosts Colorado Saturday as Ike Diogu No. 5 Goes Into Rafters | work = [[Arizona State Sun Devils]] | date = January 13, 2022 | url = https://thesundevils.com/news/2022/1/13/mens-basketball-mens-hoops-hosts-colorado-saturday-as-ike-diogu-no-5-goes-into-rafters.aspx | access-date = January 17, 2022 }}</ref> ==Iṣẹ́ oníṣẹ́-òwò== [[Golden State Warriors]] yan Diogu ní ipò kẹsàn-án ní ìpele àkọ́kọ́ ti [[2005 NBA draft]]. Ní Ọjọ́ ketàlélógún Oṣù Kejìlá, 2005, ó ṣe àkọsílẹ̀ iṣẹ́-gíga rẹ̀ pẹ̀lú àmì 27 lórí sísọ bọ́ọ̀lù 13–15, èyí tí ó kọjá iṣẹ́ tí ó dára jùlọ tẹ́lẹ̀ pẹ̀lú àmì 12.<ref>[https://web.archive.org/web/20170810171052/http://www.espn.com/nba/recap?gameId=251223008 Pistons remain hot with 12-point win over Golden State]</ref> Ní Ọjọ́ kვიtadilógún Oṣù Kínní, 2007, wọ́n ṣe pàṣípààrọ̀ Diogu, ẹni tí [[Larry Bird]] pè ní "iyebíye" àdéhùn náà, sí [[Indiana Pacers]] pẹ̀lú àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ [[Mike Dunleavy Jr.]], [[Troy Murphy]], àti [[Keith McLeod]] fún [[Stephen Jackson]], [[Al Harrington]], [[Šarūnas Jasikevičius]], àti [[Josh Powell]].<ref>{{cite news |url=http://www.mopsquad.com/artman2/publish/Indiana_Pacers_72/Pacers_Warriors_announce_8-player_deal.htm |title=Pacers, Warriors announce 8-player deal |agency=Associated Press |date=January 17, 2007 |access-date=2007-12-23}}</ref> Iṣẹ́ Diogu tẹ̀síwájú pẹ̀lú onírúurú ìhà ní NBA. Ní Ọjọ́ kẹrìndínlógún Oṣù Kẹfà, 2008, Indiana ṣe pàṣípààrọ̀ rẹ̀ sí [[Portland Trail Blazers]] ní alẹ́ draft. Oṣù mẹ́jọ lẹ́yìn náà, ní Ọjọ́ kejìdínlógún Oṣù Kejì, 2009, wọ́n tún ṣe pàṣípààrọ̀ rẹ̀ sí [[Sacramento Kings]]. Lẹ́yìn àwọn àkókò kúkúrú pẹ̀lú [[New Orleans Hornets]] àti [[Detroit Pistons]], [[Los Angeles Clippers]] gba Diogu wọlé gẹ́gẹ́ bí free agent ní Oṣù Kejìlá 2010.<ref>{{cite web |url=http://www.nba.com/clippers/news/breakingnews_101222.html |title=CLIPPERS SIGN FREE AGENT FORWARD IKE DIOGU |work=[[NBA.com]] |date=December 22, 2010 |access-date=2010-12-24}}</ref> Pẹ̀lú Clippers, ó gba àmì 18 tí ó ga jùlọ fún sáà náà lòdì sí Orlando Magic. [[San Antonio Spurs]] gbà á wọlé ní Oṣù Kínní 2012 ṣùgbọ́n wọ́n yọ ọ́ kúrò lẹ́yìn ọ̀sẹ̀ kan.<ref>[http://www.nba.com/spurs/news/120103_spurs_sign_ike_diogu Spurs Sign Ike Diogu]</ref> Lẹ́yìn tí ó kúrò ní NBA, Diogu bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní àwọn liigi àgbáyé. Nígbà [[2012 CBA Playoffs]], ó ṣeré fún [[Xinjiang Flying Tigers]] ní China gẹ́gẹ́ bí arọ́pò [[Gani Lawal]], kí ó tó darapọ̀ mọ́ [[Capitanes de Arecibo]] ní Puerto Rico.<ref name="sportando">{{cite web|url=http://www.sportando.com/en/world/america/91288/capitanes-de-arecibo-tab-ike-diogu.html|title=Capitanes de Arecibo tab Ike Diogu|work=Sportando.com|date=April 7, 2012|access-date=April 7, 2012}}</ref> Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ní ìgbìyànjú láti padà sí NBA pẹ̀lú [[Phoenix Suns]] àti [[New York Knicks]],<ref name="azcentral">{{cite web|url=http://www.azcentral.com/members/Blog/PaulCoro/172535|title=Paul Coro's Suns blog &#124; Insiders|publisher=azcentral.com|access-date=2014-01-26}}</ref><ref>[http://www.insidehoops.com/blog/?p=14355 New York Knicks sign Ike Diogu]</ref> Diogu rí àṣeyọrí ńlá ní [[NBA G League|NBA D-League]] pẹ̀lú [[Bakersfield Jam]]. Níbẹ̀, wọ́n dárúkọ rẹ̀ sí D-League All-Star Game ti 2014 wọ́n sì fún un ní àmì-ẹ̀yẹ 'Impact Player of the Year'.<ref>[http://www.nba.com/dleague/news/nba_dleague_all_star_2014_02_03.html Eighth Annual NBA D-League All-Star Game Features 16 Players With NBA Experience] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140207181043/http://www.nba.com/dleague/news/nba_dleague_all_star_2014_02_03.html |date=February 7, 2014 }}</ref><ref>[http://www.nba.com/dleague/news/ike_diogu_nba_dleague_impact_player_2014_04_25.html Jam's Ike Diogu Named 2014 NBA D-League Impact Player of the Year] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429161056/http://www.nba.com/dleague/news/ike_diogu_nba_dleague_impact_player_2014_04_25.html |date=April 29, 2014 }}</ref> Lẹ́yìn náà ó padà sí Puerto Rico láti ran [[Leones de Ponce (basketball)|Leones de Ponce]] lọ́wọ́ láti gba aṣèyọrí liigi ní 2014.<ref>[http://www.sportando.com/en/world/america/118492/ike-diogu-joins-leones-de-ponce.html Ike Diogu joins Leones de Ponce]</ref> Diogu lo ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún ní [[Chinese Basketball Association]], tí ó ṣeré fún [[Dongguan Leopards]], [[Guangdong Southern Tigers]], [[Jiangsu Monkey King]], àti [[Sichuan Blue Whales]] láàárín ọdún 2014 sí 2018.<ref>[http://www.sportando.com/en/world/asia/125851/ike-diogu-signs-with-dongguan-with-nba-out.html Ike Diogu signs with DongGuan with NBA out]</ref><ref>{{cite web|title=Sichuan Whales replace Jamaal Franklin with Ike Diogu|url=https://www.sportando.com/m/en/asia/china/259687/sichuan-whales-replace-jamaal-franklin-with-ike-diogu.html|author=Carchia, E.|website=Sportando.com|date=January 2, 2018}}</ref> Ní ìparí iṣẹ́ rẹ̀, ó ṣeré ní Japan fún [[Shimane Susanoo Magic]], ní Iran fún [[Chemidor B.C.]], àti ní Mexico fún [[Astros de Jalisco]].<ref>[https://www.japantimes.co.jp/sports/2019/08/15/basketball/b-league/former-nba-forward-ike-diogu-joins-susanoo-magic/ Former NBA forward Ike Diogu joins Susanoo Magic] japantimes.co.jp, 15th August 2019</ref><ref>{{cite news|url=https://www.notisistema.com/noticias/presentan-a-ike-diogu-y-jorge-gutierrez-como-refuerzos-de-astros-de-jalisco/|title=Presentan a Ike Diogu y Jorge Gutiérrez como refuerzos de Astros de Jalisco|work=Notisistema|first=Martín|last=Navarro Vásquez|date=September 1, 2021|access-date=November 7, 2022|language=es|archivedate=November 8, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221108032338/https://www.notisistema.com/noticias/presentan-a-ike-diogu-y-jorge-gutierrez-como-refuerzos-de-astros-de-jalisco/|deadurl=yes}}</ref> Ní Oṣù Kínní 2022, ó darapọ̀ mọ́ [[Zamalek SC (basketball)|Zamalek]] ti [[Egyptian Basketball Super League]], ó sì ṣe ìṣàfihàn àkọ́kọ́ rẹ̀ níbi [[2022 FIBA Intercontinental Cup]].<ref>{{Cite web|url=https://www.afrobasket.com/Egypt/news/726933/Al-Zamalek-inks-Ikechukwu-Diogu|title=Al Zamalek inks Ikechukwu Diogu|last=|first=|date=January 16, 2022|website=afrobasket.com|publisher=|access-date=January 17, 2022}}</ref> ==Iṣẹ́ ẹgbẹ́ orílẹ̀-èdè== Diogu ti gba bọ́ọ̀lù pẹ̀lú ẹgbẹ́ bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ àwọn ọkùnrin àgbà ti Nàìjíríà (tí a mọ̀ sí [[Nigeria national basketball team|D'Tigers]]). Ó ti díje ní Olimpiiki Ìgbà Ẹ̀rùn méjì: [[Basketball at the 2012 Summer Olympics – Men|2012]] àti [[Basketball at the 2016 Summer Olympics – Men|2016]]. Wọ́n dárúkọ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí MVP ti ìdíje FIBA Afrobasket 2017 lẹ́yìn tí ó ní ìpínìdajì àmì 22, ìpadàbọ̀ 8.7.<ref>{{cite web| url = http://www.fiba.basketball/afrobasket/2017/Nigeria| title = Nigeria - FIBA Afrobasket 2017 - FIBA.basketball}}</ref> ==Àkọsílẹ̀ iṣẹ́ NBA== {{NBA player statistics legend}} ===Sáà déédé=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! Ọdún ! Ẹgbẹ́ ! GP ! GS ! MPG ! FG% ! 3P% ! FT% ! RPG ! APG ! SPG ! BPG ! PPG |- | style="text-align:left;"| {{nbay|2005}} | style="text-align:left;"| [[2005–06 Golden State Warriors season|Golden State]] | '''69''' || '''14''' || '''14.9''' || .524 || .000 || .810 || 3.3 || .4 || '''.2''' || .4 || 7.0 |- | style="text-align:left;"| {{nbay|2006}} | style="text-align:left;"| [[2006–07 Golden State Warriors season|Golden State]] | 17 || 0 || 13.1 || .530 || .000 || .795 || 3.7 || .3 || '''.2''' || '''.6''' || 7.2 |- | style="text-align:left;"| {{nbay|2006}} | style="text-align:left;"| [[2006–07 Indiana Pacers season|Indiana]] | 42 || 2 || 12.8 || .454 || .000 || .802 || 3.3 || '''.5''' || .1 || .4 || 5.8 |- | style="text-align:left;"| {{nbay|2007}} | style="text-align:left;"| [[2007–08 Indiana Pacers season|Indiana]] | 30 || 1 || 10.2 || .478 || .000 || .851 || 2.8 || .3 || '''.2''' || .1 || 5.6 |- | style="text-align:left;"| {{nbay|2008}} | style="text-align:left;"| [[2008–09 Portland Trail Blazers season|Portland]] | 19 || 0 || 3.8 || .316 || .000 || .750 || .9 || .0 || .1 || .1 || 1.4 |- | style="text-align:left;"| {{nbay|2008}} | style="text-align:left;"| [[2008–09 Sacramento Kings season|Sacramento]] | 10 || 1 || 14.2 || '''.600''' || '''.500''' || .758 || '''3.9''' || .3 || '''.2''' || .1 || '''9.2''' |- | style="text-align:left;"| {{nbay|2010}} | style="text-align:left;"| [[2010–11 Los Angeles Clippers season|L.A. Clippers]] | 36 || 0 || 13.1 || .561 || .000 || .661 || 3.2 || .1 || .1 || .1 || 5.8 |- | style="text-align:left;"| {{nbay|2011}} | style="text-align:left;"| [[2011–12 San Antonio Spurs season|San Antonio]] | 2 || 0 || 7.0 || .000 || .000 || '''1.000''' || .5 || .0 || .0 || .0 || 1.0 |- class="sortbottom" | style="text-align:center;" colspan="2"| Àpapọ̀ Iṣẹ́ | 225 || 18 || 12.4 || .509 || .500 || .786 || 3.1 || .3 || .2 || .3 || 6.0 |} ==Wo eléyìí náà== * [[History of Nigerian Americans in Dallas–Fort Worth|Ìtàn àwọn ọmọ Nàìjíríà-Amẹ́ríkà ní Dallas–Fort Worth]] ==Àwọn Ìtọ́kasí== {{reflist}} ==Àwọn ìjápọ̀ ìta== * {{Instagram|blackcaesar01}} *{{basketballstats|nba=101113|bbr=d/dioguik01}} *[http://basketball.usbasket.com/player/Ikechukwu_Diogu/36470 Profaili Eurobasket.com] *[https://web.archive.org/web/20160305025434/http://www.thesundevils.com/ViewArticle.dbml?DB_OEM_ID=30300&ATCLID=208247393 Arizona State Sun Devils bio] *[https://basketballscan.com/best-outdoor-basketballs/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230416171744/https://basketballscan.com/best-outdoor-basketballs/ |date=April 16, 2023 }} {{navboxes|list= {{2005 NCAA Men's Basketball Consensus All-Americans}} {{Pac-12 Conference Men's Basketball Player of the Year navbox}} {{2005 NBA draft}} {{NBA Development League Impact Players of the Year}} {{Nigeria squad FIBA Africa Championship 2015}} {{AfroBasket MVP Award}} {{Nigerian NBA Players}} }} {{DEFAULTSORT:Diogu, Ike}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí 1983]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn eléré-ìdárayá ọkùnrin Amẹ́ríkà ní ọ̀rúndún 21]] [[Ẹ̀ka:Àwọn eléré-ìdárayá ọkùnrin Nàìjíríà ní ọ̀rúndún 21]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré 2019 FIBA Basketball World Cup]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ ọkùnrin Amẹ́ríkà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ ọkùnrin kọ́lẹ́jì All-American]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ Amẹ́ríkà ní China]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ Amẹ́ríkà ní Iran]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ Amẹ́ríkà ní Japan]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ Amẹ́ríkà ní Mexico]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Amẹ́ríkà láti ìran Igbo]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Amẹ́ríkà láti ìran Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn eléré-ìdárayá láti ìran Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ ọkùnrin Arizona State Sun Devils]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré Astros de Jalisco]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré Bakersfield Jam]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré Baloncesto Superior Nacional]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ ní 2003 Pan American Games]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ ní 2012 Summer Olympics]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ ní 2016 Summer Olympics]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ láti Buffalo, New York]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ láti Garland, Texas]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré Capitanes de Arecibo]] [[Ẹ̀ka:Centers (bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀)]] [[Ẹ̀ka:Àwọn akẹ́kọ̀ọ́-jáde Garland High School]] [[Ẹ̀ka:Àwọn yíyan draft Golden State Warriors]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré Golden State Warriors]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré Guangdong Southern Tigers]] [[Ẹ̀ka:Àwọn eléré-ìdárayá Igbo]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré Indiana Pacers]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré Iranian Basketball Super League]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré Nanjing Monkey Kings]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ Leones de Ponce]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré Los Angeles Clippers]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré New Orleans Hornets]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ Nàìjíríà ní China]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ Nàìjíríà ní Iran]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ Nàìjíríà ní Japan]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ ọkùnrin Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré ẹgbẹ́ bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ ọkùnrin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ Olympic fún Nàìjíríà]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ Pan American Games fún United States]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré Portland Trail Blazers]] [[Ẹ̀ka:Power forwards]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré Sacramento Kings]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré Shenzhen Leopards]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré Shimane Susanoo Magic]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré Sichuan Blue Whales]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré Xinjiang Flying Tigers]] [[Ẹ̀ka:Àwọn olùṣeré bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀ Zamalek SC]] smb0pspz70geicqbt2y9o4mqighiacy Ọlátóyè Tèmítọ́pẹ́ Sugar 0 79206 640140 612243 2026-11-08T10:06:44Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640140 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Olatoye Temitope Sugar|office=Member of the [[House of Representatives of Nigeria]] for [[Lagelu]]/[[Akinyele, Oyo State|Akinyele]]|image=|predecessor=Muritala Kayode Adewale|successor=|party=Action Democratic Party|birth_date=1973|birth_place=|death_date={{Death date and age|df=y|2019|3|9|1973}}<ref>{{Cite web|title=Olatoye Tempitope Sugar, Nigerian politician, Died at 47|url=https://tickleme.info/olatoye-tempitope-sugar-nigerian-politician-died-at-47|date=2019-03-10|website=Tickle Me|access-date=2020-05-26|archive-date=27 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127100324/https://tickleme.info/olatoye-tempitope-sugar-nigerian-politician-died-at-47|dead-url=yes}}</ref>{{Use dmy dates|date=August 2019}}|death_place=[[Ibadan]], [[Oyo State]], Nigeria|nationality=Nigerian|spouse=|children=|alma_mater={{plainlist| *Alugbo Community of School *[[Federal College of Education Abeokuta]] *[[University of Ibadan]] *Institute of Strategic Management}}|occupation={{flatlist| *Businessman *politician}}|website=http://olatoyetemitopesugar.com|term_start=9 June 2015|term_end=9 March 2019}} '''Ọlátóyè Tèmítọ́pẹ́ Sugar''' tí a bí ní ọdún 1973 ó jáde làyé ní ọjọ́ kẹsàn-án Oṣù Kẹta ọdún 2019) jẹ́ ọmọ Ilé ìgbìmọ̀ Aṣojú ṣòfin ìjọba Àpapọ̀ tí ó ń ṣojú fún agbègbè [[Lagelu]] / [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Akinyele|Akinyele]], àti alága Ilé lórí Ìdàgbàsókè àwọn Ìlú àti Ètò Agbègbè fún [[Nàìjíríà|Orílẹ̀-èdè Nàìjíría]] . <ref>{{Cite web|archivedate=1 August 2017}}</ref> Ó tún jẹ́ olùdíje sílé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà fún àrin gbùngbùn ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ lábẹ́ àsìà ẹgbẹ́ òṣèlú Action Democratic Party nínú ìdìbò ọdún 2019. == Ìgbésí ayé rẹ̀ àti ilé ẹ́kọ̀ tó lọ == Sugar wá láti agboolé Ẹfúngadé-Onígbòdògì, Aláfárá Òjé ní ìjọba ìbílẹ̀ [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá-Ìlàòrùn Ìbàdàn|Àríwá-Ìlà oòrùn Ìbàdàn]] ní [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́]], nígbà tí àwọn baba ńlá rẹ̀ jẹ́ Onígbòdògì àti Àlàpẹ́ tí àwọn méjèèjì wà ní ìjọba ìbílẹ̀ [[Lagelu]] ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́. Nígbà tí ó wà ní èwe, Tèmítọ́pẹ́ kẹ́kọ̀ọ́ ní ilé ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ Máíkẹ̀lì mímọ́ tí ó wà ní agbègbè, Yemetu àti ilé ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ IMG tó wà ní agbègbè Bẹ́yẹrúnkà, Aláfárá Òjé ní ìlú [[Ìbàdàn]]. Lẹ́yìn náà ó tẹ̀síwájú sí Ilé ìwé oníwèé mẹ́wàá ti Ìkọ́làbà, kọ́lẹ́ẹ̀ji ti Lúkù mímọ́ ní Mọ̀lété àti Ilé ìwé oníwèé mẹ́wàá Alugbó to wà ní, Ẹgbẹ́dá, gbogbo àwọn ilé ẹ̀kọ́ yìí wà ní ìlú Ìbàdàn, Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, gbogbo wọn lósì lọ fún ẹ̀kọ́ girama rẹ̀. <ref>{{Cite web|archivedate=1 August 2017}}</ref> Lẹ́yìn náà, ó lọ sí Kọ́lẹ̀jì ìjọba àpapọ̀ tó wà ní Abeokuta, Ìpínlẹ̀ Ogun, níbi tí ó ti gba ìwé ẹ̀rí olùkọ́ni. Lẹ́yìn náà, ó lọ sí [[Yunifásítì ìlú Ìbàdàn|Yunifásítì Ibadan]] níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ìmọ̀ ìjìnlẹ àkọ́kọ́ àti ìkejì. <ref>{{Cite web}}</ref> == Gẹ́gẹ́ bí olòṣèlú == Iṣẹ́ òṣèlú Sugar bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú yíyàn sípò gẹ́gẹ́ bí alábojútó ní ìjọba ìbílẹ̀ [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Odeda|Ọdẹ́dá]] . Lẹ́yìn náà ni wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí olùdámọ̀ràn pàtàkì ní ìpínlẹ̀ ní ìpínlẹ̀ Ogun lábẹ́ ìṣàkóso gómìnà, [[Gbenga Dáníẹ́l|Ọ̀túnba Gbenga Daniel,]] nítorí pé ó jẹ́ olórí àwọn ọ̀dọ́ fùn ẹgbẹ́ òṣèlú PDP ní agbègbè ààrin gbùngbùn ìpínlẹ̀ Ògùn fún ọ̀pọ̀ ọdún. Ó díje fún ipò alága ìjọba ìbílẹ̀ [[Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Lagelu|Lagelu]] ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní ọdún 2007 lábẹ́ àsià ẹgbẹ́ òṣèlú [[People's Democratic Party]] (PDP) ó sì di aṣojú ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ fún ẹgbẹ́ òṣèlú PDP ní ọdún 2008. Wọ́n dìbò yan Sugar sí Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní ọdún 2011 níbi tí wọ́n ti dìbò yàn án lábẹ́ àsìá ẹgbẹ́ òṣèlú accord <ref>{{Cite web|archivedate=1 August 2017}}</ref> àti ní ọdún 2015, ó díje fún ipò aṣojú ṣòfin láti ṣojú fún ẹkùn Lágelú/Akínyẹlé lábẹ́ àsìá ẹgbẹ́ òṣèlú ti [[All Progressives Congress|All Progressive Congress]] (APC) tí ó sì jáwé olúborí. Ní ọdún 2018, Sugar lọ sínú ẹgbẹ́ òṣèlú ti Action Democratic Party ó sì díje fún ipò Aṣòfin àgbà tí ó ń ṣojú fún agbègbè àárín gbùngbùn ìpínlẹ̀ Ọyọ́. Ó pàdánù ìdìbò náà sọ́wọ́ [[Olóyè Teslim Folárìn|Teslim Folarin,]] olùdíje láti inú ẹgbẹ́ òṣèlú ti APC. == Ikú == Wọ́n yìnbọn fún Sugar ní [[Lalupon|Lálúpọn]] ní ọjọ́ kẹsàn-án oṣù kẹta ọdún 2019. Wọ́n yára gbé e lọ sí ilé ìwòsàn University College, Ìbàdàn níbi tí ó kú sí látàrí ọgbẹ́ tí ó ní látara ìbọn tí wọ́n yìn fun. <ref>{{Cite web|archivedate=1 August 2017}}</ref> <ref>{{Cite web}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1973]] ft3nn6nllnyz57utvkmiocbmo9v6fw9 Ogundipe Stephen Olukayode 0 79314 639967 619299 2026-11-08T04:26:19Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639967 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Hon. Ogundipe Stephen Olukayode|office=Member, Lagos State House of Assembly|term_start=2023|constituency=[[Oshodi-Isolo|Oshodi-Isolo Constituency I]]|party=[[All Progressives Congress]] (APC)|nationality=Nigerian|birth_date={{birth date and age|1964|06|09}}|birth_place=[[Lagos State]], Nigeria|alma_mater=[[University of Ibadan]] [[University of Lagos]]|occupation=Politician, Administrator, Businessman|website=Lagos Assembly Profile<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://lagoshouseofassembly.gov.ng/home/hon-ogundipe-stephen-olukayode/ |access-date=2026-01-08 |archive-date=2025-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250515211409/https://lagoshouseofassembly.gov.ng/home/hon-ogundipe-stephen-olukayode/ |dead-url=yes }}</ref>}} '''Ogundipe Stephen Olukayode''' (tí a bí ní ọjọ́ kẹsàn-án oṣù kẹfà ọdún 1964) jẹ́ olóṣèlú, olùṣàkóso, àti oníṣòwò ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọmọ Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Ìpínlẹ̀ Èkó lọ́wọ́lọ́wọ́, tí ó ń ṣojú fún ẹkùn ìdìbò Oshodi-Isolo I lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress (APC). Òun ni Alága Ìgbìmọ̀ Ilé Ìgbìmọ̀ lórí Ìròyìn, Ìlànà, àti Ààbò<ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://lagoshouseofassembly.gov.ng/home/hon-ogundipe-stephen-olukayode/ |access-date=2026-01-08 |archive-date=2025-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250515211409/https://lagoshouseofassembly.gov.ng/home/hon-ogundipe-stephen-olukayode/ |dead-url=yes }}</ref>. == Ìbẹ̀rẹ̀ Ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́ == Wọ́n bí Stephen Ogundipe ní ọjọ́ kẹsàn-án oṣù kẹfà, ọdún 1964. Ó bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ All Saints, Yaba, ó sì lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga Baptist Boys, Abeokuta, níbi tí ó ti parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ọdún 1982. Ó gba ìwé ẹ̀rí alákọọbẹ̀rẹ̀ rẹ̀ láti ilé-ẹ̀kọ́ Gírámà Abeokuta ní ọdún 1984 àti ìwé ẹ̀rí Advanced Diploma pẹ̀lú iyì láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga Ogun State Polytechnic, Abeokuta, ní ọdún 1986. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2025)">ìtọ́kasí tí a nílò</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Ó lọ sí [[Yunifásítì ìlú Ìbàdàn|Yunifásítì ti Ibadan]], ó sì parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ pẹ̀lú ìwé ẹ̀rí Bachelor of Science (B.Sc.) nínú ìmọ̀ nípa ọpọlọ ní ọdún 1989. Lẹ́yìn náà, ó gba ìwé ẹ̀rí Master láti [[Yunifásítì ìlú Èkó|Yunifásítì ti Èkó]] (UNILAG), níbi tí ó tún jẹ́ olùwádìí PhD. <ref>{{Cite web |title=Ẹda pamosi |url=https://lagoshouseofassembly.gov.ng/home/hon-ogundipe-stephen-olukayode/ |access-date=2026-01-08 |archive-date=2025-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250515211409/https://lagoshouseofassembly.gov.ng/home/hon-ogundipe-stephen-olukayode/ |dead-url=yes}}</ref> == Iṣẹ́ ṣíṣe == === Ẹ̀ka aladani === Ogundipe bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ ní ọdún 1990 gẹ́gẹ́ bí Olùṣàkóso/Olùdarí Kírédíìtì ní Kings Investment Company Nigeria Limited. Láàárín ọdún 1991 sí 1998, ó ṣiṣẹ́ ní SCOA Nigeria PLC, ó sì dé ipò Olùṣàkóso Ẹgbẹ́. Lẹ́yìn náà ó dara pọ̀ mọ́ Kewalram/Afrint PLC gẹ́gẹ́ bí Olùṣàkóso Ẹgbẹ́ Àwọn Ohun Èlò Ènìyàn. <ref>https://guardian.ng/news/lagos-lawmaker-ogundipe-admits-hardship-in-nigeria-urges-patience/</ref> === Iṣẹ́ òṣèlú === Iṣẹ́ òṣèlú Ogundipe bẹ̀rẹ̀ láti ìgbà ìjọba olóṣèlú kẹta ní Nàìjíríà, níbi tí ó ti ṣe olórí ẹgbẹ́ òṣèlú ọ̀dọ́ kan tí a ń pè ní "Ìran Tuntun." Ní ọdún 2002, Gómìnà ìgbà náà, [[Bọ́lá Tinúbú|Bola Tinubu,]] yàn án gẹ́gẹ́ bí Akọ̀wé Àgbà àti Alága ìjọba ìbílẹ̀ Agege. Ó ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Alága fún Àpérò Àwọn Akọ̀wé Àgbà àtijọ́ ní Ìpínlẹ̀ Èkó láti ọdún 2009. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2025)">ìtọ́kasí tí a nílò</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Níbi ìdìbò gbogbogbòò ọdún 2023, ó dije, ó sì ṣẹ́gun ipo aṣojú láti ṣojú Agbègbè Oshodi–Isolo Constituency I ní Ilé-Àpéjọ Àṣòfin Ìpínlẹ̀ Lágọ̀s. Lẹ́yìn ìbura rẹ̀ sínú Àpéjọ Kẹwàá (10th Assembly), wọn yàn án sí Alága Ìgbìmọ̀ Ilé-Àpéjọ tó ń ṣàbójútó Alaye (Information), Ọ̀nà-Ìlànà (Strategy), àti Ààbò (Security).<ref>http://www.bio.nu/2008/vinnarna-guldbaggen-2008/</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1964]] r9rfqmcso3dc8d7jnsdmbi12ddrteay Kwara State Internal Revenue Service 0 79440 639896 614871 2026-11-08T01:33:16Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639896 wikitext text/x-wiki '''Ile-iṣẹ Owo-ori ti Ipinle Kwara (KWIRS)''', ni ile-iṣẹ kàn ṣoṣo ti o ni ìṣàkóso gbígbà owo-ori ati gbogbo àwọn iru owo-wiwọle miiran ti a ṣe ni abẹlẹ fun Ijọba Ìpínlẹ̀ Kwara pẹlu olú-ìlú ni Ilorin, [[Ipinle Kwara]], Nigeria ati awọn ọfiisi àgbègbè ni gbogbo awọn ìjọba agbegbe 16 ni Ipinle Kwara. A dá a sílẹ̀ ní ọjọ́ kejìlélógún oṣù kẹfà, ọdún 2015, nígbàtí wọ́n gbé Òfin Ìṣàkóso Owó-orí ní Ìpínlẹ̀ Kwara, ọdún 2015 (Òfin Nọ́mbà 6 ti ọdún 2015) kalẹ̀,<ref>{{Cite web|url=https://www.pressreader.com/nigeria/daily-trust/20150625/281762742902381|title=|via=PressReader|access-date=2020-02-06}}</ref> iṣẹ́ náà gba ẹrù iṣẹ́ ìṣàkóso owó-orí lọ́wọ́ Ìgbìmọ̀ Owó-orí Ìpínlẹ̀ Kwara àtijọ́ tí ó ti parẹ́ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.<ref>{{Cite web|url=https://www.channelstv.com/2015/06/25/kwara-government-sets-up-ksirs-to-manage-revenue/|title=Kwara Government Sets Up KSIRS To Manage Revenue|website=Channels Television|access-date=2020-02-06}}</ref> Ní oṣù kẹsàn-án ọdún 2018, Ìpèsè Owó-orí Ìpínlẹ̀ Kwara di iṣẹ́ owó-orí àkọ́kọ́ ní Nàìjíríà láti gba ìwé-ẹ̀rí ISO méjì àti iṣẹ́ owó-orí ìbílẹ̀ ìpínlẹ̀ àkọ́kọ́ (SIRS) láti gba ìwé-ẹ̀rí ISO èyíkéyìí rárá. Iṣẹ́ náà gba ìwé-ẹ̀rí ISO 9001: 2015<ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/news/local/kwara-bags-first-iso-certified-state-revenue-service/7rppype|title=Kwara bags first ISO certified State Revenue Service|date=2019-01-01|website=Pulse Nigeria|language=en-US|access-date=2020-02-06|archive-date=2020-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200206234004/https://www.pulse.ng/news/local/kwara-bags-first-iso-certified-state-revenue-service/7rppype|dead-url=yes}}</ref> Quality Management System àti ISO/IEC 22301: 2012 Business Continuity Management System.<ref>{{Cite web|url=https://techeconomy.ng/2019/01/05/kw-irs-emerges-first-iso-certified-state-revenue-service/|title=KW-IRS emerges first ISO-Certified State revenue service|website=TechEconomy.ng - The leading online technology blog in Nigeria|language=en-US|access-date=2020-02-06|archive-date=2020-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200206235506/https://techeconomy.ng/2019/01/05/kw-irs-emerges-first-iso-certified-state-revenue-service/|dead-url=yes}}</ref> Àwùjọ náà ní arábìnrin [[Folashade Omoniyi|Shade Omoniyi]] ṣe àkóso rẹ, enití wọn yàn ní ọjọ́ kìíní oṣù kẹwàá ọdún 2019.<ref>{{Cite web|url=https://www.today.ng/news/nigeria/women-kwaras-cabinet-list-251081|title=Four other women make Kwara's first cabinet list|last=Agencies|date=2019-09-17|website=TODAY|language=en-US|access-date=2020-02-06}}</ref> owá lára àwọn obìnrin tí Gómìnà [[AbdulRahman AbdulRasaq]] [[Ipinle Kwara ]] yàn nínú ìṣàkóso ètò ìjọba rẹ èyítí obìnrin kò ìdajì Governor .<ref>{{Cite web|url=https://www.vanguardngr.com/2019/09/how-abdulrazaq-shocked-kwara-political-bookmakers-with-strange-all-female-first-batch-cabinet/|title=How Abdulrazaq shocked Kwara political bookmakers with 'strange' all female first batch cabinet|date=2019-09-21|website=Vanguard News|language=en-US|access-date=2020-02-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pmnewsnigeria.com/2019/10/24/understanding-the-56-women-cabinet-in-kwara/|title=Understanding the 56% women cabinet in Kwara|date=2019-10-24|website=P.M. News|language=en-US|access-date=2020-02-06}}</ref> ==Àwọn Ìtọ́kasí == {{reflist}} 4drmayo6ilklzxrvx12li29mo7g5ilb Ayẹyẹ Odún Sango 0 79551 639731 615706 2026-11-07T20:16:32Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639731 wikitext text/x-wiki    [[Fáìlì:Communal_Feeding.jpg|right|thumb|Àwọn olùpèsè oúnjẹ ní agbègbè kan ń se oúnjẹ Amala (oúnjẹ tí a fi ìyẹ̀fun iṣu ṣe) ní ìlú Oyo, Gúúsù-Ìwọ̀ Oòrùn Nàìjíríà nígbà ayẹyẹ Sango ní Ìlú Oyo.]] '''Ọdún Ṣàngó''' jẹ́ ayẹyẹ olódọọdún tí àwọn [[Ìran Yorùbá|ará Yorùbá]] máa ń ṣe láti fi bu ọlá fún [[Ṣàngó|Sango]], òrìṣà ààrá àti iná tí ó jẹ́ jagunjagun àti ọba kẹta ti [[Ilú-ọba Ọ̀yọ́|Ilẹ̀ọba Oyo]] lẹ́yìn tí ó gba ipò [[Àjàká|Ajaka]] ẹ̀gbọ́n rẹ̀. <ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.sunnewsonline.com/new/magic-thunder-tourists-storm-oyo-sango-festival/|title=Magic, thunder as tourists storm Oyo for Sango festival|journal=[[The Sun (Nigeria)|The Sun]]|last=Oluseye Ojo|date=2 October 2014|accessdate=10 August 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150826211223/http://sunnewsonline.com/new/magic-thunder-tourists-storm-oyo-sango-festival/|archivedate=26 August 2015}}</ref> Ìjọba [[Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́|Ìpínlẹ̀ Oyo]] yí orúkọ rẹ̀ padà sí '''Ayẹyẹ Sango Àgbáyé''' ní ọdún 2013, ayẹyẹ náà sábà máa ń wáyé ní oṣù kẹjọ ní ààfin [[Aláàfin Ìlú Ọ̀yọ́|Alaafin ti Oyo]], wọ́n sì tún máa ń ṣe é ní àwọn orílẹ̀-èdè tó lé ní ogójì kárí ayé. == Ìtàn == A le tọpasẹ ayẹyẹ Sango pada si nkan bí ẹgbẹrun ọdun sẹyin lẹhin ti Sango, ẹni tí ó jẹ́ ọmọ Yoruba ''[[Òrìṣà|olókìkí]]'' tí gbogbo ènìyàn si gbàgbọ́ pé òun ni ó jẹ́ gẹ́gẹ́ bí Baba nla àwọn [[Ọ̀yọ́|ènìyàn Oyo]] . Sango jẹ́ ọba alágbára àti onídán tí ó di ọba Ilẹ̀ọba Oyo lẹ́yìn tí ó gba ipò ẹ̀gbọ́n rẹ̀ ọkùnrin tí wọ́n gbàgbó wípé kò ní “akíkanjú”. Wọ́n gbàgbọ́ pé Sango mú ìlọsíwájú bá àwọn ènìyàn Ilẹ̀ọba Oyo nígbà ìjọba rẹ̀, lèyí tí ikú Ṣágo si ní ìsopọ̀ pẹ̀lú àwọn ìtàn àròsọ lólókan-o-jòkan. Iṣé ijọba rẹ̀ parí nítorí ìparun ààfin rẹ̀ láìmọ̀ọ́mọ̀ nípasẹ̀ ààrá. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7XSiGw4_qlAC|title=The History of the Yorubas: From the Earliest Times to the Beginning of the British Protectorate|date=2010-09-30|language=en-US}}</ref> Ìtàn sọ pé Sango jọba fún ọdún méje péré gẹ́gẹ́ bí ọba ní ìlú Oyo ṣùgbọ́n pẹ̀lú irú ìdarí alágbára bẹ́ẹ̀, wọ́n kà á sí Ọba tó dára jùlọ nínú ìtàn àwọn ọba Oyo. <ref>{{Cite web|archivedate=2021-08-31}}</ref> Nígbà ayẹyẹ ọdún 2021, àwọn Ayaba, ìyẹn ìyàwó Ọba, ń fọ́nnu nípa bí wọ́n ṣe dá òjò dúró kí ó má rọ̀, èyí tí yóò ti da ayẹyẹ náà rú lẹ́yìn tí wọ́n bá àwọn Yemoja àti atókùn Sango sọ̀rọ̀. Bákan náà, wọ́n sọ pé ayẹyẹ náà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Iwure Agba tí ó túmọ̀ sí àdúrà àwọn àgbà tí atókùn Sango sábà máa ń darí. == Pàtàkì == Láti ìgbà tí wọ́n ti yí orúkọ padà ní ọdún 2013, ayẹyẹ náà tí wọ́n sábà máa ń ṣe ní oṣù kẹjọ, tí ó sì máa ń wáyé fún ọ̀sẹ̀ kan, ó máa ń fa àwọn ènìyàn tó lé ní ẹgbẹ̀rún méjì (20,000) kárí ayé, títí dé àwọn ìlú bi [[Brasil|Brazil]], [[Kúbà|Cuba]], [[Trínídád àti Tòbágò|Trinidad àti Tobago]] àti Caribbean . Ayẹyẹ náà tí [[UNESCO]] Jàn Ní òntè, ni a ṣètò láti mú kí àwọn ọmọ Yorùbá tó wà ní òkèèrè padà sílé, àti láti ṣe ayẹyẹ Sango, ẹni tí wọ́n kà sí akọni tó dára jùlọ nínú ìtàn ẹ̀yà Yorùbá. <ref>{{Cite news|url=http://www.thenationonlineng.net/the-world-hails-sango-festival/|title=The world hails Sango festival|date=3 September 2013|access-date=10 August 2015}}</ref> === Báwo ni wọ́n ṣe ń ṣe ayẹyẹ Sango === Ayẹyẹ Sango jẹ́ ayẹyẹ olójó mẹ́wàá, tí ó kún fún igbe lárugẹ aṣa ati ise to tún kún fún ayò àti oge, lèyí tí ó ṣe rí ní ojú àwọn olùjọsìn àti àwọn àlejò tí wọ́n wà wo ìran ayẹyẹ Odún na. A sábà máa ń fi aṣọ funfun tàbí pupa ṣe ọ̀ṣọ́ fún àwọn olùjọ́sìn. Díẹ̀ lára àwọn ètò tí a ṣètò fún ayẹyẹ náà ni: ìdíje Ayo, ọjọ́ Ogun Ajobo, ọjọ́ Oya, ọjọ́ Aje Oloja, ọjọ́ Iyemoja, ọjọ́ Esin Elejo àti ọjọ́ Sango Oyo. <ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.sunnewsonline.com/new/magic-thunder-tourists-storm-oyo-sango-festival/|title=Magic, thunder as tourists storm Oyo for Sango festival|work=[[The Sun (Nigeria)|The Sun]]|author=Oluseye Ojo|date=2 October 2014|accessdate=10 August 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150826211223/http://sunnewsonline.com/new/magic-thunder-tourists-storm-oyo-sango-festival/|archivedate=26 August 2015|deadurl=no}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFOluseye_Ojo2014">Oluseye Ojo (2 October 2014). . ''[[The Sun]]''. Archived from [http://www.sunnewsonline.com/new/magic-thunder-tourists-storm-oyo-sango-festival/ the original] on 26 August 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 August</span> 2015</span>.</cite></ref> == Tún wo == * [[Àkójọpọ̀ awon ayẹyẹ ọdún ìbílẹ̀ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà|Àwọn ayẹyẹ ní Nàìjíríà]] == Àwọn ìwé fún ẹni tó bá fẹ́ kà síwájú síi == * {{Cite book|author=Karin Barber|author-link=Karin Barber|title=I Could Speak Until Tomorrow: Oriki, Women, and the Past in a Yoruba Town|url=https://books.google.com/books?id=diNcUF0egFMC|year=1993|publisher=Edinburgh University Press|isbn=978-0-7486-0287-2}} * {{Cite book|author=Ayobunmi Sosi Sangode (H.L. Iyalosa.)|title=The Cult of Sango: The Study of Fire : an Anthology|url=https://books.google.com/books?id=tSsRAQAAIAAJ|year=1996|publisher=Athelia Henrietta Press|isbn=978-0-9638787-4-8}} * {{Cite book|author=Rosalind I. J. Hackett|title=Art and religion in Africa|url=https://books.google.com/books?id=M5OfAAAAMAAJ|year=1996|publisher=Cassell P L C|isbn=978-0-304-33752-1}} [[Ẹ̀ka:Àṣà Yorùbá]] [[Ẹ̀ka:August]] g9tdncjinb3bczxw6qpgoxekg12lib8 Esin Yoruba 0 79627 639796 633557 2026-11-07T21:49:53Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639796 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ẹ̀sìn ní Ìwọ̀-oòrùn Áfíríkà}} {{Use dmy dates|date=September 2022}} {{Infobox religion | name = Ìṣẹ̀ṣe | image = Obatala Temple Ile Ife.jpg | imagewidth = 275px | alt = | caption = Tẹ́ḿpìlì [[Obatala|Ọbàtálá]] ní [[Ile-Ife|Ilé-Ifẹ̀]], Ọ̀ṣun, èyí tí ó jẹ́ [[holy place|ibi mímọ́]] fún Ìṣẹ̀ṣe | main_classification = [[African traditional religions|Áfíríkà]] | scripture = [[Odu Ifa|Odù Ifá]] | theology = [[Diffused monotheism]] | area = Káríayé<ref>{{cite web | title=Celebrating Isese: Unraveling the Rich Tapestry of Yoruba Heritage and Spirituality PART 1|url=https://www.ifaglobalsite.com/post/celebrating-isese-unraveling-the-rich-tapestry-of-yoruba-heritage-and-spirituality-part-1}}</ref> | language = [[Yoruba language|Yorùbá]] | territory = [[Yorubaland|Ilẹ̀ Yorùbá]] | founded_date = 500–300 B.C.E<ref>{{cite web | title=Yoruba Religion: History, Beliefs & Facts|url=https://study.com/academy/lesson/yoruba-religion-mythology-beliefs.html}}</ref> | founded_place = [[Ile-Ife|Ilé-Ifẹ̀]], Àárín gbùngbùn [[Yorubaland|Ilẹ̀ Yorùbá]] | separated_from = | separations = | number_of_followers = {{est.}} àràádọ́ta ọ̀kẹ́ (several millions)<ref>{{cite web | title=Performing Religious Worship: Discussion around Isese and other religious practice among the Yoruba of West Africa|url=https://www.researchgate.net/publication/382802751_Performing_Religious_Worship_Discussion_around_Isese_and_other_religious_practice_among_the_Yoruba_of_West_Africa}}</ref> {{increase}} (referred to as {{wikt-lang|non|oniṣẹṣe|Oníṣẹ̀ṣe}}) }} {{Orisa-Ifá sidebar}} '''Ẹ̀sìn Yorùbá''' ({{lang|yo|Ìṣẹ̀ṣe}} {{ipa|yo|ìʃɛ̀ʃē|}}), '''Òrìṣà Ìwọ̀-oòrùn Áfíríkà''' ({{lang|yo|Òrìṣà}} {{ipa|yo|òɾìʃà|}}), tàbí '''Ìṣẹ̀ṣe''' ({{lang|yo|Ìṣẹ̀ṣe}}), jẹ́ àkópọ̀ àwọn èrò àti àṣà ẹ̀sìn tẹ̀mí ti ìbílẹ̀ àwọn [[Yoruba people|Yorùbá]].<ref>Ogundiran, A. (2024, October 23). Yorùbá Indigenous Religion. Oxford Research Encyclopedia of African History. Retrieved 19 Jan. 2026, from https://oxfordre.com/africanhistory/view/10.1093/acrefore/9780190277734.001.0001/acrefore-9780190277734-e-1556.</ref> Orísun rẹ̀ wà ní agbègbè tí a mọ̀ dunjú sí [[Yorubaland|Ilẹ̀ Yorùbá]] ({{lang|yo|Ilẹ̀ Káàárọ̀-Oòjíire}}), èyí tó kápọ̀ púpọ̀ nínú àwọn [[States of Nigeria|ìpínlẹ̀]] [[Oyo State|Ọ̀yọ́]], [[Ogun State|Ògùn]], [[Osun State|Ọ̀ṣun]], [[Ondo State|Òǹdó]], [[Ekiti State|Èkìtì]], [[Kwara State|Kwara]], [[Lagos State|Èkó]] àti apá kan [[Kogi State|Kogi]] ní gúúsù-ìwọ̀-oòrùn [[Nigeria|Nàìjíríà]] tòde-òní; àwọn [[Departments of Benin|Ìpínlẹ̀]] [[Collines Department|Collines]], [[Ouémé Department|Oueme]], [[Plateau Department|Plateau]] ní Gúúsù [[Benin]]; àti àwọn apá ibi tí ó sún mọ́ ọn ní Àárín gbùngbùn [[Togo]]. Ó ti di ẹ̀sìn / ìgbàgbọ́ ìbílẹ̀ Áfíríkà tí ó tóbi jùlọ lágbàáyé pẹ̀lú àràádọ́ta ọ̀kẹ́ àwọn ẹlẹ́sìn yìí káríayé.<ref>{{cite web |last1=Ogundiran |first1=Akinwumi |title=Nigeria’s Ọ̀ṣun Òṣogbo festival celebrates the power of a Yoruba goddess |url=https://theconversation.com/nigerias-un-o-ogbo-festival-celebrates-the-power-of-a-yoruba-goddess-243163 |website=The Conversation |access-date=6 February 2025 |date=15 January 2025}}</ref> Ó jọ ẹ̀sìn [[Vodun]] tí àwọn ẹ̀yà [[Fon people|Fon]] àti [[Ewe people|Ewe]] tó wà ní ìwọ̀-oòrùn rẹ̀ ń ṣe, àti pẹ̀lú ẹ̀sìn àwọn [[Edo people|Edo]] ní ìlà-oòrùn rẹ̀. Ẹ̀sìn Yorùbá ni ìpìlẹ̀ fún oríṣiríṣi ẹ̀sìn ní Ayé Tuntun (New World), pàápàá jùlọ [[Santería]], [[Umbanda]], [[Trinidad Orisha]], àti [[Candomblé]].<ref name="Culture">{{cite book|title= Yoruba Culture: A Philosophical Account |first=Kola|last=Abimbola|edition=Paperback|publisher= Iroko Academics Publishers|year= 2005|isbn=1-905388-00-4}}</ref> Àwọn ìgbàgbọ́ ẹ̀sìn Yorùbá jẹ́ apá kan ''Ìtàn'', èyí tó jẹ́ àkópọ̀ àwọn orin, ìtàn, àlọ́, àti àwọn èrò àṣà mìíràn tó ṣẹ̀dá àwùjọ Yorùbá.<ref name="Culture"/><ref>Oyeyemi Oyekan. (2024, May 01). Yorùbá Traditional Religion. Database of Religious History, Vancouver, BC: University of British Columbia. Retrieved June 27, 2024, from https://doi.org/10.5281/zenodo.12574758</ref> == Ọ̀rọ̀ tàbí Orúkọ == Orúkọ tí àwọn Yorùbá ń pe ẹ̀sìn ìbílẹ̀ wọn ni Ìṣẹ̀ṣe, èyí tó tún tọ́ka sí àwọn àṣà àti ìsìn tó yí àṣà Yorùbá ká. Ọ̀rọ̀ yìí wá láti inú àkópọ̀ ọ̀rọ̀ méjì, '''Ìṣẹ̀''' (tó túmọ̀ sí "''orísun/gbòǹgbò''"), àti '''ìṣe''' (tó túmọ̀ sí "''àṣà/ohun tí a ń ṣe''") tí wọ́n para pọ̀ láti túmọ̀ sí "Àṣà àtìbá" tàbí "Àṣà ìwáṣẹ̀" nítorí pé púpọ̀ nínú àwọn ìsìn, ìgbàgbọ́, àṣà, àti àkíyèsí àwọn Yorùbá wá láti inú ìjọsìn ẹ̀sìn fún [[Olodumare|Olódùmarè]] àti fífún àwọn Òrìṣà ní ọ̀wọ̀. == Ìgbàgbọ́ == [[File:Isese (Yoruba Religion) Global Symbol with labels.png|thumb|Àmì ẹ̀sìn Yorùbá (Ìṣẹ̀ṣe) pẹ̀lú àwọn àkọlé]] [[File:Yoruba divination board.jpg|thumb|[[Opon Ifá|Ọpọ́n Ifá]] àwọn Yorùbá]] Gẹ́gẹ́ bí Kola Abimbola ṣe sọ, àwọn [[Yoruba people|Yorùbá]] ti mú ìmọ̀ ìṣẹ̀dá àgbáyé (cosmology) tó fẹsẹ̀múlẹ̀ dàgbà.<ref name="Culture"/> Ọ̀jọ̀gbọ́n ọmọ Nàìjíríà fún [[Traditional African religions|Ẹ̀sìn ìbílẹ̀ Áfíríkà]], [[Jacob K. Olupona]], ṣe àkópọ̀ pé kókó pàtàkì fún ẹ̀sìn Yorùbá, tí gbogbo ẹ̀dá alààyè sì ní, ni a mọ̀ sí "[[Aṣẹ|Àṣẹ]]", èyí tí í ṣe "ọ̀rọ̀ agbára tí ó gbọ́dọ̀ ṣẹ," "agbára ìyè" àti "agbára" tó "ń darí gbogbo ìṣípòpadà àti ìgbésẹ̀ nínú àgbáyé".<ref name="Fate">{{cite book|title=Àyànmọ|first=Afọlabi|last=Ọlabimtan|location=Lagos, Nigeria|publisher=Macmillan|year= 1973|oclc=33249752}}</ref><ref name="yancy01">{{Cite news |last=Yancy |first=George |date=2021-02-14 |title=Opinion {{!}} Death Has Many Names |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2021/02/14/opinion/Yoruba-religion-death.html |access-date=2022-12-26 |issn=0362-4331}}</ref><ref name="trad01">{{Cite journal |last=Olupona |first=Jacob K. |date=1993-01-01 |title=The Study of Yoruba Religious Tradition in Historical Perspective |url=https://brill.com/view/journals/nu/40/3/article-p240_2.xml |journal=Numen |language=en |volume=40 |issue=3 |pages=240–273 |doi=10.1163/156852793X00176 |issn=1568-5276|url-access=subscription }}</ref> Gbogbo èrò àti ìṣe olúkúlùkù ènìyàn tàbí ẹ̀dá nínú [[Ayé]] máa ń ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú agbára Ọ̀gá-ògo, gbogbo àwọn ohun alààyè mìíràn, títí kan Ayé fúnra rẹ̀, bẹ́ẹ̀ náà ni pẹ̀lú [[Ọrun|Ọ̀run]], níbi tí àwọn òrìṣà, ẹ̀mí àti àwọn òkú-ọ̀run wà.<ref name="YRM">{{cite book|first=Afọlabi|last=Ọlabimtan|oclc=33249752|others=Translated by George E. Simpson|title=Yoruba Religion and Medicine in Ibadan|publisher= Ibadan University Press|year= 1991|isbn=978-121-068-0}}</ref><ref name="yancy01"/><ref name="trad01"/> A lè ṣàpèjúwe ẹ̀sìn Yorùbá gẹ́gẹ́ bí ìgbàgbọ́ nínú Ọlọ́run kan tó tàn kálẹ̀ ([[diffused monotheism]]), pẹ̀lú [[Ọlọrun#Yoruba|Agbára Ẹlẹ́dàá]] tí ó ga jùlọ ṣùgbọ́n tí ó wà ní òkèèrè, tó gba gbogbo àgbáyé sínú.<ref name="trad01"/> ===Àtúnwá (Reincarnation)=== [[File:The Childrens Museum of Indianapolis - Egungun masquerade dance garment.jpg|thumb|right|Ẹ̀wù ijó [[Egungun|Egúngún]] nínú àkójọpọ̀ ohun ìṣẹ̀ǹbáyé títí lae ní [[The Children's Museum of Indianapolis]]]] Àwọn Yorùbá gbàgbọ́ nínú Àtúnwá, wíwá sáyé ẹ̀ẹ̀kejì ([[reincarnation]]) láàrin ìdílé. Àwọn orúkọ bíi Babátúndé (baba tún padà dé), Yétúndé (Ìyá tún padà wá), Babátúnjí (Baba tún jíǹde), àti Sótúndé (Ọlọ́gbọ́n tún padà dé) gbogbo wọn jẹ́ ẹ̀rí tó fìdí rẹ̀ múlẹ̀ nípa èrò Ifá lórí àtúnwá nínú ẹbí.<ref name="Omobola 586">{{Cite journal|last=Omobola|first=Odejobi|title=Influence of Yoruba Culture in Christian Religious Worship|journal=International J. Soc. Sci. & Education|volume=4|pages=586}}</ref> Ṣùgbọ́n, kò sí ẹ̀rí tó dájú pé baba-ńlá tàbí ẹ̀gbọ́n baba ẹni yóò "padà wá" nínú ìbí ọmọdé gangan. Nígbàkígbà tí àkókò bá tó fún ẹ̀mí láti padà wá sí Ayé (tí a tún mọ̀ sí Ọjà) nípasẹ̀ ìlóyún ẹ̀dá tuntun nínú ẹ̀jẹ̀ ìdílé náà, ọ̀kan nínú àwọn ẹ̀mí tó para pọ̀ di ènìyàn yóò padà wá, nígbà tí èkejì yóò dúró ní Ìkọ̀lé Ọ̀run. Ẹ̀mí tó padà wá ń ṣe bẹ́ẹ̀ ní ọ̀nà Ẹlẹ́dàá Orí (Guardian Ori). Ẹlẹ́dàá Orí ẹni, tí ó wà ní àárín agbárí, kò dúró fún ẹ̀mí àti agbára ìbátan ẹ̀jẹ̀ ẹni ti tẹ́lẹ̀ nìkan, ṣùgbọ́n fún àkójọpọ̀ ọgbọ́n tí ó ti kó jọ nínú àwọn ìgbésíayé rẹ̀ púpọ̀.<ref name="Yoruba concepts of the soul"/> Kò yẹ kí a gbé èyí dọ́ti Orí tẹ̀mí ẹni, èyí tó gbé kádàrá ẹni, ṣùgbọ́n dípò bẹ́ẹ̀ ó tọ́ka sí pípada wá sí ''Ọjà'' fún Orí ẹ̀jẹ̀ ẹni nípasẹ̀ ìgbésíayé àti àwọn ìrírí tuntun rẹ̀. Baba-ńlá tàbí Ìyá-ńlá àkọ́kọ́ (Primary Ancestor) yìí máa ń di "atọ́nà" fún onítọ̀hún jálẹ̀ ìgbésíayé rẹ̀—tí ó bá mọ̀ nípa rẹ̀ tí ó sì ń bá agbára yẹn ṣiṣẹ́. Ní òpin ìgbésíayé yẹn, wọ́n á padà sínú ẹ̀mí wọn kan náà, wọ́n á sì di ẹyọ kan, wọ́n á gba ìmọ̀ àfikún tí wọ́n ti rí gbà látara ìrírí ẹni náà gẹ́gẹ́ bí "ẹ̀san".<ref name="Omobola 586"/> == Ipò Ẹ̀yà Akọ-tàbí-Abo Nínú Ẹ̀sìn Yorùbá == Àwọn ipò ẹ̀yà-akọ-tàbí-abo jẹ́ kókó pàtàkì nínú ẹ̀sìn Yorùbá, níbi tí àwọn obìnrin ti wà ní ipò ńlá gẹ́gẹ́ bí ìyálòrìṣà àti olùtọ́jú ìmọ̀ mímọ́.<ref>{{Cite journal |last=Olajubu |first=Oyeronke |date=2004 |title=Seeing through a Woman's Eye: Yoruba Religious Tradition and Gender Relations |url=https://www.jstor.org/stable/25002489 |journal=Journal of Feminist Studies in Religion |volume=20 |issue=1 |pages=41–60 |issn=8755-4178}}</ref> Àwọn ipò wọ̀nyí ṣe pàtàkì fún títọ́jú àwọn àṣà ẹ̀sìn wọ́n sì ń nípa lórí bí agbára tẹ̀mí ṣe ń yí padà nínú àwùjọ.<ref>{{Cite book |last=Olajubu |first=Oyeronke |url=https://doi.org/10.1353/book4731 |title=Women in the Yoruba Religious Sphere |date=2003 |publisher=State University of New York Press |isbn=978-0-7914-8611-5}}</ref> Àwọn àṣà Yorùbá gba ìwà obìnrin wọlé gẹ́gẹ́ bí apá pàtàkì fún ìrírí tẹ̀mí.<ref>{{Cite journal |last=Olajubu |first=Oyeronke |date=2004 |title=Seeing through a Woman's Eye: Yoruba Religious Tradition and Gender Relations |url=https://www.jstor.org/stable/25002489 |journal=Journal of Feminist Studies in Religion |volume=20 |issue=1 |pages=41–60 |issn=8755-4178}}</ref> Àwọn obìnrin máa ń kópa gidigidi nínú àwọn àṣà ẹ̀sìn àti ìjọsìn, èyí tó ń mú ipa àti ìtóbi wọn pọ̀ sí i nínú ètò ẹ̀mí.<ref>{{Cite book |last=Oládémọ |first=Oyèrónké |url=https://doi.org/10.18574/nyu/9781479814022.001.0001 |title=Women in Yoruba Religions |date=2022-07-15 |publisher=New York University Press |isbn=978-1-4798-1402-2}}</ref> Onímọ̀ nípa ẹ̀dá-ènìyàn Robert Voeks ṣàpèjúwe ẹ̀sìn Yorùbá gẹ́gẹ́ bí ẹ̀sìn tó gba àwọn ohun àdáyébá gbọ́ pé wọ́n ní ẹ̀mí ([[animism|animistic]]), ó tẹnumọ́ ọn pé ó "fẹsẹ̀múlẹ̀ ṣinṣin sínú ibì kan".{{sfn|Voeks|1997|p=160}} Olúkúlùkù ẹni tó ń gbé lórí ilẹ̀ ayé máa ń gbìyànjú láti dé ìpé pé pérépéré àti láti rí kádàrá wọn ní [[Ọrun|Ọ̀run-Rere]] (ibùgbé tẹ̀mí fún àwọn tó ṣe rere àti ohun tó wúlò). Orí-inú ẹni gbọ́dọ̀ dàgbà kí ó lè bára mu pẹ̀lú "Ìpọ̀nrí" (Orí Ọ̀run ẹni).<ref name="Fate"/> Ìwà pẹ̀lẹ́, kíkẹ́kọ̀ọ́ àti pípàròwà [[Odu Ifa|Ifá]], àti ìfọkànsìn tòótọ́ ti tó láti sọ orí-inú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn dọ̀tun.<ref name="YRM"/><ref name="Fate"/> Wọ́n gbàgbọ́ pé àwọn ènìyàn tó ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì lè lo ọ̀nà ìbáṣepọ̀ tó rọrùn jùlọ láàrin [[Ori (Yoruba)|Orí]] wọn àti Alágbára jùlọ [[Ọlọrun|Olú-Ọ̀run]]: èyí ni Àwúre (ẹ̀bẹ̀ tàbí àdúrà) fún àtìlẹ́yìn àtọ̀runwá. Nínú èrò ìgbàgbọ́ Yorùbá, [[Olodumare|Olódùmarè]] ló ní [[aṣẹ|àṣẹ]] lórí ohun gbogbo tó wà. Nítorí náà, wọ́n jẹ́ Ọ̀gá-ògo.<ref name="YRM"/> == Ìwé Mímọ́ == {{Main|Odù Ifá}} Àwọn ìwé mímọ́ Yorùbá ni a ń pè ní ''Odù Ifá'', èyí tó jẹ́ àkójọpọ̀ àwọn ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ mímọ́ tí wọ́n ń sọ lẹ́nu láti ìran dé ìran láàrin àwọn [[babalawo|Babaláwo]].<ref name=":0">{{Cite web |title=What Is Ifa? |url=https://www.theifainstitute.org/what-is-ifa |access-date=2024-09-30 |website=THE IFA INSTITUTE |language=en-US |archive-date=5 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250805152241/https://www.theifainstitute.org/what-is-ifa |dead-url=yes }}</ref> Ní ìṣẹ̀dálẹ̀, wọ́n pín in sí ìsọ̀rí mẹ́rìndínlọ́gọ́ta-lé-nígba (256), tàbí Odù, èyí tí a tún pín sí ẹsẹ. Ó ní í ṣe pẹ́kípẹ́kí pẹ̀lú ètò ìdáfá ti ẹ̀sìn Yorùbá, [[Ifá]]. Àwọn ẹsẹ Ifá yìí ní àwọn òwe, ìtàn, àti àwọn ọ̀rọ̀ tó kàn mọ́ gbogbo apá ìgbésíayé. ''Odù Ifá'' ni ìpìlẹ̀ ìmọ̀ tẹ̀mí Yorùbá, ó sì ti nípa lórí àwọn àwùjọ tẹ̀mí ní Amẹ́ríkà, gẹ́gẹ́ bíi [[Santería]]. Ifá ń tọ́ka sí òrìṣà Ọ̀rúnmìlà, ẹni tí wọ́n mọ̀ mọ́ ọgbọ́n, òye, àti [[divination|ìdáfá]].<ref name=":0" /> Ní ọdún 2005, [[UNESCO]] sọ àṣà ''Odù Ifá'' di ọ̀kan lára Àwọn Iṣẹ́-Ọnà Ọ̀rọ̀-ẹnu àti Ogún Àìlèfojúrí ti Ẹ̀dá-ènìyàn (Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity) káríayé.<ref name=":0" /> == Ìmọ̀ Ìṣẹ̀dá Àgbáyé (Cosmology) == * [[Olodumare|Olódùmarè]] ** [[Irunmole|Irúnmọlẹ̀]] *** [[Orisha|Òrìṣà]] **** [[Veneration of the dead|Òkú]] (Baba-ńlá/Ìyá-ńlá) ***** [[Human|Alàyè]] (Ènìyàn) ****** [[Animal|Ẹranko]], [[Plant|Ohun ọ̀gbìn]], àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. ===Olódùmarè=== {{Main|Olodumare}} [[Olodumare|Olódùmarè]] jẹ́ ẹni tí a gbàgbọ́ pé Ó jẹ́ Ẹlẹ́dàá Gíga Jùlọ àti orísun gbogbo ìṣẹ̀dá nínú ìgbàgbọ́ Yorùbá. Ohun gbogbo tó wà—Òrìṣà, ènìyàn, ẹranko, ẹ̀dá, àti àwọn agbára tẹ̀mí—wá láti ọ̀dọ̀ Olódùmarè. Gẹ́gẹ́ bí ayàwòrán àtọ̀runwá fún àgbáyé, Olódùmarè ni ó ní àṣẹ tí ó ga jùlọ, òun sì ni olùfúnni ní àṣẹ, agbára mímọ́ tí ń ṣètọ́jú tí ó sì ń fi agbára fún gbogbo ìyè.<ref>{{Cite book |last=Awo |first=Ifagbemi |url=https://www.google.com/books/edition/The_Yoruba_Spiritual_Training_Manual_The/_5o3EQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1 |title=The Yoruba Spiritual Training Manual |publisher=Michael Perez |year=2024 |isbn=979-8990901810 |edition=First |location=United States |pages=24-25 |language=English}}</ref> Olódùmarè ni "ipò ìwà-láàyè" tó ṣe pàtàkì jùlọ.<ref name="God"/> "Wọ́n" ni olúwa gbogbo orí, nítorí pé lásìkò ìṣẹ̀dá ènìyàn, Olódùmarè fún ẹ̀dá-ènìyàn ní "èmí" (èémí ìyè). Nínú èyí, Olódùmarè ga jùlọ.<ref name="God">{{cite book|title= Olódùmarè: God in Yorùbá Belief|url= https://archive.org/details/olodumaregodinyo0000idow|author=Bolaji Idowu|author-link=Bolaji Idowu|location=Ikeja, Nigeria|publisher=Longman|year= 1982|isbn=0-582-60803-1}}</ref> Bóyá ọ̀kan nínú àwọn ìsapá ẹ̀dá-ènìyàn tó ṣe pàtàkì jùlọ tí wọ́n gbé ga nínú [[Odu Ifa|Odù Ifá]] ni ìlékè láti mú "Ìwà" ẹni sunwọ̀n sí i. Nípa báyìí, àwọn ẹ̀kọ́ náà kọjá ẹ̀kọ́ ẹ̀sìn lásán, ó ń gba ènìyàn níyànjú pé ó tún gbọ́dọ̀ mú kí àwùjọ, ìbáṣepọ̀, àti òye rẹ̀ sunwọ̀n sí i; gbogbo ''Odù'' ti korpus Ifá mímọ́ ní apá kan tó ń sọ nípa ìwúlò "Ìwà". Kókó nínú èyí ni kókó-ọ̀rọ̀ ìwà òdodo, yálà ti ẹnìkan tàbí ti àkójọpọ̀.<ref>{{cite web|url=https://ifaspeaks.blogspot.com/2011/02/odu-ifa-iwori-meji-ifa-speaks-on.html|title=Odù-Ifá Iwòrì Méjì; Ifá speaks on Righteousness|author=Ifaloju|publisher=S.S. Popoola, Ifa Dida, Library, INC|date=February 2011|access-date=8 April 2012|website=Ifa Speaks...}}</ref> ===Ìṣẹ̀dá=== Àwọn ẹlẹ́sìn Yorùbá gba [[Olodumare|Olódùmarè]] gẹ́gẹ́ bí agbára pàtàkì fún ìṣẹ̀dá.<ref>{{Citation|last=Opoku|first=Kofi Asare|title=African traditional religion: An enduring heritage|work=Religious Plurality in Africa|year=1993|publisher=DE GRUYTER|doi=10.1515/9783110850079.67|isbn=978-3-11-085007-9|url=http://digitalcommons.auctr.edu/itcj/vol16/iss1/25 }}</ref> Gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan nínú àwọn ìtàn Yorùbá nípa [[creation myth|ìṣẹ̀dá]], ní ìpele kan nínú ètò náà, wọ́n rán "òtítọ́" jáde láti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ bóyá àwọn ayé tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ dá dára láti gbé. [[Earth|Ayé]] tí a wà yìí wà lára wọn, wọ́n bẹ̀ ẹ́ wò ṣùgbọ́n wọ́n rí i pé ó tutù jù fún ìgbé-ayé tó gbámúṣé.<ref>{{Cite journal|last=Halliday|first=William D.|date=2018-09-08|title="Half-Earth: Our Planet's Fight for Life" by Edward O. Wilson, 2017. [book review]|journal=The Canadian Field-Naturalist|volume=132|issue=1|pages=78|doi=10.22621/cfn.v132i1.2129|issn=0008-3550|doi-access=free}}</ref> Lẹ́yìn àkókò kan, wọ́n rán ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn òrìṣà tí [[Obatala|Ọbàtálá]] lékè wọn wá láti ran ayé lọ́wọ́ láti mú ilẹ̀ rẹ̀ le. Nínú ọ̀kan lára àwọn ìbẹ̀wò wọn sí ilẹ̀ ayé, òrìṣà ńlá Ọbàtálá gbé ìgbésẹ̀ pẹ̀lú ìkarahun kan ([[mollusc]]) tó gbé irúfẹ́ erùpẹ̀ kan pamọ́, àwọn ẹranko abìyẹ (winged beasts), àti nǹkan kan tó dà bí aṣọ. Wọ́n da àwọn nǹkan yìí sórí ohun tí ó padà di ebè ńlá lójú omi, lẹ́yìn náà ni àwọn ẹranko abìyẹ náà bẹ̀rẹ̀ sí í fọ́n erùpẹ̀ náà ká títí tí ó fi dàpọ̀ di ilẹ̀ gbígbẹ ńlá; onírúurú kòtò tí wọ́n dá padà di àwọn òkè àti àfonífojì.<ref name="Yoruba">{{cite book|url=http://www.oxfordreference.com/abstract/10.1093/acref/9780195102758.001.0001/acref-9780195102758-e-319?rskey=hcxXT3&result=309|title=Yoruba|chapter=Yoruba Creation|year=1994|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-510275-8|access-date=2010-04-30}}</ref> Ọbàtálá bẹ́ sórí ilẹ̀ gíga yẹn ó sì sọ ibẹ̀ ní [[Ife|Ifẹ̀]]. Ilẹ̀ náà tutù, àwọn ewéko sì bẹ̀rẹ̀ sí í hù dádá. Pẹ̀lú ẹ̀kúnwọ́ erùpẹ̀, ó bẹ̀rẹ̀ sí í mọ àwọn ère ẹ̀dá-ènìyàn (figurines). Ní báyìí, bí èyí ṣe ń lọ lórí ilẹ̀ Ayé, Olódùmarè kó àwọn gáàsì (gases) jọ láti àwọn ibi tó jìnnà rẹ́rẹ́ ní òfuurufú ó sì dá ìbúgbàù kan tó yí padà di ìṣù iná (fireball). Ó tì í wá sí Ifẹ̀, níbi tó ti sọ púpọ̀ nínú ilẹ̀ náà di gbígbẹ tó sì tún ń yan àwọn ère ẹ̀dá-ènìyàn náà níná. Ní àkókò yìí ni Olódùmarè fẹ́ "èémí ìyè" jáde láti fẹ́ kọjá lórí ilẹ̀ náà, àwọn ère náà sì bẹ̀rẹ̀ sí í yípadà díẹ̀díẹ̀ di "alààyè" gẹ́gẹ́ bí àwọn ènìyàn àkọ́kọ́ ní Ifẹ̀.<ref name="Yoruba"/> Nítorí èyí, àwọn ènìyàn tún máa ń pe Ifẹ̀ ní "Ifẹ̀ Ọ̀ọ̀dáyé" – "ibi tí ayé ti bẹ̀rẹ̀".<ref name="God"/><ref>{{harvnb|Leeming|Leeming|2009}} – entry {{cite book|url=http://www.oxfordreference.com/abstract/10.1093/acref/9780195102758.001.0001/acref-9780195102758-e-319?rskey=hcxXT3&result=309|title=Yoruba|chapter=Yoruba Creation|year=1994|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-510275-8|access-date=2010-04-30}}</ref> ===Irúnmọlẹ̀=== {{main|Irunmọlẹ}} Àwọn [[Irunmọlẹ|Irúnmọlẹ̀]] jẹ́ àwọn ẹ̀dá àkọ́kọ́ tí [[Olorun|Ọlọ́run]] rán wá láti parí àwọn iṣẹ́ tí a yàn fún wọn, wọ́n sábà máa ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí alárinà láàrin ''Òde Ọ̀run'' àti ''Ilé Ayé''.<ref name="Religion">J. Olumide Lucas, ''The Religion of the Yorubas'', Athelia Henrietta PR, 1996. {{ISBN|0-9638787-8-6}}</ref> Nítorí náà, a lè ṣàpèjúwe àwọn Irúnmọlẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àwọn òrìṣà tí ipò wọn ga jùlọ; níbi tí a ti gba irúfẹ́ àwọn òrìṣà bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àwọn òrìṣà pàtàkì. Àwọn Irúnmọlẹ̀ tàbí Ìmọlẹ̀ ni àwọn òrìṣà ìpìlẹ̀ àkọ́kọ́. Ní àkópọ̀, gbogbo Ìmọlẹ̀ jẹ́ Òrìṣà, ṣùgbọ́n kì í ṣe gbogbo Òrìṣà ni Ìmọlẹ̀. ===Òkú=== [[File:Egungun and child.jpg|thumb|alt=Egúngún (Ará Ọ̀run) pẹ̀lú ọmọ-ọwọ́.|Egúngún (Ará Ọ̀run) pẹ̀lú ọmọ-ọwọ́.]] [[File:Egungun-Yoruba.jpg|thumb|alt=Egúngún (Ará Ọ̀run)|Egúngún (Ará Ọ̀run)]] Nínú ẹ̀sìn àti àṣà Yorùbá, Òkú jẹ́ ìmọ̀ tó díjú tó sì ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ apá tó gba onírúurú ẹ̀ka ikú, ìgbésíayé lẹ́yìn ikú, àti ìbáṣepọ̀ láàrin àwọn alààyè àti àwọn òkú. Wọ́n sábà máa ń túmọ̀ Òkú sí "the dead," ṣùgbọ́n ó gbé ìtumọ̀ tó jìn gan-an tó kọjá kíkalẹ̀ (iku) lásán.<ref>{{cite journal |last1=Oripeloye |first1=Henri |last2=Omigbule |first2=Morufu Bukola |title=The Yoruba of Nigeria and the ontology of death and burial. |journal=Death Across Cultures: Death and Dying in Non-Western Cultures |date=2019 |pages=193-205}}</ref> Òkú ń tọ́ka sí ìyípadà ènìyàn láti inú ayé àwọn alààyè sí ayé àwọn òkú àti ìrìn-àjò tó kàn fún ẹni tí ó sùn láti lọ sí ìkọ̀lé ọ̀run. Òkú jẹ́ apá kan ìgbésíayé ẹ̀dá, ikú sì jẹ́ ìyípadà sí ìpele tuntun ti ìwàláàyè dípò kí wọ́n kà á sí òpin patapata.<ref>{{cite journal |last1=Awe |first1=Solomon Kolawole |title=Existentialist Concerns in Africa: The Yorùbá Perspectives of Death and Suicide. |journal=Language, Literature and Culture |date=2019 |volume=2.2 |pages=41-48}}</ref> Àwọn Yorùbá gbàgbọ́ pé àwọn òkú ń báa nìṣó láti kópa nínú ìgbésíayé àwọn ọmọ wọn lẹ́yìn àti pé wọ́n lè nípa lórí àwọn alààyè ní onírúurú ọ̀nà.<ref>{{cite journal |last1=Oripeloye |first1=Henri |last2=Omigbule |first2=Morufu Bukola |title=The Yoruba of Nigeria and the ontology of death and burial. |journal=Death Across Cultures: Death and Dying in Non-Western Cultures |date=2019 |pages=193-205}}</ref> Nípa bẹ́ẹ̀, Òkú tún ní í ṣe pẹ̀lú èrò "ará ọ̀run," èyí tó ń tọ́ka sí àyè ẹ̀mí tàbí ayé àwọn òkú.<ref>{{cite book |last1=Famule |first1=Olawole Francis |title=Art and Spirituality: The Ijumu Northeastern-Yoruba Egúngún. |date=2005 |publisher=The University of Arizona |page=64}}</ref> Àwọn Yorùbá gbàgbọ́ pé àwọn òkú ń gbé nínú ayé tẹ̀mí yìí, níbi tí wọ́n ti ń gbé tí wọ́n sì ń bára wọn sọ̀rọ̀ títí kan àwọn alààyè. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, àfihàn Òkú lórí ilẹ̀ ayé ni [[Egungun|Egúngún]], èyí tó gbé ẹ̀mí àwọn baba-ńlá wọ̀ tí wọ́n sì sábà máa ń lò láti bá àwọn òkú sọ̀rọ̀ àti láti bọlá fún ìrántí wọn.<ref>{{cite journal |last1=Lawal |first1=Babatunde |title=Aworan: representing the self and its metaphysical other in Yoruba art. |url=https://archive.org/details/sim_art-bulletin_2001-09_83_3/page/498 |journal=The Art Bulletin |date=2001 |volume=83.3 |pages=498-526}}</ref> [[Egungun|Egúngún]] ni àwòrán àrífojúkò àṣà Òkú lórí ilẹ̀ ayé, èyí tó pọkànpọ̀ sọ́rọ̀ fífún àwọn baba-ńlá ní ọlá àti ọ̀wọ̀.<ref name=Adepegba>{{cite book|last=Adepegba|first=C.O.|title=. Yoruba Egungun: Its association with ancestors and the typology of Yoruba masquerades by its costume|year=1984|publisher=University of Ibadan|location=Ibadan, Nigeria}}</ref> [[Egungun|Egúngún]] ní àwọn agbára tẹ̀mí láti bá àwọn baba-ńlá sọ̀rọ̀, pẹ̀lú àṣà Òkú ti wíwá ìbùkún àti ìdáàbòbò látọ̀dọ̀ àwọn òkú tàbí baba-ńlá. Síbẹ̀síbẹ̀, ó yẹ kí a mọ̀ pé àṣà [[Egungun|Egúngún]] kì í ṣe àfihàn Òkú nìkan, ṣùgbọ́n wọ́n ní àwọn àbùdá àti pàtàkì wọn tó dá yàtọ̀, èyí tó sinmi lórí ibi tí wọ́n ti ń yọ. Egúngún lè ní àwọn ètò, ayẹyẹ, àti àṣà tirẹ̀ tó yàtọ̀ sí ti Òkú, bótilẹ̀jẹ́pé àwọn méjèèjì bára wọn tan tímọ́tímọ́.<ref>{{cite book |last1=Famule |first1=Olawole Francis |title=Art and Spirituality: The Ijumu Northeastern-Yoruba Egúngún. |date=2005 |publisher=The University of Arizona |page=64}}</ref> Nítorí náà, àwọn Yorùbá lè pe Egúngún ní "Òkú ará ọ̀run," tó túmọ̀ sí "Òkú ti inú ọ̀run" tàbí "Òkú àwọn ẹ̀mí." Orúkọ yìí ń tọ́ka sí ìbáṣepọ̀ tímọ́tímọ́ láàrin Egúngún àti àṣà Òkú, ó sì ṣe àfihàn ipa Egúngún gẹ́gẹ́ bí àfihàn àwọn baba-ńlá àti ibùgbé ẹ̀mí. == Àkójọpọ̀ Òrìṣà àti Ajogun == [[File:Osun Osogbo Festival of Yoruba Water Deity 08.jpg|thumb|350px|right|Ìwọ́jọ àwọn olùfọkànsìn [[Oshun|Ọ̀ṣun]]]] {{Main|Orisha|Ajogun|List of Yoruba deities}} Àwọn [[Orisha|Òrìṣà]], ({{Langx|yo|Òrìṣà}}) jẹ́ àwọn ẹ̀dá tó ní agbára láti ṣàfihàn díẹ̀ nínú àwọn ohun tó ṣẹlẹ̀ látọ̀dọ̀ Olódùmarè. Ìtumọ̀ ''Òrìṣà'' Yorùbá lóòrèkóòrè (wọ́n sábà máa ń túmọ̀ rẹ̀ sí "orí àkànṣe/tí a yàn") ni pé wọ́n jẹ́ alárinà láàrin ẹ̀dá ènìyàn àti ẹ̀dá ẹ̀mí/àtọ̀runwá. Wọ́n ti túmọ̀ ọ̀rọ̀ yìí sí "Deities", "Divinities" tàbí "Gods" (Àwọn Òrìṣà/Ọlọ́run).<ref>[http://organizations.uncfsu.edu/ncrsa/journal/v03/johnsonoyinade_yoruba.htm The Concept of God: The People of Yoruba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200711141759/http://organizations.uncfsu.edu/ncrsa/journal/v03/johnsonoyinade_yoruba.htm |date=11 July 2020 }} for the acceptability of the translation</ref> Wọ́n ń bọ̀wọ̀ fún àwọn Òrìṣà fún wíwà ní ìdarí lórí àwọn nǹkan kan gangan nínú ìṣẹ̀dá. Nítorí náà ni wọ́n tún fi ń pè wọ́n ní ''Ìmọlẹ̀'' nígbà mìíràn. Lára wọn, àwọn kan wà tó jọ àwọn akikanjú ìtàn àtijọ́ àti/tàbí [[Philosopher|ọlọ́gbọ́n]] jù bí wọ́n ṣe jọ òrìṣà àkọ́bẹ̀rẹ̀ lọ.<ref name="Religion"/> A lè pe àwọn wọ̀nyí ní [[Dema Deity|òrìṣà ìbílẹ̀ (dema deities)]]. Bótilẹ̀jẹ́pé wọ́n sábà máa ń lo ọ̀rọ̀ náà Òrìṣà fún àwọn ẹ̀ka [[Non-physical entity|ẹ̀dá]] ẹ̀mí méjèèjì, èyí àkọ́kọ́ ló yẹ gan-an.<ref name="Religion"/> Ní ọwọ́ kejì ẹ̀wẹ̀, a lè ṣàpèjúwe àwọn [[Ajogun|Ajogun]] gẹ́gẹ́ bí agbára búburú, olùparun tàbí agbára ìkà nínú ayé. Wọ́n wà ní ipele agbára kan náà pẹ̀lú Òrìṣà ṣùgbọ́n wọ́n ta kò wọ́n wọ́n sì ń bá Orí ẹni jà. Wọ́n ń dúró fún apá kejì nínú ìgbésíayé Yorùbá tó ń jẹ́ '''Ire''', tó túmọ̀ sí oore tàbí kíkó ara pọ̀ pẹ̀lú kádàrá ẹni, tàbí '''Ibi''', tó sábà máa ń túmọ̀ sí ibi tàbí wíwà níyàtọ̀ sí kádàrá ẹni.<ref name=":1">{{Cite book |last=Awo |first=Ifagbemi |url=https://www.google.com/books/edition/The_Yoruba_Spiritual_Training_Manual_The/_5o3EQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1 |title=The Yoruba Spiritual Training Manual |publisher=Michael Perez |year=2024 |isbn=979-8990901810 |edition=First |location=United States |pages=24-25 |language=English}}</ref> Tí a bá fọ́ ọ̀rọ̀ náà Ajogun sí wẹ́wẹ́, ó wá láti ara ọ̀rọ̀; ''A + Jẹ + Ogun'', tó túmọ̀ gbàà sí; "Ẹni tí ó ń jẹ/tí ó ń gbé orí ìyọnu/ogun". Wọ́n sábà máa ń pe Ajogun ní "àwọn jagunjagun" tó ń bá ẹ̀dá-[[human|ènìyàn]] jagun. Nínú wọn, àwọn Ajogun pàtàkì mẹ́jọ wà tí 'Ikú' jẹ́ aṣáájú wọn.<ref>{{cite book |last1=Ogunnaike |first1=Oludamini |title=Deep Knowledge: Ways of Knowing in Sufism and Ifa, Two West African Intellectual Traditions |date=26 October 2020 |publisher=Penn State Press |isbn=978-0-271-08763-4 |url=https://books.google.com/books?id=FJ6YEAAAQBAJ&dq=ajogun&pg=PA212 |access-date=22 September 2024 |language=en}}</ref> Àwọn Yorùbá ti ṣe àkójọpọ̀ ńlá fún àwọn òrìṣà, kọ̀ọ̀kan wọn ti fẹsẹ̀múlẹ̀ nínú ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ìlànà àti àṣà wọn. Ọ̀pọ̀ nínú àwọn wọ̀nyí ti dé ipò ti kárí-Yorùbá tí wọ́n sì mọ̀ wọ́n kárí gbogbo ilẹ̀ Yorùbá, kódà ó ti kọjá [[Yorubaland|Ilẹ̀ Yorùbá]] wọ inú àwọn àṣà àti ìgbàgbọ́ àwọn aládùúgbò wọn, bótilẹ̀jẹ́pé wọ́n lè ní ìsopọ̀ tó lágbára tàbí tímọ́tímọ́ mọ́ àwọn àdúgbò, iṣẹ́ tàbí ẹ̀ka-ilẹ̀ kan jákèjádò ilẹ̀ Yorùbá.{{Sfn|McKenzie|2023}} Wọ́n sọ pé ẹgbẹẹgbẹ̀rún wọn ló wà; nínú èyí tí Irúnmọlẹ̀ jẹ́ irínwó-ó-lé-kan (401) ní àpapọ̀; Igba Ọ̀tún (200 fún ọwọ́ ọ̀tún), Igba Òsì (200 fún ọwọ́ òsì) àti ọ̀kan dín-dín (tí wọ́n fi ń ṣàpẹẹrẹ pé ènìyàn kò mọ iye wọn gangan). == Àpèjúwe àti Ìṣesí Àwọn Òrìṣà Pàtàkì == {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" style="width: 7%;" | Òrìṣà ! scope="col" style="width: 6%;" | Àwọn orúkọ mìíràn ! scope="col" style="width: 72%;" | Àpèjúwe àti ìṣesí (Description and attributes) ! Àwòrán ! scope="col" style="width: 15%;" |Ibùgbé Ayé & ojúbo rẹ̀<ref>{{cite book |last1=Alabi |first1=Adetayo |title=Oral Forms of Nigerian Autobiography and Life Stories |date=19 August 2021 |publisher=Routledge |isbn=978-1-000-42886-5 |url=https://books.google.com/books?id=Rlw1EAAAQBAJ&dq=esu+ijelu&pg=PT46 |access-date=27 July 2023 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Origunwa |first1=Obafemi |title=Fundamentals of Òrìsà Lifestyle |date=20 May 2015 |publisher=Lulu.com |isbn=978-1-329-15169-7 |page=127 |url=https://books.google.com/books?id=MSzRCQAAQBAJ&dq=osun+ijumu&pg=PA127 |access-date=27 July 2023 |language=en}}</ref> |- | '''[[Ori (Yoruba)|Orí]]''' | | Orí jẹ́ Òrìṣà àkọ́kọ́ nínú ilé àti aláàbò tí gbogbo ènìyàn ń bọ ní [[Yorubaland|Ilẹ̀ Yorùbá]], gẹ́gẹ́ bí olùtọ́jú kádàrá. Nítorí náà, wọ́n ń bọ Orí kí ènìyàn lè ní kádàrá rere. Nígbà tí ènìyàn bá ní ìwà tó dára, yóò ní ìṣọ̀kan pẹ̀lú Orí tàbí ẹ̀mí rẹ̀. Àwòrán tí ó dúró fún Orí ni wọ́n sọ pé ó jẹ́ owó ẹyọ mọ́kànlélógójì (41) tí a tò pọ̀ bí adé, èyí tí wọ́n sábà máa ń tọ́jú sínú àpótí ńlá kan tí a ń pè ní '''Ilé Orí''' tí a fi ohun kan náà ṣe, tí ó sì tóbi tó bí ẹni tó fẹ́ ẹ ṣe lágbára láti fẹ́ ẹ tó.<ref>{{cite book |last1=Gbadegesin |first1=Segun |title=African philosophy: Traditional Yoruba philosophy and contemporary African realities |date=1991 |publisher=Peter Lang |location=New York |pages=27–59}}</ref><ref>{{cite book |last1=Camara |first1=Louis |title=Le choix de l'Ori: conte |date=1996 |publisher=Xamal |location=Saint-Louis, Senegal}}</ref> |[[File:Symbol of the inner head (ibori) Africa Nigeria Yoruba people 19th-20th century leather glass beads cowrie shells Dallas Museum of Art.jpg|Symbol of the inner head (shibori) Africa Nigeria Yoruba people 19th-20th century leather glass beads cowrie shells Dallas Museum of Art|100px]] | _______ |- | '''[[Orunmila|Ọ̀rúnmìlà]]''' | '''Àgbọnìrègún'''<br /> '''Ẹlẹ́rìí Ìpín'''<br /> '''Ẹ̀là'''<br /> '''Àjànà'''<br /> '''Òkìtìbìrí''' | Àlùfáà-àgbà fún Yorùbá, ọlọ́gbọ́n àti olùtọ́jú ọ̀rọ̀ Ifá, orísun [[knowledge|ìmọ̀]] tí wọ́n gbàgbọ́ pé ó ń ṣe àkóso ìmọ̀ nípa [[human body|ẹ̀dá ènìyàn]], [[Virtue|mímọ́]], àwọn oògùn àrùn àti àbùkù. Àwọn [[Babalawo|Babaláwo]] jẹ́ ọmọ ẹ̀yìn, àlùfáà, àti aṣíwájú Ọ̀rúnmìlà. Ìmọ́lẹ̀ Ifá fúnrarẹ̀ ni a ń pè ní ''Ẹ̀là''. Àwọn Babaláwo àti Ìyánífá máa ń pe ìmọ́lẹ̀ Ẹ̀là nígbà tí wọ́n bá ń ké pe ọ̀kùnkùn Ọ̀rúnmìlà. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ gba Ọ̀rúnmìlà gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan náà tàbí aṣojú Ẹ̀là, wọ́n sì sábà máa ń fọ́ orúkọ rẹ̀ sí (''Ọ̀run mí Ẹ̀là'') tó túmọ̀ sí; ''Ọ̀run tàn ìmọ́lẹ̀''. Nítorí náà, Ifá, Ọ̀rúnmìlà àti Ẹ̀là, gbogbo rẹ̀ jẹ́ apá kan ìmọ́lẹ̀ àtọ̀runwá tó ń ṣí àwọn nǹkan tó farasin payá - yálà nínú ìgbà àtijọ́, ìgbà yìí tàbí ọjọ́ ọ̀la.<ref>{{cite book |last1=Kumari |first1=Ayele |title=Isese Spirituality Workbook |date=23 June 2020 |publisher=Ayele Kumari |page=61 |url=https://books.google.com/books?id=7pPsDwAAQBAJ&dq=orunmila+okiribiti&pg=PA61 |access-date=22 September 2023 |language=en}}</ref> |[[File:Carybè, rilievi degli orixas, ifá.JPG|100px]] |[[Ado Ekiti|Adó Èkìtì]]. (Ibùgbé) <br /> ________<br /> [[Ile Ife|Ilé Ifẹ̀]]. (Orísun) |- | '''[[Eshu|Èṣù (Ẹlẹ́gbáa)]]''' | '''Láróyè''' <br /> '''Bàrà''' <br /> '''Láàlú''' <br /> '''Ògiri Òkò''' <br /> '''Ọ̀dàrà'''<br />'''Látọ́pa''' | Wọ́n sábà máa ń ṣì í túmọ̀ sí "Èṣù" (The Devil) tàbí "Ẹlẹ́mìí Búburú", ṣùgbọ́n Èṣù kì í ṣe ìkankan nínú wọn tòótọ́. Wọ́n pè é ní "Aláwàdà/Ẹlẹ́tàn" (The Trickster), ó ń pín jamba fún àwọn tí kò bá rọni lọ́rùn tàbí tí kò rúbọ tàbí àwọn tí wọ́n pè ní ''ọmọ-ọwọ́ nínú ẹ̀mí''. Wọ́n tún gba òun gẹ́gẹ́ bí "òjíṣẹ́ àtọ̀runwá", olùgbéèrò àkọ́kọ́ láàrin àwọn agbára búburú àti rere nínú ara, àti olùfipá-mú "òfin ìwà-láàyè" ṣẹ. Wọ́n sọ pé ó ń rànwọ́ láti fún agbára tí ó wá láti inú oògùn ewébe àti àwọn irúfẹ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ ẹ̀mí mìíràn. Èṣù ni Òrìṣà fún oríre, jamba àti ohun àìròtẹ́lẹ̀. Nítorí pé òun ni agbẹnusọ Ọlọ́run, ó sì mọ oríṣiríṣi èdè, Èṣù ni ó gbé ẹrù iṣẹ́ kíkó ìhìn àti ẹbọ lọ láti ọ̀dọ̀ ẹ̀dá-ènìyàn sí Ọlọ́run lókè. Ó tún gbajúmọ̀ fún agbára nínú ìbáṣepọ̀ (phallic powers) àti ìgboyà, wọ́n sọ pé Èṣù máa ń sápamọ́ sẹ́nu ọ̀nà, lópópó-ònà àti ní ìkóríta, níbi tí ó ti ń sọ oríre tàbí àgbákò di ara ìgbésíayé ẹ̀dá-ènìyàn. A mọ̀ ọ́ pẹ̀lú onírúurú orúkọ, títí kan Ẹlẹ́gbára.<ref>{{cite book|title=Tales of Yoruba Gods and Heroes|first=Harold|last=Courlander|isbn=978-0517500637|publisher=Crown Pub|date=March 1973|url=https://archive.org/details/talesofyorubagod00cour}}</ref> |[[File:Carybè, rilievi degli orixas, 1968, axù.JPG|100px]] |[[Ketu (Benin)|Kétu]], [[Benin]].{{Sfn|McKenzie|2023}} (Ibùgbé)<br />_______<br /> Ìjẹ̀lú, [[Ekiti people|Èkìtì]]. (Ibùgbé)<br />_______<br /> [[Igbeti|Ìgbẹ́tì]], [[Oyo State|Ọ̀yọ́]]. (Ojúbo) <br />_______<br /> Ìwòrò, [[Lagos State|Èkó]].{{Sfn|McKenzie|2023}} (Ojúbo) |- | '''[[Oko (orisha)|Òrìṣà Oko]]''' |'''Àjàngele''' | Òrìṣà fún iṣẹ́ àgbẹ̀, pápá gbangba àti abúlé. Wọ́n mọ̀ ọ́ gẹ́gẹ́ bí ajagun sí iṣẹ́ aje, ọdẹ tó sin ajá tó sì tún ní fèrè - wọ́n yìn ín fún ìdàgbàsókè àwọn ohun eèlò iṣẹ́-àgbẹ̀. Ó jẹ mọ́ ayẹyẹ ìkórè iṣu tuntun lọ́dọọdún. Oyin ni òjíṣẹ́ rẹ̀, tí a bá sì pèsè [[Egusi|Ẹ̀gúsí]] (melon) nínú èso ''Bara'' (tàkìtì) ni ẹbọ tó fẹ́ràn jùlọ.<ref>{{cite book |last1=Olupona |first1=Jacob Kẹhinde |last2=Rey |first2=Terry |title=Òrìşà Devotion as World Religion: The Globalization of Yorùbá Religious Culture |url=https://books.google.com/books?id=QlW3ZMxrCKMC&dq=ajangele&pg=PA114 |publisher=Univ of Wisconsin Press |access-date=27 September 2024 |language=en |date=2008|isbn=978-0-299-22464-6 }}</ref> Òrìṣà Oko ni wọ́n máa ń ṣàpẹẹrẹ pẹ̀lú ọ̀pá gígùn tó ní okùn Bàbà (copper) tí wọ́n wé mọ́ ẹnu rẹ̀ (''Ọ̀pá Òrìṣà Oko'') àti fèrè eyín erin. [[Kaolinite|Ẹfun]] (White chalk) àti ìlẹ̀kẹ̀ ẹyọ (ilarere) ni àwọn awo ọkùnrin rẹ̀ máa ń lò.<ref name="Ìgbàgbọ́ àti ẹ̀sìn Yorùbá">{{cite book |last1=Adeoye |first1=C. L. |title=Ìgbàgbọ́ àti ẹ̀sìn Yorùbá |date=1989 |publisher=Evans Bros. Nigeria Publishers |location=Ibadan, Nigeria|isbn=9781675098 |pages=270–279}}</ref><ref>{{cite book |last1=Prandi |first1=Reginaldo |title=Aimó: Uma viagem pelo mundo dos orixás |date=2017 |publisher=Editora Seguinte |isbn=978-8543809670 |page=200}}</ref> | [[File:Carybè, rilievi degli orixas, orixá oko.JPG|100px]] |[[Ifẹ̀]], [[Osun State|Ọ̀ṣun]]. (Ibùgbé, Orísun)<br />_______<br /> [[Atisbo|Ìràwọ̀]], [[Oyo State|Ọ̀yọ́]]. (Ibùgbé)<ref>{{cite book |last1=Olupona |first1=Jacob Kẹhinde |last2=Rey |first2=Terry |title=Òrìşà Devotion as World Religion: The Globalization of Yorùbá Religious Culture |date=2008 |publisher=Univ of Wisconsin Press |isbn=978-0-299-22464-6 |page=115 |url=https://books.google.com/books?id=QlW3ZMxrCKMC&dq=Obatala+iranje&pg=PA115 |access-date=20 September 2023 |language=en}}</ref> |- | '''[[Ogoun|Ògún]]''' | '''Lákáayé''' <br /> '''Aládá Méjì'''<br /> '''Ọṣìn Ìmọlẹ̀''' <br /> '''Alágbẹ̀dẹ''' | Òrìṣà irin, ogun, ìṣẹ́gun àti iṣẹ́ [[metallurgy|fífọ́-irin]]. Gbogbo àwọn tó ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú irin àti ìmọ̀-ẹ̀rọ ló ń bọ ọ́.<ref name="Ìgbàgbọ́ àti ẹ̀sìn Yorùbá"/><ref>{{cite book |last1=Barnes |first1=Sandra |title=Africa's Ogun: Old World and New |url=https://archive.org/details/africasogunoldwo0000unse_l9b2 |date=1997 |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington, Indiana|isbn=0253-332516}}</ref> |[[File:Carybè, rilievi degli orixas, 1968, ogun 01.JPG|100px]] |[[Ile Ife|Ilé Ifẹ̀]], [[Osun State|Ọ̀ṣun]]. (Orísun)<br />_______<br /> [[Ire Ekiti|Ìrè]], [[Ekiti people|Èkìtì]]. (Ibùgbé)<br />_______<br />[[Shaki, Oyo|Ṣakí, Ọ̀yọ́]]. (Ìsopọ̀) |- | '''Bàyànni''' | '''Dàda''' <br /> '''Àjàká''' <br /> '''Báyọ̀ni''' | Bàyànni tàbí Dàda-Àjàká jẹ́ arakùnrin Ṣàngó àti ọmọkùnrin [[Oranyan|Ọ̀rànmíyàn]] mìíràn. Ó jẹ́ Aláàfin Ọ̀yọ́ ṣáájú Ṣàngó, ó sì tún jẹ ẹ́ lẹ́yìn rẹ̀. Ó jẹ́ Òrìṣà ìbí, fún àwọn ọ̀dọ́ àti àwọn ọmọdé tí wọ́n ní irun orí tó ta kókó-kókó (Dàda) wọ́n sì sábà máa ń sopọ̀ mọ́ ọrọ̀ àti aásìkí. Gẹ́gẹ́ bí àwọn ìtàn kan, Dàda Àjàká jẹ́ arakùnrin fún Ṣàngó nítòótọ́, nígbà tí Bàyànni jẹ́ obìnrin àti arábìnrin.<ref>{{cite book |last1=PhD |first1=Patricia Monaghan |title=Encyclopedia of Goddesses and Heroines |date=1 April 2014 |publisher=New World Library |isbn=978-1-60868-218-8 |page=6 |url=https://books.google.com/books?id=Cj5OAwAAQBAJ&dq=bayanni+orisha&pg=PA6 |access-date=14 October 2023 |language=en}}</ref> Ṣùgbọ́n agbára àwọn ènìyàn méjèèjì yìí ti parapọ̀ di púpọ̀. Ó ní ìsopọ̀ pẹ́kípẹ́kí pẹ̀lú agbègbè [[Yewa|Yewa/Ẹ̀gbádò]], àmì rẹ̀ jẹ́ adé owó ẹyọ pẹ̀lú àwọn okùn kẹ́kẹ́kẹ́ pẹ̀lú orí rẹ̀ tó yọ ṣónṣó (''Ṣónṣó Orí'') tí wọ́n ń pè ní ''Adé Bàyànni''.<ref>{{cite web |title=X77.903 Ade Bayanni (cowrie crown) {{!}} Fowler Museum at UCLA |url=https://fowler.ucla.edu/product/x77-903-ade-bayanni-cowrie-crown/ |website=Fowler museum at UCLA |access-date=14 October 2023}}</ref> |[[File:Carybè, rilievi degli orixas, 1968, bayánni.JPG|100px]] |[[Oyo Empire#Oyo Ile|Ọ̀yọ́ Ilé]]. (Ibùgbé, Orísun) |- | '''[[Yemọja]]''' | '''Àwòyó''' <br /> '''Olódò''' <br />'''Mọjẹlẹ́wù'''<br />'''Yemaja''' |Ìyá fún Odò Ògùn tó ń ṣàn láti àwọn ìpínlẹ̀ òkè ti Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ (''[[Onko|Òkè Ògùn]]''), kọjá ní Ìpínlẹ̀ Ògùn àti ìlú Abẹ́òkúta, kí ó tó ṣàn sínú ọ̀sà Èkó (''Ọ̀sà''); àwọn odò kéékèèkéé àti omi rẹ̀ ni wọ́n yàsọ́tọ̀ fún Ìyẹmọjá kárí Ilẹ̀ Yorùbá; Ìyá tẹ̀mí fún Ṣàngó. Gẹ́gẹ́ bí àwọn Olórìṣà ṣe sọ, òun ni omi tó ń ṣọ́ oyún nínú abiyamo ([[amniotic fluid]]), àti ọmú tó ń fọ́mọ lọ́mú. Wọ́n gba òun gẹ́gẹ́ bí agbára ààbò fún obìnrin. Orúkọ rẹ̀ wá látara àwọn ọ̀rọ̀ náà; ''Yèyé-Ọmọ-Ẹja'' - Tó túmọ̀ sí; ''Ìyá àwọn ọmọ ẹja'', èyí tó jẹ́ àkàwé fún àwọn odò omi tó ní ẹja nínú títí kan adágún àti òkun.<ref>{{cite web |last1=M. Smith |first1=Omari Tunkara |title=Manipulating the Sacred, Yoruba Art, Ritual and Resistance in Brazilian Candomble |url=https://womrel.sitehost.iu.edu/REL%20300%20Spirit/REL%20300_Spirit/Tunkara_Yemoja_Manipulatingsacred.pdf |website=iu.edu |access-date=28 July 2023 |archive-date=28 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230728160922/https://womrel.sitehost.iu.edu/REL%20300%20Spirit/REL%20300_Spirit/Tunkara_Yemoja_Manipulatingsacred.pdf |url-status=dead }}</ref> ||[[File:Carybè, rilievi degli orixas, yemanjá, recorte.JPG|100px]] |[[Ile Ife|Ilé Ifẹ̀]], [[Osun State|Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun]]. (Orísun)<br />_______<br /> [[Shaki, Oyo|Ṣakí]], [[Oyo State|Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́]]. (Ibùgbé) <br />_______<br /> Ìbàrà, [[Abeokuta|Abẹ́òkúta]], [[Ogun State|Ìpínlẹ̀ Ògùn]]. (Ojúbo) |- | '''[[Oshun|Ọ̀ṣun]]''' | '''Yèyé''' <br /> '''Ládékojú'''<br /> '''Ẹ̀wùjí''' | Ìyàwó kejì fún Ṣàngó, wọ́n sọ pé ó rọ̀ wọ inú odò ní Òṣogbo. Àwọn àlùfáà Yorùbá fún un ní ẹ̀bùn ìwà púpọ̀, ẹwà àti ojú-aáyan, ó ń ṣàpẹẹrẹ ẹ̀mí wíwá ìyédáńtọ́ àti ìṣípòpadà fún àwọn ènìyàn rẹ̀. Wọ́n pọ̀ ọ́ mọ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ agbára, pẹ̀lú agbára láti fi omi tútù woni sàn, ríranlọ́wọ́ fún ọmọ-bíbí, àti ìkápá lórí ìwà-obìnrin. Àwọn obìnrin ń bẹ̀ ẹ́ fún ọmọ-bíbí àti ìtura àwọn àrùn obìnrin. Àwọn ìtàn Yorùbá sọ pé ó fẹ́ràn àwọn ọmọdé, wọ́n sì máa ń wá ìrànlọ́wọ́ rẹ̀ tí ọmọ-ọwọ́ bá ń ṣàìsàn. Ọ̀ṣun tún gbajúmọ̀ fún ìfẹ́ tó ní sí oyin, àti pé ọ̀ni (crocodiles) ni oníṣẹ́ rẹ̀. Àwọn nǹkan tó bá Ọ̀ṣun pọ̀ ṣọ̀kàn ni; Abẹ̀bẹ̀ idẹ, Àjà idẹ (brass bells), Ìdè, Àdá idẹ, Ìkótí idẹ (brass hair pins), Ìkóódẹ (red parrot feathers) àti Òòyà idẹ.<ref name="Monaghan2014">{{cite book|last1=Monaghan|first1=Monaghan|title=Encyclopedia of Goddesses and Heroines|date=2014|publisher=New World Library|isbn=9781608682188|page=15}}</ref><ref name="Murrell2009">{{cite book|last1=Murrell|first1=Nathaniel Samuel|title=Afro-Caribbean Religions: An Introduction to Their Historical, Cultural, and Sacred Traditions|date=2009|publisher=Temple University Press|isbn=9781439901755|url=https://books.google.com/books?id=9h5KDRfZ-JgC&pg=PA35}}</ref> |[[File:Carybè, rilievi degli orixas, oxun.JPG|100px]] | Ìgèdè, [[Ekiti people|Èkìtì]]. (Ibùgbé, Orísun)<br />_______<br /> [[Ijumu|Ìjùmú]], [[Kogi State|Kogi]]. (Orísun) <br />_______<br />[[Osogbo|Òṣogbo]], [[Osun State|Ọ̀ṣun]]. (Igbo Mímọ́) |- | '''[[Shango|Ṣàngó]]''' | '''Jákúta''' <br /> '''Ọba Kòso''' | Òrìṣà fún àrá àti mànàmáná.<ref name=ges>{{cite journal |last1=Simpson |first1=George Eaton |date=December 1962 |title=The Shango Cult in Nigeria and in Trinidad |url=https://www.jstor.org/stable/667846 |journal=[[American Anthropologist]] |volume=64 |issue=6|page=1205 |doi=10.1525/aa.1962.64.6.02a00050 |jstor=667846 |access-date=17 June 2024}}</ref> Wọ́n so mọ́ agbára ọkùnrin, iná, mànàmáná, òkúta, àwọn jagunjagun Ọ̀yọ́, àti òòfà. Wọ́n sọ pé ó ní agbára láti yí àwọn nǹkan lásán padà sí ohun tó mọ́ tó sì níyebíye. Òun ni [[Oba (ruler)|Ọba]] [[Oyo Empire|Ọ̀yọ́]] ní àsìkò kan nínú ìtàn rẹ̀. Ó gba orúkọ-ìnagijẹ rẹ̀ "Ọba Kòso" (The king does not hang) látara ìtàn àìkú rẹ̀. Ṣàngó ni Òrìṣà edùn-àrá, tí wọ́n sọ pé ó ṣàkóso ilẹ̀-ọba Ọ̀yọ́ àtijọ́. Wọ́n tún mọ̀ ọ́ sí Jákúta àti Ọba Kòso.<ref>{{cite journal |last1=Ojebodé |first1=Ayokúnmi O. |title=Eulogizing the Big Man: Murals as Royal Art in Ọ̀yó Aláàfin Palace |journal=Delos |date=2023 |volume=38 |issue=1 |pages=1–119}}</ref><ref>{{cite book |last1=Thieme |first1=Darius L. |title=A descriptive catalogue of Yoruba musical instruments |date=1969 |publisher=The Catholic University of America}}</ref> Àwọn ìyàwó rẹ̀ ni Ọya, Ọ̀ṣun àti Ọbà.<ref name=ges/> |[[File:Carybè, rilievi degli orixas, 1968, xango.JPG|100px]] | [[Oyo Empire#Oyo Ile|Ọ̀yọ́ Ilé]]. (Ibùgbé) <br />_______<br /> Kòso, [[Kwara State|Kwara]]. (Ojúbo) |- |'''[[Erinle|Erinlẹ̀]]''' |'''Ẹyinlẹ̀''' | Ọdẹ ńlá, apẹja àti Òrìṣà omi, kò ní ìyàwó ó sì gbé ní etí Odò Erinlẹ̀. Wọ́n tún mọ̀ ọ́ fún aṣàwòtán ńlá. Àwọn ìtàn kan fi í joyè ìṣẹ̀dá àṣà kíkọ '''Ìjálá''', ewi-ẹnu ìbílẹ̀ pẹ̀lú ọhùn ìmú (nasal twang) èyí tí àwọn ọdẹ máa ń kọ jù (tí wọ́n sì máa ń pọ̀ mọ́ Ògún) nítorí ìdánìkanwà rẹ̀.<ref>{{cite book |last1=Barnes |first1=Sandra T. |title=Africa's Ogun: Old World and New |date=22 June 1997 |publisher=Indiana University Press |isbn=978-0-253-11381-8 |page=148 |url=https://books.google.com/books?id=5UwAAQAAQBAJ&dq=erinle+ajagbusi&pg=PA148 |access-date=27 July 2023 |language=en}}</ref> Wọ́n máa ń ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ pẹ̀lú àwọn òkúta dúdú dídán láti inú [[Erinle River|Odò Erinlẹ̀]], odò kékeré kan tó ń ṣàn sínú [[Osun River|Odò Ọ̀ṣun]] nítòsí Ẹdẹ, èyí tí wọ́n fi sínú ìkòkò amọ̀ tó kún fún omi. Àwọn nǹkan rẹ̀ jẹ́ ọ̀pá irin tó ní orí tàbí ẹ̀ka tó gbé ẹyẹ lórí.<ref>{{cite book|title= Yoruba: nine centuries of African art and thought |first1= Henry John |last1= Drewal |first2= John |last2= Pemberton |first3= Rowland |last3= Abiodun |first4= Allen |last4= Wardwell |publisher= Center for African Art |date= 1989 |url=https://www.amherst.edu/system/files/media/1627/Reduced%2520Yoruba_9_Centuries_Chap_6_part_2.pdf |isbn=978-0-8109-1794-1}}</ref> |[[File:Carybè, rilievi degli orixas, 1968, ibualama.JPG|100px]] |Àjàgbúṣì.<br />_______<br />[[Ilobu|Ìlọbùú]], [[Osun State|Ọ̀ṣun]]. (Gbùngbùn){{Sfn|McKenzie|2023}} |- | '''[[Oya|Ọya]]''' |'''Ìyásàán''' <br /> '''Àràká''' <br /> '''Òrìrí''' | Ìyàwó kẹta fún ẹni tí ó ti fìgbà kan jẹ́ [[Oba (ruler)|Ọba]] [[Oyo Empire|Ọ̀yọ́]] tí ń jẹ́ Ṣàngó, ó mọ̀ pé òun náà ní ìbínú gbigbona tó jọ ti Ṣàngó wọ́n sì sọ pé ó rọ̀ wọ inú [[River Niger|Odò Ọya]] (River Niger). Ó jẹ́ òrìṣà afẹ́fẹ́ líle, ìjì, aláàbò ilẹ̀-òkú, ìjì-líle àti ìyípadà. Ó ní agbára láti yí padà láàrin àwòrán ènìyàn àti ẹranko ó sì ní ìsopọ̀ pẹ́kípẹ́kí pẹ̀lú ẹfọ̀n ([[African buffalo]]). Wọ́n tún pè é ní ''Ìyá àwọn Mẹ́sàn-án'' (Ìyá-èsán) nítorí ẹ̀ka mẹ́sàn-án odò náà. Nítorí agbára ara rẹ̀ àti ìwà rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí òrìṣà jagunjagun-obìnrin, wọ́n sábà máa ń ṣàpèjúwe rẹ̀ ní wíwà pẹ̀lú ọkọ rẹ̀ Ṣàngó. Òun ni Òrìṣà àtúnbí.<ref>{{cite book |last1=Washington |first1=Teresa N. |title=The architects of existence: Aje in Yoruba cosmology, ontology, and orature. |date=2014 |publisher=Oya's Tornado}}</ref> |[[File:Carybè, rilievi degli orixas, iansan.JPG|100px]] | Ìrá, [[Oyun]], [[Kwara State|Kwara]]. (Ibùgbé) <br />_______<br />[[1st arrondissement of Porto-Novo|Okọ̀rọ̀]], [[Porto-Novo|Àjàṣẹ́]], [[Ouémé Department|Benin]]. (Tẹ́ḿpìlì Ìyá Abẹsan)<ref>{{cite web |last1=Verger |first1=Pierre |title=Notes sur le culte des Orisa et Vodun à Bahia: la Baie de tous les saints au Brésil et à l'ancienne Côte des esclaves en Afrique |url=https://books.google.com/books?id=XmdTAAAAYAAJ&q=abesan+porto+novo |publisher=IFAN |access-date=22 August 2023 |language=fr |date=1970}}</ref> |- |'''[[Osanyin|Òsanyìn]]''' | '''Àrọ̀nì''' |Òsanyìn jẹ́ ọlọ́run ewébe tí ó lágbára jùlọ pẹ̀lú àṣẹ lórí gbogbo àwọn tó bá ewéko àti idán lò.{{Sfn|McKenzie|2023}} Wọ́n ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹlẹ́yọ-ojú, ọlọ́wọ́-kan, àti ẹlẹ́sẹ̀-kínní, ó jẹ́ Òrìṣà ewébe, ohun-ọ̀gbìn, idán, oògùn àti ìwòsàn. Wọ́n sábà máa ń ṣàpèjúwe Òsanyìn gẹ́gẹ́ bí Òrìṣà to máa ń gba àwòrán àrùn tí wọ́n ń pè é láti wòsàn tàbí ṣe òògùn rẹ̀. Ó tún ṣojú fún agbára-méjì àti ìwọ̀ntúnwọ̀nsì ẹ̀dá àti ọ̀nà-méjì agbára ewébe; 'Ohun tí ó lè mú ọ láradá tún lè ṣe ọ́ léṣè tí a bá lò ó ní ọ̀nà tí kò tọ́ tàbí tí a ṣi lò.' Ohun rẹ̀ ni [[Osanyin staff|Ọ̀pá Òsanyìn]]. Ọ̀pá yìí jẹ́ ohun ìyíká àwọn ẹyẹ kékeré àti igi kan láàrin tó gbé ẹyẹ ńlá kan sókè ju àwọn kékeré lọ.<ref>{{cite book | last = Adeoye | first = C. L. | title = Ìgbàgbọ́ àti ẹ̀sìn Yorùba | publisher = Evans Bros. Nigeria Publishers | location = Ibadan | year = 1989 | isbn = 9781675098 | pages = 214–219 | language = Yoruba}}</ref> |[[File:Carybè, rilievi degli orixas, 1968, ossaniyn 01.JPG|100px]] |[[Ikole|Ìsaba, Ìkọ̀lé]], [[Ekiti state|Ìpínlẹ̀ Èkìtì]]. (Ibùgbé, Orísun). |- |'''[[Babalu-Aye|Ọbalúayé]]''' |'''Ṣọ̀pọ̀ná''' <br /> '''Babalú Ayé''' <br />'''Ọmọlú''' <br />'''Olóde''' <br />'''Sapata''' |Itumọ̀ rẹ̀ ni "Ọba ayé" àti òrìṣà tí gbogbo ayé bẹ̀rù púpọ̀, wọ́n tún mọ̀ ọ́ sí [[Sopona|Ṣọ̀pọ̀ná]], Ọmọlú tàbí Sapata, Òrìṣà tí ó ni àrùn àti àìsàn. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ní agbára láti fi Ṣọ̀pọ̀ná (smallpox), Ẹ̀tẹ̀, Ikọ́-ẹ̀gbẹ (Tuberculosis) àti àwọn àrùn tí ń ràn kálẹ̀ jẹni-níyà, wọ́n tún so ó mọ́ mímú àradá bá àwọn tí ń ṣàìsàn rẹ̀. Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún ogún (1917), Ìjọba Amúnisìn ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ní Nàìjíríà fi òfin de Ọbalúayé nítorí pé wọ́n rò pé àwọn olùfọkànsìn rẹ̀ ń mọ̀ọ́mọ̀ tan Ṣọ̀pọ̀ná kálẹ̀. Àwọn òǹkọ̀wé lẹ́yìn náà kò fara mọ́ àwọn èrò / àbá ti tẹ́lẹ̀ wọ̀nyí. Àwọn awo Ṣọ̀pọ̀ná máa ń dènà títànkálẹ̀ àwọn àrùn tí ń ràn kálẹ̀ nípa jíjẹ́ ẹni tó ń rí sí yíyọ àwọn òkú àti ohun-ìní àwọn tó kú nítorí rẹ̀ kúrò. Àwọn awo Ṣọ̀pọ̀ná dàbí ẹni pé wọ́n mọ̀ nípa ààbò àti ewu kòkòrò àrùn náà, wọ́n sì sábà máa ń fọ́ àwọn ènìyàn lábẹ́rẹ́ fún àrùn náà pẹ̀lú gbígbẹ́ awọ-ara.<ref>{{cite book |last1=Parrinder |first1=Geoffrey |title=West African Religion: A Study of the Beliefs and Practices of Akan, Ewe, Yoruba, Ibo, and Kindred Peoples |date=17 September 2014 |publisher=Wipf and Stock Publishers |isbn=978-1-4982-0492-7 |page=44 |url=https://books.google.com/books?id=UAOQBAAAQBAJ&dq=shopona+four+principal+deities+with+his+own+sacred+day&pg=PA41 |access-date=24 September 2024 |language=en}}</ref> |[[File:Carybè, rilievi degli orixas, obá 2.JPG|100px]] | |- |'''[[Yewá]]''' |'''Yeruwa''' <br /> '''Ìyáwá''' <br /> '''Ìyẹwá''' <br /> |Òrìṣà fún [[Yewa River|Odò Yewa]] tí a so mọ́ ibojì, ìmọ́lẹ̀, ẹwà, àlá àti idán. Ó ń gbé nínú ibojì pẹ̀lú Ọbà àti Ọya. Ó ń mú ẹ̀mí tọ arábìnrin rẹ̀ Ọya wá èyí tó túmọ̀ sí pé òun ni olùbẹ̀rẹ̀ fún gbogbo ìyípadà tó bá ń ṣẹlẹ̀. Ọ̀rọ̀ tàbí ariwo kò jẹ́ ohun gbigba ní tòsí àwọn ibi ìjọsìn rẹ̀. Ìtàn (pataki) tún wà nípa bí òrìṣà yìí ṣe lo ọgbọ́n láti tan Ikú fúnra rẹ̀. Bákan náà, wọn kò gbọdọ̀ bọ Yewá ní tòsí Ṣàngó gẹ́gẹ́ bí àwọn ìtàn (pataki) ti sọ pé ó ṣe ìwà-ipá ìbálòpọ̀ sí i. Yewá tún wà fún kíkẹ́ ẹ̀dá-ènìyàn pẹ̀lú àlá àti ìrònú.<ref>{{Cite book |title=Africa and the Americas: Interconnections during the Slave Trade |publisher=Africa World Press |year=2005 |editor-last=Curto |editor-first=José C. |chapter=R. Yewa |editor-last2=France |editor-first2=Renée Soulodre-La}}</ref> Orúkọ rẹ̀ 'Ìyẹ́ wá' tàbí 'Ìyá wá' túmọ̀ sí 'Ìyá Wa.{{Sfn|McKenzie|2023}} |[[File:Carybè, rilievi degli orixas, ewá.JPG|100px]] |[[Ado-Odo]], [[Ogun State|Ìpínlẹ̀ Ògùn]]. (Ìsopọ̀) |- |'''[[Obatala|Ọbàtálá]]''' |'''Òrìṣàlá''' <br /> '''Òṣàlúfọ́n''' <br />'''Òṣàgìrìyàn''' <br /> '''Olúwa Ayé''' <br />'''Oṣẹ̀rẹ̀màgbó''' |A tún mọ̀ ọ́ sí ''Òrìṣà-ńlá/Òòṣàlá'', tó túmọ̀ sí "Òrìṣà ńlá," àti ''Òrìṣà Funfun''. A tún mọ̀ ọ́ sí Baba-Ọ̀run (Skyfather). Wọ́n sábà máa ń fi í wé mímọ́ (purity), a sì máa ń ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ pẹ̀lú "Alá," tàbí aṣọ funfun, àti "Ẹfun," (white chalk). Ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan tí wọ́n fi ń dá Ọbàtálá mọ̀ sábà máa ń jẹ́ funfun tàbí báláú. Wọ́n kà á sí Ẹlẹ́dàá Ayé àti ẹni tó ń mọ àwòrán ẹ̀dá-ènìyàn pẹ̀lú amọ̀. A tún mọ̀ ọ́ gẹ́gẹ́ bí aláàbò fún àwọn tó ní àbùkù-ara. Ìyàwó rẹ̀ tó fẹ́ràn jùlọ ni Yemòwó (Yèyé Mowò). Ní ibùgbé rẹ̀ ní [[Ifon Osun|Ifọ́n]], a mọ̀ ọ́ sí orúkọ ''Òṣàlúfọ́n'', nígbà tí ó ń jẹ́ ''Òṣàgìyán''/''Òṣàgìrìyàn'' ní [[Ejigbo|Èjìgbò]], èyí jẹ́ aṣojú Ọbàtálá méjì tó gbajúmọ̀. Ẹbọ rẹ̀ ni Ìgbín ilẹ̀ Áfíríkà.<ref name="Probst 2011 p.">{{cite book | last=Probst | first=Peter | title=Osogbo and the Art of Heritage | publisher=Indiana University Press | publication-place=Bloomington | date=2011 | isbn=978-0-253-22295-4 | page=17}}</ref><ref>{{Cite book |last=Lynch |first=Patricia Ann |title=African mythology A to Z |url=https://archive.org/details/africanmythology00lync_0 |publisher=Facts on file |year=2004 |isbn=978-0-8160-4892-2 |edition=1st |series=Mythology A to Z |location=New York |pages=[https://archive.org/details/africanmythology00lync_0/page/85 84]-85}}</ref> |[[File:Carybè, rilievi degli orixas, oxalufan.JPG|100px]] |[[Oke Ora#History|Òde Ìrànjé (Ìdẹ̀ta), Ifẹ̀]]. (Orísun, Ibùgbé) <br />_______<br />[[Ifon Osun|Ifọ́n]], [[Osun State|Ọ̀ṣun]]. (Ìsopọ̀)<br />_______<br />[[Ejigbo|Èjìgbò]], [[Osun State|Ọ̀ṣun]]. (Ìsopọ̀) |- |'''[[Aganju|Aganjù]]''' | '''Aganjùṣọlá''' |Pẹ̀lú ìtumọ̀ rẹ̀, "òkùnkùn aginjù," Aganjù ní ìbátan tímọ́tímọ́ pẹ̀lú Ṣàngó a sì kà á sí Òrìṣà aginjù, aṣálẹ̀, òkè iná (volcanoes), àti ihà. Ní ìpilẹ̀ṣẹ̀, ó jẹ́ ọba ilẹ̀-ọba Ọ̀yọ́ (Ẹ wo; Aláàfin Aganjù ṣọlá) kí ó tó sọ di òrìṣà lẹ́yìn ikú rẹ̀. Òun ni aláàbò fún ìrìn-àjò jíjìn, wọ́n sọ pé ó máa ń rìn pẹ̀lú idà ní àwọn ìrìn-kèsekèse bí ẹni pé ó ń bẹ lórí ohun-ìdènà, a sì mọ̀ ọ́ pé ó ń jà nípa yíyọ iná, ní ìyàtọ̀ sí Ṣàngó tí ó ń jà pẹ̀lú mànàmáná nígbà tí ó ń ju [[Thunderstone (folklore)|ẹdùn àrá]]. Ohun rẹ̀ ni àáké-olóyú-méjì ([[double axe]]) tó jọ ti Ṣàngó ṣùgbọ́n tí ó ní ọ̀pá gígùn jùlọ.<ref>{{cite book |last1=Pinn |first1=Anthony |chapter=Orisha Worship in the United States |date=2000 |title=Down by the Riverside: Readings in African American religion |publisher=New York University Press |pages=243–255}}</ref> | |[[Oyo Empire#Oyo Ile|Ọ̀yọ́ Ilé]]. (Ibùgbé) |- |'''[[Oshosi|Ọ̀ṣọ́ọ̀sì]]''' |'''Ọ̀ṣọ́wùsì''' <br /> '''Ọdẹ Mẹ́ta''' |Òun ni Òrìṣà ìrìn-àjò-akíkanjú, iṣẹ́ ọdẹ àti igbó, ó sì tún jẹ́ aláàbò míràn fún àwọn ọdẹ. Òun ni ògbóǹtarìgì tafàtafà (Wọ́n pè é ní 'tafàtafà àwọn Òrìṣà') wọ́n sì máa ń ṣàpèjúwe rẹ̀ ní gbogbo ìgbà pé ó di ọrun àti ọfà pẹ̀lú àpò (''Apó''). Agbára rẹ̀ máa ń farahàn nínú ìyára àti isọ́yẹ ọfà rẹ̀ pẹ̀lú ìgbéraga rẹ̀ nínú ìyára ọpọlọ àti ara rẹ̀. Ohun rẹ̀ jẹ́ ọrun ọfà idẹ (''Ọrún'') pẹ̀lú okùn owó-ẹyọ tí ó ṣọ̀ láti ara rẹ̀, àti ìkòkò irin kéékèèkéé tí ó kún fún àwọn ọfà kékeré (''Ọfà'')<ref>{{cite book |last1=Thompson |first1=Robert Farris |title=Flash of the Spirit: African & Afro-American Art & Philosophy |date=26 May 2010 |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |isbn=978-0-307-87433-7 |page=57 |url=https://books.google.com/books?id=DzOIY4iHSjAC&dq=osanyin&pg=PA42 |access-date=18 September 2023 |language=en}}</ref> |[[File:Carybè, rilievi degli orixas, oxossi 01.JPG|100px]] |Ìdó. |- |'''[[Olokun|Olókun]]''' |'''Malòkun''' <br /> '''Ṣẹ̀níadé''' |Agbára ìwáṣẹ̀ kan tí ó ti wà ní ìbẹ̀rẹ̀ ìṣẹ̀dá, Olókun, tó túmọ̀ sí "Olóhun òkun" jẹ́ ẹni tí a tún mọ̀ sí Ìmọlẹ̀ Òkun. Olókun ti wà láti ìbẹ̀rẹ̀ ìṣẹ̀dá gẹ́gẹ́ bí Òrìṣà abẹ̀yà-méjì tó ń ṣàkóso ìbú òkun àti gbogbo omi orí ilẹ̀ kí Ọbàtálá tó wá dá ilẹ̀ gbígbẹ. Àwọn ni òbí fún Òrìṣà Ajé àti Ọlọ́sà wọ́n sì ṣàpẹẹrẹ ọrọ̀, ìwòsàn, àti gbígbòòrò òkun.<ref name="Harvey2015">{{cite journal|last1=Harvey|first1=Marcus|title=Engaging the Orisa: An Exploration of the Yoruba Concepts of Ibeji and Olokun as Theoretical Principles in Black Theology|journal=Black Theology|volume=6|issue=1|year=2015|pages=61–82|issn=1476-9948|doi=10.1558/blth2008v6i1.61|s2cid=144995131}}</ref><ref>{{cite book | last = Adeoye | first = C. L. | title = Ìgbàgbọ́ àti ẹ̀sìn Yorùba | publisher = Evans Bros. Nigeria Publishers | location = Ibadan | year = 1989 | isbn = 9781675098 | pages = 227–236 | language = yo}}</ref><ref name=ClarkSanteria2007>{{cite book|last=Clark|first=Mary Ann|title=Santería : correcting the myths and uncovering the realities of a growing religion|url=https://archive.org/details/santeriacorrecti0000clar|year=2007|publisher=Praeger Publishers|location=Westport, Conn.|isbn=978-0-275-99079-4|pages=[https://archive.org/details/santeriacorrecti0000clar/page/62 62]}}</ref> | |[[Ile Ife|Ilé Ifẹ̀]], [[Osun State|Ọ̀ṣun]]. (Orísun, Ibùgbé) |- |'''Ajé''' |'''Ṣàlùgá''' <br />'''Ògúgúlùso''' |Kí a má ṣe gbé èyí dọ́ti [[Iyami Aje|Ìyàmi Àjẹ́]], wọ́n tún ń pè é ní Ajé Ṣàlùgá. Ajé ni àpẹẹrẹ àti òrìṣà ọrọ̀ àti àṣeyọrí nínú ọrọ̀-ajé. Ó tún jẹ́ aláàbò fún àwọn oníṣòwò, oníṣẹ́-ajé, àti àwọn ọjà. Ọ̀rọ̀ Yorùbá fún ọjọ́ ajé (Monday), wọ́n ń pè é ní Ajé nítorí pé ó sábà máa ń jẹ́ ọjọ́ àkọ́kọ́ nínú ọ̀sẹ̀ tí àwọn ọjà máa ń ṣí.<ref>{{cite book |last1=Verger |first1=Pierre Fatumbi |title=Orixás |date=1985 |publisher=Corrupio |location=Salvador, Bahia, Brazil}}</ref> | |- |'''[[Oduduwa|Odùduwà]]''' |'''Ọlọ́fin Àdìmúlà''' <br /> '''Ọṣìn Ọ̀rà''' <br />'''Ọlọ́fin Ayé''' |A gba Odùduwà gẹ́gẹ́ bí olùdásílẹ̀ àwọn Yorùbá àti Ọba Ifẹ̀ àkọ́kọ́, a tún so ó mọ́ òrìṣà ìṣẹ̀dá abẹ̀yà-méjì kan. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ Yorùbá, àti pàápàá jùlọ àwọn ọba wọn, polongo pé a tẹ̀ wá láti ara Odùduwà. Òun ni baba tàbí baba-ńlá fún Ọ̀rànmíyàn, Ṣàngó, Àjàká, Ọbàlùfọ̀n, àti àwọn Ọba Ifẹ̀ mìíràn. Wọ́n tún kà á sí baba-ńlá fún àwọn Ọba Ilẹ̀-Ọba Benin. Ó jẹ́ Òrìṣà ilẹ̀ ayé àti olùdásílẹ̀ ẹgbẹ́ [[Ogboni|Ògbóni]] èyí tó bẹ̀rẹ̀ láti ìlú mímọ́ Ifẹ̀ tí wọ́n sì gbé ojúṣe títọ́jú ètò àwùjọ lé wọn lọ́wọ́.<ref>{{cite book |last1=Nwanyanwu |first1=O. J. |last2=Opajobi |first2=Bola |last3=Olayinka |first3=Sola |title=Education for Socio-economic & Political Development in Nigeria |date=1997 |publisher=Visual Resources |isbn=978-978-34467-0-0 |page=159 |url=https://books.google.com/books?id=99tCAQAAIAAJ&q=oke+ora+ife |access-date=1 May 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Law|first=R. C. C.|date=1973|title=The Heritage of Oduduwa: Traditional History and Political Propaganda among the Yoruba|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-african-history_1973_14_2/page/207|journal=The Journal of African History|volume=14|issue=2|pages=207–222|doi=10.1017/S0021853700012524|jstor=180445|s2cid=148987750 |issn=0021-8537}}</ref> | |[[Oke Ora|Òkè Ọ̀rà]]. (Orísun, Ibùgbé)<br />_______<br /> [[Ife|Ilé Ifẹ̀]]. (Ibùgbé) |- |'''[[Ọba|Ọbà]]''' |'''Ibú''' |Ìyàwó àkọ́kọ́ àti ẹni-àgbà fún [[Shango|Ṣàngó]], òun ni Òrìṣà fún [[Oba River|Odò Ọbà]], òun tún ni Òrìṣà ìdílé, agbára, ìrìn, àti ìṣàn àkókò àti ìyè. Wọ́n mọ̀ ọ́ jùlọ fún bí àwọn ìyàwó Ṣàngó tókù ṣe tàn án láti rẹ́ etí rẹ̀ kí ó sì fi jẹ́ ọkọ rẹ̀ Ṣàngó.<ref name="Yoruba concepts of the soul">{{cite book |last1=Bascom |first1=William |title=Men and Cultures |chapter=Yoruba Concepts of the Soul |year=2017 |orig-date=1960 |pages=401–410|doi=10.9783/9781512819526-065 |isbn=978-1-5128-1952-6 }}</ref> Gẹ́gẹ́ bí apá kan nínú àwọn obìnrin mẹ́ta tó sún mọ́ Ṣàngó, wọ́n fi wé kurukuru tí ń wá pẹ̀lú gbogbo ìjì-líle.{{Sfn|McKenzie|2023}} |[[File:Carybè, rilievi degli orixas, obá.JPG|100px]] |} == Ipa rẹ̀ == {{Main|Timeline of Yoruba history#10th century AD}} === Ẹ̀sìn àwọn ọmọ Áfíríkà lókè-òkun === Gẹ́gẹ́ bí Ọ̀jọ̀gbọ́n Adams Abdullahi Suberu ti sọ, àwọn Yorùbá jẹ́ ọlọ́gbọ́n-ìlú ti wọ́n tàn káàkiri gbogbo àgbáyé láìní ìrírí ti tẹ́lẹ̀;<ref name="History">{{cite book|title=A history of the Yoruba people|first=Prof S. A.|last= Akintoye|publisher=Amalion Publishing|year= 2010|isbn=978-2-35926-005-2|id= {{ASIN|2359260057|country=uk}}}}</ref> fífẹ̀ àṣà wọn yá dá lórí ìṣíípòpadà—ìṣíípòpadà tó ṣẹṣẹ ṣẹlẹ̀ nípa ti [[Atlantic slave trade|òwò-ẹrú lókè-òkun]], àti pẹ̀lú rírí àwọn Yorùbá ilẹ̀ Nàìjíríà àti Benin ṣí kúrò lọ sí orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, UK, Brazil, àti àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn ní ayé àti Yúróòpù. Lásìkò ṣáájú ìmúnisìn (pre-colonial period), ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn Yorùbá ni wọ́n mú lẹ́rú tí wọ́n sì tà sínú òwò-ẹrú wọ́n sì gbé wọn lọ sí [[Argentina]], [[Brazil]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Dominican Republic]], [[Puerto Rico]], [[Trinidad and Tobago]], [[Saint Vincent and the Grenadines|St. Vincent & The Grenadines]], [[Uruguay]], [[Venezuela]], àti àwọn apá mìíràn. Wọ́n gbé ìgbàgbọ́ ẹ̀sìn wọn dání. Èrò yìí papọ̀ sínú ohun tí ó wá di apá pàtàkì nínú "New World lineages" èyí tí ó jẹ́ oríṣiríṣi àwọn ẹ̀sìn Áfíríkà tòde òní tó ṣẹ̀ wá láti ara Yorùbá:<ref name="History"/><ref name="Santeria">{{cite book|title=Santería Enthroned: Innovation in an Afro-Cuban Religion|first=David H.|last= Brown (Ph.D.)|publisher=[[University of Chicago Press]] |year= 2003|isbn=0-226-07610-5}}</ref><ref name="Concept">{{cite book|title=The Handbook of Yoruba Religious Concepts|url=https://archive.org/details/handbookofyoruba0000kara|first=Baba Ifa |last= Karade|publisher=Weiser Books|location= York Beach, New York|year=1994|isbn=0-87728-789-9}}</ref> * [[Candomblé]] ([[Brazil]], [[Argentina]], [[Uruguay]]) * [[Santería]] ([[Cuba]], [[Puerto Rico]], [[Dominican Republic]]) * [[Trinidad Orisha]] ([[Trinidad and Tobago]]) * [[María Lionza|Venezuelan spiritism]] ([[Venezuela]]) * [[Spiritual Baptist]] ([[Saint Vincent and the Grenadines|St. Vincent & The Grenadines]]) * [[Umbanda]] ([[Brazil]], [[Argentina]], [[Uruguay]]) Ní ọdún 1989, wọ́n gbàgbọ́ pé àwọn tó lé ní àádọ́rin mílíọ̀nù (70 million) kárí Áfíríkà àti New World ló ń kópa nínú ẹ̀sìn Yorùbá ní onírúurú ọ̀nà.<ref>{{Cite web |last=Mark |first=Joshua J. |title=Orisha |url=https://www.worldhistory.org/Orisha/ |access-date=2022-12-11 |website=World History Encyclopedia |language=en}}</ref> Ìgbàgbọ́ [[West African Vodun|Vodun]], èyí tó ṣẹ̀wá látàrí ẹ̀yà mìíràn (àwọn ènìyàn tó ń sọ [[Gbe languages|èdè Gbe]] ní [[Benin]], [[Togo]], àti [[Ghana]] tòde-òní), ní àwọn kókó tó ní ipa lórí àwọn [[African diaspora|ọmọ Áfíríkà lókè-òkun]] nínú àwọn orílẹ̀-èdè bíi [[Haiti]] àti [[Cuba]], bẹ́ẹ̀ náà ni ní [[New Orleans]], [[Louisiana]] nínú [[United States|Amẹ́ríkà]].<ref>{{cite journal | last1=Fandrich|first1=Ina J.|title=Yorùbá Influences on Haitian Vodou and New Orleans Voodoo| url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2007-05_37_5/page/775|journal=Journal of Black Studies|volume=37|issue=5 (May)|pages=775–791|year=2007|jstor=40034365|doi=10.1177/0021934705280410|s2cid=144192532}}</ref> Ní [[Latin America|Gúúsù Amẹ́ríkà]], ẹ̀sìn Yorùbá ti wà nínú [[Syncretism|ìmúkòópọ̀ ẹ̀sìn]] tí ó lágbára pẹ̀lú [[Christianity|ẹ̀sìn Kìrìstẹ́nì]], [[Indigenous religions in Brazil|ẹ̀sìn ìbílẹ̀]], àti [[Kardecist spiritism|Spiritism]] láti ìgbà àwọn àlejò Áfíríkà àkọ́kọ́. Ní Brazil, ẹ̀sìn [[Umbanda]] wáyé látara ìbáṣepọ̀ tó gbòòrò nínú àwọn ìgbàgbọ́ tí Gúúsù Amẹ́ríkà pèsè. Àwọn ẹlẹ́sìn [[Umbanda]] sábà máa ń ka ara wọn sí ẹlẹ́sìn-ọlọ́run-kan ([[Monotheism|Monotheistic]]), ṣùgbọ́n wọ́n ń bọlá fún àwọn [[Catholic Saints|ẹni mímọ́ Kátólíìkì]] àti [[Orisha|Òrìṣà]] gẹ́gẹ́ bí àfihàn látọ̀dọ̀ Ọlọ́run tàbí gẹ́gẹ́ bí [[Tutelary deity|òrìṣà aláàbò]]. Ìjọsìn Umbanda tún fàyè gba àwọn ohun inú àṣà àwọn [[Native South American|ọmọ ìbílẹ̀ Gúúsù Amẹ́ríkà]] bíi lílo [[Tobacco|Tábà]] fún ayẹyẹ àti ìbáraẹnisọ̀rọ̀ pẹ̀lú àwọn ẹ̀mí jagunjagun Ìńdíà tó ti kú ([[Caboclo]]).<ref>{{cite journal |last1=Engler |first1=Steven |title=Umbanda and Africa. |journal=Nova Religio: The Journal of Alternative and Emergent Religions |date=2012 |volume=15 |issue=4 |pages=13–35|doi=10.1525/nr.2012.15.4.13 }}</ref> Nínú fídíò àkọsílẹ̀ ti ọdún 1949 ''Fiestas de Santiago Apóstol en Loíza Aldea'', onímọ̀ nípa ẹ̀dá-ènìyàn [[Ricardo Alegría]] ṣe àkíyèsí irúfẹ́ àṣà yìí ní [[Loíza, Puerto Rico]], ó sọ pé ìsopọ̀ tó wà láàrin àwọn ènìyàn aláwọ̀ dúdú ní agbègbè náà àti ẹni mímọ́ Kátólíìkì [[James, son of Zebedee|Santiago Apóstol]] lè jẹyọ látara bí wọ́n ṣe ń ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí jagunjagun; kókó kan tó jọ díẹ̀ nínú àwọn àpèjúwe Ṣàngó àti Aganjù.<ref name="Hernández125">{{Harvnb|Hernández|2002|pp=125}}</ref> Èrò yìí ṣàbá pé wọ́n lo ìjọra yìí láti ọwọ́ àwọn ènìyàn gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà bòókẹ́lẹ́ láti bọlá fún òrìṣà baba-ńlá wọn.<ref name="Hernández125">{{Harvnb|Hernández|2002|pp=125}}</ref> Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún kọkànlélógún (21st century), àwọn aṣíwájó Nàìjíríà tún ti mú ẹ̀sìn Yorùbá lọ sí Brazil.{{sfn|Schmidt|2014|p=139}} ===Japan=== {{Ill|Koshikawa Yoshiaki|ja|越川芳明}}, ọ̀jọ̀gbọ́n fún lítíréṣọ̀ ní [[Meiji University]], ló di ọmọ orílẹ̀-èdè Japan àkọ́kọ́ tí wọ́n dá kọ láti di [[babalawo|Babaláwo]] ní ọdún 2013.<ref>{{Cite web|url=https://gyoseki1.mind.meiji.ac.jp/mjuhp/KgApp?kyoinId=ymkogeygggy&Language=2|title=Faculty Database - Koshikawa Yoshiaki|access-date=23 March 2026|archive-date=3 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210903015731/https://gyoseki1.mind.meiji.ac.jp/mjuhp/KgApp?kyoinId=ymkogeygggy&Language=2|dead-url=yes}}</ref> == Àwọn Ìtọ́kasí == === Àlàyé Ìsàlẹ̀-ìwé === {{Reflist}} === Ìwé Àkàkún (Bibliography) === *{{cite book| title=Ricardo Alegría: Una Vida| first=Carmen Dolores|last=Hernández|publisher=Centro de Estudios Avanzados del Caribe, Fundación Puertorriqueña de las Humanidades, Instituto de Cultura Puertorriqueña, Academia Puertorriqueña de Historia|language=es|date=2002|isbn=1563282100}} * {{cite journal |last=Schmidt |first=Bettina E. |title=Spirit Possession in Brazil: The Perception of the (Possessed) Body |journal=Anthropos |year=2014 |volume=109 |issue=1 |pages=135–147 |doi=10.5771/0257-9774-2014-1-135 |jstor=43861689 |url=https://repository.uwtsd.ac.uk/id/eprint/1763/1/43861689%20Anthropos_Spirit%20Possession.pdf }} * {{cite book |last=Voeks |first=Robert A. |title=Sacred Leaves of Candomblé: African Magic, Medicine, and Religion in Brazil |url=https://archive.org/details/sacredleavesofca00voek |location=Austin, TX |publisher=University of Texas Press |year=1997 |isbn=9780292787315}} * {{cite book |last1=McKenzie |first1=Peter |title=Hail Orisha!: A Phenomenology of a West African Religion in the Mid-Nineteenth Century |date=14 August 2023 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-66468-5 |page=28 |url=https://www.google.ca/books/edition/Hail_Orisha/ntv7EAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=orisha+yewa&pg=PA28&printsec=frontcover |language=en}} == Kà Sí i == * Fayemi Fatunde Fakayode, "Iwure, Efficacious Prayer to Olodumare, the Supreme Force" {{ISBN|978-978-915-402-9}} * Chief S. Solagbade Popoola & Fakunle Oyesanya, [https://web.archive.org/web/20200207141213/http://www.alawoye.com/Ifa_Orunmila_%3A_Alawoye/Book_News_%26_Reviews/Entries/2008/1/9_Ikunle_Abiyamo_-_It_is_on_Bent_Knees_that_I_Gave_Birth%2C_.html Ikunle Abiyamo: The ASE of Motherhood] 2007. {{ISBN|978-0-9810013-0-2}} * Chief S. Solagbade Popoola Library, INC [https://web.archive.org/web/20080702201131/http://www.alawoye.com/Ifa_Orunmila_%3A_Alawoye/Ifa_Book_News_%26_Reviews/Entries/2008/6/1_Ifa_Didaa_-_Ifa_Consultation_for_the_Beginner_%26_Professional_.html Ifa Dida Volume One (EjiOgbe - Orangun Meji)]{{ISBN|978-0-9810013-1-9}} * Chief S. Solagbade Popoola Library, INC {{ISBN|978-1-926538-24-2}} * [http://www.spiritualtools.org/The-Way-of-the-Orisa-p110.html The Way of the Orisha] by Philip John Neimark: Publisher HarperOne; 1st edition (28 May 1993) {{ISBN|978-0-06-250557-6}} * ''Olódùmarè : God in Yoruba Belief'' by [[Bolaji Idowu]], Ikeja : Longman Nigeria (1982) {{ISBN|0-582-60803-1}} * Dr. Jonathan Olumide Lucas, "The Religion of the Yorubas", Lagos 1948, C. M. S. Bookshop. * {{cite book |title=A Dictionary of Creation Myths |first1=David Adams |last1=Leeming |first2=Margaret Adams |last2= Leeming |publisher=Oxford University Press |year=2009 |edition=Oxford Reference Online }} * {{cite book | author = Morales, Ed | title = The Latin Beat | publisher = Da Capo Press | year = 2003 | isbn = 0-306-81018-2 | url = https://archive.org/details/latinbeatrhythms00mora_0 }}, pg. 177 * [[Miguel A. De La Torre]], ''Santería: The Beliefs and Rituals of a Growing Religion in America'', 2004, {{ISBN|0-8028-4973-3}}. * Miguel R. Bances – Baba Eshu Onare, {{usurped|1=[https://archive.today/20121204174825/http://www.tratadosifasanteria.com/ Tratado Enciclopedico de Ifa]}}. Los 16 Meyis y sus Omoluos u Odus o Signos de Ifa. *{{cite book | title=The cradle of Yoruba culture | edition = Rev. | publisher=Institute of Yoráubâa Culture - Center for Spoken Words | author=Ológundúdú, Dayọ̀ |others=foreword by Akinṣọla Akiwọwọ | year=2008 | isbn=978-0-615-22063-5}} {{Portal|Traditional African religion}} == Àwọn Ìjápọ̀ Ìta == {{commons category}} * [http://www.photius.com/religion/yoruba.html Yoruban cosmology and mythology] * [https://web.archive.org/web/20110707103757/http://alawoye.com/Ifa_Orunmila_:_Alawoye/Eko_Ifa_Podcast/Eko_Ifa_Podcast.html Ifa Studies Podcast hosted by Awoyinfa Ifaloju on iTunes] * [http://www.naijavideos.com/channel/28/yoruba-movies/ Yoruba Movies & Films] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226231118/http://www.naijavideos.com/channel/28/yoruba-movies/ |date=26 February 2023 }} Yoruba Theatre is the origin of Nigeria's Nollywood, the equivalent of America's Hollywood. {{Orisa-Ifá}} {{Religion topics}} {{Afro-American Religions}} {{Yoruba topics}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Yoruba Religion}} [[Category:Ẹ̀sìn ní Áfíríkà]] [[Category:Ẹ̀sìn ìbílẹ̀ Áfíríkà]] [[Category:Àṣà Yorùbá]] [[Category:Ẹ̀sìn Yorùbá| ]] 96zh55al8821wxk0b0hq0kag4fsrjqj Karefa Kargbo 0 79649 639883 616106 2026-11-08T01:06:43Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639883 wikitext text/x-wiki   {| class="infobox biography vcard" |- class="infobox-data" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn">Karefa Kargbo</div> |- class="infobox-data category" ! class="infobox-label" scope="row" | A bí i | class="infobox-data" | 1967 (ọjọ́-orí&nbsp;58 &#x2013; 59) |- class="infobox-label" scope="row" ! class="infobox-label" scope="row" | Ọmọ-ìbílẹ̀ | class="infobox-data category" | Sierra Leone |- ! class="infobox-label" scope="row" | Iṣẹ́ | class="infobox-data role" | Òṣèlú aṣoju ijọba Minisita |- ! class="infobox-label" scope="row" | Agbanisíṣẹ́ | class="infobox-data org" | Igbimọ Iṣakoso Igbasilẹ Orilẹ-ede |- ! class="infobox-label" scope="row" | Ti a mọ&nbsp;fún | class="infobox-data" | Minisita fun Oro Ajeji ati Ifowosowopo Kariaye |} '''Karefa Kargbo''' (tí a bí ní oṣù kẹjọ ọdún 1967) Òṣèlú Sierra Leone ni. Ó jẹ́ mínísítà fún àwọn orílẹ̀-èdè òkèèrè. <ref>{{cite news|url=http://news.sl/drwebsite/exec/view.cgi?archive=1&num=11759|title=Sierra Leone's Foreign Minister Unveils Portraits of her Predecessors|date=6 April 2009|work=Awareness Times|accessdate=1 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304055914/http://news.sl/drwebsite/exec/view.cgi?archive=1&num=11759|archivedate=4 March 2016|deadurl=yes}}</ref> lábẹ́ Valentine Strasser ní ọdún 1993 àti 1994 lábẹ́ Ìgbìmọ̀ Aláṣẹ Àkóso Orílẹ̀-èdè, ìdìtẹ̀ ológun tí ó gba ipò ààrẹ lọ́wọ́ Joseph Saidu Momoh. Òun ni Olórí Akáǹtì ní Ẹ̀ka Àwọn Ohun Èlò Epo Prótíọ̀mù {PRU} tí Ernest Bai Koroma.yàn án sípò. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2011)">ìtọ́kasí tí a nílò</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> == Ìgbésí Ayé Àkọ́kọ́ == Kargbo ṣiṣẹ́ ní ẹgbẹ́ ọmọ ogun Sierra Leone, lẹ́yìn náà ó kọ́ iṣẹ́ akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ nínú ìṣúná owó àti ìṣirò owó. Ó jẹ́ akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ ìjọba tó ní ìwé ẹ̀rí, ó sì ti ṣiṣẹ́ ní àwọn ẹ̀ka ìjọba àti ti àdáni, ó sì ní ìrírí nínú ìṣàkóso ìṣúná owó àti ìṣàkóso ilé-iṣẹ́. Lẹ́yìn náà, ó di àwọn ipò gíga nínú ìṣúná owó àti ìṣàkóso ní àwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba àti àwọn àjọ àgbáyé. Lẹ́yìn náà, ó di àwọn ipò gíga nínú ìṣúná owó àti ìṣàkóso ní àwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba àti àwọn àjọ àgbáyé. <ref>{{Cite web|date=2018-10-05|title=Speaker|url=https://events.nma.gov.sl/speaker/|access-date=2026-03-06|website=Mining Week & Exhibition|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Kargbo|first=Karefa|last2=Leone|first2=Sierra|date=1993-09-28|title=Record #356665|url=https://digitallibrary.un.org/record/356665|access-date=2026-03-06|website=United Nations Digital Library System|language=en}}</ref> == Iṣẹ́ ọwọ́ == Nígbà ìjọba Ìgbìmọ̀ Aláṣẹ Àkóso Orílẹ̀-èdè, Kargbo ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Mínísítà fún Àjọ Àjèjì ti Sierra Leone láti ọdún 1993 sí 1994, lábẹ́ ìjọba ológun tí Valentine Strasser ń darí. <ref>{{Cite web|title=Foreign ministers S-Z|url=https://www.rulers.org/fm4.html|access-date=2026-03-06|website=www.rulers.org}}</ref> Gẹ́gẹ́ bí mínísítà fún ọ̀rọ̀ òkèèrè, ó ṣojú fún Sierra Leone nínú iṣẹ́ ìjọba àgbáyé, ó sì bá Àpérò Àpapọ̀ Àgbáyé sọ̀rọ̀ nígbà ìpàdé 48th ní ọdún 1993, níbi tí Sierra Leone ti kópa nínú ìjíròrò lórí ọ̀rọ̀ ìṣèlú àti ọrọ̀ ajé àgbáyé. Ó gba ipò Mohamed Lamin Kamara, lẹ́yìn náà ni Abass Bundu rọ́pò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí mínísítà fún àwọn orílẹ̀-èdè òkèèrè ní ọdún 1994. Lẹ́yìn ìgbà tí ó wà ní ìjọba, Kargbo tẹ̀síwájú láti ṣiṣẹ́ ní ìṣàkóso ìnáwó àti ìṣàkóso ẹ̀ka ìjọba. Lẹ́yìn náà, ó ṣiṣẹ́ ní àwọn ipò gíga tí ó níí ṣe pẹ̀lú ìṣàkóso ẹ̀ka ohun àlùmọ́nì àdánidá ní Sierra Leone, títí kan àwọn ipò olórí tí ó níí ṣe pẹ̀lú Sierra Leone Mines and Minerals Development and Management Corporation (SLMMDMC). == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} <references responsive="1"></references> {{S-start}} {{s-off}} {{succession box|title=[[Minister of Foreign Affairs and International Cooperation (Sierra Leone)|Minister of Foreign Affairs of Sierra Leone]]|years=1993–1994|before=[[Mohamed Lamin Kamara]]|after=[[Abass Bundu]]}} {{s-end}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1967]] j8bz7buuh3kpu8hr4frs4rloccaho0p Ini Adiakpan 0 79711 639855 639220 2026-11-07T23:43:17Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639855 wikitext text/x-wiki '''Princess Ini Adiakpan''' (tí wọ́n bí ní ọgbọ̀n ọjọ́ oṣù Kẹwàá ọdún 1960), jẹ́ òlóṣèlú orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] tó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi Kọmíṣọ́nà tó ń rí sí ọ̀rọ̀ àwọn obìnrin àti ire àwùjọ ní [[Ìpínlẹ̀ Akwa Ibom]].<ref>{{Cite web|last=Michael|first=Yemi|date=2023-09-02|title=Social welfare commissioner promises better life for women, PWDs in Akwa Ibom|url=https://www.thecable.ng/akwa-ibom-social-welfare-commissioner-promises-better-life-for-women-pwds/|access-date=2025-08-17|website=TheCable|language=en-US}}</ref> Gómìnà [[Udom Gabriel Emmanuel|Udom Emmanuel]] ló yàn án sípò ní oṣù Kẹjọ ọdún 2020 tí Gómìnà [[Umo Eno]] sì tun yàn sípò ọ̀hún ní oṣù Keje ọdún 2023.<ref>{{Cite web|last=Sherifat|first=Lawal|date=2020-08-04|title=Akwa Ibom NUJ hails appointment of Ememobong as Information Commissioner|url=https://www.vanguardngr.com/2020/08/akwa-ibom-nuj-hails-appointment-of-ememobong-as-information-commissioner/|access-date=2025-08-17|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-08-03|title=Akwa Ibom gets seven brand new Commissioners, Special Adviser {{!}} AIT LIVE|url=https://ait.live/akwa-ibom-gets-seven-brand-new-commissioners-special-adviser/|access-date=2025-08-17|language=en-US|archive-date=2025-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20250804121616/https://ait.live/akwa-ibom-gets-seven-brand-new-commissioners-special-adviser/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|last=Anthony|first=Lovina|date=2023-07-20|title=Gov Eno sends commissioners, special adviser nominees to A'Ibom Assembly [Full List]|url=https://dailypost.ng/2023/07/20/gov-eno-sends-commissioners-special-adviser-nominees-to-aibom-assembly-full-list/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2025-08-17|newspaper=[[Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]|language=en-US}}</ref> == Ayé rẹ̀ == Wón bí Adiakpan ní ọgbọ̀n ọjọ́ oṣù Kẹwàá ọdún 1960 sínú ìdílé olóògbé Jacob Bassey Adiakpan. Ìlú [[Ekpene Obom|Ekpene Obo]] ní agbègbè ìjọba ìbílè Esit-Eket ní [[Ìpínlẹ̀ Akwa Ibom]] ló ti wá.<ref name=":0">{{Cite web|title=INI ADIAKPAN – AKWA IBOM STATE GOVERNMENT GENDER BASED VIOLENCE MANAGEMENT COMMITTEE|url=https://aksgbv.org/ini-adiakpan/|access-date=2025-08-17|language=en-US|archive-date=2025-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250823014554/https://aksgbv.org/ini-adiakpan/|dead-url=yes}}</ref> == Ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀ == Adiakpan bẹ̀rẹ̀ ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ní Salvation Army Primary School, ní [[Etinan]]. Ó lọ sí Salvation Army Secondary School, ní Akai Ubium, ní ọdún 1972 láti gba ẹ̀kọ́ girama, ní èyí tó parí ní Union Secondary school ní ọdún 1977. Ó tẹ̀síwájú nínú ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní School of Basic Studies, [[Ogoja]], níbi tó ti kẹ́kọ̀ọ́ nípa èdè Gẹ̀ẹ́sí, lẹ́yìn náà ló lọ sí College of Education, Uyo láti kẹ́kọ̀ọ́ nípa Ìtàn. Ní ọdún 1993, ó ṣe NYSC rẹ̀ ní Wudil Technical College, Wudil, ní [[Ìpínlẹ̀ Kánò]]. Ó gba ìwé-ẹ̀rí ẹ̀kọ́ àṣeyege ti Bachelor of Arts ní [[Ahmadu Bello University]]. Ní ọdún 1994, ó gba ìwé-ẹ̀rí ẹ̀kọ́ àṣeyege ti Master's degree nínú ẹ̀kọ́ Educational Technology ní University of Port-Harcourt. Ní ọdún 2010, ó gba ìwé-ẹ̀rí Doctor of Philosophy nínú ẹ̀kọ́ Education Technology.<ref name=":02">{{Cite web|title=INI ADIAKPAN – AKWA IBOM STATE GOVERNMENT GENDER BASED VIOLENCE MANAGEMENT COMMITTEE|url=https://aksgbv.org/ini-adiakpan/|access-date=2025-08-17|language=en-US|archive-date=2025-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250823014554/https://aksgbv.org/ini-adiakpan/|dead-url=yes}}</ref> == Iṣẹ́ rẹ̀ == Ini ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi Kọmíṣọ́nà tó ń rí sí ètò ìdìbò ní Akwa Ibom State Independent Electoral Commission, AkISIEC, tí wọ́n sì yàn án sípò Kọmíṣọ́nà tó ń rí sí ọ̀rọ̀ àwọn obìnrin àti ire àwùjọ ní Akwa Ibom State, ní ọdún 2020.<ref name=":022">{{Cite web|title=INI ADIAKPAN – AKWA IBOM STATE GOVERNMENT GENDER BASED VIOLENCE MANAGEMENT COMMITTEE|url=https://aksgbv.org/ini-adiakpan/|access-date=2025-08-17|language=en-US|archive-date=2025-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250823014554/https://aksgbv.org/ini-adiakpan/|dead-url=yes}}</ref> Ó fìgbà kan jẹ́ ọmọ-ẹgbẹ́ Transition Committee èyí tí Gómìnà Udom Emmanuel yàn ní ọdún 2023, láti ṣàkósó ìfipòlé-ẹlòmìíràn-lọ́wọ́ nínú iṣèjọba.<ref>{{Cite web |last=Utip|first=Udeme|date=2023-01-31|title=I will not respond to Tinubu's abuses – Gov Emmanuel|url=https://tribuneonlineng.com/i-will-not-respond-to-tinubus-abuses-gov-emmanuel/|access-date=2025-08-18|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Odey|first=Patrick|date=2023-02-01|title=You've nothing to offer Nigerians, Emmanuel replies Tinubu|url=https://punchng.com/youve-nothing-to-offer-nigerians-emmanuel-replies-tinubu/|access-date=2025-08-18|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref> Lọ́wọ́lọ́wọ́, òun ni Delivery Advisor sí Gómìnà Umo Eno lórí ọ̀rọ̀ iṣẹ́ àwọn obìnrin ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.<ref>{{Cite web |last=Whistler|first=The|title=Mixed Reactions Trail Appointment Of Ex-Commissioners As Advisors In Akwa Ibom – The Whistler Newspaper|url=https://thewhistler.ng/mixed-reactions-trail-appointment-of-ex-commissioners-as-advisors-in-akwa-ibom/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250406183545/https://thewhistler.ng/mixed-reactions-trail-appointment-of-ex-commissioners-as-advisors-in-akwa-ibom/|archive-date=2025-04-06|access-date=2025-08-18|website=thewhistler.ng|language=en-GB|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nwafor|date=2025-03-04|title=Reservations as Gov Eno recalls sacked commissioners as project monitors|url=https://www.vanguardngr.com/2025/03/reservations-as-gov-eno-recalls-sacked-commissioners-as-project-monitors/|access-date=2025-08-18|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> Bákan náà, òun ni Olùdarí ilé-ìwé Nema Adiakpan Nursery & Primary School<ref name=":022" /><ref>{{Cite web|last=EDU|title=Akwa Ibom|url=https://education.gov.ng/akwa-ibom/|access-date=2025-08-18|website=FEDERAL MINISTRY OF EDUCATION|language=en-US|archive-date=2025-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250823012410/https://education.gov.ng/akwa-ibom/|dead-url=yes}}</ref> àti olùdarí àgbà Life Bridge and Empowerment Foundation.<ref name=":022" /> == Àwọn ìtọ́kasí == g9wuy9r0x88vefpn5yfpldlo101xkuc Vivian Ikechukwu 0 79729 640081 628329 2026-11-08T08:09:14Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640081 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography |name = Vivian Ikechukwu |image = |upright = |alt = |caption = |full_name = Vivian Obianujunwa Ikechukwu |birth_date = {{birth date and age|df=y|1997|7|10}} |birth_place = Nigeria |height = 1.68m |position = [[Forward (association football)|Forward]] |currentclub = [[Santos Laguna (women)|Santos Laguna]] |clubnumber = 22 |youthyears1 = |youthclubs1 = |years1 = |clubs1 = Abia Angels F.C. |caps1 = |goals1 = |years2 = 2018–2022 |clubs2 = [[Rivers Angels]] |caps2 = |goals2 = |years3 = 2022 |clubs3 = [[FC Gintra|Gintra Universitetas]] |caps3 = 19 |goals3 = 14 |years4 = 2022–2024 |clubs4 = [[Beşiktaş J.K. (women's football)|Beşiktaş]] |caps4 = 30 |goals4 = 9 |years5 = 2024 |clubs5 = [[Cruz Azul (women)|Cruz Azul]] |caps5 = 10 |goals5 = 1 | years6 = 2025– | clubs6 = [[Santos Laguna (women)|Santos Laguna]] | caps6 = 30 | goals6 = 8 |nationalyears1 = |nationalteam1 = [[Nigeria women's national football team|Nigeria]] |nationalcaps1 = 10 |nationalgoals1 = 2 |medaltemplates = |club-update = 5 February 2026 |nationalteam-update = }} '''Vivian Obianujunwa Ikechukwu''' (tí a bí ní ọjọ́ kẹwàá oṣù keje ọdún 1997) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] tí ó ń gbá bọ́ọ̀lù gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù iwájú fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù obìnrin ti League MX Cruz Azul àti ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù obìnrin ti orílè-èdè Nàìjíríà.<ref name="sw"/><ref name="tff0"/><ref name="mk"/> ==Ìkọ̀ agbábọ́ọ̀lù == Ikechukwu ga tó 1.68 m, ó sì ń gbá bọ́ọ̀lù ní ipò iwájú. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ pẹ̀lú Abia Angels FC ní NWFL Premiership.<ref name="fm"/> ===Rivers Angels=== Ní ọdún 2018, Ikechukwu dára pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù Rivers Angels FC ti [[Port Harcourt]] níbi ìdíje NWFL Premiership ti o ga jùlọ.<ref name="ps"/><ref name="s247"/> Ó gba ife ẹ̀yẹ Aiteo Women's 2018 tí wọ́n ṣe ní [[Yenagoa]].<ref name="ps"/> Ẹgbẹ́ rẹ̀ di aṣiwaju liigi ní ọdún 2019,<ref name="ps"/> àti 2020–21.<ref name="cafol"/><ref name="g"/> Ó gbá bọ́ọ̀lù ní ìdíje CAF Women's Champions League ti ọdún 2021 ní [[Cairo]], [[Egypt]], ó sì gba bọ́ọ̀lù méjì.<ref name="cafol"/><ref name="bb"/> Ní oṣù kejì ọdún 2022, wọ́n pè é ní Agbábọ́ọ̀lù ti oṣù NWPL<ref name="ps"/><ref name="awf"/><ref name="pr"/> == Àwọn Ìtọ́kasí == <references> <ref name="sw">{{cite web|url=https://www.soccerdonna.de/de/vivian-ikechukwu/profil/spieler_23104.html |publisher=Soccerway |title=19 Vivian Ikechukwu |language=de |accessdate=11 February 2024 }}</ref> <ref name="tff0">{{cite web |url=https://www.tff.org/Default.aspx?pageID=30&kisiID=2500360 |publisher=Türkiye Futbol Federasyonu |title=Vivian Obianujuwan Ikechukwu |language=tr |accessdate=11 February 2024 }}</ref> <ref name="fm">{{cite web |url=https://www.fotomac.com.tr/haberleri/vivian-ikechukwu |publisher=FotoMaç |title=Vivian Ikechukwu |language=tr |accessdate=11 February 2024 |archive-date=15 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915153929/https://www.fotomac.com.tr/haberleri/vivian-ikechukwu |dead-url=yes }}</ref> <ref name="mk">{{cite web |url=https://www.mackolik.com/takim/nijerya-k/kadro/ddhjicq33fc8mfavld34x1iva/haz%C4%B1rl%C4%B1k-kad%C4%B1nlar/2022/91jifxei9sjpv0afezbdhobo4 |publisher=Mackolik |title=Nijerya (K) |language=tr |accessdate=11 February 2024 }}</ref> <ref name="s247">{{cite news |url=https://www.sports247.ng/i-always-go-for-the-best-rivers-angels-product-vivian-ikechukwu-reacts-after-joining-wfc-gintra/ |newspaper=Sports 247 |title= Always Go For The Best; Rivers Angels Product Vivian Ikechukwu Reacts After Joining WFC GINTRA |date=24 March 2022 |accessdate=11 February 2024 }}</ref> <ref name="cafol">{{cite web |url=https://www.cafonline.com/caf-womens-champions-league/news/mamelodi-sundowns-and-asfar-s-goalless-draw-qualifies-both-rivers-angels-beat-vi |publisher=CAF Online |title=Mamelodi Sundowns and ASFAR's goalless draw qualifies both, Rivers Angels beat Vihiga Queens 4–0 |date=12 November 2021 |accessdate=11 February 2024 }}</ref> <ref name="as1">{{cite news |url=https://www.aspor.com.tr/besiktas/2023/01/26/besiktas-kadin-futbol-takimi-nijeryali-vivian-ikechukwuyu-transfer-ettigini-duyurdu |newspaper=a Spor |title=Beşiktaş Kadın Futbol Takımı Nijeryalı Vivian Ikechukwu'yu transfer ettiğini duyurdu! |date=26 January 2023 |language=tr |accessdate=11 February 2024 }}</ref> <ref name="ps">{{cite news |url=https://www.pulsesports.ug/football/story/nigeria-striker-vivian-ikechukwu-joins-besiktas-2023012616592273087 |newspaper=Pulse Sport |title=TRANSFERS Nigeria striker Vivian Ikechukwu joins Besiktas |author=Abdulsalam, Hassan |date=26 January 2023 |accessdate=11 February 2024 |archivedate=27 November 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241127100304/https://www.pulsesports.ug/football/story/nigeria-striker-vivian-ikechukwu-joins-besiktas-2023012616592273087 |deadurl=yes }}</ref> <ref name="bb">{{cite news |url=https://www.busybuddiesng.com/cafwcl-rivers-angels-star-vivian-ikechukwu-reflects-on-historic-competition-audio/ |newspaper=Busy Buddies |title=CAFWCL: Rivers Angels Sta Vivian Ikechukwu Reflects On Historic Competition (AUDIO) By |date=17 December 2021 |accessdate=11 February 2024 |archivedate=18 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240518194506/https://www.busybuddiesng.com/cafwcl-rivers-angels-star-vivian-ikechukwu-reflects-on-historic-competition-audio/ |deadurl=yes }}</ref> <ref name="awf">{{cite news |url=https://africawomensfootball.wordpress.com/2017/03/23/vivian-ikechukwus-brace-helps-abia-angels-defeat-rivers-angels-in-friendly/ |newspaper=African Women's Football |title=Vivian Ikechukwu's brace helps Abia Angels defeat Rivers Angels in friendly |date=23 March 2017 |accessdate=11 February 2024 }}</ref> <ref name="pr">{{cite news |url=https://platinumreports.wordpress.com/tag/vivian/ |newspaper=Platinum Reports |title=NWFL Premiership 2022 Osahon, Ikechukwu Named Manager, Coach Of The Month Of February. |date=21 March 2022 |accessdate=11 February 2024 }}</ref> <ref name="tbxms">{{cite news |url=https://tobexmedia.com/super-falcons-glory-ogbonna-and-vivian-ikechukwu-face-narrow-loss-in-turkcell-womens-football-super-league-encounter/ |newspaper=ToBeXMediaServices |title=Super Falcons' Glory Ogbonna and Vivian Ikechukwu Face Narrow Loss in Turkcell Women's Football Super League Encounter |date=21 November 2023 |accessdate=11 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231128135841/https://tobexmedia.com/super-falcons-glory-ogbonna-and-vivian-ikechukwu-face-narrow-loss-in-turkcell-womens-football-super-league-encounter/ |archivedate=28 November 2023 |deadurl=yes }}</ref> <ref name="sdol">{{cite news |url=https://sportsdayonline.com/i-always-go-for-the-best-vivian-ikechukwu-reacts-after-joining-wfc-gintra/ |newspaper=Sportsday Online |title=I Always Go For The Best Vivian Ikechukwu Reacts After Joining WFC GINTRA |author=Onwugbolu, Bibian |date=24 March 2024 |accessdate=12 February 2024}}</ref> <ref name="g">{{cite news |url=https://www.goal.com/en/news/rivers-angels-ikechukwu-reveals-caf-champions-league-dream-after-nwpl-super-six-success/1d4bw1valxmpb1t75br4ue74xx |newspaper=Goal |title=Rivers Angels' Ikechukwu reveals Caf Champions League dream after NWPL Super Six success |author=Ahmadu, Samuel |date=28 April 2021 |accessdate=12 February 2024}}</ref> </references> mtl9iobiyfdttmyzjrmw47l5522fno6 Kamara's Tree 0 79833 639882 617613 2026-11-08T01:05:39Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639882 wikitext text/x-wiki {{Short description|2013 film by Desmond Elliot}} {{Use Nigerian English|date=January 2023}} {{Infobox film | name = Kamara's Tree | image = Kamara's Tree poster.jpg | alt = | caption = Film poster | director = [[Desmond Elliot]] | producer = Morris K. Sesay | writer = [[Ivie Okujaye]] | starring = {{ubl|[[Desmond Elliot]]|[[Lydia Forson]]|[[Ivie Okujaye]]|Tessy Abubakar|Bobby Obodo|Ginnefine Kanu|Morris K Sesay}} | music = | cinematography = Austin Nwaolie | editing = | studio = Denziot Productions | distributor = | released = {{Film date|2013|04|19|df=yes}}<ref>{{cite web | url=http://m.afrinolly.com/actorMovies.php?celebMovieDetails=202 | title=Kamara's Tree | publisher=[[Afrinolly]] | accessdate=11 September 2014 | archive-date=19 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051345/http://m.afrinolly.com/actorMovies.php?celebMovieDetails=202 | url-status=dead }}</ref> | runtime = | country = Nigeria <br> Sierra Leone | language = English | budget = | gross = }} '''''Kamara's Tree''''' (Ìdigi/Ẹbíi Kamara) jẹ́ eré apanilẹ́rìn-ín tí wọ́n ṣe àgbéjáde ní orílè-èdè [[Nàìjíríà]] ní ọdún un 2013 ,[[Desmond Elliot]] olùdarí eré yìí. Àwọn òṣèré tí wọ́n kópa nínú eré yìí ni [[Desmond Elliot]] [[Lydia Forson]], [[Ivie Okujaye]], [[Tessy Abubakar]], [[Bobby Obodo]], Ginnefine Kanu, Morris K Sesay and [[Dabota Lawson]].<ref name="Aproko">{{cite web | url=http://www.aprokocity.com/another-desmond-elliot-blockbuster-family-saga-movie-kamara-tree/#axzz3D2H48AkH | title=ANOTHER DESMOND ELLIOT BLOCKBUSTER FAMILY SAGA MOVIE- KAMARA TREE | publisher=AprokoCity | date=3 January 2013 | accessdate=11 September 2014 | archive-date=12 September 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140912000711/http://www.aprokocity.com/another-desmond-elliot-blockbuster-family-saga-movie-kamara-tree/#axzz3D2H48AkH | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.bellanaija.com/2013/01/03/add-this-to-your-must-watch-list-desmond-elliot-presents-kamaras-tree-nollywood-ghollywood-sierra-leone-collaborate-on-new-movie/ | title=Add This to Your Must Watch List! Desmond Elliot presents "Kamara's Tree" – Nollywood, Ghollywood & Sierra Leonean stars collaborate in New Blockbuster | publisher=BellaNaija.com | date=3 January 2013 | accessdate=11 September 2014}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.ghanacelebrities.com/2012/12/13/new-movie-watch-the-teaser-of-the-movie-lydia-forson-went-to-shoot-in-sierra-leone-feat-desmond-elliot-morris-sesay-bobby-obodo-others-kamaras-tree/ | title=New Movie: Watch The Teaser Of The Movie Lydia Forson Went To Shoot In Sierra Leone Feat. Desmond Elliot, Morris Sesay, Bobby Obodo & Others-KAMARA'S TREE | publisher=GhanaCelebrities | date=13 December 2012 | accessdate=11 September 2014 | author=Amoah, Abena Appiah | archive-date=12 September 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140912005119/http://www.ghanacelebrities.com/2012/12/13/new-movie-watch-the-teaser-of-the-movie-lydia-forson-went-to-shoot-in-sierra-leone-feat-desmond-elliot-morris-sesay-bobby-obodo-others-kamaras-tree/ | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=http://africamagic.dstv.com/2014/01/21/kamaras-tree/ | title=Kamara's Tree | publisher=Africa Magic | work=[[DStv]] | date=1 January 2014 | accessdate=11 September 2014}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.africanmoviesnews.com/2012/12/desmond-elliot-stars-in-kamaras-tree-video/ | title=Desmond Elliot stars in "Kamara's Tree" (VIDEO) | publisher=African Movies News | date=27 December 2012 | accessdate=11 September 2014 | archive-date=12 September 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140912010019/http://www.africanmoviesnews.com/2012/12/desmond-elliot-stars-in-kamaras-tree-video/ | dead-url=yes }}</ref> Ìlúu [[Freetown]], ní orílẹ̀ èdè [[Sierra Leone]] ni ìbùdó ìtàn eré yìí ,<ref name="Aproko" /><ref>{{cite web | url=http://www.nollywoodone.com/latest-additions/8342-desmond-elliot-stars-in-%E2%80%9Ckamara%E2%80%99s-tree%E2%80%9D-video.html | title=Desmond Elliot stars in "Kamara's Tree" (VIDEO) | publisher=NollywoodOne.com Online | date=27 December 2012 | accessdate=11 September 2014 | archive-date=12 September 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140912005809/http://www.nollywoodone.com/latest-additions/8342-desmond-elliot-stars-in-%E2%80%9Ckamara%E2%80%99s-tree%E2%80%9D-video.html | dead-url=yes }}</ref> eré yìí ń ṣàfihàn ìtàn nípa mọ̀lẹ́bí tí wọ́n ń pé jọ fún ayẹyẹ ìgbéyàwó ọ̀kan lára wọn, tí àwọn ẹbí yìí ò sì fojú ko ara wọn láti ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún sẹ́yìn. Ìgbéyàwó tó fẹ́ wáyé yìí ni ó fa àgbáríjọpọ̀ àwọn ẹbí yìí, oníkálukú gbọdọ̀ ní àmójúkúrò fún ìwà tí ẹlòmíràn bá wù sí wọn, kí àṣeyọrí rere ba lè wáyé lórí ìgbéyàwó yìí. == Àwọn Òṣèré Akópa == *[[Desmond Elliot]] kópa gẹ́gẹ́ bíi Tejan Kamara *Tessy Abubakar Eradiri kópa gẹ́gẹ́ bíi Tenneth Kamara *Bobby Obodo kópa gẹ́gẹ́ bíi Nouhou Kamara *Ginnefine Kanu kópa gẹ́gẹ́ bíi Selina Kamara *Morris K Sesay kópa gẹ́gẹ́ bíi Abdul Kamara *[[Lydia Forson]] kópa gẹ́gẹ́ bíi Lucy *[[Ivie Okujaye]] kópa gẹ́gẹ́ bíi Vero Kamara *Aisha Kamara kópa gẹ́gẹ́ bíi Claudette *Joyce Mhango Chavula *Dabota Lawson *Julius Spencer == Ìṣàfihàn == Àgbéjáde àkáálẹ̀ fọ́nrán ìpolongo "trailer" fún ''Kamara's Tree'' wáyé ní ọjọ́ kẹtàdínlógún, oṣù Kejìlá ọdún un 2012.<ref>{{cite web | url=http://www.goldenicons.com/kamara-tree-trailer/ | title=Kamara Tree – Trailer | publisher=Golden Icons | date=26 December 2012 | accessdate=11 September 2014}}</ref> Àfihàn àkọ́kọ́ eré yìí wáyé ní oríi [[Video on demand|VOD]] àti orí ẹ̀rọ amóhùnmáwòrán nínú oṣù kejì, ọdún un 2024, nípasẹ̀ [[IROKOtv]] àti [[M-Net|Africa Magic]].<ref>{{cite web | url=http://blog.irokotv.com/2014/02/desmond-elliot-morris-sesay-lydia.html | title=Desmond Elliot, Morris Sesay & Lydia Forson Star In 'KAMARA'S TREE' - EXCLUSIVELY ON iROKOtv PLUS | publisher=[[IROKOtv]] | work=iROKO | date=February 2014 | accessdate=26 September 2014 }}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web | url=http://africamagic.dstv.com/2014/01/21/kamaras-tree/ | title=Kamara's Tree | publisher=Africa Magic | work=[[DStv]] | date=21 January 2014 | accessdate=26 September 2014}}</ref> == Ẹ tún wo == * [[Àtòjọ àwọn erée Nàìjíríà tí wọ́n ṣe ní 2013]] == Àwọn Ìtọ́kasí == {{Reflist}} == Àwọn Ìtọ́kasí Ìta == *{{YouTube|vhVor3vKAI4|''Kamara's Tree'' trailer}} [[Category:2013 direct-to-video films]] [[Category:2013 films]] [[Category:English-language Nigerian films]] [[Category:2013 Nigerian films]] [[Category:Nigerian comedy-drama films]] [[Category:2013 comedy-drama films]] [[Category:Films set in Sierra Leone]] [[Category:2013 English-language films]] [[Category:English-language comedy-drama films]] == slbm5qehym6bfchx8c5n40vx26fwqh5 Yemisi Aribisala 0 79910 640093 620432 2026-11-08T08:27:36Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640093 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|honorific_prefix=|name=Yemisi Aribisala|honorific_suffix=|image=File:Yemisi aribisala.jpg|caption=Aribisala in 2015|birth_name=Yẹ́misí Aríbisálà|birth_date={{Birth date|1973|04|27|df=y}}|birth_place=Nigeria|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|1981|09|22}}-->|death_place=|death_cause=|resting_place=|resting_place_coordinates=<!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline}} -->|monuments=|other_names=Yẹ́misí Ogbe|education=[[University of Wolverhampton]], [[University of Wales]]|occupation=Writer and food memoirist|years_active=|employer=|organization=|agent=|known_for=|notable_works=|style=|television=|partner=|children=|parents=|relatives=|awards=|website=}} '''Yemisi Aribisala''' fetisi ⓘ (tí a bí ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kẹrin ọdún 1973) jẹ́ òǹkọ̀wé, òǹkọ̀wé, ayàwòrán, àti olùkọ̀wé oúnjẹ ní Nàìjíríà. Wọ́n ti ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó ní “ohùn aláìbẹ̀rù, onínúure, àti aláìfọkànsìn” <ref>{{Cite news|url=Sarah Ladipo Manyika|title=Sarah Ladipo Manyika's Seven Bold And New International Voices|first=Sarah Ladipo|last=Manyika}}</ref> Àwọn iṣẹ́ rẹ̀ ti hàn nínú ìwé ìròyìn ''Ọmọ ìlú New York'', ''ìwé ìròyìn Vogue'', ''Chimurenga'', ''Popula'', a''wọn Ọ̀nà àti aṣà Google'', ''Àtúnyẹ̀wò Àwọn Ìwé ní ​​Johannesburg'', ''Critical Muslim 26: Gastronomy'', ''Sandwich Magazine (The African Scramble)'', ''awọn oluṣọ'' (UK), ''Aké Review'', àti ''Olongo Africa'' . <ref>{{Cite web|url=https://olongoafrica.com/boy-in-a-gele/|title=Boy in a Gèlè|website=Olongo Africa|first=Yemisi|last=Aribisala|date=3 February 2021}}</ref> Aribisala lókìkí fún iṣẹ́ rẹ̀ ní ṣíṣe àkọsílẹ̀ oúnjẹ Nàìjíríà gẹ́gẹ́ bí ibi tí a lè ti máa ronú àti lóye àṣà àti àwùjọ. Ìwé àkọ́kọ́ rẹ̀, ''Longthroat Memoirs: Obe, Ibalopo, ati Adun Naijiria Àwọn ìṣùpọ̀'', gba ẹ̀bùn John Avery ní Àwọn Ẹ̀bùn Ìwé André Simon ní ọdún 2016. <ref name=":0">{{Cite news|url=https://lifestyle.thecable.ng/yemisi-aribisala-john-avery-award/|title=Yemisi Aribisala becomes first black African to win John Avery award|first1=Saminu|last=Machunga|date=26 January 2017|journal=[[TheCable]]|language=en-US|accessdate=31 January 2017}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.andresimon.co.uk/awards.html|title=2015 Andre Simon Book Awards – the annual awards for food and drink books.|website=www.andresimon.co.uk|access-date=21 December 2016}}</ref> Iṣẹ́ rẹ̀ tún ti fara hàn nínú ''Àwọn Ọmọbìnrin Tuntun ti Áfíríkà: Àkójọpọ̀ Àgbáyé ti Kíkọ láti ọwọ́ Àwọn Obìnrin Ìran Áfíríkà'' (àtúnṣe láti ọwọ́ Margaret Busby, 2019), <ref>{{cite web|url=https://www.the-tls.co.uk/articles/review-new-daughters-of-africa/|title=Power to define yourself {{!}} The diaspora of female black voices|first=Ladee|last=Hubbard|work=[[Times Literary Supplement|TLS]]|date=10 May 2019|access-date=20 July 2021}}</ref> ''nínú Ibi Ìdáná: Àwọn Àròkọ lórí Oúnjẹ àti Ìgbésí Ayé, àti Ìwé Oúnjẹ Amẹ́ríkà Tó Dáa Jùlọ 2019'' (àtúnṣe láti ọwọ́ Samin Nosrat ). <ref>{{cite web|url=https://www.publishersweekly.com/978-1-328-66225-5|title=The Best American Food Writing 2019|magazine=[[Publishers Weekly]]|date=8 November 2019}}</ref> == Ìgbésí ayé àti iṣẹ́ == Aribisala lọ sí Yunifásítì Wolverhampton, England, níbi tí ó ti gba oyè òfin ní ọdún 1995. Lẹ́yìn náà, ó gba oyè master nínú Legal Aspects of Maritime Affairs and International Transport láti University of Wales, Cardiff, <ref name="My repression is as legitimate">{{Cite news|url=http://www.africanwriter.com/repression-legitimate-freedom-conversation-yemisi-aribisala/|title='My repression is as legitimate as your freedom': A Conversation with Yẹ́misí Aríbisálà|first=Kola|last=Tubosun|date=20 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170226120449/http://www.africanwriter.com/repression-legitimate-freedom-conversation-yemisi-aribisala/|archivedate=26 February 2017|access-date=2 March 2017|deadurl=yes}}</ref> ní ọdún 1997. == Kíkọ == Òun ni olùdásílẹ̀ ìwé ìròyìn ''Farafina Magazine,'' ìwé ìròyìn tó gbajúmọ̀ jùlọ ní Nàìjíríà. <ref>{{Cite news|url=http://www.africanwriter.com/repression-legitimate-freedom-conversation-yemisi-aribisala/|title='My repression is as legitimate as your freedom': A Conversation with Yẹ́misí Aríbisálà|first=Kola|last=Tubosun|date=20 February 2017|work=AfricanWriter.com|access-date=2 March 2017|language=en-US|archivedate=26 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170226120449/http://www.africanwriter.com/repression-legitimate-freedom-conversation-yemisi-aribisala/|deadurl=yes}}</ref> Láti ọdún 2009 sí 2011, òun ni akọ̀wé oúnjẹ ní ìwé ìròyìn ''234Next'' tó ti di òfo, níbi tí ó ti kọ́kọ́ gba àfiyèsí gbogbo ènìyàn, ó ń kọ̀wé lábẹ́ orúkọ '''Yẹ̀misí Ogbe''' . <ref name="My repression is as legitimate"/> Ó máa ń ṣe àfikún sí àwọn ìwé ìkọ̀wé déédéé, títí kan ìwé ìròyìn ''Chimurenga Chronicle'', ìwé ìròyìn àṣà avant-garde. == Àwọn Iṣẹ́ == === ''Àwọn Ìrántí Ọrùn Gígùn'' === Ní ọjọ́ kọkànlélọ́gbọ̀n oṣù kẹwàá ọdún 2016, Ẹ̀rọ Ìtẹ̀wé Kásáfàtẹ ìwé àròkọ àkọ́kọ́ ti Aribisala jáde ní Nàìjíríà. <ref name="My repression is as legitimate"/> Àkọlé rẹ̀ ni ''Longthroat Memoirs:'' Obe, Ibalopo, ati Awọn Adun Nàìjíríà, àkójọ àwọn àròkọ tí ó ń ṣàwárí "ìṣèlú àṣà àti ìṣekúṣe ti oúnjẹ Nàìjíríà". <ref>{{cite web|url=https://xokigbo.com/tag/yemisi-ogbe/|title=Nigeria is not a country: Of ogbono, snails, sex, eccles, and hell's longing|website=Pa Ikhide|date=5 February 2017|first=Ikhide R.|last=Ikheloa|access-date=20 July 2021}}</ref> A ti gbà á dáadáa, a sì yàn án fún ẹ̀bùn André Simon Food and Drink Book Award, ó sì gba ẹ̀bùn John Avery Award. <ref>{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/8cebd6d6-79b4-11e6-97ae-647294649b28|title=Publisher's expansion brings Nigerian writers to world stage|last=Fick|first=Maggie|date=27 November 2016|website=[[Financial Times]]|publisher=|access-date=21 December 2016}}</ref> Nínú iṣẹ́ rẹ̀, a ti sọ àwọn nǹkan wọ̀nyí: “Ó ṣòro láti túmọ̀ àwọn ìtumọ̀ ara nípasẹ̀ ọ̀rọ̀, ṣùgbọ́n Aribisala ṣe àṣeyọrí láti sọ àwọn ìtọ́wò, ìrísí àti òórùn onírúurú àwọn èròjà àti àwọn èròjà ilẹ̀ Áfíríkà lọ́nà ìyanu.” <ref>{{cite web|url=https://brittlepaper.com/2017/02/yemisi-aribisalas-longthroat-memoirs-african-book-win-john-avery-award/|title=Yemisi Aribisala's John Avery Award Win Puts African Food Writing on World Map|first=Otosirieze|last=Obi-Young|website=[[Brittle Paper]]|date=6 February 2017|access-date=20 July 2021}}</ref> Ìwé náà ni a ti ṣàpèjúwe gẹ́gẹ́ bí “ìwé oúnjẹ alápá kan, ìtàn àṣà, ìwé ìrìnàjò apá kan, ìwé ìjẹ́wọ́ ara ẹni, ó díjú àti ohun ìjìnlẹ̀ bí ọ̀kan lára àwọn ọbẹ̀ Nàìjíríà tí Aribisala ṣàpèjúwe lọ́nà tí ó dùn mọ́ni nínú àwọn ojú ìwé rẹ̀” <ref>{{Cite web|url=https://stierportfolio2015.wordpress.com/2015/10/30/reading-like-a-writer-an-annotated-reading-list/|title=Reading like a writer: An annotated reading list|last=Stier|first=Jordan|date=30 October 2015|website=Stier of the Nation|access-date=21 December 2016}}</ref> àti iṣẹ́ kan “tí ó gbé ẹrù àṣà àti ìwé púpọ̀, tí ó sì ṣe àṣeyọrí láti fi oore-ọ̀fẹ́ àti àṣà ṣe é.” <ref>{{Cite web|url=http://martamaretich.com/in-praise-of-longthroat-memoirs-meeting-the-person-of-nigerian-food/|title=In Praise of Longthroat Memoirs: Meeting the Person of Nigerian Food – Marta Maretich|website=martamaretich.com|access-date=21 December 2016|archive-date=22 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161222153602/http://martamaretich.com/in-praise-of-longthroat-memoirs-meeting-the-person-of-nigerian-food/|url-status=dead}}</ref> “[S] ó dara pọ̀ mọ́ àwọn onímọ̀ bíi Chinua Achebe láti kọ̀ èrò òǹkọ̀wé ará Áfíríkà gẹ́gẹ́ bí onítàn lásán, kì í ṣe onírònú.” Wọ́n ti fi wé àwọn òǹkọ̀wé bíi Aminatta Forna àti Binyavanga Wainaina tí wọ́n “ń fi ìmọ̀ nípa ìtàn ilẹ̀ Áfíríkà ti ọ̀rúndún kọkànlélógún ṣeré, tí wọ́n sì ń yípo láàárín ara ẹni àti ti ìṣèlú”; ìwé kan tí ó jẹ́ “ìṣàyẹ̀wò ìṣèlú àṣà àti ìṣekúṣe oúnjẹ Nàìjíríà tí ó kún fún ọ̀rọ̀ dídùn”. <ref>{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Leisure/76pBTiPLt4FWiR2dLOytDL/Africa-not-a-single-story.html|title=Africa, not a single story|last=Goyal|first=Sana|date=17 February 2017|access-date=18 February 2017}}</ref> Àwọn ojú ìwé [ìwé rẹ̀] kọrin pẹ̀lú ọ̀rọ̀ ọgbọ́n àti ojú rẹ̀ tí ó múná. <ref>{{Cite news|url=https://www.penandspoon.com/reviews-blog/2017/2/12/ypr54p81vwqde8b0qcd6u97spyf7cs|first=Sue|last=Quinn|date=12 February 2017|title=Longthroat Memoirs: Soups, Sex and Nigerian Taste Buds|access-date=18 February 2017|archivedate=26 September 2021}}</ref> Iṣẹ́ kan tí ó “kún fún turari, tí ó kún fún àwàdà àti ọ̀rọ̀ ìbálòpọ̀, àwọn ìwé ìrántí rẹ̀ ń mú àwọn àlá tí a lè tẹ́lọ́rùn nípa kíka orí mìíràn.” <ref>{{Cite news|url=https://www.businesslive.co.za/bd/life/books/2017-05-11-book-review-hearty-and-hilarious-taste-of-nigerian-life/|title=BOOK REVIEW: Hearty and hilarious taste of Nigerian life|first=Madeleine|last=Morrow|date=11 May 2017|access-date=5 June 2017}}</ref> Ayàwòrán Lynn Hatzius tó ń gbé ní UK ló ṣe àwòrán ìbòjú ìwé náà https://www.lynnhatzius.com/illustration/book-covers {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240731001145/https://www.lynnhatzius.com/illustration/book-covers |date=2024-07-31 }} Archived , ẹni tí ó sọ pé èrò rẹ̀ nípa iṣẹ́ ọnà náà ni “láti fi bí àṣà oúnjẹ ṣe jẹ́ apá kan lára wa hàn... Mo fẹ́ kí àwòrán ìbòjú ìwé náà fi ayọ̀ èyí hàn àti láti pe àwọn òǹkàwé sí ayẹyẹ oúnjẹ ti Yemisi Aribisala.” <ref>{{Cite web|archivedate=21 December 2016}}</ref> == Àwọn ẹ̀bùn àti ọlá == Ní oṣù kìíní ọdún 2017, ìwé àkọ́kọ́ Aribisala, ''Longthroat Memoirs,'' gba ẹ̀bùn John Avery ní ẹ̀bùn André Simon Book Awards ní ọdún 2016. <ref name=":0"/> Ní oṣù kẹta ọdún 2017, wọ́n kọ orúkọ Aribisala sí ọ̀kan lára àwọn obìnrin tó ní ìmísí 100 ní Nàìjíríà ní ọdún 2017. <ref>{{Cite news|url=https://ynaija.com/ynaija-com-leading-ladies-africa-present-100-inspiring-women-nigeria/|title=Amina Mohammed, Mo Abudu, Somkele Idhalama & more! YNaija.com and Leading Ladies Africa present the 100 most inspiring women in Nigeria|date=8 March 2017|newspaper=YNaija}}</ref> Ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù kejì ọdún 2018, a yan ''àwọn Longthroat Memoirs: Soups Sex & Nigerian Taste Buds'' fún ẹ̀bùn Art of Eating Prize ti ọdún 2018. https://artofeating.com/prize/short-list/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230329231336/https://artofeating.com/prize/short-list/ |date=2023-03-29 }} Archived Ní oṣù karùn-ún ọdún 2018, ''Longthroat Memoirs: Soups Sex & Nigerian Taste Buds'' gba ẹ̀bùn Gourmand World Cookbook Award ní ẹ̀ka C13 African-Published in Africa. https://www.cookbookfair.com/index.php/login/itemlist/category/11-winners == Àwọn ìwé tí a yàn == * https://flaminghydra.com/coin-in-the-mortars-mouth/ * "Ọmọkunrin ni Gèlè kan" (Kínní 2021), <ref>{{Cite news|url=https://ynaija.com/ynaija-com-leading-ladies-africa-present-100-inspiring-women-nigeria/|title=Amina Mohammed, Mo Abudu, Somkele Idhalama & more! YNaija.com and Leading Ladies Africa present the 100 most inspiring women in Nigeria|date=8 March 2017|work=YNaija|access-date=10 March 2017|language=en-GB}}</ref> ni OlongoAfrica * Ẹwà àti Ẹrù Jíjẹ́ Ìyàwó Nàìjíríà (Oṣù Kẹsàn 2019), nínú ''ìwé ìròyìn The New Yorker'' * “Àwọn Ọmọbìnrin Tí Wọ́n Dákú Nígbà Tí Wọ́n Rí Ẹyin” (Oṣù Kínní 2018), nínú ''ìwé ìròyìn The New Yorker'' * "Arábìnrin Àlejò" (Oṣù Kẹrin ọdún 2016), <ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/culture/annals-of-gastronomy/the-girls-who-fainted-at-the-sight-of-an-egg|title=The Girls Who Fainted at the Sight of an Egg|last=Aribisala|first=Yemisi|date=2 January 2018|magazine=The New Yorker|access-date=2 January 2018|issn=0028-792X}}</ref> ní ''The Chimurenga Chronic'' * "Ìfẹ́ Obìnrin Tuntun ti Nàìjíríà - Sọ pé O-jẹ́-Ọ̀kan-Lára-Wa-Tàbí-Ẹlòmíràn" (Oṣù Kẹwàá 2016), <ref>{{Cite news|url=http://www.ktravula.com/2016/10/nigerian-new-feminism-say-you-are-one-of-us-or-else/|title=Nigeria's New Feminism – Say-You-Are-One-Of-Us-Or-Else|first=Yẹ́misí|last=Aríbisálà|date=13 October 2016|language=en-US|access-date=21 December 2016}}</ref> ní KTravula * "Ìyá ebi" (Oṣù kọkànlá ọdún 2015), lórí Medium * "Ọbẹ̀ Ẹja gẹ́gẹ́ bí Àwọn Ohun Ìfẹ́" (Oṣù Kẹta 2013), <ref>{{Cite web|url=https://medium.com/@YemisiOkra/mother-hunger-d346ba37aad0|title=Mother Hunger|last=Aribisala|first=Yemisi|date=7 November 2015|website=Medium|access-date=21 December 2016}}</ref> ní ''The Chimurenga Chronic'' * "Nollywood Kiss" <ref>{{Cite news|url=http://powermoneysex.org.za/nollywood-kiss/|title=Nollywood Kiss|date=11 June 2012|access-date=18 February 2017|language=en-US|archivedate=21 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170421204416/http://powermoneysex.org.za/nollywood-kiss/|deadurl=yes}}</ref> (2011) ni ''The Chimurenga Chronic'' * "Fífúnni ní gbogbo rẹ̀ ní èdè Gẹ̀ẹ́sì" (Oṣù Kẹta 2015) <ref>{{Cite news|url=http://powermoneysex.org.za/nollywood-kiss/|title=Nollywood Kiss|date=11 June 2012|newspaper=PowerMoneySex|access-date=18 February 2017|language=en-US|archive-date=21 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170421204416/http://powermoneysex.org.za/nollywood-kiss/|url-status=dead|archivedate=21 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170421204416/http://powermoneysex.org.za/nollywood-kiss/|deadurl=yes}}</ref> ní ''The Chimurenga Chronic'' * "Ọkọ̀ ìfọ́kẹ̀ gíga" (Oṣù Kejìlá 2015) <ref>{{Cite web|url=http://chimurengachronic.co.za/giving-it-all-away/|title=Giving It All Away in English {{!}} The Chimurenga Chronic|website=chimurengachronic.co.za|access-date=21 December 2016}}</ref> lórí Medium * "Ìbí Ọmọ Amẹ́ríkà" (Oṣù Kejìlá 2013), <ref>{{Cite web|url=https://medium.com/philosophy-logic/high-heeled-fork-92d566195efc|title=High Heeled Fork – General Writing: Idea, Thinking, Opinion|last=Aribisala|first=Yemisi|date=15 December 2015|website=Medium|access-date=21 December 2016}}</ref> ní ''The Chimurenga Chronic'' * "Àwọn Ọkùnrin Ọlọ́run Àgbàyanu Nàìjíríà" (Oṣù Kẹrin ọdún 2013) <ref>{{Cite web|url=http://chimurengachronic.co.za/birthing-the-american/|title=Birthing the American {{!}} The Chimurenga Chronic|website=chimurengachronic.co.za|first=Yemisi|last=Aribisala|date=20 December 2013|access-date=21 December 2016}}</ref> ní ''The Chimurenga Chronic'' * "Nàìjíríà àti Àṣà Àìbọ̀wọ̀" (August 2012), ní ojú ìwé ìròyìn Ikhide Ikheloa * "Ọkùnrin yẹn kò jẹ́ ẹni tí ó yàtọ̀" (Oṣù Kẹrin ọdún 2016), ní ''Chimurenga Chronic'' * "Ìbí - Ìtàn Àṣírí" (8 Oṣù Kẹsàn 2022), WePresent. == Àwọn ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò/àkójọpọ̀/àtúnyẹ̀wò tó ṣe pàtàkì == * https://www.voyageandverse.com/reading-lists-1/wpm4nkcn59clw9z84sygjr7rdf4li0 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241213194224/https://www.voyageandverse.com/reading-lists-1/wpm4nkcn59clw9z84sygjr7rdf4li0 |date=2024-12-13 }} * https://librettong.com/to-be-a-good-artist-you-need-the-superpower-of-storytelling-yemisi-aribisala/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260208044244/https://librettong.com/to-be-a-good-artist-you-need-the-superpower-of-storytelling-yemisi-aribisala/ |date=2026-02-08 }} * "Ìfìyàjẹni mi tọ́ gẹ́gẹ́ bí òmìnira rẹ": Ìjíròrò pẹ̀lú Yẹ̀misí Aríbísálà lórí AfricanWriter.com <ref name="My repression is as legitimate"/> * " Àwọn ènìyàn ń gbìyànjú láti fún oúnjẹ Nàìjíríà ní orúkọ ilẹ̀ Áfíríkà tó gbajúmọ̀ ' | Àyọkà ìwé ní ''The Guardian'', UK <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/feb/04/book-extract-the-longthroat-memoirs-yemisi-aribisala?CMP=share_btn_tw|title='People try to squeeze Nigerian food into an all-encompassing African label'|last=Aribisala|first=Yemisi|date=4 February 2017|access-date=10 March 2017|language=en-GB}}</ref> * Ìbéèrè àti Ìdáhùn pẹ̀lú TheGannet <ref>{{Cite news|url=http://thegannet.com/journal/the-gannet-qa/gannet-qa-yemisi-ogbe/|title=The Gannet Q&A: Yemisi Aribisala|date=16 March 2017|access-date=16 March 2017|language=en-US|archivedate=17 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170317054254/http://thegannet.com/journal/the-gannet-qa/gannet-qa-yemisi-ogbe/|deadurl=yes}}</ref> * "Àwọn ọ̀rọ̀ ń gbéra lọ́nà mímọ̀ ju àwọn àwòrán tí a lè rí lọ" | Ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò ní ''ọjọ́ Ìtàn Kúkúrú ní Áfíríkà'' . <ref>{{Cite news|url=http://shortstorydayafrica.org/news/words-move-more-deliberately-than-visual-images-an-interview-with-yemisi-aribisala|title='Words move more deliberately than visual images.' An Interview with Yemisi Aribisala|first=Lauren|last=Smith|date=19 April 2017|access-date=4 May 2017|language=en-ZA|archivedate=25 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230625051619/http://shortstorydayafrica.org/news/words-move-more-deliberately-than-visual-images-an-interview-with-yemisi-aribisala|deadurl=yes}}</ref> * ''Calabar Witch'' by [[Akin Adesokan]], in ''Chimurenga Chronic'' <ref>{{Cite news|url=http://shortstorydayafrica.org/news/words-move-more-deliberately-than-visual-images-an-interview-with-yemisi-aribisala|title='Words move more deliberately than visual images.' An Interview with Yemisi Aribisala|first=Lauren|last=Smith|work=Short Story Day Africa|date=19 April 2017|access-date=4 May 2017|language=en-ZA|archive-date=25 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230625051619/http://shortstorydayafrica.org/news/words-move-more-deliberately-than-visual-images-an-interview-with-yemisi-aribisala|url-status=dead|archivedate=25 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230625051619/http://shortstorydayafrica.org/news/words-move-more-deliberately-than-visual-images-an-interview-with-yemisi-aribisala|deadurl=yes}}</ref> * ''Ìwé kan fún Ìtọ́wò'' láti ọwọ́ [[Kola Tubosun]], lórí Village Factor <ref>{{Cite news|url=http://villagefactor.com/a-book-for-the-tasting/|title=A Book for the Tasting|date=21 January 2017|access-date=6 April 2017|language=en-GB|archivedate=18 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170218072411/http://villagefactor.com/a-book-for-the-tasting/|deadurl=yes}}</ref> * Sanya Noel, [http://enkare.org/yemisi-aribisala-interview/ "Lórí Àìbáramu: Ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò pẹ̀lú Yemisi Aribisala"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180901081012/http://enkare.org/yemisi-aribisala-interview/ |date=2018-09-01 }}, ''Àtúnyẹ̀wò Enkare'', 11 Oṣù Kejì 2018. * " Àjàkálẹ̀ àrùn náà ràn mí lọ́wọ́ láti padà sí àwọn ìwé nípa ti ara': Àkọsílẹ̀ Àkọ́kọ́ ti Yemisi Aribisala", ''The Republic'', 18 Oṣù Kejì 2022. <ref>[https://republic.com.ng/february-march-2022/first-draft-yemisi-aribisala/ {{"'}}The pandemic helped me return to physical books': Yemisi Aribisala's First Draft"], ''The Republic'' (Nigeria), February/March 2022.</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist|30em}} <references responsive="0"></references> {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Aribisala, Yemisi}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1973]] [[Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ]] qchrmksdbi0wbuct0sc47yuoz03l5n8 Annie Botha 0 80050 639722 618822 2026-11-07T20:08:40Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639722 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Annie Botha|office=Spouse of the Prime Minister of South Africa|image=File:Annie Botha (Annie Frances Bland Emmett, 1864-1937).jpg|image name=Annie Botha in 1900|governor-general=[[Herbert Gladstone, 1st Viscount Gladstone|The Viscount Gladstone]]<br />[[Sydney Buxton, 1st Earl Buxton|The Earl Buxton]]|minister=[[Louis Botha]]|monarch=[[George V]]|preceded=''Office established''|succeeded=[[Isie Krige]]|termstart=31 May 1910|termend=27 August 1919|governor2=[[William Palmer, 2nd Earl of Selborne|The Earl of Selborne]]|monarch2=[[Edward VII]]<br />George V|office2=Spouse of the Prime Minister of the Transvaal|preceded2=''Office established''|party=[[South African Party|Ẹgbẹ́ òṣèlú South African Party]]|birth_place=[[Swellendam]], [[Cape Colony]], [[British Empire]]|death_date={{Death date and age|1937|5|20|1864|7|3|df=y}}|death_place=[[Sezela]], [[Natal (province)|Natal]], South Africa|spouse={{marriage|[[Louis Botha]]|13 December 1886}}|children=5|education=[[St. Michael's School, Bloemfontein|St. Michael's School]]|father=John Cheere Emmett|mother=Helen Laetitia Bland}}[[Fáìlì:Annie_Botha,_portrait_painting_at_Botha_House.jpg|thumb|Ayàwòrán tí a kò mọ̀: ''Ìyáàfin Louis Botha'', Botha House, Pennington, [[KwaZulu-Natal]], Gúúsù Áfíríkà. Ọ̀rọ̀ itesiwaju lórí àmì ìdánimọ̀ náà: "Ìyìn láti ọ̀dọ̀ Ẹgbẹ́ Àwọn Obìnrin South Áfíríkà".]] '''Annie Botha''' ( née '''Emmett''' ; Ọjọ́ kẹta oṣù Keje ọdún 1864 si Ọjọ́i ogún oṣù Karùn ọdún 1937) jẹ́ olórí ìlú South Áfíríkà ati olùgbàlejò olóṣèlú. Ó jẹ́ ìyàwó Louis Botha, ẹni tí ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Ààrẹ Àgbà àkọ́kọ́ ní Gúúsù Áfíríkà. <ref name="geni">{{cite web |url=https://www.geni.com/people/Annie-Frances-Bland-Emmett/6000000010360490713 |title=Annie Frances Bland Emmett |last= |first= |date=23 April 2023 |website=geni.com |publisher=Geni. A MyHeritage Company |access-date=28 May 2023 |quote=}}. Death date is given here as 21 May 1937.</ref> Óhun pẹ̀lú Georgiana Solomon, dá ilé ìtọ́jú àwọn ọmọ orukan sílẹ̀ ní South Africa, ó sì tún dá ẹgbẹ́ àwọn obìnrin South Africa sílẹ̀, leyi ti ó sì jẹ́ alága. == Ìtàn ìgbésí ayé == === Àwọn ọdún ọ̀dọ́ === A bi Botha ni Annie Frances Bland Emmett ni ọjọ kẹta oṣu Keje ọdun 1864 ni Swellendam fun John Cheere Emmett agbẹ kan, ati iyawo rẹ, Helen Laetitia Bland.<ref>{{cite web |url=https://www.geni.com/people/Helena-Emmett/6000000010362482323 |title=Helena Aletta Emmett |last= |first= |date=10 August 2022 |website=geni.com |publisher=Geni. A MyHeritage Company |access-date=28 May 2023 |quote=}}. Death date is given here as 21 May 1937.</ref> A tọ́ dàgbà ninu Igbagbo [[Ìṣeìjọánglíkánì|Anglican]] ati pe idile rẹ jẹ́ awon ọmọ ẹgbẹ́ Ṣọ́ọ̀ṣì ti Ìpínlẹ̀ South Africa. <ref name= louis /> Ní ọdún 1869, ìdílé rẹ̀ kó lọ sí Orange Free State wọ́n sì tẹ̀dó sí oko kan láàárín Harrismith àti Vrede . Ó kọ̀ ekọ́ ní ilé-ẹ̀kọ́ St. Michael, ilé-ẹ̀kọ́ Anglican kan ní [[Bloemfontein]] tí awon awujo St Michael and All Angels nṣakoso. Lẹ́yìn náà, Botha kọ́ni ilé-ẹ̀kọ́ náà títí tí ó fi kó lọ pẹ̀lú àwọn òbí rẹ̀ losí Vryheid . === Ìgbéyàwó re pẹ̀lú Louis Botha === Nígbà tí ó ń gbé ní Vryheid, ó pàdé Louis Botha . Wọ́n ṣe ìgbéyàwó ní Ṣọ́ọ̀ṣì Reformed Dutch ní Vryheid ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù Kejìlá ọdún 1886, wọ́n sì bí ọmọ márùn. <ref name= louis>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L8jnDwAAQBAJ&dq=annie+botha+anglican+wedding&pg=PT31|title=Louis Botha: A Man Apart|first=Richard|last=Steyn|date=17 September 2018|publisher=Jonathan Ball Publishers|isbn=978-1-86842-923-3|via=Google Books}}</ref> Lẹ́yìn náà, Botha yípadà kúrò nínú Anglicanism sí Dutch Reformed Protestantism.<ref name= louis /> Láìpẹ́ lẹ́yìn ìgbéyàwó wọn, wọ́n fìdí kalẹ̀ sí oko Waterval ní Vryheid. === Ogun Boer Kejì, 1899–1902 === Nígbà Ogun Boer Kejì, ìdílé náà pada lọ sí [[Pretoria]], wọ́n sì dúró níbẹ̀ lẹ́yìn tí àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì tí Frederick Roberts, Earl Roberts, ṣe olórí wọn ní ọdún 1900. Ọkọ Botha ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọ̀gágun Boer, lẹ́yìn náà ó sì di olórí ogun Transvall nígbà ogun náà. Herbert Kitchener, Earl Kitchener àkọ́kọ́, yí Botha lérò padà láti mọ̀ bóyá ọkọ rẹ̀ yóò fẹ́ láti pàdé rẹ, lẹ́yìn tí ó dà bíi pé àwọn ọmọ ogun Boer kò ní juwọ́ sílẹ̀. Wọ́n fún ní àṣẹ láti ṣèbẹ̀wò re ní Bothasberg, lẹ́yìn ìrìn àjò rẹ̀ nípasẹ̀ ọkọ̀ ojú irin àti kẹ̀kẹ́ tí a fi ìbaaka fà. Ó yí ọkọ rẹ̀ lérò padà láti pàdé Lord Kitchener ní Middelburg ní oṣù Kejì ọdún 1901. Ìpàdé náà kò yọrí sí rere fún ìjíròrò ṣùgbọ́n àwọn àbá ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì di ìpìlẹ̀ fún ìjíròrò síwájú ní oṣù Karùn-ún ọdún 1902. Ní ọdún 1901, wọ́n gbà Botha láyè láti lọ sí ilu Yúróòpù, níbi tí ó dúró títí tí ogun fi parí. Nígbà tí ó wà níbẹ̀, ó gbàlejò àwọn ọ̀gágun Boer Koos de la Rey àti Christiaan de Wet bí wọ́n ṣe kó owó jọ fún àwọn tí ogun náà pa. Ó padà sí Gúúsù Áfíríkà ní ọdún 1902, ó sì rí pé ilé wọn ti bàjẹ́, nítorí náà ìdílé náà jókòó sí ilé kan ní Cilliers Street ní Pretoria. === Àwọn ìgbòkègbodò àwùjọ lẹ́yìn ogun náà === Lẹ́yìn ogun náà, Botha àti ọkọ rẹ̀ rìnrìn àjò káàkiri ìgbèríko láti mú ọkàn wọn balẹ̀ kí wọ́n sì pèsè oúnjẹ àti àwọn ohun èlò míràn fún àwọn ènìyàn. Ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kẹwàá ọdún 1904, pẹ̀lú Georgiana Solomon, ó ṣe àjùmọ̀dá ẹgbẹ́ àwọn obìnrin ti South Africa, ó sì ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí alága. <ref>{{Cite web|url=http://www.ngopulse.org/organisation/suid-afrikaanse-vrouefederasie|title=Suid-Afrikaanse Vrouefederasie|last=intern|date=26 June 2013|website=NGO Pulse|language=en|access-date=26 July 2019|archive-date=26 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190726151838/http://www.ngopulse.org/organisation/suid-afrikaanse-vrouefederasie|dead-url=yes}}</ref> Ẹgbẹ́ àjọ náà ṣe ìpolówó fún ìtọ́jú àṣà àti ènìyàn Afrikaner. <ref>{{Cite news|url=http://www.sahistory.org.za/dated-event/first-branch-suid-afrikaanse-vrouefederasie-savf-womens-welfare-and-cultural-organisatio|title=The first branch of the Suid-Afrikaanse Vrouefederasie (SAVF), a women's welfare and cultural organisation which comes into bei|last=jonas|date=27 August 2012|work=South African History Online|access-date=17 November 2017}}</ref> Ó fi ipò rẹ̀ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí alága lẹ́yìn tí wọ́n yan ọkọ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Prime Minister ti Transvaal Colony, ṣùgbọ́n wọ́n yàn fún ipò ààrẹ ọlá fún gbogbo ayé rẹ̀ nínú ẹgbẹ́ náà. Botha dá ilé Louis Botha sílẹ̀ fún àwọn ọmọ orukan àti àwọn ọmọdé tí wọ́n nílò ìrànlọ́wọ́. Ní ọdún 1911, ó rìnrìn àjò lọ sí England láti lọ síbi ìgbéyàwó Hamar Greenwood àti Margery Spencer .<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=26ykCAAAQBAJ&dq=ARTHUR+FORBES+SEMPILL+DIVORCE&pg=PA81|title=Empire and Ireland: The Transatlantic Career of the Canadian Imperialist Hamar Greenwood, 1870–1948|first=Roy|last=MacLaren|date=1 May 2015|publisher=McGill-Queen's Press – MQUP|isbn=978-0-7735-8227-9|via=Google Books}}</ref> Lẹ́yìn ikú ọkọ rẹ̀ ní ọdún 1919, Botha tẹ̀dó sí oko kan ní [[Rusthof]], ó sì lo ìgbà òtútù ní Sezela, níbi tí ó kú ní ọdún 1937.<gallery> Fáìlì:Mrs._Commandant-General_Louis_Botha_(Annie_Frances_Bland_Emmett)_from_Hillegas,_With_the_Boers,_1900.jpg|alt=Annie Emmett with a flag, from Hillegas: With the Boers, 1900.| Annie Emmett pẹ̀lú àsíá kan, láti Hillegas: Pẹ̀lú àwọn Boers, 1900. Fáìlì:Die_Familie_des_Ministerpräsdenten_Louis_Botha,_1907.jpg|alt=Rudolf Steger: Annie Emmett with two young women and two small sons, 1907| Rudolf Steger: Annie Emmett pẹ̀lú àwọn ọmọbìnrin méjì àti àwọn ọmọkùnrin kékeré méjì, 1907 Fáìlì:Generaal_Louis_Botha_(1862-1919)_met_zijn_vrouw_te_Rustenberg,_Zuid_Afrika,_SFA002002570.jpg|alt=Annie Emmett and Louis Botha in Rustenburg around 1915, while Louis was prime minister of the Union of South Africa.| Annie Emmett àti Louis Botha ní Rustenburg ní ǹkan bí ọdún 1915, nígbà tí Louis jẹ́ olórí ìjọba àpapọ̀ ti Orílẹ̀-èdè [[Prime Minister of South Africa|Gúúsù Áfíríkà]]. </gallery> == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1937]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1864]] q6mtc8i7zfdy146lv0kyld6zgjp1umt Karol Nawrocki 0 80051 639658 618823 2026-11-07T19:18:00Z Tym-lip 35647 639658 wikitext text/x-wiki [[Fáìlì:Karol Nawrocki i Roberta Metsola (2026) (cropped2).jpg|thumb|Karol Nawrocki (2026)]] '''Karol Tadeusz Nawrocki''' (ojoibi March 3, 1983, [[Gdańsk]]) je oloselu omo orile-ede [[Poland]] ati [[President of the Republic of Poland|Alakoso Agba orile-ede Poland]]. {{ẹ̀kúnrẹ́rẹ́}} == Itokasi == {{reflist}} {{Presidents of Poland}} {{DEFAULTSORT:Nawrocki Karol}} [[Ẹ̀ka:àwọn ọjọ́ìbí ní 1983]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ará Pólàndì]] t2wxqyamo7lv2nht9v7w8tlc411rvab Zamzam Abdi Adan 0 80176 640103 619578 2026-11-08T08:45:34Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640103 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Zamzam Abdi Adan|image=Zamzam.jpg|alt=|caption=|order=|office1=15th [[Ministry of Finance (Somaliland)|Minister of Finance]]|term_start1=28 February 2015|term_end1=14 December 2017|president1=[[Ahmed Mohamed Mohamoud]]|predecessor1=[[Ministry of Finance (Somaliland)|Abdiaziz Mohamed Samale]]|successor1=[[Ministry of Finance (Somaliland)|Yusuf Mohamed Abdi]]|office2=[[Ministry of Education (Somaliland)|Minister of Education and Science]]|term_start2=27 July 2010|term_end2=28 February 2015|president2=[[Ahmed Mohamed Mohamoud]]|predecessor2=[[Hassan Haji Mohamoud]]|successor2=[[Ministry of Education (Somaliland)|Abdillahi Ibrahim Habane]]|birth_date=|birth_place=|death_date=|death_place=|spouse=|citizenship=[[Somalilander]]|party=[[Peace, Unity, and Development Party]]|native_name_lang=ar|native_name={{nobold|زمزم عبدي آدم}}}} '''Zamzam Abdi Adan''' (Soomali: Zamzam Cabdi Aadan) jẹ́ olóṣèlú ará Somalia, tó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Mínísítà fún Ẹ̀kọ́ àti Ìmọ̀ Sáyẹ́ǹsì ti Somaliland láti oṣù Keje ọdún 2010 sí oṣù Kejì ọdún 2015, tó sì di mínísítà obìnrin àkọ́kọ́ tó di ipò yìí. Ní oṣù Kejì ọdún 2015, lẹ́yìn àtúnṣe ìgbìmọ̀ aṣòfin, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Mínísítà fún Ìnáwó níbi tó ti ṣiṣẹ́ títí di òpin ìjọba Silanyo. Ó jẹ́ ọ̀kan lára ​​àwọn mínísítà mẹ́rin tó ṣiṣẹ́ jákèjádò ìjọba Silanyo láti ọdún 2010 sí 2017, pẹ̀lú Saad Ali Shire, Mohamoud Hashi Abdi àti Khalil Abdillahi Ahmed.. == Ìtàn ìgbésí ayé == Ní ìparí ọdún 1970, Zamzam Abdi Adan kẹ́kọ̀ọ́ ní Ilé-ẹ̀kọ́ awọn Olùkọ́ Lafoole, níbi tí ọ̀kan lára ​​àwọn olùkọ́ rẹ̀ ti jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Suleiman tí ó di olókìkí ní ẹ̀ka ẹ̀kọ́ gíga ní Somaliland. <ref name="Ali-2016-higher-education">{{Cite news|title=The growth of higher education in Somaliland: implications to the higher education–development nexus|url=https://www.academia.edu/73573620/The_growth_of_higher_education_in_Somaliland_implications_to_the_higher_education_Development_nexus|work=SOAS University of London|author=Nimo-ilhan Ali|date=2016|access-date=10 December 2025|language=en}}</ref> Nígbà ogun abẹ́lé Somalia, Zamzam Abdi Adan gbé gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ àwọn ará Somalia ní apapọ ijọba gẹẹsi kí ó tó padà sí Somaliland láti kópa nínú ìjàǹbá àti ìṣèlú fún ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn. <ref name="Affi-2014-diaspora-women">{{Cite news|title=Diasporic Women and NGOs in Post-Conflict Somalia|url=https://vbn.aau.dk/ws/files/207565957/Transnational_NGOs_FINAL.pdf|work=Transnational NGOs, Development and Global Governance|author=Ladan Affi|date=2014|access-date=10 December 2025|language=en}}</ref> === Oludari Alase ti Idagbasoke NGO === Lẹ́yìn tí Zamzam Abdi Adan padà sí Somaliland, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùdarí àgbà fún ìdàgbàsókè NGO Igbimọ ti o ni ibatan Somalis (CCS). Òun, pẹ̀lú Rakiya Omar, olùdarí African Rights, gba agbẹjọ́rò kan láti ṣètìlẹ́yìn fún ọmọbìnrin ọlọ́dún mẹ́rìndínlógún kan láti Puntland tí wọ́n ti fi sẹ́wọ̀n nítorí ìfura sí amí àti ìfipábánilòpọ̀, ìfìyàjẹni, àti lílù láti ọwọ́ àwọn olùṣọ́ ọgbà ẹ̀wọ̀n. Ìbáṣepọ̀ wọn mú ọ̀ràn náà wá sí àfiyèsí gbogbo ènìyàn. Síbẹ̀, àwọn obìnrin méjèèjì dojúkọ ìfẹ̀sùn láti ọ̀dọ̀ àwọn apá kan ní Somaliland tí wọ́n wà ní orílẹ̀-èdè mìíràn àti àwọn mìíràn tí wọ́n jiyàn pé ìpolongo búburú náà ba orúkọ Somaliland jẹ́ àti ìsapá láti gba ìdámọ̀ kárí ayé. <ref name="Affi-2014-diaspora-women"/> Ó tún ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí alága ẹgbẹ́ Nẹ́ẹ̀tìwọ́ọ̀kì Àwọn Àjọ Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn ti Somaliland, tí a mọ̀ sí Shuro-Net.<ref name="Affi-2014-diaspora-women"/> Ní oṣù karùn-ún ọdún 2007, SHURO-net gbé ìpèníjà òfin kalẹ̀ sí òfin tó lòdì sí bí ìjọba ṣe ń lo àwọn ìgbìmọ̀ ààbò agbègbè gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà láti pàṣẹ ìdènà, ṣùgbọ́n gẹ́gẹ́ bí SHURO-apapọ, adájọ́ àgbà ti Ilé Ẹjọ́ Gíga jùlọ pe agbẹjọ́rò àjọ náà sí ọ́fíìsì rẹ̀, ó sì sọ fún un pé òun kò ní jẹ́ kí wọ́n forúkọ ẹ̀sùn náà sílẹ̀ pẹ̀lú akọ̀wé ilé ẹjọ́ tàbí kí wọ́n dá a lẹ́jọ́ lórí àwọn ẹ̀tọ́ rẹ̀; nígbà tí agbẹjọ́rò náà tako, wọ́n mú un kúrò ní ilé náà, wọ́n mú un, wọ́n sì tì í mọ́lé fún nǹkan bí wákàtí kan ní àgọ́ ọlọ́pàá àárín ìlú Haragysa. Oṣù márùn-ún lẹ́yìn náà, ìjàkadì olórí bẹ̀rẹ̀ láàárín SHURO-net, ìjọba sì ṣe àtìlẹ́yìn fún ẹgbẹ́ kan tí ó lòdì sí àwọn olórí tí ó wà níbẹ̀; lẹ́yìn tí ẹgbẹ́ náà gba ìṣàkóso, ẹgbẹ́ náà ti parẹ́ pátápátá. <ref name="HRW-2009-hostages">{{Cite news|title=Hostages to Peace: Threats to Human Rights and Democracy in Somaliland|url=https://www.hrw.org/report/2009/07/13/hostages-peace/threats-human-rights-and-democracy-somaliland|work=Human Rights Watch|date=13 July 2009|access-date=10 December 2025|language=en}}</ref> Gẹ́gẹ́ bí ìròyìn tí SHURO-apapọ gbé jáde ní oṣù karùn-ún ọdún 2007, àwọn ọlọ́pàá mú Zamzam Abdi Aden, wọ́n sì fi í sí àhámọ́ lórí àṣẹ alága ilé ẹjọ́ bó tilẹ̀ jẹ́ pé kò ṣe ohunkóhun, wọ́n sì dá a sílẹ̀ lẹ́yìn náà lẹ́yìn tí ọ̀gá ọlọ́pàá ìlú Hargaisa, Abdi Goon, dá sí i. <ref name="ShuroNet-2007-statement">{{Cite news|title=Press Statement on the Arrest of Human Rights Defenders in Somaliland|url=https://www.somalilandlaw.com/ShuroNet_Bayaan_English__280507.pdf|archivedate=29 July 2012|work=SHURO-Net via Somalilandlaw.com|date=28 May 2007|access-date=11 December 2025|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120729042131/https://www.somalilandlaw.com/ShuroNet_Bayaan_English__280507.pdf|deadurl=yes}}</ref> === Minisita fun Eto-ẹkọ === Ní oṣù Keje ọdún 2010, lẹ́yìn tí ó di ààrẹ, Ahmed Mohamed Mohamoud "Silanyo" dá ìgbìmọ̀ rẹ̀ sílẹ̀, Zamzam Abdi Adan sì ni obìnrin kan ṣoṣo tí wọ́n yàn, tí wọ́n pè ní Mínísítà fún Ẹ̀kọ́ àti Ẹ̀kọ́ Gíga.<ref name="Sunatimes-2010-cabinet">{{cite news|title=New Somaliland President Announces his Cabinet|url=https://sunatimes.com/articles/296/index.php|work=Sunatimes|date=29 July 2010|access-date=9 December 2025|language=en}}</ref> Iṣẹ́ rẹ̀ ní ilé-iṣẹ́ náà pẹ̀lú àwọn ìgbésẹ̀ bíi ṣíṣe àgbékalẹ̀ ẹ̀kọ́ ìpìlẹ̀ ọ̀fẹ́, ṣíṣàbójútó kíkọ́ àwọn ilé-ẹ̀kọ́ tuntun káàkiri Somaliland àti fífẹ̀ sí iye àwọn olùkọ́ ilé-ẹ̀kọ́ gbogbogbòò ní pàtàkì. <ref>{{Cite news|title=Xubno Taabacsan Guddoomiyaha KULMIYE Oo Dacaayado Lid Ku Ah Ka Faafiyay Wasiirada Ugu Saamaynta Badan Xukuumadda Zamzam Cabdi Aadan.|url=https://www.qoryaalenews.net/2016/01/04/xubno-taabacsan-guddoomiyaha-kulmiye-oo-dacaayado-lid-ku-ah-ka-faafiyay-wasiirada-ugu-saamaynta-badan-xukuumadda-zamzam-cabdi-aadan/|work=Qoryaale News|date=4 January 2016|access-date=11 December 2025|language=so}}</ref> Gẹ́gẹ́ bí mínísítà, ó ṣe àkóso ìdánwò orílẹ̀-èdè, ó sì kópa nínú àwọn ètò tí ó ṣe àfihàn àwọn akẹ́kọ̀ọ́ obìnrin tí wọ́n ṣe àṣeyọrí gíga, títí kan ayẹyẹ ọdún 2011 ní Hargaísà tí a ṣètò láti fi ọlá fún àwọn obìnrin tí wọ́n jáde ilé-ẹ̀kọ́ gíga jùlọ. <ref>{{Cite news|title=Somaliland: Best and brightest female students honoured|url=https://www.interpeace.org/2011/10/somaliland-best-and-brightest-female-students-honoured/|work=Interpeace|date=13 October 2011|access-date=11 December 2025|language=en}}</ref> Ní ọdún 2011, gẹ́gẹ́ bí mínísítà, ó kéde pé gbogbo ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ gbogbogbòò ní Somaliland yóò jẹ́ ọ̀fẹ́, láti mú kí ìforúkọsílẹ̀ pọ̀ sí i láàrín àwọn ènìyàn tí a fipá sílé àti àwọn ìdílé tí owó wọn kò pọ̀ sí i. === Minisita fun Isuna === Ní oṣù kejì ọdún 2015, Minisita fún Isuna Abdiaziz Mohamed Samaale àti Minisita fún Ẹ̀kọ́ Zamzam Abdi Aden yí ipò wọn padà nínú àtúnṣe àwọn ilé ìgbìmọ̀ tí Ààrẹ Ahmed Mohamed Mohamoud "Silanyo" kéde. Yíyàn rẹ̀ ló mú kí ó jẹ́ obìnrin àkọ́kọ́ láti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Minisita fún Isuna ti Somaliland láti ìgbà tí wọ́n ti kéde òmìnira ní ọdún 1991. <ref name="Garowe-2015-reshuffle">{{Cite news|title=Xukuumadda Somaliland oo isku shaandheyn lagu sameeyey|url=https://www.garoweonline.com/en/news/somalia/xukuumadda-somaliland-oo-isku-shaandheyn-lagu-sameeyey|date=28 February 2015|access-date=9 December 2025|language=so}}</ref> Kò pẹ́ lẹ́yìn tí ó gba àkójọ ìnáwó, ó kọ̀ àwọn ìròyìn pé àpò ìjọba ti ṣofo, ó sọ pé àpò ìṣúra náà ní owó tó tó láti bo ìnáwó gbogbogbòò fún oṣù mẹ́fà, ó sì sọ pé ipò tó dára jù ni ìdíwọ́ ìsanwó “lábẹ́ tábìlì” tí kò ní ìnáwó àti gbígba owó wọlé tí ó lágbára; ó tún fi hàn pé ilé iṣẹ́ rẹ̀ ń bá àwọn olùpèsè owó lórí ayélujára ṣòwò láti fi shilling Somaliland rọ́pò owó Amẹ́ríkà gẹ́gẹ́ bí owó tí a ń lò nínú ṣíṣe owó lórí fóònù. <ref>{{Cite news|title=Somaliland: “Central Coffers Filled to the Brim” Finance Minister|url=https://somalilandsun.com/somaliland-central-coffers-filled-to-the-brim-finance-minister/|work=Somalilandsun|author=Yusuf M. Hasan|date=27 April 2015|access-date=11 December 2025|language=en}}</ref> Ní oṣù Kejìlá ọdún 2016, ìgbìmọ̀ ìjọba gbé ohun tí àwọn ilé iṣẹ́ ìròyìn àdúgbò pè ní ìnáwó orílẹ̀-èdè tó tóbi jùlọ nínú ìtàn ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n ti Somaliland, àsọtẹ́lẹ̀ ọdún 2017 tó dọ́gba pẹ̀lú US$362.5 mílíọ̀nù—ìwọ̀n 27.5 nínú ọgọ́rùn-ún ju ìnáwó ọdún 2016 lọ àti nǹkan bí 401 nínú ọgọ́rùn-ún ju ìpele ọdún 2010 lọ—wọ́n sì gbóríyìn fún Zamzam Abdi Adan àti àwọn ẹgbẹ́ rẹ̀ ní Ilé Iṣẹ́ Ìnáwó fún fífi àbá kan sílẹ̀ tí ó bá àwọn ohun pàtàkì orílẹ̀-èdè àti àwọn àníyàn ìgbésí ayé mu. <ref>{{Cite news|title=Somaliland Cabinet of Ministers passes largest ever national budget|url=https://www.somtribune.net/2016/12/22/somaliland-cabinet-of-ministers-passes-largest-ever-national-budget/|work=SomTribune|date=22 December 2016|access-date=11 December 2025|language=en}}</ref> Ni ọjọ 14 Oṣu kejila ọdun 2017, lẹhin ti o di aarẹ, Muse Bihi Abdi yan Yusuf Mohamed Abdi Rage gẹgẹ bi minisita ti eto inawo, Zamzam Abdi Adan yoo kuro ni minisita. <ref name="Horndiplomat-2017-cabinet">{{Cite news|title=Somaliland's new President Muse Bihi names 32-Cabinet ministers|url=https://www.horndiplomat.com/2017/12/breaking-somalilands-new-president-names-32-cabinet-ministers/|work=HornDiplomat|date=14 December 2017|access-date=11 December 2025|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251008043757/https://www.horndiplomat.com/2017/12/breaking-somalilands-new-president-names-32-cabinet-ministers/|archivedate=8 October 2025|deadurl=yes}}</ref> === Lẹhinna === Ní ìbẹ̀rẹ̀ oṣù kejì ọdún 2019, Zamzam Abdi Adan fún HCTV ní ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò kan níbi tí ó ti kọ̀ láti sọ̀rọ̀ pé ìjọba Silanyo tẹ́lẹ̀ ti fi ètò ìnáwó ìjọba sílẹ̀ ní ipò tí kò dára. <ref name="SomalilandToday-2019-HCTV">{{Cite news|title=Daawo: Ex-wasiir Samsam Cabdi Aadan oo si adag u beenisay in xukuumaddii hore Siilaanyo wax dayn ah ku wareejisay xukuumadda Muuse Biixi|url=https://somalilandtoday.com/2019/02/04/daawo-ex-wasiir-samsam-cabdi-aadan-oo-si-adag-u-beenisay-in-xukuumaddii-hore-siilaanyo-wax-dayn-ah-ku-wareejisay-xukuumadda-muuse-biixi/|work=SomalilandToday|date=4 February 2019|access-date=11 December 2025|language=so}}</ref> Ní ìparí oṣù kejì ọdún 2019, wọ́n yọ Zamzam Abdi Adan kúrò nínú ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ aṣòfin ẹgbẹ́ òṣèlú Kulmiye pẹ̀lú mínísítà ìròyìn ìgbàanì ti ìgbà Silanyo, Osman Abdilahi Sahardid (Adani), àwọn méjèèjì kò sì lè wá sí ìpàdé ìgbìmọ̀ aṣòfin oṣù náà. <ref name="SomalilandStandard-2019-central-council">{{Cite news|title=Somaliland president opens ruling party's central council gathering|url=https://somalilandstandard.com/somaliland-president-opens-ruling-partys-central-council-gathering/|work=Somaliland Standard|date=25 February 2019|access-date=11 December 2025|language=en}}</ref> * Ilé-iṣẹ́ Ìnáwó (Somlíndì) * Igbimọ̀ ti Somaliland * Ile-iṣẹ Ẹkọ ati Imọ-jinlẹ (Somaliland) == Àwọn ìtọ́kasí == {{Reflist}} <references responsive="1"></references> {{S-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[Hassan Haji Mohamoud]]}} {{s-ttl|title=[[Ministry of Education (Somaliland)|Minister of Education and Science]]|years=2010-2015}} {{s-aft|after=[[Ministry of Education (Somaliland)|Abdillahi Ibrahim Habane]]}} |- {{s-bef|before=[[Ministry of Finance (Somaliland)|Abdiaziz Mohamed Samale]]}} {{s-ttl|title=[[Ministry of Finance (Somaliland)|Minister of Finance]]|years=2015-2017}} {{s-aft|after=[[Ministry of Education (Somaliland)|Yusuf Mohamed Abdi]]}} {{s-end}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:A kò tí ì ṣe àgbéyẹwò sí sí ojú-ewé ògbufọ̀ rẹ]] kdjrja29h947nrx0lfl0dzb26xnmou1 Adasa Cookey 0 80308 639680 638569 2026-11-07T19:37:24Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639680 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|name=Adasa Cookey|image=AdasaCookey.jpg|background=non_performing_personnel|birth_name=Adasa Rawlinson Cookeygam|birth_date={{birth date and age|1981|10|21|df=y}}|birth_place=[[Port Harcourt]], [[Rivers State]], [[Nigeria]]|occupations=[[Cinematographer]], editor, colourist, [[music video director]], [[commercial director]], [[filmmaker]]|years_active=2010–present|website=www.adasacookey.com|module={{Infobox person | embed = yes | education = [[Rivers State University of Science and Technology]] }}}}'''Adasa Cookey''' (tí a bí gẹ́gẹ́ bí Adasa Rawlinson Cookeygam) jẹ́  alákòóso fídíò olórin orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]], olùyawòrán, olóòtú ìṣòwò, olóòtú ìṣòwò, afọdà-ṣọnà àti olùṣe fíìmù.<ref>{{Cite news|url=https://www.newtelegraphng.com/adasa-cookey-10-year-journey-of-a-self-taught-music-video-director/|location=Lagos, Nigeria|title=Adasa Cookey: 10-Year Journey Of A Self-Taught Music Video Director|date=August 9, 2020|access-date=September 8, 2021|newspaper=[[New Telegraph]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punchng.com/nigerian-music-videos-best-in-africa-adasa-cookey/|title=Nigerian music videos best in Africa –Adasa Cookey|date=December 1, 2019|access-date=September 8, 2021|newspaper=[[The Punch]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.legit.ng/1235496-movie-director-adasa-cookey-saves-job-a-teller-paid-n43m-n432k.html|title=Movie director Adasa Cookey saves the job of a teller who paid him N4.3m instead of N432k|date=April 26, 2019|access-date=September 8, 2021|newspaper=[[Legit.ng]]}}</ref> Ó ń ṣiṣẹ́, ó sì tún ń ṣe olóòtú fún “Squareball Media Productions Limited” níbi tí ó tún ń jẹ́ olùdarí àgbà ilé-iṣẹ́ náà, tí ó sì tún wà ní àkọsílẹ̀ pé àwọn ilé 1da Banton & Eli Jae.<ref>{{Cite web|url=https://www.maff.tv/credit/adasa-cookey|title=ADASA COOKEY|date=July 3, 2020|access-date=September 8, 2021|archive-date=September 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908160217/https://www.maff.tv/credit/adasa-cookey|dead-url=yes}}</ref> == Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀ == A bí Adasa ní oṣù Kẹwàá, ọjọ́ kọọkàndílógún ọdún 1981 ní [[Port Harcourt]], [[ìpínlẹ̀ Rivers]], orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó bẹ̀rẹ̀ ìgbé ayé rẹ̀ ní Port Harcourt, níbí tí ó ti ka ìwé mẹ́wàá rẹ̀ ní Bereton College àti Federal Government College. Lẹ́yìn ìgbà náà,  ó tẹ̀síwájú láti ka ìwé sí ní Rivers State University of Science and Technology, ó sì gba B.S nínú Technology in Architecture. <ref>{{Cite web|url=https://www.musicinafrica.net/directory/adasa-cookey|title=Adasa Cookey|date=September 23, 2015|access-date=September 8, 2021|archive-date=September 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908160215/https://www.musicinafrica.net/directory/adasa-cookey|dead-url=yes}}</ref> == Iṣẹ́ tó yàn láàyò == Adasa fi iṣẹ́ ape-oníbàárà rẹ̀ sílẹ̀ ni ọdún 2010 láti bọ́ sí iṣẹ́ tí ó ní ìfẹ́ sí, ìyẹn atúkọ̀ fídíò tààrà. Ó ti túkọ̀ fídiò olórin àwọn olórin bíi [[Davido]], [[Burna Boy]], [[Simi]], [[Adekunle Gold]], [[D'Prince]], àti [[Don Jazzy]].<ref>{{Cite web|url=https://infobusstop.com/top-10-video-directors-in-nigeria-2021/|title=Top 10 Video Directors In Nigeria (2021)|date=May 12, 2021|access-date=September 8, 2021|archive-date=September 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908160216/https://infobusstop.com/top-10-video-directors-in-nigeria-2021/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://imvdb.com/n/adasa-cookey/videography-by-position/dir|title=Adasa Cookey|date=June 1, 2020|access-date=September 8, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tooxclusive.com/video-simi-duduke-dir-by-adasa-cookey/|title=[Video] SIMI – "Duduke" (Dir. By Adasa Cookey|date=April 19, 2020|access-date=September 8, 2021}}</ref> ==Àṣààyàn àwọn fọ́ran orin tó darí== *[[Burna Boy]] – Like To Party (2013) <ref>{{cite web| url = https://www.pulse.ng/lifestyle/events/new-video-like-to-party-by-burna-boy/pt7dqw9| title = New Video- Like To Party By Burna Boy {{!}} Pulse Nigeria}}</ref> *[[D'Prince]] – Goody Bag (2013) *Ketchup- Show Me Yuh Rozay (2013) *[[Mavin Records|Mavins]] All Stars - Adaobi (2014) <ref>{{cite web| url = https://www.bellanaija.com/2014/10/trending-video-catch-the-visuals-for-adaobi-by-the-mavins-crew/| title = Trending Video: Catch the Visuals for Adaobi by the Mavins Crew {{!}} BellaNaija}}</ref> *[[DJ Xclusive]] ft [[Davido]] – Wo Le (2015) *[[Adekunle Gold]] - Sade (2015) <ref>{{cite web| url = https://newsghana.com.gh/adekunlegold-releases-video-for-his-single-sade/| title = AdekunleGold Releases video for his single, Sade {{!}} News Ghana}}</ref> *[[Adekunle Gold]] - Ready (2016) *[[Ric Hassani]] -Only You (2017) *[[Orezi]]-Cooking Pot (2017) <ref>{{cite web| url = https://www.naijaloaded.com.ng/video/video-orezi-cooking-pot-dir-adasa-cookey| title = [Video] Orezi – Cooking Pot (Dir. By Adasa Cookey) » Naijaloaded| access-date = 2022-06-08| archive-date = 2022-06-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20220608233032/https://www.naijaloaded.com.ng/video/video-orezi-cooking-pot-dir-adasa-cookey| dead-url = yes}}</ref> *[[Idahams]]-Toast (2017) *[[Simi (singer)|Simi]] – Selense (2019) <ref>{{cite web| url = https://www.okayafrica.com/simi-selense-video-watch-nigerian-music/| title = Watch Simi's Beautiful Music Video For 'Selense' - OkayAfrica}}</ref> *[[Simi (singer)|Simi]] – Ayo (2019) *[[Simi (singer)|Simi]] – [[Duduke]] (2020) <ref>{{cite web| url = https://trendybeatz.com/download-video/8676/simi-duduke-official-video| title = Simi - Duduke Official Video {{!}} Download Video MP4 » TrendyBeatz| access-date = 2026-05-30| archive-date = 2024-04-25| archive-url = https://web.archive.org/web/20240425083913/https://trendybeatz.com/download-video/8676/simi-duduke-official-video| dead-url = yes}}</ref> *[[Simi (singer)|Simi]] ft [[Patoranking]] – Jericho (2019) <ref>{{cite web| url = https://natirovibe.com/video-mp4/simi-patoranking-jericho/| archive-url = https://web.archive.org/web/20210908160217/https://natirovibe.com/video-mp4/simi-patoranking-jericho/| url-status = usurped| archive-date = September 8, 2021| title = Download Video: Simi ft. Patoranking - Jericho}}</ref> *[[Bebe Cool]] ft Rudeboy - Feeling (2020) *[[Runtown]] ft. [[Bella Shmurda]], [[Darkovibes]] – Body Riddim (Video) (2020) <ref>{{cite web| url = https://www.bellanaija.com/2020/02/runtown-darkovibes-body-riddim/| title = New Video: Runtown feat. Darkovibes & Bella Shmurda – Body Riddim {{!}} BellaNaija}}</ref> *[[Simi (singer)|Simi]] ft. [[Adekunle Gold]] – By You (2019) *[[Praiz]] – Madu (2020) *[[Niniola]] – Addicted (2020) *[[Wande Coal]] ft. [[Wale (rapper)|Wale]] – Again (Remix) (2020) *[[Wande Coal]] – Again (2020) *[[Idahams]]-Billion Dollar (2019) *[[Idahams]]-Ada (2020) *[[Idahams]]-Enter My Eye (2020) *[[Stonebwoy]] ft. [[Zlatan (musician)|Zlatan]]- Critical (2021) <ref>{{cite web| url = https://grungecake.com/stonebwoy-critical-zlatan/articles/77850| title = Watch Stonebwoy's new video for 'Critical' featuring Nigerian artist Zlatan – GRUNGECAKE}}</ref> ==Àwọn àmì-ẹ̀yẹ rẹ̀== {| class="wikitable" |- ! Ọdún ! Iṣẹ́ ! Ayẹyẹ ! Ìsọ̀rí ! Èsì |- | rowspan="1"| 2016 | rowspan="1"| "himself" | rowspan="1"|[[City People Entertainment Awards|City People Entertainment]] | ''Best Music Video Director of the Year'' <ref>{{Cite web|url=https://jaguda.com/music-news/wizkid-tiwa-savage-olamide-lead-the-2016-city-people-entertainment-award-nominees/|title=Wizkid, Tiwa Savage & Olamide Lead The 2016 City People Entertainment Award Nominees|date=July 6, 2016|access-date=September 8, 2021|archive-date=September 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925085402/https://jaguda.com/music-news/wizkid-tiwa-savage-olamide-lead-the-2016-city-people-entertainment-award-nominees/|url-status=dead}}</ref> | {{nom}} |- | rowspan="1"| 2020 | rowspan="1"| [[Simi (singer)|Simi]] ft [[Patoranking]] "Jericho" | rowspan="1"|[[Soundcity MVP Awards Festival]] | ''Video of the Year'' <ref>{{Cite web |url=https://www.musicinafrica.net/magazine/soundcity-mvp-awards-2020-all-winners|title=Soundcity MVP Awards 2020: All the winners|date=January 13, 2020 |access-date=September 8, 2021}}</ref> | {{nom}} |- | rowspan="1"| 2020 | rowspan="1"| "Himself" | rowspan="1"|GALAXY AWARDS | ''Video Director of the Year'' | {{won}} |- | rowspan="1"| 2019 | rowspan="1"| [[Simi (singer)|Simi]] ft [[Patoranking]] "Jericho" | rowspan="1"|[[Afrima|AFRIMA Award]] | ''Best African Video'' <ref>{{Cite web|url=https://newscentral.africa/2019/11/25/full-list-winners-2019-afrima-awards/|title=Burna Boy, 2Baba, Nadia win big at 2019 AFRIMA. See full list of winners|date=November 25, 2019|access-date=September 8, 2021|archive-date=October 22, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022233913/https://newscentral.africa/2019/11/25/full-list-winners-2019-afrima-awards/|url-status=dead}}</ref> | {{nom}} |- | rowspan="1"| 2017 | rowspan="1"| Orezi, "Cooking Pot" | rowspan="1"|[[Afrima|AFRIMA Award]] | ''Best African Video of the Year'' <ref>{{Cite web|url=https://silverbirdtv.com/entertainment/38535/afrima-2017-full-list-of-winners/|title=AFRIMA 2017: Full List Of Winners|date=November 14, 2017|access-date=September 8, 2021|archive-date=September 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908042408/https://silverbirdtv.com/entertainment/38535/afrima-2017-full-list-of-winners/|url-status=dead}}</ref> | {{won}} |- | rowspan="1"| 2016 | rowspan="1"| [[Adekunle Gold]], "Pick Up the Call" | rowspan="1"|Nigeria Music Video Awards | ''Best Cinematography'' <ref>{{Cite web|url=https://jaguda.com/music-news/2016-nigeria-music-video-awards-see-list-winners/|title=2016 Nigeria Music Video Awards: See the list of winners|date=December 16, 2016|access-date=September 8, 2021|archive-date=September 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908160216/https://jaguda.com/music-news/2016-nigeria-music-video-awards-see-list-winners/|url-status=dead}}</ref> | {{won}} |- | rowspan="1"| 2016 | rowspan="1"| Ranti, "Iwe Ki Ko" | rowspan="1"|Nigeria Music Video Awards | ''Best Editor'' <ref>{{Cite web|url=https://acceleratetv.com/wip/?p=22764|title=NMVA 2016 Nominees List|date=November 17, 2016|access-date=September 8, 2021|archive-date=September 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908160217/https://acceleratetv.com/wip/?p=22764|url-status=dead}}</ref> | {{nom}} |- | rowspan="1"| 2016 | rowspan="1"| Ranti, "Iwe Ki Ko" | rowspan="1"|Nigeria Music Video Awards | ''Best Director'' <ref>{{Cite news |url=https://thenet.ng/full-list-winners-2016/|location=Lagos, Nigeria|title=2016 Nigeria Music Video Awards: See the list of winners|date=November 16, 2016 |access-date=September 8, 2021|newspaper=[[The Netng|The NET]]}}</ref> | {{nom}} |} == Àwọn ìtọ́kasí == maxpazfp1zhbpfz1puqeut01fz9eq3d Ipa ile eefin 0 80444 639857 637773 2026-11-07T23:46:05Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639857 wikitext text/x-wiki [[Fáìlì:Climate_Change_Schematic.svg|thumb]] [[Fáìlì:Greenhouse_effect_with_energy_flows_shown_by_altitude.svg|thumb|Agbára ń ṣàn sọ̀kalẹ̀ láti ọ̀dọ̀ Oòrùn wá sí Ilẹ̀ Ayé, ó sì tún ń ṣàn sókè láti Ilẹ̀ Ayé àti afẹ́fẹ́ rẹ̀ padà. Nígbà tí àwọn gáàsì ilé eefin bá gba ìtànṣán tí ojú Ilẹ̀ Ayé ń tú jáde, wọ́n ń dènà ìtànṣán náà láti bọ́ sí òde òfurufú. Èyí ń mú kí ìwọ̀n ooru ojú Ilẹ̀ Ayé pọ̀ sí i ní ìwọ̀n tó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ 33 °C (59 °F).]] Ipa ilé-gíláàsì (greenhouse effect) máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí àwọn gáàsì tí ń di ooru mú nínú afẹ́fẹ́ ayé kan bá dènà ayé náà láti tú ooru rẹ̀ sí òde òfurufú (space), èyí tí ń mú kí ìwọ̀n ooru ojú ilẹ̀ rẹ̀ pọ̀ sí i. Ìgbóná ojú ilẹ̀ lè wá láti inú orísun ooru inú ayé náà fúnra rẹ̀ (gẹ́gẹ́ bí ó ti rí ní Jupiter), tàbí láti orísun òde bíi ìràwọ̀ tí ayé náà ń yí ká. Ní ti Ilẹ̀ Ayé, Oòrùn ń tú ìtànṣán igbi-kúkúrú (shortwave radiation), ìyẹn ìmọ́lẹ̀ Oòrùn, tí ń kọjá láàrín àwọn gáàsì ilé-gíláàsì láti gbóná ojú Ilẹ̀ Ayé. Ní ìdáhùn sí èyí, ojú Ilẹ̀ Ayé ń tú ìtànṣán igbi-gígùn (longwave radiation) jáde, tí ó jẹ́ pé ọ̀pọ̀ nínú rẹ̀ ni àwọn gáàsì ilé-gíláàsì máa ń gba. Èyí ń dín ìyára tí Ilẹ̀ Ayé fi lè tutù kù, ó sì ń mú kí ìwọ̀n ooru rẹ̀ ga sí i. Láìsí ipa ilé eefin, àpapọ̀ ìwọ̀n ooru ojú Ilẹ̀ Ayé yóò jẹ́ bí −18 °C (−0.4 °F) tó tutù.<ref>{{cite web |title=Solar Radiation and the Earth's Energy Balance |url=http://eesc.columbia.edu/courses/ees/climate/lectures/radiation/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20041104033042/http://eesc.columbia.edu/courses/ees/climate/lectures/radiation/ |archive-date=4 November 2004 |access-date=15 October 2010 |work=The Climate System – EESC 2100 Spring 2007 |publisher=Columbia University}}</ref><ref name="IPCC4_ch012">{{cite book |title=Climate Change 2007: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |vauthors=Le Treut H, Somerville R, Cubasch U, Ding Y, [[Cecilie Mauritzen|Mauritzen C]], Mokssit A, Peterson T, Prather M |publisher=Cambridge University Press |year=2007 |veditors=Solomon S, Qin D, Manning M, Chen Z, Marquis M, Averyt KB, Tignor M, Miller HL |location=Cambridge, UK and New York, NY |page=97 |chapter=Historical Overview of Climate Change Science |access-date=25 March 2014 |chapter-url=http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181126204443/http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter1.pdf |archive-date=26 November 2018 |url-status=dead |archivedate=26 November 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181126204443/http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter1.pdf }}</ref> Èyí jìnnà sí àpapọ̀ ìwọ̀n ooru tó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ 14 °C (57 °F) ní ọ̀rúndún ogún (20th century).<ref>{{cite web |title=The Elusive Absolute Surface Air Temperature (SAT) |url=http://data.giss.nasa.gov/gistemp/abs_temp.html |website=[[Goddard Institute for Space Studies]] |publisher=[[National Aeronautics and Space Administration|NOAA]] |access-date=3 September 2008 |archive-date=5 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905093320/http://data.giss.nasa.gov/gistemp/abs_temp.html |url-status=live }}</ref><ref name="clchgtrack">{{cite web |title=Yearly average temperature |url=https://climatechangetracker.org/global-warming/yearly-average-temperature |website=Climate Change Tracker}}</ref> Lẹ́gbẹ̀ẹ́ àwọn gáàsì ilé eefin tí ó ti wà ní àdánidá, sísun epo fosaili ti mú kí iye carbon dioxide àti methane nínú afẹ́fẹ́ pọ̀ sí i.<ref name=":0">https://en.wikipedia.org/wiki/Greenhouse_effect#cite_note-ipcc-AR4WG1-5</ref><ref name="budget">{{cite web|last=Rebecca|first=Lindsey|date=14 January 2009|title=Climate and Earth's Energy Budget : Feature Articles|url=https://earthobservatory.nasa.gov/features/EnergyBalance/page1.php|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121082936/https://earthobservatory.nasa.gov/features/EnergyBalance/page1.php|archive-date=21 January 2021|access-date=14 December 2020|website=earthobservatory.nasa.gov}}</ref> Nítorí èyí, títí di ọdún 2023,<ref>{{Cite web |title=AR6 Synthesis Report: Summary for Policymakers Headline Statements |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/syr/resources/spm-headline-statements/ |access-date=2026-05-08 |website=www.ipcc.ch |language=en}}</ref> ìgbóná ayé tó tó 1.2 °C (2.2 °F) ti ṣẹlẹ̀ láti ìgbà Ìyípadà Iṣẹ́-Ọ̀nà (Industrial Revolution),<ref>{{Cite web|last=Fox|first=Alex|title=Atmospheric Carbon Dioxide Reaches New High Despite Pandemic Emissions Reduction|url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/atmospheric-carbon-dioxide-reaches-new-high-despite-pandemic-emissions-reduction-180977945/|access-date=22 June 2021|website=Smithsonian Magazine|language=en|archive-date=10 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610130852/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/atmospheric-carbon-dioxide-reaches-new-high-despite-pandemic-emissions-reduction-180977945/|url-status=live}}</ref> pẹ̀lú pé àpapọ̀ ìwọ̀n ooru ojú Ilẹ̀ Ayé ń pọ̀ sí i ní ìwọ̀n 0.18 °C (0.32 °F) ní gbogbo ọdún mẹ́wàá láti ọdún 1981.<ref>{{cite web |first1=Rebecca |last1=Lindsey |first2=Luann |last2=Dahlman |title=Climate Change: Global Temperature |website=NOAA Climate.gov |url=https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-global-temperature#:~:text=Earth%27s%20temperature%20has%20risen%20by,0.18%C2%B0%20C)%20per%20decade. |archive-url=https://web.archive.org/web/20130615053036/http://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-global-temperature#:~:text=Earth%27s%20temperature%20has%20risen%20by,0.18%C2%B0%20C)%20per%20decade. |url-status=dead |archive-date=15 June 2013 }}</ref> Gbogbo àwọn nǹkan tí ìwọ̀n ooru wọn bá ga ju odo pípé (absolute zero) lọ máa ń tú ìtànṣán ooru (thermal radiation) jáde. Ìgbì ìtànṣán ooru tí Oòrùn àti Ilẹ̀ Ayé ń tú jáde yàtọ̀ síra wọn nítorí pé ìwọ̀n ooru ojú wọn kò dọ́gba. Ìwọ̀n ooru ojú Oòrùn jẹ́ 5,500 °C (9,900 °F), nítorí náà ó ń tú púpọ̀ nínú agbára rẹ̀ jáde gẹ́gẹ́ bí ìtànṣán igbi-kúkúrú (shortwave radiation) nínú àwọn ìgbì near-infrared àti ìmọ́lẹ̀ tí ojú lè rí (visible wavelengths), èyí tí a mọ̀ sí ìmọ́lẹ̀ Oòrùn. Ní ìdàkejì, ojú Ilẹ̀ Ayé ní ìwọ̀n ooru tó kéré gan-an, nítorí náà ó ń tú ìtànṣán igbi-gígùn (longwave radiation) jáde nínú àwọn ìgbì infrared àárín àti infrared jíjìn.<ref name="budget" /> Gáàsì kan ni a ń pè ní gáàsì ilé eefin bí ó bá lè gba ìtànṣán igbi-gígùn. Afẹ́fẹ́ Ilẹ̀ Ayé ń gba 23% péré nínú ìtànṣán igbi-kúkúrú tí ń wọlé láti ọ̀dọ̀ Oòrùn, ṣùgbọ́n ó ń gba 90% nínú ìtànṣán igbi-gígùn tí ojú Ilẹ̀ Ayé ń tú jáde.<ref name="eeb1">{{cite web |title=What is Earth's Energy Budget? Five Questions with a Guy Who Knows |url=https://www.nasa.gov/feature/langley/what-is-earth-s-energy-budget-five-questions-with-a-guy-who-knows |website=NASA.gov |date=10 April 2017 |access-date=24 April 2023}}</ref> Nítorí èyí, afẹ́fẹ́ ń kó agbára jọ, ó sì ń mú kí ojú Ilẹ̀ Ayé gbóná sí i. Ìwàláàyè ipa ilé-gíláàsì (greenhouse effect) (bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé a kò tíì pè é ní orúkọ yìí nígbà náà) ni Joseph Fourier kọ́kọ́ dámọ̀ràn rẹ̀ ní ọdún 1824.<ref name="Fourier 1824 136–167">{{Cite journal |last=Fourier |first=J. |date=1824 |title=Remarques Generales sur les Temperatures Du Globe Terrestre et des Espaces Planetaires |url=https://books.google.com/books?id=1Jg5AAAAcAAJ&pg=PA136 |url-status=live |journal=Annales de Chimie et de Physique |language=fr |volume=27 |pages=136–167 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802195946/https://books.google.com/books?id=1Jg5AAAAcAAJ&pg=PA136 |archive-date=2 August 2020 |access-date=8 June 2020}}</ref> Claude Pouillet tún mú àríyànjiyàn náà lágbára sí i pẹ̀lú ẹ̀rí ní ọdún 1827 àti 1838. Ní ọdún 1856, Eunice Newton Foote fi hàn pé ipa ìgbóná Oòrùn lágbára sí i nínú afẹ́fẹ́ tí ó ní ìrì omi ju afẹ́fẹ́ gbígbẹ lọ, àti pé ipa náà túbọ̀ lágbára sí i pẹ̀lú carbon dioxide.<ref name="Foote 382–383">{{cite book |last=Foote |first=Eunice |url=https://books.google.com/books?id=6xhFAQAAMAAJ&pg=PA382 |title=Circumstances affecting the Heat of the Sun's Rays |date=November 1856 |work=The American Journal of Science and Arts |volume=22 |pages=382–383 |access-date=31 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930234235/https://books.google.com/books?id=6xhFAQAAMAAJ&pg=PA382%2F |archive-date=30 September 2020 |url-status=live}}</ref><ref name="Huddleston">{{cite web |last=Huddleston |first=Amara |date=17 July 2019 |title=Happy 200th birthday to Eunice Foote, hidden climate science pioneer |url=https://www.climate.gov/news-features/features/happy-200th-birthday-eunice-foote-hidden-climate-science-pioneer |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930234240/https://www.climate.gov/news-features/features/happy-200th-birthday-eunice-foote-hidden-climate-science-pioneer/ |archive-date=30 September 2020 |access-date=8 October 2019 |website=NOAA Climate.gov}}</ref> Ọ̀rọ̀ “greenhouse” ni Nils Gustaf Ekholm kọ́kọ́ lo fún ìṣẹ̀lẹ̀ yìí ní ọdún 1901.<ref name="easterbrook.ca">{{cite web |last1=Easterbrook |first1=Steve |date=18 August 2015 |title=Who first coined the term "Greenhouse Effect"? |url=http://www.easterbrook.ca/steve/2015/08/who-first-coined-the-term-greenhouse-effect/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151113131713/http://www.easterbrook.ca/steve/2015/08/who-first-coined-the-term-greenhouse-effect/ |archive-date=13 November 2015 |access-date=11 November 2015 |website=Serendipity}}</ref><ref name="Ekholm N 1901 1–62">{{cite journal |author=Ekholm N |year=1901 |title=On The Variations Of The Climate Of The Geological And Historical Past And Their Causes |journal=Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society |volume=27 |pages=1–62 |bibcode=1901QJRMS..27....1E |doi=10.1002/qj.49702711702 |number=117}}</ref> == Ìtumọ̀ == A ṣe ìtúmọ̀ ipa ilé-gíláàsì lórí Ilẹ̀ Ayé gẹ́gẹ́ bí: “Ìpa ìtànṣán infurarẹ́dì (infrared radiative effect) ti gbogbo àwọn ohun tí ń gba ìtànṣán infurarẹ́dì nínú afẹ́fẹ́. Àwọn gáàsì ilé eefin (GHGs), àwọsánmà (clouds), àti díẹ̀ nínú aerosols ń gba ìtànṣán ilẹ̀ (terrestrial radiation) tí ojú Ilẹ̀ Ayé àti apá míì nínú afẹ́fẹ́ ń tú jáde.”<ref name="IPCC">IPCC, 2021: Annex VII: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_AnnexVII.pdf Glossary] [Matthews, J.B.R., V. Möller, R. van Diemen, J.S. Fuglestvedt, V. Masson-Delmotte, C. Méndez, S. Semenov, A. Reisinger (eds.)]. In [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 2215–2256, doi:10.1017/9781009157896.022.</ref> Ìpa ilé-gíláàsì tí a ti mú lágbára (enhanced greenhouse effect) ń ṣàlàyé pé nípa fífi iye àwọn gáàsì ilé eefin (GHGs) pọ̀ sí i nínú afẹ́fẹ́ (nítorí iṣẹ́ ènìyàn), a ń mú kí ipa ilé-gíláàsì àdánidá pọ̀ sí i.<ref name="IPCC" /> == Ọ̀rọ̀ ìmọ̀-ọrọ == Ọ̀rọ̀ “ipa ilé-gíláàsì” (greenhouse effect) wá láti ìfiwéra sí ilé-gíláàsì (greenhouses). Mejeeji ilé-gíláàsì àti ipa ilé-gíláàsì ń ṣiṣẹ́ nípa pípa ooru tí ó wá láti ìmọ́lẹ̀ oòrùn pamọ́, ṣùgbọ́n ọ̀nà tí wọ́n fi ń pa ooru náà yàtọ̀ síra. Ilé-gíláàsì máa ń pa ooru mọ́ jùlọ nípa díẹ̀kù ìrìnàjò afẹ́fẹ́ (convection), ìyẹn ìrìn afẹ́fẹ́ láàrín àyè.<ref>{{cite web |first=John |last=Worley |title=Greenhouses: Heating, Cooling and Ventilation |website=University of Georgia Extension |url=https://extension.uga.edu/publications/detail.html?number=B792&title=greenhouses-heating-cooling-and-ventilation |access-date=12 March 2023 |archive-date=12 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312234640/https://extension.uga.edu/publications/detail.html?number=B792&title=greenhouses-heating-cooling-and-ventilation |url-status=live }}</ref><ref name="ipccar4wg1ch1">{{cite book |title=Contribution of Working Group I to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change, 2007, Chapter 1 |publisher=Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA. |page=115 |url=https://www.ipcc.ch/report/ar4/wg1/ |access-date=24 March 2023 |quote=The glass walls in a greenhouse reduce airflow and increase the temperature of the air inside. Analogously, but through a different physical process, the Earth's greenhouse effect warms the surface of the planet.}}</ref> Ní ìdàkejì, ipa ilé-gíláàsì ń pa ooru mọ́ nípa díẹ̀kù ìtànṣán ooru (radiative transfer) láàrín afẹ́fẹ́, àti nípa dín ìwọ̀n tí ìtànṣán ooru (thermal radiation) fi ń jáde sí òde òfurufú kù.<ref name=":0" /> == Ìtàn ìṣàwárí àti ìwádìí == {{multiple image | align = right | total_width = 650 | image1 = 18560823 Eunice Newton Foote - greenhouse effect.png | caption1 = Ní ọdún 1856, Eunice Newton Foote mọ̀ pé carbon dioxide ní agbára láti gba ooru pamọ́, ó sì lóye ìtumọ̀ rẹ̀ fún Ilẹ̀ Ayé. | image2 = 191203 Furnaces of the world - Popular Mechanics - Global warming.jpg | caption2 = Ìpa ilé-gíláàsì àti ipa rẹ̀ lórí ojú-ọjọ́ ni a ṣàlàyé ní ṣókí nínú àpilẹ̀kọ Popular Mechanics ọdún 1912 yìí, èyí tí gbogbo ènìyàn lè ka. }} Ìwàláàyè ipa ilé-gíláàsì, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé a kò tíì pè é ní orúkọ yìí, ni Joseph Fourier kọ́kọ́ dámọ̀ràn rẹ̀ ní ọdún 1824.<ref name="Fourier 1824 136–167"/><ref>Foote, Eunice, 1856. [https://web.archive.org/web/20230223113925/https://ia800802.us.archive.org/4/items/mobot31753002152491/mobot31753002152491.pdf Circumstances affecting the heat of the Sun's rays]": Art. XXXI, ''The American Journal of Science and Arts,'' 2nd Series, v. XXII/no. LXVI, November 1856, p. 382-383.</ref> Claude Pouillet tún mú àríyànjiyàn àti ẹ̀rí náà lágbára sí i ní ọdún 1827 àti 1838. Ní ọdún 1856, Eunice Newton Foote fi hàn pé ipa ìgbóná Oòrùn lágbára sí i nínú afẹ́fẹ́ tí ó ní ìrì omi ju afẹ́fẹ́ gbígbẹ lọ, àti pé ipa náà túbọ̀ lágbára sí i pẹ̀lú carbon dioxide. Ó parí rẹ̀ pé: “Afẹ́fẹ́ tí gáàsì yìí bá wà nínú rẹ̀ yóò fún Ilẹ̀ Ayé wa ní ìwọ̀n ooru gíga…”<ref name="Foote 382–383"/><ref name="Huddleston"/> John Tyndall ni ẹni àkọ́kọ́ tí ó wọn bí àwọn gáàsì àti oru oríṣìíríṣìí ṣe ń gba àti ń tú ìtànṣán infurarẹ́dì (infrared absorption and emission). Láti ọdún 1859 lọ, ó fi hàn pé ipa náà jẹ́ ti ìdíyelé kékeré gan-an nínú afẹ́fẹ́, pé àwọn gáàsì pàtàkì kò ní ipa kankan, àti pé ìrì omi ni ó ń kó ipa tó pọ̀ jù, ṣùgbọ́n pé díẹ̀ nínú hydrocarbons àti carbon dioxide tún ní ipa pàtàkì.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Greenhouse_effect#cite_note-20</ref> Svante Arrhenius tún ṣe àlàyé àti ìṣírò pípé sí i ní ọdún 1896, níbi tí ó ti ṣe àkọ́kọ́ àfihàn ìṣírò ìgbóná ayé (global warming) tí yóò ṣẹlẹ̀ bí iye carbon dioxide nínú afẹ́fẹ́ bá di ìlọ́po méjì.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Greenhouse_effect#cite_note-anrev-21</ref> Ọ̀rọ̀ “greenhouse” ni Nils Gustaf Ekholm kọ́kọ́ lo fún ìṣẹ̀lẹ̀ yìí ní ọdún 1901.<ref name="easterbrook.ca"/><ref name="Ekholm N 1901 1–62"/> Ní ọdún 1896, Svante Arrhenius lo àwọn àkíyèsí Langley nípa ìgbà tí ìtànṣán infurarẹ́dì ń pọ̀ sí i, níbi tí ìtànṣán láti Oṣù (Moon rays) ṣe ń kọjá afẹ́fẹ́ ní igun kékeré, tí ó sì ń bá carbon dioxide (CO₂) pọ̀ sí i, láti ṣe ìṣírò ipa ìtútù afẹ́fẹ́ tí yóò ṣẹlẹ̀ bí CO₂ bá dín kù ní ọjọ́ iwájú. Ó tún mọ̀ pé afẹ́fẹ́ tí ó tutù yóò ní ìrì omi kéré sí i (omi omi jẹ́ gáàsì ilé eefin mìíràn), ó sì ṣe ìṣírò ipa ìtútù míì tí èyí máa kó wá. Ó tún lóye pé ìtútù yìí yóò mú kí yinyin àti yìnyín pọ̀ sí i ní agbègbè gíga latitude, èyí tí yóò sì mú kí Ilẹ̀ Ayé yá ìmọ́lẹ̀ oòrùn padà sí i (reflection), tí yóò sì tún mú ìtútù pọ̀ sí i, gẹ́gẹ́ bí James Croll ti ti sọ tẹ́lẹ̀. Ní àpapọ̀, Arrhenius ṣe ìṣírò pé bí a bá dín CO₂ kù sí ìdajì, ó lè fa àkókò yìnyín ńlá (ice age). Ó tún ṣe ìṣírò pé bí CO₂ bá di ìlọ́po méjì, yóò fa ìgbóná àgbáyé tó tó 5–6 °C.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Greenhouse_effect#cite_note-22</ref> Nípasẹ̀ ìwádìí Tyndall, Lecher àti Pretner, Keller, Roentgen, àti Arrhenius, a ti fi hàn pé carbon dioxide àti ìrì omi nínú afẹ́fẹ́ ní agbára àrà òtítọ́ láti gba àti láti pa ìtànṣán ooru mọ́ fún ìgbà díẹ̀, nígbà tí oxygen, nitrogen, àti argon nínú afẹ́fẹ́ ní agbára yìí ní ìwọ̀n kékeré péré. Èyí fi hàn pé ipa carbon dioxide àti ìrì omi ń ṣiṣẹ́ bí àṣọ tí ń bo Ilẹ̀ Ayé pẹ̀lú àyíká tí ń gba ooru (thermally absorbent envelope). Àbájáde gbogbogbò tí a lè sọ nípa ìpọ̀ sí i tàbí ìdínkù gidi nínú iye carbon dioxide àti omi nínú afẹ́fẹ́ ni pé: a. Ìpọ̀ sí i nínú wọn máa ń fa ìgbóná ayé pọ̀ sí i nítorí pé ó ń gba agbára oorun pọ̀ sí i, nígbà tí ìdínkù wọn máa ń fa ìtútù. Ìṣírò Dr. Arrhenius, tó dá lórí ìtúpalẹ̀ ìṣirò pípẹ́ ti àwọn àkíyèsí Professor Langley, fi hàn pé bí iye carbon dioxide bá pọ̀ sí i sí ìlọ́po méjì tàbí mẹ́ta iye rẹ̀ ìsinsìnyí, ìwọ̀n ooru àárín ayé lè pọ̀ sí i ní 8° sí 9 °C, èyí tí yóò sì dájú pé ìgbóná kan tó dàbí ti àkókò Middle Tertiary yóò ṣẹlẹ̀. Ní ìdàkejì, bí a bá dín carbon dioxide kù sí 55% sí 62% iye rẹ̀ ìsinsìnyí, ìwọ̀n ooru àárín ayé lè dín kù ní 4° sí 5 °C, èyí tí yóò sì fa ìgbà yìnyín ńlá (glaciation) tó jọ ti Pleistocene. b. Ìyípadà míì ni pé ìpọ̀ sí i tàbí ìdínkù carbon dioxide nínú afẹ́fẹ́ máa ń jẹ́ kí ìwọn ooru ojú Ilẹ̀ Ayé dáa pọ̀ sí i (equalization) tàbí yàtọ̀ sí i (differentiation) ní agbègbè oríṣìíríṣìí.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Greenhouse_effect#cite_note-23</ref> == Ìwọn == [[File:Climate Factor CO₂ (ZDF, Terra X).webm|thumb|Bí CO₂ ṣe ń fa ipa ilé-gíláàsì]] Nǹkan ń tú ìtànṣán ooru (thermal radiation) jáde ní ìwọ̀n tí ó ń tẹ̀lé agbára kẹrin ìwọ̀n ooru rẹ̀ (fourth power of its temperature). Díẹ̀ nínú ìtànṣán tí ojú Ilẹ̀ Ayé ń tú jáde ni àwọn gáàsì ilé eefin àti àwọsánmà ń gba. Láìsí ìgbàgbọ́ ìtànṣán yìí, ìwọ̀n ooru àárín ojú Ilẹ̀ Ayé yóò jẹ́ −18 °C (−0.4 °F). Síbẹ̀, nítorí pé díẹ̀ nínú ìtànṣán náà ni a ń gba, ìwọ̀n ooru àárín ojú Ilẹ̀ Ayé jẹ́ nǹkan bí 15 °C (59 °F). Nítorí náà, a lè ṣe ìṣírò ipa ilé eefin Ilẹ̀ Ayé gẹ́gẹ́ bí ìyípadà ìwọ̀n ooru tó tó 33 °C (59 °F). Ìtànṣán ooru (thermal radiation) ni a ń ṣe àfihàn rẹ̀ nípa iye agbára tí ó ń kó, tí a sábà máa ń wọn ní watt fún mita onígun (W/m²). Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì tún ń ṣe ìwọn ipa ilé eefin nípa bí ìtànṣán ooru igbi-gígùn (longwave thermal radiation) ṣe ń bọ láti ojú Ilẹ̀ Ayé ju bí ó ṣe ń dé òde òfurufú lọ.<ref name="ipcc-ar6wg1-ch7"/>{{rp|968}}<ref name="ipcc-ar6wg1-ch7"/>{{rp|934}}<ref name="ravram1"/><ref name="Schmidt2010paper"/><ref name="Schmidt2010">{{cite web |author=Gavin Schmidt |date=1 October 2010 |title=Taking the Measure of the Greenhouse Effect |url=https://www.giss.nasa.gov/research/briefs/2010_schmidt_05/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421003101/https://www.giss.nasa.gov/research/briefs/2010_schmidt_05/ |archive-date=21 April 2021 |access-date=13 January 2022 |publisher=NASA Goddard Institute for Space Studies - Science Briefs}}</ref> Ní ìsinsìnyí, ìtànṣán igbi-gígùn ń bọ láti ojú Ilẹ̀ Ayé ní àpapọ̀ ìwọ̀n 398 W/m², ṣùgbọ́n 239 W/m² péré ni ó ń dé òde òfurufú. Nítorí náà, ipa ilé eefin Ilẹ̀ Ayé tún lè ṣe ìṣírò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìyípadà sísàn agbára tó tó 159 W/m².<ref name="ipcc-ar6wg1-ch7"/> A tún lè sọ ipa ilé eefin gẹ́gẹ́ bí ìdá (0.40) tàbí ogorun (40%) nínú ìtànṣán igbi-gígùn tí ń kúrò láti ojú Ilẹ̀ Ayé ṣùgbọ́n tí kò dé òde òfurufú.<ref name="ipcc-ar6wg1-ch7"/><ref name="ravram1"/><ref name=":2">https://en.wikipedia.org/wiki/Greenhouse_effect#cite_note-ravram2-28</ref> Bóyá a bá ṣàpèjúwe ipa ilé-gíláàsì gẹ́gẹ́ bí ìyípadà nínú ìwọ̀n ooru tàbí gẹ́gẹ́ bí ìyípadà nínú ìtànṣán ooru igbi-gígùn (longwave thermal radiation), ipa kan náà ni a ń wọn.<ref name="ravram1"/> == Ipa rẹ̀ nínú ìyípadà ojú-ọjọ́ == {{ multiple image |total_width=450 | image1= Mauna Loa CO2 monthly mean concentration.svg |caption1= Ìgúnrẹ́rẹ́ Keeling (Keeling Curve) ti iye carbon dioxide (CO₂) nínú afẹ́fẹ́. | image2= Earth's heating rate since 2005.jpg |caption2= Ìwọ̀n tí Ilẹ̀ Ayé fi ń gbóná sí i (àwòrán ìṣàpẹẹrẹ) jẹ́ àbájáde àwọn nǹkan oríṣìíríṣìí, títí kan ipa ilé eefin tí ó ti pọ̀ sí i (enhanced greenhouse effect).<ref>{{cite web |author=Joseph Atkinson |date=22 June 2021 |title=Earth Matters: Earth's Radiation Budget is Out of Balance |url=https://earthobservatory.nasa.gov/blogs/earthmatters/2021/06/22/earths-radiation-budget-is-out-of-balance/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410085015/https://earthobservatory.nasa.gov/blogs/earthmatters/2021/06/22/earths-radiation-budget-is-out-of-balance/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=1 March 2022 |publisher=NASA Earth Observatory}}</ref> }} [[File:1960- Damages caused by countries' emissions of greenhouse gases.svg |thumb |Ìdàgbàsókè tí kò tẹ̀lé ìlà gígùn (non-linear growth) nínú ipa ìgbóná àgbáyé tí ó ń ṣẹlẹ̀ nítorí àkójọpọ̀ àwọn gáàsì ilé eefin tó pẹ́ nínú afẹ́fẹ́ (long-lived greenhouse gases) ti fa ìpalára ọrọ̀ ajé nínú àkókò ọdún ọgọ́ta (60 years) tí a fojú díwọ̀n rẹ̀ pé ó ju ìlọ́po márùn-ún iye ìpalára tó ṣẹlẹ̀ nínú àkókò ọdún ọgbọ̀n (30 years) lọ (gẹ́gẹ́ bí àwòrán náà ṣe fi hàn). Àpilẹ̀kọ kan nínú ìwé ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì Nature ṣírò pé àwọn ìpalára ọjọ́ iwájú tí yóò wáyé nítorí àwọn ìtújáde tó ti ṣẹlẹ̀ tẹ́lẹ̀ yóò jẹ́ ó kéré tán ní ìlọ́po mẹ́wàá ju àwọn ìpalára ìtàn àtẹ́yìnwá tí àwọn ìtújáde kan náà ti fa lọ.<ref name=Nature_20260325enhanced> * Data source for '''''1990'''''-2020 panel: Fig. 4 of {{cite journal |last1=Burke |first1=Marshall |last2=Zahid |first2=Mustafa |last3=Diffenbaugh |first3=Noah S. |last4=Hsiang |first4=Solomon |title=Quantifying climate loss and damage consistent with a social cost of carbon |journal=Nature |date=25 March 2026 |volume=651 |pages=959-966 |doi=10.1038/s41586-026-10272-6}} * Data source for '''''1960'''''-2020 panel: Fig. S5 of {{cite web |last1=Burke |first1=Marshall |last2=Zahid |first2=Mustafa |last3=Diffenbaugh |first3=Noah S. |last4=Hsiang |first4=Solomon |title=Nature portfolio / Supplementary information / Quantifying climate loss and damage consistent with a social cost of carbon |url=https://static-content.springer.com/esm/art%3A10.1038%2Fs41586-026-10272-6/MediaObjects/41586_2026_10272_MOESM1_ESM.pdf |website=Nature |archive-url=https://web.archive.org/web/20260406031318/https://static-content.springer.com/esm/art%3A10.1038%2Fs41586-026-10272-6/MediaObjects/41586_2026_10272_MOESM1_ESM.pdf |archive-date=6 April 2026 |page=28 |date=25 March 2026 |quote=Same as Figure 4 except valuing damages from emissions starting in 1960 rather than 1990. |url-status=live}}</ref>]] Ìmúgbòòrò ipa ilé-gíláàsì (greenhouse effect) nípasẹ̀ àwọn gáàsì amúnágbóná àfikún tí àwọn iṣẹ́ ènìyàn ń dá sílẹ̀ ni a mọ̀ sí ipa ilé-gíláàsì tí a mú pọ̀ sí i (enhanced greenhouse effect).<ref name="IPCC" /> Yàtọ̀ sí pé a ti rí i láti inú àwọn ìwọ̀n tí ARGO, CERES àti àwọn ohun èlò ìwọ̀n mìíràn ṣe jálẹ̀ ọ̀rúndún kọkànlélógún,<ref>{{Cite web |title=IPCC AR6 WG1 |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Full_Report.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809080054/https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Full_Report.pdf |archive-date=9 August 2021}}</ref> ìlọsíwájú yìí nínú ìfipá-ràn-rádíéṣọ́nù (radiative forcing) tí iṣẹ́ ènìyàn ń fa ni a ti ṣàkíyèsí rẹ̀ ní tààràtà,<ref>{{cite web |author=Robert McSweeney |date=25 February 2015 |title=New study directly measures greenhouse effect at Earth's surface |url=https://www.carbonbrief.org/new-study-directly-measures-greenhouse-effect-at-earths-surface |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418151415/https://www.carbonbrief.org/new-study-directly-measures-greenhouse-effect-at-earths-surface |archive-date=18 April 2021 |access-date=18 April 2021 |publisher=Carbon Brief}}</ref><ref>{{cite web |date=26 March 2021 |title=Direct observations confirm that humans are throwing Earth's energy budget off balance |url=https://phys.org/news/2021-03-humans-earth-energy.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418072159/https://phys.org/news/2021-03-humans-earth-energy.html |archive-date=18 April 2021 |access-date=18 April 2021 |website=phys.org |publisher=Science X}}</ref> ó sì jẹ́ pé ìdí pàtàkì rẹ̀ ni ìlọsíwájú nínú iye carbon dioxide (CO₂) nínú afẹ́fẹ́.<ref>{{cite web |title=Enhanced Greenhouse Effect |url=http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/Global_Warming/Older/Enhanced_Greenhouse_Effect.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101024121935/http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/global_warming/Older/Enhanced_Greenhouse_Effect.html |archive-date=24 October 2010 |access-date=15 October 2010 |publisher=Ace.mmu.ac.uk}}</ref> CO₂ ni a ń ṣe jáde láti inú sísun epo fosaili (fossil fuel burning) àti àwọn iṣẹ́ mìíràn bíi ṣíṣe simẹnti (cement production) àti pípa igbó ilẹ̀ olóoru (tropical deforestation).<ref name="IPCC deforestation">IPCC [http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter7.pdf Fourth Assessment Report, Working Group I Report "The Physical Science Basis"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110315005004/http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter7.pdf|date=15 March 2011}} Chapter 7</ref> Àwọn ìwọ̀n CO₂ láti Mauna Loa Observatory fi hàn pé iye rẹ̀ ti pọ̀ sí i láti ìwọ̀n 313 parts per million (ppm)<ref>{{cite web |title=Atmospheric Carbon Dioxide – Mauna Loa |url=http://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/co2_data_mlo.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190520204843/https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/co2_data_mlo.html |archive-date=20 May 2019 |access-date=8 December 2008 |publisher=[[NOAA]]}}</ref> ní ọdún 1960, ó sì kọjá àmì 400 ppm ní ọdún 2013.<ref>{{cite magazine |date=12 May 2013 |title=Climate Milestone: Earth's {{CO2}} Level Passes 400 ppm |url=http://news.nationalgeographic.com/news/energy/2013/05/130510-earth-co2-milestone-400-ppm/ |url-status=live |magazine=National Geographic |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215081625/http://news.nationalgeographic.com/news/energy/2013/05/130510-earth-co2-milestone-400-ppm/ |archive-date=15 December 2013 |access-date=10 December 2017 |archivedate=13 May 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130513194356/http://news.nationalgeographic.com/news/energy/2013/05/130510-earth-co2-milestone-400-ppm/ |deadurl=yes}}</ref> Iye CO₂ tí a ń rí báyìí ti ga ju ìwọ̀n tó ga jù lọ nínú àkọsílẹ̀ ilẹ̀-ayé (geological record) (≈300 ppm) gẹ́gẹ́ bí data tí a rí láti inú àwọn àpẹẹrẹ yìnyín (ice core data).<ref>{{cite journal |author=Hansen J. |date=February 2005 |title=A slippery slope: How much global warming constitutes "dangerous anthropogenic interference"? |url=https://zenodo.org/record/1232798 |url-status=live |journal=Climatic Change |volume=68 |issue=333 |pages=269–279 |bibcode=2005ClCh...68..269H |doi=10.1007/s10584-005-4135-0 |s2cid=153165132 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801065245/https://zenodo.org/record/1232798 |archive-date=1 August 2020 |access-date=8 June 2020}}</ref> Ní ọdún 800,000 sẹ́yìn,<ref>{{cite news |date=4 September 2006 |title=Deep ice tells long climate story |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5314592.stm |url-status=live |access-date=4 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123202651/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5314592.stm |archive-date=23 January 2013}}</ref> data tí a rí láti inú àwọn àpẹẹrẹ yìnyín (ice core) fi hàn pé iye carbon dioxide (CO₂) ti yí padà láti ìwọ̀n tó kéré tó 180 ppm sí ìwọ̀n 270 ppm tó wà ṣáájú ìgbà iṣẹ́ ilé-iṣẹ́ (pre-industrial level).<ref>{{cite journal |author=Hileman B |date=28 November 2005 |title=Ice Core Record Extended |url=http://pubs.acs.org/cen/news/83/i48/8348notw1.html |url-status=live |journal=Chemical & Engineering News |volume=83 |issue=48 |page=7 |doi=10.1021/cen-v083n048.p007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190515033556/http://pubs.acs.org/cen/news/83/i48/8348notw1.html |archive-date=15 May 2019 |access-date=6 September 2006|url-access=subscription }}</ref> Àwọn onímọ̀ ìwádìí ojú-ọjọ́ àtijọ́ (paleoclimatologists) ka àwọn ìyípadà nínú iye carbon dioxide sí ọ̀kan lára àwọn ohun pàtàkì tó ń fa àwọn ìyípadà ojú-ọjọ́ lórí àkókò gígùn yìí.<ref name="Bowen (2005), Thin Ice">{{cite book |last=Bowen |first=Mark |url=https://books.google.com/books?id=HGIcabCZHVUC |title=Thin Ice: Unlocking the Secrets of Climate in the World's Highest Mountains |publisher=Owl Books |year=2006 |isbn=978-1429932707 |access-date=1 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802192430/https://books.google.com/books?id=HGIcabCZHVUC |archive-date=2 August 2020 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 August 2008 |title=Temperature change and carbon dioxide change |url=http://www.ncdc.noaa.gov/paleo/globalwarming/temperature-change.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118144841/https://www.ncdc.noaa.gov/paleo/globalwarming/temperature-change.html |archive-date=18 January 2017 |website=U.S. National Oceanic and Atmospheric Administration Paleoclimatology}}</ref> ==Ìwọ̀ntúnwọ̀nsì Agbára àti Ìwọ̀n Ooru == === Ìtọ́jú Ìmọ́lẹ̀ Ìgbi Kúkúrú Tó Ń Wọlé === [[Fáìlì:Solar spectrum en.svg|thumb|Àwòrán àgbègbè ìtọ́jú ìmọ́lẹ̀ Oòrùn (solar radiation spectrum) fún ìmọ́lẹ̀ tó ń bọ taara, ní òkè afẹ́fẹ́ Ilẹ̀ Ayé àti ní ìpele ojú òkun.]] Ohun tí ó gbóná jù máa ń tú ìtọ́jú (radiation) tí ó ní ìgbi kúkúrú síi jáde. Nítorí náà, Oòrùn ń tú ìtọ́jú ìgbi kúkúrú jáde gẹ́gẹ́ bí ìmọ́lẹ̀ oòrùn, nígbà tí Ilẹ̀ Ayé àti afẹ́fẹ́ rẹ̀ ń tú ìtọ́jú ìgbi gígùn jáde. Ìmọ́lẹ̀ oòrùn ní ìtọ́jú ultraviolet, ìmọ́lẹ̀ tí ojú ènìyàn lè rí (visible light), àti ìtọ́jú infurarẹẹdi tó sún mọ́ (near-infrared radiation).<ref name="IPCC" /> Ìmọ́lẹ̀ oòrùn máa ń padà sẹ́yìn (reflect) àti pé Ilẹ̀ Ayé àti afẹ́fẹ́ rẹ̀ tún máa ń gba á (absorb). Afẹ́fẹ́ àti àwọn ìkùukùu máa ń da nǹkan bí 23% ìmọ́lẹ̀ náà padà, wọ́n sì ń gba nǹkan bí 23% rẹ̀. Ojú Ilẹ̀ Ayé máa ń da 7% padà, ó sì ń gba 48% rẹ̀.<ref name="eeb1" /> Ní àpapọ̀, Ilẹ̀ Ayé ń da nǹkan bí 30% gbogbo ìmọ́lẹ̀ oòrùn tó ń wọlé padà,<ref>{{cite web |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |title=Earth Fact Sheet |publisher=NSSDCA |first1=David R. |last1=Williams |access-date=15 October 2010 |archive-date=25 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151225024603/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |url-status=live }}</ref><ref name=harvard>{{cite book |chapter-url=http://acmg.seas.harvard.edu/people/faculty/djj/book/bookchap7.html |title=Introduction to Atmospheric Chemistry |first=Daniel J. |last=Jacob |publisher=Princeton University Press |year=1999 |chapter=7. The Greenhouse Effect |isbn=978-1400841547 |access-date=9 December 2009 |archive-date=3 October 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101003035132/http://acmg.seas.harvard.edu/people/faculty/djj/book/bookchap7.html |url-status=dead |archivedate=3 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101003035132/http://acmg.seas.harvard.edu/people/faculty/djj/book/bookchap7.html }}</ref> ó sì ń gba ìyókù rẹ̀ (240 W/m²).<ref name="ipcc-ar6wg1-ch7" /> === Ìtọ́jú Ìgbi Gígùn Tó Ń Jáde === [[Fáìlì:Spectral Greenhouse Effect.png|thumb|Ipa ilé-gíláàsì (greenhouse effect) jẹ́ ìdínkù nínú iye ìtọ́jú ìgbi gígùn tí ń jáde lọ sí òde, èyí tí ó ń ní ipa lórí ìwọ̀ntúnwọ̀nsì ìtọ́jú agbára (radiative balance) ayé. Àwòrán àgbègbè ìtọ́jú tí ń jáde fi ipa àwọn gáàsì ilé-gíláàsì oríṣìíríṣìí hàn.]] Ilẹ̀ Ayé àti afẹ́fẹ́ rẹ̀ máa ń tú ìtọ́jú ìgbi gígùn (longwave radiation) jáde, èyí tí a tún mọ̀ sí ìtọ́jú infurarẹẹdi gbígbóná (thermal infrared radiation) tàbí ìtọ́jú ilẹ̀-ayé (terrestrial radiation).<ref name="IPCC" /> Ní ọ̀nà àìlékọ̀ọ́kan, a máa ń pe ìtọ́jú ìgbi gígùn ní ìtọ́jú gbígbóná (thermal radiation). Ìtọ́jú ìgbi gígùn tí ń jáde (Outgoing Longwave Radiation, OLR) ni ìtọ́jú tí ń bọ láti Ilẹ̀ Ayé àti afẹ́fẹ́ rẹ̀ tí ó ń kọjá nípasẹ̀ afẹ́fẹ́ lọ sí òde ayé. A lè rí ipa ilé-gíláàsì (greenhouse effect) ní tààràtà nínú àwọn àwòrán ìtọ́jú ìgbi gígùn tí Ilẹ̀ Ayé ń tú jáde gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ igbohunsafẹfẹ́ (frequency) tàbí gígùn ìgbi (wavelength). Àgbègbè tó wà láàárín àwòrán ìtọ́jú ìgbi gígùn tí ojú Ilẹ̀ Ayé ń tú jáde àti àwòrán ìtọ́jú ìgbi gígùn tí ń jáde lọ sí òde ayé fi ìwọ̀n ipa ilé-gíláàsì hàn.<ref name="Schmidt2010"/> Àwọn nkan oríṣìíríṣìí ló ń fa ìdínkù nínú agbára ìtọ́jú (radiation energy) tí ń dé òde ayé ní àwọn igbohunsafẹfẹ́ (frequencies) tó yàtọ̀; fún àwọn igbohunsafẹfẹ́ kan, ọ̀pọ̀ nkan ló ń kó ipa papọ̀.<ref name="Schmidt2010paper">{{cite journal |last1=Schmidt |first1=G. A. |last2=Ruedy |first2=R. A. |last3=Miller |first3=R. L. |last4=Lacis |first4=A. A. |title=Attribution of the present-day total greenhouse effect |journal=Journal of Geophysical Research |date=2010 |volume=115 |issue=D20 |article-number=2010JD014287 |doi=10.1029/2010JD014287 |bibcode=2010JGRD..11520106S |url=https://pubs.giss.nasa.gov/docs/2010/2010_Schmidt_sc05400j.pdf |access-date=14 June 2023}}</ref> A mọ̀ pé carbon dioxide (CO₂) ló ní ojúṣe fún ìdínkù nínú ìtọ́jú tí ń jáde lọ sí òde ayé (àti ìlọsíwájú tó bá a lọ nínú ipa ilé-gíláàsì) ní agbègbè tó sún mọ́ 667 cm⁻¹ (èyí tó dọ́gba pẹ̀lú gígùn ìgbi 15 microns).<ref name="wijng">{{cite journal |last1=van Wijngaarden |first1=W. A. |last2=Happer |first2=W. |title=Dependence of Earth's Thermal Radiation on Five Most Abundant Greenhouse Gases |journal=Atmospheric and Oceanic Physics |date=2020 |arxiv=2006.03098 |url=https://wvanwijngaarden.info.yorku.ca/files/2020/12/WThermal-Radiationf.pdf?x45936 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20230508080935/https://wvanwijngaarden.info.yorku.ca/files/2020/12/WThermal-Radiationf.pdf?x45936 |archive-date= 8 May 2023 }}</ref> Gbogbo ìpele afẹ́fẹ́ tí ó ní àwọn gáàsì ilé-gíláàsì máa ń gba díẹ̀ nínú ìtọ́jú ìgbi gígùn (longwave radiation) tí ń gòkè láti àwọn ìpele tó wà ní ìsàlẹ̀. Ó tún máa ń tú ìtọ́jú ìgbi gígùn jáde sí gbogbo ọ̀nà, yálà sókè tàbí sísàlẹ̀, ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì pẹ̀lú iye tí ó ti gba. Èyí máa ń fa kí ìsonù ooru nípasẹ̀ ìtọ́jú dín kù, kí ìwọ̀n ooru sì pọ̀ sí i ní àwọn ìpele tó wà ní ìsàlẹ̀. Bí iye àwọn gáàsì wọ̀nyí ṣe ń pọ̀ sí i, iye ìtọ́jú tí wọ́n ń gba àti tí wọ́n ń tú jáde náà máa ń pọ̀ sí i, èyí sì ń mú kí ooru púpọ̀ sí i wà ní ìpamọ́ lórí ojú Ilẹ̀ Ayé àti nínú àwọn ìpele afẹ́fẹ́ tó wà ní ìsàlẹ̀.<ref name="IPCC4_ch012" /> === Ìwọ̀n Ooru Tó Munadoko === [[Fáìlì:Effective temperature for climate thermal radiation.svg|thumb|Ìwọ̀n ìgbóná tí a nílò láti tú iye kan pàtó ti ìtọ́jú ooru (thermal radiation) jáde.]] Agbára ìtọ́jú ìgbi gígùn (outgoing longwave radiation) tí pílánẹ́ẹ̀tì ń tú jáde bá ìwọ̀n ooru tó munadoko (effective temperature) pílánẹ́ẹ̀tì náà mu. Ìwọ̀n ooru tó munadoko ni ìwọ̀n ooru tí pílánẹ́ẹ̀tì kan tí ń tú ìtọ́jú jáde pẹ̀lú ìwọ̀n ooru tó dọ́gba ní gbogbo ara rẹ̀ (blackbody) yóò ní láti ní kí ó lè tú iye agbára ooru kan náà jáde. A lè lo ìmọ̀ yìí láti fi ṣe àfiwé ìwọ̀n ìtọ́jú ìgbi gígùn tí ń jáde lọ sí òde ayé àti ìwọ̀n ìtọ́jú ìgbi gígùn tí ojú Ilẹ̀ Ayé ń tú jáde: * ''Ìtọ́jú tí ń lọ sí òde ayé:'' Da lori ìtọ́jú ìgbi gígùn tí Ilẹ̀ Ayé ń tú jáde sí òde, ìwọ̀n ooru tó munadoko Ilẹ̀ Ayé lapapọ̀ jẹ́ −18 °C (0 °F).[<ref>{{cite web |url=http://eesc.columbia.edu/courses/ees/climate/lectures/radiation/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200704152516/https://eesc.columbia.edu/courses/ees/climate/lectures/radiation/ |date=2020-07-04 }} |title=Solar Radiation and the Earth's Energy Balance |publisher=Department of Earth and Environmental Sciences, Columbia University |access-date=15 October 2010</ref><ref name="IPCC4_ch012"/> * ''Ìtọ́jú láti ojú ilẹ̀:'' Da lori ìtọ́jú ooru tí ń bọ láti ojú Ilẹ̀ Ayé, ìwọ̀n ooru ojú ilẹ̀ tó munadoko jẹ́ nǹkan bí 16 °C (61 °F), <ref name="ipcc-ar6wg1-ch7" />  èyí tí ó gbóná ju ìwọ̀n ooru tó munadoko Ilẹ̀ Ayé lapapọ̀ lọ ní 34 °C (61 °F). Ìwọ̀n ooru ojú Ilẹ̀ Ayé sábà máa ń jẹ́ ìròyìn gẹ́gẹ́ bí ìwọ̀n ìdíwọ̀n àárín ìwọ̀n ooru afẹ́fẹ́ tí ó sún mọ́ ojú ilẹ̀ (near-surface air temperature). Èyí jẹ́ nǹkan bí 15 °C (59 °F),<ref name="clchgtrack"/><ref>The elusive "absolute surface air temperature", see [http://data.giss.nasa.gov/gistemp/abs_temp.html GISS discussion]</ref> ó sì kéré díẹ̀ ju ìwọ̀n ooru ojú ilẹ̀ tó munadoko lọ. Ìwọ̀n yìí gbóná ju ìwọ̀n ooru tó munadoko Ilẹ̀ Ayé lapapọ̀ lọ ní 33 °C (59 °F). === Ìṣàn agbára === Ìṣàn agbára (energy flux) ni ìwọ̀n ìrìnàjò agbára fún ẹ̀ka àgbègbè kan. A máa ń fi hàn gẹ́gẹ́ bí W/m², èyí tí ó túmọ̀ sí iye joules agbára tí ń kọjá nípasẹ̀ square meter kan ní gbogbo ìṣẹ́jú àáyá. Ọ̀pọ̀ ìṣàn agbára tí a máa ń sọ nínú ìjíròrò gíga lórí ojú-ọjọ́ jẹ́ àwọn iye àgbáyé, ìyẹn ni pé a ń kó gbogbo ìrìnàjò agbára jọ fún gbogbo Ilẹ̀ Ayé, a sì pín in pẹ̀lú agbègbè ojú Ilẹ̀ Ayé, 5.1×10¹⁴ m² (5.1×10⁸ km²; 2.0×10⁸ mi²).<ref name="utarea">{{cite web |title=What is the Surface Area of the Earth? |url=https://www.universetoday.com/25756/surface-area-of-the-earth/ |website=Universe Today |date=11 February 2017 |access-date=1 June 2023}}</ref> Ìṣàn agbára (energy flux) tí ìtọ́jú ń wọlé àti tí ń jáde kúrò ní Ilẹ̀ Ayé ṣe pàtàkì nítorí pé ìtújáde agbára nípasẹ̀ ìtànkálẹ̀ ìtọ́jú (radiative transfer) ni ọ̀nà kan ṣoṣo tó lè yí agbára padà láàárín Ilẹ̀ Ayé àti iyokù àgbáyé.<ref name=":1">https://en.wikipedia.org/wiki/Greenhouse_effect#cite_note-Wallace2006-49</ref> === Ìwọ̀ntúnwọ̀nsì ìtọ́jú === [[Fáìlì:2001- Earth's energy imbalance.svg|thumb|Àìwọ̀ntúnwọ̀nsì agbára Ilẹ̀ Ayé ti pọ̀ sí i ní ọ̀rúndún kọkànlélógún, ó sì ti dé ìwọ̀n tó jẹ́ ìlọ́po méjì ti àwọn ìṣírò IPCC tẹ́lẹ̀.<ref name=AGUadvances_20250510/> Agbára láti ṣe àkíyèsí àìwọ̀ntúnwọ̀nsì yìí ń dín kù nítorí pé wọ́n ń yọ àwọn satẹ́laiti kúrò nínú iṣẹ́.<ref name=AGUadvances_20250510>{{cite journal |last1=Mauritsen |first1=Thorsten |last2=Tsushima |first2=Yoko |last3=Meyssignac |first3=Benoit |last4=Loeb |first4=Normal G. |last5=Hakuba |first5=Maria |display-authors=4 |title=Earth's Energy Imbalance More Than Doubled in Recent Decades |journal=AGU Advances |date=10 May 2025 |volume=6 |issue=3 |article-number=e2024AV001636 |doi=10.1029/2024AV001636 |publisher=American Geophysical Union |bibcode=2025AGUA....601636M |quote=The imbalance is derived from the CERES-EBAF Edition 4.2.1 data set|hdl=21.11116/0000-0011-68B9-8 |hdl-access=free }}.</ref>]] Ìwọ̀n ooru pílánẹ́ẹ̀tì kan da lórí ìwọ̀ntúnwọ̀nsì láàárín ìtọ́jú tí ń wọlé àti ìtọ́jú tí ń jáde. Tí ìtọ́jú tí ń wọlé bá pọ̀ ju ti ń jáde lọ, pílánẹ́ẹ̀tì náà yóò gbóná sí i. Tí ìtọ́jú tí ń jáde bá pọ̀ ju ti ń wọlé lọ, pílánẹ́ẹ̀tì náà yóò tútù sí i. Pílánẹ́ẹ̀tì máa ń fojú sí ìpò ìwọ̀ntúnwọ̀nsì ìtọ́jú (radiative equilibrium), níbi tí agbára ìtọ́jú tí ń jáde fi dọ́gba pẹ̀lú agbára ìtọ́jú tí a ti gba.<ref name="cimss">{{cite web |title=Earth's Radiation Balance |url=https://cimss.ssec.wisc.edu/wxwise/homerbe.html |website=CIMSS: University of Wisconsin |access-date=25 April 2023}}</ref> Àìwọ̀ntúnwọ̀nsì agbára Ilẹ̀ Ayé (Earth's energy imbalance) ni ìwọn tí agbára ìmọ́lẹ̀ oòrùn tí Ilẹ̀ Ayé àti afẹ́fẹ́ rẹ̀ gba pọ̀ ju agbára ìtọ́jú ìgbi gígùn (outgoing longwave radiation) tí ń jáde lọ sí òde ayé lọ. Àìwọ̀ntúnwọ̀nsì agbára ni ìwọn pàtàkì tó ń ṣàkóso ìwọ̀n ooru ojú Ilẹ̀ Ayé.<ref name="SciAmEEB">{{cite web |title=Don't Worry about CO2, Worry about the Earth's 'Energy Balance' |url=https://www.scientificamerican.com/article/dont-worry-about-co2-worry-about-the-earths-energy-balance/ |publisher=Scientific American |access-date=2 June 2023}}</ref> Ìfihàn UN kan sọ pé: “EEI ni nǹkan tó ṣe pàtàkì jù lọ tó ń ṣàlàyé ìfojúsùn ìtẹ̀síwájú ìgbóná ayé àti ìyípadà ojú-ọjọ́.”<ref name=":3">https://en.wikipedia.org/wiki/Greenhouse_effect#cite_note-UNeei-53</ref> Ìwádìí kan tún sọ pé: “Ìye gidi EEI ni ìwọn pàtàkì jù lọ tó ń ṣàlàyé ipo gidi ìyípadà ojú-ọjọ́ àgbáyé.”<ref name="vsh2016">{{cite journal |last1=von Schuckmann |first1=K. |last2=Palmer |first2=M. |last3=Trenberth |first3=K. |last4=Cazenave |first4=A. |last5=Chambers |first5=D. |last6=Champollion |first6=N. |last7=Hansen |first7=J. |last8=Josey |first8=S. A. |last9=Loeb |first9=N. |last10=Mathiew |first10=P.P. |last11=Meyssignac |first11=B. |last12=Wild |first12=M. |title=An imperative to monitor Earth's energy imbalance |journal=Nature Climate Change |date=2016 |volume=6 |issue=2 |pages=138–144 |doi=10.1038/nclimate2876|bibcode=2016NatCC...6..138V |url=http://nora.nerc.ac.uk/id/eprint/512751/1/vonSchuckmannPostprint.pdf }}</ref> Àìwọ̀ntúnwọ̀nsì agbára Ilẹ̀ Ayé (Earth’s energy imbalance, EEI) jẹ́ nǹkan bí 0.7 W/m² ní ọdún 2015, èyí tí ó fi hàn pé Ilẹ̀ Ayé lapapọ̀ ń kó agbára ooru jọ, ó sì wà nínú ìlànà ìgbóná sí i.<ref name="ipcc-ar6wg1-ch7" /> Ní ọdún 2024, ìtẹ̀síwájú àkókò gígùn náà ti pọ̀ sí i dé nǹkan bí ìlọ́po méjì iye yẹn.<ref name=AGUadvances_20250510/> Ó ju 90% nínú agbára tí a ti dá sílẹ̀ pamọ́ lọ sí mímú òkun gbóná, pẹ̀lú ìwọ̀n kékeré gan-an tí ń lọ sí mímú ilẹ̀, afẹ́fẹ́, àti yìnyín gbóná.<ref>{{cite web |last1=Hawkins |first1=Ed |title=Earth's energy imbalance |url=https://www.climate-lab-book.ac.uk/2016/earths-energy-imbalance/ |website=Climate Lab Book |access-date=16 July 2023 |date=27 January 2016}}</ref> [[Fáìlì:Outgoing radiation with and without Greenhouse effect.svg|thumb|Ìfiwéra ìṣàn ìtọ́jú ìgbi gígùn tí Ilẹ̀ Ayé ń gòkè sókè nínú gidi àti nínú àfojúsùn ìrònú kan níbi tí a ti yọ àwọn gáàsì ilé-gíláàsì àti àwọn ìkùukùu kúrò tàbí wọ́n pàdánù agbára wọn láti gba ìtọ́jú ìgbi gígùn—láì yí albedo Ilẹ̀ Ayé padà (ìyẹn ìfarahàn/ìgbàgbọ́ ìmọ́lẹ̀ oòrùn). Apá òkè fi ìwọ̀ntúnwọ̀nsì láàárín ìgbóná àti ìtútù Ilẹ̀ Ayé hàn gẹ́gẹ́ bí a ṣe wọn un ní òkè afẹ́fẹ́ (TOA). Apá (a) fi ipo gidi hàn pẹ̀lú ipa ilé-gíláàsì tí ń ṣiṣẹ́.<ref name="rrtmeeb">{{cite web |title=RRTM Earth's Energy Budget |url=http://climatemodels.uchicago.edu/rrtm/index.html |publisher=University of Chicago |access-date=9 June 2023}}</ref> Apá (b) fi ipo hàn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lẹ́yìn tí ìgbàgbọ́ (absorption) dá dúró; gbogbo ìtọ́jú ìgbi gígùn tí ojú ilẹ̀ ń tú jáde yóò dé òde ayé; ìtútù yóò pọ̀ ju ìgbóná lọ (láti ìmọ́lẹ̀ oòrùn), èyí tí yóò fa ìdínkù kíákíá nínú ìwọ̀n ooru. Apá (c) fi ipo ìdúróṣinṣin ìkẹyìn hàn, lẹ́yìn tí ojú ilẹ̀ bá ti tutù tó bẹ́ẹ̀ tí yóò fi ń tú ìtọ́jú ìgbi gígùn tó tó láti dọ́gba pẹ̀lú agbára tí ó ti gba láti ìmọ́lẹ̀ oòrùn.<ref name="rrtmeeb"/>]] === Yíyí ọjọ́ àti òru padà === Àpẹẹrẹ rọrùn kan máa ń gba pé ipo ìdúróṣinṣin (steady state) wà, ṣùgbọ́n nínú ayé gidi, yíyí ọjọ́ àti òru (diurnal cycle), àti yíyí ọdún (seasonal cycle) pẹ̀lú ìdààmú ojú-ọjọ́ (weather disturbances), máa ń jẹ́ kó nira sí i. Ìgbóná Oòrùn máa ń ṣiṣẹ́ nígbà ọ̀sán nìkan. Ní òru, afẹ́fẹ́ máa ń tutù díẹ̀, ṣùgbọ́n kì í tutù púpọ̀ nítorí pé ìfaradà ooru (thermal inertia) ti ètò ojú-ọjọ́ ń koju ìyípadà ní ọ̀sán àti òru, àti pẹ̀lú fún àkókò gígùn.<ref>{{cite web |url=https://earthobservatory.nasa.gov/features/HeatBucket/heatbucket4.php |title=Earth's Big Heat Bucket - Bad News, Good News |publisher=NASA Earth Observatory |author=Michon Scott |date=24 April 2006 |access-date=4 December 2022 |archive-date=4 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204153806/https://earthobservatory.nasa.gov/features/HeatBucket/heatbucket4.php |url-status=live }}</ref> Ìyípadà ìwọ̀n ooru ojoojúmọ́ máa ń dín kù bí a ṣe ń gòkè sí òkè nínú afẹ́fẹ́. == Ìpa oṣùwọ̀n ìdínkù ooru pẹ̀lú gíga == === Ìṣùwọ̀n ìdínkù ooru pẹ̀lú gíga === Ní apá ìsàlẹ̀ afẹ́fẹ́, troposphere, ìtùtù afẹ́fẹ́ máa ń dín kù (tàbí ‘lapse’) bí a ṣe ń gòkè sí òkè. Ìwọ̀n tí ìtùtù ṣe ń yí padà pẹ̀lú gíga ni a ń pè ní lapse rate.<ref name="Nugent5">{{cite web |last1=Nugent |first1=Alison |last2=DeCou |first2=David |title=ATMOSPHERIC PROCESSES AND PHENOMENA: Chapter 5: Atmospheric Stability |url=http://pressbooks-dev.oer.hawaii.edu/atmo/chapter/chapter-5-atmospheric-stability/ |access-date=31 May 2023}}</ref> Lórí Ilẹ̀ Ayé, ìtùtù afẹ́fẹ́ máa ń dín kù ní ìwọ̀n nǹkan bí 6.5 °C/km (3.6 °F fún 1000 ft), ní àpapọ̀, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé èyí máa ń yàtọ̀.<ref name="Nugent5" /> Ìdínkù ìtùtù pẹ̀lú gíga (temperature lapse) jẹ́ nítorí ìkòkò-ìṣàn afẹ́fẹ́ (convection). Afẹ́fẹ́ tí Oòrùn ti gbóná láti ojú ilẹ̀ máa ń gòkè sókè. Bí ó ṣe ń gòkè, afẹ́fẹ́ máa ń gbooro sí i, ó sì máa ń tutù. Ní àkókò kan náà, afẹ́fẹ́ mìíràn máa ń rọ̀ sísàlẹ̀, ó máa ń pọ́n (compress), ó sì máa ń gbóná. Ìlànà yìí ni ó ń dá ìyàtọ̀ ìtùtù láti ìpele kan sí omiì nínú afẹ́fẹ́.<ref name="Nugent5" /> Ìyàtọ̀ ìtùtù pẹ̀lú gíga (vertical temperature gradient) ṣe pàtàkì fún ipa ilé-gíláàsì. Tí ìwọ̀n ìtùtù pẹ̀lú gíga bá jẹ́ òfo (ìyẹn pé ìtùtù afẹ́fẹ́ kò yàtọ̀ pẹ̀lú gíga, ó sì dọ́gba pẹ̀lú ìtùtù ojú Ilẹ̀ Ayé), nígbà náà kì yóò sí ipa ilé-gíláàsì rárá (ìyẹn pé iye rẹ̀ yóò jẹ́ òfo).<ref name="ThomasStamnes1999">{{cite book |last1=Thomas |first1=Gary E. |last2=Stamnes |first2=Knut |title=Radiative Transfer in the Atmosphere and Ocean |url=https://archive.org/details/radiativetransfe0000thom |date=1999 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-40124-0}}</ref> === Ìwọ̀n ìtújáde ooru àti gíga === [[Fáìlì:Spectral OLR.png|thumb|Ìtùtù níbi tí ìtọ́jú ooru (thermal radiation) ti jáde lè jẹ́ kó ye wa nípa fífi ìfarahàn (intensity) ní wavenumber kan pàtó wé ìfarahàn kúrú (black-body emission curve). Nínú àwòrán yìí, àwọn ìtùtù ìtújáde (emission temperatures) wà láàárín Tmin àti Ts. “Wavenumber” ni ìgbàkànsí (frequency) tí a pín pẹ̀lú iyara ìmọ́lẹ̀ (speed of light).]] Àwọn gáàsì ilé-gíláàsì ń jẹ́ kí afẹ́fẹ́ tó wà nítòsí ojú Ilẹ̀ Ayé fẹrẹẹ̀ má ṣeé kọjá fún ìtọ́jú ìgbi gígùn (longwave radiation). Afẹ́fẹ́ máa ń bẹ̀rẹ̀ sí í jẹ́ kedere fún ìtọ́jú ìgbi gígùn ní àwọn gíga tó ga sí i, níbi tí afẹ́fẹ́ ti kéré sí i, omi inú afẹ́fẹ́ (water vapour) ti dín kù, àti pé ìdínkù ìtànkálẹ̀ ìgbì ìgbàgbọ́ (pressure broadening) nínú àwọn laini ìgbàgbọ́ (absorption lines) máa ń dín àgbègbè gígùn ìgbì tí àwọn molikula gaasi lè gba kù.<ref name="Plass1950">{{cite journal |last1=Strong |first1=J. |last2=Plass |first2=G. N. |date=1950 |title=The Effect of Pressure Broadening of Spectral Lines on Atmospheric Temperature |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1950ApJ...112..365S/abstract#:~:text=Pressure%20broadening%20causes%20lines%20in,absorbed%20by%20the%20upper%20layers. |journal=Astrophysical Journal |volume=112 |page=365 |bibcode=1950ApJ...112..365S |doi=10.1086/145352}}</ref><ref name=":1" /> Fún gígùn ìgbì kan kọọkan, ìtọ́jú ìgbi gígùn (longwave radiation) tí ń dé òde ayé ni a ń tú jáde láti ìpele ìtọ́jú kan pàtó nínú afẹ́fẹ́. Ìfarahàn (intensity) ìtọ́jú tí a ń tú jáde jẹ́ kó da lórí àárín ìtùtù afẹ́fẹ́ tí a fi ìwọ̀n tó yẹ ṣe ìwọ̀n nínú ìpele yẹn. Nítorí náà, fún gígùn ìgbì kọọkan ti ìtọ́jú tí ń jáde lọ sí òde ayé, ìwọ̀n ìtùtù ìtújáde tó bá a mu (effective emission temperature) wà, tàbí ohun tí a tún ń pè ní ìtùtù ìmọ́lẹ̀ (brightness temperature).<ref name="Pierrehumbert2011">{{cite web |last1=Pierrehumbert |first1=R. T. |date=January 2011 |title=Infrared radiation and planetary temperature |url=https://geosci.uchicago.edu/~rtp1/papers/PhysTodayRT2011.pdf |website=Physics Today |publisher=American Institute of Physics |pages=33–38}}</ref><ref name=":1" /> Gígùn ìgbì ìtọ́jú (radiation) kan pàtó tún lè ní gíga ìtújáde tó munadoko (effective emission altitude), èyí tí ó jẹ́ àárín ìwọ̀n gíga tí a ṣe ìdíwọ̀n pẹ̀lú ìwọ̀n tó yẹ nínú ìpele ìtọ́jú tí ń tú un jáde. Ìtùtù ìtújáde tó munadoko (effective emission temperature) àti gíga ìtújáde (altitude) máa ń yàtọ̀ gẹ́gẹ́ bí gígùn ìgbì (wavelength) tàbí ìgbàkànsí (frequency) ṣe yàtọ̀. A lè rí ìṣẹ̀lẹ̀ yìí nípa ṣíṣe àyẹ̀wò àwọn àwòrán (plots) ìtọ́jú (radiation) tí ń jáde lọ sí òde ayé.<ref name="Pierrehumbert2011" /> === Ìyàtọ̀ ìtújáde gáàsì ilé-gíláàsì àti ìwọ̀n ìdínkù ìtùtù pẹ̀lú gíga === [[Fáìlì:Greenhouse Effect Overview.svg|thumb|Àwọn gáàsì ilé-gíláàsì (GHGs) nínú afẹ́fẹ́ tó pọ̀ ní nítòsí ojú Ilẹ̀ Ayé máa ń gba púpọ̀ nínú ìtọ́jú ìgbi gígùn (longwave radiation) tí ojú Ilẹ̀ Ayé gbóná ń tú jáde. Àwọn GHGs nínú afẹ́fẹ́ tí kò pọ̀ ní àwọn gíga tó ga sí i—tí ó tutù sí i nítorí ìwọ̀n ìdínkù ìtùtù ayíká (environmental lapse rate)—máa ń tú ìtọ́jú ìgbi gígùn jáde sí òde ayé ní ìwọ̀n tó kéré ju ìtọ́jú tí ojú Ilẹ̀ Ayé ń tú jáde lọ.]] Ojú Ilẹ̀ Ayé ń tú ìtọ́jú ìgbi gígùn (longwave radiation) jáde pẹ̀lú gígùn ìgbì tó wà láàárín 4–100 microns.<ref name="Mitchell-1989">{{cite journal|doi=10.1029/RG027i001p00115|last=Mitchell|first=John F. B.|date=1989|title=The "Greenhouse" effect and Climate Change|journal=Reviews of Geophysics|volume=27|issue=1|pages=115–139|url=https://astrosun2.astro.cornell.edu/academics/courses/astro202/Mitchell_GRL89.pdf|access-date=23 March 2008|bibcode=1989RvGeo..27..115M|citeseerx=10.1.1.459.471|archive-date=15 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615024949/http://astrosun2.astro.cornell.edu/academics/courses/astro202/Mitchell_GRL89.pdf|url-status=live}}</ref> Àwọn gáàsì ilé-gíláàsì (greenhouse gases) tí ó fẹrẹẹ̀ jẹ́ kedere fún ìtọ́jú ìmọ́lẹ̀ oòrùn tí ń wọlé máa ń gba (absorb) díẹ̀ nínú àwọn gígùn ìgbì tó wà nínú àkókò/àgbègbè yìí ní kíkún ju míì lọ.<ref name="Mitchell-1989" /> Afẹ́fẹ́ tó wà nítòsí ojú Ilẹ̀ Ayé kì í jẹ́ kí ìtọ́jú ìgbi gígùn (longwave radiation) rìn kọjá rárá dáadáa, nítorí náà ọ̀pọ̀ ìsonù ooru láti ojú Ilẹ̀ Ayé máa ń ṣẹlẹ̀ nípasẹ̀ ìyọ̀ omi (evaporation) àti ìkòkò-ìṣàn afẹ́fẹ́ (convection). Síbẹ̀, ìsonù agbára nípasẹ̀ ìtọ́jú (radiative energy losses) máa ń di pàtàkì sí i bí a ṣe ń gòkè sí àwọn gíga afẹ́fẹ́, pàápàá jùlọ nítorí ìdínkù ìpọ̀ omi inú afẹ́fẹ́ (water vapour), tí ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn gáàsì ilé-gíláàsì pàtàkì. Dípò kí a máa rò pé ìtọ́jú ìgbi gígùn (longwave radiation) tí ń lọ sí òde ayé ń wá láti ojú Ilẹ̀ Ayé fúnra rẹ̀, ó dára sí i láti rò pé ìtọ́jú tí ń jáde yìí ń bọ láti ìpele kan nínú aárín troposphere, èyí tí ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ojú Ilẹ̀ Ayé nípasẹ̀ ìwọ̀n ìdínkù ìtùtù pẹ̀lú gíga (lapse rate). Ìyàtọ̀ ìtùtù láàárín àwọn ibi méjì yìí ló ń ṣàlàyé ìyàtọ̀ láàárín ìtọ́jú tí ojú Ilẹ̀ Ayé ń tú jáde àti ìtọ́jú tí ń lọ sí òde ayé, ìyẹn ni pé ó ń ṣàlàyé ipa ilé-gíláàsì (greenhouse effect).<ref>{{cite web |url=https://www.e-education.psu.edu/meteo469/node/198 |title=METEO 469: From Meteorology to Mitigation - Understanding Global Warming - Lesson 5 - Modelling of the Climate System - One-Layer Energy Balance Model |publisher=[[Pennsylvania State University]] College of Mineral and Earth Sciences - Department of Meteorology and Atmospheric Sciences |last1=Mann |first1=Michael |last2=Gaudet |first2=Brian |access-date=4 November 2022 |archive-date=31 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031022823/https://www.e-education.psu.edu/meteo469/node/198 |url-status=live }}</ref><ref name="Tziperman2022">{{cite book |last1=Tziperman |first1=Eli |title=Global Warming Science |date=2022 |publisher=Princeton University Press |isbn=9780691228808}}</ref> == Àwọn ohun ìdípọ̀ nínú afẹ́fẹ́ tí ń gba ìtọ́jú infurarẹẹdi nínú afẹ́fẹ́ == === Àwọn gáàsì ilé-gíláàsì === Gáàsì ilé-gíláàsì (greenhouse gas, GHG) jẹ́ gáàsì kan tí ń kópa nínú ìdènà ìtújáde ooru nípa dídènà ìrìnàjò ìtọ́jú ìgbi gígùn (longwave radiation) láti jáde kúrò nínú afẹ́fẹ́ pílánẹ́ẹ̀tì kan. Àwọn gáàsì ilé-gíláàsì ló ń kópa jù lọ nínú ipa ilé-gíláàsì (greenhouse effect) nínú ìṣètò agbára Ilẹ̀ Ayé (Earth’s energy budget).<ref name="IPCC" /> === Àwọn gáàsì tó ń ṣiṣẹ́ lórí infurarẹẹdi === Àwọn gáàsì tí ó lè gba àti tú ìtọ́jú ìgbi gígùn (longwave radiation) jáde ni a ń pè ní àwọn gáàsì tó ń ṣiṣẹ́ lórí infurarẹẹdi (infrared active)<ref name="Archer2011Ch4">{{cite book |last1=Archer |first1=David |title=Global Warming: Understanding the Forecast, Chapter 4: Greenhouse Gases |date=2011 |publisher=Wiley |isbn=978-0470943410 |edition=2 |url=http://forecast.uchicago.edu/chapter4.pdf |access-date=14 June 2023}}</ref>, wọ́n sì ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí àwọn gáàsì ilé-gíláàsì. Ọ̀pọ̀ àwọn gáàsì tí molíkúlù wọn ní àtọ́ka méjì (bíi carbon monoxide, CO), àti gbogbo àwọn gáàsì tí molíkúlù wọn ní àtọ́ka mẹ́ta tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ (pẹ̀lú H₂O àti CO₂), jẹ́ infrared active, wọ́n sì ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí àwọn gáàsì ilé-gíláàsì. (Ní ìtúmọ̀ ìmọ̀-ẹ̀rọ, èyí jẹ́ nítorí pé nígbà tí molíkúlù wọ̀nyí bá ń mì (vibrate), ìmì yẹn máa ń yí dipole moment molíkúlù náà padà, ìyẹn ni àìdọ́gba nínú ìpínpin ìná iná (electrical charge). Wo Infrared spectroscopy.)<ref name="IPCC" /> Àwọn gáàsì tí molíkúlù wọn ní atomu kan ṣoṣo (bíi argon, Ar) tàbí tí ó ní atomu méjì tí ó jọ ara wọn (bíi nitrogen, N₂, àti oxygen, O₂) kì í ṣe infrared active. Wọ́n jẹ́ kedere fún ìtọ́jú ìgbi gígùn (longwave radiation), àti fún ìdí iṣe, wọn kì í gba tàbí tú ìtọ́jú ìgbi gígùn jáde rárá. (Èyí jẹ́ nítorí pé molíkúlù wọn jẹ́ aládàáṣe (symmetrical), nítorí náà kò ní dipole moment.) Irú àwọn gáàsì bẹ́ẹ̀ ló jẹ́ ju ìdá 99% nínú afẹ́fẹ́ gbígbẹ (dry atmosphere).<ref name="IPCC" /> === Ìgbàgbọ́ àti ìtújáde === [[Fáìlì:Longwave Absorption Coefficients of H2O and CO2.svg|thumb|upright=1.35| Àwọn olùka ìgbàgbọ́ (absorption coefficients) ìtọ́jú ìgbi gígùn (longwave) ti oru omi (water vapor) àti carbon dioxide. Fún àwọn gígùn ìgbì tó sún mọ́ 15 microns (15 μm lórí ìwọ̀n òkè), níbi tí ojú Ilẹ̀ Ayé ti ń tú ìtọ́jú jáde ní kíkún, CO₂ jẹ́ olùgba ìtọ́jú (absorber) tó lágbára ju oru omi lọ.]] Àwọn gáàsì ilé-gíláàsì (greenhouse gases) ń gba (absorb) àti ń tú (emit) ìtọ́jú ìgbi gígùn (longwave radiation) jáde nínú àwọn àgbègbè gígùn ìgbì kan pàtó (wavelength ranges), tí a ṣètò gẹ́gẹ́ bí laini ìgbàgbọ́ (spectral lines) tàbí ìbáńdà (bands).<ref name="IPCC" /> Nígbà tí àwọn gáàsì ilé-gíláàsì (greenhouse gases) bá gba ìtọ́jú (radiation), wọ́n máa ń pín agbára tí wọ́n ti gba náà sí afẹ́fẹ́ tó yí wọn ká gẹ́gẹ́ bí agbára gbígbóná (thermal energy), ìyẹn agbára ìrìnàjò (kinetic energy) àwọn molikúlù gáàsì. A máa ń kó agbára láti inú molikúlù gáàsì ilé-gíláàsì lọ sí àwọn molikúlù mìíràn nípasẹ̀ ìjàkùkù (collisions) láàárín molikúlù.<ref name="uaATMO336eeb" /> Ní ìtakora sí ohun tí a máa ń sọ nígbà míì, àwọn gáàsì ilé-gíláàsì kì í “tún tújáde” fọ́tónù (photons) lẹ́yìn tí wọ́n bá ti gba ìtọ́jú náà. Nítorí pé molíkúlù kọ̀ọ̀kan máa ń ní ọ̀pọ̀ bilíọ̀nù ìjàkùkù (collisions) lọ́dọọdún kejì kejì (per second), agbára tí molíkúlù gáàsì ilé-gíláàsì bá gba nípasẹ̀ gbígba fọ́tónù máa ń tàn kálẹ̀ sí àwọn molíkúlù mìíràn kíákíá ṣáájú kí àǹfààní ìtújáde fọ́tónù tuntun lè wáyé.<ref name="uaATMO336eeb" /> Nínú ìlànà míì, àwọn gáàsì ilé-gíláàsì ń tú ìtọ́jú ìgbi gígùn (longwave radiation) jáde, ní ìwọ̀n tí ìtùtù afẹ́fẹ́ ṣe ń ṣàkóso. Agbára gbígbóná (thermal energy) yìí máa ń jẹ́ kí àwọn molíkúlù gáàsì ilé-gíláàsì mìíràn gba a, tàbí kí ó jáde kúrò nínú afẹ́fẹ́, èyí sì máa ń mú kí afẹ́fẹ́ tutù sí i.<ref name="uaATMO336eeb" /> === Ìpa ìtọ́jú === Ìpa lórí afẹ́fẹ́: Afẹ́fẹ́ máa ń gbóná nípasẹ̀ ooru tí a fi pamọ́ (latent heat) — omi afẹ́fẹ́ tí ń di dígì (condensation) tí ó sì ń tú ooru jáde, ìṣàn afẹ́fẹ́ gbígbóná (thermals) tí ń gòkè láti ìsàlẹ̀, àti nípasẹ̀ ìmọ́lẹ̀ oòrùn tí a gba nínú afẹ́fẹ́.<ref name="budget" /> Afẹ́fẹ́ máa ń tutù nípasẹ̀ ìtànkálẹ̀ ìtọ́jú (radiative cooling), níbi tí àwọn gáàsì ilé-gíláàsì àti àwọn ìkùukùu ti ń tú ìtọ́jú ìgbi gígùn (longwave thermal radiation) jáde. Nínú troposphere, àwọn gáàsì ilé-gíláàsì sábà máa ń ní ipa ìtútù apapọ̀ lórí afẹ́fẹ́, nítorí pé wọ́n máa ń tú ìtọ́jú gbígbóná jáde ju bí wọ́n ṣe ń gba a lọ. Ìgbóná àti ìtútù afẹ́fẹ́ máa ń wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì dáadáa, ní àpapọ̀, kí afẹ́fẹ́ lè pa ìtùtù àárín rẹ̀ mọ́ ní ìpele tó fẹ́rẹ̀ẹ́ dúró ṣinṣin.<ref name=":1" />{{rp|139}}<ref name="Manabe1964">{{cite journal |last1=Manabe |first1=S. |last2=Strickler |first2=R. F. |title=Thermal Equilibrium of the Atmosphere with a Convective Adjustment |url=https://archive.org/details/journal-of-the-atmospheric-sciences_1964-07_21_4/page/361 |journal=J. Atmos. Sci. |date=1964 |volume=21 |issue=4 |pages=361–385 |doi=10.1175/1520-0469(1964)021<0361:TEOTAW>2.0.CO;2|doi-access=free |bibcode=1964JAtS...21..361M }}</ref> Ìpa lórí ìtútù ojú Ilẹ̀ Ayé: Ìtọ́jú ìgbi gígùn (longwave radiation) máa ń ṣàn lọ sí òkè àti sí ìsàlẹ̀ mejeeji nítorí ìgbàgbọ́ (absorption) àti ìtújáde (emission) nínú afẹ́fẹ́. Àwọn ìṣàn agbára tó ń fagilé ara wọn yìí máa ń dín ìtútù ojú Ilẹ̀ Ayé kù nípasẹ̀ ìtọ́jú (radiative cooling), ìyẹn ni ìṣàn agbára ìtọ́jú tí ń lọ sí òkè ní àpapọ̀ (net upward radiative energy flow). Gbigbe ooru pẹ̀lú ooru tí a fi pamọ́ (latent heat transport) àti ìṣàn afẹ́fẹ́ gbígbóná (thermals) máa ń pèsè ìtútù ojú Ilẹ̀ Ayé tí kì í ṣe ti ìtọ́jú (non-radiative surface cooling), èyí tí ó máa ń díẹ̀ dènà ìdínkù yìí, ṣùgbọ́n ṣì wà ìdínkù àpapọ̀ nínú ìtútù ojú Ilẹ̀ Ayé, fún ìwọn ìtùtù ojú Ilẹ̀ Ayé kan náà.<ref name=":1" />{{rp|139}}<ref name="Manabe1964" /> Ìpa lórí ìwọ̀ntúnwọ̀nsì agbára òkè afẹ́fẹ́ (TOA energy balance): Àwọn gáàsì ilé-gíláàsì ní ipa lórí ìṣètò agbára ní òkè afẹ́fẹ́ (top-of-atmosphere, TOA) nípa dídín ìṣàn ìtọ́jú ìgbi gígùn (longwave radiation) tí ń jáde sí òde ayé kù, fún ìtùtù ojú Ilẹ̀ Ayé kan náà. Nítorí náà, àwọn gáàsì ilé-gíláàsì ń yí ìwọ̀ntúnwọ̀nsì agbára ní TOA padà. Èyí túmọ̀ sí pé ìtùtù ojú Ilẹ̀ Ayé gbọ́dọ̀ ga sí i (ju ìtùtù tó munadoko pílánẹ́ẹ̀tì náà lọ, ìyẹn ni ìtùtù tó ní í ṣe pẹ̀lú ìtọ́jú tí ń lọ sí òde ayé), kí agbára tí ń jáde sí òde ayé lè dọ́gba pẹ̀lú agbára tí ń wọlé láti ìmọ́lẹ̀ oòrùn.<ref name=":1" />{{rp|139}}<ref name="Manabe1964" /> Ó ṣe pàtàkì láti dojú kọ ìwọ̀ntúnwọ̀nsì agbára ní òkè afẹ́fẹ́ (TOA energy budget) dípò ìwọ̀ntúnwọ̀nsì agbára ojú Ilẹ̀ Ayé, nígbà tí a bá ń ṣàlàyé ipa ìgbóná tí àwọn gáàsì ilé-gíláàsì ń fa.<ref name="PierrehumbertTextbook" />{{rp|414}} [[File:Atmospheric heat flow profile.svg|thumb|upright=2.5|Ìṣàn ooru nínú afẹ́fẹ́ Ilẹ̀ Ayé, tó ń fi hàn (a) ìṣàn ooru ìtọ́jú (radiative heat flow) tí ń lọ sókè àti àwọn ìṣàn ìtọ́jú tí ń lọ sókè àti sí ìsàlẹ̀, (b) ìṣàn ooru tí kì í ṣe ti ìtọ́jú (non-radiative heat flow) tí ń lọ sókè (ooru tí a fi pamọ́ (latent heat) àti ìṣàn afẹ́fẹ́ gbígbóná (thermals)), (c) ìwọ̀ntúnwọ̀nsì láàárín ìgbóná àti ìtútù afẹ́fẹ́ ní gíga kọ̀ọ̀kan, àti (d) àwòrán ìpín ìtùtù afẹ́fẹ́ (temperature profile) rẹ̀.]] === Àwọn ìkùukùu àti àwọn aerosol === Àwọn ìkùukùu (clouds) àti àwọn aerosol (aerosols) ní ipa ìtútù àti ipa ìgbóná mejeeji. Ipa ìtútù wọn ní í ṣe pẹ̀lú dídá ìmọ́lẹ̀ oòrùn padà sí òde ayé, nígbà tí ipa ìgbóná wọn ní í ṣe pẹ̀lú dídènà àti ìpamọ́ ìtọ́jú ooru (thermal radiation). Ní àpapọ̀, àwọn ìkùukùu (clouds) ní ipa ìtútù àpapọ̀ tó lágbára. Síbẹ̀, ìdàpọ̀ ipa ìtútù àti ipa ìgbóná máa ń yàtọ̀ gẹ́gẹ́ bí àwọn àbùdá pàtó àwọn ìkùukùu kan ṣe rí, pẹ̀lú irú wọn, gíga tí wọ́n wà, àti àwọn àbùdá opítíkà (optical properties) wọn.<ref name="GFDLcre">{{cite web |title=Cloud Radiative Effect |url=https://www.gfdl.noaa.gov/cloud-radiative-effect/ |publisher=NOAA Geophysical Fluid Dynamics Laboratory |access-date=15 June 2023}}</ref> Àwọn ìkùukùu cirrus tó rẹ̀rẹ̀ lè ní ipa ìgbóná àpapọ̀. Àwọn ìkùukùu lè gba (absorb) àti tú (emit) ìtọ́jú infurarẹẹdi (infrared radiation) jáde, nítorí náà wọ́n lè ní ipa lórí àwọn àbùdá ìtọ́jú (radiative properties) afẹ́fẹ́.<ref>{{Cite journal |last=Liou |first=Kuo-Nan |date=1 June 1986 |title=Influence of Cirrus Clouds on Weather and Climate Processes: A Global Perspective |url=https://archive.org/details/monthly-weather-review_1986-06_114_6/page/1167 |journal=Monthly Weather Review |language=EN |volume=114 |issue=6 |pages=1167–1199 |doi=10.1175/1520-0493(1986)114<1167:IOCCOW>2.0.CO;2 |bibcode=1986MWRv..114.1167L |issn=1520-0493 |doi-access=free }}</ref> Àwọn aerosol inú afẹ́fẹ́ (atmospheric aerosols) ní ipa lórí ojú-ọjọ́ Ilẹ̀ Ayé nípa yíyí iye ìtọ́jú ìmọ́lẹ̀ oòrùn tí ń wọlé àti iye ìtọ́jú ìgbi gígùn ilẹ̀-ayé (terrestrial longwave radiation) tí a ń pa mọ́ nínú ètò Ilẹ̀ Ayé padà. Èyí máa ń ṣẹlẹ̀ nípasẹ̀ ọ̀pọ̀ ìlànà tó yàtọ̀ sí ara wọn, tí a pín sí ipa aerosol tààrà (direct effects), ipa aerosol àìtààrà (indirect effects),<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Greenhouse_effect#cite_note-Particulate_matter_Haywood2000-71</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Greenhouse_effect#cite_note-Particulate_matter_Twomey1977-72</ref> àti ipa aerosol ààrin tààrà (semi-direct effects). Àwọn ipa aerosol lórí ojú-ọjọ́ ni orísun àìdánilójú tó tóbi jù lọ nínú àwọn àsọtẹ́lẹ̀ ojú-ọjọ́ ọjọ́ iwájú.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Greenhouse_effect#cite_note-Particulate_matter_Forster2007-73</ref> Ìgbìmọ̀ Alákóso Lórí Ìyípadà Ojú-ọjọ́ (Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC) sọ ní ọdún 2001 pé:<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Greenhouse_effect#cite_note-74</ref> “Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé a lè pinnu ìfipa ìtọ́jú (radiative forcing) tí àwọn gáàsì ilé-gíláàsì ń fa pẹ̀lú ìdánilójú tó dára, àwọn àìdánilójú tó ní í ṣe pẹ̀lú ìfipa ìtọ́jú tí àwọn aerosol ń fa ṣì pọ̀ gan-an. Ní ìwọ̀n púpọ̀, wọ́n gbára lé àwọn ìṣírò láti inú àwọn àwòkọ́ṣe àgbáyé (global climate models), tí ó sì ṣòro láti fi ìdánwò tàbí àkíyèsí jẹ́rìí sí ní àkókò yìí.” == Àwọn fọ́ọ̀mùlà ìpìlẹ̀ == === Ìwọ̀n Ooru Tó Munadoko === Ìṣàn ìtọ́jú ooru (thermal radiation flux) kan máa ń ní ìwọ̀n ooru ìtọ́jú tó munadoko (effective radiating temperature) tàbí ìwọ̀n ooru tó munadoko (effective temperature) tí ó bá a mu. Ìwọ̀n ooru tó munadoko ni ìwọ̀n ooru tí black body (ohun kan tí ó lè gba àti tú gbogbo ìtọ́jú jáde ní pípé) yóò nílò láti ní kí ó lè tú iye ìtọ́jú ooru náà jáde.<ref name="mbta">{{cite web |title=Box 2: Solar and Earth Radiation and the Greenhouse Effect (adapted from Mackenzie, 2003) |url=http://www.soest.hawaii.edu/mguidry/Unnamed_Site_2/Chapter%202/Figures/Box%202%20Solar%20and%20Earth%20Radiation%20Greenhouse%20Effect.pdf |website=Myron B. Thompson Academy |date=2006}}</ref> Nítorí náà, ìwọ̀n ooru tó munadoko gbogbogbòò ti pílánẹ́ẹ̀tì kan ni :<math>T_\mathrm{eff} = (\mathrm{OLR}/\sigma)^{1/4}</math> níbi tí OLR jẹ́ àárín ìṣàn (agbára fún ẹ̀ka àgbègbè kan) ti ìtọ́jú ìgbi gígùn (outgoing longwave radiation) tí ń jáde lọ sí òde ayé, àti pé <math>\sigma</math> jẹ́ ìdúróṣinṣin Stefan–Boltzmann (Stefan–Boltzmann constant). Ní irú ọ̀nà kan náà, ìwọ̀n ooru tó munadoko ti ojú Ilẹ̀ Ayé ni :<math>T_\mathrm{surface,eff} = (\mathrm{SLR}/\sigma)^{1/4}</math> níbi tí SLR jẹ́ àárín ìṣàn ìtọ́jú ìgbi gígùn tí ojú Ilẹ̀ Ayé ń tú jáde. (OLR jẹ́ àkótán tí a ti ń lò ní gbogbogbòò. A sì lo SLR níbí láti ṣàpèjúwe ìṣàn ìtọ́jú ìgbi gígùn tí ojú Ilẹ̀ Ayé ń tú jáde, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kò sí àkótán àjọṣe tó gba gbogbo ènìyàn gbọ́ fún un.)<ref name="Haberle2013" /> === Àwọn Ìwọ̀n Ìdíwọ̀n Fún Ìpa Ilé-Gíláàsì === [[Fáìlì:Greenhouse Effect metrics time series.svg|thumb|upright= 1.35|Ìlọsíwájú nínú ipa ilé-gíláàsì (greenhouse effect) Ilẹ̀ Ayé láàárín ọdún 2000 sí 2022, gẹ́gẹ́ bí ìsọfúnni láti inú satẹ́làítì NASA CERES ṣe fi hàn.]] IPCC sọ pé ìpa ilé-gíláàsì, G, jẹ́ 159 W m⁻², níbi tí G ti jẹ́ ìṣàn ìtọ́jú ooru ìgbi gígùn (longwave thermal radiation) tí ń fi ojú Ilẹ̀ Ayé sílẹ̀, kúrò nínú ìṣàn ìtọ́jú ìgbi gígùn tí ń jáde tí ó sì dé òde ayé:<ref name="ipcc-ar6wg1-ch7" />{{rp|968}}<ref name="ravram1" /><ref name="Schmidt2010" /><ref name="Schmidt2010paper" /> :<math>G = \mathrm{SLR} - \mathrm{OLR}\;.</math> Ní ọ̀nà míì, a lè ṣàpèjúwe ipa ilé-gíláàsì nípasẹ̀ ìpa ilé-gíláàsì tí a ṣe àfíwọ̀n sí (normalized greenhouse effect), g̃, tí a ṣàlàyé gẹ́gẹ́ bí: :<math>\tilde g = G/\mathrm{SLR} = 1 - \mathrm{OLR}/\mathrm{SLR}\;.</math> Ìpa ilé-gíláàsì tí a ṣe àfíwọ̀n sí (normalized greenhouse effect) ni ìpín nínú gbogbo ìtọ́jú ooru (thermal radiation) tí ojú Ilẹ̀ Ayé ń tú jáde tí kò dé òde ayé. Da lórí àwọn iye tí IPCC fún, g̃= 0.40. Ní àwọn ọ̀rọ̀ míì, ìtọ́jú ooru tí ń dé òde ayé kéré ní ìdá 40% ju iye tí ojú Ilẹ̀ Ayé ń tú jáde lọ.<ref name="ipcc-ar6wg1-ch7">{{cite book |title=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |date=2021 |publisher=IPCC |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Chapter07.pdf |access-date=24 April 2023 |chapter=Chapter 7: The Earth's Energy Budget, Climate Feedbacks, and Climate Sensitivity}}</ref>{{rp|968}}<ref name="ravram1">{{cite journal |last1=Raval |first1=A. |last2=Ramanathan |first2=V. |title=Observational determination of the greenhouse effect |journal=Nature |date=1989 |volume=342 |issue=6251 |pages=758–761 |doi=10.1038/342758a0 |bibcode=1989Natur.342..758R |s2cid=4326910 |url=https://www.nature.com/articles/342758a0|url-access=subscription }}</ref><ref name=":2" /> Nígbà míì, a máa ń fi ìyàtọ̀ ìwọ̀n ooru (temperature difference) ṣe ìwọ̀n ipa ilé-gíláàsì. Ìyàtọ̀ ìwọ̀n ooru yìí ní ìbáṣepọ̀ tó sún mọ́ra pẹ̀lú àwọn ìwọ̀n tí a mẹ́nu kàn lókè. Nígbà tí a bá ṣàfihàn ipa ilé-gíláàsì gẹ́gẹ́ bí ìyàtọ̀ ìwọ̀n ooru, <math>\Delta T_\mathrm{GHE}</math>, èyí ń tọ́ka sí ìwọ̀n ooru tó munadoko (effective temperature) tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ìtọ́jú ooru (thermal radiation) tí ojú Ilẹ̀ Ayé ń tú jáde, kúrò nínú ìwọ̀n ooru tó munadoko tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ìtọ́jú tí ń jáde lọ sí òde ayé: :<math>\Delta T_\mathrm{GHE} = T_\mathrm{surface,eff} - T_\mathrm{eff}</math> :<math>\Delta T_\mathrm{GHE} = \left(\mathrm{SLR}/\sigma\right)^{1/4} - \left(\mathrm{OLR}/\sigma\right)^{1/4}</math> Nínú àwọn ìjíròrò àìlékọ̀ọ́kan lórí ipa ilé-gíláàsì, a sábà máa ń fi ìwọ̀n ooru gidi ojú Ilẹ̀ Ayé wé ìwọ̀n ooru tí pílánẹ́ẹ̀tì náà yóò ní bí kò bá sí àwọn gáàsì ilé-gíláàsì. Síbẹ̀, nínú àwọn ìjíròrò ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì àti ìmọ̀-ẹ̀rọ tó jinlẹ̀, nígbà tí a bá ń fi ìwọ̀n ooru ṣe ìwọ̀n ipa ilé-gíláàsì, a sábà máa ń lo fọ́ọ̀mùlà tó wà lókè. Fọ́ọ̀mùlà náà ń tọ́ka sí ìwọ̀n ooru ojú Ilẹ̀ Ayé tó munadoko (effective surface temperature), kì í ṣe ìwọ̀n ooru gidi ojú Ilẹ̀ Ayé. Ó tún ń fi ojú Ilẹ̀ Ayé wé òkè afẹ́fẹ́ (top of the atmosphere), dípò fífi ayé gidi wé ipò àfojúsùn ìrònú kan.<ref name="Haberle2013">{{cite journal |last1=Haberle |first1=Robert M. |title=Estimating the power of Mars' greenhouse effect |journal=Icarus |date=2013 |volume=223 |issue=1 |pages=619–620 |doi=10.1016/j.icarus.2012.12.022|bibcode=2013Icar..223..619H }}</ref> Ìyàtọ̀ ìwọ̀n ooru, <math>\Delta T_\mathrm{GHE}</math>, ń fi hàn bí ojú pílánẹ́ẹ̀tì ṣe gbóná ju ìwọ̀n ooru tó munadoko gbogbogbòò (overall effective temperature) ti pílánẹ́ẹ̀tì náà lọ. === Ìwọ̀ntúnwọ̀nsì Ìtọ́jú === [[Fáìlì:Earth Energy Budget with GHE.svg|thumb|upright=1.35| A lè lóye ipa ilé-gíláàsì gẹ́gẹ́ bí ìdínkù nínú munadoko ìtútù pílánẹ́ẹ̀tì (''planetary cooling''). A máa ń ṣe ìwọ̀n ipa ilé-gíláàsì gẹ́gẹ́ bí ìpín nínú ìṣàn ìtọ́jú (''radiation flux'') tí ojú Ilẹ̀ Ayé ń tú jáde tí kò dé òde ayé, ìyẹn ni 40% tàbí 159 W/m². Díẹ̀ nínú ìtọ́jú tí a tú jáde máa ń jẹ́ fífi fagilé pẹ̀lú ìtọ́jú tí ń bọ sísàlẹ̀ (''downwelling radiation''), nítorí náà kò kó ooru lọ ní tòótọ́. Ìyọ̀ omi (''evaporation'') àti ìkòkò-ìṣàn afẹ́fẹ́ (''convection'') máa ń san díẹ̀ lára ìdínkù ìtútù ojú Ilẹ̀ Ayé yìí padà. Ìwọ̀n ooru kékeré ní àwọn gíga tó ga nínú afẹ́fẹ́ sì ń fi ààlà sí ìwọ̀n tí ìtọ́jú ooru (''thermal radiation'') lè jáde lọ sí òde ayé.]] Àìwọ̀ntúnwọ̀nsì agbára Ilẹ̀ Ayé ní òkè afẹ́fẹ́ (Earth's top-of-atmosphere energy imbalance, EEI) ni ìwọ̀n tí agbára ìtọ́jú tí ń wọlé fi pọ̀ ju agbára ìtọ́jú tí ń jáde lọ:<ref name=":3" /> :<math>\mathrm{EEI} = \mathrm{ASR} -\mathrm{OLR}</math> níbi tí ASR ti jẹ́ àárín ìṣàn ìtọ́jú oòrùn tí a ti gba (mean flux of absorbed solar radiation). A lè tú ASR sílẹ̀ sí :<math>\mathrm{ASR} = (1-A) \,\mathrm{MSI}</math> níbi tí <math>A</math> ti jẹ́ albedo (ìfarahàn pílánẹ́ẹ̀tì náà, ìyẹn agbára rẹ̀ láti da ìmọ́lẹ̀ padà), àti pé MSI jẹ́ àárín ìwọ̀n agbára ìmọ́lẹ̀ oòrùn tí ń wọlé ní òkè afẹ́fẹ́ (mean solar irradiance incoming at the top of the atmosphere). A lè ṣàfihàn ìwọ̀n ooru ìwọ̀ntúnwọ̀nsì ìtọ́jú (radiative equilibrium temperature) ti pílánẹ́ẹ̀tì kan gẹ́gẹ́ bí :<math>T_\mathrm{radeq} = (\mathrm{ASR}/\sigma)^{1/4} = \left[(1-A)\,\mathrm{MSI}/\sigma \right]^{1/4} \;.</math> Ìwọ̀n ooru pílánẹ́ẹ̀tì kan máa ń yí padà lọ sí ipò ìwọ̀ntúnwọ̀nsì ìtọ́jú (radiative equilibrium), níbi tí àìwọ̀ntúnwọ̀nsì agbára Ilẹ̀ Ayé ní òkè afẹ́fẹ́ (top-of-atmosphere energy imbalance, EEI) ti jẹ́ odo, ìyẹn ni: <math>\mathrm{EEI} = 0</math>. Nígbà tí pílánẹ́ẹ̀tì kan bá wà ní ipò ìwọ̀ntúnwọ̀nsì ìtọ́jú (radiative equilibrium), ìwọ̀n ooru tó munadoko gbogbogbòò (overall effective temperature) ti pílánẹ́ẹ̀tì náà ni a lè fi hàn gẹ́gẹ́ bí: :<math>T_\mathrm{eff} = T_\mathrm{radeq}\;.</math> Nítorí náà, èrò ìwọ̀ntúnwọ̀nsì ìtọ́jú (radiative equilibrium) ṣe pàtàkì nítorí pé ó ń fi hàn ìwọ̀n ooru tó munadoko (effective temperature) tí pílánẹ́ẹ̀tì kan máa ń fẹ́ lọ sí ní ìparí.<ref name="ACSPredPlanTemp">{{cite web |title=Predicted Planetary Temperatures |url=https://www.acs.org/climatescience/energybalance/predictedplanetarytemperatures.html |website=ACS Climate Science Toolkit |publisher=American Chemical Society |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326030348/https://www.acs.org/climatescience/energybalance/planetarytemperatures.html| archive-date=26 March 2023|access-date=14 June 2023}}</ref><ref name="rrtmeeb" /> Tí a bá tún mọ ìwọ̀n ooru tó munadoko (effective temperature), ní àfikún sí i, <math>T_\mathrm{eff}</math>, Tí a bá tún mọ ìwọ̀n ooru tó munadoko (effective temperature), tí a sì mọ iye ipa ilé-gíláàsì (greenhouse effect), nígbà náà a lè mọ àárín ìwọ̀n ooru ojú pílánẹ́ẹ̀tì náà (mean surface temperature). Èyí ni ìdí tí ìwọ̀n tí a mọ̀ sí ipa ilé-gíláàsì (greenhouse effect) fi ṣe pàtàkì: ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìwọ̀n díẹ̀ tó ń pinnu àárín ìwọ̀n ooru ojú pílánẹ́ẹ̀tì (mean surface temperature). === Ipa Ilé-Gíláàsì àti Ìwọ̀n Ooru === Ní ìpò gbogbogbòò, pílánẹ́ẹ̀tì kan máa ń sún mọ́ ìwọ̀ntúnwọ̀nsì ìtọ́jú (radiative equilibrium), níbi tí ìwọ̀n ìṣàn agbára tí ń wọlé àti tí ń jáde ti máa ń wà ní ìdọ́gba tó dára. Ní irú ipò bẹ́ẹ̀, ìwọ̀n ooru ìdọ́gba (equilibrium temperature) pílánẹ́ẹ̀tì ni a máa ń pinnu pẹ̀lú àárín ìwọ̀n ìmọ́lẹ̀ oòrùn tí ń wọlé (mean solar irradiance) àti albedo pílánẹ́ẹ̀tì náà (ìyẹn iye ìmọ́lẹ̀ oòrùn tí a ń padà sẹ́yìn sí òde ayé dípò kí a gba a). Ipa ilé-gíláàsì (greenhouse effect) ń fi hàn bí ojú Ilẹ̀ Ayé ṣe gbóná ju ìwọ̀n ooru tó munadoko gbogbogbòò ti pílánẹ́ẹ̀tì náà lọ. Nítorí náà, ìwọ̀n ooru ojú Ilẹ̀ Ayé tó munadoko (effective surface temperature), <math>T_\mathrm{surface,eff}</math>, jẹ́, nípa lílo ìtumọ̀ tí a ṣàlàyé ti <math>\Delta T_\mathrm{GHE}</math>, :<math>T_\mathrm{surface,eff} = T_\mathrm{eff} + \Delta T_\mathrm{GHE} \;.</math> Ọ̀kan lè tún ṣàfihàn ìbáṣepọ̀ láàárín <math>T_\mathrm{surface,eff}</math> àti <math>T_\mathrm{eff}</math> nípa lílo ''G'' tàbí ''g̃''. Nítorí náà, ìlànà pé ipa ilé-gíláàsì tó tóbi jù máa ń bá ìwọ̀n ooru ojú Ilẹ̀ Ayé tó ga jù mu, bí a bá pa gbogbo ohun mìíràn mọ́ (ìyẹn, àwọn nkan tí ń pinnu <math>T_\mathrm{eff}</math>), jẹ́ òótọ́ gẹ́gẹ́ bí ìtumọ̀ rẹ̀ fúnra rẹ̀. Ṣàkíyèsí pé ipa ilé-gíláàsì (greenhouse effect) ń ní ipa lórí ìwọ̀n ooru gbogbo pílánẹ́ẹ̀tì náà pẹ̀lú, ní ìbámu pẹ̀lú ìtẹ̀sí pílánẹ́ẹ̀tì láti sún mọ́ ipò ìwọ̀ntúnwọ̀nsì ìtọ́jú (radiative equilibrium).<ref name="Modest2021" /> == Àwọn Àròsọ Tó Kò Tọ́ == [[Fáìlì:Earth's Overall Heat Flow.svg|thumb|upright=1.35|Ojú Ilẹ̀ Ayé ń tú ìtọ́jú ìgbi gígùn (longwave radiation) jáde sínú afẹ́fẹ́ àti sí òde ayé. Ìwọ̀n ìṣàn ooru lapapọ (net heat flow) máa ń lọ láti ibi tó gbóná sí ibi tó tutù, ní ìbámu pẹ̀lú òfin kejì ti ìmò ìtọ́jú ooru (''second law of thermodynamics'').<ref name="2ndlawviol" /> (Àwòrán ìṣàn ooru yìí jẹ́ àfihàn tó jọ àwòrán ìṣúná agbára Ilẹ̀ Ayé tí NASA ṣe. Àwọn data náà wá láti ọdún 2009.)]] Àwọn àìníyé àti àròsọ kan sábà máa ń wà nípa bí ipa ilé-gíláàsì ṣe ń ṣiṣẹ́ àti bí ó ṣe ń mú kí ìwọ̀n ooru pọ̀ sí i. Àṣìṣe ìrònú tó wọ́pọ̀ ni a máa ń pè ní “àṣìṣe ìṣúná ojú Ilẹ̀” (surface budget fallacy).<ref name="PierrehumbertTextbook" />{{rp|413}} Ó wáyé nígbà tí ènìyàn bá rò pé ìpọ̀sí nínú ìfarahan CO₂ lè fa ìgbóná nìkan nípa mímú kí ìtọ́jú ìgbóná (downward thermal radiation) sí ojú Ilẹ̀ pọ̀ sí i, nítorí pé ó ń jẹ́ kí afẹ́fẹ́ di ẹni tó ń tú ìtọ́jú dara sí i. Tí afẹ́fẹ́ ní ìsàlẹ̀ Ilẹ̀ bá ti fẹrẹẹ̀ di aláìlẹ́gbẹ́ fún ìtọ́jú ìgbóná (opaque) tán, èyí lè dà bíi pé CO₂ kì yóò tún lè fa ìgbóná kankan sí i. Ṣùgbọ́n ó jẹ́ àṣìṣe láti fojú kọ ìṣúná agbára ojú Ilẹ̀ (surface energy budget) dípò ìṣúná agbára Ilẹ̀ Ayé ní òkè afẹ́fẹ́ (top-of-atmosphere energy budget). Kò sí ìyàtọ̀ ohun tí ń ṣẹlẹ̀ ní ojú Ilẹ̀, ìpọ̀sí nínú CO₂ máa ń dín ìtọ́jú ìgbóná tí ń jáde lọ sí òde ayé (OLR) kù, èyí sì ń fa àìwọ̀ntúnwọ̀nsì agbára ní òkè afẹ́fẹ́ (TOA energy imbalance) tí ó yọrí sí ìgbóná. Àwọn olùwádìí àkọ́kọ́ bíi Callendar (1938)<ref name=Callendar_193804>{{cite journal |last1=Callendar |first1=G. S. |title=The artificial production of carbon dioxide and its influence on temperature |journal=Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society |date=April 1938 |doi=10.1002/qj.49706427503}}</ref> àti Plass (1959) dojú kọ ìṣúná ojú Ilẹ̀, ṣùgbọ́n iṣẹ́ Manabe ní ọdún 1960s ṣe àlàyé kedere ìtóbi pàtàkì ìṣúná agbára Ilẹ̀ Ayé ní òkè afẹ́fẹ́.<ref name="PierrehumbertTextbook">{{cite book |last1=Pierrehumbert |first1=Raymond T. |title=Principles of Planetary Climate |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-86556-2}}</ref>{{rp|414}} Lára àwọn tí kò gba ipa ilé-gíláàsì gbọ́, àṣìṣe ìrònú kan wà pé ipa ilé-gíláàsì túmọ̀ sí pé àwọn gáàsì ilé-gíláàsì ń rán ooru láti afẹ́fẹ́ tí ó tutù sí ojú Ilẹ̀ Ayé tí ó gbóná, èyí tí yóò jẹ́ ìtakora sí òfin kejì ti ìmò ìtọ́jú ooru (second law of thermodynamics).<ref name="2ndlawviol">{{cite web |title=Global Warming Violates the Second Law of Thermodynamics: Brief Responses to Climate Change Denialism Statements |url=https://www.geol.umd.edu/sgc/elevator/elevator34.html |publisher=University of Maryland |access-date=13 June 2023}}</ref><ref name="Halpern2010">{{cite journal |last1=Halpern |first1=J. B. |last2=Close |first2=C. M. |last3=Ho-Stuart |first3=C. |last4=Shore |first4=J. D. |last5=Smith |first5=A. P. |last6=Zimmermann |first6=J. |title=Comment on "falsification of the Atmospheric CO2 Greenhouse Effects Within the Frame of Physics" |journal=International Journal of Modern Physics B |date=2010 |volume=24 |issue=10 |pages=1309–1332 |doi=10.1142/S021797921005555X}}</ref> Síbẹ̀, èrò yìí jẹ́ àìníyé. Ìṣàn ìtọ́jú ooru (radiation heat flow) jẹ́ ìṣàn agbára neti (net energy flow) lẹ́yìn tí a ti ka ìtọ́jú tí ń lọ sí ọ̀nà méjèèjì pọ̀.<ref name="Modest2021">{{cite book |last1=Modest |first1=Michael F.|author1-link=Michael F. Modest |title=Radiative Heat Transfer |date=2021 |publisher=Academic Press |isbn=978-0323984065 |edition=4}}</ref> Ìṣàn ìtọ́jú máa ń lọ láti ojú Ilẹ̀ Ayé sí afẹ́fẹ́ àti sí òde ayé,<ref name="budget" /> gẹ́gẹ́ bí a ṣe ń retí nítorí pé ojú Ilẹ̀ Ayé gbóná ju afẹ́fẹ́ àti òde ayé lọ. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn gáàsì ilé-gíláàsì ń tú ìtọ́jú ooru sí ojú Ilẹ̀ Ayé sísàlẹ̀, èyí jẹ́ apá kan nínú ìlànà ìgbésẹ̀ ìgbóná ìtọ́jú (radiative heat transfer).<ref name="Siegel1971">{{cite web |last1=Siegel |first1=R. |last2=Howell |first2=J. R. |title=Thermal Radiation Heat Transfer |url=https://ntrs.nasa.gov/api/citations/19710021465/downloads/19710021465.pdf |publisher=NASA |access-date=28 May 2023 |date=1971}}</ref> Ìtọ́jú sísàlẹ̀ yìí kàn ń dín ìṣàn ìtọ́jú neti tí ń gòkè lọ kù, ìyẹn ni pé ó ń dín ìtútù kù.<ref name="uaATMO336eeb">{{cite web |title=The Earth's Energy Budget II -- Radiation Emitted by the Earth, the Greenhouse Effect, and the Overall Energy Balance |url=http://www.atmo.arizona.edu/students/courselinks/spring17/atmo336s2/lectures/sec3/energybudget2.html |publisher=University of Arizona, Hydrology & Atmospheric Sciences |access-date=28 May 2023 |date=2017 |archive-date=28 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528020434/http://www.atmo.arizona.edu/students/courselinks/spring17/atmo336s2/lectures/sec3/energybudget2.html |dead-url=yes}}</ref> == Àwọn Àwòṣe Tó Rọrùn == [[Fáìlì:Greenhouse Effect (2017 NASA data).svg|thumb|upright=1.35|Ìṣàn agbára láàárín òde ayé, afẹ́fẹ́, àti ojú Ilẹ̀ Ayé ń ṣẹlẹ̀ pẹ̀lú ìtọ́jú ooru (radiation), níbi tí àwọn gáàsì ilé-gíláàsì nínú afẹ́fẹ́ ti ń gba àti tú ìtọ́jú ooru jáde, èyí sì ń ní ipa lórí ìwọ̀ntúnwọ̀nsì agbára Ilẹ̀ Ayé. Àwọn data náà wá láti ọdún 2007.]] Àwọn àwòṣe tó rọrùn ni a sábà máa ń lò láti ṣàtìlẹ́yìn fún ìmòye bí ipa ilé-gíláàsì ṣe ń wáyé àti bí ó ṣe ń ní ipa lórí ìwọ̀n ooru ojú Ilẹ̀ Ayé. === Àwòṣe Ìpele Afẹ́fẹ́ === A lè rí ipa ilé-gíláàsì ṣẹlẹ̀ nínú àwòṣe tó rọrùn níbi tí a ti kà afẹ́fẹ́ sí bí ìpele kan ṣoṣo tó jọra jakejado, tí ń ṣe ìṣàkóso ìyípadà ìtọ́jú ìtọ́jú (radiation) pẹ̀lú ojú Ilẹ̀ Ayé àti òde ayé.<ref name="acs-single">{{cite web |title=ACS Climate Science Toolkit - Atmospheric Warming - A Single-Layer Atmosphere Model |url=https://www.acs.org/climatescience/atmosphericwarming/singlelayermodel.html |accessdate=2 October 2022 |publisher=[[American Chemical Society]] |archive-date=25 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525201203/https://www.acs.org/climatescience/atmosphericwarming/singlelayermodel.html |url-status=dead }}</ref> Àwọn àwòṣe tí ó díẹ̀ lágbára sí i máa ń fi àwọn ìpele míì kún un, tàbí wọ́n máa ń fi ìṣàn ìgbóná nípasẹ̀ convection sílẹ̀ nínú rẹ̀.<ref name="acs-multi">{{cite web |title=ACS Climate Science Toolkit - Atmospheric Warming - A Multi-Layer Atmosphere Model |url=https://www.acs.org/content/acs/en/climatescience/atmosphericwarming/multilayermodel.html |accessdate=2 October 2022 |publisher=[[American Chemical Society]] |archive-date=30 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130202305/https://www.acs.org/content/acs/en/climatescience/atmosphericwarming/multilayermodel.html |url-status=dead }}</ref> === Ìpele Ìtújáde Tó Dọ́gba === Ìtúpalẹ̀ kan ni pé a lè kà gbogbo ìtọ́jú ìgbi gígùn tí ń jáde (outgoing longwave radiation) sí bí ẹni pé ó ń jáde láti ìpele kan nínú afẹ́fẹ́ tí ìwọ̀n ooru rẹ̀ dọ́gba pẹ̀lú ìwọ̀n ooru tó munadoko gbogbogbòò fún ìtújáde pílánẹ́ẹ̀tì, <math>T_\mathrm{eff}</math>.<ref name="Benestad2017">{{cite journal |last1=Benestad |first1=R. E. |date=2017 |title=A mental picture of the greenhouse effect |journal=Theor Appl Climatol |volume=128 |issue=3–4 |pages=679–688 |doi=10.1007/s00704-016-1732-y |s2cid=123923155 |doi-access=free}}</ref> Àwọn onímọ̀ kan ti pe ìpele yìí ní ìpele ìtújáde tó munadoko (effective radiating level, ERL), wọ́n sì dámọ̀ràn pé bí ìpọ̀sí CO₂ ṣe ń pọ̀ sí i, ERL gbọ́dọ̀ gòkè sí i kí ìwọ̀n ìpọ̀ CO₂ tó wà lókè ìpele náà lè wà ní ìdọ́gba.<ref name="aosuw">{{cite web |title=Radiation Balance of the Earth-Atmosphere System |url=https://www.aos.wisc.edu/~aos121br/radn/radn/sld001.htm |access-date=1 June 2023 |website=Atmospheric and Oceanic Sciences |publisher=University of Wisconsin |quote=Based on the account in Horel & Geisler (1996) 'Global Environmental Change: An Atmospheric Perspective' |archive-date=12 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240612232513/https://www.aos.wisc.edu/~aos121br/radn/radn/sld001.htm |dead-url=yes }}</ref> Ọ̀nà yìí kéré síi nínú ìpéye rẹ̀ ju bí a ṣe ń ka ìyàtọ̀ ìpele ìtújáde ìtọ́jú gẹ́gẹ́ bí ìyípadà ìwọ̀n ìpele tí ìtọ́jú ń jáde lọ (emission altitude variation by wavelength) sí. Síbẹ̀, ó lè wúlò fún ìmúye tó rọrùn nípa bí ipa ilé-gíláàsì ṣe ń ṣiṣẹ́.<ref name="Benestad2017" /> Fún àpẹẹrẹ, a lè lo ó láti ṣàlàyé bí ipa ilé-gíláàsì ṣe ń pọ̀ sí i nígbà tí ìpọ̀sí àwọn gáàsì ilé-gíláàsì bá ń pọ̀ sí i.<ref name="Rasmus2016">{{cite web |last1=Benestad |first1=R. E. |date=2016 |title=What is the best description of the greenhouse effect? |url=https://www.realclimate.org/index.php/archives/2016/02/what-is-the-best-description-of-the-greenhouse-effect/ |access-date=1 June 2023 |website=RealClimate}}</ref><ref name="aosuw" /><ref name="Tziperman2022" /> Ìpele ìtújáde tó dọ́gba (equivalent emission altitude) fún Ilẹ̀ Ayé lapapọ̀ ti ń gòkè sí i pẹ̀lú ìtẹ̀sí tó tó 23 m (75 ft) fún gbogbo ọdún mẹ́wàá, èyí tí a sọ pé ó bá ìgbóná ojú Ilẹ̀ Ayé àgbáyé mu tó tó 0.12 °C (0.22 °F) fún gbogbo ọdún mẹ́wàá láàárín ọdún 1979 sí 2011.<ref name="Benestad2017" /> == Àwọn ipa tó jọmọ̀ lórí Ilẹ̀ Ayé == === Ipa Ilé-Gíláàsì Tó Dín Kù === Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ti ṣàkíyèsí pé ní àwọn ìgbà kan, ipa ilé-gíláàsì odi (negative greenhouse effect) máa ń wáyé lórí apá kan Ilẹ̀ Antaktíkà.<ref name="hsch">{{Cite journal |last1=Schmithüsen |first1=Holger |last2=Notholt |first2=Justus |last3=König-Langlo |first3=Gert |last4=Lemke |first4=Peter |last5=Jung |first5=Thomas |date=16 December 2015 |title=How increasing {{CO2}} leads to an increased negative greenhouse effect in Antarctica |journal=Geophysical Research Letters |language=en |volume=42 |issue=23 |doi=10.1002/2015GL066749 |issn=0094-8276 |s2cid=131351000 |doi-access=free}}</ref><ref name="sejas">{{cite journal |last1=Sejas |first1=S.A. |last2=Taylor |first2=P. C. |last3=Cai |first3=M. |date=2018 |title=Unmasking the negative greenhouse effect over the Antarctic Plateau |journal=npj Clim Atmos Sci |volume=1 |issue=17 |page=17 |doi=10.1038/s41612-018-0031-y |pmc=7580794 |pmid=33102742|bibcode=2018npCAS...1...17S }}</ref> Ní ibi tí ìyípadà ìwọ̀n ooru afẹ́fẹ́ (temperature inversion) lagbara, ìyẹn níbi tí afẹ́fẹ́ ti gbóná ju ojú Ilẹ̀ lọ, ó lè ṣeé ṣe kí ipa ilé-gíláàsì yí padà, kí wíwà àwọn gáàsì ilé-gíláàsì jẹ́ kí ìtútù ìtọ́jú (radiative cooling) sí òde ayé pọ̀ sí i. Nínú ọ̀ràn yìí, ìwọ̀n ìtọ́jú ìgbóná tí ń jáde sí òde ayé ju ìwọ̀n ìtọ́jú ìgbóná tí ojú Ilẹ̀ ń tú jáde lọ. Nítorí náà, iye agbègbè ìpò yìí fún ipa ilé-gíláàsì jẹ́ odi. === Ipa Ilé-Gíláàsì Tí Kò Ṣeé Dènà (Runaway Greenhouse Effect) === Most scientists believe that a runaway greenhouse effect is inevitable in the long term, as the Sun gradually becomes more luminous as it ages, and will spell the end of all life on Earth. As the Sun becomes 10% brighter about one billion years from now, the surface temperature of Earth will reach 47 °C (117 °F) (unless albedo is increased sufficiently), causing the temperature of Earth to rise rapidly and its oceans to boil away until it becomes a greenhouse planet, similar to Venus today. == Àwọn Ara Òde Ilẹ̀ Ayé Mìíràn == {| class="wikitable" |+ Ipa Ilé-Gíláàsì lórí Àwọn Ara Ọ̀run Mìíràn<ref name="ACSplanet">{{cite web |title=Atmospheres and Planetary Temperatures |url=https://www.acs.org/climatescience/energybalance/planetarytemperatures.html |access-date=29 May 2023 |publisher=ACS |archive-date=27 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127144936/https://www.acs.org/climatescience/energybalance/planetarytemperatures.html |url-status=dead }}</ref><ref name="McKay1991">{{Cite journal |last1=McKay |first1=C. P. |last2=Pollack |first2=J. B. |last3=Courtin |first3=R. |date=6 September 1991 |title=The greenhouse and antigreenhouse effects on Titan |url=https://wray.eas.gatech.edu/physicsplanets2012/Assignments/McKay_etal1991_TitanAntiGreenhouse.pdf |journal=Science |language=en |volume=253 |issue=5024 |pages=1118–1121 |bibcode=1991Sci...253.1118M |doi=10.1126/science.11538492 |issn=0036-8075 |pmid=11538492 |s2cid=10384331 |s2cid-access=free |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629174917/https://wray.eas.gatech.edu/physicsplanets2012/Assignments/McKay_etal1991_TitanAntiGreenhouse.pdf |archive-date= 29 June 2023 }}</ref><ref name="nasatitan">{{cite web |title=Titan | date=2 May 2018 |url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/saturn-moons/titan/in-depth/#:~:text=Titan%27s%20atmosphere%20is%20mostly%20nitrogen,accelerated%20in%20Saturn%27s%20magnetic%20field. |access-date=29 May 2023 |publisher=NASA}}</ref> |- ! !!Venus !! Ilẹ̀ Ayé (Earth) !! Mars !! Titan |- | Iwọn otutu oju Ilẹ̀ Ayé, <math>T_\mathrm{observed}</math> || {{convert|735|K|C F|0|abbr=on}} || {{convert|288|K|C F|0|abbr=on}} ||{{convert|215|K|C F|0|abbr=on}} || {{convert|94|K|C F|0|abbr=on}} |- | Ipa Ilé-Gíláàsì, <math>\Delta T}_\mathrm{GHE</math>|| {{convert|503|K-change}} || {{convert|33|K-change}} || {{convert|6|K-change}} || {{convert|21|K-change}} GHE;<br />{{convert|12|K-change}} GHE+AGHE |- | Ìtẹ̀sí (Pressure) || 92 atm || 1 atm || 0.0063 atm || 1.5 atm |- | Àwọn Gásì Pàtàkì (Primary gases) || CO<sub>2</sub>(0.965)<br /> N<sub>2</sub>(0.035) || N<sub>2</sub>(0.78)<br /> O<sub>2</sub>(0.21)<br />Ar (0.009) || CO<sub>2</sub>(0.95)<br />N (0.03)<br />Ar (0.02) || N<sub>2</sub>(0.95)<br />CH<sub>4</sub>(≈0.05) |- | Àwọn Gásì Tó Kéré Ní Ìpín (Trace gases) || SO<sub>2</sub>, Ar || H<sub>2</sub>O, CO<sub>2</sub>|| O<sub>2</sub>, CO || H<sub>2</sub> |- | Ìwọ̀n Ooru Tó Munadoko Pílánẹ́ẹ̀tì (Planetary Effective Temperature), <math>T_\mathrm{eff}</math> || {{convert|232|K|C F|0|abbr=on}} || {{convert|255|K|C F|0|abbr=on}} || {{convert|209|K|C F|0|abbr=on}} || 73 K tropopause;<br /> 82 K stratopause |- | Ipa Ilé-Gíláàsì, <math>G</math>|| {{Val|16000}} W/m{{sup|2}} || 150 W/m{{sup|2}} || 13 W/m{{sup|2}} || 2.8 W/m{{sup|2}} GHE;<br /> 1.9 W/m{{sup|2}} GHE+AGHE |- | Ipa Ilé-Gíláàsì Tó Dọ́gba (Normalized Greenhouse Effect), <math>\tilde g</math>|| 0.99|| 0.39 || 0.11 || 0.63 GHE;<br /> 0.42 GHE+AGHE |} Nínú Ìṣètò Oòrùn (Solar System), yàtọ̀ sí Ilẹ̀ Ayé, ó kéré tán àwọn pílánẹ́ẹ̀tì méjì àti òṣùpá kan tún ní ipa ilé-gíláàsì. === Venus === Ipa Ilé-Gíláàsì lórí Venus pọ̀ gan-an, ó sì ń mú kí ìwọ̀n ìtẹ́ ìdí ojú Ilẹ̀ rẹ̀ dé tó 735 K (462 °C; 863 °F). Èyí jẹ́ nítorí pé afẹ́fẹ́ rẹ̀ kún gan-an, tí ó sì jẹ́ pé nǹkan bí ìdá 97% nínú rẹ̀ ni carbon dioxide (CO₂).<ref name="McKay1991"/> Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Venus sún mọ́ Oòrùn ní ìwọ̀n tó tó 30% síi, ó ń gba (ó sì ń gbóná láti inú) ìmọ́lẹ̀ oòrùn kéré ju Ilẹ̀ Ayé lọ, nítorí pé Venus ń fọ̀hùn padà (reflect) nǹkan bí ìdá 77% ìmọ́lẹ̀ oòrùn tí ó dé e, nígbà tí Ilẹ̀ Ayé ń fọ̀hùn padà nǹkan bí ìdá 30%. Bí kò bá sí ipa ilé-gíláàsì rárá, a máa retí pé ìwọ̀n ìtẹ́ ojú Ilẹ̀ Venus yóò jẹ́ 232 K (−41 °C; −42 °F). Nítorí náà, dípò ìrò pé súnmọ́ Oòrùn ni ìdí tí Venus fi gbóná ju Ilẹ̀ Ayé lọ, kóòdà ó jẹ́ òdì kejì ohun tí a lè rò.<ref name="uwatmos211oct10">{{cite web |date=10 October 2001 |title=ATM S - Climate and Climate Change |url=https://atmos.washington.edu/academics/classes/2001Q4/211/notes_greenhouse.html |access-date=14 June 2023 |publisher=University of Washington}}</ref><ref>{{cite web |title=Venus Fact Sheet |url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html |access-date=25 April 2023 |website=NASA Space Science Data Coordinated Archive }}</ref><ref>{{cite web |title=5 Weird Facts About Venus |url=https://www.britannica.com/list/5-weird-facts-about-venus#:~:text=Even%20though%20Venus%20is%20much,and%20reradiated%20as%20infrared%20radiation. |access-date=25 April 2023 |publisher=Britannica}}</ref> Nítorí titẹ̀ afẹ́fẹ́ rẹ̀ tó ga, carbon dioxide (CO₂) nínú afẹ́fẹ́ Venus ń fi ìmúra ìgbóná jùlọ (continuum absorption) hàn, ìyẹn ni pé ó ń gba ìtọ́jú ìgbi gígùn ní gbogbo àgbègbè ìwọ̀n igbi, kì í ṣe ní àwọn ìbáṣepọ̀ ìgbà igbi pàtó nìkan bí ó ti ń ṣẹlẹ̀ lórí Ilẹ̀ Ayé.<ref name="Pierrehumbert2011" /> A ti ṣe àbá fún ọ̀pọ̀ ọdún pé ipa ilé-gíláàsì tó yára ju ìṣàkóso lọ (runaway greenhouse effect) tí ó kan carbon dioxide àti ìrì omi lè ti ṣẹlẹ̀ lórí Venus;<ref>{{cite journal |last1=Rasool |first1=I. |last2=De Bergh |first2=C. |date=June 1970 |title=The Runaway Greenhouse and the Accumulation of CO<sub>2</sub> in the Venus Atmosphere |url=http://pubs.giss.nasa.gov/docs/1970/1970_Rasool_DeBergh.pdf |url-status=dead |journal=Nature |volume=226 |issue=5250 |pages=1037–9 |bibcode=1970Natur.226.1037R |doi=10.1038/2261037a0 |pmid=16057644 |s2cid=4201521 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111021110413/http://pubs.giss.nasa.gov/docs/1970/1970_Rasool_DeBergh.pdf |archive-date=21 October 2011 |access-date=22 June 2026 |archivedate=21 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111021110413/http://pubs.giss.nasa.gov/docs/1970/1970_Rasool_DeBergh.pdf |deadurl=yes }}</ref> èrò yìí ṣì wà lára àwọn tí a gba lọ́pọ̀ jù lọ títí di òní.<ref name="McCarthy">{{Cite web |last=McCarthy |first=Michael Cabbage and Leslie |title=NASA climate modeling suggests Venus may have been habitable |url=https://climate.nasa.gov/news/2475/nasa-climate-modeling-suggests-venus-may-have-been-habitable |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210811030814/https://climate.nasa.gov/news/2475/nasa-climate-modeling-suggests-venus-may-have-been-habitable/ |archive-date=11 August 2021 |access-date=11 August 2021 |website=Climate Change: Vital Signs of the Planet|date=10 August 2016 }}</ref> Venus ní ìrírí ipa ilé-gíláàsì tí kò lè dákẹ́, èyí tí ó yọrí sí afẹ́fẹ́ tí ó kún fún carbon dioxide tó tó ìdá 96%, àti titẹ̀ afẹ́fẹ́ lórí ojú Ilẹ̀ rẹ̀ tó fẹrẹ̀ dà bí ìtẹ̀sí omi ní ijinlẹ̀ tó tó 900 m (3,000 ft) nínú òkun lórí Ilẹ̀ Ayé. Ó ṣeé ṣe kí Venus ti ní òkun omi ní ìgbà kan, ṣùgbọ́n omi yìí yóò ti yọ (boil off) bí ìwọ̀n ìtẹ́ ojú Ilẹ̀ rẹ̀ ṣe ń gòkè dé 735 K (462 °C; 863 °F) tó wà lọ́wọ́lọ́wọ́.<ref>{{cite journal |author=Hashimoto, G. L. |author2=Roos-Serote, M. |author3=Sugita, S. |author4=Gilmore, M. S. |author5=Kamp, L. W. |author6=Carlson, R. W. |author7=Baines, K. H. |date=2008 |title=Felsic highland crust on Venus suggested by Galileo Near-Infrared Mapping Spectrometer data |journal=[[Journal of Geophysical Research: Planets]] |volume=113 |issue=E9 |pages=E00B24 |bibcode=2008JGRE..113.0B24H |doi=10.1029/2008JE003134 |s2cid=45474562 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web |author=David Shiga |date=10 October 2007 |title=Did Venus's ancient oceans incubate life? |url=https://www.newscientist.com/article/dn12769-did-venuss-ancient-oceans-incubate-life.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090324134332/https://www.newscientist.com/article/dn12769-did-venuss-ancient-oceans-incubate-life.html |archive-date=24 March 2009 |access-date=17 July 2019 |work=New Scientist}}</ref><ref name="Jakosky">{{cite book |last1=Jakosky |first1=Bruce M. |title=The New Solar System |date=1999 |publisher=Sky Publishing |isbn=978-0-933346-86-4 |editor1-last=Beatty |editor1-first=J. Kelly |edition=4th |location=Boston |pages=175–200 |chapter=Atmospheres of the Terrestrial Planets |oclc=39464951 |editor2-last=Petersen |editor2-first=Carolyn Collins |editor3-last=Chaikin |editor3-first=Andrew}}</ref> === Mars === Mars ní nǹkan bí ìdá 70 ìgbà CO₂ ju Ilẹ̀ Ayé lọ,<ref name="Crisp2012">{{cite web |last1=Crisp |first1=D. |date=2012 |title={{CO2}} GREENHOUSE EFFECTS ON VENUS, EARTH, AND MARS |url=https://www.lpi.usra.edu/meetings/climatology2012/pdf/8083.pdf |access-date=28 May 2023 |publisher=Jet Propulsion Laboratory, California Institute of Technology}}</ref> ṣùgbọ́n ó ní ipa ilé-gíláàsì kékeré nìkan, tó tó nǹkan bí 6 K (11 °F).<ref name="ACSplanet" /> Ipa ilé-gíláàsì yìí kéré nítorí àìsí ìrì omi (water vapour) àti bí afẹ́fẹ́ rẹ̀ ṣe tinúrinú gan-an.<ref>{{cite web |last1=Brennan |first1=John |date=2017 |title=Does Mars Have a Greenhouse Effect? |url=https://sciencing.com/mars-greenhouse-effect-1914.html |website=Sciencing}}</ref> Àwọn ìṣírò ìtújáde ìtànràn (radiative transfer) kan náà tí ó ń ṣàlàyé ìgbóná lórí Ilẹ̀ Ayé tún ń ṣàlàyé ìwọ̀n ìtẹ́ ojú Ilẹ̀ Mars dáadáa, nígbà tí a bá kà àkópọ̀ afẹ́fẹ́ rẹ̀ sí i.<ref>{{cite web |title=Does the {{CO2}} atmosphere of Mars disprove greenhouse warming? |url=https://metafact.io/factchecks/77-does-the-co2-atmosphere-of-mars-disprove-greenhouse-warming |access-date=28 May 2023 |website=metafact |date=14 May 2019 |archive-date=28 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528061203/https://metafact.io/factchecks/77-does-the-co2-atmosphere-of-mars-disprove-greenhouse-warming |dead-url=yes }}</ref><ref name="WeartVenus">{{cite web |last1=Weart |first1=Spencer |title=The Discovery of Global Warming: Venus & Mars |url=https://history.aip.org/climate/Venus.htm |access-date=29 May 2023 |website=Center for History of Physics |publisher=American Institute of Physics}}</ref><ref name="Haberle2013" /> === Titan === Oṣù Saturni Titan ní ipa ilé-gíláàsì àti ipa ilé-gíláàsì odi (anti-greenhouse effect) ní àkókò kan náà. Wíwà nitrogen (N₂), methane (CH₄), àti hydrogen (H₂) nínú afẹ́fẹ́ rẹ̀ ń kópa nínú ipa ilé-gíláàsì, èyí tí ń mú kí ìwọ̀n ìtẹ́ ojú Ilẹ̀ rẹ̀ gòkè sí 21 K (38 °F) ju ìwọ̀n tí a máa retí lọ fún ara yìí tí kò bá ní àwọn gáàsì wọ̀nyí.<ref name="McKay1991" /><ref name="astrobio2005">{{Cite web |date=3 November 2005 |title=Titan: Greenhouse and Anti-greenhouse |url=https://www.astrobio.net/retrospections/titan-greenhouse-and-anti-greenhouse/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927031140/https://www.astrobio.net/retrospections/titan-greenhouse-and-anti-greenhouse/ |archive-date=27 September 2019 |access-date=4 November 2019 |website=Astrobiology Magazine |language=en-US}}</ref> Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn gáàsì N₂ àti H₂ kì í sábà gba ìtọ́jú ìgbóná infurarẹẹdi (infrared radiation), àwọn gáàsì wọ̀nyí ń gba ìtọ́jú ìgbóná lórí Titan nítorí ìkọlu tí ìtẹ̀sí (pressure) ń fa láàárín àwọn patíkù, ìwọ̀n àti ìtóbi afẹ́fẹ́ tí ó pọ̀, àti ìgbi gígùn ìtọ́jú ìgbóná tí ń bọ láti ojú Ilẹ̀ tó tutù.<ref name="Pierrehumbert2011" /><ref name="McKay1991" /><ref name="astrobio2005" /> Wíwà ìkùukùu tó wà ní gíga, tí ń gba àwọn ìgbi gígùn ìmọ́lẹ̀ oòrùn ṣùgbọ́n tí ó jẹ́ mímọ́ fún ìtọ́jú infurarẹẹdi (infrared), ń kópa nínú ipa ilé-gíláàsì odi tó tó nǹkan bí 9 K (16 °F).<ref name="McKay1991" /><ref name="astrobio2005" /> Abajade lapapọ ti àwọn ipa méjèèjì yìí jẹ́ ìgbóná tó tó 21 K − 9 K = 12 K (22 °F), nítorí náà ìwọ̀n ìtẹ́ ojú Ilẹ̀ Titan tó jẹ́ 94 K (−179 °C; −290 °F) jẹ́ 12 K gbóná ju ohun tí yóò jẹ́ bí kò bá sí afẹ́fẹ́ rárá lọ.ref name="McKay1991" /><ref name="astrobio2005" /> === Ìpa ìtẹ̀sí (pressure) === A kò lè ṣe àfojúsùn ìwọn ìbátan ipa ilé-gíláàsì lórí àwọn ara ọ̀run (celestial bodies) oríṣìíríṣìí nípa fífi iye àwọn gáàsì ilé-gíláàsì tó wà nínú afẹ́fẹ́ wọn wé ara wọn nìkan. Èyí jẹ́ nítorí pé àwọn ohun mìíràn yàtọ̀ sí iye àwọn gáàsì wọ̀nyí náà ń kópa nínú ṣíṣe àyẹ̀wò ìtóbi ipa ilé-gíláàsì. Ìtẹ̀sí afẹ́fẹ́ lapapọ̀ ń ní ipa lórí iye ìtọ́jú ìgbóná tí molikula kọ̀ọ̀kan nínú gáàsì ilé-gíláàsì lè gba. Ìtẹ̀sí tó ga ń yọrí sí ìgbàlódé ìmúra ìtọ́jú (absorption) sí i, nígbà tí ìtẹ̀sí kéré sì ń dín un kù.<ref name="Pierrehumbert2011" /> Èyí jẹ́ nítorí ohun tí a ń pè ní “ìfàsílẹ̀ ìlà ìmúra nítorí ìtẹ̀sí” (pressure broadening) nínú àwọn ìlà àfihàn ìmọ́lẹ̀ (spectral lines). Nígbà tí ìtẹ̀sí afẹ́fẹ́ lapapọ̀ bá ga, ìkọlù láàárín àwọn molikula máa ń ṣẹlẹ̀ lọ́pọ̀ síi. Ìkọlù wọ̀nyí ń tú ìbú àwọn ìlà ìmúra (absorption lines) ká, èyí sì ń jẹ́ kí gáàsì ilé-gíláàsì lè gba ìtọ́jú ìgbóná lórí àgbègbè ìwọ̀n igbi tó gbòòrò síi.<ref name="PierrehumbertTextbook" />{{rp|226}}  Molikula kọ̀ọ̀kan nínú afẹ́fẹ́ tó wà ní kùtùkùtù ojú Ilẹ̀ Ayé ń ní ìkọlù tó tó nǹkan bí bílíọ̀nù méje (7 billion) ní gbogbo ìsẹ́jú ààyá kan. Ìwọ̀n yìí kéré sí i ní àwọn ìpele gíga afẹ́fẹ́, níbi tí ìtẹ̀sí àti ìwọ̀n ooru ṣe kéré sí i.<ref name="eiuatmo">{{cite web |title=The Atmosphere |url=https://www.ux1.eiu.edu/~cfjps/1400/atmos_struct.html#:~:text=Near%20sea%20level%2C%20an%20atom,is%20about%201%20each%20minute. |access-date=30 May 2023 |website=Eastern Illinois University}}</ref> Èyí túmọ̀ sí pé àwọn gáàsì ilé-gíláàsì lè gba ìtọ́jú ìgbóná lórí àgbègbè ìgbi gígùn (wavelengths) tó pọ̀ síi nínú afẹ́fẹ́ ìsàlẹ̀ ju bí wọ́n ṣe lè ṣe é lọ ní afẹ́fẹ́ òkè.<ref name="Plass1950" /><ref name="Wallace2006" /> Lórí àwọn pílánẹ́ẹ̀tì mìíràn, ìfàsílẹ̀ ìlà ìmúra nítorí ìtẹ̀sí (pressure broadening) túmọ̀ sí pé molikula kọ̀ọ̀kan nínú gáàsì ilé-gíláàsì máa ń ṣiṣẹ́ dáadáa síi nínú mímú ìtọ́jú ìgbóná di àdúgbò nígbà tí ìtẹ̀sí afẹ́fẹ́ lapapọ̀ bá ga (bíi lórí Venus), ṣùgbọ́n yóò dín ìmúra rẹ̀ kù nígbà tí ìtẹ̀sí afẹ́fẹ́ bá kéré (bíi lórí Mars).<ref name="Pierrehumbert2011" />   == Àwọn Ìtọ́kasí == o268zf9iblfvtjuvs0mxrbhdygghl2s Gáàsì Ilé-Gíláàsì 0 80588 639828 637755 2026-11-07T22:43:49Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639828 wikitext text/x-wiki [[Fáìlì:Greenhouse-effect-t2.svg|thumb|Àwọn gáàsì ilé-gíláàsì máa ń di díẹ̀ lára ooru tí ó ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí ìmọ́lẹ̀ oòrùn bá mú ojú Ilẹ̀ Ayé gbóná. Àwọn gáàsì ilé-gíláàsì pàtàkì mẹ́ta ni a fi ààmì hàn nínú àwòrán yìí: carbon dioxide (CO₂), ìrì omi (water vapour), àti methane (CH₄).]] [[Fáìlì:Physical_Drivers_of_climate_change.svg|thumb|Àwọn ohun tó ń darí ìgbóná ayé (global warming) tí ó ti ṣẹlẹ̀ títí di báyìí láti ọ̀dọ̀ àwọn ìlànà àdánidá àti ti ara (physical drivers). Àǹfààní ìgbóná ayé tó lè ṣẹlẹ̀ lọ́jọ́ iwájú láti ọ̀dọ̀ àwọn ohun tó pẹ́ pẹ́ nínú afẹ́fẹ́, bíi ìtújáde carbon dioxide (CO₂), kò sí nínú àwòrán yìí. Àwọn ìlà kéékèèké (whiskers) tó wà lórí ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn bààrà ń fi àgbègbè àṣìṣe tí ó ṣeé ṣe hàn.]] Àwọn gáàsì ilé-gíláàsì (Greenhouse Gases, GHGs) jẹ́ àwọn gáàsì tó wà nínú afẹ́fẹ́ tí ń di ooru mú, tí wọ́n sì ń mú kí ìwọ̀n ìtẹ́ ojú àwọn ara ọ̀run bíi Ilẹ̀ Ayé ga sí i. Kò dàbí àwọn gáàsì mìíràn, àwọn gáàsì ilé-gíláàsì máa ń gba àwọn ìtọ́jú (radiation) tí pílánẹ́ẹ̀tì kan ń tú jáde, èyí tí ó sì ń yọrí sí ipa ilé-gíláàsì.<ref name="AR6WG1annexVII">{{cite book |last1=Matthews |first1=J.B.R. |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_AnnexVII.pdf |title=Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |last2=Möller |first2=V. |last3=van Diemenn |first3=R. |last4=Fuglesvedt |first4=J.R. |date=2021-08-09 |publisher=[[IPCC]] / [[Cambridge University Press]] |editor-last1=Masson-Delmotte |editor-first1=Valérie |editor-link1=Valérie Masson-Delmotte |pages=2215–2256 |chapter=Annex VII: Glossary |doi=10.1017/9781009157896.022 |isbn=978-1-009-15789-6 |display-authors=etal |editor-last2=Zhai |editor-first2=Panmao |editor-link2=Panmao Zhai |editor-last3=Pirani |editor-first3=Anna |editor-last4=Connors |editor-first4=Sarah L. |editor-last5=Péan |editor-first5=Clotilde |display-editors=etal |doi-access=free}}</ref> Oòrùn ń mú Ilẹ̀ Ayé gbóná, èyí sì ń jẹ́ kí ojú Ilẹ̀ rẹ̀ tú ooru jáde. Ọ̀pọ̀ jùlọ nínú ooru yìí ni àwọn gáàsì ilé-gíláàsì máa ń gba. Bí kò bá sí àwọn gáàsì ilé-gíláàsì nínú afẹ́fẹ́, ìwọ̀n ìtẹ́ àpapọ̀ ojú Ilẹ̀ Ayé yóò jẹ́ nǹkan bí −18 °C (0 °F),<ref name="NASACO2" /> dípò ìwọ̀n àpapọ̀ tó jẹ́ 15 °C (59 °F) tí a ní lónìí.<ref name="Trenberth2003" /><ref name="Le Treut-2007">Le Treut, H., R. Somerville, U. Cubasch, Y. Ding, C. Mauritzen, A. Mokssit, T. Peterson and M. Prather, 2007: "[https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/03/ar4-wg1-chapter1.pdf Chapter 1: Historical Overview of Climate Change]". In: "[https://www.ipcc.ch/report/ar4/wg1/ Climate Change 2007: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change]". [Solomon, S., D. Qin, M. Manning, Z. Chen, M. Marquis, K.B. Averyt, M. Tignor and H.L. Miller (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA.</ref> Ìgbóná ayé tí ènìyàn ń fa ti ń pọ̀ sí i ní ìwọ̀n tí a kò tíì rí rí tẹ́lẹ̀ láti ìgbà tí a ti bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe ìwọ̀n rẹ̀, tí ó sì dé 0.27 ± 0.1 °C ní gbogbo ọdún mẹ́wàá láàárín ọdún 2015 sí 2024. Ìwọ̀n ìgbóná tó ga yìí jẹ́ àbájáde àkópọ̀ ìtújáde àwọn gáàsì ilé-gíláàsì tó ti dé ìpele gíga jù lọ rí, tó jẹ́ 53.6 ± 5.2 Gt CO₂e lọ́dọọdún ní àárín ọdún mẹ́wàá tó kọjá (2014–2023), pẹ̀lú ìdínkù nínú agbára ìtútù tí aerosol ń pèsè.<ref name=":1">{{cite journal |last1=Forster |first1=Piers |title=Indicators of Global Climate Change 2024: annual update of key indicators of the state of the climate system and human influence |journal=Journal Earth System Science Data |date=2025 |volume=17 |issue=6 |pages=2641–2680 |doi=10.5194/essd-17-2641-2025 |bibcode=2025ESSD...17.2641F |doi-access=free |url=https://essd.copernicus.org/articles/17/2641/2025/}}</ref> Àwọn gáàsì ilé-gíláàsì márùn-ún tó pọ̀ jù lọ nínú afẹ́fẹ́ Ilẹ̀ Ayé, tí a ṣe àtòkọ wọn láti èyí tí ó pọ̀ jù lọ sí èyí tí ó kéré sí i gẹ́gẹ́ bí ìwọ̀n molikula àpapọ̀ wọn ní gbogbo ayé, ni:<ref>{{cite web |date=2016-08-01 |title=Atmospheric Concentration of Greenhouse Gases |url=https://www.epa.gov/sites/default/files/2016-08/documents/print_ghg-concentrations-2016.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019134514/https://www.epa.gov/sites/default/files/2016-08/documents/print_ghg-concentrations-2016.pdf |archive-date=19 October 2021 |access-date=6 September 2021 |publisher=[[U.S. Environmental Protection Agency]]}}</ref><ref>{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=<!--Not stated--> |title=Inside the Earth's invisible blanket. |url=http://sequestration.org/science/greenhousegases.html |website=sequestration.org |publisher=<!--Not stated--> |quote= |access-date=2026-06-23 |archive-date=2020-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728231450/http://sequestration.org/science/greenhousegases.html |dead-url=yes }}</ref> ìrì omi (water vapour), carbon dioxide (CO₂), methane (CH₄), nitrous oxide (N₂O), àti ozone (O₃). Àwọn gáàsì ilé-gíláàsì mìíràn tí ó tún ṣe pàtàkì ni chlorofluorocarbons (CFCs àti HCFCs), hydrofluorocarbons (HFCs), perfluorocarbons (PFCs), sulfur hexafluoride (SF₆), àti nitrogen trifluoride (NF₃). Ìrì omi ń fa nǹkan bí ìdajì gbogbo ipa ilé-gíláàsì. Ó ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ìfèsìpadà ojú-ọjọ́ (climate feedback), ìyẹn ni pé ìwọ̀n rẹ̀ máa ń yí padà ní ìdáhùn sí àwọn gáàsì ilé-gíláàsì mìíràn.<ref name="Schmidt-2010">{{cite web |author=Gavin Schmidt |date=2010-10-01 |title=Taking the Measure of the Greenhouse Effect |url=https://www.giss.nasa.gov/research/briefs/2010_schmidt_05/ |publisher=NASA Goddard Institute for Space Studies – Science Briefs}}</ref> Àwọn iṣẹ́ ènìyàn láti ìbẹ̀rẹ̀ Ìyípadà Ilé-iṣẹ́ (Industrial Revolution) ní nǹkan bí ọdún 1750 ti mú kí iye carbon dioxide (CO₂) pọ̀ sí i ní ju ìdá 50% lọ,<ref name="NOAA2022">{{cite web |date=3 June 2022 |title=Carbon dioxide now more than 50% higher than pre-industrial levels |url=https://www.noaa.gov/news-release/carbon-dioxide-now-more-than-50-higher-than-pre-industrial-levels |access-date=30 August 2022 |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration |language=en}}</ref> àti pé ìwọ̀n methane ti pọ̀ sí i ní ìdá 150%.<ref>{{cite web |title=Understanding methane emissions |url=https://www.iea.org/reports/global-methane-tracker-2023/understanding-methane-emissions |publisher=International Energy Agency |quote=The concentration of methane in the atmosphere is currently over two-and-a-half times greater than its pre-industrial levels}}</ref> Ìtújáde carbon dioxide ni ó ń fa nǹkan bí ìdá mẹ́ta nínú mẹ́rin gbogbo ìgbóná ayé, nígbà tí ìtújáde methane sì ń fa ọ̀pọ̀ jùlọ nínú ìyókù rẹ̀.<ref>{{cite web |title=Global Greenhouse Gas Emissions Data |date=12 January 2016 |publisher=United States Environmental Protection Agency |url=https://www.epa.gov/ghgemissions/global-greenhouse-gas-emissions-data |5= |access-date=23 June 2026 |archive-date=18 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218125157/https://www.epa.gov/ghgemissions/global-greenhouse-gas-emissions-data |dead-url=yes}}</ref> Ọ̀pọ̀ jùlọ nínú ìtújáde carbon dioxide tí ènìyàn ń fa wá láti inú sísun epo fósílì (fossil fuels),<ref name="EPA_GHGdata">{{cite web |date=12 January 2016 |title=Global Greenhouse Gas Emissions Data |url=https://www.epa.gov/ghgemissions/global-greenhouse-gas-emissions-data |archive-url=https://web.archive.org/web/20191205123907/https://www.epa.gov/ghgemissions/global-greenhouse-gas-emissions-data |archive-date=5 December 2019 |access-date=30 December 2019 |publisher=[[United States Environmental Protection Agency|U.S. Environmental Protection Agency]] |quote=The burning of coal, natural gas, and oil for electricity and heat is the largest single source of global greenhouse gas emissions.}}</ref> nígbà tí iṣẹ́ ogbin àti ilé-iṣẹ́ tún ń kópa díẹ̀ sí i.<ref name="Canadell-2021">Canadell, J.G., P.M.S. Monteiro, M.H. Costa, L. Cotrim da Cunha, P.M. Cox, A.V. Eliseev, S. Henson, M. Ishii, S. Jaccard, C. Koven, A. Lohila, P.K. Patra, S. Piao, J. Rogelj, S. Syampungani, S. Zaehle, and K. Zickfeld, 2021: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Chapter05.pdf Chapter 5: Global Carbon and other Biogeochemical Cycles and Feedbacks]. In [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 673–816, doi:10.1017/9781009157896.007.</ref>{{rp|687}}  Ìtújáde methane sì ń wá láti inú iṣẹ́ ogbin, ìmújáde epo fósílì, egbin, àti àwọn orísun mìíràn.<ref name="International Energy Agency-2023">{{cite web |title=Global Methane Tracker 2023 |date=21 February 2023 |url=https://www.iea.org/reports/global-methane-tracker-2023 |publisher=International Energy Agency}}</ref> Ó máa ń gba ẹgbẹẹgbẹ̀rún ọdún kí àyíká lè gba gbogbo carbon dioxide (CO₂) padà kúrò nínú afẹ́fẹ́ nípasẹ̀ ìlànà carbon cycle,<ref>{{cite web |title=Climate Change Indicators: Greenhouse Gases |date=16 December 2015 |publisher=United States Environmental Protection Agency |url=https://www.epa.gov/climate-indicators/greenhouse-gases |quote=Carbon dioxide's lifetime cannot be represented with a single value because the gas is not destroyed over time, but instead moves among different parts of the ocean–atmosphere–land system. Some of the excess carbon dioxide is absorbed quickly (for example, by the ocean surface), but some will remain in the atmosphere for thousands of years, due in part to the very slow process by which carbon is transferred to ocean sediments.}}</ref> ṣùgbọ́n methane máa ń wà nínú afẹ́fẹ́ fún àkókò àárín ọdún méjìlá (12 years) péré.<ref>{{cite web |title=Understanding methane emissions |publisher=International Energy Agency |url=https://www.iea.org/reports/global-methane-tracker-2023/understanding-methane-emissions}}</ref> Àwọn ìṣàn carbon àdánidá máa ń ṣẹlẹ̀ láàárín afẹ́fẹ́, àwọn ètò ẹ̀dá alààyè lórí ilẹ̀, òkun, àti àwọn àkójọpọ̀ ìsàlẹ̀ ilẹ̀ (sediments). Àwọn ìṣàn wọ̀nyí ti wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì tó dára fún nǹkan bí mílíọ̀nù ọdún kan sẹ́yìn,<ref>{{cite web |title=Climate Change Indicators: Atmospheric Concentrations of Greenhouse Gases |url=https://www.epa.gov/climate-indicators/climate-change-indicators-atmospheric-concentrations-greenhouse-gases |website=EPA.gov |date=27 June 2016 |publisher=U.S. Environmental Protection Agency |access-date=20 June 2024}}</ref> bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìwọ̀n àwọn gáàsì ilé-gíláàsì ti yí padà gidigidi ní àwọn àkókò tó jìn sí i nínú ìtàn ayé. Ní báyìí, ìwọ̀n carbon dioxide (CO₂) ga ju bí ó ti rí lọ ní ọdún mílíọ̀nù mẹ́ta sẹ́yìn.<ref>{{Cite web |last1=Lindsey |first1=Rebecca |title=Climate Change: Atmospheric Carbon Dioxide |url=https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-atmospheric-carbon-dioxide |archive-url=https://web.archive.org/web/20130624204311/https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-atmospheric-carbon-dioxide |archive-date=24 June 2013 |access-date=2020-03-02 |website=climate.gov}}</ref> Ìmúdójúìwọ̀n ọdún 2023 lórí àwọn àmì pàtàkì fi hàn pé ìgbóná ayé tí ènìyàn ń fa, ìwọ̀n àwọn gáàsì ilé-gíláàsì nínú afẹ́fẹ́, àti àìwọ̀ntúnwọ̀nsì agbára Ilẹ̀ Ayé (Earth's energy imbalance) ti dé àwọn ìpele gíga tuntun.<ref>{{Cite journal |last1=Forster |first1=Piers M. |last2=Smith |first2=Chris |last3=Walsh |first3=Tristram |last4=Lamb |first4=William F. |last5=Lamboll |first5=Robin |last6=Hall |first6=Bradley |last7=Hauser |first7=Mathias |last8=Ribes |first8=Aurélien |last9=Rosen |first9=Debbie |last10=Gillett |first10=Nathan P. |last11=Palmer |first11=Matthew D. |last12=Rogelj |first12=Joeri |last13=von Schuckmann |first13=Karina |last14=Trewin |first14=Blair |last15=Allen |first15=Myles |date=2024-06-05 |title=Indicators of Global Climate Change 2023: annual update of key indicators of the state of the climate system and human influence |url=https://essd.copernicus.org/articles/16/2625/2024/ |journal=Earth System Science Data |language=en |volume=16 |issue=6 |pages=2625–2658 |doi=10.5194/essd-16-2625-2024 |bibcode=2024ESSD...16.2625F |doi-access=free |issn=1866-3516}}</ref> Tí ìwọ̀n ìtújáde tó wà lọ́wọ́lọ́wọ́ bá tẹ̀síwájú, ìgbóná ayé yóò kọjá 2.0 °C (3.6 °F) láàárín ọdún 2040 sí 2070. Èyí jẹ́ ìpele kan tí Ìgbìmọ̀ Àgbáyé Lórí Ìyípadà Ojú-ọjọ́ (Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC) sọ pé ó jẹ́ “ewú tó lágbára” (dangerous).<ref name="Carbon Brief-2020">{{Cite web|date=2020-12-04|title=Analysis: When might the world exceed 1.5C and 2C of global warming?|url=https://www.carbonbrief.org/analysis-when-might-the-world-exceed-1-5c-and-2c-of-global-warming|access-date=2021-06-17|website=Carbon Brief|language=en|archive-date=6 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606135004/https://www.carbonbrief.org/analysis-when-might-the-world-exceed-1-5c-and-2c-of-global-warming|url-status=live}}</ref> == Àwọn Àbùdá àti Àwọn Ọ̀nà Ìṣiṣẹ́ == [[Fáìlì:Atmospheric Transmission.svg|thumb|upright=1.35|Atmospheric absorption and scattering at different wavelengths of electromagnetic waves. The largest absorption band of carbon dioxide is not far from the maximum in the thermal emission from ground, and it partly closes the window of transparency of water—explaining carbon dioxide's major heat-trapping effect.]] Àwọn gáàsì ilé-gíláàsì jẹ́ àwọn gáàsì tó ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ìtọ́jú infurarẹẹdi (infrared radiation), ìyẹn ni pé wọ́n máa ń gba a wọlé, wọ́n sì tún máa ń tú ú jáde ní àgbègbè ìgbi gígùn kan náà tí ojú Ilẹ̀ Ayé, àwọn ìkùukùu, àti afẹ́fẹ́ Ayé ń tú ìtọ́jú rẹ̀ jáde.<ref name="AR6_WGI_AnnexVII">IPCC, 2021: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_AnnexVII.pdf Annex VII: Glossary] [Matthews, J.B.R., V. Möller, R. van Diemen, J.S. Fuglestvedt, V. Masson-Delmotte, C.  Méndez, S. Semenov, A. Reisinger (eds.)]. In [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 2215–2256, [[doi:10.1017/9781009157896.022]].</ref>{{rp|2233}} Nǹkan bí ìdá 99% afẹ́fẹ́ gbígbẹ Ilẹ̀ Ayé (láìka ìrì omi sí) ni nitrogen (N₂) (78%) àti oxygen (O₂) (21%) ṣe. Nítorí pé molikula wọn ní àwọn atomu méjì ti èròjà kan náà, kò sí àìdọ́gba nínú bí agbára iná inú wọn (electrical charges) ṣe pín ká,<ref name="Archer2011Ch4" /> nítorí náà ìtọ́jú ìgbóná infurarẹẹdi (infrared thermal radiation) kò ní ipa kankan lórí wọn fẹ́rẹ̀ẹ́ rárá.<ref>{{cite journal |last1=Wei |first1=Peng-Sheng |last2=Hsieh |first2=Yin-Chih |last3=Chiu |first3=Hsuan-Han |last4=Yen |first4=Da-Lun |last5=Lee |first5=Chieh |last6=Tsai |first6=Yi-Cheng |last7=Ting |first7=Te-Chuan |date=6 October 2018 |title=Absorption coefficient of carbon dioxide across atmospheric troposphere layer |journal=[[Heliyon]] |volume=4 |issue=10 |article-number=e00785 |doi=10.1016/j.heliyon.2018.e00785 |doi-access=free |pmid=30302408 |pmc=6174548 |bibcode=2018Heliy...400785W |issn = 2405-8440 }}</ref> Ìmúra kékeré gan-an péré ló ń ṣẹlẹ̀ nítorí ohun tí a mọ̀ sí collision-induced absorption.<ref>{{Cite journal |last1=Höpfner |first1=M. |last2=Milz |first2=M. |last3=Buehler |first3=S. |last4=Orphall |first4=J. |last5=Stiller |first5=G. |date=24 May 2012 |title=The natural greenhouse effect of atmospheric oxygen (O<sub>2</sub>) and nitrogen (N<sub>2</sub>) |journal=Geophysical Research Letters |language=en |volume=39 |issue=L10706 |article-number=2012GL051409 |doi=10.1029/2012GL051409 |bibcode=2012GeoRL..3910706H |s2cid=128823108 |issn=1944-8007}}</ref><ref>{{cite web |title=Which Gases Are Greenhouse Gases? |url=https://www.acs.org/content/acs/en/climatescience/greenhousegases/whichgases.html |access-date=2021-05-31 |publisher=American Chemical Society}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Höpfner |first1=M. |last2=Milz |first2=M. |last3=Buehler |first3=S. |last4=Orphall |first4=J. |last5=Stiller |first5=G. |date=24 May 2012 |title=The natural greenhouse effect of atmospheric oxygen (O<sub>2</sub>) and nitrogen (N<sub>2</sub>) |journal=Geophysical Research Letters |language=en |volume=39 |issue=L10706 |article-number=2012GL051409 |doi=10.1029/2012GL051409 |bibcode=2012GeoRL..3910706H |issn=1944-8007 |s2cid=128823108}}</ref> Nǹkan bí ìdá 0.9% míì nínú afẹ́fẹ́ náà jẹ́ argon (Ar), èyí tí ó jẹ́ molikula atomu kan ṣoṣo (monatomic), nítorí náà ó jẹ́ mímọ́ pátápátá fún ìtọ́jú ìgbóná. Ní ọwọ́ kejì, carbon dioxide (0.04%), methane, nitrous oxide àti àwọn gáàsì míì tí iye wọn kéré gan-an jọ ṣe kere ju ìdá 0.1% afẹ́fẹ́ Ilẹ̀ Ayé lọ. Ṣùgbọ́n nítorí pé molikula wọn ní àwọn atomu ti àwọn èròjà oríṣìíríṣìí, àìdọ́gba kan wà nínú bí agbára iná wọn ṣe pín ká. Àìdọ́gba yìí ń jẹ́ kí ìrìnkèrindò molikula (molecular vibrations) lè bá àwọn ìgbì amúnáwòrán (electromagnetic radiation) ṣiṣẹ́ pọ̀. Èyí ló mú kí wọ́n lè gba ìtọ́jú infurarẹẹdi, ìyẹn ni pé wọ́n jẹ́ infrared active, àti pé wíwà wọn nínú afẹ́fẹ́ ń fa ipa ilé-gíláàsì.<ref name="Archer2011Ch4">{{cite book |last1=Archer |first1=David |url=http://forecast.uchicago.edu/chapter4.pdf |title=Global Warming: Understanding the Forecast, Chapter 4: Greenhouse Gases |date=2011 |publisher=Wiley |isbn=978-0-470-94341-0 |edition=2 |access-date=14 June 2023}}</ref> === Ipá Mú-Ìwọ̀ntúnwọ̀nsì Ìtọ́jú Yí Padà (Radiative Forcing) === [[Fáìlì:1750- Radiative forcing - greenhouse gases and aerosols.svg|thumb|upright=1.35|Hansen àti àwọn alábàáṣiṣẹ́ rẹ̀ (2025) kọ̀wé pé IPCC ti dín ìwọ̀n ipa ìtútù tí aerosols ń ní kù nínú àwọn ìṣírò rẹ̀, èyí tí ó sì mú kí wọ́n tún dín ìwọ̀n climate sensitivity (bí Ilẹ̀ Ayé ṣe ń fèsì sí ìlọsíwájú nínú ìwọ̀n àwọn gáàsì ilé-gíláàsì) kù.<ref name=Envt_Hanson_20250203/> Nínú ohun tí Hansen pè ní “àdéhùn Faustian” (Faustian bargain), ìṣàkóso àti ìdínkù aerosols mú kí ààyè afẹ́fẹ́ mọ́ sí i, ṣùgbọ́n ipa ìtútù tí aerosols ń pèsè kò tún tó láti dín ipa ìgbóná tó ń pọ̀ sí i láti ọwọ́ àwọn gáàsì ilé-gíláàsì kù. Èyí ló ṣàlàyé ìdí tí ìgbóná ayé fi ga ju bí a ṣe retí lọ ní ọdún 2023 sí 2024.<ref name=Envt_Hanson_20250203>{{cite journal |last1=Hansen |first1=James E. |last2=Kharecha |first2=Pushker |last3=Sato |first3=Makiko |last4=Tselioudis |first4=George |last5=Kelly |first5=Joseph |last6=Bauer |first6=Susanne E. |last7=Ruedy |first7=Reto |last8=Jeong |first8=Eunbi |last9=Jin |first9=Quijian |last10=Rignot |first10=Eric |last11=Velicogna |first11=Isabella |last12=Schoeberl |first12=Mark R. |last13=von Schuckmann |first13=Karina |last14=Amponsem |first14=Joshua |last15=Cao |first15=Junji |last16=Keskinen |first16=Anton |last17=Li |first17=Jing |last18=Pokela |first18=Anni |display-authors=4 |title=Global Warming Has Accelerated: Are the United Nations and the Public Well-Informed? |journal=Environment |date=3 February 2025 |volume=67 |issue=1 |pages=6–44 |doi=10.1080/00139157.2025.2434494|bibcode=2025ESPSD..67....6H |doi-access=free }} Figure 3.</ref>]] [[Fáìlì:Greenhouse gas absorption coefficients.svg|thumb|upright=1.35|Àwọn kọ́ẹ́fíṣẹ́ntì ìmúra ìtọ́jú infurarẹẹdi-ìgbi-gígùn (longwave-infrared absorption coefficients) ti àwọn gáàsì ilé-gíláàsì pàtàkì. Ìrì omi (water vapour) máa ń gba ìtọ́jú lórí àgbègbè ìwọ̀n igbi tó gbòòrò. Ilẹ̀ Ayé sì máa ń tú ìtọ́jú ìgbóná (thermal radiation) jáde ní agbára púpọ̀ ní pàtàkì ní àgbègbè ìmúra carbon dioxide (CO₂) tó wà ní ìwọ̀n igbi 15 micrometre (15 µm). Ìpàtàkì ìrì omi nínú ìmúra ìtọ́jú máa ń dín kù bí a ṣe ń gòkè sí àwọn ìpele afẹ́fẹ́ tó ga sí i.]] Ilẹ̀ Ayé máa ń gba apá kan nínú agbára ìtọ́jú (radiant energy) tí ó ń gba láti ọ̀dọ̀ Oòrùn, ó máa ń da apá kan padà gẹ́gẹ́ bí ìmọ́lẹ̀, ó sì máa ń da tàbí tú ìyókù rẹ̀ padà sí òde ayé gẹ́gẹ́ bí ooru. Ìwọ̀n ìtẹ́ ojú pílánẹ́ẹ̀tì kan dá lórí ìwọ̀ntúnwọ̀nsì tó wà láàárín agbára tó ń wọlé àti agbára tó ń jáde. Nígbà tí ìwọ̀ntúnwọ̀nsì agbára Ilẹ̀ Ayé bá yí padà, ojú Ilẹ̀ rẹ̀ máa ń gbóná sí i tàbí tutù sí i, èyí tí ó sì ń yọrí sí oríṣìíríṣìí àyípadà nínú ojú-ọjọ́ àgbáyé.<ref name="epa ggas">{{cite web |year=2016 |title=Climate Change Indicators in the United States – Greenhouse Gases |url=https://www.epa.gov/climate-indicators/greenhouse-gases |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827230238/https://www.epa.gov/climate-indicators/greenhouse-gases |archive-date=27 August 2016 |access-date=5 September 2020 |publisher=U.S. Environmental Protection Agency (EPA)}}.</ref> Radiative forcing jẹ́ ìwọ̀n kan tí a ń ṣe ní watts fún mètà onígun (W/m²), tí ó ń ṣàpèjúwe ipa tí àyípadà kan láti òde ní lórí ohun kan tó ń ní ipa lórí ojú-ọjọ́. A máa ń ṣe ìṣírò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìyàtọ̀ nínú ìwọ̀ntúnwọ̀nsì agbára ní òkè afẹ́fẹ́ (top-of-atmosphere, TOA) tí àyípadà òde bẹ́ẹ̀ fa lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Radiative forcing rere (positive forcing), bíi èyí tí ó ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí ìwọ̀n àwọn gáàsì ilé-gíláàsì bá pọ̀ sí i, túmọ̀ sí pé agbára tó ń wọlé pọ̀ ju agbára tó ń jáde lọ ní òkè afẹ́fẹ́, èyí tí ó sì ń fa ìgbóná àfikún. Ní ọwọ́ kejì, radiative forcing odi (negative forcing), bíi èyí tí sulfate tí sulfur dioxide dá sílẹ̀ nínú afẹ́fẹ́ ń fa, máa ń yọrí sí ìtútù.<ref name="AR6_WGI_AnnexVII" />{{rp|2245}}<ref name="epa cforce">{{cite web |year=2016 |title=Climate Change Indicators in the United States – Climate Forcing |url=https://www.epa.gov/climate-indicators/climate-change-indicators-climate-forcing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827223551/https://www.epa.gov/climate-indicators/climate-change-indicators-climate-forcing |archive-date=27 August 2016 |access-date=5 September 2020 |publisher=U.S. Environmental Protection Agency (EPA)}}[https://www.epa.gov/sites/default/files/2016-08/documents/print_climate-forcing-2016.pdf] </ref> Nínú afẹ́fẹ́ ìsàlẹ̀ (lower atmosphere), àwọn gáàsì ilé-gíláàsì máa ń pàṣípààrọ̀ ìtọ́jú ìgbóná (thermal radiation) pẹ̀lú ojú Ilẹ̀ Ayé, wọ́n sì ń dín ìṣàn ooru tí ń lọ kúrò lórí ojú Ilẹ̀ nípasẹ̀ ìtọ́jú kù. Èyí ń dín ìwọ̀n àpapọ̀ ìgbéga ooru nípasẹ̀ ìtọ́jú (upward radiative heat transfer) kù.<ref name="Wallace2006">{{cite book |last1=Wallace |first1=J. M. |last2=Hobbs |first2=P. V. |title=Atmospheric Science |date=2006 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-732951-2 |edition=2}}</ref>{{rp|139}}<ref name="Manabe1964">{{cite journal |last1=Manabe |first1=S. |last2=Strickler |first2=R. F. |title=Thermal Equilibrium of the Atmosphere with a Convective Adjustment |url=https://archive.org/details/journal-of-the-atmospheric-sciences_1964-07_21_4/page/361 |journal=J. Atmos. Sci. |date=1964 |volume=21 |issue=4 |pages=361–385 |doi=10.1175/1520-0469(1964)021<0361:TEOTAW>2.0.CO;2|bibcode=1964JAtS...21..361M |doi-access=free }}</ref> Ìlọsíwájú nínú ìwọ̀n àwọn gáàsì ilé-gíláàsì tún ń mú kí afẹ́fẹ́ òkè (upper atmosphere) tutù sí i. Èyí jẹ́ nítorí pé afẹ́fẹ́ òkè rọrùn gan-an ju afẹ́fẹ́ ìsàlẹ̀ lọ, àti pé ooru tí àwọn gáàsì ilé-gíláàsì bá tún tú jáde níbẹ̀ máa ń ní àǹfààní púpọ̀ sí i láti tẹ̀síwájú lọ sí òde ayé ju láti bá àwọn molikula gáàsì díẹ̀ tí ó wà ní afẹ́fẹ́ òkè ṣiṣẹ́ pọ̀ lọ. Gẹ́gẹ́ bí àbájáde, afẹ́fẹ́ òkè náà ń dín kù ní ìwọ̀n rẹ̀.<ref name="PierrehumbertTextbook">{{cite book |last1=Pierrehumbert |first1=Raymond T. |title=Principles of Planetary Climate |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-86556-2}}</ref>{{rp|413}} == Àfikún Gáàsì Kọọkan sí Ipa Ilé-Gíláàsì == Àwọn ìyípadà tí ènìyàn ń fa sí ipa ilé-gíláàsì àdánidá ni a máa ń pè ní ipa ilé-gíláàsì tí a ti mú pọ̀ sí i (enhanced greenhouse effect).<ref name="AR6_WGI_AnnexVII" />{{rp|2223}} Àtòjọ yìí fi hàn àwọn ìpín pàtàkì jù lọ nínú ipa ilé-gíláàsì lapapọ̀, láìsí èyí tí ìwọ̀n ìtẹ́ àpapọ̀ ojú Ilẹ̀ Ayé yóò jẹ́ nǹkan bí −18 °C (0 °F),<ref name="NASACO2">{{Cite web |title= Science Briefs: Greenhouse Gases: Refining the Role of Carbon Dioxide |url=http://www.giss.nasa.gov/research/briefs/ma_01/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20050112211604/http://www.giss.nasa.gov/research/briefs/ma_01/ |archive-date=2005-01-12 |access-date=2016-04-26 |website=NASA GISS |author1=Qiancheng Ma |date=March 1998 }}</ref> dípò nǹkan bí 15 °C (59 °F) tí a ní lónìí.<ref name="Trenberth2003">{{cite journal |vauthors=Karl TR, Trenberth KE |year=2003 |title=Modern global climate change |url=https://zenodo.org/record/1230878 |via=Zenodo |s2cid-access=free |url-status=live |journal=Science |volume=302 |issue=5651 |pages=1719–23 |bibcode=2003Sci...302.1719K |doi=10.1126/science.1090228 |pmid=14657489 |s2cid=45484084 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422194919/https://zenodo.org/record/1230878 |archive-date=22 April 2021 |access-date=26 July 2019}}</ref> Àtòjọ náà tún mẹ́nuba ozone tó wà nínú troposphere, nítorí pé gáàsì yìí ní ipa ìtútù nínú stratosphere, ṣùgbọ́n ó ní ipa ìgbóná nínú troposphere tí ó jọ ti nitrous oxide àti CFCs.<ref>{{cite web |date=2016-08-01 |title=Atmospheric Concentration of Greenhouse Gases |url=https://www.epa.gov/sites/default/files/2016-08/documents/print_ghg-concentrations-2016.pdf |publisher=[[U.S. Environmental Protection Agency]]}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" id-"GHG-ranking" |+ Ìpín Ìdásílẹ̀ Gáàsì Ilé-Gíláàsì Lapapọ̀ (% Contribution to Total Greenhouse Effect) ! !! colspan="2" | K&T (1997)<ref name="kiehl197">{{cite journal |last=Kiehl |first=J.T. |author2=Kevin E. Trenberth |year=1997 |title=Earth's annual global mean energy budget |journal=Bulletin of the American Meteorological Society |volume=78 |issue=2 |pages=197–208 |bibcode=1997BAMS...78..197K |doi=10.1175/1520-0477(1997)078<0197:EAGMEB>2.0.CO;2 |doi-access=free |url=http://www.geo.utexas.edu/courses/387h/PAPERS/kiehl.pdf |access-date=2026-06-23 |archivedate=2024-09-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240918103545/http://www.geo.utexas.edu/courses/387H/PAPERS/kiehl.pdf |deadurl=yes }}</ref> !! colspan="2" | Schmidt (2010)<ref name="Schmidt2010paper">{{citation |author1=Schmidt, G.A. |title=The attribution of the present-day total greenhouse effect |url=http://pubs.giss.nasa.gov/docs/2010/2010_Schmidt_etal_1.pdf |work=J. Geophys. Res. |volume=115 |issue=D20 |pages=D20106 |year=2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111022111918/http://pubs.giss.nasa.gov/docs/2010/2010_Schmidt_etal_1.pdf |bibcode=2010JGRD..11520106S |doi=10.1029/2010JD014287 |archive-date=22 October 2011 |author2=R. Ruedy |author3=R.L. Miller |author4=A.A. Lacis |article-number=2010JD014287 |author-link1=Gavin Schmidt |doi-access=free}}, D20106. [http://pubs.giss.nasa.gov/abs/sc05400j.html Web page ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120604034848/http://pubs.giss.nasa.gov/abs/sc05400j.html|date=4 June 2012}}</ref> |- ! Olùkópa (Contributor) !! Ọ̀run Mímọ́ (Clear Sky) !! Pẹ̀lú Àwọsánmà (With Clouds) !! Ọ̀run Mímọ́ (Clear Sky) !! Pẹ̀lú Àwọsánmà (With Clouds) |- | Ìrì Omi (Water Vapour) || 60 || 41 || 67 || 50 |- | Àwọsánmà (Clouds) || || 31 || || 25 |- | CO<sub>2</sub>|| 26 || 18 || 24 || 19 |- | Tropospheric ozone (O<sub>3</sub>) || 8 || || || |- | N<sub>2</sub>O + CH<sub>4</sub>|| 6 || || || |- | Other || || 9 || 9 || 7 |- ! colspan="5" style="font-size: 0.85em; padding: 5px 2px 5px 10px; text-align: left; font-weight: normal;" | K&T (1997) lo 353 ppm ti CO₂, wọ́n sì ṣe ìṣírò ipa ilé-gíláàsì lapapọ̀ tí ọ̀run mímọ́ (clear-sky greenhouse effect) tó jẹ́ 125 W/m². Wọ́n dá lórí àpẹẹrẹ afẹ́fẹ́ kan ṣoṣo àti àwòṣe awọsánmà kan. Àwọn ìpín “Pẹ̀lú Àwọsánmà” jẹ́ láti ìtumọ̀ Schmidt (2010) ti iṣẹ́ K&T (1997). Schmidt (2010) lo data climatology ti ọdún 1980 pẹ̀lú 339 ppm ti CO₂, ó sì ṣe ìṣírò ipa ilé-gíláàsì lapapọ̀ tí ó jẹ́ 155 W/m². Ó tún kópa ìpínkiri àkókò àti ìpínkiri mẹ́ta-ọ̀nà (3-D spatial distribution) ti àwọn ohun tí ń gba ìtọ́jú (absorbers) sínú àyẹ̀wò rẹ̀.<br /> |} === Ipa Pàtàkì Ìrì Omi (Special Role of Water Vapour) === [[Fáìlì:CO2 H2O absorption atmospheric gases unique pattern energy wavelengths of energy transparent to others.png|thumb|Àwọn gáàsì afẹ́fẹ́ máa ń gba díẹ̀ nínú ìgbi agbára (energy wavelengths) kan ṣoṣo, ṣùgbọ́n wọ́n tún máa ń jẹ́ mímọ́ fún àwọn ìgbi míì. Àpẹẹrẹ ìmúra ìtọ́jú (absorption patterns) ti ìrì omi (water vapour) (àwọn gíga buluu) àti carbon dioxide (CO₂) (àwọn gíga pupa) máa ń bọ́ lórí ara wọn ní àwọn ìwọ̀n igbi kan.<ref name="NASA climate forcings">{{cite web |date=January 14, 2009 |title=NASA: Climate Forcings and Global Warming |url=http://earthobservatory.nasa.gov/Features/EnergyBalance/page7.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418152758/https://earthobservatory.nasa.gov/features/EnergyBalance/page7.php |archive-date=18 April 2021 |access-date=20 April 2014}}</ref>]] Ìrì omi (water vapour) ni gáàsì ilé-gíláàsì tó ṣe pàtàkì jù lọ lapapọ̀, nítorí pé ó ń kópa nínú nǹkan bí ìdá 41–67% nínú ipa ilé-gíláàsì.<ref name="kiehl197" /><ref name="Schmidt2010paper" /> Síbẹ̀, ìwọ̀n rẹ̀ nínú ayé kì í jẹ́ ohun tí iṣẹ́ ènìyàn ń ṣàkóso taara. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé iṣẹ́ ènìyàn bíi ìrìgá (irrigation) lè ní ipa lórí ìrì omi ní agbègbè kan, ipa yìí kéré gan-an lórí ìwọ̀n àgbáyé nítorí pé ìrì omi kì í pẹ́ nínú afẹ́fẹ́ — ìgbà ààyè rẹ̀ jẹ́ nǹkan bí ọjọ́ mẹ́sàn-án péré.<ref>{{cite web |date=27 April 1995 |title=AGU Water Vapor in the Climate System |url=http://www.eso.org/gen-fac/pubs/astclim/espas/pwv/mockler.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020163357/http://www.eso.org/gen-fac/pubs/astclim/espas/pwv/mockler.html |archive-date=20 October 2012 |access-date=2011-09-11 |publisher=Eso.org}}</ref> Síbẹ̀, nípa àìtaara, bí ìwọ̀n ìgbóná ayé ṣe ń pọ̀ sí i, yóò mú kí ìrì omi nínú afẹ́fẹ́ pọ̀ sí i, èyí tí yóò sì tún mú ìgbóná náà lágbára sí i. Ìlànà yìí ni a mọ̀ sí ìfèsìpadà ìrì omi (water vapour feedback). Èyí ṣẹlẹ̀ nítorí ìlànà Clausius–Clapeyron, tó sọ pé bí ìwọ̀n ooru ṣe ń gòkè, ìpọ̀ ìrì omi tí afẹ́fẹ́ lè dì pọ̀ sí i nínú ìwọn kọọkan tún máa ń pọ̀ sí i.<ref name="Held&Soden2000">{{Cite journal |last1=Held |first1=Isaac M. |last2=Soden |first2=Brian J. |date=November 2000 |title=Water vapor feedback and global warming |journal=[[Annual Review of Energy and the Environment]] |language=en |volume=25 |issue=1 |pages=441–475 |citeseerx=10.1.1.22.9397 |doi=10.1146/annurev.energy.25.1.441 |issn=1056-3466 |doi-access=free}}</ref> Nítorí náà, ìwọ̀n ìrì omi nínú afẹ́fẹ́ lè yàtọ̀ gidigidi: ó lè jẹ́ kéré ju 0.01% lọ ní àwọn agbègbè tó tutù gan-an, sí i tó 3% nípa ìpọ̀ ní afẹ́fẹ́ tí ó ti kún fún omi ní ìwọ̀n 32 °C.<ref>{{cite book |author=Evans, Kimberly Masters |url=https://archive.org/details/environment00kimm_0 |title=The environment: a revolution in attitudes |publisher=Thomson Gale |year=2005 |isbn=978-0-7876-9082-3 |location=Detroit |chapter=The greenhouse effect and climate change |chapter-url={{google books |plainurl=y |id=DdtzAAAACAAJ}} |url-access=registration}}</ref> === Agbára Ìgbóná Ayé Tó Wọ́pọ̀ (Global Warming Potential, GWP) àti CO₂ Equivalents === [[Fáìlì:Perfluorotributylamine-global-warming-potential.jpg|thumb|Àfiwé agbára ìgbóná ayé (GWP-100) ti àwọn gáàsì ilé-gíláàsì mẹ́ta lórí àkókò ọdún 100 fún ton kọọkan: Perfluorotributylamine (PFTBA), nitrous oxide, àti methane, ní ìfíwéra pẹ̀lú carbon dioxide (CO₂, èyí tí a fi ṣe ìpele ìfíwéra, nítorí náà GWP rẹ̀ jẹ́ 1). PFTBA ni a lo nínú àpẹẹrẹ yìí gẹ́gẹ́ bí aṣojú ẹgbẹ́ ńlá kan ti àwọn gáàsì ilé-gíláàsì fluorinated tí ó lágbára gan-an. Àpapọ̀ àwọn hydrocarbon fluorinated kópa nínú nǹkan bí ìdá 10% ti ìgbóná ayé.]] Ìwọn Agbára Ìgbóná Ayé Gbogbogbò (GWP) jẹ́ ìwọn bí gáàsì ilé-gíláàsì kan ṣe ń di ooru mú nínú afẹ́fẹ́ lórí àkókò kan pàtó, ní ìfíwéra pẹ̀lú carbon dioxide (CO₂).<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Greenhouse_gas#cite_note-Global_warming_potential_:2-40</ref>  Ó jẹ́ ìwọ̀n tí kò ní ẹ̀ka (dimensionless) tí a ń fi hàn gẹ́gẹ́ bí ìlọ́po ìgbóná tí ìwọ̀n kan náà ti CO₂ yóò fa. Nítorí náà, ní ìtumọ̀ rẹ̀, CO₂ ní GWP tó dọ́gba pẹ̀lú 1. Fún àwọn gáàsì mìíràn, ó dá lórí bí gáàsì náà ṣe lágbára tó láti gba ìtọ́jú ìgbóná (thermal radiation), bí ó ṣe yara tó láti kúrò nínú afẹ́fẹ́, àti àkókò tí a fi ń ṣe àyẹ̀wò náà. Fún àpẹẹrẹ, methane ní Ìwọn Agbára Ìgbóná Ayé lórí ọdún 20 (GWP-20) tó jẹ́ 81.2,<ref name=":0">https://en.wikipedia.org/wiki/Greenhouse_gas#cite_note-Global_warming_potential_:0-41</ref> èyí tó túmọ̀ sí pé jíjò ton kan ti methane dọ́gba pẹ̀lú ìtújáde ton 81.2 ti carbon dioxide, bí a bá fi àkókò ọdún 20 ṣe ìwọ̀n wọn. Níwọ̀n bí methane ṣe ní àkókò ìgbé ayé nínú afẹ́fẹ́ tó kúkúrú ju carbon dioxide lọ, GWP rẹ̀ máa ń dín kù lórí àwọn àkókò tó gùn sí i, pẹ̀lú GWP-100 tó jẹ́ 27.9 àti GWP-500 tó jẹ́ 7.95.<ref name=":0" /> Ìtújáde gáàsì ilé-gíláàsì (GHG emissions) lè jẹ́ fífi hàn gẹ́gẹ́ bí ìwọ̀n carbon dioxide equivalent mass tàbí carbon dioxide equivalent nìkan (tí a ń fi àmì CO₂e tàbí CO₂eq hàn, tí a tún lè kọ sí CO₂-e tàbí CO₂-eq). A lè ṣe ìṣírò rẹ̀ láti inú GWP àti ìwọ̀n gáàsì tí a tú jáde. Fún gáàsì kankan, ó jẹ́ ìwọ̀n CO₂ tí yóò mú kí Ilẹ̀ Ayé gbóná tó bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìwọ̀n gáàsì náà. Nítorí náà, ó pèsè ìwọ̀n kan ṣoṣo fún fífi wọn ipa ojú-ọjọ́ ti àwọn gáàsì oríṣìíríṣìí. A máa ń ṣe ìṣírò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí GWP tí a fi ìwọ̀n gáàsì kejì náà sọ́pọ̀; a sì máa ń fi hàn ní gigatonnes (àmì: Gt). == Àtòjọ gbogbo àwọn gáàsì ilé-gíláàsì == [[Fáìlì:1979- Radiative forcing - climate change - global warming - EPA NOAA.svg|thumb|upright=1.5|Ipa radiative forcing (ipa ìgbóná) ti àwọn gáàsì ilé-gíláàsì tó pẹ́ nínú afẹ́fẹ́ fún àkókò pípẹ́ ti ń pọ̀ sí i ní kíákíá, ó sì ti fẹ́rẹ̀ẹ́ di ìlọ́po méjì nínú ọdún mẹ́rìnlélógójì (40 years).<ref name=NOAA_AGGI_2024>{{cite web |title=The NOAA Annual Greenhouse Gas Index (AGGI) |url=https://gml.noaa.gov/aggi/aggi.html |website=NOAA.gov |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) |archive-url=https://web.archive.org/web/20260116020004/https://gml.noaa.gov/aggi/aggi.html |archive-date=16 January 2026 |date=2026 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Annual Greenhouse Gas Index |url=https://www.globalchange.gov/browse/indicators/annual-greenhouse-gas-index |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421143115/https://www.globalchange.gov/browse/indicators/annual-greenhouse-gas-index |archive-date=21 April 2021 |access-date=5 September 2020 |publisher=U.S. Global Change Research Program}}</ref>]] Ìpín tí gáàsì kọ̀ọ̀kan ń kó sí ipa ilé-gíláàsì tí a ti mú pọ̀ sí i (enhanced greenhouse effect) dá lórí àwọn àbùdá gáàsì náà, iye rẹ̀, àti àwọn ipa àìtaara tí ó lè fa. Fún àpẹẹrẹ, ipa radiative forcing tààrà ti ìwọ̀n kan ti methane jẹ́ nǹkan bí ìlọ́po 84 lágbára ju ìwọ̀n kan náà ti carbon dioxide lọ lórí àkókò ọdún 20.<ref name="TableOfWarmingPotentials5">{{cite book |title=Intergovernmental Panel on Climate Change Fifth Assessment Report |page=731 |chapter=Appendix 8.A |access-date=6 November 2017 |chapter-url=http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg1/WG1AR5_Chapter08_FINAL.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20171013100414/http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg1/WG1AR5_Chapter08_FINAL.pdf |archive-date=13 October 2017 |url-status=live}}</ref> Láti ọdún 1980s, a tún ti ń ṣe ìṣírò àwọn ìpín greenhouse gas forcing (ní ìfíwéra pẹ̀lú ọdún 1750) pẹ̀lú ìdánilójú gíga, ní lílo àwọn àfihàn tí IPCC dámọ̀ràn tí a ti mú jáde láti inú àwọn àwòṣe radiative transfer.<ref name="butmon2">{{Cite web |author=Butler J. and Montzka S. |year=2020 |title=The NOAA Annual Greenhouse Gas Index (AGGI) |url=https://www.esrl.noaa.gov/gmd/aggi/aggi.html |publisher=[[NOAA]] Global Monitoring Laboratory/Earth System Research Laboratories}}</ref> Ìwọ̀n gáàsì ilé-gíláàsì nínú afẹ́fẹ́ ni a sábà máa ń wọn ní parts per million (ppm) tàbí parts per billion (ppb) ní ìwọ̀n àgbègbè (by volume). Ìwọ̀n CO₂ tó jẹ́ 420 ppm túmọ̀ sí pé nínú gbogbo mílíọ̀nù kan (1,000,000) molikula afẹ́fẹ́, 420 nínú wọn ni molikula CO₂. Ìlọsíwájú àkọ́kọ́ ti 30 ppm nínú ìwọ̀n CO₂ gba nǹkan bí ọdún 200 láti ṣẹlẹ̀, láti ìbẹ̀rẹ̀ Ìyípadà Ilé-iṣẹ́ (Industrial Revolution) títí di ọdún 1958. Ṣùgbọ́n ìlọsíwájú tó tẹ̀lé e, tó jẹ́ 90 ppm, ṣẹlẹ̀ láàárín ọdún 56 péré, láti ọdún 1958 sí 2014.<ref name="NOAA2022" /><ref name="Kibert2016">{{cite book |author=Charles J. Kibert |title=Sustainable Construction: Green Building Design and Delivery |publisher=Wiley |year=2016 |isbn=978-1-119-05532-7 |chapter=Background |chapter-url={{google books |plainurl=y |id=qv3iCwAAQBAJ|page=698}}}}</ref><ref>{{cite web |year=2005 |title=Full Mauna Loa CO<sub>2</sub> record |url=https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/full.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428033710/https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/full.html |archive-date=28 April 2017 |access-date=6 May 2017 |publisher=Earth System Research Laboratories}}</ref> Bákan náà, àpapọ̀ ìlọsíwájú ọdún kọ̀ọ̀kan ní àwọn ọdún 1960s jẹ́ 37% péré ti ohun tí ó jẹ́ láàárín ọdún 2000 sí 2007.<ref>{{Cite FTP |last=Tans |first=Pieter |date=3 May 2008 |server=National Oceanic and Atmospheric Administration Earth System Research Laboratories, Global Monitoring Division |title=Annual CO<sub>2</sub> mole fraction increase (ppm) for 1959–2007 |url=ftp://ftp.cmdl.noaa.gov/ccg/co2/trends/co2_gr_mlo.txt }} {{cite web |title=additional details |url=http://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225142754/https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/ |archive-date=25 December 2018 |access-date=15 May 2008}}; see also {{cite journal |last1=Masarie |first1=K.A. |last2=Tans |first2=P.P. |year=1995 |title=Extension and integration of atmospheric carbon dioxide data into a globally consistent measurement record |url=https://zenodo.org/record/1231364 |url-status=live |journal=J. Geophys. Res. |volume=100 |issue=D6 |pages=11593–610 |bibcode=1995JGR...10011593M |doi=10.1029/95JD00859 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308193900/https://zenodo.org/record/1231364 |archive-date=8 March 2021 |access-date=26 July 2019}}</ref> Ọ̀pọ̀ àkíyèsí (observations) wà lórí ẹ̀rọ ayélujára nínú oríṣìíríṣìí Àkójọpọ̀ Dátà Àkíyèsí Kemísírì Afẹ́fẹ́ (Atmospheric Chemistry Observational Databases). Tábìlì tó wà ní ìsàlẹ̀ fi àwọn gáàsì ilé-gíláàsì tó pẹ́ nínú afẹ́fẹ́, tí wọ́n sì dà pọ̀ dáadáa (long-lived, well-mixed greenhouse gases), hàn, pẹ̀lú ìwọ̀n wọn nínú troposphere àti ipa radiative forcing tààrà wọn, gẹ́gẹ́ bí Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) ṣe dá wọn mọ̀.<ref name="ar5">{{cite book |url=https://www.ipcc.ch/report/ar5/wg1/ |title=AR5 Climate Change 2013: The Physical Science Basis |contribution=Chapter 8}}</ref> Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì afẹ́fẹ́ máa ń ṣe ìwọ̀n àwọn gáàsì àtọ̀ka wọ̀nyí (trace gases) déédéé láti inú àwọn àpẹẹrẹ afẹ́fẹ́ tí a kó jọ láti oríṣìíríṣìí agbègbè ayé.<ref>{{cite web |title=Global Monitoring Laboratory |url=https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ |access-date=2020-12-11 |publisher=NOAA Earth System Research Laboratories}}</ref><ref>{{cite web |title=World Data Centre for Greenhouse Gases |url=https://gaw.kishou.go.jp/ |access-date=2020-12-11 |publisher=World Meteorological Organization Global Atmosphere Watch Programme and Japan Meteorological Agency}}</ref><ref>{{cite web |title=Advanced Global Atmospheric Gas Experiment |url=https://agage.mit.edu/ |access-date=2020-12-11 |publisher=Massachusetts Institute of Technology}}</ref> Tábìlì náà kò kà ìrì omi (water vapor) sí, nítorí pé àwọn ìyípadà nínú ìwọ̀n rẹ̀ ni a máa ń ṣe ìṣírò wọn gẹ́gẹ́ bí ìfèsìpadà sí ìyípadà ojú-ọjọ́ (climate change feedback) tí ó ṣẹlẹ̀ ní àìtaara látàrí àwọn ìyípadà nínú àwọn gáàsì ilé-gíláàsì mìíràn. Ó tún yọ ozone kúrò, nítorí pé àwọn ìyípadà nínú ìwọ̀n rẹ̀ máa ń ṣẹlẹ̀ ní àìtaara nìkan látàrí àwọn refrigerants oríṣìíríṣìí tí ń fa ìparun ozone. Diẹ̀ lára àwọn gáàsì tó kì í pẹ́ nínú afẹ́fẹ́ (short-lived gases), bíi carbon monoxide àti NOx, pẹ̀lú àwọn aerosol bíi eruku ilẹ̀ (mineral dust) tàbí black carbon, ni a tún yọ kúrò nítorí ipa wọn tó kéré àti ìyípadà wọn tó lágbára. Bákan náà, àwọn refrigerants kéékèèké àti àwọn gáàsì halogenated mìíràn ni a tún yọ kúrò, nítorí pé a ti ṣe wọn ní iye tó kéré ju àwọn tó wà nínú tábìlì náà lọ.<ref name="ar5" />{{rp|731–738}}  àti Annex III ti Ìròyìn IPCC WG1 ti ọdún 2021.<ref name="ar6">{{citation |title=Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |date=2021-08-09 |editor=Dentener F. J. |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/#FullReport |section=Annex III: Tables of historical and projected well-mixed greenhouse gas mixing ratios and effective radiative forcing of all climate forcers |section-url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_AnnexIII.pdf |publisher=Cambridge University Press |editor2=B. Hall |editor3=C. Smith}}</ref>{{rp|4–9}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+Àtòjọ IPCC ti àwọn gáàsì ilé-gíláàsì pẹ̀lú àkókò tí wọ́n máa ń pẹ́ nínú afẹ́fẹ́ (lifetime), Agbára Ìgbóná Ayé Gbogbogbò lórí ọdún 100 (100-year Global Warming Potential), ìwọ̀n wọn nínú troposphere, àti àwọn radiative forcings wọn. Àwọn àkótán TAR, AR4, AR5 àti AR6 ń tọ́ka sí àwọn ìròyìn IPCC oríṣìíríṣìí tí a tẹ̀ jáde láàárín àwọn ọdún. Ìpìlẹ̀ ìfíwéra náà ni àkókò ṣáájú Ìyípadà Ilé-iṣẹ́ (pre-industrialization), ìyẹn ọdún 1750. ! rowspan="2" |Species ! rowspan="2" |[[#Atmospheric lifetime|Lifetime]] (years) <ref name="ar5" />{{rp|731}} ! rowspan="2" |100-yr [[Global warming potential|GWP]] <ref name="ar5" />{{rp|731}} ! colspan="5" |Mole Fraction [ppt – except as noted]{{efn-ua|1=[[Mole fraction]]s: μmol/mol = ppm = parts per million (10<sup>6</sup>); nmol/mol = ppb = parts per billion (10<sup>9</sup>); pmol/mol = ppt = parts per trillion (10<sup>12</sup>).}} + [[Radiative forcing]] [W m<sup>−2</sup>]{{efn-ua|Values are relative to year 1750. AR6 reports the ''effective radiative forcing'' which includes effects of rapid adjustments in the atmosphere and at the surface.<ref>{{Cite journal |author=Hansen, J. |author2=Sato, M. |author3=Ruedy, R. |display-authors=etal |year=2005 |title=Efficacy of Climate Forcings |journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres |volume=119 |issue=D18104 |article-number=2005JD005776 |doi=10.1029/2005JD005776 |doi-access=free|bibcode=2005JGRD..11018104H }}</ref>}} ! rowspan="2" |Concentrations over time<ref name="hats">{{cite web |title=Long-term global trends of atmospheric trace gases |url=https://www.esrl.noaa.gov/gmd/hats/data.html |access-date=2021-02-11 |publisher=NOAA Earth System Research Laboratories}}</ref><ref name="agage">{{cite web |title=AGAGE Data and Figures |url=https://agage.mit.edu/data/agage-data |access-date=2021-02-11 |publisher=Massachusetts Institute of Technology}}</ref> up to year 2022 |- !Baseline Year 1750 ![[IPCC Third Assessment Report|TAR]]<ref name="tar">{{cite book |url=https://www.ipcc.ch/report/ar3/wg1/ |title=TAR Climate Change 2001: The Scientific Basis |page=358 |contribution=Chapter 6}}</ref> Year 1998 ![[IPCC Fourth Assessment Report|AR4]]<ref name="ar4">{{cite book |url=http://www.ipcc.ch/ipccreports/ar4-wg1.htm |title=AR4 Climate Change 2007: The Physical Science Basis |page=141 |contribution=Chapter 2}}</ref> Year 2005 ![[IPCC Fifth Assessment Report|AR5]]<ref name="ar5" />{{rp|678}} Year 2011 ![[IPCC Sixth Assessment Report|AR6]]<ref name="ar6" />{{rp|4–9}} Year 2019 |- |[[Carbon dioxide|CO<sub>2</sub>]] [ppm] |{{efn-ua|The IPCC states that ''"no single atmospheric lifetime can be given"'' for CO<sub>2</sub>.<ref name="ar5" />{{rp|731}} This is mostly due to the rapid growth and cumulative magnitude of the disturbances to Earth's [[carbon cycle]] by the geologic extraction and burning of fossil carbon.<ref name="Friedlingstein2020" /> As of year 2014, fossil CO<sub>2</sub> emitted as a theoretical 10 to 100&nbsp;GtC pulse on top of the existing atmospheric concentration was expected to be 50% removed by land vegetation and ocean [[Carbon sink|sinks]] in less than about a century, as based on the projections of [[Coupled Model Intercomparison Project|coupled models]] referenced in the AR5 assessment.<ref>{{cite book |title=Intergovernmental Panel on Climate Change Fifth Assessment Report – Supplemental Material |page=8SM-16 |chapter=Figure 8.SM.4 |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/07/WGI_AR5.Chap_.8_SM.pdf}}</ref> A substantial fraction (20–35%) was also projected to remain in the atmosphere for centuries to millennia, where fractional persistence increases with pulse size.<ref>{{cite journal |last=Archer |first=David |year=2009 |title=Atmospheric lifetime of fossil fuel carbon dioxide |url=https://orbi.uliege.be/handle/2268/12933 |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |volume=37 |issue=1 |pages=117–34 |bibcode=2009AREPS..37..117A |doi=10.1146/annurev.earth.031208.100206 |hdl=2268/12933}}</ref><ref>{{Cite journal |author=Joos, F. |author2=Roth, R. |author3=Fuglestvedt, J.D. |display-authors=etal |year=2013 |title=Carbon dioxide and climate impulse response functions for the computation of greenhouse gas metrics: A multi-model analysis |url=https://www.atmos-chem-phys.net/13/2793/2013/ |journal=Atmospheric Chemistry and Physics |volume=13 |issue=5 |pages=2793–2825 |doi=10.5194/acpd-12-19799-2012 |doi-access=free |hdl-access=free |hdl=20.500.11850/58316}}</ref>}} |1 |278 |365 '''(1.46)''' |379 '''(1.66)''' |391 '''(1.82)''' |410 '''(2.16)''' |[[File:Mauna_Loa_CO2_monthly_mean_concentration.svg|upright=0.5|frameless]] |- |[[Methane|CH<sub>4</sub>]] [ppb] |12.4 |28 |700 |1,745 '''(0.48)''' |1,774 '''(0.48)''' |1,801 '''(0.48)''' |1866 '''(0.54)''' |[[File:CH4 mm.png|upright=0.5|frameless]] |- |[[Nitrous oxide|N<sub>2</sub>O]] [ppb] |121 |265 |270 |314 '''(0.15)''' |319 '''(0.16)''' |324 '''(0.17)''' |332 '''(0.21)''' |[[File:HATS_Nitrous_Oxide_concentration.png|upright=0.5|frameless]] |- |[[Trichlorofluoromethane|CFC-11]] |45 |4,660 |0 |268 '''(0.07)''' |251 '''(0.063)''' |238 '''(0.062)''' |226 '''(0.066)''' |[[File:Hats_f11_global.png|upright=0.5|frameless]] |- |[[Dichlorodifluoromethane|CFC-12]] |100 |10,200 |0 |533 '''(0.17)''' |538 '''(0.17)''' |528 '''(0.17)''' |503 '''(0.18)''' |[[File:Hats_f12_global.png|upright=0.5|frameless]] |- |[[Chlorotrifluoromethane|CFC-13]] |640 |13,900 |0 |4 '''(0.001)''' | – |2.7 '''(0.0007)''' |3.28 '''(0.0009)''' |[https://agage2.eas.gatech.edu/data_archive/data_figures/monthly/pdf/CFC-13_mm.pdf cfc13] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240913121631/https://agage2.eas.gatech.edu/data_archive/data_figures/monthly/pdf/CFC-13_mm.pdf |date=2024-09-13 }} |- |[[1,1,2-Trichloro-1,2,2-trifluoroethane|CFC-113]] |85 |6,490 |0 |84 '''(0.03)''' |79 '''(0.024)''' |74 '''(0.022)''' |70 '''(0.021)''' |[[File:Hats_f113_global.png|upright=0.5|frameless]] |- |[[1,2-Dichlorotetrafluoroethane|CFC-114]] |190 |7,710 |0 |15 '''(0.005)''' | – | – |16 '''(0.005)''' |[https://agage2.eas.gatech.edu/data_archive/data_figures/monthly/pdf/CFC-114_mm.pdf cfc114] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240913021411/https://agage2.eas.gatech.edu/data_archive/data_figures/monthly/pdf/CFC-114_mm.pdf |date=2024-09-13 }} |- |[[CFC-115]] |1,020 |5,860 |0 |7 '''(0.001)''' | – |8.37 '''(0.0017)''' |8.67 '''(0.0021)''' |[https://agage2.eas.gatech.edu/data_archive/data_figures/monthly/pdf/CFC-115_mm.pdf cfc115] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240913082117/https://agage2.eas.gatech.edu/data_archive/data_figures/monthly/pdf/CFC-115_mm.pdf |date=2024-09-13 }} |- |[[HCFC-22]] |11.9 |5,280 |0 |132 '''(0.03)''' |169 '''(0.033)''' |213 '''(0.0447)''' |247 '''(0.0528)''' |[[File:HCFC22_concentration.jpg|upright=0.5|frameless]] |- |[[HCFC-141b]] |9.2 |2,550 |0 |10 '''(0.001)''' |18 '''(0.0025)''' |21.4 '''(0.0034)''' |24.4 '''(0.0039)''' |[[File:HCFC141b_concentration.jpg|upright=0.5|frameless]] |- |[[HCFC-142b]] |17.2 |5,020 |0 |11 '''(0.002)''' |15 '''(0.0031)''' |21.2 '''(0.0040)''' |22.3 '''(0.0043)''' |[[File:HCFC142b_concentration.jpg|upright=0.5|frameless]] |- |[[1,1,1-Trichloroethane|CH<sub>3</sub>CCl<sub>3</sub>]] |5 |160 |0 |69 '''(0.004)''' |19 '''(0.0011)''' |6.32 '''(0.0004)''' |1.6 '''(0.0001)''' |[[File:BK_MC.jpg|upright=0.5|frameless]] |- |[[Carbon tetrachloride|CCl<sub>4</sub>]] |26 |1,730 |0{{efn-ua|Natural sources do exist, but these do not produce a concentration as high as 1 [[Parts-per notation|part per quadrillion]]<ref>{{cite book|last=Gribble|first=Gordon W.|title=Naturally Occurring Organohalogen Compounds – A Comprehensive Update|year=2009 |publisher=Springer Science and Business Media |isbn=978-3-211-99323-1 |page=15}}</ref>}} |102 '''(0.01)''' |93 '''(0.012)''' |85.8 '''(0.0146)''' |78 '''(0.0129)''' |[[File:Hats_ccl4_global.png|upright=0.5|frameless]] |- |[[HFC-23]] |222 |12,400 |0 |14 '''(0.002)''' |18 '''(0.0033)''' |24 '''(0.0043)''' |32.4 '''(0.0062)''' |[[File:HFC-23_mm.png|upright=0.5|frameless]] |- |[[HFC-32]] |5.2 |677 |0 | – | – |4.92 '''(0.0005)''' |20 '''(0.0022)''' |[[File:BK_HFC32.jpg|upright=0.5|frameless]] |- |[[HFC-125]] |28.2 |3,170 |0 | – |3.7 '''(0.0009)''' |9.58 '''(0.0022)''' |29.4 '''(0.0069)''' |[[File:HFC125_concentration.jpg|upright=0.5|frameless]] |- |[[HFC-134a]] |13.4 |1,300 |0 |7.5 '''(0.001)''' |35 '''(0.0055)''' |62.7 '''(0.0100)''' |107.6 '''(0.018)''' |[[File:HFC-134a mm.png|upright=0.5|frameless]] |- |[[HFC-143a]] |47.1 |4,800 |0 | – | – |12.0 '''(0.0019)''' |24 '''(0.0040)''' |[[File:HFC143a_concentration.jpg|upright=0.5|frameless]] |- |[[HFC-152a]] |1.5 |138 |0 |0.5 '''(0.0000)''' |3.9 '''(0.0004)''' |6.4 '''(0.0006)''' |7.1 '''(0.0007)''' |[[File:HFC152a_concentration.jpg|upright=0.5|frameless]] |- |[[Tetrafluoromethane|CF<sub>4</sub>]] (PFC-14) |50,000 |6,630 | rowspan="2" |40<ref name="Natural">{{cite journal|last1=Harnisch|first1=Jochen|last2=Eisenhauer|first2=Anton|title=Natural CF<sub>4</sub> and SF<sub>6</sub> on Earth|url=https://archive.org/details/geophysical-research-letters_1998-07-01_25_13/page/2401|journal=Geophysical Research Letters|volume=25|year=1998|issue=13 |pages=2401–2404|doi=10.1029/98GL01779 |bibcode=1998GeoRL..25.2401H |s2cid=129805049 |doi-access=free}}</ref>{{efn-ua|Figure is combined total natural abundance of all perfluorocarbons: no data exist for individual compounds.}} |80 '''(0.003)''' |74 '''(0.0034)''' |79 '''(0.0040)''' |85.5 '''(0.0051)''' |[[File:Tetrafluoromethane_concentration.jpg|upright=0.5|frameless]] |- |[[Hexafluoroethane|C<sub>2</sub>F<sub>6</sub>]] (PFC-116) |10,000 |11,100 |3 '''(0.001)''' |2.9 '''(0.0008)''' |4.16 '''(0.0010)''' |4.85 '''(0.0013)''' |[[File:Hexafluoroethane_concentration.jpg|upright=0.5|frameless]] |- |[[Sulfur hexafluoride|SF<sub>6</sub>]] |3,200 |23,500 |0.01<ref name="Natural"/> |4.2 '''(0.002)''' |5.6 '''(0.0029)''' |7.28 '''(0.0041)''' |9.95 '''(0.0056)''' |[[File:Sulfur_Hexafluoride_concentration.png|upright=0.5|frameless]] |- |[[Sulfuryl fluoride|SO<sub>2</sub>F<sub>2</sub>]] |36 |4,090 |0 | – | – |1.71 '''(0.0003)''' |2.5 '''(0.0005)''' |[[File:SO2F2_mm.png|upright=0.5|frameless]] |- |[[Nitrogen trifluoride|NF<sub>3</sub>]] |500 |16,100 |0 | – | – |0.9 '''(0.0002)''' |2.05 '''(0.0004)''' | |} A. Mole fractions: μmol/mol = ppm = parts per million (10⁶); nmol/mol = ppb = parts per billion (10⁹); pmol/mol = ppt = parts per trillion (10¹²). B. Àwọn iye wọ̀nyí jẹ́ ní ìfíwéra pẹ̀lú ọdún 1750. AR6 ń fi effective radiative forcing hàn, èyí tí ó tún kà àwọn ipa àwọn àtúnṣe kíákíá (rapid adjustments) nínú afẹ́fẹ́ àti lórí ojú ilẹ̀.<ref name="hats" /> C. IPCC sọ pé “a kò lè fún CO₂ ní àkókò ìgbésí ayé kan ṣoṣo nínú afẹ́fẹ́”.<ref name="ar5" />  Èyí jẹ́ púpọ̀ nítorí ìdagba kíákíá àti àpapọ̀ ìyípadà tí ènìyàn ti fa sí carbon cycle Ilẹ̀ Ayé nípasẹ̀ yíyọ carbon fósílì jáde láti inú ilẹ̀ àti sísun un.<ref name=":2">https://en.wikipedia.org/wiki/Greenhouse_gas#cite_note-Friedlingstein2020-61</ref> Ní ọdún 2014, a retí pé bí a bá tú fossil CO₂ jáde gẹ́gẹ́ bí pulse tó jẹ́ 10 sí 100 GtC lórí ìwọ̀n CO₂ tó ti wà nínú afẹ́fẹ́ tẹ́lẹ̀, nǹkan bí 50% rẹ̀ yóò jẹ́ yíyọ kúrò nípasẹ̀ ewéko ilẹ̀ àti àwọn sink inú òkun láàárín àkókò tó kéré ju ọgọ́rùn-ún ọdún kan lọ, gẹ́gẹ́ bí àwọn àwòṣe tó darapọ̀ (coupled models) tí a tọ́ka sí nínú ìròyìn AR5.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Greenhouse_gas#cite_note-62</ref> A tún retí pé ìpín pàtàkì kan (20–35%) yóò ṣì dúró nínú afẹ́fẹ́ fún ọgọ́rùn-ún ọdún sí ẹgbẹẹgbẹ̀rún ọdún, níbi tí ìpín tó ń dúró yóò ti máa pọ̀ sí i bí ìwọ̀n pulse náà ṣe ń tóbi sí i.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Greenhouse_gas#cite_note-63</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Greenhouse_gas#cite_note-64</ref> D. Àwọn orísun àdánidá wà, ṣùgbọ́n wọn kì í ṣe ìwọ̀n tó ga tó 1 part per quadrillion.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Greenhouse_gas#cite_note-66</ref> E. Nọ́ńbà náà jẹ́ àpapọ̀ ìwọ̀n àdánidá gbogbo perfluorocarbons; kò sí data fún ọkọ̀ọ̀kan àwọn àkópọ̀ kemika náà.<ref>https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/ar4-wg1-chapter7-1.pdf</ref> == Àwọn nǹkan tí ń ní ipa lórí ìwọ̀n àwọn gáàsì ilé-gíláàsì (Factors Affecting Concentrations) == Ìwọ̀n àwọn gáàsì nínú afẹ́fẹ́ ni a ń pinnu nípasẹ̀ ìwọ̀ntúnwọ̀nsì láàárín àwọn orísun (ìtújáde gáàsì náà láti inú iṣẹ́ ènìyàn àti àwọn ètò àdánidá) àti àwọn ibi ìyọkúrò (yíyọ gáàsì náà kúrò nínú afẹ́fẹ́ nípasẹ̀ yíyí i padà sí àkópọ̀ kemika míì tàbí mímú un wọ inú àwọn omi).<ref>Denman, K.L., G. Brasseur, A. Chidthaisong, P. Ciais, P.M. Cox, R.E. Dickinson, D. Hauglustaine, C. Heinze, E. Holland, D. Jacob, U. Lohmann, S Ramachandran, P.L. da Silva Dias, S.C. Wofsy and X. Zhang, 2007: [https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/ar4-wg1-chapter7-1.pdf Chapter 7: Couplings Between Changes in the Climate System and Biogeochemistry]. In: [https://www.ipcc.ch/report/ar4/wg1/ Climate Change 2007: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [Solomon, S., D. Qin, M. Manning, Z. Chen, M. Marquis, K.B. Averyt, M.Tignor and H.L. Miller (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA.</ref>{{rp|512}} === Ìpín Tó Ṣì Wà nínú Afẹ́fẹ́ (Airborne Fraction) === [[Fáìlì:Carbon Dioxide Partitioning.svg|thumb|upright=1.35Àwọn ohun tó ń fa ìgbóná ayé tó ti ṣẹlẹ̀ títí di báyìí. Agbára ìgbóná ayé tó lè ṣẹlẹ̀ ní ọjọ́ iwájú láti ọ̀dọ̀ àwọn ohun tó pẹ́ nínú afẹ́fẹ́ bíi ìtújáde carbon dioxide kò sí nínú àwòrán yìí. Àwọn whiskers tó wà lórí ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ọ̀pá (bars) ń fi àgbègbè àṣìṣe tó ṣeé ṣe hàn.]] Ìpín ìtújáde gáàsì kan tí ó ṣì wà nínú afẹ́fẹ́ lẹ́yìn àkókò kan pàtó ni a ń pè ní "airborne fraction" (AF). Airborne fraction ọdún kọ̀ọ̀kan ni ìpín ìlọsíwájú nínú ìwọ̀n gáàsì náà nínú afẹ́fẹ́ ní ọdún kan sí àpapọ̀ gbogbo ìtújáde rẹ̀ ní ọdún náà. Airborne fraction ọdún kọ̀ọ̀kan fún CO₂ ti dúró ṣinṣin ní 0.45 fún ọdún Ogóta (60 years) sẹ́yìn, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìtújáde rẹ̀ ti ń pọ̀ sí i. Èyí túmọ̀ sí pé ìpín 0.55 tó kù nínú CO₂ tí a tú jáde ni àwọn carbon sinks ilẹ̀ àti afẹ́fẹ́ máa ń gba wọlé láàárín ọdún àkọ́kọ́ lẹ́yìn ìtújáde náà.<ref name=":2" /> Nínú àwọn àwòṣe tí ìtújáde gáàsì pọ̀ gan-an, agbára àwọn carbon sinks láti gba CO₂ yóò dín kù, èyí tí yóò mú kí ìpín CO₂ tó ṣì wà nínú afẹ́fẹ́ pọ̀ sí i, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé iye CO₂ gangan tí wọ́n gba yóò ga ju ti ìsinsìnyí lọ.<ref name="AR6WG1CH5">{{Cite book |last1=Canadell |first1=J. G. |last2=Monteiro |first2=P. M. S. |last3=Costa |first3=M. H. |last4=Cotrim da Cunha |first4=L. |last5=Ishii |first5=M. |last6=Jaccard |first6=S. |last7=Cox |first7=P. M. |last8=Eliseev |first8=A. V. |last9=Henson |first9=S. |last10=Koven |first10=C. |last11=Lohila |first11=A. |last12=Patra |first12=P. K. |last13=Piao |first13=S. |last14=Rogelj |first14=J. |last15=Syampungani |first15=S. |last16=Zaehle |first16=S. |last17=Zickfeld |first17=K. |year=2021 |title=IPCC Sixth Assessment Report: Working Group 1 |chapter=Global Carbon and Other Biogeochemical Cycles and Feedbacks |chapter-url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Chapter_05.pdf}}</ref>{{rp|746}} ===Àkókò Ìgbésí Ayé nínú Afẹ́fẹ́ (Atmospheric Lifetime) === [[Fáìlì:Arora 2018 methane lifetime.png|thumb|upright=1.35|Àfojúsùn àkókò ìgbésí ayé methane nínú afẹ́fẹ́ ṣáájú Ìyípadà Ilé-iṣẹ́ (agbègbè tí a fi ojiji hàn); àwọn ìyípadà nínú àkókò ìgbésí ayé methane láti ọdún 1850 gẹ́gẹ́ bí àwòṣe ojú-ọjọ́ kan ṣe fi hàn (ìlà aláwọ̀ búlúù), àti àwòrán tí a ti mú kí ó bá ara rẹ̀ mu (ìlà aláwọ̀ pupa).<ref name="Arora2018" />]] Àwọn gáàsì ilé-gíláàsì pàtàkì dà pọ̀ dáadáa nínú afẹ́fẹ́, wọ́n sì máa ń gba ọ̀pọ̀ ọdún kí wọ́n tó kúrò nínú afẹ́fẹ́.<ref name="betts">{{cite book |author=Betts |url=http://www.grida.no/publications/other/ipcc%5Ftar/?src=/climate/ipcc_tar/wg1/218.htm |title=Chapter 6 Radiative Forcing of Climate Change |publisher=UNEP/GRID-Arendal – Publications |year=2001 |series=Working Group I: The Scientific Basis IPCC Third Assessment Report – Climate Change 2001 |contribution=6.3 Well-mixed Greenhouse Gases |access-date=2010-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629043240/http://www.grida.no/publications/other/ipcc_tar/?src=%2Fclimate%2Fipcc_tar%2Fwg1%2F218.htm |archive-date=29 June 2011 |archivedate=2011-06-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629043240/http://www.grida.no/publications/other/ipcc_tar/?src=%2Fclimate%2Fipcc_tar%2Fwg1%2F218.htm }}</ref> Àkókò ìgbésí ayé gáàsì ilé-gíláàsì nínú afẹ́fẹ́ túmọ̀ sí àkókò tí ó nílò láti mú ìwọ̀ntúnwọ̀nsì padà bọ̀ lẹ́yìn ìlọsíwájú tàbí ìdínkù àìròtẹ́lẹ̀ nínú ìwọ̀n rẹ̀ nínú afẹ́fẹ́. Àwọn atomu tàbí molikula kọ̀ọ̀kan lè pàdánù tàbí kí wọ́n lọ sí àwọn sinks bíi ilẹ̀, àwọn òkun àti àwọn omi mìíràn, tàbí ewéko àti àwọn ètò ẹ̀dá alààyè mìíràn, èyí tí ó máa ń dín ìwọ̀n tó pọ̀ ju àdánidá lọ padà sí ìwọ̀n àbẹ́lẹ̀ (background concentrations). Àpapọ̀ àkókò tí ó máa ń gba láti ṣe èyí ni a ń pè ní mean lifetime. A lè fi hàn nípasẹ̀ fọ́ọ̀mùlà tó tẹ̀lé e, níbi tí àkókò ìgbésí ayé <math>\tau</math> ti irú ẹ̀yà afẹ́fẹ́ X nínú àwòṣe one-box jẹ́ àpapọ̀ àkókò tí molikula X kan máa ń dúró nínú box náà.<ref name="JacobDJ1999">{{cite book |last=Jacob |first=Daniel |url=http://www-as.harvard.edu/people/faculty/djj/book/ |title=Introduction to atmospheric chemistry |publisher=[[Princeton University Press]] |year=1999 |isbn=978-0-691-00185-2 |pages=25–26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110902182732/http://www-as.harvard.edu/people/faculty/djj/book/ |archive-date=2 September 2011 |access-date=26 June 2026 |archivedate=2 September 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110902182732/http://www-as.harvard.edu/people/faculty/djj/book/ }}</ref> <math>\tau</math> tún lè jẹ́ àlàyé gẹ́gẹ́ bí ìpín láàárín ìwọ̀n (mass) <math>m</math> (ní kg) ti X nínú box náà àti oṣuwọn ìyọkúrò rẹ̀ (removal rate), èyí tí ó jẹ́ àpapọ̀ ìṣàn X tó ń jáde kúrò nínú box náà (<math>F_\text{out}</math>), ìparun kemika ti X (<math>L</math>), àti ìfipamọ́ X (<math>D</math>) (gbogbo wọn ní kg/s) :<math>\tau = \frac{m}{F_\text{out}+L+D}</math>.<ref name="JacobDJ1999" /> Tí ìwọlé gáàsì yìí sínú box náà bá dáwọ́ dúró, lẹ́yìn àkókò <math>\tau</math> ìwọ̀n rẹ̀ yóò ti dín kù ní nǹkan bí 63%.<ref>{{Cite web |last=Eshelman |first=Anna |title=Greenhouse Gases and Global Warming |url=https://jlmwh.com/v15/Upload/file/20257201550589930.pdf |access-date=20 October 2025 |website=NOAA Climate Program Office }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Àwọn ìyípadà nínú èyíkéyìí àwọn nǹkan wọ̀nyí lè yí àkókò ìgbésí ayé gáàsì ilé-gíláàsì nínú afẹ́fẹ́ padà. Fún àpẹẹrẹ, a fojú díwọ̀n pé àkókò ìgbésí ayé methane nínú afẹ́fẹ́ kéré sí i ní ọ̀rúndún kọkàndínlógún ju bí ó ṣe rí ní báyìí lọ, ṣùgbọ́n ó ga sí i ní ìdajì kejì ọ̀rúndún ogún ju bí ó ṣe rí lẹ́yìn ọdún 2000 lọ.<ref name="Arora2018">{{Cite journal |last1=Arora |first1=Vivek K. |last2=Melton |first2=Joe R. |last3=Plummer |first3=David |date=1 August 2018 |title=An assessment of natural methane fluxes simulated by the CLASS-CTEM model |journal=Biogeosciences |volume=15 |issue=15 |pages=4683–4709 |doi=10.5194/bg-15-4683-2018 |doi-access=free |bibcode=2018BGeo...15.4683A |s2cid=55585998 }}</ref> Carbon dioxide ní àkókò ìgbésí ayé tó túbọ̀ yàtọ̀ sí i, tí a kò sì lè sọ ọ́ di nọ́ńbà kan ṣoṣo.<ref>{{cite web |date=15 March 2005 |title=How long will global warming last? |url=http://www.realclimate.org/index.php/archives/2005/03/how-long-will-global-warming-last |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304213944/http://www.realclimate.org/index.php/archives/2005/03/how-long-will-global-warming-last/ |archive-date=4 March 2021 |access-date=2012-06-12 |publisher=RealClimate}}</ref><ref name="TableOfWarmingPotentials5" /><ref name="AR6_WGI_AnnexVII" />{{rp|2237}} Dípò bẹ́ẹ̀, àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì sọ pé, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé 10% àkọ́kọ́ nínú airborne fraction ti carbon dioxide (láìka nǹkan bí 50% tí ilẹ̀ àti àwọn sink inú òkun gba nínú ọdún àkọ́kọ́ ìtújáde náà) máa ń yọ kúrò “ní kíákíá”, ọ̀pọ̀ jù lọ nínú airborne fraction náà – ìyẹn 80% – máa ń wà fún “ọgọ́rùn-ún ọdún sí ẹgbẹẹgbẹ̀rún ọdún”. 10% tó kù sì máa ń dúró fún ẹgbẹẹgbẹ̀rún mẹ́wàá ọdún. Nínú àwọn àwòṣe kan, ìpín tó pẹ́ jù lọ yìí lè tó 30%.<ref>{{cite web |date=17 January 2023 |title=How long will global warming last? |url=https://climate.mit.edu/ask-mit/how-do-we-know-how-long-carbon-dioxide-remains-atmosphere |publisher=[[MIT]] Climate Portal |access-date=26 June 2026 |archive-date=31 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260331144225/https://climate.mit.edu/ask-mit/how-do-we-know-how-long-carbon-dioxide-remains-atmosphere |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |last=Atkinson |first=Kate |date=19 July 2023 |title=How long will global warming last? |url=https://www.aap.com.au/factcheck/carbon-atmospheric-residence-claim-is-full-of-gas/ |publisher=[[Australian Associated Press]] }}</ref> [[Fáìlì:CO2 exponential decay comparison.png|thumb|Ìfíwéra bí CO₂ ṣe ń dúró nínú afẹ́fẹ́ pẹ̀lú ìṣe exponential decay tí ó ní half-life kan náà.]] === Ní Àwọn Àkókò Jíjìn ti Ìtàn Ilẹ̀ Ayé (During Geologic Time Scales) === [[Fáìlì:Phanerozoic Carbon Dioxide.png|thumb|Ìwọ̀n CO₂ láàárín ọdún mílíọ̀nù 500 sẹ́yìn.]] [[Fáìlì:CO2 40k.png|thumb|Ìwọ̀n CO₂ nínú afẹ́fẹ́ láàárín ọdún 40,000 sẹ́yìn, láti ìgbà Last Glacial Maximum títí di òní. Oṣùwọ̀n ìlọsíwájú tó wà lọ́wọ́lọ́wọ́ ga ju ti ìgbàkígbà lọ ní gbogbo àkókò ìparí àkókò yìnyín (deglaciation) tó ṣẹ̀ṣẹ̀ kọjá.]] Àwọn ìṣírò tí a ṣe ní ọdún 2023 fi hàn pé ìwọ̀n carbon dioxide tó wà nínú afẹ́fẹ́ lọ́wọ́lọ́wọ́ lè jẹ́ èyí tó ga jù lọ láàárín ọdún mílíọ̀nù mẹ́rìnlá (14 million years) sẹ́yìn.<ref name="Ahmed-2023" /> Ṣùgbọ́n Ìròyìn Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ Kẹfà ti IPCC (IPCC Sixth Assessment Report) fojú díwọ̀n pé irú ìwọ̀n bẹ́ẹ̀ ti wà tẹ́lẹ̀ ní nǹkan bí ọdún mílíọ̀nù 3 sí 3.3 sẹ́yìn, ní àkókò ìgbóná Mid-Pliocene (mid-Pliocene warm period). Àkókò yìí lè jẹ́ àpẹẹrẹ (proxy) fún àwọn àbájáde ojú-ọjọ́ tó ṣeé ṣe pẹ̀lú ìwọ̀n CO₂ tó wà lọ́wọ́lọ́wọ́.<ref>Gulev, S.K., P.W. Thorne, J. Ahn, F.J. Dentener, C.M. Domingues, S. Gerland, D. Gong, D.S. Kaufman, H.C. Nnamchi, J. Quaas, J.A. Rivera, S. Sathyendranath, S.L. Smith, B. Trewin, K. von Schuckmann, and R.S. Vose, 2021: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Chapter02.pdf Chapter 2: Changing State of the Climate System]. In [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 287–422, doi:10.1017/9781009157896.004.</ref>{{rp|Figure 2.34}} A gbà pé carbon dioxide ti kó ipa pàtàkì nínú ṣíṣètò ìwọ̀n ooru Ilẹ̀ Ayé ní gbogbo ìtàn rẹ̀ tó pé ọdún bílíọ̀nù 4.54. Ní ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé Ilẹ̀ Ayé, àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì rí ẹ̀rí pé omi wà ní ipò olómi, èyí tó fi hàn pé ayé gbóná, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé a gbà pé agbára tí Oòrùn ń tú jáde nígbà yẹn jẹ́ ìdá 70% péré ti ohun tí ó jẹ́ lónìí. Ìwọ̀n carbon dioxide tó ga sí i nínú afẹ́fẹ́ Ilẹ̀ Ayé ìbẹ̀rẹ̀ lè ṣàlàyé faint young sun paradox yìí. Nígbà tí Ilẹ̀ Ayé ṣẹ̀ṣẹ̀ dá, afẹ́fẹ́ rẹ̀ lè ti ní àwọn gáàsì ilé-gíláàsì púpọ̀ sí i, àti pé ìwọ̀n carbon dioxide lè ti ga gan-an, pẹ̀lú estimated partial pressure tó lè dé 1,000 kPa (10 bar), nítorí pé kò tíì sí photosynthesis ti àwọn bakiteria láti yí gáàsì náà padà sí àwọn àkópọ̀ carbon àti oxygen. Methane, tó jẹ́ gáàsì ilé-gíláàsì tó lágbára gan-an, lè ti pọ̀ sí i nínú afẹ́fẹ́ náà pẹ̀lú.<ref name="Walker-1985">{{cite journal |last=Walker |first=James C.G. |date=June 1985 |title=Carbon dioxide on the early earth |url=http://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/43349/1/11084_2005_Article_BF01809466.pdf |journal=Origins of Life and Evolution of the Biosphere |volume=16 |issue=2 |pages=117–27 |bibcode=1985OrLi...16..117W |doi=10.1007/BF01809466 |pmid=11542014 |access-date=2010-01-30 |hdl-access=free |hdl=2027.42/43349 |s2cid=206804461 |archive-date=14 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120914033408/http://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/43349/1/11084_2005_Article_BF01809466.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |author1=Pavlov, Alexander A. |author2=Kasting, James F. |author3=Brown, Lisa L. |author4=Rages, Kathy A. |author5=Freedman, Richard |date=May 2000 |title=Greenhouse warming by CH<sub>4</sub> in the atmosphere of early Earth |journal=Journal of Geophysical Research |volume=105 |issue=E5 |pages=11981–90 |bibcode=2000JGR...10511981P |doi=10.1029/1999JE001134 |pmid=11543544 |doi-access=free}}</ref> == Ìtọ́jú àti Ìbójútó (Monitoring) == Ìtọ́jú àti ìbójútó àwọn gáàsì ilé-gíláàsì ní fífi ìwọ̀n wọn nínú afẹ́fẹ́ wò tààràtà, àti fífi àwọn ìtújáde gáàsì ilé-gíláàsì wò ní ọ̀nà tààràtà àti àìtààràtà. Àwọn ọ̀nà àìtààràtà máa ń ṣe ìṣírò ìtújáde àwọn gáàsì ilé-gíláàsì lórí ìpìlẹ̀ àwọn ìwọ̀n míì tó ní í ṣe pẹ̀lú rẹ̀, bíi yíyọ epo fósílì jáde.<ref name=":2" /> Ọ̀pọ̀ ọ̀nà ló wà fún fífi wọn ìwọ̀n carbon dioxide nínú afẹ́fẹ́, pẹ̀lú infrared analyzing àti manometry.<ref>{{Cite journal |last=Harris |first=Daniel C. |date=2010 |title=Charles David Keeling and the Story of Atmospheric CO2 Measurements |journal=Analytical Chemistry |language=en |volume=82 |issue=19 |pages=7865–7870 |doi=10.1021/ac1001492 |issn=0003-2700 |pmid=20536268|bibcode=2010AnaCh..82.7865H }}</ref> Wọ́n máa ń fi àwọn irinṣẹ́ míì, bíi range-resolved infrared differential absorption lidar (DIAL), wọn ìwọ̀n methane àti nitrous oxide.<ref>{{Cite journal |last1=Innocenti |first1=Fabrizio |last2=Robinson |first2=Rod |last3=Gardiner |first3=Tom |last4=Finlayson |first4=Andrew |last5=Connor |first5=Andy |date=2017 |title=Differential Absorption Lidar (DIAL) Measurements of Landfill Methane Emissions |journal=Remote Sensing |language=en |volume=9 |issue=9 |page=953 |bibcode=2017RemS....9..953I |doi=10.3390/rs9090953 |doi-access=free|s2cid=6964229 }}</ref> Wọ́n tún máa ń wọn àwọn gáàsì ilé-gíláàsì láti ojú òfurufú, bíi pẹ̀lú Orbiting Carbon Observatory, àti nípasẹ̀ àwọn nẹ́tíwọ́ọ̀kì àwọn ibùdó ìwòye lórí ilẹ̀, bíi Integrated Carbon Observation System.<ref name=":2" /> Annual Greenhouse Gas Index (AGGI) ni àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì afẹ́fẹ́ ní NOAA ṣe àlàyé gẹ́gẹ́ bí ìpín àpapọ̀ direct radiative forcing tí àwọn gáàsì ilé-gíláàsì tó pẹ́ nínú afẹ́fẹ́ tí wọ́n sì dà pọ̀ dáadáa ń fa fún ọdún kankan tí ìwọ̀n àgbáyé tó péye wà, sí èyí tó wà ní ọdún 1990.<ref name="butmon">{{Cite web |author=Butler J. and Montzka S. |year=2020 |title=The NOAA Annual Greenhouse Gas Index (AGGI) |url=https://www.esrl.noaa.gov/gmd/aggi/aggi.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130922035917/https://www.esrl.noaa.gov/gmd/aggi/aggi.html |archive-date=22 September 2013 |access-date=5 September 2020 |publisher=[[NOAA]] Global Monitoring Laboratory/Earth System Research Laboratories}}</ref><ref>{{cite web |author=LuAnn Dahlman |date=14 August 2020 |title=Climate change: annual greenhouse gas index |url=https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-annual-greenhouse-gas-index |archive-url=https://web.archive.org/web/20130816013542/https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-annual-greenhouse-gas-index |archive-date=16 August 2013 |access-date=5 September 2020 |publisher=NOAA Climate.gov science news & Information for a climate smart nation}}</ref> Àwọn ìwọ̀n radiative forcing wọ̀nyí jẹ́ ní ìfíwéra pẹ̀lú àwọn tí ó wà ní ọdún 1750 (ìyẹn ṣáájú ìbẹ̀rẹ̀ àkókò Ìyípadà Ilé-iṣẹ́). A yan ọdún 1990 nítorí pé ó jẹ́ ọdún ìpìlẹ̀ fún Kyoto Protocol, ó sì tún jẹ́ ọdún tí a tẹ Ìròyìn Àkọ́kọ́ ti IPCC lórí Sáyẹ́ǹsì Ìyípadà Ojú-ọjọ́ jáde. Nítorí náà, NOAA sọ pé AGGI “ń wọn ìlérí tí àwùjọ (àgbáyé) ti ṣe tẹ́lẹ̀ láti gbé nínú ojú-ọjọ́ tó ń yí padà. Ó dá lórí àwọn ìwọ̀n afẹ́fẹ́ tó dára jù lọ láti inú àwọn ibùdó ìwòye káàkiri ayé. Àìdánilójú rẹ̀ kéré gan-an.”<ref>{{Cite web |title=The NOAA Annual Greenhouse Gas Index (AGGI) – An Introduction |url=https://www.esrl.noaa.gov/gmd/aggi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127013113/https://www.esrl.noaa.gov/gmd/aggi/ |archive-date=27 November 2020 |access-date=5 September 2020 |publisher=[[NOAA]] Global Monitoring Laboratory/Earth System Research Laboratories}}</ref> === Àwọn Nẹ́tíwọ́ọ̀kì Dátà (Data Networks) === Ọ̀pọ̀ nẹ́tíwọ́ọ̀kì ìwọ̀n lórí ilẹ̀ (surface measurement) ló wà (tó ní ìwọ̀n pẹ̀lú flasks àti ìwọ̀n continuous in situ), pẹ̀lú NOAA/ERSL,<ref>{{Cite web |url=http://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/index.html |title=NOAA CCGG page Retrieved 2 March 2016 |access-date=14 March 2023 |archive-date=11 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811160744/http://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/index.html |url-status=live }}</ref> WDCGG,<ref>[http://ds.data.jma.go.jp/gmd/wdcgg/ WDCGG webpage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406090043/http://ds.data.jma.go.jp/gmd/wdcgg/|date=6 April 2016}} Retrieved 2 March 2016</ref> àti RAMCES.<ref>[https://www.lsce.ipsl.fr/en/cycles-transferts/icos-ramces/ RAMCES webpage]</ref> Dátà láti NOAA/ESRL Baseline Observatory Network àti Scripps Institution of Oceanography Network<ref>{{Cite web |url=http://cdiac.ornl.gov/trends/co2/ |title=CDIAC CO2 page Retrieved 9 February 2016 |access-date=14 March 2023 |archive-date=13 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813142008/http://cdiac.ornl.gov/trends/co2/ |url-status=live }}</ref> ni a gbà sí CDIAC ní ORNL. Dátà World Data Centre for Greenhouse Gases (WDCGG), tó jẹ́ apá kan ti GAW, wà lábẹ́ ìtọ́jú JMA. Reseau Atmospherique de Mesure des Composes an Effet de Serre database (RAMCES) jẹ́ apá kan ti IPSL. == Àwọn Oríṣìíríṣìí Orísun (Types of Sources) == === Àwọn Orísun Àdánidá (Natural Sources) === Àwọn ìṣàn carbon àdánidá láàárín afẹ́fẹ́, òkun, àwọn ètò ẹ̀dá alààyè lórí ilẹ̀, àti àwọn ìdókòwò ilẹ̀ (sediments) wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì tó dára; nítorí náà, ìwọ̀n carbon yóò fẹ́rẹ̀ẹ́ dúró ṣinṣin bí kò bá sí ipa ènìyàn.<ref name="Prentice_etal_20012">{{cite book |last=Prentice |first=I.C. |title=Climate change 2001: the scientific basis: contribution of Working Group I to the Third Assessment Report of the Intergouvernmental Panel on Climate Change |year=2001 |editor1-last=Houghton |editor1-first=J.T. |chapter=The carbon cycle and atmospheric carbon dioxide |hdl=10067/381670151162165141}}</ref><ref name="U2">{{cite web |year=2009 |title=An Introduction to the Global Carbon Cycle |url=http://globecarboncycle.unh.edu/CarbonCycleBackground.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008110835/http://globecarboncycle.unh.edu/CarbonCycleBackground.pdf |archive-date=8 October 2016 |access-date=6 February 2016 |publisher=University of New Hampshire }}</ref> Wọ́n máa ń yọ carbon dioxide kúrò nínú afẹ́fẹ́ ní pàtàkì nípasẹ̀ photosynthesis, ó sì máa ń wọ inú biosphere ilẹ̀ àti ti òkun. Carbon dioxide tún máa ń tú taara láti afẹ́fẹ́ sínú àwọn ibi omi (bíi òkun, adágún, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ), ó sì tún máa ń tú sínú ojò bí àwọn kánkán ojò ṣe ń bọ̀ láti inú afẹ́fẹ́. Nígbà tí carbon dioxide bá tú sínú omi, ó máa ń ṣe ìfèsì pẹ̀lú àwọn molikula omi, ó sì máa ń dá carbonic acid sílẹ̀. Èyí lè mú kí ojú àwọn ohun tí ó bá kan di àsídì díẹ̀ sí i, kí wọ́n sì lè gba á sínú àpáta nípasẹ̀ weathering, tàbí kí omi gbé e lọ sínú òkun, níbi tí ó ti ń kópa nínú ìmú àsídì òkun pọ̀ sí i.<ref name="Planet">{{Cite journal |title=Many Planets, One Earth // Section 4: Carbon Cycling and Earth's Climate |url=http://www.learner.org/courses/envsci/unit/text.php?unit=1&secNum=4 |url-status=live |journal=Many Planets, One Earth |volume=4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120417175417/http://www.learner.org/courses/envsci/unit/text.php?unit=1&secNum=4 |archive-date=17 April 2012 |access-date=2012-06-24 }}</ref> [[Fáìlì:Anthropogenic changes in the global carbon cycle.png|thumb|Àwòrán àfihàn ìdàrúdàpọ̀ àpapọ̀ tí àwọn iṣẹ́ ènìyàn ti fa sí carbon cycle àgbáyé, gẹ́gẹ́ bí àpapọ̀ láàárín ọdún 2010 sí 2019.<ref name="Friedlingstein2020">{{Cite journal |last1=Friedlingstein |first1=Pierre |last2=O'Sullivan |first2=Michael |last3=Jones |first3=Matthew W. |last4=Andrew |first4=Robbie M. |last5=Hauck |first5=Judith |last6=Olsen |first6=Are |last7=Peters |first7=Glen P. |last8=Peters |first8=Wouter |last9=Pongratz |first9=Julia |last10=Sitch |first10=Stephen |last11=Le Quéré |first11=Corinne |last12=Canadell |first12=Josep G. |last13=Ciais |first13=Philippe |last14=Jackson |first14=Robert B. |last15=Alin |first15=Simone |date=2020 |title=Global Carbon Budget 2020 |journal=Earth System Science Data |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=3269–3340 |doi=10.5194/essd-12-3269-2020 |bibcode=2020ESSD...12.3269F |issn=1866-3516 |doi-access=free |hdl=20.500.11850/458765 |hdl-access=free }}</ref>]] Atmospheric carbon cycle ń ṣàlàyé bí àwọn àkópọ̀ carbon tó wà ní ipò gáàsì, ní pàtàkì carbon dioxide (CO₂), ṣe ń pàṣípààrọ̀ láàárín afẹ́fẹ́ Ilẹ̀ Ayé, àwọn òkun, àti biosphere ilẹ̀. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn apá carbon cycle Ilẹ̀ Ayé tí ń ṣiṣẹ́ ní kíákíá jù lọ, ó sì ń ṣèrànwọ́ fún pàṣípààrọ̀ tó ju bílíọ̀nù 200 tónù carbon (ìyẹn gigatons carbon tàbí GtC) wọlé àti jáde nínú afẹ́fẹ́ ní gbogbo ọdún.<ref name=GlobalCarbonCycle/> Ìwọ̀n CO₂ nínú afẹ́fẹ́ máa ń dúró ṣinṣin lórí àkókò gígùn nìkan bí ìwọ̀ntúnwọ̀nsì bá wà láàárín àwọn ìṣàn méjèèjì wọ̀nyí. Methane (CH₄), Carbon monoxide (CO), àti àwọn àkópọ̀ mìíràn tí ènìyàn ṣe wà ní ìwọ̀n kékeré sí i, wọ́n sì tún jẹ́ apá kan nínú atmospheric carbon cycle.<ref>{{cite web|last1=Riebeek|first1=Holli|title=The Carbon Cycle|url=http://earthobservatory.nasa.gov/Features/CarbonCycle/?src=eoa-features|website=Earth Observatory|publisher=NASA|access-date=5 April 2018|date=16 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010126/http://earthobservatory.nasa.gov/Features/CarbonCycle/?src=eoa-features|archive-date=5 March 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> === Àwọn Orísun Tí Ènìyàn Ṣe (Human-made Sources) === [[Fáìlì:Greenhouse Gas Emissions by Economic Sector.svg|thumb|Tí a bá ka àwọn ìtújáde tààràtà àti àìtààràtà pọ̀, ẹ̀ka ilé-iṣẹ́ ni ó ní ìpín tó ga jù lọ nínú gbogbo ìtújáde gáàsì àgbáyé. Dátà náà jẹ́ ti ọdún 2019 láti ọwọ́ IPCC.]] Ọ̀pọ̀ jù lọ nínú ìtújáde carbon dioxide láti ọwọ́ ènìyàn wá láti inú sísun epo fósílì. Àwọn ohun míì tó tún ń kópa ni ṣíṣe símẹ́ǹtì, ìmújáde ajílẹ̀, àti àwọn ìyípadà nínú lílo ilẹ̀ bíi pípa igbó run.<ref name="Canadell-2021" />{{rp|687}}<ref name="EPA_GHGdata" /><ref name="ipcc-2018">{{cite web |title=AR4 SYR Synthesis Report Summary for Policymakers – 2 Causes of change |url=https://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/syr/en/spms2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180228235005/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/syr/en/spms2.html |archive-date=28 February 2018 |access-date=9 October 2015 |work=ipcc.ch}}</ref> Ìtújáde methane sì máa ń wá láti iṣẹ́ ogbin, ìmújáde epo fósílì, egbin, àti àwọn orísun mìíràn.<ref name="International Energy Agency-2023" /> Àwọn oko ìrẹsì tó kún fún omi (rice paddies) jẹ́ orísun pàtàkì ti ìtújáde gáàsì ilé-gíláàsì nínú iṣẹ́ ogbin, tí wọ́n ń kópa ní ìdá 22% nínú gbogbo ìtújáde methane láti iṣẹ́ ogbin àti ìdá 11% nínú ìtújáde nitrous oxide.<ref>{{Cite journal |last1=Qian |first1=Haoyu |last2=Zhu |first2=Xiangchen |last3=Huang |first3=Shan |last4=Linquist |first4=Bruce |last5=Kuzyakov |first5=Yakov |last6=Wassmann |first6=Reiner |last7=Minamikawa |first7=Kazunori |last8=Martinez-Eixarch |first8=Maite |last9=Yan |first9=Xiaoyuan |last10=Zhou |first10=Feng |last11=Sander |first11=Bjoern Ole |last12=Zhang |first12=Weijian |last13=Shang |first13=Ziyin |last14=Zou |first14=Jianwen |last15=Zheng |first15=Xunhua |date=October 2023 |title=Greenhouse gas emissions and mitigation in rice agriculture |url=https://www.nature.com/articles/s43017-023-00482-1 |journal=Nature Reviews Earth & Environment |language=en |volume=4 |issue=10 |pages=716–732 |doi=10.1038/s43017-023-00482-1 |bibcode=2023NRvEE...4..716Q |issn=2662-138X|hdl=10871/134718 |hdl-access=free }}</ref> Tí ìwọ̀n ìtújáde tó wà lọ́wọ́lọ́wọ́ bá ń bá a lọ, ìgbóná ayé yóò ju 2.0 °C (3.6 °F) lọ ní àkókò kan láàárín ọdún 2040 sí 2070, èyí tí Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) ti Àjọ Ìṣọ̀kan Àgbáyé sọ pé ó jẹ́ “ẹ̀wu”.<ref name="Carbon Brief-2020" /> Ọ̀pọ̀ àwọn gáàsì ilé-gíláàsì ní àwọn orísun àdánidá àti àwọn orísun tí ènìyàn fa. Àmọ́, àfi àwọn synthetic halocarbons tí ènìyàn nìkan ló ṣe, tí kò ní orísun àdánidá rárá. Ní àkókò Holocene ṣáájú Ìyípadà Ilé-iṣẹ́, ìwọ̀n àwọn gáàsì tó ti wà tẹ́lẹ̀ fẹ́rẹ̀ẹ́ dúró ṣinṣin, nítorí pé àwọn orísun àdánidá ńlá àti àwọn sinks ńlá wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì. Ní àkókò Ìyípadà Ilé-iṣẹ́, àwọn iṣẹ́ ènìyàn ti fi àwọn gáàsì ilé-gíláàsì kún afẹ́fẹ́, ní pàtàkì nípasẹ̀ sísun epo fósílì àti pípa igbó run.<ref>{{cite web |year=2000 |title=Chapter 3, IPCC Special Report on Emissions Scenarios, 2000 |url=https://ipcc.ch/pdf/special-reports/spm/sres-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820085208/http://www.ipcc.ch/pdf/special-reports/spm/sres-en.pdf |archive-date=20 August 2018 |access-date=2010-10-16 |publisher=Intergovernmental Panel on Climate Change}}</ref><ref name="Le Treut-2007" />{{rp|115}} Àwọn orísun anthropogenic (tí ènìyàn fa) pàtàkì jù lọ fún àwọn gáàsì ilé-gíláàsì ni carbon dioxide (CO₂), nitrous oxide (N₂O), methane, àti ẹgbẹ́ mẹ́ta àwọn gáàsì fluorinated (sulfur hexafluoride (SF₆), hydrofluorocarbons (HFCs), perfluorocarbons (PFCs), sulfur hexafluoride (SF₆), àti nitrogen trifluoride (NF₃)).<ref>Dhakal, S., J.C. Minx, F.L. Toth, A. Abdel-Aziz, M.J. Figueroa Meza, K. Hubacek, I.G.C. Jonckheere, Yong-Gun Kim, G.F. Nemet, S. Pachauri, X.C. Tan, T. Wiedmann, 2022: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/downloads/report/IPCC_AR6_WGIII_Chapter02.pdf Chapter 2: Emissions Trends and Drivers]. In IPCC, 2022: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/ Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [P.R. Shukla, J. Skea, R. Slade, A. Al Khourdajie, R. van Diemen, D. McCollum, M. Pathak, S. Some, P. Vyas, R. Fradera, M. Belkacemi, A. Hasija, G. Lisboa, S. Luz, J. Malley, (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA. doi: 10.1017/9781009157926.004</ref> Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ipa ilé-gíláàsì gbára lé ìrì omi (water vapor) gan-an,<ref>{{Cite web |date=2023-06-30 |title=Water Vapor |url=https://earthobservatory.nasa.gov/global-maps/MYDAL2_M_SKY_WV |access-date=2023-08-16 |website=earthobservatory.nasa.gov |language=en}}</ref> ìtújáde ìrì omi láti ọwọ́ ènìyàn kì í ṣe olùkópa pàtàkì sí ìgbóná ayé. == Dídín Àwọn Gáàsì Ilé-gíláàsì Tí Ènìyàn Fa Kù == === Ìdínkù Ìtújáde Tó Yẹ Kí A Ṣe === [[Fáìlì:Greenhouse gas emission scenarios 01.svg|thumb|upright=1.35|Àwọn àwòkọ́ṣe ìtújáde gáàsì ilé-gíláàsì àgbáyé, tó dá lórí àwọn ìlànà àti àwọn ìlérí bí wọ́n ṣe wà ní ọjọ́ 11/21.]] Ìròyìn Emissions Gap Report ọdọọdún ti UNEP sọ ní ọdún 2022 pé ó ṣe pàtàkì kí a fẹ́rẹ̀ẹ́ dín ìtújáde gáàsì ilé-gíláàsì kù sí ìdajì. “Láti wà lójú ọ̀nà tó máa jẹ́ kí ìgbóná ayé dúró ní 1.5°C, a gbọ́dọ̀ dín ìtújáde GHG àgbáyé ọdọọdún kù ní ìdá 45 ní fífi wé àwọn àsọtẹ́lẹ̀ ìtújáde tó dá lórí àwọn ìlànà tó wà ní ìmúṣẹ́ lọ́wọ́lọ́wọ́, láàárín ọdún mẹ́jọ péré, wọ́n sì gbọ́dọ̀ máa bá a lọ ní dídín kù ní kíákíá lẹ́yìn ọdún 2030, kí a lè yẹra fún lílo gbogbo àkójọpọ̀ carbon tó kù nínú afẹ́fẹ́.”<ref name="UNEP-2022">United Nations Environment Programme (2022). [https://www.unep.org/resources/emissions-gap-report-2022 Emissions Gap Report 2022: The Closing Window — Climate crisis calls for rapid transformation of societies]. Nairobi.</ref>{{rp|xvi}}  Ìròyìn náà tún sọ pé ayé gbọ́dọ̀ dojú kọ àwọn ìyípadà tó gbòòrò tó sì kan gbogbo ètò ọrọ̀ ajé, kì í ṣe àwọn ìyípadà kéékèèké díẹ̀díẹ̀.<ref name="UNEP-2022" />{{rp|xvi}} Ní ọdún 2022, Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) tú Ìròyìn Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ Kẹfà (Sixth Assessment Report) rẹ̀ lórí ìyípadà ojú-ọjọ́ jáde. Ó kìlọ̀ pé ìtújáde gáàsì ilé-gíláàsì gbọ́dọ̀ dé ibi gíga jù lọ ní ọdún 2025 tàbí kí ó tó pé bẹ́ẹ̀, kí ó sì dín kù ní ìdá 43% ní ọdún 2030, kí ayé lè ní àǹfààní tó dára láti fi di ìgbóná ayé mọ́ ní 1.5 °C (2.7 °F).<ref>{{cite web |date=4 April 2022 |title=It's over for fossil fuels: IPCC spells out what's needed to avert climate disaster |url=https://www.theguardian.com/environment/2022/apr/04/its-over-for-fossil-fuels-ipcc-spells-out-whats-needed-to-avert-climate-disaster |access-date=4 April 2022 |website=The Guardian}}</ref><ref>{{cite web |date=4 April 2022 |title=The evidence is clear: the time for action is now. We can halve emissions by 2030. |url=https://www.ipcc.ch/2022/04/04/ipcc-ar6-wgiii-pressrelease/ |access-date=4 April 2022 |website=IPCC}}</ref> Tàbí gẹ́gẹ́ bí Akọ̀wé Gbogbogbò ti Àjọ Ìṣọ̀kan Àgbáyé, António Guterres, ṣe sọ: “Àwọn tó ń tú gáàsì jáde jù lọ gbọ́dọ̀ bẹ̀rẹ̀ sí í dín ìtújáde wọn kù ní ìwọ̀n tó lágbára láti ọdún yìí.”<ref>{{cite web |title=Ambitious Action Key to Resolving Triple Planetary Crisis of Climate Disruption, Nature Loss, Pollution, Secretary-General Says in Message for International Mother Earth Day |url=https://www.un.org/press/en/2022/sgsm21243.doc.htm |access-date=10 June 2022 |website=Meetings Coverage and Press Releases}}</ref> Gẹ́gẹ́ bí ìkéde àpapọ̀ tí German Physical Society àti German Meteorological Society tẹ̀ jáde ní oṣù Kẹsán ọdún 2025, bí àwọn ìṣe tó wà lọ́wọ́lọ́wọ́ bá ń bá a lọ, ìwọ̀n ooru ayé lè pọ̀ sí i dé 3°C lókè ìpele ṣáájú Ìyípadà Ilé-iṣẹ́ ní ọdún 2050, àti dé 5°C ní ọdún 2100. Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì náà tẹnumọ́ pé ó ṣe pàtàkì gan-an láti fi àwọn ojútùú tó ti wà tẹ́lẹ̀ sí ìmúṣẹ́ ní kíákíá.<ref>{{cite web |last1=Suzuki |first1=David |last2=Hanington |first2=Ian |title=German scientists issue stark climate warning |url=https://davidsuzuki.org/story/german-scientists-issue-stark-climate-warning/ |website=David Suziki Foundation |access-date=27 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Scientists: 3°C by 2050, 5°C by 2100 |url=https://www.responsiblealpha.com/post/scientists-3-c-by-2050-5-c-by-2100 |website=Responsible Alpha |date=29 September 2025 |access-date=27 April 2026 |archive-date=28 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260428163652/https://www.responsiblealpha.com/post/scientists-3-c-by-2050-5-c-by-2100 |dead-url=yes }}</ref> === Yíyọ Kúrò nínú Afẹ́fẹ́ Nípasẹ̀ Ìtújáde Odi (Negative Emissions) === Ọ̀pọ̀ imọ̀-ẹ̀rọ ló wà tí wọ́n ń yọ àwọn gáàsì ilé-gíláàsì kúrò nínú afẹ́fẹ́. Àwọn tí a ti ṣe àyẹ̀wò jù lọ ni àwọn tó ń yọ carbon dioxide kúrò nínú afẹ́fẹ́, yálà sí àwọn àpáta inú ilẹ̀ bíi bio-energy with carbon capture and storage àti carbon dioxide air capture,<ref name="RoyalSociety">{{cite web |year=2009 |title=Geoengineering the climate: science, governance and uncertainty |url=http://royalsociety.org/displaypagedoc.asp?id=35151 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090907031520/http://royalsociety.org/displaypagedoc.asp?id=35151 |archive-date=7 September 2009 |access-date=12 September 2009 |work=The Royal Society}}</ref> tàbí sí inú ilẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ó ti rí pẹ̀lú biochar.<ref name="RoyalSociety" /> Ọ̀pọ̀ àwọn àwòṣe ojú-ọjọ́ fún àkókò pípẹ́ nílò ìtújáde odi (negative emissions) tí ènìyàn ṣe ní ìwọ̀n ńlá kí a lè yẹra fún ìyípadà ojú-ọjọ́ tó le gan-an.<ref>Fisher, B.S., N. Nakicenovic, K. Alfsen, J. Corfee Morlot, F. de la Chesnaye, J.-Ch. Hourcade, K. Jiang, M. Kainuma, E. La Rovere, A. Matysek, A. Rana, K. Riahi, R. Richels, S. Rose, D. van Vuuren, R. Warren, 2007: [https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/ar4-wg3-chapter3-1.pdf Chapter 3: Issues related to mitigation in the long term context], In [https://www.ipcc.ch/report/ar4/wg3/ Climate Change 2007: Mitigation. Contribution of Working Group III to the Fourth Assessment Report of the Inter-governmental Panel on Climate Change] [B. Metz, O.R. Davidson, P.R. Bosch, R. Dave, L.A. Meyer (eds)], Cambridge University Press, Cambridge,</ref> Wọ́n tún ń ṣe ìwádìí lórí àwọn ọ̀nà ìtújáde odi (negative emissions) fún methane tó wà nínú afẹ́fẹ́, èyí tí a ń pè ní atmospheric methane removal.removal]].<ref>{{Cite journal |last1=Jackson |first1=Robert B. |last2=Abernethy |first2=Sam |last3=Canadell |first3=Josep G. |last4=Cargnello |first4=Matteo |last5=Davis |first5=Steven J. |last6=Féron |first6=Sarah |last7=Fuss |first7=Sabine |last8=Heyer |first8=Alexander J. |last9=Hong |first9=Chaopeng |last10=Jones |first10=Chris D. |last11=Damon Matthews |first11=H. |last12=O'Connor |first12=Fiona M. |last13=Pisciotta |first13=Maxwell |last14=Rhoda |first14=Hannah M. |last15=de Richter |first15=Renaud |date=2021-11-15 |title=Atmospheric methane removal: a research agenda |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences |language=en |volume=379 |issue=2210 |article-number=20200454 |bibcode=2021RSPTA.37900454J |doi=10.1098/rsta.2020.0454 |issn=1364-503X |pmc=8473948 |pmid=34565221}}</ref> == Ìtàn Ìṣàwárí (History of Discovery) == [[Fáìlì:19120814 Coal Consumption Affecting Climate - Rodney and Otamatea Times.jpg|thumb|Àpilẹ̀kọ ọdún 1912 yìí ṣàlàyé ní ṣókí bí sísun èédú ṣe ń mú kí carbon dioxide pọ̀ sí i, tí ó sì ń fa ìyípadà ojú-ọjọ́.<ref name="Otamatea_Times">{{cite news |date=14 August 1912 |title=Coal Consumption Affecting Climate |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/ROTWKG19120814.2.56.5 |work=Rodney and Otamatea Times, Waitemata and Kaipara Gazette |location=Warkworth, New Zealand |page=7}} Text was earlier [[:File:191203 Furnaces of the world - Popular Mechanics - Global warming.jpg|published in ''Popular Mechanics'']], March 1912, p. 341.</ref>]] Ní ìparí ọ̀rúndún kọkàndínlógún, àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ṣàwárí nípasẹ̀ ìdánwò pé N₂ àti O₂ kò gba ìtọ́jú infurarẹẹdi (infrared radiation) (tí wọ́n ń pè ní “dark radiation” ní àkókò yẹn), nígbà tí omi (yálà gẹ́gẹ́ bí ìrì omi gidi tàbí ní irú àwọn kánkán omi kéékèèké tí ń fò nínú àwọn ìkùukùu) àti CO₂ pẹ̀lú àwọn molikula gáàsì mìíràn tó ní ọ̀pọ̀ atomu (poly-atomic gaseous molecules) ń gba ìtọ́jú infurarẹẹdi.<ref name="CarbonicAcid">{{cite journal |last1=Arrhenius |first1=Svante |date=1896 |title=On the influence of carbonic acid in the air upon the temperature of the ground |url=http://www.rsc.org/images/Arrhenius1896_tcm18-173546.pdf |url-status=live |journal=The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science |volume=41 |issue=251 |pages=237–276 |doi=10.1080/14786449608620846 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201118065555/https://www.rsc.org/images/Arrhenius1896_tcm18-173546.pdf |archive-date=18 November 2020 |access-date=1 December 2020}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Arrhenius |first1=Svante |year=1897 |title=On the Influence of Carbonic Acid in the Air Upon the Temperature of the Ground |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=9 |issue=54 |page=14 |bibcode=1897PASP....9...14A |doi=10.1086/121158 |doi-access=free}}</ref> Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún ogún, àwọn olùṣèwádìí mọ̀ pé àwọn gáàsì ilé-gíláàsì nínú afẹ́fẹ́ ń mú kí ìwọ̀n ooru Ilẹ̀ Ayé ga ju bí ó ṣe máa rí láìsí wọn lọ. Nils Gustaf Ekholm ni ó kọ́kọ́ lo ọ̀rọ̀ greenhouse fún ìṣẹ̀lẹ̀ yìí ní ọdún 1901.<ref>{{cite web |last1=Easterbrook |first1=Steve |date=18 August 2015 |title=Who first coined the term "Greenhouse Effect"? |url=http://www.easterbrook.ca/steve/2015/08/who-first-coined-the-term-greenhouse-effect/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151113131713/http://www.easterbrook.ca/steve/2015/08/who-first-coined-the-term-greenhouse-effect/ |archive-date=13 November 2015 |access-date=11 November 2015 |website=Serendipity}}</ref><ref>{{cite journal |author=Ekholm N |year=1901 |title=On The Variations Of The Climate Of The Geological And Historical Past And Their Causes |journal=Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society |volume=27 |pages=1–62 |bibcode=1901QJRMS..27....1E |doi=10.1002/qj.49702711702 |number=117}}</ref> Ní ìparí ọ̀rúndún ogún, ìfọ̀kànbalẹ̀ sáyẹ́ǹsì (scientific consensus) bẹ̀rẹ̀ sí í dá sílẹ̀ pé ìlọsíwájú nínú ìwọ̀n àwọn gáàsì ilé-gíláàsì nínú afẹ́fẹ́ ń fa ìgbóná ayé tó pọ̀ sí i gan-an, ó sì tún ń fa àwọn ìyípadà sí àwọn apá mìíràn nínú ètò ojú-ọjọ́,<ref>{{Cite journal |last1=Cook |first1=J. |last2=Nuccitelli |first2=D. |last3=Green |first3=S.A. |last4=Richardson |first4=M. |last5=Winkler |first5=B.R. |last6=Painting |first6=R. |last7=Way |first7=R. |last8=Jacobs |first8=P. |last9=Skuce |first9=A. |year=2013 |title=Quantifying the consensus on anthropogenic global warming in the scientific literature |journal=Environmental Research Letters |volume=8 |issue=2 |article-number=024024 |bibcode=2013ERL.....8b4024C |doi=10.1088/1748-9326/8/2/024024 |doi-access=free}}</ref> pẹ̀lú àwọn àbájáde fún àyíká àti fún ìlera ènìyàn. == Àwọn Pílánẹ́ẹ̀tì Míì (Other Planets) == Àwọn gáàsì ilé-gíláàsì wà nínú ọ̀pọ̀ afẹ́fẹ́ àwọn pílánẹ́ẹ̀tì, wọ́n sì ń fa ipa ilé-gíláàsì lórí Mars, Titan, àti ní pàtàkì nínú afẹ́fẹ́ tó nipọn gan-an ti Venus.<ref>{{cite web |author=Eddie Schwieterman |title=Comparing the Greenhouse Effect on Earth, Mars, Venus, and Titan: Present Day and through Time |url=http://www.astro.washington.edu/users/eschwiet/essays/greenhouse_ASTR555.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150130202450/http://www.astro.washington.edu/users/eschwiet/essays/greenhouse_ASTR555.pdf |archive-date=30 January 2015}}</ref> Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé a ti ṣàpèjúwe Venus gẹ́gẹ́ bí àbájáde tó ga jù lọ ti runaway greenhouse effect, irú ìlànà bẹ́ẹ̀ kò ní láǹfààní púpọ̀ láti ṣẹlẹ̀ lórí Ilẹ̀ Ayé nítorí ìlọsíwájú nínú ìwọ̀n àwọn gáàsì ilé-gíláàsì tí ènìyàn fa,<ref name="IPCC2009">{{cite report |url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/03/inf3-6.pdf |title=Scoping of the IPCC 5th Assessment Report Cross Cutting Issues |work=Thirty-first Session of the IPCC Bali, 26–29 October 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20091109215503/http://www.ipcc.ch/meetings/session31/inf3.pdf |archive-date=9 November 2009 |access-date=24 March 2019}}</ref> nítorí pé ìmọ́lẹ̀ Oòrùn kò tíì lágbára tó, ó sì ṣeé ṣe kí ó ní láti pọ̀ sí i ní nǹkan bí ọ̀pọ̀ ìdá mẹ́wàá (some tens of percents), èyí tí yóò gba nǹkan bí ọdún bílíọ̀nù díẹ̀.<ref name="Hansen et al 2013">{{cite journal |last1=Hansen |first1=James |first2=Makiko |last2=Sato |first3=Gary |last3=Russell |first4=Pushker |last4=Kharecha |date=2013 |title=Climate sensitivity, sea level and atmospheric carbon dioxide |journal= Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences |volume=371 |issue=2001 |at=20120294 |bibcode=2013RSPTA.37120294H |doi=10.1098/rsta.2012.0294 |pmid=24043864 |pmc=3785813|arxiv=1211.4846 }}</ref> == Àwọn Ìtọ́kasí == <references /> qnx2sj54z4ay9pxbbcverur8nd3vnhe Ọ̀dá ilẹ̀ Àríwá Amẹ́ríkà ní ọdún 1934–35 0 80600 640142 623069 2026-11-08T10:11:05Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640142 wikitext text/x-wiki [[Fáìlì:1934_South_Dakota_Dust_Storm.jpg|thumb|Ìjì eruku ń sún mọ́lé ní [[Gúúsù Dakota|South Dakota]] ní ọdún 1934]] Ooru ti o pọju ati awọn iṣoro ogbele kan ni Amẹrika ni 1934–1935 lati awọn Oke Rocky, Texas ati Oklahoma si awọn apakan ti Midwestern, Adagun Nla, ati awọn ipinlẹ Mid-Atlantic. Awọn ogbele wọnyi ati awọn akoko ooru ti o pọ ju jẹ apakan ti Eruku eruku ati ni akoko kan pẹlu Ibanujẹ Nla ni Amẹrika. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìpínlẹ̀ ní Amẹ́ríkà ní ìrírí àwọn àkọsílẹ̀ tuntun nínú ooru àti gbígbẹ, títí kan (ní ìtòlẹ́sẹẹsẹ) Arkansas, Colorado, Illinois, Iowa, Kansas, Kentucky, Louisiana, Missouri, Nebraska, New Mexico, Ohio, Texas, Utah, Wisconsin, àti Wyoming. Ọ̀dá náà ní irú ipa kan náà lórí àwọn ìpínlẹ̀ Mid-Atlantic àti àwọn agbègbè gúúsù ti New England. Àwọn agbègbè tí ó ní ipa náà kò tíì rọ̀ tó láti ọdún 1930 títí di ọdún 1941, èyí tí ó ṣàlàyé ní apá kan àìsí omi. Iye àwọn tí ó kú nítorí ọ̀dá àti ìgbì ooru tí ó so mọ́ ọn jẹ́ láàrín ènìyàn 6,000 sí 10,000. == Àkótán Àkótán == Ọ̀pọ̀lọpọ̀ [[Àwọn Ìpínlẹ̀ Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà|ìpínlẹ̀ ní Amẹ́ríkà]] ló ṣe àkọsílẹ̀ ooru àti gbígbẹ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ agbègbè; àwọn wọ̀nyí ní [[Illinois]], [[Ìpínlẹ̀ Missouri|Missouri]], [[Iowa]], [[Kansas]], [[Arkansas]], [[Kentucky]], [[Wisconsin]], [[Ohio]], [[Colorado]], [[Wyoming]], [[Titun Mẹ́ksíkò|New Mexico]], [[Utah]], [[Texas]], [[Nebraska]], àti [[Louisiana]] . <ref>{{Citation|title=1934 Had the Worst Drought in the Last Thousand Years}}</ref> Kì í ṣe pé àwọn ipò náà ní ipa búburú lórí àwọn agbègbè Great Plains, Midwest tàbí Great Lakes nìkan ni, wọ́n tún ṣe bẹ́ẹ̀ ní gbogbo àwọn ìpínlẹ̀ Mid-Atlantic ( [[Maryland]], [[Firginia|Virginia]], [[Ìwọ̀orùn Firginia|West Virginia]], [[Delaware]], [[New York (Ìpínlẹ̀)|New York State]], [[Pennsylvania]], [[New Jersey]] ) àti sí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìpínlẹ̀ gúúsù Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì Tuntun . <ref name="dbexp">{{Citation|title=The Dust Bowl Explained}}</ref> Àwọn ìjì eruku tún jà ní ọdún 1934 àti 1935 ní gúúsù Great Plains, Midwest, Great Lakes States àti pàápàá Etíkun Ìlà-Oòrùn sí U.S. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwádìí fihàn pé ó ṣeéṣe kí ìgbà òjò náà ti wáyé nígbà tí wọ́n ṣe àgbékalẹ̀ àwọn tractors àti ẹ̀rọ oko ní ọdún mẹ́wàá tó kọjá.<ref name="dbexp">{{Citation|title=The Dust Bowl Explained}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="">[https://iowaculture.gov/history/education/educator-resources/primary-source-sets/dust-bowl#:~:text=During%20the%20summers%20of%201934,from%20blowing%20into%20the%20air "The Dust Bowl Explained"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230621045855/https://www.iowaculture.gov/history/education/educator-resources/primary-source-sets/dust-bowl#:~:text=During%20the%20summers%20of%201934,from%20blowing%20into%20the%20air |date=2023-06-21 }}, ''Iowa Culture'', 20 June 2018<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">May 15,</span> 2022</span></cite></ref> Síwájú sí i, òjò kò rọ̀ tó ní àwọn agbègbè tí a ń sọ̀rọ̀ nípa wọn láàárín ọdún 1930 sí 1941, <ref name="dbexp" /> ọ̀kan lára àwọn àkókò wọ̀nyẹn ni ọdún 1934–35. Gẹ́gẹ́ bí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwádìí ti sọ, àwọn ọ̀dá àti ooru ọdún 1934 sí 1935 lè jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ tó burú jùlọ ní ọ̀rúndún 20 ní àkókò yẹn. <ref>{{Citation|title=The 1934 Droughts were the Driest and Most Widespread for the Past Millennium}}</ref> Síbẹ̀síbẹ̀, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìpínlẹ̀ ló ní ipa tó burú jù nígbà tí ooru àti ìgbà òjò ti Àríwá Amẹ́ríkà ọdún 1936 bẹ̀rẹ̀ sí í gbilẹ̀ ní ọdún náà tí wọ́n sì tún ṣe àkọsílẹ̀ káàkiri àwọn agbègbè wọ̀nyẹn. <ref name="dbexp">{{Citation|title=The Dust Bowl Explained}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="">[https://iowaculture.gov/history/education/educator-resources/primary-source-sets/dust-bowl#:~:text=During%20the%20summers%20of%201934,from%20blowing%20into%20the%20air "The Dust Bowl Explained"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230621045855/https://www.iowaculture.gov/history/education/educator-resources/primary-source-sets/dust-bowl#:~:text=During%20the%20summers%20of%201934,from%20blowing%20into%20the%20air |date=2023-06-21 }}, ''Iowa Culture'', 20 June 2018<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">May 15,</span> 2022</span></cite></ref> Gẹ́gẹ́ bí ìwádìí ṣe sọ, ó ṣeé ṣe kí ọ̀dá náà bo láàrín 70% àti 86% nínú ọgọ́rùn-ún ti Àríwá Amẹ́ríkà, èyí tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ rẹ̀ mú kí ìpele náà sún mọ́ èyí tó kẹ́yìn. <ref>{{Cite journal|title=The 1934 Droughts were the Worst of the Last Millennium|url=https://news.agu.org/press-release/1934-drought-was-worst-of-the-last-millennium-study-finds/#:~:text=WASHINGTON%2C%20DC%E2%80%94%20The%201934%20drought,according%20to%20a%20new%20study|access-date=May 15, 2022}}</ref> Iye awọn ti o ku labẹ ọgbun ati igbi ooru jẹ lati mẹfa si fere ẹgbẹrun mẹwa. == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} kerqsjq6b0n37sqjjt9n7k4xgtqwkpq Ọ̀dá 1983–1985 ní Àríwá Amẹ́ríkà 0 80602 640141 623095 2026-11-08T10:10:33Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640141 wikitext text/x-wiki Ọ̀dá líle koko kan tí ó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbì ooru líle ní àwọn apá kan ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà àti gúúsù Kánádà bẹ̀rẹ̀ ní àárín ìgbà ìrúwé ọdún 1983, ó sì gbòòrò títí di ìgbà ìwọ́-oòrùn ọdún 1985. == Àkótán Àkótán == Ó ṣeé ṣe kí ọ̀dá ilẹ̀ Amẹ́ríkà ti ọdún 1983 ti bẹ̀rẹ̀ ní oṣù kẹrin.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2022)">ìtọ́kasí tí a nílò</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Ọ̀dá náà kan ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìpínlẹ̀ ní Midwest àti Great Plains. Bákan náà, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìpínlẹ̀ ní ìrírí ooru ní oṣù ooru, pẹ̀lú ìwọ̀n otútù tó ju ogorun °F (38 °C) tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ ní ọ̀pọ̀ agbègbè. Nígbà tó yá ní ọdún 1983 àti ọdún méjì tó tẹ̀lé e, àwọn ipò òjò bẹ̀rẹ̀ sí í kan gúúsù àárín gbùngbùn Kánádà pẹ̀lú, pàápàá jùlọ Alberta, Manitoba àti Saskatchewan. Ó ṣeé ṣe kí ọ̀dá náà wáyé lábẹ́ La Niña tí kò lágbára láti dé ìwọ̀nba tí ó lè ti ṣẹlẹ̀ ní àárín ìgbà ìrúwé ọdún 1983. <ref>{{Cite journal|title=A 1983-84 La Niña Animation|journal=The Physical Sciences Laboratory|date=January 2010|url=https://digitalcommons.montclair.edu/etd/232|access-date=May 12, 2022|last1=Xeflide|first1=Seth}}</ref> == Àwọn Ìpínlẹ̀ Midwestern == Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo àwọn agbègbè ní Ìpínlẹ̀ Indiana<ref>{{cite news|title=U.S. Drought Disaster Declared by U.S.|work=New York Times|url=https://www.nytimes.com/1983/09/03/us/drought-disaster-declared-by-us.html|access-date=2009-04-13|date=1983-09-03|first=Andrew H.|last=Malcolm}}</ref> àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ ní Illinois<ref>{{cite web|title=Droughts in Illinois|publisher=NWS|url=http://www.co.sangamon.il.us/NHMP/PDF/Drought-draft.pdf|access-date=March 30, 2013|archive-date=May 14, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220514090517/https://co.sangamon.il.us/NHMP/PDF/Drought-draft.pdf|dead-url=yes}}</ref> ni wọ́n fún ní ìkéde àjálù ọ̀dá nítorí ooru tó léwu, pẹ̀lú àwọn ipò gbígbẹ gidigidi. Ní Kentucky, Ọ̀dá ọdún 1983 jẹ́ èyí tó burú jùlọ ní ọ̀rúndún 20. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ igi àti igbó ló di aláìlera.<ref>{{cite web|title=The Top Ten Heat Events|publisher=NOAA|url=http://www.crh.noaa.gov/lmk=top10heat|access-date=2009-04-20}}</ref> == Àwọn Ìpínlẹ̀ Àríwá-Ìlà Oòrùn == Àwọn ipò gbígbẹ tún kan àwọn apá kan ní Àárín Àríwá Àtìláńtíìkì láàrín ọdún 1983 sí 1985.<ref>{{cite journal|title=The Surface Water Resource Potential of New Jersey|journal=The Montclair State University|date=January 2010|url=https://digitalcommons.montclair.edu/etd/232|access-date=May 12, 2022|last1=Xeflide|first1=Seth}}</ref> Ọ̀dá náà, pàápàá jùlọ ní ọdún 1983 sí 1985, kan Pennsylvania, Maryland, New Jersey, àwọn apá kan ní New England àti ìlà-oòrùn Ìpínlẹ̀ New York. == Kánádà == Ní àwọn apá kan ní gúúsù àárín gbùngbùn Kánádà láàárín ìgbà ìrúwé ọdún 1983 sí ìbẹ̀rẹ̀ ìgbà ìrúwé ọdún 1985, ọ̀dá mú kí àwọn èso oko tí kò dára tó, pàápàá jùlọ ní Alberta, Manitoba àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ agbègbè ní Saskatchewan. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé oṣù June jẹ́ òjò díẹ̀ fún àwọn agbègbè wọ̀nyí, oṣù Keje fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ òdìkejì pátápátá, gẹ́gẹ́ bí oṣù August, ìgbà ìrúwé àti ọdún méjì tó tẹ̀lé e. <ref name="Chinook_summer_1984" /> == Ìgbì ooru tó jọra == Ooru líle tó pọ̀ jù kan ọ̀pọ̀lọpọ̀ apá ní Amẹ́ríkà láti ìgbà ìrúwé ọdún 1983 sí àárín ìgbà ìwọ́-oòrùn ọdún 1985. <ref>{{Cite book|title=The National Climate Program Act and Climate Change|location=Washington DC|publisher=US Government Printing Office|url=https://books.google.com/books?id=HAsYFsl2KdwC&dq=the+us+%221985+heat+wave%22&pg=PA384|access-date=May 14, 2022}}</ref> Oòrùn líle gbá [[Ìpínlẹ̀ Missouri|Missouri]], Illinois àti [[Kentucky|Kentucky,]] èyí tó pa ọgọ́rùn-ún ènìyàn. <ref>{{Cite news|title=St. Louis Bears Brunt of Heat Wave as U.S. Toll Rises|url=https://www.nytimes.com/1983/07/24/us/st-louis-bears-brunt-of-heat-wave-as-us-toll-rises.html|access-date=2009-04-15}}</ref> Ooru àti gbígbẹ náà tún kọjá àwọn agbègbè Gúúsù ìlà-oòrùn àti Àárín Àtítíníà, títí kan ìlú New York . Àwọn ìpínlẹ̀ mìíràn tó ní ipa nínú rẹ̀ ni [[Nebraska]], [[Iowa]], [[Wisconsin]], [[Minnesota]] àti [[Kansas]] . <ref>{{Cite journal|title=A Long and Hot Summer}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Long Hot Summer|publisher=Tandfonline}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} 8avzmgchorcu078cy9yem6hepa3ky8i Son of the Morning (Akwaeke Emezi novel) 0 80669 640037 623401 2026-11-08T06:50:01Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640037 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Infobox book/styles.css"></templatestyles>{{Infobox book|author=[[Akwaeke Emezi]]|language=English|genre=Speculative Romantasy|publisher=[[Avon (publisher)]]|pub_date=November 4, 2025|media_type=Print, e-book, audiobook|pages=320|isbn=9780063323186}}Ìtàn ìfẹ́ tí òǹkọ̀wé ọmọ Nàìjíríà [[Akwaeke Emezi]] kọ ní ọdún 2025 ni '''Son of the Morning''' . Avon ló tẹ̀ ẹ́ jáde ní Amẹ́ríkà, àmì HarperCollins sì ni. Ìtàn náà ló ṣe àmì ìṣáájú ìrìnàjò Emezi sí oríṣi ìfẹ́, lẹ́yìn You Made a Fool of Death with Your Beauty . <ref>https://brittlepaper.com/2025/04/akwaeke-emezis-new-romance-novel-son-of-the-morning-will-come-out-november-2025/</ref> <ref>https://www.barnesandnoble.com/w/son-of-the-morning-akwaeke-emezi/1146925307</ref> Ìwé ìtàn náà ń ṣe àgbéyẹ̀wò àwọn kókó ọ̀rọ̀ nípa idán, ìtàn àròsọ, ìdámọ̀, àti àyànmọ́. Ó tẹ̀lé Galilee, ẹni tí ìdílé Kincaid, ìdílé àwọn obìnrin dúdú, tọ́ dàgbà. Jálẹ̀ ìgbésí ayé rẹ̀, Galilee ti mọ̀ pé òun yàtọ̀, ó sì ti gbé ẹrù àṣírí ìkọ̀kọ̀ kan tí ó yí ìgbésí ayé rẹ̀ ká. Láti ìgbà èwe rẹ̀, ó gbàgbọ́ pé ohun ìjìnlẹ̀ tí a kò dáhùn yìí jẹ́ ohun tí òun yóò ní láti máa bá gbé títí láé. Ohun gbogbo yipada nigbati o ba pade Lucifer, olori aabo fun idile Oriaku. Lati igba ti won ba pade ara won, awon mejeeji mo pe ko si enikankan ninu won patapata. Bi ifamọra wọn ṣe n jinle sii, wọn di ara wọn ninu ijakadi eewu kan ti o kan Leviathan, ẹniti ibinu ati ipinnu lati pa Galilee run n halẹ mọ ẹmi rẹ nikan ṣugbọn ẹmi awọn ti o fẹran pẹlu. <ref>https://masobebooks.com/ng/book/son-of-the-morning/</ref> <ref>https://supersummary-web-next-production-fmkk245j3-liftventures-dev.vercel.app/son-of-the-morning-akwaeke-emezi/summary/ {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>https://reactormag.com/excerpts-son-of-the-morning-by-akwaeke-emezi/</ref> <ref>https://www.publishersweekly.com/9780063323186</ref> == Àkókò ìgbalejò == Nígbà tí Kaitlin Jefferys ń kọ̀wé fún ìwé ìròyìn The Voice Magazine, ó ṣàpèjúwe ìwé ìtàn náà gẹ́gẹ́ bí ìwádìí ìfẹ́, agbára, àti agbára tí ó wà ní Gúúsù Dúdú, ó sì fún un ní àtúnyẹ̀wò onípele mẹ́rin. <ref>https://www.voicemag.uk/review/15988/book-review-son-of-the-morning-by-akwaeke-emezi</ref> Ní àkókò kan náà, Kirkus Reviews, nínú àtúnyẹ̀wò wọn, ṣàkíyèsí pé ìwé ìtàn náà yóò di èyí tí ọ̀pọ̀ àwọn òǹkàwé fẹ́ràn, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ṣe àríwísí àwọn apá kan nínú ìwé ìtàn náà gẹ́gẹ́ bí èyí tí kò dọ́gba fún ìwé ìtàn ìfẹ́, ó jiyàn pé àkókò ìtàn náà ti pọ̀ jù àti pé ìlọsókè náà lọ́ra nígbà míìrán. <ref>{{Cite book|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/akwaeke-emezi/son-of-the-morning/|title=SON OF THE MORNING {{!}} Kirkus Reviews}}</ref> The novel was featured on [[The New York Times|The New York Times’s]] list of 23 books to look forward to in November 2025.<ref>{{Cite news|date=2025-10-29|title=23 Books Coming in November|url=https://www.nytimes.com/2025/10/29/books/new-books-november.html|access-date=2026-06-24|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == n3303o6n9sy52a1arzxiqe3iuashezs Felix Obada 0 81110 639805 629268 2026-11-07T22:13:06Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639805 wikitext text/x-wiki  {{Infobox football biography||name=Felix Obada|image=|caption=|fullname=Oghenemine Felix Obada|height=1.86 m|birth_date={{Birth date and age|1989|11|3|df=yes}}|birth_place=[[Warri]], [[Nigeria]]|currentclub=[[Free Agent fc]]|clubnumber=24|position=[[Forward (association football)|Forward]]|youthyears1=2000–2005|youthclubs1=Invincible Leopard|youthyears2=2005–2007|youthclubs2=[[Kwara United F.C.|Kwara United]]|years1=2006–2007|clubs1=[[Kwara United F.C.|Kwara United]]|caps1=29|goals1=18|years2=2007–2009|clubs2=[[Thanda Royal Zulu]]|caps2=25|goals2=15|years3=2009–2012|clubs3=[[Maritzburg United]]|caps3=81|goals3=7|years4=2012–2015|clubs4=[[Moroka Swallows]]|caps4=65|goals4=8|years5=2015–2016|clubs5=[[Free State Stars]]|caps5=3|goals5=0|years6=2016–2017|clubs6=[[Moroka Swallows]]|caps6=10|goals6=1|years7=2017–2018|clubs7=[[Baf Ülkü Yurdu]]|caps7=33|goals7=26|years8=2019–2021|clubs8=[[Gönyeli S.K.|Gönyeli]]|caps8=31|goals8=13|years9=2021–2024|clubs9=[[Küçük Kaymaklı Türk S.K.|Küçük Kaymaklı Türk]]|caps9=66|goals9=26|clubs10=[[Yeni Boğaziçi D.S.K.|Yeni Boğaziçi]]|caps10=15|goals10=5|years10=2024|clubs11=[[Attack Energy SC|Attack Energy Herat]]|caps11=|goals11=|years11=2024|clubs12=[[Sorkh poshan]]|caps12=10|goals12=7|years12=2024–2025|club13=[[Free Agen fc]]|caps13=18|goals13=5|years13=2025-2026}} '''Felix Obada''' (tí a bí ní ọjọ́ kẹta oṣù kọkànlá ọdún 1989) jẹ́ ògbóǹtarìgì ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó ń gbá bọ́ọ̀lù kẹ́yìn fún ìko agbábọ́ọ̀lù [[:en:FC_Sorkh_Poshan|FC Sorkh Poshan]] gẹ́gẹ́bi agbábóòlù ọwọ́ iwájú. == Iṣẹ́ Ìṣe Gégébí Agbábóólù == Obada bèrè iṣé gẹ́gẹ́bi agbábóòlù ninu ẹgbẹ́ àwọn ọ̀dọ́ Invincible Leopard. No Odún 2005, wọn gbé wa si inu ikò agbábóòlù [[:en:Kwara_United_F.C|Kwara United]]. Lẹ́yìn tí ó lọ ọdún méjì pẹ̀lú Ikò [[:en:Kwara_United_F.C.|Kwara United]] wọn tá lọ sínú ikò [[:en:Thanda_Royal_Zulu|Thanda Royal Zulu]].<ref>{{Cite web |title=TRZ FC Profile |url=http://www.trzfc.com/33_Felix_Obada |access-date=2026-07-07 |archive-date=2026-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260712224924/http://www.trzfc.com/33_Felix_Obada |dead-url=yes}}</ref> Ni Ọdún 2008, ikò [[:en:Malmö_FF|Malmö FF]] fi ojú sì lára tí wọ́n sì gbìyànjú láti ra òun àti akegbe re, [[:en:Bernard_Parker|Bernard Parker]]. Won gbé won sì orí òsùnwòn fún gbendeke ọ̀sẹ̀ méjì tí àwọn méjèèjì sì ká ojú òṣùwọ̀n gẹgẹbi [[:en:Bengt_Madsen|Bengt Madsen]] se so.<ref>{{Cite web |url=http://www.trzfc.com/Obada_overseas |title=Obada joins Parker for trials in Sweden |access-date=2009-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090216215711/http://trzfc.com/Obada_overseas |archive-date=2009-02-16 |url-status=dead }}</ref> Nínú ṣáá àkókò igbaboolu wọn nínú ikò TRZ, wọn tí kópa nínú ifesewonse mẹ́rìn tí wọ́n sì jẹ́ góòlù goolu kan, lẹ́yìn na ni wọn ti ọwọ́ bo ìwé àdéhùn pelu ikò agbábóòlù [[:en:Maritzburg_United|Maritzburg United]]<nowiki/>ni ọjọ Kejìdínlógún odù keje ọdún 2009.<ref>{{Cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1659/south-africa/2009/07/18/1389198/felix-obada-joins-maritzburg-united|title=Felix Obada Joins Maritzburg United {{!}} Goal.com|website=www.goal.com|language=en|access-date=2018-05-21}}</ref> == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1989]] tau4pxq6dguc4rawokj3ikzg74v55kc Olawale Adelusimi 0 81224 639644 626965 2026-11-07T14:31:18Z ToluT15 33915 mo ṣe àtúnṣe lori aroko yi 639644 wikitext text/x-wiki   {{Infobox football biography|name=Olawale Adelusimi|image=|fullname=Olawale Adelusimi|birth_date={{birth date and age|1983|4|1}}|birth_place=[[Ondo City]], Nigeria|height={{height|ft=6|in=1}}|position=[[Defender (association football)|Defender]]|currentclub=|clubnumber=|youthyears1=2003&ndash;2004|youthclubs1=[[Chandler-Gilbert Community College|Chandler-Gilbert Coyotes]]|youthyears2=2005&ndash;2006|youthclubs2=[[Midwestern State University|Midwestern State Mustangs]]|years1=2007&ndash;2008|clubs1=[[Thunder Bay Chill]]|caps1=24|goals1=0|years2=2009|clubs2=[[Crystal Palace Baltimore]]|caps2=4|goals2=0|nationalyears1=|nationalteam1=|nationalcaps1=|nationalgoals1=|medaltemplates=|pcupdate=11 October 2009|ntupdate=}} '''Olawale Adelusimi''' fetisi ⓘ (tí a bí ní ọjọ́ kìíní oṣù kẹrin, ọdún 1983) jẹ́ olùgbèjà bọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]] tí ó gbá bọ́ọ̀lù fún Crystal Palace [[Baltimore]] ní USSF Ẹ̀ka Kejì. == Iṣẹ́ ọwọ́ == === Kọ́lẹ́ẹ̀jì àti òṣèré === Adelusimi wá láti orílẹ̀-èdè ìbílẹ̀ rẹ̀ ní Nàìjíríà sí [[Amẹ́ríkà]] ní ọdún 2002. Ó gbá bọ́ọ̀lù fún ọdún méjì ní Kọ́lẹ́ẹ̀jì awùjọ Chandler-Gilbertní Arizona, níbi tí wọ́n ti yàn án sí ẹgbẹ́ All-ACCAC àkọ́kọ́ nígbà méjì, wọ́n tun yàn án nígbà méjì sí ẹgbẹ́ All-West Region 1st Team<ref>{{Cite web|url=http://www.nscaa.com/downloads/03jcdimfw.html|title=NSCAA|access-date=June 21, 2009|archive-date=January 14, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114035632/http://www.nscaa.com/downloads/03jcdimfw.html|url-status=dead}}</ref>, ó sì jẹ́ ẹni tí wọ́n yàn fún All-American Honorable Meaning ní ọdún 2004. Ó yípadà sí Midwestern State University ní ọdún àkọ́kọ́ rẹ̀, ó sì ràn wọ́n lọ́wọ́ láti gba ìdíje apejọ bọọlu Guusu Iwọ oorun Nígbà tí ó wà ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga, ó tún gbá bọ́ọ̀lù pẹ̀lú Thunder Bay Chill ní ajumọṣe Idagbasoke Premier USL, ó sì jẹ́ ara ẹgbẹ́ Chill tí wọ́n gba àmì-ẹ̀yẹ PDL ti ọdún 2008. === Ọjọgbọn === Adelusimi fọwọ́ sí ìwé àdéhùn pẹ̀lú Crystal Palace Baltimore ní ọdún 2009,<ref>{{Cite web|url=http://www.crystalpalaceusa.com/News09APR15-4NewSignings.php|title=Welcome to crystalpalaceusa.com|website=www.crystalpalaceusa.com|access-date=2018-06-04}}</ref>ó sì bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ ní ọjọ́ karùndínlógún oṣù karùn-ún ọdún 2009 nínú eré kan tí wọ́n ṣe pẹ̀lú Western Mass Pioneers.<ref>{{Cite web|url=http://www.crystalpalaceusa.com/News09APR15-4NewSignings.php|title=Welcome to crystalpalaceusa.com|website=www.crystalpalaceusa.com|access-date=2018-06-04}}</ref>Crystal Palace Baltimore tú u sílẹ̀ ní àkókò ìṣáájú ọdún 2010.<ref>{{Cite web|url=http://www.crystalpalaceusa.com/News09APR15-4NewSignings.php|title=Welcome to crystalpalaceusa.com|website=www.crystalpalaceusa.com|access-date=2018-06-04}}</ref> == Àwọn ọlá == '''Thunder Bay Chill''' * Ajumọṣe Idagbasoke Ajumọṣe USL : 2008 == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Àwọn ìjápọ̀ òde == * [http://www.crystalpalaceusa.com/PLAYER-Adelusimi.php Ìwífún nípa àwọn òṣèré Crystal Palace ní Baltimore] {{DEFAULTSORT:Adelusimi, Olawale}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1983]] odycea24tsfl30wy73tdh7rytgonsv1 Abubakar Abdullahi 0 81238 639668 627291 2026-11-07T19:28:54Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639668 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox football biography|name=Abubakar Abdullahi|image=|fullname=Abubakar Idris Abdullahi<ref name=wf>{{WorldFootball.net|abubakar-abdullahi}}</ref>|birth_date={{Birth date and age|2006|1|27|df=y}}|birth_place=|height=|position=[[Forward (association football)|Forward]]|currentclub=[[K.A.A. Gent|Jong Gent]]|clubnumber=13|youthyears1=|youthclubs1=Jega United|years1=2024–|clubs1=[[K.A.A. Gent|Jong Gent]]|caps1=67|goals1=21|nationalyears1=2022–2023|nationalteam1=[[Nigeria national under-17 football team|Nigeria U17]]|nationalcaps1=8|nationalgoals1=5|club-update=20 April 2026|nationalteam-update=}} '''Abubakar Idris Abdullahi''' fetisi ⓘ (tí a bí ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kìíní ọdún 2006) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó ń gbá bọ́ọ̀lù gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù iwájú fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù Ẹ̀ka Orílẹ̀-èdè Bẹ́ljiọ́mù kinni Jong Gent lọ́wọ́lọ́wọ́. == Iṣẹ́ ẹgbẹ́ == Lẹ́yìn ìṣeré rẹ̀ fún ẹgbẹ́ ọmọ ọdún mẹ́tàdínlógún ti Nàìjíríà, Abdullahi ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìṣípò kúrò ní Jega United ti ìpínlẹ̀ Kebbi, pẹ̀lú àwọn tí wọ́n ń pè ní Porto gẹ́gẹ́ bí olùfẹ́.<ref>{{cite web|url=https://owngoalnigeria.com/2023/05/15/fc-porto-favourite-to-sign-nigeria-u17-striker-as-agreement-with-nigerian-academy-draws-near/|title=FC Porto Favourite To Sign Nigeria U17 Striker As Agreement With Nigerian Academy Draws Near|first=Daniel|last=Martins|date=15 May 2023|access-date=11 October 2024|website=owngoalnigeria.com}}</ref> Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ní ìwúrí nígbà tí wọ́n ń ṣe ìdánwò,<ref>{{cite web|url=https://owngoalnigeria.com/2023/05/15/fc-porto-favourite-to-sign-nigeria-u17-striker-as-agreement-with-nigerian-academy-draws-near/|title=FC Porto Favourite To Sign Nigeria U17 Striker As Agreement With Nigerian Academy Draws Near|first=Daniel|last=Martins|date=15 May 2023|access-date=11 October 2024|website=owngoalnigeria.com}}</ref> ó dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ Gent ti ilẹ̀ Belgium ní oṣù kìíní ọdún 2024, wọ́n sì yàn án sí ẹgbẹ́ wọn tí wọ́n ń tọ́jú.<ref>{{cite web|url=https://owngoalnigeria.com/2023/05/15/fc-porto-favourite-to-sign-nigeria-u17-striker-as-agreement-with-nigerian-academy-draws-near/|title=FC Porto Favourite To Sign Nigeria U17 Striker As Agreement With Nigerian Academy Draws Near|first=Daniel|last=Martins|date=15 May 2023|access-date=11 October 2024|website=owngoalnigeria.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://owngoalnigeria.com/2023/05/15/fc-porto-favourite-to-sign-nigeria-u17-striker-as-agreement-with-nigerian-academy-draws-near/|title=FC Porto Favourite To Sign Nigeria U17 Striker As Agreement With Nigerian Academy Draws Near|first=Daniel|last=Martins|date=15 May 2023|access-date=11 October 2024|website=owngoalnigeria.com}}</ref> == Iṣẹ́ kárí ayé == Wọ́n pe Abdullahi sí ẹgbẹ́ ọmọ ọdún metadinlogun ti Nàìjíríà fún ìdíje Ife awọn Orílẹ̀-èdè Áfíríkà ti ọdún 2023 (tí a pè ní WAFU-B U17 ti ọdún 2022), ó sì gba góólù mẹ́ta láti ran Nàìjíríà lọ́wọ́ láti borí ìdíje náà, títí kan góólù méjì ní ìparí ìdíje náà pẹ̀lú Burkina Faso.<ref>{{Cite news|url=https://von.gov.ng/abubakar-abdullahi-double-hands-golden-eaglets-wafu-b-u17-title/|title=Abubakar Abdullahi Double Hands Golden Eaglets WAFU B U17 Title|first=Chidi|last=Nwoke|date=24 June 2024|access-date=11 October 2024|newspaper=[[Voice of Nigeria]]|archivedate=3 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220903012515/https://von.gov.ng/abubakar-abdullahi-double-hands-golden-eaglets-wafu-b-u17-title/|deadurl=yes}}</ref>Wọ́n tún pè é fún Ife awọn Orílẹ̀-èdè Áfíríkà ti ọdún 2023, ó gba góólù ní ìpele ẹgbẹ́ pẹ̀lú Gusu Afrika, ṣùgbọ́n kò lè dènà kí Nàìjíríà já lulẹ̀ ní ìpele mẹ́ẹ̀dógún, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó gba góólù nínú ìpàdánù meji–Ookan sí Burkina Faso.<ref>{{Cite news|url=https://von.gov.ng/abubakar-abdullahi-double-hands-golden-eaglets-wafu-b-u17-title/|title=Abubakar Abdullahi Double Hands Golden Eaglets WAFU B U17 Title|first=Chidi|last=Nwoke|date=24 June 2024|access-date=11 October 2024|newspaper=[[Voice of Nigeria]]|archivedate=3 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220903012515/https://von.gov.ng/abubakar-abdullahi-double-hands-golden-eaglets-wafu-b-u17-title/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://von.gov.ng/abubakar-abdullahi-double-hands-golden-eaglets-wafu-b-u17-title/|title=Abubakar Abdullahi Double Hands Golden Eaglets WAFU B U17 Title|first=Chidi|last=Nwoke|date=24 June 2024|access-date=11 October 2024|newspaper=[[Voice of Nigeria]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220903012515/https://von.gov.ng/abubakar-abdullahi-double-hands-golden-eaglets-wafu-b-u17-title/|archivedate=3 September 2022|deadurl=yes}}</ref> == Àwọn ìṣirò iṣẹ́ == === Ẹgbẹ́ === {{updated|11 October 2024}}<ref>{{Soccerway|abubakar-idris-abdullahi/904873}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Àwọn ìfarahàn àti góólù láti ọwọ́ ẹgbẹ́, àsìkò àti ìdíje ! rowspan="2" | Ẹgbẹ́ ! rowspan="2" | Àkókò ! colspan="3" | Ajumọṣe ! colspan="2" | Ife ! colspan="2" | Òmíràn ! colspan="2" | Àròpọ̀ |- ! Ẹ̀ka ! Àwọn àpù ! Àwọn góólù ! Àwọn àpù ! Àwọn góólù ! Àwọn àpù ! Àwọn góólù ! Àwọn àpù ! Àwọn góólù |- | rowspan="2" | Jọng Gent | 2023–24 | rowspan="2" | Eerste Nationale | 15 | 2 | colspan="2" | – | 0 | 0 | 15 | 2 |- | 2024–25 | 6 | 4 | colspan="2" | – | 0 | 0 | 6 | 4 |- ! colspan="3" | Àròpọ̀ iṣẹ́ tí a ṣe ! 21 ! 6 ! 0 ! 0 ! 0 ! 0 ! 21 ! 6 |} {{Notelist}} == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{DEFAULTSORT:Abdullahi, Abubakar}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 2006]] j38t8k2rqvdav2vy6ph5f31fpsny9t2 Murphy Akanji 0 81332 639941 627259 2026-11-08T03:15:30Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639941 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox football biography|name=Murphy Akanji|image=|fullname=|birth_date={{birth date and age|df=yes|1977|12|1}}|birth_place=[[Lagos]], Nigeria|height=|position=[[Goalkeeper (association football)|Goalkeeper]]|currentclub=|clubnumber=|years1=1995|years2=1996|years3=1997|years4=1998–2001|years5=2001–2008|clubs1=[[Niger Tornadoes F.C.|Niger Tornadoes]]|clubs2=[[Sharks F.C.|Sharks]]|clubs3=[[Udoji United F.C.|Udoji United]]|clubs4=[[Bridge F.C.|Julius Berger]]|clubs5=[[Sliema Wanderers F.C.|Sliema Wanderers]]|caps1=?|caps2=?|caps3=21|caps4=27|caps5=171|goals1=0|goals2=0|goals3=0|goals4=0|goals5=0|nationalyears1=1999–2002|nationalteam1=[[Nigeria national football team|Nigeria]]|nationalcaps1=2|nationalgoals1=0|medaltemplates={{MedalCountry|{{fb|NGA}}}} {{MedalCompetition|[[Africa Cup of Nations]]}} {{Medal|RU|[[2000 African Cup of Nations|2000]]|}} {{Medal|3rd|[[2002 African Cup of Nations|2002]]|}}}} '''Murphy Akanji''' fetisi ⓘ (tí a bí ní ọjọ́ kìíní oṣù Kejìlá ọdún 1977) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tẹ́lẹ̀ tó sì ń gbá bọ́ọ̀lù gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù . Ó gbá bọ́ọ̀lù fún Sliema Wanderers ní ajumọṣe bọọlu Malta láàárín ọdún 2001 sí 2008, ó sì ṣojú fún [[Ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀ ọmọorílẹ̀-èdè Nàìjíríà|ẹgbẹ́ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà]] ní Ife awọn Orílẹ̀-èdè Áfíríkà ní ọdún 2000 àti 2002 . == Iṣẹ́ ẹgbẹ́ == Akanji dara pọ̀ mọ́ Sliema Wanderers láti ọ̀dọ̀ Julius Berger ní oṣù kẹjọ ọdún 2001, ó sì fẹ́ láti ṣe àfihàn àti láti yára rìnrìn àjò lọ sí ẹgbẹ́ tó dára jù ní ìdíje Yúróòpù tó ṣe pàtàkì jù. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn agbábọ́ọ̀lù tó dára jùlọ ní ajumọṣe Ijoba Malta ní gbogbo àkókò tó fi wà pẹ̀lú ẹgbẹ́ náà, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó sábà máa ń da àwọn àmì ìdánilójú pọ̀ mọ́ àṣìṣe àwọn olùbẹ̀rẹ̀, èyí tó mú kí ó jẹ́ àbùkù pàtàkì rẹ̀. <ref name="tom1">{{Cite news|title=Akanji eyeing great finish|url=https://timesofmalta.com/articles/view/akanji-eyeing-great-finish.149620|access-date=27 February 2023|date=22 May 2003|archivedate=27 February 2023}}</ref> Ní àkókò 2005–06 àti 2006–07, Akanji gba ẹ̀bùn Gómìnà ti Ọdún. <ref name="tmi1">{{Cite news|title=Four Birkirkara Players and coach win top football awards|url=https://www.independent.com.mt/articles/2006-06-08/others/four-birkirkara-players-and-coach-win-top-football-awards-92525/|access-date=27 February 2023|date=8 June 2006|archivedate=27 February 2023}}</ref> <ref name="tom2">{{Cite news|title=Bogdanovic secures double|url=https://timesofmalta.com/articles/view/bogdanovic-secures-double.14938|access-date=27 February 2023|date=10 June 2007|archivedate=27 February 2023}}</ref> == Iṣẹ́ kárí ayé == Akanji jẹ́ agbábọ́ọ̀lù àgbáyé, ó sì ti ṣojú fún Nàìjíríà ní Ife awọn Orílẹ̀-èdè Áfíríkà . == Àwọn ọlá == '''Julius Berger''' * [[Nigeria Premier Football League|Ajumọṣe Bọ́ọ̀lù Ọjọ́gbọ́n Nàìjíríà]] : 2000 * Ife Super Cup ti Naijiria: 2000 '''Àwọn Arìnrìn-àjò Sliema''' * Ajumọṣe Premier Malta : 2002–03, <ref name="tom1">{{Cite news|title=Akanji eyeing great finish|url=https://timesofmalta.com/articles/view/akanji-eyeing-great-finish.149620|accessdate=27 February 2023|date=22 May 2003|archivedate=27 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230227211447/https://timesofmalta.com/articles/view/akanji-eyeing-great-finish.149620|deadurl=no}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAzzopardi2003">Azzopardi, Kevin (22 May 2003). . ''Times of Malta''. Archived from [https://timesofmalta.com/articles/view/akanji-eyeing-great-finish.149620 the original] on 27 February 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 February</span> 2023</span>.</cite></ref> 2003–04, <ref>{{Cite web|archivedate=7 December 2022}}</ref> 2004–05 <ref>{{Cite web|archivedate=27 November 2022}}</ref> * Ẹgbẹ́ Àmì-ẹ̀yẹ FA Malta : 2003–04 <ref>{{Cite web|archivedate=26 November 2009}}</ref> '''Nàìjíríà''' * Ipò kejì nínú ìdíje [[Ife Ẹ̀yẹ àwọn Orílẹ̀-èdè Áfríkà|African Cup of Nations]] : 2000, <ref>{{Cite web|archivedate=3 December 2022}}</ref> ipò kẹta: 2002 <ref>{{Cite web|archivedate=30 November 2022}}</ref> '''Ẹnìkọ̀ọ̀kan''' * Góólù Àgbàlágbà ti ọdún ní Malta : 2005–06, <ref name="tmi1">{{Cite news|archivedate=27 February 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20230227213130/https://www.independent.com.mt/articles/2006-06-08/others/four-birkirkara-players-and-coach-win-top-football-awards-92525/ "Four Birkirkara Players and coach win top football awards"]. ''The Malta Independent''. 8 June 2006. Archived from [https://www.independent.com.mt/articles/2006-06-08/others/four-birkirkara-players-and-coach-win-top-football-awards-92525/ the original] on 27 February 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 February</span> 2023</span>.</cite></ref> 2006–07 <ref name="tom2">{{Cite news|archivedate=27 February 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20230227213256/https://timesofmalta.com/articles/view/bogdanovic-secures-double.14938 "Bogdanovic secures double"]. ''Times of Malta''. 10 June 2007. Archived from [https://timesofmalta.com/articles/view/bogdanovic-secures-double.14938 the original] on 27 February 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 February</span> 2023</span>.</cite></ref> == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1977]] 92azpeczjztl94x5s4el7cg2rbtsh8x Abass Lawal 0 81985 639770 629702 2026-11-07T21:04:31Z Olaoye Sheu Ibrahim 31612 /* */ Àtúnṣe rán pé 639770 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Abass Muyiwa Lawal''' (tí a bí ní {{ọjọ́}} kẹtàlá oṣù kẹsàn-án ọdún 1980) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó ń gbá bọ́ọ̀lù gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù ní apá ọ̀tún ní owó iwájú. Ó lo ọdún mẹ́wàá gbáko ní orílé èdè Spain, níbi tí ó ti kópa nínú eré tó jẹ́ mẹ́tàdínláàdóje tí ó sì je góólù mẹ́rìnlá fún àwọn ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù mẹ́fà (nínú ìdíje mẹ́fà péré tí ó kópa nínú ní ìdíje ipele tí La Liga). Ó tún kópa nínú ìdíje eré bọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá ní orílè èdè Arab Emirates. == Iṣẹ́ bọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá == A bí Lawal ní ìlú Ibadan, ó sì kó lọ sí orílẹ̀-èdè Spain nígbà tí ó pé ọmọ ọdún mẹ́tàdínlógún péré, ó sì fọwọ́ sí ìwé àdéhùn pẹ̀lú Atlético Madrid, ó sì lo àkókò mẹ́ta ní ẹ̀gbẹ́ B ní Segunda División. Ní ọdún 2000–2001, wọ́n gbé e ga sí ẹgbẹ́ àkọ́kọ́ tí wọ́n tún ń díje nínú ẹ̀ka náà, tí ó fara hàn ní ìṣẹ́jú mẹ́tàdínlọ́gọ́rin (méjídínlọ́gọ́sàn ìṣẹ́jú) nítorí pé àwọn Colchoneros kò lè gba ipò wọn padà ní La Liga. Lẹ́yìn àsìkò méjì tó dára ní ìpele kejì, pẹ̀lú Córdoba CF àti CD Leganés, Lawal padà sí ìpín pàtàkì pẹ̀lú Albacete Balompié, ṣùgbọ́n kò lè fi ara rẹ̀ múlẹ̀ ní ẹgbẹ́ Castile-La Mancha, ó sì lọ sí Xerez CD ní oṣù kìíní ọdún 2005; Albacete náà yóò padà sí ipò rẹ̀ ní ìparí àsìkò kejì rẹ̀. Lẹ́yìn náà, Lawal gbá bọ́ọ̀lù fún ọdún díẹ̀ ní Morocco àti United Arab Emirates, níbi tí ó ti kojú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìṣòro ìpalára. Ní oṣù Kejìlá ọdún 2013, lẹ́yìn ọdún mẹ́rin tí kò ṣiṣẹ́ dáadáa, ó padà sí Nigeria ó sì dara pọ̀ mọ́ Sunshine Stars FC. == Ìgbésí ayé ara ẹni == * Orúkọ àárín Lawal, Muyiwa, túmọ̀ sí " ''Ọlọ́run ló mú èyí wá'' ". * Ẹ̀gbọ́n rẹ̀ ọkùnrin, Oladimeji, náà jẹ́ agbábọ́ọ̀lù. Gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù àárín, ó ti ṣiṣẹ́ ní Spain àti Belgium ní ìgbà iṣẹ́. == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1980]] sxw02wug8kn4129heggq054hl51pbxo 639773 639770 2026-11-07T21:05:38Z Olaoye Sheu Ibrahim 31612 /* */ 639773 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian footballer}} {{Infobox football biography | name = Abass Lawal | image = <!-- only free-content images are allowed for depicting living people - see [[WP:NONFREE]] --> | caption = | full_name = Abass Muyiwa Lawal | birth_date = {{birth date and age|1980|9|13|df=yes}} | birth_place = [[Ibadan]], [[Nigeria]] | height = 1.67 m | position = [[Midfielder#Winger|Winger]] | current_club = Shooting Stars | club_number = | youth_years1 = 1996–1997 | youth_clubs1 = [[Plateau United F.C.|Plateau United]] | years1 = 1997–2000 | years2 = 2000–2001 | years3 = 2001–2002 | years4 = 2002–2003 | years5 = 2003–2004 | years6 = 2005 | years7 = 2005–2006 | years8 = 2006 | years9 = 2007 | years10 = 2008–2009 | years11 = 2009–2011 | years12 = 2014–2015 | years13 = 2015–2017 | clubs1 = [[Atlético Madrid B|Atlético B]] | clubs2 = [[Atlético Madrid]] | clubs3 = [[Córdoba CF|Córdoba]] | clubs4 = [[CD Leganés|Leganés]] | clubs5 = [[Albacete Balompié|Albacete]] | clubs6 = [[Xerez CD|Xerez]] | clubs7 = [[Moghreb Tétouan]] | clubs8 = [[Emirates Club]] | clubs9 = [[Ras Al Khaima Club|Ras Al Khaima]] | clubs10 = [[Al Khaleej Club|Al Khaleej]] | clubs11 = [[Al Dhafra FC|Al-Dhafra]] | clubs12 = [[Sunshine Stars F.C.|Sunshine Stars]] | clubs13 = [[Shooting Stars F.C.|Shooting Stars]] | caps1 = 42 | caps2 = 6 | caps3 = 26 | caps4 = 36 | caps5 = 6 | caps6 = 11 | caps7 = | caps8 = | caps9 = | caps10 = | caps11 = | caps12 = | total_caps = | goals1 = 0 | goals2 = 0 | goals3 = 8 | goals4 = 6 | goals5 = 0 | goals6 = 0 | goals7 = | goals8 = | goals9 = | goals10 = | goals11 = | goals12 = | total_goals = | national_years1 = | national_team1 = | national_caps1 = | national_goals1 = | manager_years1 = 2005–2006 | manager_clubs1 = [[Atlético Valdemoro]] | club_update = }} '''Abass Muyiwa Lawal''' (tí a bí ní {{ọjọ́}} kẹtàlá oṣù kẹsàn-án ọdún 1980) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó ń gbá bọ́ọ̀lù gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù ní apá ọ̀tún ní owó iwájú. Ó lo ọdún mẹ́wàá gbáko ní orílé èdè Spain, níbi tí ó ti kópa nínú eré tó jẹ́ mẹ́tàdínláàdóje tí ó sì je góólù mẹ́rìnlá fún àwọn ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù mẹ́fà (nínú ìdíje mẹ́fà péré tí ó kópa nínú ní ìdíje ipele tí La Liga). Ó tún kópa nínú ìdíje eré bọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá ní orílè èdè Arab Emirates. == Iṣẹ́ bọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá == A bí Lawal ní ìlú Ibadan, ó sì kó lọ sí orílẹ̀-èdè Spain nígbà tí ó pé ọmọ ọdún mẹ́tàdínlógún péré, ó sì fọwọ́ sí ìwé àdéhùn pẹ̀lú Atlético Madrid, ó sì lo àkókò mẹ́ta ní ẹ̀gbẹ́ B ní Segunda División. Ní ọdún 2000–2001, wọ́n gbé e ga sí ẹgbẹ́ àkọ́kọ́ tí wọ́n tún ń díje nínú ẹ̀ka náà, tí ó fara hàn ní ìṣẹ́jú mẹ́tàdínlọ́gọ́rin (méjídínlọ́gọ́sàn ìṣẹ́jú) nítorí pé àwọn Colchoneros kò lè gba ipò wọn padà ní La Liga. Lẹ́yìn àsìkò méjì tó dára ní ìpele kejì, pẹ̀lú Córdoba CF àti CD Leganés, Lawal padà sí ìpín pàtàkì pẹ̀lú Albacete Balompié, ṣùgbọ́n kò lè fi ara rẹ̀ múlẹ̀ ní ẹgbẹ́ Castile-La Mancha, ó sì lọ sí Xerez CD ní oṣù kìíní ọdún 2005; Albacete náà yóò padà sí ipò rẹ̀ ní ìparí àsìkò kejì rẹ̀. Lẹ́yìn náà, Lawal gbá bọ́ọ̀lù fún ọdún díẹ̀ ní Morocco àti United Arab Emirates, níbi tí ó ti kojú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìṣòro ìpalára. Ní oṣù Kejìlá ọdún 2013, lẹ́yìn ọdún mẹ́rin tí kò ṣiṣẹ́ dáadáa, ó padà sí Nigeria ó sì dara pọ̀ mọ́ Sunshine Stars FC. == Ìgbésí ayé ara ẹni == * Orúkọ àárín Lawal, Muyiwa, túmọ̀ sí " ''Ọlọ́run ló mú èyí wá'' ". * Ẹ̀gbọ́n rẹ̀ ọkùnrin, Oladimeji, náà jẹ́ agbábọ́ọ̀lù. Gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù àárín, ó ti ṣiṣẹ́ ní Spain àti Belgium ní ìgbà iṣẹ́. == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1980]] 6j59cl1ds3eedtmyh11360hgbjdbt6l 639777 639773 2026-11-07T21:09:19Z Olaoye Sheu Ibrahim 31612 /* */ 639777 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian footballer}} {{Infobox football biography | name = Abass Lawal | image = <!-- only free-content images are allowed for depicting living people - see [[WP:NONFREE]] --> | caption = | full_name = Abass Muyiwa Lawal | birth_date = {{birth date and age|1980|9|13|df=yes}} | birth_place = [[Ibadan]], [[Nigeria]] | height = 1.67 m | position = [[Midfielder#Winger|Winger]] | current_club = Shooting Stars | club_number = | youth_years1 = 1996–1997 | youth_clubs1 = [[Plateau United F.C.|Plateau United]] | years1 = 1997–2000 | years2 = 2000–2001 | years3 = 2001–2002 | years4 = 2002–2003 | years5 = 2003–2004 | years6 = 2005 | years7 = 2005–2006 | years8 = 2006 | years9 = 2007 | years10 = 2008–2009 | years11 = 2009–2011 | years12 = 2014–2015 | years13 = 2015–2017 | clubs1 = [[Atlético Madrid B|Atlético B]] | clubs2 = [[Atlético Madrid]] | clubs3 = [[Córdoba CF|Córdoba]] | clubs4 = [[CD Leganés|Leganés]] | clubs5 = [[Albacete Balompié|Albacete]] | clubs6 = [[Xerez CD|Xerez]] | clubs7 = [[Moghreb Tétouan]] | clubs8 = [[Emirates Club]] | clubs9 = [[Ras Al Khaima Club|Ras Al Khaima]] | clubs10 = [[Al Khaleej Club|Al Khaleej]] | clubs11 = [[Al Dhafra FC|Al-Dhafra]] | clubs12 = [[Sunshine Stars F.C.|Sunshine Stars]] | clubs13 = [[Shooting Stars F.C.|Shooting Stars]] | caps1 = 42 | caps2 = 6 | caps3 = 26 | caps4 = 36 | caps5 = 6 | caps6 = 11 | caps7 = | caps8 = | caps9 = | caps10 = | caps11 = | caps12 = | total_caps = | goals1 = 0 | goals2 = 0 | goals3 = 8 | goals4 = 6 | goals5 = 0 | goals6 = 0 | goals7 = | goals8 = | goals9 = | goals10 = | goals11 = | goals12 = | total_goals = | national_years1 = | national_team1 = | national_caps1 = | national_goals1 = | manager_years1 = 2005–2006 | manager_clubs1 = [[Atlético Valdemoro]] | club_update = }} '''Abass Muyiwa Lawal''' (tí a bí ní {{ọjọ́}} kẹtàlá oṣù kẹsàn-án ọdún 1980) jẹ́ [[Agbaboolu|agbábọ́ọ̀lù]] aláfẹsẹ̀gbá [[ọmọ]] [[orílẹ̀-èdè]] [[Nàìjíríà]] tí ó ń gbá bọ́ọ̀lù gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù ní apá ọ̀tún ní owó iwájú. Ó lo [[ọdún]] mẹ́wàá gbáko ní orílé èdè Spain, níbi tí ó ti kópa nínú eré tó jẹ́ mẹ́tàdínláàdóje tí ó sì je góólù mẹ́rìnlá fún àwọn ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù mẹ́fà (nínú ìdíje mẹ́fà péré tí ó kópa nínú ní ìdíje ipele tí La Liga). Ó tún kópa nínú <nowiki>[[ìdíje]]</nowiki> eré bọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá ní orílè èdè Arab Emirates. == Iṣẹ́ bọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá == A bí Lawal ní ìlú Ibadan, ó sì kó lọ sí orílẹ̀-èdè Spain nígbà tí ó pé ọmọ ọdún mẹ́tàdínlógún péré, ó sì fọwọ́ sí ìwé àdéhùn pẹ̀lú Atlético Madrid, ó sì lo àkókò mẹ́ta ní ẹ̀gbẹ́ B ní Segunda División. Ní ọdún 2000–2001, wọ́n gbé e ga sí ẹgbẹ́ àkọ́kọ́ tí wọ́n tún ń díje nínú ẹ̀ka náà, tí ó fara hàn ní ìṣẹ́jú mẹ́tàdínlọ́gọ́rin (méjídínlọ́gọ́sàn ìṣẹ́jú) nítorí pé àwọn Colchoneros kò lè gba ipò wọn padà ní La Liga. Lẹ́yìn àsìkò méjì tó dára ní ìpele kejì, pẹ̀lú Córdoba CF àti CD Leganés, Lawal padà sí ìpín pàtàkì pẹ̀lú Albacete Balompié, ṣùgbọ́n kò lè fi ara rẹ̀ múlẹ̀ ní ẹgbẹ́ Castile-La Mancha, ó sì lọ sí Xerez CD ní oṣù kìíní ọdún 2005; Albacete náà yóò padà sí ipò rẹ̀ ní ìparí àsìkò kejì rẹ̀. Lẹ́yìn náà, Lawal gbá bọ́ọ̀lù fún ọdún díẹ̀ ní Morocco àti United Arab Emirates, níbi tí ó ti kojú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìṣòro ìpalára. Ní oṣù Kejìlá ọdún 2013, lẹ́yìn ọdún mẹ́rin tí kò ṣiṣẹ́ dáadáa, ó padà sí Nigeria ó sì dara pọ̀ mọ́ Sunshine Stars FC. == Ìgbésí ayé ara ẹni == * Orúkọ àárín Lawal, Muyiwa, túmọ̀ sí " ''Ọlọ́run ló mú èyí wá'' ". * Ẹ̀gbọ́n rẹ̀ ọkùnrin, Oladimeji, náà jẹ́ agbábọ́ọ̀lù. Gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù àárín, ó ti ṣiṣẹ́ ní Spain àti Belgium ní ìgbà iṣẹ́. == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1980]] hcl75w6qmzp9lr42gqqzd8szm14puwr 639778 639777 2026-11-07T21:10:20Z Olaoye Sheu Ibrahim 31612 /* */ 639778 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian footballer}} {{Infobox football biography | name = Abass Lawal | image = <!-- only free-content images are allowed for depicting living people - see [[WP:NONFREE]] --> | caption = | full_name = Abass Muyiwa Lawal | birth_date = {{birth date and age|1980|9|13|df=yes}} | birth_place = [[Ibadan]], [[Nigeria]] | height = 1.67 m | position = [[Midfielder#Winger|Winger]] | current_club = Shooting Stars | club_number = | youth_years1 = 1996–1997 | youth_clubs1 = [[Plateau United F.C.|Plateau United]] | years1 = 1997–2000 | years2 = 2000–2001 | years3 = 2001–2002 | years4 = 2002–2003 | years5 = 2003–2004 | years6 = 2005 | years7 = 2005–2006 | years8 = 2006 | years9 = 2007 | years10 = 2008–2009 | years11 = 2009–2011 | years12 = 2014–2015 | years13 = 2015–2017 | clubs1 = [[Atlético Madrid B|Atlético B]] | clubs2 = [[Atlético Madrid]] | clubs3 = [[Córdoba CF|Córdoba]] | clubs4 = [[CD Leganés|Leganés]] | clubs5 = [[Albacete Balompié|Albacete]] | clubs6 = [[Xerez CD|Xerez]] | clubs7 = [[Moghreb Tétouan]] | clubs8 = [[Emirates Club]] | clubs9 = [[Ras Al Khaima Club|Ras Al Khaima]] | clubs10 = [[Al Khaleej Club|Al Khaleej]] | clubs11 = [[Al Dhafra FC|Al-Dhafra]] | clubs12 = [[Sunshine Stars F.C.|Sunshine Stars]] | clubs13 = [[Shooting Stars F.C.|Shooting Stars]] | caps1 = 42 | caps2 = 6 | caps3 = 26 | caps4 = 36 | caps5 = 6 | caps6 = 11 | caps7 = | caps8 = | caps9 = | caps10 = | caps11 = | caps12 = | total_caps = | goals1 = 0 | goals2 = 0 | goals3 = 8 | goals4 = 6 | goals5 = 0 | goals6 = 0 | goals7 = | goals8 = | goals9 = | goals10 = | goals11 = | goals12 = | total_goals = | national_years1 = | national_team1 = | national_caps1 = | national_goals1 = | manager_years1 = 2005–2006 | manager_clubs1 = [[Atlético Valdemoro]] | club_update = }} '''Abass Muyiwa Lawal''' (tí a bí ní [[ọjọ́]] kẹtàlá oṣù kẹsàn-án ọdún 1980) jẹ́ [[Agbaboolu|agbábọ́ọ̀lù]] aláfẹsẹ̀gbá [[ọmọ]] [[orílẹ̀-èdè]] [[Nàìjíríà]] tí ó ń gbá bọ́ọ̀lù gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù ní apá ọ̀tún ní owó iwájú. Ó lo [[ọdún]] mẹ́wàá gbáko ní orílé èdè Spain, níbi tí ó ti kópa nínú eré tó jẹ́ mẹ́tàdínláàdóje tí ó sì je góólù mẹ́rìnlá fún àwọn ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù mẹ́fà (nínú ìdíje mẹ́fà péré tí ó kópa nínú ní ìdíje ipele tí La Liga). Ó tún kópa nínú [[ìdíje]] eré bọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá ní orílè èdè Arab Emirates. == Iṣẹ́ bọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá == A bí Lawal ní ìlú Ibadan, ó sì kó lọ sí orílẹ̀-èdè Spain nígbà tí ó pé ọmọ ọdún mẹ́tàdínlógún péré, ó sì fọwọ́ sí ìwé àdéhùn pẹ̀lú Atlético Madrid, ó sì lo àkókò mẹ́ta ní ẹ̀gbẹ́ B ní Segunda División. Ní ọdún 2000–2001, wọ́n gbé e ga sí ẹgbẹ́ àkọ́kọ́ tí wọ́n tún ń díje nínú ẹ̀ka náà, tí ó fara hàn ní ìṣẹ́jú mẹ́tàdínlọ́gọ́rin (méjídínlọ́gọ́sàn ìṣẹ́jú) nítorí pé àwọn Colchoneros kò lè gba ipò wọn padà ní La Liga. Lẹ́yìn àsìkò méjì tó dára ní ìpele kejì, pẹ̀lú Córdoba CF àti CD Leganés, Lawal padà sí ìpín pàtàkì pẹ̀lú Albacete Balompié, ṣùgbọ́n kò lè fi ara rẹ̀ múlẹ̀ ní ẹgbẹ́ Castile-La Mancha, ó sì lọ sí Xerez CD ní oṣù kìíní ọdún 2005; Albacete náà yóò padà sí ipò rẹ̀ ní ìparí àsìkò kejì rẹ̀. Lẹ́yìn náà, Lawal gbá bọ́ọ̀lù fún ọdún díẹ̀ ní Morocco àti United Arab Emirates, níbi tí ó ti kojú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìṣòro ìpalára. Ní oṣù Kejìlá ọdún 2013, lẹ́yìn ọdún mẹ́rin tí kò ṣiṣẹ́ dáadáa, ó padà sí Nigeria ó sì dara pọ̀ mọ́ Sunshine Stars FC. == Ìgbésí ayé ara ẹni == * Orúkọ àárín Lawal, Muyiwa, túmọ̀ sí " ''Ọlọ́run ló mú èyí wá'' ". * Ẹ̀gbọ́n rẹ̀ ọkùnrin, Oladimeji, náà jẹ́ agbábọ́ọ̀lù. Gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù àárín, ó ti ṣiṣẹ́ ní Spain àti Belgium ní ìgbà iṣẹ́. == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1980]] cjgcvyupp334cz9n6jplf7mza11m2sk 639780 639778 2026-11-07T21:11:37Z Olaoye Sheu Ibrahim 31612 /* */ 639780 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian footballer}} {{Infobox football biography | name = Abass Lawal | image = <!-- only free-content images are allowed for depicting living people - see [[WP:NONFREE]] --> | caption = | full_name = Abass Muyiwa Lawal | birth_date = {{birth date and age|1980|9|13|df=yes}} | birth_place = [[Ibadan]], [[Nigeria]] | height = 1.67 m | position = [[Midfielder#Winger|Winger]] | current_club = Shooting Stars | club_number = | youth_years1 = 1996–1997 | youth_clubs1 = [[Plateau United F.C.|Plateau United]] | years1 = 1997–2000 | years2 = 2000–2001 | years3 = 2001–2002 | years4 = 2002–2003 | years5 = 2003–2004 | years6 = 2005 | years7 = 2005–2006 | years8 = 2006 | years9 = 2007 | years10 = 2008–2009 | years11 = 2009–2011 | years12 = 2014–2015 | years13 = 2015–2017 | clubs1 = [[Atlético Madrid B|Atlético B]] | clubs2 = [[Atlético Madrid]] | clubs3 = [[Córdoba CF|Córdoba]] | clubs4 = [[CD Leganés|Leganés]] | clubs5 = [[Albacete Balompié|Albacete]] | clubs6 = [[Xerez CD|Xerez]] | clubs7 = [[Moghreb Tétouan]] | clubs8 = [[Emirates Club]] | clubs9 = [[Ras Al Khaima Club|Ras Al Khaima]] | clubs10 = [[Al Khaleej Club|Al Khaleej]] | clubs11 = [[Al Dhafra FC|Al-Dhafra]] | clubs12 = [[Sunshine Stars F.C.|Sunshine Stars]] | clubs13 = [[Shooting Stars F.C.|Shooting Stars]] | caps1 = 42 | caps2 = 6 | caps3 = 26 | caps4 = 36 | caps5 = 6 | caps6 = 11 | caps7 = | caps8 = | caps9 = | caps10 = | caps11 = | caps12 = | total_caps = | goals1 = 0 | goals2 = 0 | goals3 = 8 | goals4 = 6 | goals5 = 0 | goals6 = 0 | goals7 = | goals8 = | goals9 = | goals10 = | goals11 = | goals12 = | total_goals = | national_years1 = | national_team1 = | national_caps1 = | national_goals1 = | manager_years1 = 2005–2006 | manager_clubs1 = [[Atlético Valdemoro]] | club_update = }} '''Abass Muyiwa Lawal''' (tí a bí ní [[ọjọ́]] kẹtàlá oṣù kẹsàn-án ọdún 1980) jẹ́ [[Agbaboolu|agbábọ́ọ̀lù]] aláfẹsẹ̀gbá [[ọmọ]] [[orílẹ̀-èdè]] [[Nàìjíríà]] tí ó ń gbá bọ́ọ̀lù apá ọ̀tún ní owó iwájú. Ó lo [[ọdún]] mẹ́wàá gbáko ní orílé èdè Spain, níbi tí ó ti kópa nínú eré tó jẹ́ mẹ́tàdínláàdóje tí ó sì je góólù mẹ́rìnlá fún àwọn ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù mẹ́fà (nínú ìdíje mẹ́fà péré tí ó kópa nínú ní ìdíje ipele tí La Liga). Ó tún kópa nínú [[ìdíje]] eré bọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá ní orílè èdè Arab Emirates. == Iṣẹ́ bọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá == A bí Lawal ní ìlú Ibadan, ó sì kó lọ sí orílẹ̀-èdè Spain nígbà tí ó pé ọmọ ọdún mẹ́tàdínlógún péré, ó sì fọwọ́ sí ìwé àdéhùn pẹ̀lú Atlético Madrid, ó sì lo àkókò mẹ́ta ní ẹ̀gbẹ́ B ní Segunda División. Ní ọdún 2000–2001, wọ́n gbé e ga sí ẹgbẹ́ àkọ́kọ́ tí wọ́n tún ń díje nínú ẹ̀ka náà, tí ó fara hàn ní ìṣẹ́jú mẹ́tàdínlọ́gọ́rin (méjídínlọ́gọ́sàn ìṣẹ́jú) nítorí pé àwọn Colchoneros kò lè gba ipò wọn padà ní La Liga. Lẹ́yìn àsìkò méjì tó dára ní ìpele kejì, pẹ̀lú Córdoba CF àti CD Leganés, Lawal padà sí ìpín pàtàkì pẹ̀lú Albacete Balompié, ṣùgbọ́n kò lè fi ara rẹ̀ múlẹ̀ ní ẹgbẹ́ Castile-La Mancha, ó sì lọ sí Xerez CD ní oṣù kìíní ọdún 2005; Albacete náà yóò padà sí ipò rẹ̀ ní ìparí àsìkò kejì rẹ̀. Lẹ́yìn náà, Lawal gbá bọ́ọ̀lù fún ọdún díẹ̀ ní Morocco àti United Arab Emirates, níbi tí ó ti kojú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìṣòro ìpalára. Ní oṣù Kejìlá ọdún 2013, lẹ́yìn ọdún mẹ́rin tí kò ṣiṣẹ́ dáadáa, ó padà sí Nigeria ó sì dara pọ̀ mọ́ Sunshine Stars FC. == Ìgbésí ayé ara ẹni == * Orúkọ àárín Lawal, Muyiwa, túmọ̀ sí " ''Ọlọ́run ló mú èyí wá'' ". * Ẹ̀gbọ́n rẹ̀ ọkùnrin, Oladimeji, náà jẹ́ agbábọ́ọ̀lù. Gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù àárín, ó ti ṣiṣẹ́ ní Spain àti Belgium ní ìgbà iṣẹ́. == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1980]] hicwyviukvzfd2luw8kpue5zetv5wrb 639781 639780 2026-11-07T21:12:50Z Olaoye Sheu Ibrahim 31612 /* */ 639781 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian footballer}} {{Infobox football biography | name = Abass Lawal | image = <!-- only free-content images are allowed for depicting living people - see [[WP:NONFREE]] --> | caption = | full_name = Abass Muyiwa Lawal | birth_date = {{birth date and age|1980|9|13|df=yes}} | birth_place = [[Ibadan]], [[Nigeria]] | height = 1.67 m | position = [[Midfielder#Winger|Winger]] | current_club = Shooting Stars | club_number = | youth_years1 = 1996–1997 | youth_clubs1 = [[Plateau United F.C.|Plateau United]] | years1 = 1997–2000 | years2 = 2000–2001 | years3 = 2001–2002 | years4 = 2002–2003 | years5 = 2003–2004 | years6 = 2005 | years7 = 2005–2006 | years8 = 2006 | years9 = 2007 | years10 = 2008–2009 | years11 = 2009–2011 | years12 = 2014–2015 | years13 = 2015–2017 | clubs1 = [[Atlético Madrid B|Atlético B]] | clubs2 = [[Atlético Madrid]] | clubs3 = [[Córdoba CF|Córdoba]] | clubs4 = [[CD Leganés|Leganés]] | clubs5 = [[Albacete Balompié|Albacete]] | clubs6 = [[Xerez CD|Xerez]] | clubs7 = [[Moghreb Tétouan]] | clubs8 = [[Emirates Club]] | clubs9 = [[Ras Al Khaima Club|Ras Al Khaima]] | clubs10 = [[Al Khaleej Club|Al Khaleej]] | clubs11 = [[Al Dhafra FC|Al-Dhafra]] | clubs12 = [[Sunshine Stars F.C.|Sunshine Stars]] | clubs13 = [[Shooting Stars F.C.|Shooting Stars]] | caps1 = 42 | caps2 = 6 | caps3 = 26 | caps4 = 36 | caps5 = 6 | caps6 = 11 | caps7 = | caps8 = | caps9 = | caps10 = | caps11 = | caps12 = | total_caps = | goals1 = 0 | goals2 = 0 | goals3 = 8 | goals4 = 6 | goals5 = 0 | goals6 = 0 | goals7 = | goals8 = | goals9 = | goals10 = | goals11 = | goals12 = | total_goals = | national_years1 = | national_team1 = | national_caps1 = | national_goals1 = | manager_years1 = 2005–2006 | manager_clubs1 = [[Atlético Valdemoro]] | club_update = }} '''Abass Muyiwa Lawal''' (tí a bí ní [[ọjọ́]] kẹtàlá oṣù kẹsàn-án ọdún 1980) jẹ́ [[Agbaboolu|agbábọ́ọ̀lù]] aláfẹsẹ̀gbá [[ọmọ]] [[orílẹ̀-èdè]] [[Nàìjíríà]] tí ó ń gbá bọ́ọ̀lù apá ọ̀tún ní owó iwájú. Ó lo [[ọdún]] mẹ́wàá gbáko ní orílé èdè Spain, níbi tí ó ti kópa nínú eré tó jẹ́ mẹ́tàdínláàdóje tí ó sì je góólù mẹ́rìnlá fún àwọn ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù mẹ́fà (nínú ìdíje mẹ́fà péré tí ó kópa nínú ipele ìdíje tí La Liga). Ó tún kópa nínú [[ìdíje]] eré bọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá ní orílè èdè Arab Emirates. == Iṣẹ́ bọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá == A bí Lawal ní ìlú Ibadan, ó sì kó lọ sí orílẹ̀-èdè Spain nígbà tí ó pé ọmọ ọdún mẹ́tàdínlógún péré, ó sì fọwọ́ sí ìwé àdéhùn pẹ̀lú Atlético Madrid, ó sì lo àkókò mẹ́ta ní ẹ̀gbẹ́ B ní Segunda División. Ní ọdún 2000–2001, wọ́n gbé e ga sí ẹgbẹ́ àkọ́kọ́ tí wọ́n tún ń díje nínú ẹ̀ka náà, tí ó fara hàn ní ìṣẹ́jú mẹ́tàdínlọ́gọ́rin (méjídínlọ́gọ́sàn ìṣẹ́jú) nítorí pé àwọn Colchoneros kò lè gba ipò wọn padà ní La Liga. Lẹ́yìn àsìkò méjì tó dára ní ìpele kejì, pẹ̀lú Córdoba CF àti CD Leganés, Lawal padà sí ìpín pàtàkì pẹ̀lú Albacete Balompié, ṣùgbọ́n kò lè fi ara rẹ̀ múlẹ̀ ní ẹgbẹ́ Castile-La Mancha, ó sì lọ sí Xerez CD ní oṣù kìíní ọdún 2005; Albacete náà yóò padà sí ipò rẹ̀ ní ìparí àsìkò kejì rẹ̀. Lẹ́yìn náà, Lawal gbá bọ́ọ̀lù fún ọdún díẹ̀ ní Morocco àti United Arab Emirates, níbi tí ó ti kojú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìṣòro ìpalára. Ní oṣù Kejìlá ọdún 2013, lẹ́yìn ọdún mẹ́rin tí kò ṣiṣẹ́ dáadáa, ó padà sí Nigeria ó sì dara pọ̀ mọ́ Sunshine Stars FC. == Ìgbésí ayé ara ẹni == * Orúkọ àárín Lawal, Muyiwa, túmọ̀ sí " ''Ọlọ́run ló mú èyí wá'' ". * Ẹ̀gbọ́n rẹ̀ ọkùnrin, Oladimeji, náà jẹ́ agbábọ́ọ̀lù. Gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù àárín, ó ti ṣiṣẹ́ ní Spain àti Belgium ní ìgbà iṣẹ́. == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1980]] 2wi5pofpbo7x7w7d7v8vbx3jejnpt9b 640085 639781 2026-11-08T08:16:06Z Apalopadidun1 29845 640085 wikitext text/x-wiki {{short description|Nigerian footballer}} {{Infobox football biography | name = Abass Lawal | image = <!-- only free-content images are allowed for depicting living people - see [[WP:NONFREE]] --> | caption = | full_name = Abass Muyiwa Lawal | birth_date = {{birth date and age|1980|9|13|df=yes}} | birth_place = [[Ibadan]], [[Nigeria]] | height = 1.67 m | position = [[Midfielder#Winger|Winger]] | current_club = Shooting Stars | club_number = | youth_years1 = 1996–1997 | youth_clubs1 = [[Plateau United F.C.|Plateau United]] | years1 = 1997–2000 | years2 = 2000–2001 | years3 = 2001–2002 | years4 = 2002–2003 | years5 = 2003–2004 | years6 = 2005 | years7 = 2005–2006 | years8 = 2006 | years9 = 2007 | years10 = 2008–2009 | years11 = 2009–2011 | years12 = 2014–2015 | years13 = 2015–2017 | clubs1 = [[Atlético Madrid B|Atlético B]] | clubs2 = [[Atlético Madrid]] | clubs3 = [[Córdoba CF|Córdoba]] | clubs4 = [[CD Leganés|Leganés]] | clubs5 = [[Albacete Balompié|Albacete]] | clubs6 = [[Xerez CD|Xerez]] | clubs7 = [[Moghreb Tétouan]] | clubs8 = [[Emirates Club]] | clubs9 = [[Ras Al Khaima Club|Ras Al Khaima]] | clubs10 = [[Al Khaleej Club|Al Khaleej]] | clubs11 = [[Al Dhafra FC|Al-Dhafra]] | clubs12 = [[Sunshine Stars F.C.|Sunshine Stars]] | clubs13 = [[Shooting Stars F.C.|Shooting Stars]] | caps1 = 42 | caps2 = 6 | caps3 = 26 | caps4 = 36 | caps5 = 6 | caps6 = 11 | caps7 = | caps8 = | caps9 = | caps10 = | caps11 = | caps12 = | total_caps = | goals1 = 0 | goals2 = 0 | goals3 = 8 | goals4 = 6 | goals5 = 0 | goals6 = 0 | goals7 = | goals8 = | goals9 = | goals10 = | goals11 = | goals12 = | total_goals = | national_years1 = | national_team1 = | national_caps1 = | national_goals1 = | manager_years1 = 2005–2006 | manager_clubs1 = [[Atlético Valdemoro]] | club_update = }} '''Abass Muyiwa Lawal''' (tí a bí ní [[ọjọ́]] kẹtàlá [[oṣù]] kẹsàn-án ọdún 1980) jẹ́ [[Agbaboolu|agbábọ́ọ̀lù]] aláfẹsẹ̀gbá [[ọmọ]] [[orílẹ̀-èdè]] [[Nàìjíríà]] tí ó ń gbá bọ́ọ̀lù apá ọ̀tún ní owó iwájú. Ó lo [[ọdún]] mẹ́wàá gbáko ní orílẹ̀-èdè [[Spain]], níbi tí ó ti kópa nínú eré tó jẹ́ mẹ́tàdínláàdóje tí ó sì je góólù mẹ́rìnlá fún àwọn ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù mẹ́fà (nínú ìdíje mẹ́fà péré tí ó kópa nínú ipele ìdíje tí La Liga). Ó tún kópa nínú [[ìdíje]] eré bọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá ní orílè èdè Arab Emirates. == Iṣẹ́ bọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá == A bí Lawal ní ìlú [[Ìbàdàn]], ó sì kó lọ sí orílẹ̀-èdè Spain nígbà tí ó pé ọmọ ọdún mẹ́tàdínlógún péré, ó sì fọwọ́ sí [[ìwé]] àdéhùn pẹ̀lú Atlético Madrid, ó sì lo àkókò mẹ́ta ní ẹ̀gbẹ́ B ní Segunda División. Ní ọdún 2000–2001, wọ́n gbé e ga sí ẹgbẹ́ àkọ́kọ́ tí wọ́n tún ń díje nínú ẹ̀ka náà, tí ó fara hàn ní ìṣẹ́jú mẹ́tàdínlọ́gọ́rin (méjídínlọ́gọ́sàn ìṣẹ́jú) nítorí pé àwọn Colchoneros kò lè gba ipò wọn padà ní La Liga. Lẹ́yìn àsìkò méjì tó dára ní ìpele kejì, pẹ̀lú Córdoba CF àti CD Leganés, Lawal padà sí ìpín pàtàkì pẹ̀lú Albacete Balompié, ṣùgbọ́n kò lè fi ara rẹ̀ múlẹ̀ ní ẹgbẹ́ Castile-La Mancha, ó sì lọ sí Xerez CD ní oṣù kìíní ọdún 2005; Albacete náà yóò padà sí ipò rẹ̀ ní ìparí àsìkò kejì rẹ̀. Lẹ́yìn náà, Lawal gbá [[bọ́ọ̀lù]] fún ọdún díẹ̀ ní Morocco àti United Arab Emirates, níbi tí ó ti kojú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìṣòro ìpalára. Ní oṣù Kejìlá ọdún 2013, lẹ́yìn ọdún mẹ́rin tí kò ṣiṣẹ́ dáadáa, ó padà sí Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ó sì dara pọ̀ mọ́ Sunshine Stars FC. == Ìgbésí ayé ara ẹni == * Orúkọ àárín Lawal, Muyiwa, túmọ̀ sí " ''Ọlọ́run ló mú èyí wá'' ". * Ẹ̀gbọ́n rẹ̀ ọkùnrin, Oladimeji, náà jẹ́ agbábọ́ọ̀lù. Gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù àárín, ó ti ṣiṣẹ́ ní Spain àti Belgium ní ìgbà iṣẹ́. == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1980]] tmp8hd7pqd4k8kkxwyorjqnjjugbqlf Ade Candra Rachmawan 0 82073 639682 630370 2026-11-07T19:37:32Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639682 wikitext text/x-wiki {{short description|Indonesian beach volleyball player (born 1992)}}{{Infobox volleyball biography|image=|image_size=|caption=|birth_name=|nationality=Indonesian|residence=|birth_date={{birth date and age|df=y|1992|12|3}}|birth_place=[[Yogyakarta]], Indonesia|height=1.92 m|weight=81 kg|country=Indonesia|sport=Beach Volleyball|turnedpro=|coach=|worlds=|regionals=|nationals=|olympics=|highestranking=|pb=|headercolor=|show-medals=yes|medaltemplates={{MedalSport | Men's [[beach volleyball]] }} {{MedalCountry | {{INA}} }} {{MedalCompetition | [[Beach volleyball at the Asian Games|Asian Games]] }} {{MedalSilver | [[2018 Asian Games|2018 Jakarta-Palembang]] | [[Beach volleyball at the 2018 Asian Games – Men's tournament|Men]] }} {{MedalCompetition | [[Asian Beach Games]] }} {{MedalGold | [[2012 Asian Beach Games|2012 Haiyang]] | [[Beach volleyball at the 2012 Asian Beach Games|Men]] }} {{MedalGold | [[2014 Asian Beach Games|2014 Phuket]] | [[Beach volleyball at the 2014 Asian Beach Games|Men]] }} {{MedalCompetition | [[Asian Beach Volleyball Championships|Asian Championships]] }} {{MedalSilver | [[Asian Beach Volleyball Championship|2017 Songkhla]] | [[2017 Asian Beach Volleyball Championships|Men]]}} {{MedalBronze | [[2012 Asian Beach Volleyball Championship|2012 Haikou]] | [[2012 Asian Beach Volleyball Championship|Men]] }} {{MedalCompetition | AVC Continental Cup }} {{MedalSilver | [[2018–2020 AVC Beach Volleyball Continental Cup|2020 Nakhon Pathom]] | [[2018–2020 AVC Beach Volleyball Continental Cup|Men]] }} {{MedalCompetition | [[Islamic Solidarity Games]] }} {{MedalSilver | [[2013 Islamic Solidarity Games|2013 Palembang]] | [[Volleyball at the 2013 Islamic Solidarity Games|Men]] }} {{MedalCompetition | [[SEA Games]] }} {{MedalGold | [[2019 Southeast Asian Games|2019 Philippines]] | [[Volleyball at the 2019 Southeast Asian Games|Men]] }} {{MedalGold | [[2021 Southeast Asian Games|2021 Vietnam]] | [[Volleyball at the 2021 Southeast Asian Games|Men]] }} {{MedalGold | [[2023 Southeast Asian Games|2023 Cambodia]] | [[Volleyball at the 2023 Southeast Asian Games|Men]] }} {{MedalSilver | [[2011 Southeast Asian Games|2011 Jakarta–Palembang]] | [[Volleyball at the 2011 Southeast Asian Games|Men]] }} {{MedalCompetition|Southeast Asian Championships}} {{MedalGold|2017 Singapore|Men}} {{MedalCompetition|[[Asian Youth Games]]}} {{MedalBronze|[[2009 Asian Youth Games|2009 Singapore]]|[[Beach volleyball at the 2009 Asian Youth Games|Boys]]}}}} '''Ade Candra Rachmawan''' tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹta oṣù Kejìlá ọdún 1992 je àrá Indonéṣíà [[beach volleyball]] ti o gbá bọ́ọ̀lù Láti Yogyakarta.<ref>{{cite news|first=Aswin Rizal|last=Harahap|title=Kompak Dengan Bahasa Jawa|url=http://volimania.org/index.php?option=com_content&task=view&id=4198&Itemid=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20180913112056/http://volimania.org/index.php?option=com_content&task=view&id=4198&Itemid=1|url-status=usurped|archive-date=September 13, 2018|publisher=volimania.org|date=13 September 2014|accessdate=13 September 2018|language=Indonesian|archivedate=13 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180913112056/http://volimania.org/index.php?option=com_content&task=view&id=4198&Itemid=1|deadurl=yes}}</ref> Rachmawan gba àmì ẹyẹ silver ní [[Volleyball at the 2011 SEA Games|2011 SEA Games]] pẹ̀lú Dian Putra Sentosa.<ref>{{cite news|last=Husin|last2=Sudarwan|title=Voli Pantai Sumbang 1 Emas, 2 Perak|url=http://palembang.tribunnews.com/2011/11/19/voli-pantai-sumbang-1-emas-2-perak|publisher=Tribunnews.com|date=19 November 2011|accessdate=13 September 2018|language=Indonesian}}</ref> ó wà nínú egbe pẹ̀lú [[Koko Prasetyo Darkuncoro]], wọn gba àmì ẹyẹ silver ní [[Volleyball at the 2013 Islamic Solidarity Games|2013 Islamic Solidarity Games]]. Ó wun àti Darkuncoro tún figagbaga ní [[Beach volleyball of the 2014 Asian Games – Men|2014 Asian Games]]. Ó ṣe tán pẹlu ipò kẹrin lẹ́yìn tí wọ́n pàdánù fún Chinese pair ní bronze medal match.<ref>{{cite news|title=Asian Games, Koko/Candra Gagal Sumbang Medali|url=https://sport.tempo.co/read/610520/asian-games-kokocandra-gagal-sumbang-medali|publisher=[[Tempo (Indonesian magazine)|Tempo]]|date=29 September 2014|accessdate=13 September 2018|language=Indonesian}}</ref> Rachmawan àti Darkuncoro wọn gbá àmì ẹyẹ gold ní [[Beach volleyball at the 2014 Asian Beach Games|2014 Asian Beach Games]] ní [[Phuket]], Thailand.<ref>{{cite news|first=Peksi Cahyo|last=Priambodo|title=Indonesia Penuhi Target di ABG Phuket|url=https://juara.bolasport.com/read/sport/lainnya/95103-indonesia-penuhi-target-di-abg-phuket|publisher=BolaSport.com|date=23 November 2014|accessdate=13 September 2018|language=Indonesian|archive-date=13 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180913074036/https://juara.bolasport.com/read/sport/lainnya/95103-indonesia-penuhi-target-di-abg-phuket|url-status=dead|archivedate=13 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180913074036/https://juara.bolasport.com/read/sport/lainnya/95103-indonesia-penuhi-target-di-abg-phuket|deadurl=yes}}</ref> Ní 2017, Rachmawan, pẹlu [[Mohammad Ashfiya]], díje nínú [[2017 Beach Volleyball World Championships|2017 World Championships]]. Wọn kò tẹ̀síwájú sí knockout stage lẹ́yìn tí wọ́n pàdánù eré bọ́ọ̀lù mẹta nínú group stage.<ref>{{cite news|first=Reza|last=Khomaini|title=Gagal ke-32 Besar, Ini Komentar Pelatih Voli Pantai Indonesia|url=https://www.bola.com/ragam/read/3044709/gagal-ke-32-besar-ini-komentar-pelatih-voli-pantai-indonesia|publisher=Bola.com|date=2 August 2017|accessdate=13 September 2018|language=Indonesian}}</ref> Ní [[Beach volleyball at the 2018 Asian Games – Men's tournament|2018 Asian Games]] ní Palembang, Indonesia, ó wun àti Ashfiya gba àmì ẹyẹ Silver lèyín tí wọ́n pàdánù sì Qatari pair ní ìdíje to kẹ́yìn.<ref>{{cite news|first=Safrin|last=La Batu|title=Asian Games: Indonesia earns silver in beach volleyball|url=http://www.thejakartapost.com/news/2018/08/28/asian-games-indonesia-earns-silver-in-beach-volleyball.html|publisher=[[The Jakarta Post]]|date=28 August 2018|accessdate=13 September 2018}}</ref> == Àwọn àmì ẹyẹ == === Asian Games === ''Men'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" ! Year ! Venue ! Partner ! Opponent ! Score ! Result ! Ref |- style="background:#FFB069" | align="center" | [[Beach volleyball at the 2018 Asian Games|2018]] | align="left" | [[Jakabaring Sport City|Jakabaring Beach Volley Arena]]<br /> [[Palembang, Indonesia]] | align="left" | {{flagicon|INA}} [[Mohammad Ashfiya]] | align="left" | {{flagicon|QAT}} [[Cherif Younousse]] <br /> {{flagicon|QAT}} [[Ahmed Tijan Janko]] | align="left" | 24–26, 17–21 | style="text-align:left; background:white" | [[File:Med 2.png|Silver]] '''Silver''' | style="text-align:center; background:white" |<ref>{{cite news |first=Riskha|last=Prasetya|title=Tim Voli Pantai Putra Indonesia Bersyukur Raih Medali Perak Asian Games 2018 |url=https://www.bola.com/asian-games/read/3630683/tim-voli-pantai-putra-indonesia-bersyukur-raih-medali-perak-asian-games-2018|publisher=Bola.com|date=28 August 2018|access-date=20 May 2024|language=id}}</ref> |} === Asian Beach Games === ''Men'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" ! Year ! Venue ! Partner ! Opponent ! Score ! Result ! Ref |- style="background:#FFB069" | align="center" | [[Beach volleyball at the 2012 Asian Beach Games|2012]] | align="left" | Fengxiang Beach, [[Haiyang]], [[China]] | align="left" | {{flagicon|INA}} [[Koko Prasetyo Darkuncoro]] | align="left" | {{flagicon|KAZ}} [[Dmitry Yakovlev]] <br /> {{flagicon|KAZ}} [[Alexey Kuleshov]] | align="left" | 22–20, 21–17 | style="text-align:left; background:white" | [[File:Med 1.png|Gold]] '''Gold''' | style="text-align:center; background:white" |<ref>{{cite news |first= |last=|title=Indonesia Sudah Raih 4 Emas di Asian Beach Games |url=https://sport.detik.com/sport-lain/d-1944521/indonesia-sudah-raih-4-emas-di-asian-beach-games |publisher=Detik|date=18 June 2012|access-date=9 November 2023|language=id}}</ref> |- style="background:#FFB069" | align="center" | [[Beach volleyball at the 2014 Asian Beach Games|2014]] | align="left" | [[Karon Beach]], [[Phuket, Thailand]] | align="left" | {{flagicon|INA}} [[Koko Prasetyo Darkuncoro]] | align="left" | {{flagicon|IRI}} [[Saber Houshmand]] <br /> {{flagicon|IRI}} [[Bahman Salemi]] | align="left" | 20–22, 21–14, 15–10 | style="text-align:left; background:white" | [[File:Med 1.png|Gold]] '''Gold''' | style="text-align:center; background:white" |<ref>{{cite news |first=|last=|title=ASIAN BEACH GAMES FOR MEN |url=https://asianvolleyball.net/new/asian-beach-games-for-men/|publisher=[[Asian Volleyball Confederation]]|date=|access-date=20 May 2024|language=en}}</ref> |} === Asian Championships === ''Men'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%" ! Year ! Venue ! Partner ! Opponent ! Score ! Result ! Ref |- style="background:#ECF2FF" | align="center" | [[2012 Asian Beach Volleyball Championships|2012]] | align="left" | [[Haikou]], China | align="left" | {{flagicon|INA}} [[Koko Prasetyo Darkuncoro]] | align="left" | {{flagicon|IRI}} [[Parviz Farrokhi]]<br />{{flagicon|IRI}} [[Aghmohammad Salagh]] | align="left" | 21–18, 16–21, 15–10 | style="text-align:left; background:white" | [[File:Med 3.png|Bronze]] '''Bronze''' | style="text-align:center; background:white" |<ref name="AsianChamps">{{cite news |first=|last=|title=ASIAN SENIOR MEN BEACH VOLLEYBALL CHAMPIONSHIP |url=https://asianvolleyball.net/new/asian-senior-men-beach-volleyball-championship/|publisher=[[Asian Volleyball Confederation]]|date=|access-date=20 May 2024|language=en}}</ref> |- |- style="background:#ECF2FF" | align="center" | [[2017 Asian Beach Volleyball Championships|2017]] | align="left" | [[Songkhla]], Thailand | align="left" | {{flagicon|INA}} [[Mohammad Ashfiya]] | align="left" | {{flagicon|IRI}} [[Rahman Raoufi]]<br />{{flagicon|IRI}} [[Bahman Salemi]] | align="left" | 20–22, 21–12, 12–15 | style="text-align:left; background:white" | [[File:Med 2.png|Silver]] '''Silver''' | style="text-align:center; background:white" |<ref name="AsianChamps"></ref> |} === Southeast Asian Championships === ''Men'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" ! Year ! Venue ! Partner ! Opponent ! Score ! Result ! Ref |- style="background:#FFB6C1" | align="center" | 2017 | align="left" |Palawan Beach, [[Sentosa]],<br /> Singapore | align="left" | {{flagicon|INA}} [[Mohammad Ashfiya]] | align="left" | {{flagicon|THA}} [[Nuttanon Inkiew]]<br />{{flagicon|THA}} [[Sedtawat Padsawud]] | align="left" | 21–19, 21–14 | style="text-align:left; background:white" | [[File:Med 1.png|Gold]] '''Gold''' | style="text-align:center; background:white" |<ref>{{cite news|first=|last=|title=Ade Rachmawan|url=http://vienna2017.fivb.com/en/men/teams/920822-candra-ashfiya/ade_rachmawan?id=135481|publisher=[[Fédération Internationale de Volleyball]]|date=|access-date=21 May 2024|language=en|archivedate=21 May 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240521092415/http://vienna2017.fivb.com/en/men/teams/920822-candra-ashfiya/ade_rachmawan?id=135481|deadurl=yes}}</ref> |} === Asian Youth Games === ''Boys'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" ! Year ! Venue ! Partner ! Opponent ! Score ! Result ! Ref |- style="background:#B0E0E6" | align="center" | [[Beach volleyball at the 2009 Asian Youth Games|2009]] | align="left" | [[Sentosa|Siloso Beach]], [[Singapore]] | align="left" | {{flagicon|INA}} [[Gede Eka Agustiawan]] | align="left" | {{flagicon|YEM}} [[Omair]] <br /> {{flagicon|YEM}} [[Haidarah]] | align="left" | 21–16, 21–17 | style="text-align:left; background:white" | [[File:Med 3.png|Bronze]] '''Bronze''' | style="text-align:center; background:white" |<ref>{{cite web|title=Raih Perunggu di Asian Youth Games, Indonesia Tak Kecewa|date=7 July 2009|url=http://www.tempo.co/read/news/2009/07/07/103185732/Raih-Perunggu-di-Asian-Youth-Games-Indonesia-Tak-Kecewa|publisher=Tempo|language=id|access-date=11 January 2014|archive-date=11 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140111175926/http://www.tempo.co/read/news/2009/07/07/103185732/Raih-Perunggu-di-Asian-Youth-Games-Indonesia-Tak-Kecewa|dead-url=yes}}</ref> |} === FIVB Beach Volleyball World Tour === ;Key {|class=wikitable style=font-size:85%;width:20% |-bgcolor=#ffffcc |World Tour Finals |-bgcolor=#E9E9E9 |5-star tournament/Major Series |-bgcolor=#d0f0c0 |4-star tournament |-bgcolor=lightblue |3-star tournament |-bgcolor=#f0f8ff |2-star tournament |-bgcolor=#ffffff |1-star tournament |} {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" ! Year ! Tournament ! Partner ! Opponent ! Score ! Result ! Ref |- style="background:#ffffff" | align="center" | [[2018 FIVB Beach Volleyball World Tour|2018]] | align="left" | SMM Pak Bara Beach Satun | align="left" | {{flagicon|INA}} [[Mohammad Ashfiya]] | align="left" | {{flagicon|THA}} [[Nuttanon Inkiew]] <br /> {{flagicon|THA}} [[Sedtawat Padsawud]] | align="left" | 19–21, 16–21 | style="text-align:left; background:white" | {{silver2}} '''Runner-up''' | style="text-align:center; background:white" |<ref>[http://worldtour.2018.fivb.com/en/msat2018/men/results/maindraw SMM Pak Bara Beach Satun | Men - Main draw] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180720085143/http://worldtour.2018.fivb.com/en/msat2018/men/results/maindraw |date=2018-07-20 }}, FIVB.org</ref> |- |- style="background:#f0f8ff" | align="center" | [[2018 FIVB Beach Volleyball World Tour|2018]] | align="left" | Singapore Open presented by Neo Group | align="left" | {{flagicon|INA}} [[Mohammad Ashfiya]] | align="left" | {{flagicon|SLO}} [[Neck Zemljak]] <br /> {{flagicon|SLO}} [[Jan Pokeršnik]] | align="left" | 28–26, 22–20 | style="text-align:left; background:white" | {{bronze3}} '''Third place''' | style="text-align:center; background:white" |<ref>[http://worldtour.2018.fivb.com/en/msin2018/men/results/maindraw Singapore Open presented by Neo Group | Men - Main draw] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721173254/http://worldtour.2018.fivb.com/en/msin2018/men/results/maindraw |date=2018-07-21 }}, FIVB.org</ref> |} ==Àwọn itokasi == sue14l29k5pvv0gmcuxqroydnhs3dhn Dele Olaoye 0 82321 639767 630983 2026-11-07T20:59:50Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639767 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography|name=Dele Olaoye|image=|caption=|fullname=Dolapo Olaoye<ref>{{Hugman|14915|accessdate=9 March 2017}}</ref>|birth_date={{birth date and age|1982|10|17|df=y}}|birth_place=[[Lagos]], [[Nigeria]]|height={{height|ft=5|in=10}}<ref>{{cite book |title=Rothmans football yearbook 2002-03 |date=2002 |publisher=London : Headline |isbn=978-0-7553-1099-9 |url=https://archive.org/details/rothmansfootball2002unse/ |access-date=27 November 2022}}</ref>|position=[[Forward (association football)|Striker]]|currentclub=|youthyears1=|youthclubs1=|years1=2000–2001|clubs1=[[Port Vale F.C.|Port Vale]]|caps1=1|goals1=0|years2=2002–2005|clubs2=[[Flint City Bucks|Michigan Bucks]]|caps2=|goals2=|years3=2006–2008|clubs3=[[Stafford Rangers F.C.|Stafford Rangers]]|caps3=24|goals3=4|years4=2008–20??|clubs4=[[Redditch United F.C.|Redditch United]]|caps4=|goals4=|years5=2008|clubs5=→ [[Rugby Town F.C.|Rugby Town]] (loan)|caps5=4|goals5=1|totalcaps=|totalgoals=}}   '''Dolapo Olaoye''' fetisi ⓘ (a bí ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kẹwàá ọdún 1982) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tẹ́lẹ̀. Ó gbá bọ́ọ̀lù ní Bọ́ọ̀lù Àfẹsẹ̀gbá fún Port Vale, ó sì tún gbá bọ́ọ̀lù àfẹsẹ̀gbá fún Stafford Rangers . == Iṣẹ́ ọwọ́ == Olaoye dara pọ̀ mọ́ Port Vale ní oṣù kẹjọ ọdún 2000, ó sì ṣe àkọ́kọ́ rẹ̀ ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kẹjọ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí a fi rọ́pò Tony Naylor nígbà tí Vale ṣẹ́gun Oxford United ní ilé wọn ní 3–0. Sibẹsibẹ, eyi ni ifarahan rẹ nikan ni ẹgbẹ akọkọ Vale ṣaaju ki o to tu silẹ. Lẹ́yìn náà, ó kó lọ sí Amẹ́ríkà níbi tí ó ti lọ sí Mercer University, ó sì gbá bọ́ọ̀lù fún Michigan Bucks . <ref name="us uni">{{Cite news|url=http://www.nonleaguedaily.com/news/index.php?newsmode=FULL&nid=36639|title=Rangers strengthen|date=8 August 2002|access-date=14 January 2009}}</ref> Ó gba góólù mọ́kànlélọ́gbọ̀ ní ọdún mẹ́rin pẹ̀lú Bucks, wọ́n pè é ní Ọmọ tuntun ti ọdun ní ọdún 2002, lórí Àpérò Gbogbo-Ẹgbẹ́ Àkọ́kọ́ ní ọdún 2002 àti 2004, lórí Apejọ Gbogbo-Ẹgbẹ́ Kejì ní ọdún 2003 àti 2005, àti Ẹgbẹ́ Gbogbo-Ìdíje ní ọdún 2005. Ó padà sí Port Vale gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn tó máa gba ìdánwò ní oṣù Keje ọdún 2005, ó sì gba àmì-ẹ̀yẹ nínú ìṣẹ́gun ọ̀rẹ́ wọn mẹ́rin si odo sí Northwich Victoria . <ref>{{Cite news|url=http://www.nonleaguedaily.com/news/index.php?newsmode=FULL&nid=28330|title=Saturday's pre-season friendly round-up (part three)|date=17 July 2005|access-date=14 January 2009}}</ref> Ó dara pọ̀ mọ́ Stafford Rangers ní oṣù kẹjọ ọdún 2006, <ref name="us uni">{{Cite news|url=http://www.nonleaguedaily.com/news/index.php?newsmode=FULL&nid=36639|title=Rangers strengthen|publisher=NonLeagueDaily|accessdate=14 January 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120830201722/http://www.nonleaguedaily.com/news/index.php?newsmode=FULL&nid=36639|archivedate=30 August 2012|deadurl=no}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-unfit" data-ve-ignore="">. </cite></ref> ṣùgbọ́n ó ní ìṣòro pẹ̀lú àwọn ìpalára, wọ́n sì tú u sílẹ̀ ní ìparí àkókò 2007–08 lẹ́yìn tí Stafford ti jáwé olúborí sí Àpérò Àríwá . Ó dara pọ̀ mọ́ Redditch United, ṣùgbọ́n wọ́n yá a fún Ìlú Rugby kí ó tó bẹ̀rẹ̀ àsìkò 2008–2009, ó sì padà sí Redditch ní oṣù kẹjọ ọdún 2008. <ref name="rugby" /> == Àwọn ìṣirò iṣẹ́ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Àwọn ìfarahàn àti góólù láti ọwọ́ ẹgbẹ́, àsìkò àti ìdíje ! rowspan="2" | Ẹgbẹ́ ! rowspan="2" | Àkókò ! colspan="3" | Ajumọṣe ! colspan="2" | Ife FA ! colspan="2" | Òmíràn ! colspan="2" | Àròpọ̀ |- ! Ẹ̀ka ! Àwọn àpù ! Àwọn góólù ! Àwọn àpù ! Àwọn góólù ! Àwọn àpù ! Àwọn góólù ! Àwọn àpù ! Àwọn góólù |- | Pápá Ìlú | 2000–01 | Ẹ̀ka Kejì | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 |- | rowspan="3" | Stafford Rangers | 2006–07 | Àpérò Orílẹ̀-èdè | 16 | 4 | 2 | 0 | 0 | 0 | 18 | 4 |- | [[2007–08 Conference National|2007–08]] | Àpérò Orílẹ̀-èdè | 8 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 8 | 0 |- ! colspan="2" | Àròpọ̀ ! 24 ! 4 ! 2 ! 0 ! 0 ! 0 ! 26 ! 4 |} == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1982]] nej0zak9iqgiepuglaw6qwibij92ru5 Micheal olise 0 82360 639925 631080 2026-11-08T02:50:08Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639925 wikitext text/x-wiki <nowiki>{Short description|Professional footballer (born 2001)}}</nowiki>{{about|the footballer|the American soldier|Michael Ollis}}{{pp-vandalism|small=yes}} {{Use dmy dates|date=March 2025}}{{Infobox football biography|name=Michael Olise|image=Michael Olise France v Senegal 16 June 2026-307 (cropped).jpg|upright=|caption=Olise with [[France national football team|France]] in 2026|full_name=Michael Akpovie Olise|birth_date={{birth date and age|2001|12|12|df=y}}|birth_place=[[White City, London]], England|height=1.80 m<ref>{{cite web | url = https://fcbayern.com/en/teams/first-team/michael-olise | title = Michael Olise | publisher = FC Bayern Munich | access-date = 16 July 2026 | archive-date = 16 July 2026 | archive-url = https://web.archive.org/web/20260716162622/https://fcbayern.com/en/teams/first-team/michael-olise | url-status = live }}</ref>|position={{hlist|[[Winger (association football)|Winger]], [[attacking midfielder]]}}|currentclub=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnumber=17|youthyears1=2007–2009|youthclubs1=[[Hayes & Yeading United F.C.|Hayes & Yeading United]]|youthyears2=2009|youthclubs2=[[Arsenal F.C. Under-21s and Academy|Arsenal]]|youthyears3=2009–2016|youthclubs3=[[Chelsea F.C. Development Squad and Academy|Chelsea]]|youthyears4=2016–2017|youthclubs4=[[Manchester City F.C. EDS and Academy|Manchester City]]|youthyears5=2017–2019|youthclubs5=[[Reading F.C. Under-23s and Academy|Reading]]|years1=2019–2021|clubs1=[[Reading F.C.|Reading]]|caps1=67|goals1=7|years2=2021–2024|clubs2=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|caps2=82|goals2=14|years3=2024–|clubs3=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|caps3=66|goals3=27|nationalyears1=2019|nationalteam1=[[France national under-18 football team|France U18]]|nationalcaps1=2|nationalgoals1=0|nationalyears2=2022–2023|nationalteam2=[[France national under-21 football team|France U21]]|nationalcaps2=7|nationalgoals2=1|nationalyears3=2024|nationalteam3=[[France Olympic football team|France Olympic]]|nationalcaps3=9|nationalgoals3=5|nationalyears4=2024–|nationalteam4=[[France national football team|France]]|nationalcaps4=25|nationalgoals4=7|medaltemplates={{Medal|Sport|Men's [[association football|football]]}} {{Medal|Country|{{fbu|23|FRA}}}} {{Medal|Competition|[[UEFA Nations League]]}} {{Medal|Third|[[2025 UEFA Nations League Finals|2025 Germany]]|[[2025 UEFA Nations League Finals squads#France|Team]]}} {{Medal|Competition|[[Football at the Summer Olympics|Olympic Games]]}} {{Medal|Silver|[[Football at the 2024 Summer Olympics – Men's tournament|2024 Paris]]|[[Football at the 2024 Summer Olympics – Men's team squads#France|Team]]}}|club-update=15:28, 16 May 2026 (UTC)|nationalteam-update=23:15, 18 July 2026 (UTC)|module={{Infobox person | embed=yes | website = | signature = File:Michael Olise Signature.svg | signature_alt = Michael Olise signature }}}}'''Michael Akpovie Olise''' ({{IPAc-en|ˈ|ɒ|'|l|i|s|eɪ}}; {{respell|o|LEE|say}}; {{IPA|urh|à.k͡pɔ̀.vjɛ̀ ɔ̀.lí.sɛ̀|lang|link=yes}}; {{IPA|fr|maikəl olisɛ|lang}}; (Wọn bi i ni ọjọ́ kejìlá oṣù Kejìlá ọdún 2001)[1][2] jẹ́ agbábọ́ọ̀lù ọjọ́gbọ́n tí ó máa ń gbá bọ́ọ̀lù ní ipò agbábọ́ọ̀lù apá (winger) tàbí agbábọ́ọ̀lù àárín pápá tí ó máa ń gbógun ti àtakò (attacking midfielder) fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù Bayern Munich àti ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù orílẹ̀-èdè France. Wọ́n kà á sí ọ̀kan lára ​​àwọn agbábọ́ọ̀lù tó dára jùlọ lágbàáyé, a sì mọ̀ ọ́ fún ọgbọ́n rẹ̀ nínú ṣíṣe àwọn ìgbésẹ̀ tó ń mú góòlù wá, òye eré, bí ó ṣe máa ń fi bọ́ọ̀lù ṣeré láàárín àwọn ọ̀tá (dribbling), àti ọgbọ́n àrà-ọ̀tọ̀ rẹ̀ nínú eré.[upper-alpha 1] Wọn bí Olise ní London, ó sì ti gba ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilé-ìwé agbábọ́ọ̀lù ní England. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ agbábọ́ọ̀lù ọjọ́gbọ́n pẹ̀lú ẹgbẹ́ Reading ní Championship ní ọdún 2019, ó sì gba àmì-ẹ̀yẹ agbábọ́ọ̀lù ọ̀dọ́ tó dára jùlọ ní EFL (EFL Young Player of the Season) ní ọdún 2021. Lẹ́yìn náà, ẹgbẹ́ Crystal Palace ní Premier League gba iṣẹ́ rẹ̀, níbi tí ó ti lo àkókò ọdún mẹ́ta. Wọ́n yàn án fún àmì-ẹ̀yẹ agbábọ́ọ̀lù ọ̀dọ́ tó dára jùlọ ti PFA (PFA Young Player of the Year) ní ọdún 2024, kí ó tó lọ sí Bayern Munich. Ní Bayern, Olise di ọ̀kan lára ​​àwọn agbábọ́ọ̀lù apá tí ó lágbára jùlọ ní Europe; ní àsìkò ọdún 2024–25, wọ́n sọ ọ́ di agbábọ́ọ̀lù tuntun tó tayọ jùlọ ní Bundesliga (Bundesliga Rookie of the Season), ní àsìkò ọdún 2025–26 sì, wọ́n sọ ọ́ di agbábọ́ọ̀lù tó tayọ jùlọ ní Bundesliga gẹ́gẹ́ bí ìdìbò VDV (VDV Bundesliga Player of the Season). Ó ti ran ẹgbẹ́ náà lọ́wọ́ láti gba ife-ẹ̀yẹ lìgì méjì àti ife-ẹ̀yẹ DFB-Pokal kan. Olise ṣojú orílẹ̀-èdè France ní ìpele àwọn ọ̀dọ́, wọ́n sì pè é sínú ẹgbẹ́ tí ó kópa nínú ìdíje Olympics ti ọdún 2024, níbi tí ó ti gba àmì-ẹ̀yẹ fàdákà. Ó bẹ̀rẹ̀ eré fún ẹgbẹ́ àgbà ti France ní oṣù Kẹsàn-án ọdún 2024, ó sì kópa nínú ìdíje Ife-ẹ̀yẹ Àgbáyé FIFA ti ọdún 2026, níbi tí ó ti ṣe àṣeyọrí ní fífún àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ ní àǹfààní láti gba góòlù (assists) ní ìgbà méje—èyí tí ó jẹ́ iye tó ga jùlọ tí agbábọ́ọ̀lù kankan ṣe nínú ìdíje Ife-ẹ̀yẹ Àgbáyé kan ṣoṣo. == Ìgbésí ayé ìbẹ̀rẹ̀ == A bí Michael Akpovie Olise[1] ní ọjọ́ kejìlá oṣù Kejìlá ọdún 2001[2] ní White City, London, England, ó sì dàgbà ní agbègbè Hayes.[3] Ìyá rẹ̀, Mina, jẹ́ Franco-Algerian[4] nígbà tí baba rẹ̀, Vincent, jẹ́ díákónì ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì-Nàìjíríà tí ó jẹ́ agbábọ́ọ̀lù kíríkẹ́ẹ̀tì àgbáyé fún Nàìjíríà.[5][6] Ó ní àbúrò kan, Richard.[7] Ó dàgbà ní ìdílé tí ó ní ìṣọ̀kan àti onírúurú àṣà,[8] Olise ṣàpèjúwe ara rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó wá láti "ilẹ̀ mẹ́rin: Faransé, Algeria, Nàìjíríà, àti England"[9] gbogbo èyí tí ó máa ń lo àkókò rẹ̀ nígbà ọmọdé.[5] Ó sọ èdè Gẹ̀ẹ́sì àti Faransé nílé.[10][9] Nígbà tí ó dàgbà, ó ti sọ pé: Àdàkọ́:Cquote Olise lọ sí ilé ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ti Dókítà Triplett, ilé ìwé Douay Martyrs, àti ilé ìwé gíga St Bede.[11] Ó mọ ìṣirò, ó sì ní ìtìjú àti ìdákẹ́jẹ́ẹ́ gidigidi, ó tayọ nínú onírúurú eré ìdárayá bíi bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀, kíríkẹ́ẹ̀tì, àti tẹ́nìsì tábìlì.[6][12] Ní àfikún, ó jẹ́ aṣiwaju ìdíje oríṣiríṣi orílẹ̀-èdè fún agbègbè Hillingdon ní London àti ẹni tó gba àmì-ẹ̀yẹ wúrà ní eré ìdárayá àgbègbè ní mítà 400.[11] Nígbà tí ó wà ní ọ̀dọ́, Olise di olùfẹ́ àwọn agbábọ́ọ̀lù ilẹ̀ Faransé gẹ́gẹ́ bí Zinedine Zidane àti Thierry Henry, ó sì lá àlá láti dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù orílẹ̀-èdè Faransé.[13]<ref name=":1">{{Cite web|last=Laurens|first=Julien|date=15 June 2026|title=Why Michael Olise is the key to France's World Cup chances|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/49066914/michael-olise-key-france-world-cup-chances|access-date=2026-07-08|website=www.espn.com|archive-date=16 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616021631/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/49066914/michael-olise-key-france-world-cup-chances|url-status=live}}</ref> == Iṣẹ́ ẹgbẹ́ == === Iṣẹ́ ìbẹ̀rẹ̀ === [[Fáìlì:Hayes_and_Yeading_Utd_Club_House.jpg|left|thumb|At age six, Olise joined his local football club [[Hayes & Yeading United F.C.|Hayes & Yeading United]]]] A bí Michael Akpovie Olise[1] ní ọjọ́ kejìlá oṣù Kejìlá ọdún 2001[2] ní White City, London, England, ó sì dàgbà ní agbègbè Hayes.[3] Ìyá rẹ̀, Mina, jẹ́ Franco-Algerian[4] nígbà tí baba rẹ̀, Vincent, jẹ́ díákónì ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì-Nàìjíríà tí ó jẹ́ agbábọ́ọ̀lù kíríkẹ́ẹ̀tì àgbáyé fún Nàìjíríà.[5][6] Ó ní àbúrò kan, Richard.[7] Ó dàgbà ní ìdílé tí ó ní ìṣọ̀kan àti onírúurú àṣà,[8] Olise ṣàpèjúwe ara rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó wá láti "ilẹ̀ mẹ́rin: Faransé, Algeria, Nàìjíríà, àti England"[9] gbogbo èyí tí ó máa ń lo àkókò rẹ̀ nígbà ọmọdé.[5] Ó sọ èdè Gẹ̀ẹ́sì àti Faransé nílé.[10][9] Nígbà tí ó dàgbà, ó ti sọ pé: Àdàkọ́:Cquote Olise lọ sí ilé ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ti Dókítà Triplett, ilé ìwé Douay Martyrs, àti ilé ìwé gíga St Bede.[11] Ó mọ ìṣirò, ó sì ní ìtìjú àti ìdákẹ́jẹ́ẹ́ gidigidi, ó tayọ nínú onírúurú eré ìdárayá bíi bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀, kíríkẹ́ẹ̀tì, àti tẹ́nìsì tábìlì.[6][12] Ní àfikún, ó jẹ́ aṣiwaju ìdíje oríṣiríṣi orílẹ̀-èdè fún agbègbè Hillingdon ní London àti ẹni tó gba àmì-ẹ̀yẹ wúrà ní eré ìdárayá àgbègbè ní mítà 400.[11] Nígbà tí ó wà ní ọ̀dọ́, Olise di olùfẹ́ àwọn agbábọ́ọ̀lù ilẹ̀ Faransé gẹ́gẹ́ bí Zinedine Zidane àti Thierry Henry, ó sì lá àlá láti dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù orílẹ̀-èdè Faransé.[13] === Reading === ==== 2017–19: Rise to the first team ==== {{quote box|width=35%|align=right|quote="He has magic. His shyness always disappeared when the ball appeared. That's when he transformed."|source=– Former [[Reading F.C.|Reading]] coach [[José Gomes (football manager)|José Gomes]] about teenage Olise<ref name=":11" />}} Lẹ́yìn tí olùwòran kan dámọ̀ràn Olise sí Reading, ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà ní ìdánwò ní oṣù kẹjọ ọdún 2016.[1] Olórí àwọn olùgbàlejò Reading sọ pé òun ní ìwà tí ó ní ìpamọ́ ṣùgbọ́n ó ní ìgbẹ́kẹ̀lé pátápátá nínú agbára bọ́ọ̀lù rẹ̀, ó fi kún un pé: "A kàn jẹ́ kí Michael jẹ́ Michael. Jẹ́ kí ó ṣe ohun tí ó bá ṣe pẹ̀lú bọ́ọ̀lù. A kò gbìyànjú láti mú ìṣẹ̀dá yẹn kúrò lọ́wọ́ rẹ̀."[2] Ní oṣù keje ọdún 2018, wọ́n fi Olise sí ètò ẹ̀kọ́ Reading Academy.[3] Olùkọ́ni ẹgbẹ́ àkọ́kọ́ ẹgbẹ́ náà, José Gomes, rí Olise nígbà ìdíje ẹgbẹ́ ọ̀dọ́ kan, ó sì fẹ́ gbé e ga sí ẹgbẹ́ àkọ́kọ́ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, ó ní: "Ìfọwọ́kàn àkọ́kọ́ rẹ̀, ọgbọ́n rẹ̀, àti bí ó ṣe gbé ara rẹ̀ kalẹ̀ láti bẹ̀rẹ̀ eré ti jẹ́ ohun ìyanu tẹ́lẹ̀". Síbẹ̀síbẹ̀, àwọn olùdarí ilé-ẹ̀kọ́ ọ̀dọ́ náà kọ́kọ́ yí Gomes lérò padà nítorí pé Olise tí "kò fẹ́ràn láti kẹ́kọ̀ọ́" kò ṣe àwọn iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí akẹ́kọ̀ọ́ nínú ètò tí a gbé kalẹ̀ fún un.[4][5] Lẹ́yìn ìgbà díẹ̀, ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà ṣe ètò kan láti múra rẹ̀ sílẹ̀ fún ìgbà àkọ́kọ́ rẹ̀ nínú EFL Championship. Olise jẹ́ “ọ̀daràn” àti “kò lágbára púpọ̀” láti fara da àwọn ìpèníjà ara, nítorí náà Gomes sọ fún àwọn agbábọ́ọ̀lù rẹ̀ láti kojú rẹ̀ gidigidi láti fún un ní okun àti láti kọ́ ọ bí bọ́ọ̀lù agbábọ́ọ̀lù ṣe rí.[6][5] ==== 2019–21: Championship debut and EFL Young Player of the Season ==== [[Fáìlì:Madejski_Stadium_aerial,_August_2014_(cropped).jpg|left|thumb|Olise made his professional debut at Reading's [[Madejski Stadium]]]] Nígbà tí ó pé ọmọ ọdún mẹ́tàdínlógún, ní ọjọ́ kejìlá oṣù kẹta ọdún 2019, Olise bẹ̀rẹ̀ eré EFL Championship rẹ̀ fún Reading nígbà tí wọ́n ṣẹ́gun Leeds United ní ilé wọn ní 3-0.[1] Wọ́n fún un ní ẹ̀bùn Scholar of the Season ní oṣù karùn-ún, lẹ́yìn tí ó bẹ̀rẹ̀ sí í gbá bọ́ọ̀lù pẹ̀lú Stoke City, ó di agbábọ́ọ̀lù tó kéré jùlọ ní gbogbo Championship láti gbá bọ́ọ̀lù ju ẹ̀ẹ̀kan lọ ní àsìkò náà.[2] Ní ọjọ́ karùndínlógún oṣù keje, ó fọwọ́ sí àdéhùn iṣẹ́ ọdún mẹ́ta pẹ̀lú ẹgbẹ́ náà.[3] Ní àsìkò ọdún kejì rẹ̀, Olise ṣe àwọn ìfarahàn 19 – mẹ́tàlá nínú wọn ni ó bẹ̀rẹ̀.[4] Ó gba góólù àkọ́kọ́ rẹ̀ fún Reading ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kẹsàn-án ọdún 2020, ó gbá bọ́ọ̀lù ní ìṣẹ́jú mẹ́rìndínlọ́gọ́rin pẹ̀lú góólù kejì nínú ìṣẹ́gun 2-0 lórí Barnsley ní Madejski Stadium.[5] Wọ́n pè é ní EFL Young Player of the Month ní oṣù Kejìlá ọdún 2020.[6][7] Ní ọdún kẹta rẹ̀, Olise bẹ̀rẹ̀ eré 37 – méje míràn gẹ́gẹ́ bí arọ́pò – ó ṣe ìrànlọ́wọ́ 12, ó sì gba góólù méje pẹ̀lú olùborí ìṣẹ́jú 89 ní QPR ní ọjọ́ ìbí rẹ̀ 19.[8] Olùdarí QPR Mark Warburton ṣàpèjúwe góólù ìṣẹ́gun Olise gẹ́gẹ́ bí “ìkọlù tó gbajúmọ̀ jùlọ” [9] Ìṣe rẹ̀ fi í sí àárín àwọn òṣèré tó dára jùlọ fún ìṣẹ̀dá ní àwọn ìpín méjì pàtàkì ní England, àti ní àwọn ìpele gíga ti Spain, Germany, France àti Italy.[4] Ó gba EFL Young Player of the Season [10] ó sì wà nínú EFL Championship Team of the Season [11] àti PFA Team of the Year – Championship.[12] Olise jẹ́ ẹni tí wọ́n ń wá gidigidi nígbà tí wọ́n ń gbé e lọ síbi ìtajà, ó sì fa ìfẹ́ sí àwọn ẹgbẹ́ European àti Premiere League títí bí Borussia Dortmund, Liverpool, àti Chelsea.[13][14] === Ààfin Kírísítà === {{Expand section|small=yes|date=August 2026}} ==== 2021–22: Premiere League debut ==== Ní ọjọ́ kẹjọ oṣù keje ọdún 2021, Olise fọwọ́ sí àdéhùn ọdún márùn-ún pẹ̀lú ẹgbẹ́ Premier League Crystal Palace lẹ́yìn tí wọ́n ti mú àdéhùn ìtúsílẹ̀ £8 mílíọ̀nù rẹ̀ ṣẹ.[1] Òun ni ẹni àkọ́kọ́ tí Patrick Vieira yóò fọwọ́ sí ní àkókò tuntun rẹ̀ ní ẹgbẹ́ náà. Ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kẹsàn-án, ó bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe àṣeyọrí rẹ̀ ní Premier League fún ẹgbẹ́ náà ní ìṣẹ́gun 3-0 nílé sí Tottenham Hotspur lẹ́yìn tí ó gba ipò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí yóò gba ipò ní ìṣẹ́jú 86 ní ipò Jordan Ayew.[2][3] Nígbà tó yá ní oṣù náà, ní ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù kẹsàn-án, Olise ṣe àṣeyọrí rẹ̀ ní kíkún fún Crystal Palace ní ìfàmì 1-1 nílé sí Newcastle United.[4] Ní ọjọ́ kẹta oṣù kẹwàá ọdún 2021, Olise gba góólù àkọ́kọ́ rẹ̀ ní Premier League fún ẹgbẹ́ náà gẹ́gẹ́ bí ẹni tí yóò gba ipò kejì ní ìfàmì 2-2 nílé sí Leicester City. Nípa ṣíṣe bẹ́ẹ̀ ó di ẹni tí ó kéré jùlọ ní Palace ní Premier League láti ìgbà tí Clinton Morrison ti gba ipò rẹ̀ ní ọdún 1998.[5][6]<ref>{{Cite web|last=Rosser|first=Jack|date=2021-10-04|title=Vieira: We are really excited by Olise but we must give him time at Palace|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/patrick-vieira-excited-michael-olise-crystal-palace-b958631.html|access-date=2026-07-28|website=The Standard|language=en|archive-date=2 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102190658/http://www.standard.co.uk/sport/football/patrick-vieira-excited-michael-olise-crystal-palace-b958631.html|url-status=live}}</ref> ==== 2022–23: League and club records and contract extension ==== [[Fáìlì:Olise_2022_crystal_palace.jpg|thumb|Olise in 2022]] Ní ọjọ́ kẹsàn-án oṣù kẹrin ọdún 2023, Olise di ẹni tó kéré jùlọ láti ran àwọn góólù mẹ́ta lọ́wọ́ láti ibi ìdíje Premier League kan ní ìṣẹ́gun 5-1 lórí Leeds United.[1] Ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù karùn-ún, ó di ẹni àkọ́kọ́ tí ó gba góólù ìrànlọ́wọ́ mẹ́wàá ní àsìkò Premier League kan, ó sì ṣètò góólù kejì Eberechi Eze ní ìṣẹ́gun 2-0 sí Bournemouth.[2] Ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kẹjọ ọdún 2023, wọ́n kéde pé Olise ti fọwọ́ sí àdéhùn ọdún mẹ́rin tuntun pẹ̀lú Crystal Palace, láàárín àwọn ìròyìn pé ó fẹ́rẹ̀ padà dara pọ̀ mọ́ Chelsea.[3] Wọ́n fún un ní góólù Premier League ti oṣù ní oṣù kíní ọdún 2023. ==== 2023–24: Injury, comeback, and PFA Young Player of the Year nomination ==== Olise farapa ninu egungun itan ti oluṣakoso Palace Roy Hodgson pe o jẹ “pataki” ninu ijatil 4-1 nipasẹ Brighton & Hove Albion ni ọjọ 3 Oṣu Keji ọdun 2024, o kan wa bi aropo.[1] O pada lati ipalara ni Oṣu Kẹrin ọdun yẹn, eyiti o tẹle pẹlu awọn iṣẹ ṣiṣe ti o lagbara pẹlu fifun ni ẹẹmeji ni iṣẹgun 4-0 lori Manchester United ni ọjọ 6 Oṣu Karun.[2][3] Nikẹhin o pari akoko naa pẹlu awọn góólù mẹwa ati iranlọwọ mẹfa ni awọn ifarahan 19 nikan ni gbogbo akoko naa, lẹhin ti o ti ni agbara labẹ olukọni tuntun Oliver Glasner, ati lẹhinna o yan fun PFA Young Player of the Year.[4] Apẹrẹ rẹ ti o wuyi fa ifẹ lati ọdọ awọn ẹgbẹ Premier League miiran pẹlu Arsenal, Chelsea, Manchester United ati Newcastle United.[5][6] Ni ọjọ 7 Oṣu Keje, Crystal Palace kede pe wọn ti pari gbigbe Olise titilai si Bayern Munich.[7][8] === Bayern Munich === {{Expand section|small=yes|date=August 2026}} ==== 2024–25: Bundesliga Rookie of the Season ==== Ní ọjọ́ keje oṣù keje ọdún 2024, ẹgbẹ́ Bundesliga Bayern Munich kéde pé wọ́n fọwọ́ sí Olise láti Crystal Palace pẹ̀lú àdéhùn ọdún márùn-ún tó wúlò títí di ọjọ́ ọgbọ̀n oṣù kẹfà ọdún 2029,[1] fún owó ìgbesẹ̀ tí wọ́n ròyìn pé ó jẹ́ €60m pẹ̀lú àwọn àfikún.[2] Olise bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí a fi rọ́pò rẹ̀ nínú ìṣẹ́gun DFB-Pokal 4-0 lórí SSV Ulm ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹjọ, ó sì ṣe ìrànlọ́wọ́ fún góólù Kingsley Coman láàárín ìṣẹ́jú méjì lẹ́yìn tí ó wọ inú pápá.[3] Ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kẹsàn-án, ó gba góólù àkọ́kọ́ rẹ̀ ní Bundesliga nínú ìṣẹ́gun 6-1 lórí Holstein Kiel.[4] Ní ọjọ́ mẹ́ta lẹ́yìn náà, ó gba góólù méjì, góólù àkọ́kọ́ rẹ̀ ní Allianz Arena, nígbà tí ó kọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀ UEFA Champions League, ìṣẹ́gun 9-2 lórí Dinamo Zagreb.[5] Olise ni Olùkọ́ni Osù Bundesliga ní oṣù kẹwàá ọdún 2024.[6] Ó parí àsìkò àkọ́kọ́ rẹ̀ pẹ̀lú góólù 12 àti ìrànlọ́wọ́ 15, ó sì parí gẹ́gẹ́ bí olùpèsè ìrànlọ́wọ́ tó ga jùlọ ní liigi náà.[7] Àwọn ìṣe rẹ̀ mú kí ó ní ipò kan nínú ẹgbẹ́ Bundesliga ti àsìkò 2024–25, àti ẹ̀bùn Rookie of the Season ti liigi náà.[8][9] Ní ọjọ́ karùndínlógún oṣù kẹfà ọdún 2025, ó gba àmì-ẹ̀yẹ méjì nínú ìṣẹ́gun 10–0 sí Auckland City ní ìdíje àkọ́kọ́ FIFA Club World Cup ti ọdún 2025,[10] kí ó tó gba àmì-ẹ̀yẹ olùborí nínú ìṣẹ́gun 2–1 sí Boca Juniors, èyí tí ó mú kí ẹgbẹ́ rẹ̀ yẹ fún ìpele knockout ti ìdíje náà.[11] Ní oṣù tó tẹ̀lé e, wọ́n yàn án fún Ballon d'Or ti ọdún 2025.[12] ==== 2025–26: VDV Bundesliga Player of the Season ==== [[Fáìlì:FC_RB_Salzburg_gegen_FC_Bayern_München_(2026-01-06_Testspiel)_10.jpg|thumb|Olise playing for Bayern Munich in [[2025–26 FC Bayern Munich season|2026]]]] Ní ọjọ́ kejìlélógún oṣù kẹjọ ọdún 2025, Olise gba àwọn góòlù àkọ́kọ́ rẹ̀ ní àsìkò yìí nípa fífẹ́ àwọ̀n méjì ní ìṣẹ́gun 6-0 lórí RB Leipzig.[1] Ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù kẹrin ọdún 2026, ó gba àmì-ẹ̀yẹ kan ní ìṣẹ́gun 4-3 lórí Real Madrid ní ìdíje kejì ìdíje Champions League, ó sì rán ẹgbẹ́ rẹ̀ lọ sí ìpele-ìparí.[2] Oṣù kan lẹ́yìn náà, ní ọjọ́ kẹsàn-án oṣù karùn-ún, ó gba àmì-ẹ̀yẹ kan ní ìṣẹ́gun 1-0 lórí Wolfsburg, ó di ẹni kejì láti ìgbà tí àwọn àkọsílẹ̀ kúlẹ̀kúlẹ̀ bẹ̀rẹ̀ ní 2004-05 láti gba ó kéré tán góòlù 15 àti ìrànlọ́wọ́ 15 ní àsìkò Bundesliga kan, lẹ́yìn Jadon Sancho ní 2019-20.[3] Olise ni Agbábọ́ọ̀lù ti oṣù Bundesliga ní oṣù kẹrin ọdún 2025,[4] oṣù kọkànlá ọdún 2025 àti oṣù kíní ọdún 2026.[5] Ní àfikún, wọ́n fún un ní Góòlù ti oṣù Bundesliga ní oṣù kẹrin ọdún 2026 àti oṣù karùn-ún ọdún 2026.[6] Lẹ́yìn náà, wọ́n pè é ní Agbábọ́ọ̀lù ti àkókò VDV Bundesliga.[7] == Iṣẹ́ kárí ayé == Ó yẹ kí ó dúró fún orílẹ̀-èdè mẹ́rin kárí ayé nípasẹ̀ ìbímọ àti ìbímọ, àwọn àjọ tó ń ṣàkóso bọ́ọ̀lù ní England,[1] Algeria,[2] àti Nigeria[3] sọ fún Olise ṣùgbọ́n ó kọ̀ láti ṣe ìfẹ́ sí France.[4] Ó ti sọ pé òun “ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ẹgbẹ́ orílẹ̀-èdè France nígbà gbogbo… Ó ti jẹ́ àlá mi láti ìgbà tí mo ti wà ní kékeré”.[5][6] Ìyá Olise fi àwọn fíìmù ọmọ rẹ̀ ránṣẹ́ sí French Football Federation èyí tí Jean-Luc Vannuchi, olùkọ́ ẹgbẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè France tí kò tíì pé ọmọ ọdún 18, rí nígbẹ̀yìn gbẹ́yín.[7] === Youth === Ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù karùn-ún ọdún 2019, wọ́n pe Olise sí ẹgbẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè France tí kò tíì pé ọmọ ọdún 18 fún ìdíje Toulon ti ọdún 2019.[1] Ó kọ́kọ́ gbá bọ́ọ̀lù rẹ̀ ní ọjọ́ kejì oṣù kẹfà ọdún 2019, nígbà tí wọ́n dojúkọ Qatar U23. Ní oṣù kẹta ọdún 2021, wọ́n yan Olise gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára ​​àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Nigeria tí wọ́n máa kópa nínú ìdíje African Cup of Nations wọn pẹ̀lú Benin àti Lesotho.[2] Ní oṣù kẹta ọdún 2022, wọ́n pe Olise sí ẹgbẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè France tí kò tíì pé ọmọ ọdún 21 fún ìgbà àkọ́kọ́,[3] ó sì bẹ̀rẹ̀ eré àkọ́kọ́ rẹ̀ ní ìṣẹ́gun 2–0 lórí Faroe Islands ní ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù kẹta.[4] ==== 2024 Paris Olympics ==== Ní ọjọ́ kẹjọ oṣù keje ọdún 2024, wọ́n pè é sí ẹgbẹ́ tó kẹ́yìn ní France fún ìdíje Olympic Paris ti ọdún 2024.[1] Ó ti gba àmì-ẹ̀yẹ àkọ́kọ́ rẹ̀ pẹ̀lú ẹgbẹ́ Olympic ti France ní ọjọ́ kẹrin oṣù keje nígbà ìdíje ọ̀rẹ́ kan pẹ̀lú Paraguay.[2] Ní ọ̀sẹ̀ kan lẹ́yìn náà, ní ọjọ́ kọkànlá oṣù keje, ó gba àmì-ẹ̀yẹ méjì àkọ́kọ́ rẹ̀ nígbà ìdíje ọ̀rẹ́ mìíràn, ìṣẹ́gun 7–0 sí Dominican Republic.[3] Ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù keje, nígbà ìdíje Olympic ti France ṣe pẹ̀lú United States, ó gba àmì-ẹ̀yẹ kan, èyí tí ó ṣe alabapin sí ìṣẹ́gun 3–0 ti ẹgbẹ́ náà.[4] Ó parí ìdíje náà pẹ̀lú àmì-ẹ̀yẹ méjì àti ìrànlọ́wọ́ márùn-ún bí France ṣe parí ipò kejì, ó sì gba àmì-ẹ̀yẹ fàdákà. === Senior === [[Fáìlì:Michael_Olise_France_v_Senegal_16_June_2026-335.jpg|left|thumb|Olise in 2026]] ==== 2024–25 UEFA Nations League ==== Ní ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 2024, olùdarí ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù Didier Deschamps pè Olise sí ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù orílẹ̀-èdè France fún ìgbà àkọ́kọ́, fún àwọn ìdíje wọn pẹ̀lú Italy àti Belgium ní UEFA Nations League.[1][2] Ó bẹ̀rẹ̀ eré náà ní ọjọ́ kẹfà oṣù kẹsàn-án sí Italy ní Parc des Princes, ó bẹ̀rẹ̀ eré náà ó sì gbá bọ́ọ̀lù fún ìṣẹ́jú 58 nínú ìpàdánù 3–1.[3] Ní ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù kẹta ọdún 2025, ó gba bọ́ọ̀lù àkọ́kọ́ rẹ̀ fún France ní ìṣẹ́gun 2–0 lórí Croatia ní ìpele kejì ti ìdíje ìdíje Nations League, ó tún gba ìrànlọ́wọ́ láti ran ẹgbẹ́ rẹ̀ lọ́wọ́ láti borí àléébù àròpọ̀ góólù méjì kí ó sì tẹ̀síwájú sí ìpele tó tẹ̀lé nínú ìdíje náà.[4] Nígbà ìdíje Nations League ní ọjọ́ kẹjọ oṣù kẹfà, ó gba bọ́ọ̀lù ní ìṣẹ́gun 2–0 sí Germany ní ipò kẹta nínú ìdíje náà.[5] ==== 2026 FIFA World Cup and assist record ==== Ní ọjọ́ kọkànlá oṣù karùn-ún ọdún 2026, wọ́n yàn án sí ẹgbẹ́ ọmọ ogun ilẹ̀ Faransé fún ìdíje FIFA World Cup ti ọdún 2026.[1] Ní oṣù kan lẹ́yìn náà, ní ọjọ́ kẹjọ oṣù kẹfà, ó gba àmì-ẹ̀yẹ àkọ́kọ́ rẹ̀ ní ìṣẹ́gun pẹ̀lú Northern Ireland ní 3-1.[2] Ó ṣe ìṣẹ́gun àkọ́kọ́ rẹ̀ lórí Ife Àgbáyé pẹ̀lú Senegal, ó pèsè ìrànlọ́wọ́ àti láti gba ọlá Superior Player of the Match ní ìṣẹ́gun 3-1.[3][4] Ó ṣe ìrànlọ́wọ́ méjì ní ìṣẹ́gun 3-0 lórí Sweden ní ìpele 32, ó mú àpapọ̀ ìrànlọ́wọ́ rẹ̀ wá sí márùn-ún nínú ìdíje náà, ó sì di ẹni àkọ́kọ́ tó dé iye yẹn láti ìgbà tí Thomas Häßler ti gbá bọ́ọ̀lù ní ọdún 1994.[5] Olise gba káàdì ofeefee sí Paraguay ní ìpele 16 lẹ́yìn ìjàkadì tí ó pẹ́ pẹ̀lú Matías Galarza, èyí sì fi í sí ewu ìdádúró ní àwọn ìpele ìkẹyìn.[6] Ní ìpele-ìparí ... Lẹ́yìn tí ó ti fara hàn ní ìdíje ipò kẹta, níbi tí France ti pàdánù 6–4 sí England, Olise fún àwọn olùrànlọ́wọ́ méjì.[8][9] Pẹ̀lú àpapọ̀ àwọn olùrànlọ́wọ́ méje, ó parí ìdíje náà gẹ́gẹ́ bí olùpèsè góólù tó ga jùlọ, ó sì borí àkọsílẹ̀ Pelé ní ọdún 1970 fún ìrànlọ́wọ́ tó pọ̀ jùlọ nínú Ife Àgbáyé kan láti ìgbà tí àwọn àkọsílẹ̀ bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1966.[10] == Ìwífúnni olùṣeré == === Irú eré náà === {{quote box|width=35%|align=right|quote="Michael is a different kind of player. The way he interacts with play is different; he sees it in his mind rather than with his eyes."|source=– [[Thierry Henry]] on Olise<ref name=":14" />}} Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ẹsẹ̀ òsì ni Olise, ó lè gbá bọ́ọ̀lù pẹ̀lú ẹsẹ̀ rẹ̀ méjèèjì.[1] Ó ní oríṣiríṣi ọgbọ́n ìkọlù, èyí tí ó lè lò láti gbá bọ́ọ̀lù lẹ́yìn ààbò àwọn alátakò tàbí láti yí igun ìkọlù padà. Ó fẹ́ràn láti ṣiṣẹ́ ní ìwọ̀n 50 sí 30 yààdì sí ibi tí a fẹ́ gbá bọ́ọ̀lù sí ní àárín ààbọ̀, níbi tí ó ti lè lo onírúurú àṣàyàn láti tẹ̀síwájú ìkọlù náà.[2][3] Lórí bọ́ọ̀lù, Olise jẹ́ ẹni tí ó ń gbá bọ́ọ̀lù lọ́nà tí ó yára tí ó sì ń rìn kiri. Ó jẹ́ ẹni tí ó ń gbá bọ́ọ̀lù "ayé",[4] ó lè yí padà kíákíá pẹ̀lú ìyára tí ó dára àti ìyípadà iyàrá, kódà nígbà tí ó bá ń gbá bọ́ọ̀lù ní àwọn àyè tí ó ṣòro tàbí tí ó bá ń sáré pẹ̀lú bọ́ọ̀lù.[5] Nítorí pé wọ́n ti gbé e kalẹ̀ fún ẹgbẹ́ àti orílẹ̀-èdè gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù alágbábọ́ọ̀lù tàbí agbábọ́ọ̀lù alágbábọ́ọ̀lù, Olise ti sọ pé ó rọrùn fún òun láti ṣiṣẹ́ ní ipa pàtàkì: "Ó jẹ́ ipa òmìnira. Mo dàgbà ní ṣíṣeré gẹ́gẹ́ bí nọ́mbà 10. Nítorí náà, fún mi, ó dà bí ohun àdánidá."[6] Ó fi ìyìn fún àwọn ilé-ẹ̀kọ́ gíga Gẹ̀ẹ́sì tí ó lọ nígbà èwe rẹ̀ àti bọ́ọ̀lù agbábọ́ọ̀lù òpópónà fún irú eré rẹ̀: Àdàkọ́:Àyọkà Àwọn àṣà Olise ṣáájú eré náà ní àyẹ̀wò ìtàgé "ìfọ́jú tí o ó sì pàdánù rẹ̀" tí ó ní "rírìn lọ sí etí bọ́ọ̀lù" díẹ̀ lára ​​àwọn olùkọ́ni rẹ̀ tàbí àwọn gídígbò lórí koríko àti "wíwo yíká pápá ìṣeré náà" kí ó tó padà sí yàrá ìwẹ̀nùmọ́.[7] Olise fúnra rẹ̀ ṣàlàyé pé ó jẹ́ fún òun láti “nímọ̀lára ìtàgé náà dáadáa” kí òun lè pinnu “bí a ṣe ń ṣeré àti nígbà míìrán àwọn bàtà tí òun yóò wọ̀,” ní àfikún sí pé ó jẹ́ àkókò “láti dín àwọn nǹkan kù. Kò sí ariwo, kò sí ìfúnpá… èmi àti ìtàgé náà nìkan kí ìdíje náà tó bẹ̀rẹ̀.”[8] Ìgbésẹ̀ mìíràn kan Olise – ní ìṣẹ́jú díẹ̀ kí ìdíje náà tó bẹ̀rẹ̀ – ó ń sáré, ó ń fò sókè, ó sì ń ṣe ìyípo 360-degree nínú afẹ́fẹ́.[9] === Ìwà ẹni === [[Fáìlì:Michael_Olise_France_v_Senegal_16_June_2026-273.jpg|left|thumb|Olise in 2026]] Ìfarabalẹ̀ àti ìwà àìsapá Olise lórí pápá ìṣeré àti níta pápá ìṣeré ló mú kí àwọn onífẹ̀ẹ́ àti onírúurú ilé iṣẹ́ ìròyìn máa pè é ní Mr. Nonchalant.[upper-alpha 2] Àwọn ayẹyẹ rẹ̀ tí kò dákẹ́ jẹ́ẹ́ bẹ̀rẹ̀ sí í jẹ́ ọmọ ìgbà èwe rẹ̀ níbi tí, lẹ́yìn góólù kan, “ó máa ń fi ìka rẹ̀ sí ẹnu rẹ̀, ó sì máa ń sáré padà sí ipò rẹ̀, ó ń wo ilẹ̀”.[1] Láti ìgbà tí ó ti di ògbóǹkangí, ayẹyẹ góólù tí ó lò jùlọ ni “fífi ọwọ́ kan so etí rẹ̀ pọ̀ mọ́ èkejì kí ó sì fi ọwọ́ ‘ṣhhhh’ ṣe àmì sí èkejì.”[2] Dípò kí ó jẹ́ oníwà ọ̀daràn tàbí ìgbéraga, àwọn ẹlẹgbẹ́ Olise àti àwọn olùkọ́ wọn tẹ́lẹ̀ ṣàlàyé pé ìwà àìdára yìí wá láti ọ̀dọ̀ Olise tí kò fẹ́ fa àfiyèsí sí ara rẹ̀; ó kàn rí fífà góólù sí ipò gẹ́gẹ́ bí apá kan iṣẹ́ rẹ̀.[3][4] Olùkọ́ni ẹgbẹ́ orílẹ̀-èdè France tẹ́lẹ̀ Didier Deschamps sọ pé Olise “kì í ṣe ẹni tí ó ń sọ̀rọ̀ dáadáa. Ó jẹ́ ẹni tí ó ní èrò inú, ṣùgbọ́n ó jẹ́ ẹni tí ó fẹ́ràn púpọ̀”.[5] Ó dákẹ́, ó sì ń ṣọ́ra, ó yẹra fún àwọn oníròyìn.[6][7][8] Àwọn ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò rẹ̀ lórí kámẹ́rà àti àwọn ìfarahàn rẹ̀ lórí àwọn oníròyìn - yálà ní èdè Gẹ̀ẹ́sì tàbí Faransé - ni a mọ̀ sí àwọn ìdáhùn kúkúrú àti àwọn ìdáhùn tí kò ṣeé yípadà.[9][4] Olùkọ́ni Crystal Palace tẹ́lẹ̀ rí, Oliver Glasner, ṣàlàyé pé, "Òun ni ohun tí ó jẹ́: ọkùnrin onírẹ̀lẹ̀ tí kò ní ọ̀rọ̀ díẹ̀. Ó ń sọ̀rọ̀ rẹ̀ lórí pápá ìṣeré. Ó jẹ́ agbábọ́ọ̀lù, kì í ṣe ẹni tí ó ń sọ̀rọ̀. Michael jẹ́ ẹni rere. Mo rò pé ó ṣe pàtàkì kí àwọn ènìyàn gbà á gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó jẹ́."[10] Láàárín àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀, Olise jẹ́ ẹni tí a fẹ́ràn àti ẹni tí ó ń bọ̀ wá;[11][12] a sábà máa ń pè é ní ọkùnrin oníwà rere àti oníwà rere tí ó fẹ́ràn orin tí ó sì ní ìmọ̀lára àwàdà.[13][14][15] Fún olùkọ́ni Bayern Munich, Vincent Kompany, Olise jẹ́ "onírònú tí ó ní ìfẹ́ sí iṣẹ́," ẹnìkan tí ó "ń ronú nípa eré náà nígbà gbogbo láti lè sunwọ̀n sí i kí ó sì ṣe dáadáa".[16] Ọ̀rọ̀ náà kaizen, ní èdè Japanese kanji (改善?), ni a fi àmì sí ẹsẹ̀ ọ̀tún Olise. Ó gbà á gẹ́gẹ́ bí ìmọ̀ ọgbọ́n orí rẹ̀ “láti mú kí ó sunwọ̀n síi lójoojúmọ́, díẹ̀díẹ̀, títí tí o fi dé ìpele kan.”[17] Láti ìgbà tí ó ti bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀, Olise ti yẹra fún àwọn onígbọ̀wọ́ ọjà àti àwọn ìgbọ̀wọ́ bàtà tí, fún New York Times, jẹ́ ìpinnu ara ẹni tí ó túmọ̀ sí pé kí ó má ​​ṣe san “ọ̀pọ̀lọpọ̀ owó pọ́ọ́nù” lọ́dọọdún.[18] Olise fẹ́ òmìnira ìṣẹ̀dá láti ṣètò àwọn bàtà rẹ̀ pẹ̀lú ohunkóhun tí ó bá wọ̀.[19][18] A sábà máa ń rí i tí ó wọ Nike Hypervenom III tí ó ti dáwọ́ dúró fún ìgbà pípẹ́, tí a ń wá láti àwọn ibi tí a tún ń tà, èyí tí a ṣe àtúnṣe rẹ̀ ní ìdánilẹ́kọ̀ọ́ kan ní Edinburgh.[20] Matt DiGiacomo, olùdarí ìṣẹ̀dá tẹ́lẹ̀ ti Chrome Hearts, ṣe àtúnṣe àwọn Hypervenoms méjì fún Olise nígbà ìdíje FIFA World Cup 2026.[18] === Àkókò ìgbalejò === {{quote box|width=35%|align=right|quote="He’s an outstanding player. For football fans everywhere, he’s a pleasure to watch."|source=– [[Luís Figo]] on Olise<ref name=":14" />}} Ọmọdékùnrin kan tí ó jẹ́ “ọmọ ìyàlẹ́nu” nígbà tí ó wà ní ọ̀dọ́langba,[1][2] Olise “wà lábẹ́ agbára”[3] kí ó tó fi ara rẹ̀ hàn gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára ​​àwọn òṣèré tó dára jùlọ ní àgbáyé ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 20 rẹ̀.[upper-alpha 1] A ṣe àpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí “olùgbá bọ́ọ̀lù ọpọlọ,”[4] a kà á sí “ẹni tí ó ṣọ̀wọ́n ní bọ́ọ̀lù òde òní” fún jíjẹ́ “olùgbá bọ́ọ̀lù aláràbarà pẹ̀lú ọjà ìparí láti bá a mu. Òṣèré tí àṣeyọrí rẹ̀ bá iṣẹ́ àdánidá wọn mu.”[5] Láti ìgbà tí ó ti pinnu láti ṣojú fún France ní àgbáyé, àwọn oníròyìn Gẹ̀ẹ́sì ti “yapa láàárín ìfẹ́ àti ìbànújẹ́” nípa Olise.[6] Ìwé ìròyìn Telegraph kédàárò pé “Ìkùnà bọ́ọ̀lù Gẹ̀ẹ́sì ni Olise tí a bí ní London ti ń ṣe àṣeyọrí fún France báyìí”.[7] Olise, tí kò tíì ṣeré ní Ligue 1 gíga ní France, di ẹni tí gbogbo ènìyàn Faransé mọ̀ nígbà Olympic Paris 2024. Láti ìgbà tí wọ́n ti pè é sí ẹgbẹ́ àgbà, The Times àti The Guardian ti ṣe àkíyèsí pé Olise ti fa àwọn ará Faransé mọ́ra pẹ̀lú àwọn ìṣe tó yanilẹ́nu.[8][9] Le Monde ti ṣapejuwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí “alágbàṣe tí a fi ọ̀run rán” fún Les Bleus.[10] Fún Le Figaro, Olise jẹ́ “oníṣẹ́ ọnà tí ó ti gba ọkàn”, nígbà tí Le Parisien pè é ní “olùpín ayọ̀” fún àwọn àfikún ẹgbẹ́ orílẹ̀-èdè rẹ̀.[9] == Ìgbésí ayé ara ẹni == Olise ní ìmọ̀-ẹ̀rọ tó tó 127.[1] Ó jẹ́ ẹni tó ní ìmọ̀-ẹ̀rọ chess tó sì ní ìmọ̀-ẹ̀rọ, ìyá rẹ̀ ló kọ́ ọ nígbà tí ó wà ní kékeré.[2] Ó máa ń gbá chess déédéé “láti yí àfiyèsí sí nǹkan mìíràn [yàtọ̀ sí bọ́ọ̀lù àfẹsẹ̀gbá]”.[3] == Àwọn ìṣirò iṣẹ́ == === Club === {{updated|match played 23 May 2026}} {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+Appearances and goals by club, season and competition ! rowspan="2" |Club ! rowspan="2" |Season ! colspan="3" |League ! colspan="2" |National cup{{efn|Includes [[FA Cup]], [[DFB-Pokal]]}} ! colspan="2" |League cup{{efn|Includes [[EFL Cup]]}} ! colspan="2" |Europe ! colspan="2" |Other ! colspan="2" |Total |- !Division !Apps !Goals !Apps !Goals !Apps !Goals !Apps !Goals !Apps !Goals !Apps !Goals |- | rowspan="4" |[[Reading F.C.|Reading]] |[[2018–19 Reading F.C. season|2018–19]]<ref>{{soccerbase season|119178|2018|access-date=7 June 2026}}</ref> |[[EFL Championship|Championship]] |4 |0 |0 |0 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |4 |0 |- |[[2019–20 Reading F.C. season|2019–20]]<ref>{{soccerbase season|119178|2019|access-date=7 June 2026}}</ref> |Championship |19 |0 |3 |0 |1 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |23 |0 |- |[[2020–21 Reading F.C. season|2020–21]]<ref>{{soccerbase season|119178|2020|access-date=7 June 2026}}</ref> |Championship |44 |7 |1 |0 |1 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |46 |7 |- ! colspan="2" |Total !67 !7 !4 !0 !2 !0 ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— !73 !7 |- | rowspan="4" |[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]] |[[2021–22 Crystal Palace F.C. season|2021–22]]<ref>{{soccerbase season|119178|2021|access-date=7 June 2026}}</ref> |[[Premier League]] |26 |2 |5 |2 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |31 |4 |- |[[2022–23 Crystal Palace F.C. season|2022–23]]<ref>{{soccerbase season|119178|2022|access-date=7 June 2026}}</ref> |Premier League |37 |2 |1 |0 |2 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |40 |2 |- |[[2023–24 Crystal Palace F.C. season|2023–24]]<ref>{{soccerbase season|119178|2023|access-date=7 June 2026}}</ref> |Premier League |19 |10 |0 |0 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |19 |10 |- ! colspan="2" |Total !82 !14 !6 !2 !2 !0 ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— !90 !16 |- | rowspan="3" |[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |[[2024–25 FC Bayern Munich season|2024–25]]<ref>{{soccerbase season|119178|2024|access-date=7 June 2026}}</ref> |[[Bundesliga]] |34 |12 |2 |0 | colspan="2" |— |14{{efn|Appearances in [[UEFA Champions League]]|name=UCL}} |5 |5{{efn|Appearances in [[FIFA Club World Cup]]}} |3 |55 |20 |- |[[2025–26 FC Bayern Munich season|2025–26]]<ref>{{soccerbase season|119178|2025|access-date=7 June 2026}}</ref> |Bundesliga |32 |15 |6 |2 | colspan="2" |— |13{{efn|name=UCL}} |5 |1{{efn|Appearance in [[Franz Beckenbauer Supercup]]|name=FB}} |0 |52 |22 |- ! colspan="2" |Total !66 !27 !8 !2 ! colspan="2" |— !27 !10 !6 !3 !107 !42 |- ! colspan="3" |Career total !215 !47 !18 !4 !4 !0 !27 !10 !6 !3 !270 !64 |} {{notelist}} === International === {{updated|match played 18 July 2026}}<ref name="FFF">{{cite web|url=https://www.fff.fr/equipe-nationale/joueur/9498-olise-michael/fiche.html|title=Michael Olise|publisher=French Football Federation|access-date=18 July 2026|language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712141956/https://www.fff.fr/equipe-nationale/joueur/9498-olise-michael/fiche.html|archive-date=12 July 2026|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+Appearances and goals by national team and year !National team !Year !Apps !Goals |- | rowspan="3" |[[France national football team|France]] |2024 |4 |0 |- |2025 |9 |4 |- |2026 |12 |3 |- ! colspan="2" |Total !25 !7 |} {{updated|match played 18 July 2026}} : ''France score listed first, score column indicates score after each Olise goal''<ref name="FFF" /> {| class="wikitable sortable" |+List of international goals scored by Michael Olise ! scope="col" |No. ! scope="col" |Date ! scope="col" |Venue ! scope="col" |Cap ! scope="col" |Opponent ! scope="col" |Score ! scope="col" |Result ! scope="col" |Competition ! scope="col" class="unsortable" |{{abbr|Ref.|Reference}} |- | style="text-align: center;" |1 |23 March 2025 |[[Stade de France]], Saint-Denis, France | style="text-align: center;" |6 |{{fb|CRO}} | style="text-align: center;" |1–0 | style="text-align: center;" |2–0 {{after extra time}} {{penalty shoot-out|5–4}} |[[2024–25 UEFA Nations League A]] | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.soccerway.com/match/croatia-K8aznggo/france-QkGeVG1n/?mid=nD4pkgRj|title=France 2–0 Croatia: Match: Summary|website=Soccerway|publisher=Sportsight|access-date=7 June 2026}}</ref> |- | style="text-align: center;" |2 |8 June 2025 |[[MHPArena]], Stuttgart, Germany | style="text-align: center;" |8 |{{fb|GER}} | style="text-align: center;" |2–0 | style="text-align: center;" |2–0 |[[2025 UEFA Nations League Finals]] | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.soccerway.com/match/france-QkGeVG1n/germany-ptQide1O/?mid=21tqxx3e|title=Germany 0–2 France: Match: Summary|website=Soccerway|publisher=Sportsight|access-date=7 June 2026|archive-date=7 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260607162333/https://www.soccerway.com/match/france-QkGeVG1n/germany-ptQide1O/?mid=21tqxx3e|url-status=live}}</ref> |- | style="text-align: center;" |3 |5 September 2025 |[[Wrocław Stadium]], Wrocław, Poland | style="text-align: center;" |9 |{{fb|UKR}} | style="text-align: center;" |1–0 | style="text-align: center;" |2–0 |[[2026 FIFA World Cup qualification]] | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.soccerway.com/match/france-QkGeVG1n/ukraine-j1JtDMwo/?mid=hn9udLUQ|title=Ukraine 0–2 France: Match: Summary|website=Soccerway|publisher=Sportsight|access-date=7 June 2026|archive-date=7 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260607162345/https://www.soccerway.com/match/france-QkGeVG1n/ukraine-j1JtDMwo/?mid=hn9udLUQ|url-status=live}}</ref> |- | style="text-align: center;" |4 |13 November 2025 |[[Parc des Princes]], Paris, France | style="text-align: center;" |13 |{{fb|UKR}} | style="text-align: center;" |2–0 | style="text-align: center;" |4–0 |[[2026 FIFA World Cup qualification]] | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.soccerway.com/match/france-QkGeVG1n/ukraine-j1JtDMwo/?mid=ImqEAKqK|title=France 4–0 Ukraine: Match: Summary|website=Soccerway|publisher=Sportsight|access-date=7 June 2026|archive-date=7 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260607162406/https://www.soccerway.com/match/france-QkGeVG1n/ukraine-j1JtDMwo/?mid=ImqEAKqK|url-status=live}}</ref> |- | style="text-align: center;" |5 | rowspan="3" |8 June 2026 | rowspan="3" |[[Stade Pierre-Mauroy]], Lille, France | rowspan="3" style="text-align: center;" |17 | rowspan="3" |{{fb|NIR}} | style="text-align: center;" |1–0 | rowspan="3" style="text-align: center;" |3–1 | rowspan="3" |[[Friendly (association football)|Friendly]] | rowspan="3" style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.soccerway.com/match/france-QkGeVG1n/northern-ireland-lQADNSWu/?mid=h6AZ5xIP|title=France 3–1 Northern Ireland: Match: Summary|website=Soccerway|publisher=Sportsight|access-date=8 June 2026}}</ref> |- | style="text-align: center;" |6 | style="text-align: center;" |2–0 |- | style="text-align: center;" |7 | style="text-align: center;" |3–1 |} == Honours == '''Bayern Munich''' * [[Bundesliga]]: [[2024–25 Bundesliga|2024–25]],<ref>{{cite news|date=4 May 2026|title=FC Bayern München deutscher Meister 2025: Leverkusen patzt gegen Freiburg in Bundesliga|url=https://www.faz.net/aktuell/sport/fussball/bundesliga/fc-bayern-muenchen-deutscher-meister-2025-leverkusen-patzt-gegen-freiburg-in-bundesliga-110402738.html|access-date=4 May 2025|website=FAZ.NET|language=de|archive-date=6 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250706100835/https://www.faz.net/aktuell/sport/fussball/bundesliga/fc-bayern-muenchen-deutscher-meister-2025-leverkusen-patzt-gegen-freiburg-in-bundesliga-110402738.html|url-status=live}}</ref> [[2025–26 Bundesliga|2025–26]]<ref>{{cite web|url=https://www.kicker.de/bayern-gegen-stuttgart-2026-bundesliga-5051012/spielbericht|title=Bayern dreht nach Rückstand auf und kürt sich vorzeitig zum Deutschen Meister|language=de|website=kicker.de|date=19 April 2026|access-date=19 April 2026}}</ref> * [[DFB-Pokal]]: [[2025–26 DFB-Pokal|2025–26]]<ref>{{cite web|url=https://www.kicker.de/bayern-gegen-stuttgart-2026-dfb-pokal-5199090/ticker|title=Hattrick Kane: Bayern gewinnt nach sechs Jahren Wartezeit den DFB-Pokal|language=de|website=kicker.de|date=23 May 2026|access-date=23 May 2026}}</ref> * [[Franz Beckenbauer Supercup]]: [[2025 Franz Beckenbauer Supercup|2025]]<ref>{{cite web|url=https://www.spiegel.de/sport/fussball/sieg-ueber-den-vfb-stuttgart-bayern-muenchen-ist-der-erste-gewinner-des-franz-beckenbauer-supercups-a-7a83e553-46f8-4c53-b549-09044133eec0|title=Bayern München ist der erste Gewinner des Franz-Beckenbauer-Supercups|language=de|website=Spiegel|date=16 August 2025|access-date=16 August 2025|archive-date=17 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250817022757/https://www.spiegel.de/sport/fussball/sieg-ueber-den-vfb-stuttgart-bayern-muenchen-ist-der-erste-gewinner-des-franz-beckenbauer-supercups-a-7a83e553-46f8-4c53-b549-09044133eec0|url-status=live}}</ref> '''France U23''' * [[Football at the Summer Olympics|Summer Olympics]] silver medal: [[Football at the 2024 Summer Olympics – Men's tournament|2024]]<ref>{{cite news|last=Ronay|first=Barney|date=9 August 2024|title=Camello's extra-time double clinches football gold for Spain against France|url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/aug/09/football-olympics-paris-france-spain-final|access-date=9 August 2024|work=The Guardian|issn=0261-3077}}</ref> '''France''' * [[UEFA Nations League]] third place: [[2024–25 UEFA Nations League|2024–25]]<ref>{{cite web|date=8 June 2025|title=Germany 0-2 France report: Kylian Mbappé scores landmark goal as Les Bleus clinch Nations League third place|url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/news/029a-1df3af7eedc9-c3b6e51cf3f1-1000--germany-0-2-france-report-kylian-mbappe-scores-landmark-g/|access-date=8 June 2025|publisher=UEFA|archive-date=8 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250608151552/https://www.uefa.com/uefanationsleague/news/029a-1df3af7eedc9-c3b6e51cf3f1-1000--germany-0-2-france-report-kylian-mbappe-scores-landmark-g/|url-status=live}}</ref> '''Individual''' * [[Ballon d'Or|Ballon d’Or]] nominee: [[2025 Ballon d'Or|2025]]<ref name=":8">{{Cite web|date=2025-08-07|title=Ballon d'Or 2025: Full List of Nominees|url=https://www.si.com/soccer/ballon-dor-2025-full-list-of-nominees|access-date=2026-07-09|website=SI|language=en-US}}</ref> * [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] Player of the Season: [[2024–25 FC Bayern Munich season|2024–25]],<ref>{{Cite web|date=29 July 2025|title=Michael Olise is your FC Bayern Player of the Season for 2024/25|url=https://fcbayern.com/en/news/2025/07/michael-olise-is-fc-bayern-player-of-the-season-for-2024-25|website=fcbayern.com|access-date=22 July 2026|archive-date=9 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260209171337/https://fcbayern.com/en/news/2025/07/michael-olise-is-fc-bayern-player-of-the-season-for-2024-25|url-status=live}}</ref> [[2025–26 FC Bayern Munich season|2025–26]]<ref>{{Cite web|date=27 June 2026|title=Michael Olise named FC Bayern Player of the Season 2025/26|url=https://fcbayern.com/de/news/2026/06/spieler-der-saison-2025-26-michael-olise|website=fcbayern.com|access-date=22 July 2026|archive-date=28 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260628122137/https://fcbayern.com/de/news/2026/06/spieler-der-saison-2025-26-michael-olise|url-status=live}}</ref> * [[Bundesliga Awards|Bundesliga Player of the Season]]: [[2025–26 Bundesliga#Annual awards|2025–26]]<ref>{{cite news|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/player-of-the-month-2025-26-vote-winners-ea-sports-olise-34233|title=Bayern Munich's Michael Olise named 2025/26 Player of the Season|publisher=Bundesliga|date=16 May 2026}}</ref> * [[Bundesliga Awards|Bundesliga Rookie of the Season]]: [[2024–25 Bundesliga#Annual awards|2024–25]]<ref>{{cite news|title=Bayern Munich's Michael Olise named 2024/25 Rookie of the Season!|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/vote-rookie-of-the-month-award-2024-25-best-young-player-sorare-29227|date=18 May 2025|access-date=18 May 2025|publisher=Bundesliga|archive-date=10 January 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260110223635/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/vote-rookie-of-the-month-award-2024-25-best-young-player-sorare-29227|url-status=live}}</ref> * [[Bundesliga Awards#Team of the Season|Bundesliga Team of the Season]]: [[2024–25 Bundesliga#Team of the Season|2024–25]],<ref>{{cite news|title=The EA FC 25 Bundesliga Team of the Season 2024/25|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/team-of-the-season-2024-25-voting-best-players-ea-fc25-easports-31723|date=9 May 2025|access-date=9 May 2025|publisher=Bundesliga|archive-date=15 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515214933/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/team-of-the-season-2024-25-voting-best-players-ea-fc25-easports-31723|url-status=live}}</ref> [[2025–26 Bundesliga#Team of the Season|2025–26]]<ref>{{cite news|title=Check out the EA SPORTS FC 26 Bundesliga Team of the Season!|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/team-of-the-season-ea-sports-fc-26-voting-36810|date=29 April 2026|access-date=21 May 2026|publisher=Bundesliga|archive-date=18 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260518222321/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/team-of-the-season-ea-sports-fc-26-voting-36810|url-status=live}}</ref> * Crystal Palace Goal of the Season: [[2022–23 Crystal Palace F.C. season|2022–23]]<ref>{{cite news|date=24 May 2023|title=Olise free-kick named Palace's 22/23 Goal of the Season|url=https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/michael-olise-man-utd-free-kick-2223-goal-of-the-season/|access-date=28 May 2023|publisher=Crystal Palace F.C.|archive-date=28 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528152419/https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/michael-olise-man-utd-free-kick-2223-goal-of-the-season/|url-status=live}}</ref> * [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]] Players' Player of the Season: [[2022–23 Crystal Palace F.C. season|2022–23]]<ref>{{cite news|date=24 May 2023|title=Michael Olise named Players' Player of the Season 22/23|url=https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/michael-olise-named-players-player-of-the-season-22-23/|access-date=28 May 2023|publisher=Crystal Palace F.C.|archive-date=25 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230525002321/https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/michael-olise-named-players-player-of-the-season-22-23/|url-status=live}}</ref> * EFL Championship Team of the Season: [[2020–21 EFL Championship#Annual|2020–21]]<ref name=":16">{{Cite news|title=Championship Team of the Season 2020/21|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/12301848/championship-team-of-the-season-2020-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250716014652/https://www.skysports.com/football/news/11095/12301848/championship-team-of-the-season-2020-21|archive-date=16 July 2025|access-date=2026-07-22|work=Sky Sports|language=en-GB|url-status=live}}</ref> * [[EFL Awards|EFL Championship Young Player of the Season]]: [[2020–21 EFL Championship#Annual|2020–21]]<ref name=":0">{{Cite news|date=26 April 2021|title=EFL Awards: Norwich's Emi Buendia wins Championship player of the season award|url=https://www.bbc.com/sport/football/56893266|access-date=5 April 2025|work=BBC Sport|language=en-GB|archive-date=22 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022173830/https://www.bbc.com/sport/football/56893266|url-status=live}}</ref> * [[FIFA World Cup]] Dream XI: [[2026 FIFA World Cup|2026]]<ref>{{Cite web|last=|first=|date=23 July 2026|title=FIFA World Cup 2026 Best XI: Which Players Made the Official Dream Team?|url=https://www.beinsports.com/en-us/soccer/articles/fifa-world-cup-2026-best-xi-which-players-made-the-official-dream-team-2026-07-22|access-date=2026-07-23|website=beIN SPORTS|language=en-us}}</ref> * [[IFFHS]] Playmaker of the World Cup: [[2026 FIFA World Cup|2026]]<ref>{{Cite web|date=2026-07-19|title=IFFHS Best Playmaker of the World Cup 2026 — M. Olise|url=https://iffhs.com/en/news/iffhs-world-cup-best-playmaker-m-olise-100051|access-date=2026-07-22|website=iffhs.com|language=en|archive-date=25 July 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260725222529/https://iffhs.com/en/news/iffhs-world-cup-best-playmaker-m-olise-100051|url-status=live}}</ref> * [[IFFHS]] Team of the World Cup: [[2026 FIFA World Cup|2026]]<ref>{{Cite web|date=2026-07-19|title=IFFHS Team of the World Cup 2026|url=https://iffhs.com/en/news/iffhs-world-cup-best-xi-100059|access-date=2026-07-22|website=iffhs.com|language=en|archive-date=23 July 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260723002417/https://iffhs.com/en/news/iffhs-world-cup-best-xi-100059|url-status=live}}</ref> * London Football Awards Goal of the Season: [[2023–24 Premier League|Crystal Palace vs Luton Town]]<ref>{{Cite web|last=Simms|first=George|date=2024-02-29|title=Rice, Palmer and Postecoglou among winners at 2024 London Football Awards|url=https://inews.co.uk/sport/football/rice-palmer-postecoglou-winners-london-football-awards-2931150|access-date=2026-07-22|website=The i Paper|language=en-US|archive-date=24 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250724142831/https://inews.co.uk/sport/football/rice-palmer-postecoglou-winners-london-football-awards-2931150|url-status=live}}</ref> * [[PFA Team of the Year]]: [[PFA Team of the Year (2020s)|2020–21 Championship]]<ref name=":17">{{cite web|date=3 June 2021|title=Norwich City dominate with six players in PFA Championship team of the year|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57345692|access-date=3 June 2021|website=BBC Sport|archive-date=3 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603161609/https://www.bbc.com/sport/football/57345692|url-status=live}}</ref> * [[PFA Young Player of the Year]] nominee: [[2023–24 Premier League|2023–24]]<ref name=":9">{{Cite web|date=2024-08-12|title=Premier League youngsters nominated for PFA Young Player of the Year award|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg38e17x53o|access-date=2026-07-22|website=BBC Sport|language=en-GB}}</ref> * [[Reading F.C.|Reading]] Scholar of the Season: [[2018–19 Reading F.C. season|2018−19]]<ref>{{Cite web|last=EFL|date=2026-07-01|title=Reading to France World Cup star - Michael Olise's journey|url=https://efl.com/news/2026/july/01/from-reading-to-the-world-cup---michael-olise-s-journey/|access-date=2026-08-04|website=EFL|language=en|archive-date=1 July 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260701105720/https://www.efl.com/news/2026/july/01/from-reading-to-the-world-cup---michael-olise-s-journey/|url-status=live}}</ref> * [[Vereinigung der Vertragsfußballspieler#Player of the Season (2006–present)|VDV Bundesliga Player of the Season]]: [[2025–26 Bundesliga|2025–26]]<ref name="VDV26">{{cite news|url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/vdv/news/417/Michael%20Olise%20ist%20VDV-Spieler%20der%20Saison.htm|title=Michael Olise ist VDV-Spieler der Saison|publisher=VDV|language=de|date=2 June 2026|access-date=2 June 2026|archive-date=1 July 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260701234313/https://www.spielergewerkschaft.de/de/vdv/news/417/Michael%2520Olise%2520ist%2520VDV-Spieler%2520der%2520Saison.htm|url-status=live}}</ref> * [[Vereinigung der Vertragsfußballspieler#Team of the Season|VDV Bundesliga Team of the Season]]: [[2024–25 Bundesliga#Team of the Season|2024–25]],<ref>{{cite news|url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/vdv/news/337/Aktuelles-%7C-VDV-11-24%2F25-%7C-Wahlergebnisse.htm|title=Florian Wirtz ist erneut VDV-Spieler der Saison|publisher=VDV|language=de|date=28 May 2025|access-date=28 May 2025|archive-date=28 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250528133943/https://www.spielergewerkschaft.de/de/vdv/news/337/Aktuelles-%257C-VDV-11-24%252F25-%257C-Wahlergebnisse.htm|url-status=live}}</ref> [[2025–26 Bundesliga#Team of the Season|2025–26]]<ref name="VDV26" /> * [[UEFA Champions League]] Team of the Season: [[2025–26 UEFA Champions League#Team of the Season|2025–26]]<ref>{{cite news|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/02a5-20c1d7d33d69-be4f6ab11b0a-1000/|title=2025/26 UEFA Champions League Team of the Season|publisher=UEFA|date=31 May 2026|access-date=31 May 2026|archive-date=31 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260531164603/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/02a5-20c1d7d33d69-be4f6ab11b0a-1000/|url-status=live}}</ref> * [[Trophées UNFP du football#Best French Player Playing Abroad|UNFP Best French Player Playing Abroad]]: 2025–26<ref>{{cite web|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Michael-olise-elu-meilleur-francais-evoluant-a-l-etranger-aux-trophees-unfp/1675086|title=Michael Olise élu meilleur Français évoluant à l'étranger aux Trophées UNFP 2026|publisher=L'Équipe|language=fr|date=11 May 2026|access-date=12 May 2026|archive-date=14 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260514021546/https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Michael-olise-elu-meilleur-francais-evoluant-a-l-etranger-aux-trophees-unfp/1675086|url-status=live}}</ref> '''Orders''' * [[Fáìlì:Ordre_national_du_Merite_Chevalier_ribbon.svg|37x37px]] [[Knight of the National Order of Merit]]: 2024<ref>{{cite journal|date=24 September 2024|title=Décret du 23 septembre 2024 portant promotion et nomination dans l'ordre national du Mérite|trans-title=Decree of 23 September 2024 on promotion and appointment to the National Order of Merit|url=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000050251623|journal=Journal officiel de la République française|trans-journal=Official Journal of the French Republic|volume=2024|issue=227|id=PRER2420330D|access-date=3 March 2025|language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20250303190458/https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000050251623|archive-date=3 March 2025|url-status=live}}</ref> '''Records''' * Most assists in a single [[FIFA World Cup|World Cup]] (7): [[2026 FIFA World Cup|2026]]<ref>{{Cite web|title=Top assisters at the World Cup 2026|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/most-assists-top-assisters|access-date=2026-07-21|website=FIFA|archive-date=14 July 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714061251/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/most-assists-top-assisters|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Most assists by a football (soccer) player at a FIFA World Cup tournament|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/786438-most-assists-by-a-football-soccer-player-at-a-fifa-world-cup-tournament|website=Guiness World Records}}</ref> * First player in history to be top assist provider in the World Cup (7), [[2025–26 UEFA Champions League|Champions League]] (6), and [[2025–26 Bundesliga|league]] (19) in the same season: 2025–26<ref>{{Cite web|last=Lecea|first=Iñigo|date=24 July 2026|title=Dentellada de Olise|url=https://as.com/futbol/mundial/triplete-de-olise-f202607-n/|website=Diario AS|access-date=12 August 2026|archive-date=26 July 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260726144232/https://as.com/futbol/mundial/triplete-de-olise-f202607-n/|dead-url=yes}}</ref> * Youngest [[Premier League]] player to provide three assists from open play in a single match (21 years 118 days): [[2022–23 Premier League|2022–23]]<ref>{{Cite news|last=Woosnam|first=Matt|date=2023-06-01|title=Crystal Palace’s player of the season: Michael Olise|url=https://www.nytimes.com/athletic/4563848/2023/06/01/crystal-palaces-player-of-the-season-michael-olise/|access-date=2026-08-10|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> == Notes == {{notelist|group=upper-alpha}} == References == {{reflist}} == External links == {{Commons category}} * [https://fcbayern.com/en/teams/first-team/michael-olise Profile] at the FC Bayern Munich website * {{FFF player}} * {{UEFA player}} {{FC Bayern Munich squad}}{{Navboxes|title=France squads|bg=#002395|fg=white|bordercolor=#ED2939|list1={{France men's football squad 2024 Summer Olympics}} {{France squad 2026 FIFA World Cup}}}}{{Navboxes|title=Awards|bg=gold|fg=navy|list1={{2026 FIFA World Cup Team of the Tournament}} {{2020–21 EFL Championship PFA Team of the Year}} {{2020–21 EFL Championship Team of the Season}} {{The Football League Young Player of the Year}} {{2024–25 kicker Bundesliga Team of the Season}} {{2025–26 kicker Bundesliga Team of the Season}} {{Bundesliga Rookie of the Season}} {{Bundesliga Player of the Season}} {{VDV Player of the Season}}}}{{Authority control}} deqhtmkskb6mj03ppofw175nn7x9to3 Aaqil Rizan 0 82681 640102 632338 2026-11-08T08:45:21Z Apalopadidun1 29845 640102 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography|name=Aaqil Rizan|fullname=Mohamed Rizan Mohamed Aaqil|birth_date={{birth date and age|2003|2|5}}|birth_place=[[Colombo]], [[Sri Lanka]]|height=178 cm|image=Photo of Mohamed Rizan Mohamed Aaqil playing for Colombo FC.jpg|alt=Mohamed Aaqil playing for Colombo FC|caption=Aaqil playing for Colombo FC|position=[[Forward (association football)|Forward]]|currentclub=[[Negeri Sembilan FC]]|years1=2018–2020|clubs1=[[Dubai City FC]]|caps1=|goals1=|years2=2021–2023|clubs2=[[Java Lane SC]]|caps2=|goals2=|years3=2023–2025|clubs3=[[Colombo FC]]|caps3=|goals3=|years4=2025–2026|clubs4=[[Negeri Sembilan FC]]|caps4=|goals4=}}   '''Aaqil Rizan''' (tí wọ́n bí ní [[ọjọ́]] karùn-ún [[oṣù]] Kejì [[ọdún]] 2003) jẹ́ ògbóǹtarìgì agbábọ́ọ̀lù ọmọ orílẹ̀-èdè Sri Lanka, tó ń gbá [[bọ́ọ̀lù]] gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù iwájú fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù ''Negeri Sembilan FC''. == Ìgbésí ayé ara ẹni == Ní ọdún 2026, Aaqil ti kọ̀ láti gba ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ìṣòwò àti àǹfààní ìwé-àṣẹ ẹ̀tọ́ àwòrán láti ọ̀dọ̀ àwọn ilé-iṣẹ́ tẹ́tẹ́ nítorí ìgbàgbọ́ rẹ̀. Ó sọ pé òun kò fẹ́ kí orúkọ òun, ìrísí rẹ̀, tàbí àwòrán òun láti gbé àwọn ìgbòkègbodò tẹ́tẹ́ lárugẹ. == Iṣẹ́ ẹgbẹ́ == Aaqil bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ pẹ̀lú Dubai City FC Youth ní ọdún 2018. Ó padà sí Sri Lanka ó sì lọ dúró fún Java Lane SC ní àsìkò ọdún 2021–2023 Ní àsìkò méjì tó lò pẹ̀lú ẹgbẹ́ náà, ó díje nínú ìdíje Ajumọṣe awọn aṣaju-ija Sri Lanka àti Ife Ajumọṣe Ilu, ó sì fi ara rẹ̀ hàn gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn ọ̀nà ìkọlù ẹgbẹ́ náà kí ó tó lọ sí Colombo FC . níbi tí ó ti wọ aṣọ nọ́mbà mẹ́tàdínlọ́gbọ̀n. Nígbà tí ó wà ní Colombo FC, ó gba àmì-ẹ̀yẹ kan nínú ìṣẹ́gun 3–1 lórí Defenders FC ní Sri Lanka Super League, pẹ̀lú àwọn góólù ní ìṣẹ́jú ''m''ẹ́sán, mẹ́rìndínláàdọ́ta àti ọgọ́rin. . Lẹhinna o gbe lọ si ẹgbẹ agbabọọlu Malaysia Negeri Sembilan FC . == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 2003]] s8zf33bewnuij7rhae1twm0etspzh9c 640104 640102 2026-11-08T08:46:21Z Apalopadidun1 29845 640104 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography|name=Aaqil Rizan|fullname=Mohamed Rizan Mohamed Aaqil|birth_date={{birth date and age|2003|2|5}}|birth_place=[[Colombo]], [[Sri Lanka]]|height=178 cm|image=Photo of Mohamed Rizan Mohamed Aaqil playing for Colombo FC.jpg|alt=Mohamed Aaqil playing for Colombo FC|caption=Aaqil playing for Colombo FC|position=[[Forward (association football)|Forward]]|currentclub=[[Negeri Sembilan FC]]|years1=2018–2020|clubs1=[[Dubai City FC]]|caps1=|goals1=|years2=2021–2023|clubs2=[[Java Lane SC]]|caps2=|goals2=|years3=2023–2025|clubs3=[[Colombo FC]]|caps3=|goals3=|years4=2025–2026|clubs4=[[Negeri Sembilan FC]]|caps4=|goals4=}}   '''Aaqil Rizan''' (tí wọ́n bí ní [[ọjọ́]] karùn-ún [[oṣù]] Kejì [[ọdún]] 2003) jẹ́ ògbóǹtarìgì agbábọ́ọ̀lù ọmọ orílẹ̀-èdè Sri Lanka, tó ń gbá bọ́ọ̀lù gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù iwájú fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù ''Negeri Sembilan FC''. == Ìgbésí ayé ara ẹni == Ní ọdún 2026, Aaqil ti kọ̀ láti gba ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ìṣòwò àti àǹfààní ìwé-àṣẹ ẹ̀tọ́ àwòrán láti ọ̀dọ̀ àwọn ilé-iṣẹ́ tẹ́tẹ́ nítorí ìgbàgbọ́ rẹ̀. Ó sọ pé òun kò fẹ́ kí orúkọ òun, ìrísí rẹ̀, tàbí àwòrán òun láti gbé àwọn ìgbòkègbodò tẹ́tẹ́ lárugẹ. == Iṣẹ́ ẹgbẹ́ == Aaqil bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ pẹ̀lú Dubai City FC Youth ní ọdún 2018. Ó padà sí Sri Lanka ó sì lọ dúró fún Java Lane SC ní àsìkò ọdún 2021–2023 Ní àsìkò méjì tó lò pẹ̀lú ẹgbẹ́ náà, ó díje nínú ìdíje Ajumọṣe awọn aṣaju-ija Sri Lanka àti Ife Ajumọṣe Ilu, ó sì fi ara rẹ̀ hàn gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn ọ̀nà ìkọlù ẹgbẹ́ náà kí ó tó lọ sí Colombo FC . níbi tí ó ti wọ aṣọ nọ́mbà mẹ́tàdínlọ́gbọ̀n. Nígbà tí ó wà ní Colombo FC, ó gba àmì-ẹ̀yẹ kan nínú ìṣẹ́gun 3–1 lórí Defenders FC ní Sri Lanka Super League, pẹ̀lú àwọn góólù ní ìṣẹ́jú ''m''ẹ́sán, mẹ́rìndínláàdọ́ta àti ọgọ́rin. . Lẹhinna o gbe lọ si ẹgbẹ agbabọọlu Malaysia Negeri Sembilan FC . == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 2003]] my4c0al1h30dp5yaiuvgz33lnga2fxj 640105 640104 2026-11-08T08:49:27Z Apalopadidun1 29845 640105 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography|name=Aaqil Rizan|fullname=Mohamed Rizan Mohamed Aaqil|birth_date={{birth date and age|2003|2|5}}|birth_place=[[Colombo]], [[Sri Lanka]]|height=178 cm|image=Photo of Mohamed Rizan Mohamed Aaqil playing for Colombo FC.jpg|alt=Mohamed Aaqil playing for Colombo FC|caption=Aaqil playing for Colombo FC|position=[[Forward (association football)|Forward]]|currentclub=[[Negeri Sembilan FC]]|years1=2018–2020|clubs1=[[Dubai City FC]]|caps1=|goals1=|years2=2021–2023|clubs2=[[Java Lane SC]]|caps2=|goals2=|years3=2023–2025|clubs3=[[Colombo FC]]|caps3=|goals3=|years4=2025–2026|clubs4=[[Negeri Sembilan FC]]|caps4=|goals4=}}   '''Aaqil Rizan''' (tí wọ́n bí ní [[ọjọ́]] karùn-ún [[oṣù]] Kejì [[ọdún]] 2003) jẹ́ ògbóǹtarìgì agbábọ́ọ̀lù ọmọ orílẹ̀-èdè Sri Lanka, tó ń gbá bọ́ọ̀lù gẹ́gẹ́ bí agbábọ́ọ̀lù iwájú fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù ''Negeri Sembilan FC''.<ref name="sofascore">{{cite web |url=https://www.sofascore.com/football/player/mohamed-aaqil/2620393 |title=Mohamed Aaqil |publisher=Sofascore |accessdate=2026-06-17}}</ref> == Ìgbésí ayé ara ẹni == Ní ọdún 2026, Aaqil ti kọ̀ láti gba ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ìṣòwò àti àǹfààní ìwé-àṣẹ ẹ̀tọ́ àwòrán láti ọ̀dọ̀ àwọn ilé-iṣẹ́ tẹ́tẹ́ nítorí ìgbàgbọ́ rẹ̀. Ó sọ pé òun kò fẹ́ kí orúkọ òun, ìrísí rẹ̀, tàbí àwòrán òun láti gbé àwọn ìgbòkègbodò tẹ́tẹ́ lárugẹ. == Iṣẹ́ ẹgbẹ́ == Aaqil bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ pẹ̀lú Dubai City FC Youth ní ọdún 2018. Ó padà sí Sri Lanka ó sì lọ dúró fún Java Lane SC ní àsìkò ọdún 2021–2023 Ní àsìkò méjì tó lò pẹ̀lú ẹgbẹ́ náà, ó díje nínú ìdíje Ajumọṣe awọn aṣaju-ija Sri Lanka àti Ife Ajumọṣe Ilu, ó sì fi ara rẹ̀ hàn gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn ọ̀nà ìkọlù ẹgbẹ́ náà kí ó tó lọ sí Colombo FC . níbi tí ó ti wọ aṣọ nọ́mbà mẹ́tàdínlọ́gbọ̀n. Nígbà tí ó wà ní Colombo FC, ó gba àmì-ẹ̀yẹ kan nínú ìṣẹ́gun 3–1 lórí Defenders FC ní Sri Lanka Super League, pẹ̀lú àwọn góólù ní ìṣẹ́jú ''m''ẹ́sán, mẹ́rìndínláàdọ́ta àti ọgọ́rin. . Lẹhinna o gbe lọ si ẹgbẹ agbabọọlu Malaysia Negeri Sembilan FC . == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Ẹ̀ka:Àwọn ènìyàn alààyè]] [[Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 2003]] 0el6xjgi04562m2z1cza2ojhq6fpd2j Priscilla agera 0 82819 640000 632747 2026-11-08T05:36:28Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640000 wikitext text/x-wiki <nowiki>{Short description|Nigerian volleyball player (born 1978)}}</nowiki> {{Use dmy dates|date=September 2023}}{{Infobox person|name=Priscilla Agera|image=|image_size=|caption=|birth_name=|birth_date={{birth date and age text|8 August 1978}}|birth_place=|death_date=|death_place=|death_cause=|other_names=|known_for=|education=|employer=Nigeria Customs Women Volleyball Team 2020 - 2021|occupation=volleyball player 2018 - 2019|spouse=|partner=|children=|parents=|relatives=|signature=|website=|footnotes=}}'''Priscilla Agera''' jẹ́ agbábọ́ọ̀lù-afẹ́fẹ́-lórí-nẹ́ọ̀tì (volleyball) [[ọmọ]] [[orílẹ̀-èdè Nàìjíríà]] , ẹni tí ó ti gbá bọ́ọ̀lù fún ẹgbẹ́ àwọn obìnrin ti Nigeria Customs Service àti ẹgbẹ́ àwọn [[obìnrin]] ti [[orílẹ̀-èdè Nàìjíríà]].[1]<ref>{{Cite web|title=Priscilla Agera » clubs :|url=https://women.volleybox.net/priscilla-agera-p28471/clubs|access-date=2023-03-20|website=Women Volleybox|language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=NNN|date=2019-03-16|title=Africa Club Championship: Nigeria Customs women volleyball team pummel USFA of Burkina Faso|url=https://nnn.ng/africa-club-championship-nigeria-customs-women-volleyball-team-pummel-usfa-of-burkina-faso/|access-date=2023-03-20|website=NNN|language=en|archive-date=20 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230320192548/https://nnn.ng/africa-club-championship-nigeria-customs-women-volleyball-team-pummel-usfa-of-burkina-faso/|dead-url=yes}}</ref> == Àwọn Àṣeyọrí == Priscilla kópa nínú [[ẹgbẹ́]] "b" ti bọ́ọ̀lù aláfẹ́fẹ́ etí-òkun (beach volleyball) fún ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù aláfẹ́fẹ́ ti àwọn obìnrin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà<ref name=":1">{{Cite web|last=Kuti|first=Dare|date=2021-04-26|title=Volleyball: Customs defeat Pipeline of Kenya in Tunisia|url=https://www.aclsports.com/volleyball-customs-defeat-pipeline-of-kenya-in-tunisia/|access-date=2023-03-20|website=ACLSports|language=en-GB}}</ref>. Ó tún ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí [[olùkọ́ni]] àti olórí ẹgbẹ́ àwọn obìnrin ti Nigeria Customs Service.<ref name=":2">{{Cite web|last=NNN|date=2019-03-16|title=Africa Club Championship: Nigeria Customs women volleyball team pummel USFA of Burkina Faso|url=https://nnn.ng/africa-club-championship-nigeria-customs-women-volleyball-team-pummel-usfa-of-burkina-faso/|access-date=2023-03-20|website=NNN|language=en|archive-date=20 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230320192548/https://nnn.ng/africa-club-championship-nigeria-customs-women-volleyball-team-pummel-usfa-of-burkina-faso/|dead-url=yes}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":1" /> [[Abuja|Ó jẹ́ ara ẹgbẹ́ tó ṣẹ́gun South Africa láti gba àmì-ẹ̀yẹ wúrà níbi ìdíje All-Africa Games ti ọdún 2015 (èyí tí í ṣe èyí kọkànlá) ní Congo.[1][2] Ó tún jẹ́ [[ara]] [[ẹgbẹ́]] tó gba ipò kẹta níbi ìdíje àṣàyàn fún Olympics ti [[ọdún]] 2016 fún eré bọ́ọ̀lù aláfẹ́fẹ́ lórí iyanrìn (beach volleyball) àwọn obìnrin ní ilẹ̀ Áfíríkà, èyí tí ó wáyé ní Jabi Lakeside.a]].<ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite news|title=Nigeria wins 3rd place in Women Beach Volleyball|url=https://www.premiumtimesng.com/sports/nigeria-sports-news/201931-nigeria-wins-3rd-place-women-beach-volleyball.html|access-date=2023-03-20|newspaper=[[Premium Times]]}}</ref> Ó jẹ́ ara ẹgbẹ́ àwọn obìnrin ti Nigeria Customs tí ó kópa nínú ìdíje bọ́ọ̀lù aláfọwọ́gbá ti àwọn ẹgbẹ́ obìnrin ilẹ̀ Áfíríkà ti ọdún 2019 ní Cairo, ní Egypt.<ref name=":2" /><ref name=":2" /> Òun ni Olùdarí Ẹ̀ka Imọ̀-ẹ̀rọ lọ́wọ́lọ́wọ́ fún Àjọ Nigeria Paravolley Federation.<ref name=":3" /><ref>{{Cite news|last=Cyril|date=2022-08-28|title=Coaches, players commend organisers of World Para Volley training|url=https://sunnewsonline.com/coaches-players-commend-organisers-of-world-para-volley-training/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2023-03-20|newspaper=[[The Sun (Nigeria)|The Sun]]|language=en}}</ref> == References == {{reflist}} lh2150d7tw4mivyy5mq6e1ibd6cz4uh Adeola Emmanuel Abolaji 0 83593 639685 636006 2026-11-07T19:42:02Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 639685 wikitext text/x-wiki <nowiki>Short description|Nigerian actor, filmmaker, and politician}} </nowiki>{{Use Nigerian English|date=September 2024}} {{Use dmy dates|date=September 2024}}{{Infobox person|name=Adeola Emmanuel Abolaji|image=Adeola Abolaji.jpg|birth_date={{birth date and age|1993|11|11|df=y}}|education=[[Babcock University]]|occupation=Actor, Pastor, Media Consultant|employer=[[Redeemed Christian Church of God]]|website=https://abolajiadeola.com/}}'''Adeola Emmanuel Abolaji''' (A bí i ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kọkànlá ọdún 1993) jẹ́ òṣèré, olùdarí fíìmù, pásítọ̀, oníṣòwò ìròyìn, àti aṣojú òṣèlú ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.[1][2][3] Ó tún jẹ́ Pásítọ̀ Olórí ti RCCG Living Seed Church Omole àti ẹgbẹ́ akọrin, Spirit Of Prophecy..<ref>{{Cite news|last=|first=|date=2023-04-19|title=The importance of leadership and human relations in Adeola's journey to becoming a entrepreneur and pastor|url=https://guardian.ng/news/the-importance-of-leadership-and-human-relations-in-adeolas-journey-to-becoming-a-entrepreneur-and-pastor/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2023-05-29|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Eze|first=Chinelo|date=2023-03-07|title=Enoch: The Biopic On The Life Of Adejare Adeboye|url=https://guardian.ng/life/enoch-the-biopic-on-the-life-of-adejare-adeboye/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2023-05-29|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|title=From a Young Age to an Established Brand: Abolaji Adeola Shares His Entrepreneurial Journey and How it Led to the Creation of Expert Beam Media.|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2023/04/19/from-a-young-age-to-an-established-brand-abolaji-adeola-shares-his-entrepreneurial-journey-and-how-it-led-to-the-creation-of-expert-beam-media/|access-date=2023-05-29|newspaper=[[This Day]]}}</ref> == Ìgbésí ayé àti iṣẹ́ ìbẹ̀rẹ̀ == Ó jẹ́ ọmọ ilé-ẹ̀kọ́ gíga nínú ìmọ̀-ẹ̀rọ-ẹ̀rọ-ara láti Babcock University, pẹ̀lú MBA láti Redeemers' University.[1] Ó jẹ́ Olórí Ìbánisọ̀rọ̀ Oní-nọ́ńbà ní Ọ́fíìsì Olùrànlọ́wọ́ Àgbà fún Olùdarí Gbogbogbò ti RCCG.<ref>{{Cite news|last=Telegraph|first=New|date=2023-04-18|title=Abolaji Adeola, Digital Communications Head for the Office of the Principal Executive Assistant to the General Overseer of RCCG, Discusses the Role of Technology in Spreading the Gospel and Building Communities|url=https://newtelegraphng.com/abolaji-adeola-digital-communications-head-for-the-office-of-the-principal-executive-assistant-to-the-general-overseer-of-rccg-discusses-the-role-of-technology-in-spreading-the-gospel-and-building-c/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2023-05-29|newspaper=[[New Telegraph]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-03-21|title=Adeola Abolaji - Xplorenollywood|url=https://xplorenollywood.com/tag/adeola-abolaji/|access-date=2023-05-29|language=en-US}}</ref> == Iṣẹ́ ọwọ́ == Ní ọdún 2017, Abolaji dá Expert Beam Media sílẹ̀, ilé-iṣẹ́ ìròyìn kan ní Áfíríkà tí ó ń ṣe àwọn iṣẹ́ tó jẹ mọ́ ìròyìn lórí iṣẹ́ fídíò, ìpolówó, àti àwọn ìkànnì àwùjọ.[1][2][3][4] Láàrin àwọn ilé-iṣẹ́ pàtàkì tí ó ti bá ṣiṣẹ́ ni BBC, Premium Trust Bank, àti Opera News[5][6] Ó tún di àwọn ipò ìmọ̀ràn gẹ́gẹ́ bí ara ẹgbẹ́ ètò ìmọ̀-ẹ̀rọ ilé-iṣẹ́ Makkan Innovation fún ètò ìmọ̀-ẹ̀rọ ilé.<ref>{{Cite news|last=Erezi|first=Dennis|date=2025-08-11|title=Adeola Abolaji appointed as strategic advisor for real estate initiative|url=https://guardian.ng/news/adeola-abolaji-appointed-as-strategic-advisor-for-real-estate-initiative/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2025-08-24|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|language=en-US}}</ref> === Fíìmù àti Ìṣeré === Abolaji ṣe àfihàn Pastor E. A. Adeboye nínú fíìmù ìtàn ìgbésí ayé Enoch (2023), tí Mount Zion Films àti Solid Rock Foundation gbé jáde[1] Ó tún ṣe àfihàn nínú eré Ayaba àti Trampled (Apá 1-3) eré fíìmù tí Solid Rock Foundation gbé jáde.<ref name=":0">{{Cite news|date=2023-04-18|title=From a Young Age to an Established Brand: Abolaji Adeola Shares His Entrepreneurial Journey and How it Led to the Creation of Expert Beam Media.|url=https://www.thisdaylive.com/2023/04/19/from-a-young-age-to-an-established-brand-abolaji-adeola-shares-his-entrepreneurial-journey-and-how-it-led-to-the-creation-of-expert-beam-media/|access-date=2025-08-24|newspaper=[[This Day]]|language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|last=sunnews|date=2023-04-22|title=From Biochemistry to Blockbusters: Abolaji Adeola’s rise in Nigerian Film Industry|url=https://thesun.ng/from-biochemistry-to-blockbusters-abolaji-adeolas-rise-in-nigerian-film-industry/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2025-08-24|newspaper=[[The Sun (Nigeria)|The Sun]]|language=en}}</ref> === Àwọn ẹ̀bùn === Ní ọjọ́ kẹfà oṣù kẹjọ ọdún 2023, wọ́n yan Abolaji gẹ́gẹ́ bí Aṣojú Ọ̀dọ́ ECOWAS, wọ́n sì gba Ẹ̀bùn Nelson Mandela Leadership gẹ́gẹ́ bí àmì ẹ̀yẹ fún àwọn ìrànlọ́wọ́ ìrànlọ́wọ́ rẹ̀ nínú ẹ̀kọ́, ìtọ́jú ìlera, àti ìdàgbàsókè àṣà àti àwùjọ.<ref>{{Cite news|last=Amos|date=2023-08-07|title=Adeola Abolaji bags ECOWAS Youth Ambassador, Nelson Mandela Leadership Award|url=https://guardian.ng/news/adeola-abolaji-bags-ecowas-youth-ambassador-nelson-mandela-leadership-award/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2025-08-24|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Ijaseun|first=David|date=2023-08-12|title=Adeola Abolaji: Igniting change through leadership, humanitarian activities|url=https://businessday.ng/bd-weekender/article/adeola-abolaji-igniting-change-through-leadership-humanitarian-activities/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2025-08-24|newspaper=[[BusinessDay (Nigeria)|BusinessDay]]|language=en-US}}</ref> === Ìṣèlú === Abolaji ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Igbákejì Agbọ̀rọ̀sọ Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin àti Kọ́sínà tó ń ṣojú fún Ofada Ward ní Obafemi Owode LGA, Ìpínlẹ̀ Ogun<ref>{{Cite news|title=Adeola: Local Government Gives Power to the Electorate|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2021/09/30/adeola-local-government-gives-power-to-the-electorate/|access-date=2023-05-29|newspaper=[[This Day]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=THURSDAY 30TH SEPTEMBER 2021|url=https://issuu.com/thisdaylive/docs/tdla_0930x/1|access-date=2023-05-29|website=issuu|date=30 September 2021|language=en}}</ref> === Àwọn ẹ̀bùn === == Ìgbésí ayé ara ẹni == O ti ni iyawo si Moromoluwatiketike Abolaji<ref>{{Cite web|date=2023-03-08|title=Enoch Movie actor, Abolaji Adeola gushes over his wife as he celebrates her on International Women's Day (Photos)|url=https://gospelfilmsng.com/enoch-movie-actor-abolaji-adeola-gushes-over-his-wife-as-he-celebrates-her-on-international-womens-day-photos/|access-date=2023-05-29|language=en-US|archive-date=31 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531161525/https://gospelfilmsng.com/enoch-movie-actor-abolaji-adeola-gushes-over-his-wife-as-he-celebrates-her-on-international-womens-day-photos/|dead-url=yes}}</ref> Wọ́n sì bí ọmọkùnrin kan, Jubilee Abolaji àti ọmọbìnrin kan. == Fíìmù àwòrán == {| class="wikitable" |+ !Year !Film !Role !Character !Ref |- |2023 |[https://www.youtube.com/watch?v=7TxD3cxUQcc&vl=en Enoch]<ref>{{Cite web|last=Man|first=The New|date=2023-03-15|title=Watch Enoch Movie: The Biopic of Pastor E.A.Adeboye|url=https://www.thenewman.org.ng/2022/06/download-enoch-biopic-of-pastor.html|access-date=2023-05-29|website=The New Man}}</ref> |Main Actor |Adeboye Adejare |<ref>{{Cite news|last=Okojie|first=Kelvin|date=2023-09-10|title=Movie Review: Enoch, a touching biography of E. A. Adeboye|url=https://businessday.ng/life-arts/article/movie-review-enoch-a-touching-biography-of-e-a-adeboye/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2025-08-24|newspaper=[[BusinessDay (Nigeria)|BusinessDay]]|language=en-US}}</ref> |- |2024 |Trampled | | |<ref>{{Cite web|author=Gospel Film News|date=2025-03-20|title=Photo News: Solid Rock Foundation Films Trampled Part 3 - Gospel Film News|url=https://www.gospelfilmnews.com/photo-news-solid-rock-foundation-films-trampled-part-3/|access-date=2025-08-24|language=en-GB|archive-date=4 September 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260904043111/https://www.gospelfilmnews.com/photo-news-solid-rock-foundation-films-trampled-part-3/|dead-url=yes}}</ref> |- |2025 |Ayaba | | |<ref>{{Cite web|date=2024-12-02|title=Solid Rock Foundation - Gospel Film News|url=https://www.gospelfilmnews.com/tag/solid-rock-foundation/|access-date=2025-08-24|language=en-GB|archive-date=5 September 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260905113018/https://www.gospelfilmnews.com/tag/solid-rock-foundation/|dead-url=yes}}</ref> |} == External links == * [https://instagram.com/abolajiadeola?igshid=ZWQyN2ExYTkwZQ== abolaji adeola] on [[Instagram]] * [https://obafemiowodelocalgov.org/legislators-2/ LGA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230531161534/https://obafemiowodelocalgov.org/legislators-2/ |date=31 May 2023 }} * {{official website|https://abolajiadeola.com/}} {{Authority control}} == Àwón ítókasi ==<!-- Inline citations added to your article will automatically display here. See en.wikipedia.org/wiki/WP:REFB for instructions on how to add citations. --> {{reflist}} rpk7etyhvwj7bzsd5kqi4eo1qfa547a Àwòrán Omenka 0 84089 640111 637289 2026-11-08T09:15:35Z InternetArchiveBot 22272 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 640111 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" | colspan="2" class="infobox-image" |<div class="center"><div class="locmap"><div><div>[[File:Nigeria_location_map.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nigeria_location_map.svg|class=notpageimage noviewer|240x240px|Omenka Gallery is located in Nigeria]]<div class="od notheme"><div class="id">[[File:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Omenka Gallery]]</div></div></div><div>Location within Lagos</div></div></div></div> |- ! scope="row" class="infobox-label" |Established | class="infobox-data" |2003 |- class="adr" ! scope="row" class="infobox-label" |Location | class="infobox-data locality" |24, Ikoyi Crescent, 00176-0000 [[:en:Ikoyi|Ikoyi]], [[:en:Lagos|Lagos]] |- ! scope="row" class="infobox-label" |Coordinates | class="infobox-data" |<span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Omenka_Gallery&params=6.463779_N_3.434243_E_type:landmark <span class="geo-nondefault"><span title="Maps, aerial photos, and other data for this location" class="geo-dms"><span class="latitude">6°27′50″N</span> <span class="longitude">3°26′03″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-default"><span title="Maps, aerial photos, and other data for this location" class="geo-dec">6.463779°N 3.434243°E</span>&#xFEFF; / <span class="geo">6.463779; 3.434243</span></span>]</span></span> |- ! scope="row" class="infobox-label" |Type | class="infobox-data" |[[:en:Art_Gallery|Art Gallery]] |- ! scope="row" class="infobox-label" |Director | class="infobox-data agent" |[[:en:Oliver_Enwonwu|Oliver Enwonwu]] |} [[File:Exhibition_2015.jpg|thumb]] '''Omenka Gallery''' jẹ́ ibi ìkóhun-ọnà ìgbàlódé ti Nàìjíríà, tí ó ń ṣojú fún àwọn òṣèré Nàìjíríà àti ti àgbáyé ní ibi ìfihàn rẹ̀ ní Èkó . <ref name="artdubai.ae">{{Cite web|archivedate=5 March 2016}}</ref> == Ìtàn == Oliver Enwonwu, ẹni tí ó jẹ́ òṣèré-àwòrán, olùtọ́jú àwọn iṣẹ́-ọnà, àti olùdarí nínú ètò iṣẹ́-ọnà láti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ló dá Omenka Gallery sílẹ̀ ní ìlú Èkó ní ọdún 2003.<ref name="artdubai.ae2">{{cite web|title=Omenka Gallery|url=http://artdubai.ae/galleries/contemporary/2014/Omenka-Gallery|work=Art Dubai.ae|publisher=Art Dubai|accessdate=8 August 2015|year=2014|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305043615/http://artdubai.ae/galleries/contemporary/2014/Omenka-Gallery|url-status=dead}}</ref>Baba rẹ̀, Ben Enwonwu (1917-1994), jẹ́ ọ̀kan lára ​​àwọn òṣèré-àwòrán pàtàkì ní Nàìjíríà tí wọ́n gbajúmọ̀ fún àṣà iṣẹ́-ọnà ti ìgbàlódé ní ọ̀rúndún ogún. <ref>{{Cite news|last1=Umukoro|first1=Arukaino|title=Dad painted mum’s portrait on his deathbed — Prof. Ben Enwonwu’s son|url=http://www.punchng.com/feature/famous-parents/dad-painted-mums-portrait-on-his-deathbed-prof-ben-enwonwus-son/|access-date=8 August 2015|archivedate=10 March 2015|journal=[[The Punch]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150310083331/http://www.punchng.com/feature/famous-parents/dad-painted-mums-portrait-on-his-deathbed-prof-ben-enwonwus-son/|deadurl=yes}}</ref> == Àwọn ìfihàn == Láti ọdún 2003, ètò ìfihàn àwọn ènìyàn àti àwọn ènìyàn tí wọ́n jọ ń ṣeré ní Omenka Gallery ti gbé àwọn iṣẹ́ tuntun kalẹ̀ láti ọwọ́ àwọn òṣèré ará Nàìjíríà àti àwọn ayàwòrán tí wọ́n ti di olókìkí àti àwọn tí wọ́n ń jáde ní orílẹ̀-èdè mìíràn. Àwọn ìfihàn, bíi ìfihàn ọdún 2009, ''Ìwòye lórí fọ́tò ìgbàlódé ti Nàìjíríà'', darí àfiyèsí gbogbo ènìyàn sí ìdàgbàsókè àwọn àṣà ní ayé iṣẹ́ ọnà Nàìjíríà nípa fífi àwọn ẹ̀bùn tuntun hàn, bíi George Osodi (tí a bí ní ọdún 1974), pẹ̀lú àwọn òṣèré olókìkí bíi JD 'Okhai Ojeikere (1930-2014). <ref>{{Cite news|title=From photo artists to Nigeria@ 49: a lens narrative|url=http://www.vanguardngr.com/2009/10/from-photo-artists-to-nigeria-49-%E2%80%A6a-lens-narrative/|location=Lagos, Nigeria}}</ref> Àkójọ àwòrán Omenka tún ṣe àkójọ ìfihàn ẹgbẹ́ Hyperrealism àkọ́kọ́ ní Nàìjíríà, èyí tí ó ní àwọn onímọ̀ nípa hyperreal bíi Arinze Stanley, Ken Nwadiogbu àti Ayo Filade nínú. <ref>{{Cite news|url=https://www.omenkagallery.com/project/insanity/|title=Insanity: An Exhibition of Hyperrealist Art - Omenka Gallery|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220521230252/https://www.omenkagallery.com/project/insanity/|archivedate=2022-05-21|access-date=2022-03-10|deadurl=yes}}</ref> Ní ọdún mẹ́wàá tó tẹ̀lé e, ètò àwòrán náà gbé ìtàn àgbáyé rẹ̀ kalẹ̀, pẹ̀lú àwọn ìfihàn bíi ''Having Travelled Far'', èyí tí ó ṣe àfihàn àwùjọ àwọn ayàwòrán tí wọ́n ti di ará Áfíríkà tí wọ́n sì wà ní Yúróòpù: Godfried Donkor (tí a bí ní ọdún 1964), Owusu-Ankomah (tí a bí ní ọdún 1956), Manuela Sambo (tí a bí ní ọdún 1964), EL Loko (tí a bí ní ọdún 1950), àti Ransome Stanley (tí a bí ní ọdún 1953). Àwòrán náà tún ti kópa nínú àwọn ìfihàn iṣẹ́ ọ̀nà kárí ayé, títí bí Art15 ní London, <ref>{{Cite web|archivedate=September 23, 2015}}</ref> Art Dubai ní United Arab Emirates <ref name="artdubai.ae" />, àti The Armory Show ní New York. == Àkójọ àwọn òṣèré tí a ṣojú fún == Orísun: * Abass Kelani (tí a bí ní ọdún 1979) * Cedric Nunn (tí a bí ní ọdún 1957) * Dominique Zinkpè (tí a bí ní ọdún 1969) * Duke Asidere (tí a bí ní ọdún 1961) * Ebenezer Akinola (tí a bí ní ọdún 1968) * Gary Stephens (tí a bí ní ọdún 1952) * Ima Mfon (tí a bí ní ọdún 1989) * Joel Mpah Dooh (tí a bí ní ọdún 1956) * Kimathi Donkor (tí a bí ní ọdún 1965) * Nathalie Mba Bikoro (ọmọ ọdún 1985) * Nnenna Okore (ọmọ ọdún 1975) * Olufemi Oyewole (tí a bí ní ọdún 1986) * Wallace Ejoh (tí a bí ní ọdún 1966) == Àwọn ìtọ́kasí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> {{Reflist|30em}} [[Ẹ̀ka:Àwọn Àyọkà pẹ̀lú ìjúwe ṣókí]] 4pfldrq5k43bpez4sbr736i2ptvmea6 Tomiwa Aladekomo 0 84731 640148 639116 2026-11-08T11:02:43Z Bamjos 28839 Mo fi àwọn ọ̀nà-ìsopọ̀ kún un, mo sì túmọ̀ àwọn ọ̀rọ̀ kan. 640148 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Tomiwa Aladekomo | image = Tomiwa Aladekomo at the International Journalism Festival 2024 in Perugia, Italy 5.jpg | birth_name = Adetomiwa Adebowale Aladekomo | birth_date = {{birth date|1982|1|2|df=y}} | birth_place = [[Osogbo]], Osun State, Nigeria | education = {{unbulleted list|[[Boston University]]|[[Columbia University]] New York}} | occupation = [[Media proprietor]] | years_active = 2004–present | known_for = {{unbulleted list|[[Media ownership]]|[[politics]]}} | title = Acting national chair | term = 2020–2023 | political_party = [[Youth Party (Nigeria)|Youth Party]] Nigeria | boards = Chams PLC | mother = Titi Aladekomo | father = Sir [[Demola Aladekomo]] }} '''Tomiwa Aladekomo'''(tí a bí ní ọjọ́ kejì oṣù kìíní ọdún 1982) jẹ́ olùdarí ní ilé-iṣẹ́ ìròyìn, oníṣòwò lórí ayélujára, àti olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]].<ref>{{Cite web |last=Benson |first=Emmanuel Abara |date=2022-03-18 |title=EXCLUSIVE: Big Cabal's CEO Tomiwa Aladekomo discusses how his company became Africa's first online news company to raise $2.3 million |url=https://africa.businessinsider.com/local/leaders/ceo-of-big-cabal-media-tomiwa-aladekomo-discusses-the-companys-dollar23-million-seed/734mssw |access-date=2024-04-11 |website=Business Insider Africa |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Oluwadara |first=Stephen |date=7 October 2021 |title=How the proposed startup bill will drive growth in Nigeria's tech ecosystem. |url=https://www.benjamindada.com/startup-bill-will-accelerate-growth/ |access-date=11 April 2024 |website=Benjamin Dada}}</ref> Òun ni Olùdarí Àgbà ti Big Cabal Media, èyí tí ó ń ṣe àtẹ̀jáde Zikoko—èyí tí í ṣe àtẹ̀jáde lórí ayélujára tí ó dá lórí àwọn ọ̀dọ́—àti TechCabal, èyí tí í ṣe pèpéle ìròyìn nípa ìmọ̀-ẹ̀rọ ní Áfíríkà.<ref>{{Cite news |title=TechCabal to bring together Africa's Tech Ecosystem at Moonshot conference|url=https://businessday.ng/news/article/techcabal-to-bring-together-africas-tech-ecosystem-at-moonshot-conference/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2024-04-11 |language=en-US|newspaper=[[BusinessDay (Nigeria)|BusinessDay]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Akintaro |first=Samson |date=2022-06-08 |title=How African startups can survive looming funding crunch – Tomiwa Aladekomo, CEO, Big Cabal Media |url=https://nairametrics.com/2022/06/08/how-african-startups-can-survive-looming-funding-crunch-tomiwa-aladekomo-ceo-big-cabal-media/ |access-date=2024-04-11 |website=Nairametrics |language=en-US}}</ref> Òun ni Alága Orílẹ̀-èdè fún ìgbà díẹ̀ ti ẹgbẹ́ òṣèlú Nàìjíríà kan, Youth Party (YP), láàárín ọdún 2020 sí 2022.<ref>{{Cite news |title=Youth Party Appoints Aladekomo as Acting National Chairman|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2020/10/29/youth-party-appoints-aladekomo-as-acting-national-chairman |access-date=2024-04-11 |newspaper=[[This Day]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.premiumtimesng.com/regional/ssouth-west/475657-lagos-lg-poll-no-level-playing-field-in-election-ypp.html?tztc=1 |access-date=2026-02-13 |newspaper=[[Premium Times]]|title=Lagos LG Poll: No level playing field in election – Youth Party|date=25 July 2021|last=Adediran|first=Adediran|url-status=live}}</ref> Ó tún jẹ́ Olùdarí ní Smartcity PLC, àti pé ó jẹ́ ògbógi nínú iṣẹ́ agbéròyìn-jáde àti títà ọjà.<ref>{{Cite web |date=2021-04-02 |title=Tomiwa Aladekomo - SmartCity Plc |url=https://smartcityplc.com/team-member/tomiwa-aladekomo/ |access-date=2026-02-13 |language=en-US |archive-date=2026-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260305202953/https://smartcityplc.com/team-member/tomiwa-aladekomo/ |dead-url=yes}}</ref> == Ìgbà èwe àti ètò-ẹ̀kọ́ == A bí Aladekomo ní ọjọ́ kejì oṣù Kínní ọdún 1982, ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun, ní Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọmọ Demola Aladekomo, ẹni tí ó jẹ́ onímọ̀ ẹ̀rọ kọ̀ǹpútà láti Nàìjíríà, àti Titi Aladekomo.<ref>{{Cite web |date=2024-01-01 |title=Sir Demola Aladekomo @ 66: "God Used Me as A Facilitator for Chams." |url=http://dejiokegbile.com/sir-demola-aladekomo-66-god-used-me-as-a-facilitator-for-chams/ |access-date=2024-04-11 |website=Deji Okegbile's Blog |language=en-GB}}</ref> Ó dàgbà láàárín ìlú Ilesha àti Èkó, níbi tí ó ti kọ́ láti sọ èdè Yorùbá kí ó tó kọ́ èdè Gẹ̀ẹ́sì.<ref>{{Cite web |last=Asifar |first=Inimfon |date=2025-05-26 |title=How Tomiwa Aladekomo Built Big Cabal into a Leading Nigerian Media Company |url=https://businesselitesafrica.com/how-tomiwa-aladekomo-built-big-cabal-into-a-leading-nigerian-media-company/ |access-date=2026-02-13 |website=Business Elites Africa |language=en-US}}</ref> Ní ọdún 2000, ó gba ìdánilẹ́kọ̀ọ́ nípa Ìṣàkóso Iṣẹ́-òwò àti Ètò Owó ní Yunifásítì Boston, ní Massachusetts, ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, ó sì gba ìwé-ẹ̀rí rẹ̀ ní ọdún 2004. Ó tún lọ sí Yunifásítì Columbia, ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà kan náà, níbi tí ó ti gba ìwé-ẹ̀rí Master ní ẹ̀ka ìmọ̀ nípa ẹ̀dá ènìyàn (Anthropology) ní ọdún 2007.<ref>{{Cite web |date=2022-06-22 |title=Deep dive with Tomiwa Aladekomo, CEO of Big Cabal Media |url=https://www.benjamindada.com/interview-tomiwa-aladekomo-techcabal-parent-bcm/ |access-date=2024-04-11 |website=Bendada.com, modern tech media in SSA |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=refinedNG |date=June 30, 2025 |title=5 Things You Didn't Know About Tomiwa Aladekomo |url=https://refinedng.com/5-things-you-didnt-know-about-tomiwa-aladekomo/ |access-date=2026-02-13 |website=refinedng.com}}</ref> == Iṣẹ́ ọwọ́ == Tomiwa Aladekomo da Quirk silẹ ni ọdun 2009, eyi ti o jẹ ile-iṣẹ ti n ṣeto awọn ere orin ati awọn ayẹyẹ; ile-iṣẹ naa ti ṣeto awọn iṣẹlẹ bii Lagos Jazz Festival, Music Meets Runway, ati Fela in Lagos, pẹlu awọn ere orin fun awọn oṣere bii Asa, Nneka, ati Keziah Jones.<ref>{{Cite web |last=BellaNaija.com |date=2009-10-08 |title=Quirk debuts with Nneka on the Green as MOBO winner performs in Lagos tonight! |url=https://www.bellanaija.com/2009/10/quirk-debuts-with-nneka-on-the-green-as-mobo-winner-performs-in-lagos-tonight/ |access-date=2024-04-11 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=BellaNaija.com |date=2010-01-21 |title=Events This Weekend: Asa On The Green {{!}} bebeGrafiti {{!}} The Waiting Room |url=https://www.bellanaija.com/2010/01/events-this-weekend-asa-on-the-green-bebegrafiti-the-waiting-room/ |access-date=2024-04-11 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=BellaNaija.com |date=2010-06-03 |title=Quirk & Glee! Present Keziah Jones is in Lagos |url=https://www.bellanaija.com/2010/06/quirk-glee-present-keziah-jones-is-in-lagos/ |access-date=2024-04-11 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref>Aladekomo ṣiṣẹ́ ní Atlantic Records, ó sì tún ṣiṣẹ́ lórí àwọn àpẹẹrẹ àwo-orin fún àwọn olorin bíi Lupe Fiasco àti T.I.<ref>{{Cite web |last=Asifar |first=Inimfon |date=2025-05-26 |title=How Tomiwa Aladekomo Built Big Cabal into a Leading Nigerian Media Company |url=https://businesselitesafrica.com/how-tomiwa-aladekomo-built-big-cabal-into-a-leading-nigerian-media-company/ |access-date=2026-02-13 |website=Business Elites Africa |language=en-US}}</ref> Ní ọdún 2011, ó dara pọ̀ mọ́ ilé-iṣẹ́ Ọtí ti Nàìjíríà (Nigerian Breweries), níbi tí ó ti ń bójútó àwọn ohun-mímu ilé-iṣẹ́ náà yálà èyí tí ó ní ọtí nínú tàbí èyí tí kò ní bíi Star, Gulder, Heineken àti Maltina.<ref>{{Cite news |last= |first= |date=2016-02-23 |title='Why traditional media must integrate digital platforms' |url=https://guardian.ng/news/why-traditional-media-must-integrate-digital-platforms/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2024-04-11 |newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|language=en-US}}</ref> Lẹ́yìn náà, ó dara pọ̀ mọ́ Ventra Media Group ní ọdún 2016, níbi tí wọ́n ti wá yàn án gẹ́gẹ́ bí olùdarí àgbà.<ref>{{Cite web |date=2016-05-06 |title=Ventra appoints Client Service & Strategy Director |url=https://mediacareerng.org/2016/05/06/ventra-appoints-client-service-strategy-director/ |access-date=2024-04-11 |website=Media Career Services |language=en-US |archive-date=2020-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200225151257/http://mediacareerng.org/2016/05/06/ventra-appoints-client-service-strategy-director/ |dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news |last=okunola |first=folarin |date=2017-02-28 |title=Recap: Here's what happened on day 1 of tech industry event |url=https://www.pulse.ng/news/tech/social-media-week-lagos-recap-heres-what-happened-on-day-1-of-tech-industry-event/x4t0vbx |access-date=2024-04-11 |newspaper=[[Pulse Nigeria]] |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240417195327/https://www.pulse.ng/news/tech/social-media-week-lagos-recap-heres-what-happened-on-day-1-of-tech-industry-event/x4t0vbx |archivedate=2024-04-17 |deadurl=yes}}</ref> Aladekomo di Oludari Agba (CEO) ile-iṣẹ Big Cabal Media ni ọdun 2018 lẹhin ti Seyi Taylor, ẹni ti o da ile-iṣẹ naa silẹ ti o si jẹ Oludari Agba tẹlẹ, ti kuro ni ipo naa.<ref>{{Cite web |date=2018-08-10 |title=9 Nigerian entrepreneurs who gave up on their prominent startup |url=https://techpoint.africa/2018/08/10/nigerian-startup-founders-moved-on/ |access-date=2024-04-11 |language=en-US}}</ref> Ó darí ilé-iṣẹ́ náà nínú ìgbésẹ̀ láti kó owó tí ó tó $2.3m jọ ní ọdún 2022.<ref>{{Cite web |last=Ephraim |first=Adrian |date=2023-03-31 |title=Timeline: Reliving 10 years of TechCabal |url=https://techcabal.com/2023/03/31/timeline-reliving-10-years-of-techcabal/ |access-date=2024-04-11 |website=TechCabal |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adeyemi |first=Daniel |date=2022-03-17 |title=Big Cabal Media raises $2.3m to expand its compelling line of digital products |url=https://techcabal.com/2022/03/17/big-cabal-media-techcabal-zikoko-raises-2-3m-digital-products/ |access-date=2024-04-11 |website=TechCabal |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |title=Big Cabal raises $2.3m Seed round to grow tech media audience in Africa|url=https://businessday.ng/technology/article/big-cabal-raises-2-3m-seed-round-to-grow-tech-media-audience-in-africa/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2024-04-11 |language=en-US|newspaper=[[BusinessDay (Nigeria)|BusinessDay]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Laketu |first=Adedayo |date=2022-03-17 |title=TechCabal & Zikoko Mag parent company Big Cabal Media, raises $2.3M seed funding |website=Morebranches.com |url=https://www.morebranches.com/techcabal-zikoko-mag-parent-company-big-cabal-media-raises-2-3m-seed-funding/,%20https://www.morebranches.com/techcabal-zikoko-mag-parent-company-big-cabal-media-raises-2-3m-seed-funding/ |access-date=2024-04-11 |language=en-US}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ó tún jẹ́ olùdarí tí kì í ṣe ti ìṣàkóso ojoojúmọ́ ní Chams PLC, ilé-iṣẹ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ kan tí ó wà lórí àkọsílẹ̀ ọjà ìpín-owó ti Nàìjíríà (Nigerian Stock Exchange).<ref>{{Cite web |date=2019-12-16 |title=Meet Tomiwa Aladekomo, the Newly Appointed Non-Executive Director of Chams Plc |url=https://technext24.com/2019/12/16/meet-tomiwa-aladekomo-the-newly-appointed-non-executive-director-of-chams-plc/ |access-date=2024-04-11 |language=en-GB}}</ref> Ó máa ń ṣe àgbékalẹ̀ ètò "Tech into Future" lórí Arise News, níbi tí ó ti máa ń bá àràádọ́ta-mọ́kànlá àwọn èèyàn káàkiri ilẹ̀ Áfíríkà sọ̀rọ̀ nípa àwọn ohun tó ń lọ ní ẹ̀ka iṣẹ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ (Tech Industry).<ref>{{Cite web |title=Tomiwa ALADEKOMO |url=https://www.theafricaceoforum.com/forum-2024/en/intervenant/tomiwa-aladekomo-2/ |access-date=2025-10-09 |website=Africa CEO Forum 2024 |language=en}}</ref> == Òṣèlú == Wọn yan Tomiwa Aladekomo gẹ́gẹ́ bí Alága Orílẹ̀-èdè fún ìgbà díẹ̀ ti ẹgbẹ́ òṣèlú Nàìjíríà kan, Youth Party (YP), ní oṣù Kẹwàá ọdún 2020.<ref>{{Cite web |title=Fellow appointed as Acting National Chair of the Youth Party in Nigeria |url=https://mail.alinstitute.org/news/fellow-appointed-as-acting-national-chair-of-the-youth-party-in-nigeria |access-date=2024-04-11 |website=mail.alinstitute.org |archive-date=2025-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126174414/https://mail.alinstitute.org/news/fellow-appointed-as-acting-national-chair-of-the-youth-party-in-nigeria |dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ibeh |first=Ifeanyi |date=2024-03-04 |title=Young visionaries transforming Nigerian politics through tenacity and vision |url=https://guardian.ng/news/young-visionaries-transforming-nigerian-politics-through-tenacity-and-vision/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2024-04-11 |newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|language=en-US}}</ref> == Àwọn ẹgbẹ́ àti ìdánimọ̀ == Aladekomo gba ẹbun 'Archbishop Tutu Leadership Fellowship' lati ọdọ African Leadership Institute ni ọdun 2013.<ref>{{Cite web |title=Tomiwa Aladekomo |url=https://alinstitute.org/2013-fellows/tomiwa-aladekomo |access-date=2024-04-11 |website=alinstitute.org}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ó tún wà nínú àkójọ 'YNaija Power List' fún àwọn ilé-iṣẹ́ pàtàkì ní Nàìjíríà ní ọdún 2017.<ref>{{Cite web|date=2018-01-03 |title=Tomiwa Aladekomo, Biyi Fagade, Sinmisola Hughes-Obisesan… See the #YNaijaPowerList2017 for Corporate Nigeria » YNaija |url=https://ynaija.com/ynaija-power-list-tomiwa-aladekomo-biyi-fagade-sinmisola-hughes-obisesan-see-the-ynaijapowerlist2017-for-corporate-nigeria/ |access-date=2024-04-11 |website=YNaija |language=en-GB}}</ref> == Ìgbésí ayé ara-ẹni == Aladekomo fẹ́ Lisa Leigh..<ref>{{Cite web |date=2016-06-30 |title=Inside Lisa-Leigh and Tomiwa Aladekomo's Nigerian Wedding |url=https://www.vogue.com/slideshow/inside-lisa-leigh-and-tomiwa-aladekomos-nigerian-wedding |access-date=2024-04-11 |website=Vogue |language=en-US}}</ref> == References == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Aladekomo, Tomiwa}} [[Category:1982 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Nigerian media executives]] [[Category:Nigerian businesspeople in technology]] [[Category:Nigerian publishers (people)]] [[Category:21st-century Nigerian politicians]] obs8h0yscqz7t42apunm4f2b9dmoypi Oníṣe:Bruhpedia 2 84803 639987 639294 2026-11-08T05:10:02Z Estoppel 30789 Removed redirect to [[Oníṣe:Estoppel]] 639987 wikitext text/x-wiki {{delete|self}} 8n3jhaeb2nwntjftnbikwxp2kvdisck 640031 639987 2026-11-08T06:40:49Z Estoppel 30789 640031 wikitext text/x-wiki {{delete|Delete own user's userpage.}} t42n57j149z665kdmb940l7781tpps7