Wikipedia zeawiki https://zea.wikipedia.org/wiki/V%C3%B2blad MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Media Speciaol Overleg Gebruker Overleg gebruker Wikipedia Overleg Wikipedia Plaetje Overleg plaetje MediaWiki Overleg MediaWiki Sjabloon Overleg sjabloon Ulpe Overleg ulpe Categorie Overleg categorie TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 80 181719 173959 2026-07-11T17:10:45Z Dekaden 16019 181719 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Noord-Beveland |dialect1 = Noôrd-Bevelands |naam1 = Noôrd-Beveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Noord-Beveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Noord-Beveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1695 (2016).png |kaart = Gem-Noord-Beveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Noôrd-Beveland |streek2 = |hoofdplaats = Wissekaerke |oppervlakte = 122 |oppervlakte1 = 86 |oppervlakte2 = 36 |inwoners = 8.000 |datum = 2025 |dichtheid = 94 |graden = {{Koord|51|35|N|3|44|L}} }} [[Plaetje:Wissenkerke molen Landzigt.jpg|thumb|Meule van Wissekerke]] [[Plaetje:Noord-Beveland.jpg|thumb|Noord-Beveland vanuut de locht]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] '''Noôrd-Beveland''', ok wel '''Noord-Beveland''' is 'n eiland en gewezen [[gemeênte]] in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] (ok gewoon ''Schelde'' genoemd) in 't noôrden en 't [[Veerse Meer]] in 't zujen. Mee [[Schouwen-Duveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Walcheren]] deur de [[Veersegatdam]] en mee [[Zuud-Beveland]] deur de [[Zandkreêkdam]]. De gemeênte ao 8.000 inweuners; daemee is Noôrd-Beveland 'n vreêd dunbevolkt gebied. 'Esproke wor ier 't [[Noôrd-Bevelands]]. == Plekken == {| class=wikitable |- | [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Noord-Beveland.png|links|kaderloos]] | * [[Geersdiek]] * [[Kamperland]] * [[Kats]] * [[Kortjeen]] (stad) * [[Kursplaete]] * [[Wissekerke]] |} == Geschiedenisse == In de oud'eid stoeng d'r bie Kursplaete 'n Romeinsen [[tempel]] t'r eêre van de [[Kelten|Keltische]] godinne [[Nehalennia]], die-a deu de Romeinen overgenomen was. In [[1970]] eit 'n visser [[votiefsteên]]en uut deêzen tempel opgevist. Daerrond eit 'n durpje gelegen dat-a ''[[Ganuenta]]'' genoemd wier. An 't end van de derde eêuwe rocht 't gebied verlaeten deurdat 't steês meer overstroômde en deur de invallen van de [[Germaonen]]. Vanaf de [[achtste eêuwe]] kwaemen de eerste kolonisten weêr nae 't eiland, die-an eêrst op [[vliedberg]]en weunden, mae nae de sturmvloed van [[1014]] [[diek]]en goengen anleie. Nae nog 'n vloed, in [[1134]], wier eêl 't eiland bediekt. De [[Felixvloed]] van [[1530]] en de [[Elisabethsvloed (1532)|Elisabethsvloed]] van [[1532]] vaegden achtereên eêl 't eiland mee zien bevolkienge weg. Pas vanaf 't end van de [[zestiende eêuwe]] wier 't eiland weer lanksaeman ingepolderd en in de [[zeventiende eêuwe]] kwaeme d'r nieuwe beweuners naer 't eiland, niet alleêne uut Zeêland, maer uut eêl zuud- en west-Nederland en zelfs uut de [[België|zudelike Nederlanden]] en [[Frankriek]]. Dat waeren voral eirebeiers die-an nae 't inpolderen as boer in de polder goengen weune. In [[1941]] wiere de gemeêntes Kursplaete en Kats an Kortjeen toegevoegd. In [[1997]] volgde saemevoegienge van Kortjeen en Wissekerke toet Noôrd-Beveland. ==Weatersnoodramp== Ieronger 't verslag van de [[De Ramp van 1953|Weatersnoodramp]] op Noôrd-Beveland, verteld deu de diekgraef van de polders Oud en Nieuw Noord-Beveland. Op [[31 jannewari]] [[1953]] was t'r 'n spriéngvloed saemen meej'n Noordwester sturm. As diekgraef ha ik 'n uutnóódehienge hekreehe voo d'openienge van 't nieuwe hemêêntuus van [[Kurtjeen]]. Toen a'k mee m'n auto rond viere langs de weg nae de steiher van de veerboot ree, zah'k dat'n dam noh onder waeter stong en 't most eiheluk lêêg waeter weeze. Dat stong m'n nie an! De fêêstelukke openienge van 't gemêêntuus wier hedae deu de Commèsarus van de Konehinne [[Guus de Casembroot|Jhr. de Casembroot]]. Die is nog bieties weg kunnen hae. De biejêênkomste was in 't gemêêntuus nog volop gaende, toen a'k deu m'n waeterbouwkunduhhe, Sinke, wier hewaerschuwd, dat 't waeter in d'[[Oôsterschelde]] buutenheweun oahe stong. Ik gaf dat deu an de burhemêêster, mè die zag d'r nog gin hevaer in. 't Stuitje laeter de waeterbouwkunduhhe m'n wee op en ie zei dat 't waeter nog oaltied steeg. Dat è'k voo de twidde kêêr tehen de burhemêêster verteald en ik è d'ri ok hezeid, da'k weg gieng nae Colijn. Mee persenêêl van de polder è m'n oale coupures mee te schotbalken ofgesloote. 't Waeter kwam a onder de schotbalken deu. 'k È derect Kas en Kurtjeen ophebeald om de kearkklokke te laete luujen. êl Kursplaete kwam nae de coupure van de koaje kieke. Op 'n zeker oahenblik behon ''de Stenen Beer'' tussen twi riebaenen te wankelen. Toen è'k de meansen toeheroope, da se d'r wat an moste doewe. D'r kwam 'n buutenheweune aksie tot stand en wier „de stenen beer" zö hoed meuheluk verstearkt. Kursplaete bleef zodoende hespaerd, mèr ok de polders Oud en Nieuw Nor-Beveland. Op zondag [[1 feberwari|1 febrewarie]] wiere de nóóduhhe verstearkiengen anhebrocht bie die ofschuuviengen die a ontstae waere deu 't ovérslaende waeter. Ok wiere de meansen die a in de Kasse-, Anna- en Óóstpolder weunde mee foeibóóten weggehaele. Deze meansen waere deu m'n vrouwe zö lang meuheluk hewaerschuwd deu de tillefon. Zodoende konne ze herèd óóre. 'n Boer en boerinne in d' Óóstpolder die in de opkaemer laehe te slaepen, wiere verrast deu 't oalmè oaher kommende water. Meej 'n zakmes ei boer De Dreu toen 'n hat gemaekt in de zolder wir a se deu konne. De volhenden ochen konne ze ok herèd óóre. Ok vee oare meansen è d'r eihe op zolder in veilugheid kunne stelle. Bie Kasseveer bin toen ealf meansen verdronke, omda d'uusjes in mekoare waere hezakt. Op Kurtjeen bin toen nog 38 meansen verdronke en stong 't éêle durp onder waeter mee oale ellende van dien. De volhende daehen kwaeme d'r vliegtuuhen eeten en hoed (wir a hebrek an was) droppe, d'ulpverlêênieng was buutenheweun. ==Veranderiengen== D'r is vee veranderd buuten d'ouwen tied verheleeke mee vroeher. Ok op d'oeven. 't Gae noe oal mee mesienen en trekkers, oales is hemoderniseerd. Ok in'uus. De boeren eete noe bróód van d'n bakker, di óór nie mi zealf hebakke, di óór nie mi hekaernd, nie mi heslacht en z'è naehenoeg hin mealkkoeien mi. Wè beestjes (jong vee) om de weijen en 's winters op stal. Nog oaltied hae t'n boer, die a op'ouwt mee boeren (die gaat rentenieren) op 't durp weune. Di è bienae oal die meansen 'n móói 'uus, 'n bunhalow of villa zeahe ze noe. 'n Eihe 'uus of nog van d'ouwers, 't êêne wat hróóter as 't andere, ka-je nog vee vinde 'ier. Behalve die in d' earm'uusjes weunde van de kearke,'uusjes van de diakonie. Die earm'uusjes bin d'r op [[Kursplaete]] nie mi. Wè bejaerde weunienkjes. In de hróóte 'uuzen in de Voostraete oa-je 'n vookaeme, 'n alcoof, 'n achterkaemer, 'n binnenplaese en dan los de keuken. Dat was oaltied nie êênder. 't Eanden de lange hank (gang) was ok wè 's de keuken an bie bebouwd. In de hank kwaem d'n trap uut. Boven oa-je 'n paer kaemertjes an de voorkan(g)t en de droagzolder voor de waste d'r achter, en overl schuufraemen. Achter de keuken was 'n waskot, di kwaem oale weeke de wearkster op maendag de waste doewe. Buuten oa-je dan 't sekreet nog (mê mêêstentied zeide ze 't uusje, laeter: „Ik hae 's ni achter". Achter 't uusje lag d'n bleik en d'ovenieruhhe (groentetuin) en 'n ouwe schuure mee 'n paerekribbe, bocht en 'n plokke (ruif). 'Saeterdags kwam de jonge boer en z'n vrouwe 's middegs mee 't herijtje ni 't durp, mee te butterkurf (hengselmand) en d'eijers. De boer spanden uut in de Voostraete. en de boerinne brocht te butter en d'eijers bie d'r klanten. 't Paerd wier in de schuure hestald, di koa-je in d'achterstraete in. bespraeke 't weark op 't land en de koersen, sommuhhe laeze de "Knoeier", de financiële koerier, 's Aevens hienge ze ni de soos in "De Patrijs". 't Is wè veranderd: 't ei earg hewist op [[Kursplaete]] zo vee toegespiekerde zaeken en uüzen a d'r waere. Ze bouwde vee nieuwe uuzen in "Zuid", ok wè "De Puist" benoemd. Achter d'ouwe uusjes was hin ruumte mi om de ëênkaemer uusjes te verbouwen in oal die ziestraetjes. Dus verkochte de ouwere meansen d'r uusje voo 6000 of 8000 gulden an 'n maekelaer en hienge in "Rustoord" weune. Van de jonge meansen waere d'r 'n drie'onderd op één jaer ni de Botlek hae wearke. Dat kwam deur de meehannizasie van de landbouw. D'r wier ok hependeld ni de ''Herofabriek''. Oales bie mekoare wier 't earg mee te leegstand van de uuzen. De meansen die a in [[Goes|Hoes]] of bie Péchiné of an de hróóte wehen wearkten, die wouwe wè vrom komme ni [[Kursplaete]], mè dan asjeblieft in 'n 'uur'uus. de Hemêênte wier op 'n óórzittieng van de Provincie anheraeje, a te plaeselukke tummerlui 't nie anduste, om dan mè de Christelukke weuniengbouweverêênehieng "Walchere" in te schaekelen.'t Wiere 6 hróóte koapuuzen. 't Was wè zö, da te bouwlui è om 4 uure ni [[Middelburg]] vrom hienge, wan de reize 'öórde ok bie de dagtaek. D't kwamme ok nog 18 hoedkoapere 'uuzen bie. Ze waere oalehaere hauw beweund. Sommuhhe tummermansknechs bouwden zealf d'r 'uus, 'n eihe 'uus dan ee. Dan ei-je nog de leegstand. Dï kwamme vee Duutse toeristen op of. Ok meansen uut [[Noord-Braebant|Braebant]], die a zealf sanitair en neiwue vloeren en zóóe anbrochte. Toen kwam de renovasie, of te wel verniewieng. Oal de weuningwet'uuzen van de hemêênte di a nóóit wat an hedae was voor onder'ouw, moste voo 50.000 gulden p'r stik vernieuwd óöre en van centrale verwaermieng en douches verzieje óóre. Flak nae d'n oorlog was de bouw van deze 'uuzen eiheluk revolutiebouw hewist. Nae inkele jaeren bin d'r noe 21 rékréasie'uuzen in de Voostrate, de toehepiekerde raemen bin weg en oales is opheknapt, zealfs 't vroehere hemêênt'uus of êêrder nog "pold'uus", is hlad herestaureerd in de vroehere trant. Bie Kats wier een werkhaevene an'eleid mee twee grote portaalkraenen, weer de brugelementen voo de [[Zeêlandbrugge]] wiere 'ebouwd. De drievende bok Ir. J.G. Snip zettende de verscheie elementen op d'r plekke. == Gemeênteraod == Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 || 2018 ! 2014 || 2010 || 2006 ! 2002 || 1998 || 1995 |- | [[VVD]] | 3 || 2 || 2 | 3 || 3 || 2 | 2 || 3 || 2 |- | [[GL]]-[[PvdA]] ¹ | 2 || 2 || 1 | 1 || 2 || 3 | 2 || 2 || 2 |- | [[CDA]] | 2 || 1 || 2 | 2 || 3 || 3 | 4 || 4 || 4 |- | [[SGP]] | 2 || 2 || 2 | 2 || 2 || 2 | 1 || 1 || 1 |- | Wij zijn Noord-Beveland | 1 || || | || || | || || |- | [[FVD]] | 1 || || | || || | || || |- | Hart voor Noord-Beveland | 1 || || | || || | || || |- | Noord-Bevelands Belang ² | 1 || 4 || 4 | 2 || 3 || 3 | 4 || 3 || 4 |- | Betrokken Noord-Beveland | || 1 || 1 | 3 || || | || || |- | [[D66]] | || 1 || 1 | || || | || || |- ! Totaol ! 13 || 13 || 13 ! 13 || 13 || 13 ! 13 || 13 || 13 |- ! Opkomst ! 63% || 59% || 63% ! 61% || 61% || 62% ! 64% || 67% || 63% |} ¹ 1995-2018: alleêne PvdA ² 1995: Gemeentebelangen Noord-Beveland (2) en Kiesvereniging Noord-Beveland (2) == Burhemeêsters == Burhemeêsters van Noôrd-Beveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1995 - 2001 || Rinus Everaers || [[VVD]] || |- | 2001 - 2008 || Cees van Liere || VVD || waernemend toet 2002 |- | 2008 - 2014 || Henny van Kooten || [[SGP]] || |- | 2014 - 2015 || Marcel Fränzel || [[D66]] || waernemend |- | 2015 - 2018 || Marcel Delhez || VVD || |- | 2018 - 2019 || Letty Demmers-van der Geest || D66 || waernemend |- | 2019 - noe || [[Loes Meeuwisse]] || VVD || |- |} == Trivia == * Noôrd-Beveland stoôt op plekke 279 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Lieste mee 'oôgste gebouwen op Noôrd-Beveland]] * [[Noôrd-Bevelands volkslied]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.noord-beveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20231116070950/https://www.plaatsengids.nl/noord-beveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/noord-beveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Bevelanden Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Noord-Beveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Noôrd-Beveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] m4nrry705550v71rji5bgkcskxn4rbw 181720 181719 2026-07-11T17:15:14Z Dekaden 16019 /* Gemeênteraod */ 181720 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Noord-Beveland |dialect1 = Noôrd-Bevelands |naam1 = Noôrd-Beveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Noord-Beveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Noord-Beveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1695 (2016).png |kaart = Gem-Noord-Beveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Noôrd-Beveland |streek2 = |hoofdplaats = Wissekaerke |oppervlakte = 122 |oppervlakte1 = 86 |oppervlakte2 = 36 |inwoners = 8.000 |datum = 2025 |dichtheid = 94 |graden = {{Koord|51|35|N|3|44|L}} }} [[Plaetje:Wissenkerke molen Landzigt.jpg|thumb|Meule van Wissekerke]] [[Plaetje:Noord-Beveland.jpg|thumb|Noord-Beveland vanuut de locht]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] '''Noôrd-Beveland''', ok wel '''Noord-Beveland''' is 'n eiland en gewezen [[gemeênte]] in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] (ok gewoon ''Schelde'' genoemd) in 't noôrden en 't [[Veerse Meer]] in 't zujen. Mee [[Schouwen-Duveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Walcheren]] deur de [[Veersegatdam]] en mee [[Zuud-Beveland]] deur de [[Zandkreêkdam]]. De gemeênte ao 8.000 inweuners; daemee is Noôrd-Beveland 'n vreêd dunbevolkt gebied. 'Esproke wor ier 't [[Noôrd-Bevelands]]. == Plekken == {| class=wikitable |- | [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Noord-Beveland.png|links|kaderloos]] | * [[Geersdiek]] * [[Kamperland]] * [[Kats]] * [[Kortjeen]] (stad) * [[Kursplaete]] * [[Wissekerke]] |} == Geschiedenisse == In de oud'eid stoeng d'r bie Kursplaete 'n Romeinsen [[tempel]] t'r eêre van de [[Kelten|Keltische]] godinne [[Nehalennia]], die-a deu de Romeinen overgenomen was. In [[1970]] eit 'n visser [[votiefsteên]]en uut deêzen tempel opgevist. Daerrond eit 'n durpje gelegen dat-a ''[[Ganuenta]]'' genoemd wier. An 't end van de derde eêuwe rocht 't gebied verlaeten deurdat 't steês meer overstroômde en deur de invallen van de [[Germaonen]]. Vanaf de [[achtste eêuwe]] kwaemen de eerste kolonisten weêr nae 't eiland, die-an eêrst op [[vliedberg]]en weunden, mae nae de sturmvloed van [[1014]] [[diek]]en goengen anleie. Nae nog 'n vloed, in [[1134]], wier eêl 't eiland bediekt. De [[Felixvloed]] van [[1530]] en de [[Elisabethsvloed (1532)|Elisabethsvloed]] van [[1532]] vaegden achtereên eêl 't eiland mee zien bevolkienge weg. Pas vanaf 't end van de [[zestiende eêuwe]] wier 't eiland weer lanksaeman ingepolderd en in de [[zeventiende eêuwe]] kwaeme d'r nieuwe beweuners naer 't eiland, niet alleêne uut Zeêland, maer uut eêl zuud- en west-Nederland en zelfs uut de [[België|zudelike Nederlanden]] en [[Frankriek]]. Dat waeren voral eirebeiers die-an nae 't inpolderen as boer in de polder goengen weune. In [[1941]] wiere de gemeêntes Kursplaete en Kats an Kortjeen toegevoegd. In [[1997]] volgde saemevoegienge van Kortjeen en Wissekerke toet Noôrd-Beveland. ==Weatersnoodramp== Ieronger 't verslag van de [[De Ramp van 1953|Weatersnoodramp]] op Noôrd-Beveland, verteld deu de diekgraef van de polders Oud en Nieuw Noord-Beveland. Op [[31 jannewari]] [[1953]] was t'r 'n spriéngvloed saemen meej'n Noordwester sturm. As diekgraef ha ik 'n uutnóódehienge hekreehe voo d'openienge van 't nieuwe hemêêntuus van [[Kurtjeen]]. Toen a'k mee m'n auto rond viere langs de weg nae de steiher van de veerboot ree, zah'k dat'n dam noh onder waeter stong en 't most eiheluk lêêg waeter weeze. Dat stong m'n nie an! De fêêstelukke openienge van 't gemêêntuus wier hedae deu de Commèsarus van de Konehinne [[Guus de Casembroot|Jhr. de Casembroot]]. Die is nog bieties weg kunnen hae. De biejêênkomste was in 't gemêêntuus nog volop gaende, toen a'k deu m'n waeterbouwkunduhhe, Sinke, wier hewaerschuwd, dat 't waeter in d'[[Oôsterschelde]] buutenheweun oahe stong. Ik gaf dat deu an de burhemêêster, mè die zag d'r nog gin hevaer in. 't Stuitje laeter de waeterbouwkunduhhe m'n wee op en ie zei dat 't waeter nog oaltied steeg. Dat è'k voo de twidde kêêr tehen de burhemêêster verteald en ik è d'ri ok hezeid, da'k weg gieng nae Colijn. Mee persenêêl van de polder è m'n oale coupures mee te schotbalken ofgesloote. 't Waeter kwam a onder de schotbalken deu. 'k È derect Kas en Kurtjeen ophebeald om de kearkklokke te laete luujen. êl Kursplaete kwam nae de coupure van de koaje kieke. Op 'n zeker oahenblik behon ''de Stenen Beer'' tussen twi riebaenen te wankelen. Toen è'k de meansen toeheroope, da se d'r wat an moste doewe. D'r kwam 'n buutenheweune aksie tot stand en wier „de stenen beer" zö hoed meuheluk verstearkt. Kursplaete bleef zodoende hespaerd, mèr ok de polders Oud en Nieuw Nor-Beveland. Op zondag [[1 feberwari|1 febrewarie]] wiere de nóóduhhe verstearkiengen anhebrocht bie die ofschuuviengen die a ontstae waere deu 't ovérslaende waeter. Ok wiere de meansen die a in de Kasse-, Anna- en Óóstpolder weunde mee foeibóóten weggehaele. Deze meansen waere deu m'n vrouwe zö lang meuheluk hewaerschuwd deu de tillefon. Zodoende konne ze herèd óóre. 'n Boer en boerinne in d' Óóstpolder die in de opkaemer laehe te slaepen, wiere verrast deu 't oalmè oaher kommende water. Meej 'n zakmes ei boer De Dreu toen 'n hat gemaekt in de zolder wir a se deu konne. De volhenden ochen konne ze ok herèd óóre. Ok vee oare meansen è d'r eihe op zolder in veilugheid kunne stelle. Bie Kasseveer bin toen ealf meansen verdronke, omda d'uusjes in mekoare waere hezakt. Op Kurtjeen bin toen nog 38 meansen verdronke en stong 't éêle durp onder waeter mee oale ellende van dien. De volhende daehen kwaeme d'r vliegtuuhen eeten en hoed (wir a hebrek an was) droppe, d'ulpverlêênieng was buutenheweun. ==Veranderiengen== D'r is vee veranderd buuten d'ouwen tied verheleeke mee vroeher. Ok op d'oeven. 't Gae noe oal mee mesienen en trekkers, oales is hemoderniseerd. Ok in'uus. De boeren eete noe bróód van d'n bakker, di óór nie mi zealf hebakke, di óór nie mi hekaernd, nie mi heslacht en z'è naehenoeg hin mealkkoeien mi. Wè beestjes (jong vee) om de weijen en 's winters op stal. Nog oaltied hae t'n boer, die a op'ouwt mee boeren (die gaat rentenieren) op 't durp weune. Di è bienae oal die meansen 'n móói 'uus, 'n bunhalow of villa zeahe ze noe. 'n Eihe 'uus of nog van d'ouwers, 't êêne wat hróóter as 't andere, ka-je nog vee vinde 'ier. Behalve die in d' earm'uusjes weunde van de kearke,'uusjes van de diakonie. Die earm'uusjes bin d'r op [[Kursplaete]] nie mi. Wè bejaerde weunienkjes. In de hróóte 'uuzen in de Voostraete oa-je 'n vookaeme, 'n alcoof, 'n achterkaemer, 'n binnenplaese en dan los de keuken. Dat was oaltied nie êênder. 't Eanden de lange hank (gang) was ok wè 's de keuken an bie bebouwd. In de hank kwaem d'n trap uut. Boven oa-je 'n paer kaemertjes an de voorkan(g)t en de droagzolder voor de waste d'r achter, en overl schuufraemen. Achter de keuken was 'n waskot, di kwaem oale weeke de wearkster op maendag de waste doewe. Buuten oa-je dan 't sekreet nog (mê mêêstentied zeide ze 't uusje, laeter: „Ik hae 's ni achter". Achter 't uusje lag d'n bleik en d'ovenieruhhe (groentetuin) en 'n ouwe schuure mee 'n paerekribbe, bocht en 'n plokke (ruif). 'Saeterdags kwam de jonge boer en z'n vrouwe 's middegs mee 't herijtje ni 't durp, mee te butterkurf (hengselmand) en d'eijers. De boer spanden uut in de Voostraete. en de boerinne brocht te butter en d'eijers bie d'r klanten. 't Paerd wier in de schuure hestald, di koa-je in d'achterstraete in. bespraeke 't weark op 't land en de koersen, sommuhhe laeze de "Knoeier", de financiële koerier, 's Aevens hienge ze ni de soos in "De Patrijs". 't Is wè veranderd: 't ei earg hewist op [[Kursplaete]] zo vee toegespiekerde zaeken en uüzen a d'r waere. Ze bouwde vee nieuwe uuzen in "Zuid", ok wè "De Puist" benoemd. Achter d'ouwe uusjes was hin ruumte mi om de ëênkaemer uusjes te verbouwen in oal die ziestraetjes. Dus verkochte de ouwere meansen d'r uusje voo 6000 of 8000 gulden an 'n maekelaer en hienge in "Rustoord" weune. Van de jonge meansen waere d'r 'n drie'onderd op één jaer ni de Botlek hae wearke. Dat kwam deur de meehannizasie van de landbouw. D'r wier ok hependeld ni de ''Herofabriek''. Oales bie mekoare wier 't earg mee te leegstand van de uuzen. De meansen die a in [[Goes|Hoes]] of bie Péchiné of an de hróóte wehen wearkten, die wouwe wè vrom komme ni [[Kursplaete]], mè dan asjeblieft in 'n 'uur'uus. de Hemêênte wier op 'n óórzittieng van de Provincie anheraeje, a te plaeselukke tummerlui 't nie anduste, om dan mè de Christelukke weuniengbouweverêênehieng "Walchere" in te schaekelen.'t Wiere 6 hróóte koapuuzen. 't Was wè zö, da te bouwlui è om 4 uure ni [[Middelburg]] vrom hienge, wan de reize 'öórde ok bie de dagtaek. D't kwamme ok nog 18 hoedkoapere 'uuzen bie. Ze waere oalehaere hauw beweund. Sommuhhe tummermansknechs bouwden zealf d'r 'uus, 'n eihe 'uus dan ee. Dan ei-je nog de leegstand. Dï kwamme vee Duutse toeristen op of. Ok meansen uut [[Noord-Braebant|Braebant]], die a zealf sanitair en neiwue vloeren en zóóe anbrochte. Toen kwam de renovasie, of te wel verniewieng. Oal de weuningwet'uuzen van de hemêênte di a nóóit wat an hedae was voor onder'ouw, moste voo 50.000 gulden p'r stik vernieuwd óöre en van centrale verwaermieng en douches verzieje óóre. Flak nae d'n oorlog was de bouw van deze 'uuzen eiheluk revolutiebouw hewist. Nae inkele jaeren bin d'r noe 21 rékréasie'uuzen in de Voostrate, de toehepiekerde raemen bin weg en oales is opheknapt, zealfs 't vroehere hemêênt'uus of êêrder nog "pold'uus", is hlad herestaureerd in de vroehere trant. Bie Kats wier een werkhaevene an'eleid mee twee grote portaalkraenen, weer de brugelementen voo de [[Zeêlandbrugge]] wiere 'ebouwd. De drievende bok Ir. J.G. Snip zettende de verscheie elementen op d'r plekke. == Gemeênteraod == Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 || 2018 ! 2014 || 2010 || 2006 ! 2002 || 1998 || 1995 |- | [[VVD]] | 3 || 2 || 2 | 3 || 3 || 2 | 2 || 3 || 2 |- | [[GL]]-[[PvdA]] ¹ | 2 || 2 || 1 | 1 || 2 || 3 | 2 || 2 || 2 |- | [[CDA]] | 2 || 1 || 2 | 2 || 3 || 3 | 4 || 4 || 4 |- | [[SGP]] | 2 || 2 || 2 | 2 || 2 || 2 | 1 || 1 || 1 |- | Wij zijn Noord-Beveland | 1 || || | || || | || || |- | [[FVD]] | 1 || || | || || | || || |- | Hart voor Noord-Beveland | 1 || || | || || | || || |- | Noord-Bevelands Belang ² | 1 || 4 || 4 | 2 || 3 || 3 | 4 || 3 || 4 |- | Betrokken Noord-Beveland | || 1 || 1 | 3 || || | || || |- | [[D66]] | || 1 || 1 | || || | || || |- ! Totaol ! 13 || 13 || 13 ! 13 || 13 || 13 ! 13 || 13 || 13 |- ! Coalitie ! || || ! || || ! || || |- ! Opkomst ! 63% || 59% || 63% ! 61% || 61% || 62% ! 64% || 67% || 63% |} ¹ 1995-2018: alleêne PvdA ² 1995: Gemeentebelangen Noord-Beveland (2) en Kiesvereniging Noord-Beveland (2) == Burhemeêsters == Burhemeêsters van Noôrd-Beveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1995 - 2001 || Rinus Everaers || [[VVD]] || |- | 2001 - 2008 || Cees van Liere || VVD || waernemend toet 2002 |- | 2008 - 2014 || Henny van Kooten || [[SGP]] || |- | 2014 - 2015 || Marcel Fränzel || [[D66]] || waernemend |- | 2015 - 2018 || Marcel Delhez || VVD || |- | 2018 - 2019 || Letty Demmers-van der Geest || D66 || waernemend |- | 2019 - noe || [[Loes Meeuwisse]] || VVD || |- |} == Trivia == * Noôrd-Beveland stoôt op plekke 279 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Lieste mee 'oôgste gebouwen op Noôrd-Beveland]] * [[Noôrd-Bevelands volkslied]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.noord-beveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20231116070950/https://www.plaatsengids.nl/noord-beveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/noord-beveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Bevelanden Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Noord-Beveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Noôrd-Beveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] dfyky0nq9drvqxr3ryh5m5wpu14pp7c 181721 181720 2026-07-11T17:21:23Z Dekaden 16019 /* Gemeênteraod */ 181721 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Noord-Beveland |dialect1 = Noôrd-Bevelands |naam1 = Noôrd-Beveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Noord-Beveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Noord-Beveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1695 (2016).png |kaart = Gem-Noord-Beveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Noôrd-Beveland |streek2 = |hoofdplaats = Wissekaerke |oppervlakte = 122 |oppervlakte1 = 86 |oppervlakte2 = 36 |inwoners = 8.000 |datum = 2025 |dichtheid = 94 |graden = {{Koord|51|35|N|3|44|L}} }} [[Plaetje:Wissenkerke molen Landzigt.jpg|thumb|Meule van Wissekerke]] [[Plaetje:Noord-Beveland.jpg|thumb|Noord-Beveland vanuut de locht]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] '''Noôrd-Beveland''', ok wel '''Noord-Beveland''' is 'n eiland en gewezen [[gemeênte]] in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] (ok gewoon ''Schelde'' genoemd) in 't noôrden en 't [[Veerse Meer]] in 't zujen. Mee [[Schouwen-Duveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Walcheren]] deur de [[Veersegatdam]] en mee [[Zuud-Beveland]] deur de [[Zandkreêkdam]]. De gemeênte ao 8.000 inweuners; daemee is Noôrd-Beveland 'n vreêd dunbevolkt gebied. 'Esproke wor ier 't [[Noôrd-Bevelands]]. == Plekken == {| class=wikitable |- | [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Noord-Beveland.png|links|kaderloos]] | * [[Geersdiek]] * [[Kamperland]] * [[Kats]] * [[Kortjeen]] (stad) * [[Kursplaete]] * [[Wissekerke]] |} == Geschiedenisse == In de oud'eid stoeng d'r bie Kursplaete 'n Romeinsen [[tempel]] t'r eêre van de [[Kelten|Keltische]] godinne [[Nehalennia]], die-a deu de Romeinen overgenomen was. In [[1970]] eit 'n visser [[votiefsteên]]en uut deêzen tempel opgevist. Daerrond eit 'n durpje gelegen dat-a ''[[Ganuenta]]'' genoemd wier. An 't end van de derde eêuwe rocht 't gebied verlaeten deurdat 't steês meer overstroômde en deur de invallen van de [[Germaonen]]. Vanaf de [[achtste eêuwe]] kwaemen de eerste kolonisten weêr nae 't eiland, die-an eêrst op [[vliedberg]]en weunden, mae nae de sturmvloed van [[1014]] [[diek]]en goengen anleie. Nae nog 'n vloed, in [[1134]], wier eêl 't eiland bediekt. De [[Felixvloed]] van [[1530]] en de [[Elisabethsvloed (1532)|Elisabethsvloed]] van [[1532]] vaegden achtereên eêl 't eiland mee zien bevolkienge weg. Pas vanaf 't end van de [[zestiende eêuwe]] wier 't eiland weer lanksaeman ingepolderd en in de [[zeventiende eêuwe]] kwaeme d'r nieuwe beweuners naer 't eiland, niet alleêne uut Zeêland, maer uut eêl zuud- en west-Nederland en zelfs uut de [[België|zudelike Nederlanden]] en [[Frankriek]]. Dat waeren voral eirebeiers die-an nae 't inpolderen as boer in de polder goengen weune. In [[1941]] wiere de gemeêntes Kursplaete en Kats an Kortjeen toegevoegd. In [[1997]] volgde saemevoegienge van Kortjeen en Wissekerke toet Noôrd-Beveland. ==Weatersnoodramp== Ieronger 't verslag van de [[De Ramp van 1953|Weatersnoodramp]] op Noôrd-Beveland, verteld deu de diekgraef van de polders Oud en Nieuw Noord-Beveland. Op [[31 jannewari]] [[1953]] was t'r 'n spriéngvloed saemen meej'n Noordwester sturm. As diekgraef ha ik 'n uutnóódehienge hekreehe voo d'openienge van 't nieuwe hemêêntuus van [[Kurtjeen]]. Toen a'k mee m'n auto rond viere langs de weg nae de steiher van de veerboot ree, zah'k dat'n dam noh onder waeter stong en 't most eiheluk lêêg waeter weeze. Dat stong m'n nie an! De fêêstelukke openienge van 't gemêêntuus wier hedae deu de Commèsarus van de Konehinne [[Guus de Casembroot|Jhr. de Casembroot]]. Die is nog bieties weg kunnen hae. De biejêênkomste was in 't gemêêntuus nog volop gaende, toen a'k deu m'n waeterbouwkunduhhe, Sinke, wier hewaerschuwd, dat 't waeter in d'[[Oôsterschelde]] buutenheweun oahe stong. Ik gaf dat deu an de burhemêêster, mè die zag d'r nog gin hevaer in. 't Stuitje laeter de waeterbouwkunduhhe m'n wee op en ie zei dat 't waeter nog oaltied steeg. Dat è'k voo de twidde kêêr tehen de burhemêêster verteald en ik è d'ri ok hezeid, da'k weg gieng nae Colijn. Mee persenêêl van de polder è m'n oale coupures mee te schotbalken ofgesloote. 't Waeter kwam a onder de schotbalken deu. 'k È derect Kas en Kurtjeen ophebeald om de kearkklokke te laete luujen. êl Kursplaete kwam nae de coupure van de koaje kieke. Op 'n zeker oahenblik behon ''de Stenen Beer'' tussen twi riebaenen te wankelen. Toen è'k de meansen toeheroope, da se d'r wat an moste doewe. D'r kwam 'n buutenheweune aksie tot stand en wier „de stenen beer" zö hoed meuheluk verstearkt. Kursplaete bleef zodoende hespaerd, mèr ok de polders Oud en Nieuw Nor-Beveland. Op zondag [[1 feberwari|1 febrewarie]] wiere de nóóduhhe verstearkiengen anhebrocht bie die ofschuuviengen die a ontstae waere deu 't ovérslaende waeter. Ok wiere de meansen die a in de Kasse-, Anna- en Óóstpolder weunde mee foeibóóten weggehaele. Deze meansen waere deu m'n vrouwe zö lang meuheluk hewaerschuwd deu de tillefon. Zodoende konne ze herèd óóre. 'n Boer en boerinne in d' Óóstpolder die in de opkaemer laehe te slaepen, wiere verrast deu 't oalmè oaher kommende water. Meej 'n zakmes ei boer De Dreu toen 'n hat gemaekt in de zolder wir a se deu konne. De volhenden ochen konne ze ok herèd óóre. Ok vee oare meansen è d'r eihe op zolder in veilugheid kunne stelle. Bie Kasseveer bin toen ealf meansen verdronke, omda d'uusjes in mekoare waere hezakt. Op Kurtjeen bin toen nog 38 meansen verdronke en stong 't éêle durp onder waeter mee oale ellende van dien. De volhende daehen kwaeme d'r vliegtuuhen eeten en hoed (wir a hebrek an was) droppe, d'ulpverlêênieng was buutenheweun. ==Veranderiengen== D'r is vee veranderd buuten d'ouwen tied verheleeke mee vroeher. Ok op d'oeven. 't Gae noe oal mee mesienen en trekkers, oales is hemoderniseerd. Ok in'uus. De boeren eete noe bróód van d'n bakker, di óór nie mi zealf hebakke, di óór nie mi hekaernd, nie mi heslacht en z'è naehenoeg hin mealkkoeien mi. Wè beestjes (jong vee) om de weijen en 's winters op stal. Nog oaltied hae t'n boer, die a op'ouwt mee boeren (die gaat rentenieren) op 't durp weune. Di è bienae oal die meansen 'n móói 'uus, 'n bunhalow of villa zeahe ze noe. 'n Eihe 'uus of nog van d'ouwers, 't êêne wat hróóter as 't andere, ka-je nog vee vinde 'ier. Behalve die in d' earm'uusjes weunde van de kearke,'uusjes van de diakonie. Die earm'uusjes bin d'r op [[Kursplaete]] nie mi. Wè bejaerde weunienkjes. In de hróóte 'uuzen in de Voostraete oa-je 'n vookaeme, 'n alcoof, 'n achterkaemer, 'n binnenplaese en dan los de keuken. Dat was oaltied nie êênder. 't Eanden de lange hank (gang) was ok wè 's de keuken an bie bebouwd. In de hank kwaem d'n trap uut. Boven oa-je 'n paer kaemertjes an de voorkan(g)t en de droagzolder voor de waste d'r achter, en overl schuufraemen. Achter de keuken was 'n waskot, di kwaem oale weeke de wearkster op maendag de waste doewe. Buuten oa-je dan 't sekreet nog (mê mêêstentied zeide ze 't uusje, laeter: „Ik hae 's ni achter". Achter 't uusje lag d'n bleik en d'ovenieruhhe (groentetuin) en 'n ouwe schuure mee 'n paerekribbe, bocht en 'n plokke (ruif). 'Saeterdags kwam de jonge boer en z'n vrouwe 's middegs mee 't herijtje ni 't durp, mee te butterkurf (hengselmand) en d'eijers. De boer spanden uut in de Voostraete. en de boerinne brocht te butter en d'eijers bie d'r klanten. 't Paerd wier in de schuure hestald, di koa-je in d'achterstraete in. bespraeke 't weark op 't land en de koersen, sommuhhe laeze de "Knoeier", de financiële koerier, 's Aevens hienge ze ni de soos in "De Patrijs". 't Is wè veranderd: 't ei earg hewist op [[Kursplaete]] zo vee toegespiekerde zaeken en uüzen a d'r waere. Ze bouwde vee nieuwe uuzen in "Zuid", ok wè "De Puist" benoemd. Achter d'ouwe uusjes was hin ruumte mi om de ëênkaemer uusjes te verbouwen in oal die ziestraetjes. Dus verkochte de ouwere meansen d'r uusje voo 6000 of 8000 gulden an 'n maekelaer en hienge in "Rustoord" weune. Van de jonge meansen waere d'r 'n drie'onderd op één jaer ni de Botlek hae wearke. Dat kwam deur de meehannizasie van de landbouw. D'r wier ok hependeld ni de ''Herofabriek''. Oales bie mekoare wier 't earg mee te leegstand van de uuzen. De meansen die a in [[Goes|Hoes]] of bie Péchiné of an de hróóte wehen wearkten, die wouwe wè vrom komme ni [[Kursplaete]], mè dan asjeblieft in 'n 'uur'uus. de Hemêênte wier op 'n óórzittieng van de Provincie anheraeje, a te plaeselukke tummerlui 't nie anduste, om dan mè de Christelukke weuniengbouweverêênehieng "Walchere" in te schaekelen.'t Wiere 6 hróóte koapuuzen. 't Was wè zö, da te bouwlui è om 4 uure ni [[Middelburg]] vrom hienge, wan de reize 'öórde ok bie de dagtaek. D't kwamme ok nog 18 hoedkoapere 'uuzen bie. Ze waere oalehaere hauw beweund. Sommuhhe tummermansknechs bouwden zealf d'r 'uus, 'n eihe 'uus dan ee. Dan ei-je nog de leegstand. Dï kwamme vee Duutse toeristen op of. Ok meansen uut [[Noord-Braebant|Braebant]], die a zealf sanitair en neiwue vloeren en zóóe anbrochte. Toen kwam de renovasie, of te wel verniewieng. Oal de weuningwet'uuzen van de hemêênte di a nóóit wat an hedae was voor onder'ouw, moste voo 50.000 gulden p'r stik vernieuwd óöre en van centrale verwaermieng en douches verzieje óóre. Flak nae d'n oorlog was de bouw van deze 'uuzen eiheluk revolutiebouw hewist. Nae inkele jaeren bin d'r noe 21 rékréasie'uuzen in de Voostrate, de toehepiekerde raemen bin weg en oales is opheknapt, zealfs 't vroehere hemêênt'uus of êêrder nog "pold'uus", is hlad herestaureerd in de vroehere trant. Bie Kats wier een werkhaevene an'eleid mee twee grote portaalkraenen, weer de brugelementen voo de [[Zeêlandbrugge]] wiere 'ebouwd. De drievende bok Ir. J.G. Snip zettende de verscheie elementen op d'r plekke. == Gemeênteraod == Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 || 2018 ! 2014 || 2010 || 2006 ! 2002 || 1998 || 1995 |- | [[VVD]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|2 || 2 | 3 || 3 || 2 | 2 || 3 || 2 |- | [[PRO]] ¹ | 2 || 2 || 1 | 1 || 2 || 3 | 2 || 2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || 1 || bgcolor="#e8e08e"|2 | 2 || 3 || 3 | 4 || 4 || 4 |- | [[SGP]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 | 2 || 2 || 2 | 1 || 1 || 1 |- | Wij zijn Noord-Beveland | 1 || || | || || | || || |- | [[FVD]] | 1 || || | || || | || || |- | Hart voor Noord-Beveland | 1 || || | || || | || || |- | Noord-Bevelands Belang ² | 1 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 | 2 || 3 || 3 | 4 || 3 || 4 |- | Betrokken Noord-Beveland | || 1 || 1 | 3 || || | || || |- | [[D66]] | || 1 || 1 | || || | || || |- ! Totaol ! 13 || 13 || 13 ! 13 || 13 || 13 ! 13 || 13 || 13 |- ! Coalitie ! 7 || 8 || 8 ! || || ! || || |- ! Opkomst ! 63% || 59% || 63% ! 61% || 61% || 62% ! 64% || 67% || 63% |} ¹ 1995-2018: alleêne PvdA ² 1995: Gemeentebelangen Noord-Beveland (2) en Kiesvereniging Noord-Beveland (2) == Burhemeêsters == Burhemeêsters van Noôrd-Beveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1995 - 2001 || Rinus Everaers || [[VVD]] || |- | 2001 - 2008 || Cees van Liere || VVD || waernemend toet 2002 |- | 2008 - 2014 || Henny van Kooten || [[SGP]] || |- | 2014 - 2015 || Marcel Fränzel || [[D66]] || waernemend |- | 2015 - 2018 || Marcel Delhez || VVD || |- | 2018 - 2019 || Letty Demmers-van der Geest || D66 || waernemend |- | 2019 - noe || [[Loes Meeuwisse]] || VVD || |- |} == Trivia == * Noôrd-Beveland stoôt op plekke 279 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Lieste mee 'oôgste gebouwen op Noôrd-Beveland]] * [[Noôrd-Bevelands volkslied]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.noord-beveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20231116070950/https://www.plaatsengids.nl/noord-beveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/noord-beveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Bevelanden Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Noord-Beveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Noôrd-Beveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] jsp2mjebrxrk64uqpo8bcn1xhm3euzb 181722 181721 2026-07-11T17:27:08Z Dekaden 16019 181722 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Noord-Beveland |dialect1 = Noôrd-Bevelands |naam1 = Noôrd-Beveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Noord-Beveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Noord-Beveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1695 (2016).png |kaart = Gem-Noord-Beveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Noôrd-Beveland |streek2 = |hoofdplaats = Wissekaerke |oppervlakte = 122 |oppervlakte1 = 86 |oppervlakte2 = 36 |inwoners = 8.000 |datum = 2025 |dichtheid = 94 |graden = {{Koord|51|35|N|3|44|L}} }} [[Plaetje:Wissenkerke molen Landzigt.jpg|thumb|Meule van Wissekerke]] [[Plaetje:Noord-Beveland.jpg|thumb|Noord-Beveland vanuut de locht]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] '''Noôrd-Beveland''', ok wel '''Noord-Beveland''' is 'n eiland en gewezen [[gemeênte]] in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] (ok gewoon ''Schelde'' genoemd) in 't noôrden en 't [[Veerse Meer]] in 't zujen. Mee [[Schouwen-Duveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Walcheren]] deur de [[Veersegatdam]] en mee [[Zuud-Beveland]] deur de [[Zandkreêkdam]]. De gemeênte ao 8.000 inweuners; daemee is Noôrd-Beveland 'n vreêd dunbevolkt gebied. 'Esproke wor ier 't [[Noôrd-Bevelands]]. Belangrieke wehen binne [[N57]], [[N255]] en [[N256]]. == Plekken == {| class=wikitable |- | [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Noord-Beveland.png|links|kaderloos]] | * [[Geersdiek]] * [[Kamperland]] * [[Kats]] * [[Kortjeen]] (stad) * [[Kursplaete]] * [[Wissekerke]] |} == Geschiedenisse == In de oud'eid stoeng d'r bie Kursplaete 'n Romeinsen [[tempel]] t'r eêre van de [[Kelten|Keltische]] godinne [[Nehalennia]], die-a deu de Romeinen overgenomen was. In [[1970]] eit 'n visser [[votiefsteên]]en uut deêzen tempel opgevist. Daerrond eit 'n durpje gelegen dat-a ''[[Ganuenta]]'' genoemd wier. An 't end van de derde eêuwe rocht 't gebied verlaeten deurdat 't steês meer overstroômde en deur de invallen van de [[Germaonen]]. Vanaf de [[achtste eêuwe]] kwaemen de eerste kolonisten weêr nae 't eiland, die-an eêrst op [[vliedberg]]en weunden, mae nae de sturmvloed van [[1014]] [[diek]]en goengen anleie. Nae nog 'n vloed, in [[1134]], wier eêl 't eiland bediekt. De [[Felixvloed]] van [[1530]] en de [[Elisabethsvloed (1532)|Elisabethsvloed]] van [[1532]] vaegden achtereên eêl 't eiland mee zien bevolkienge weg. Pas vanaf 't end van de [[zestiende eêuwe]] wier 't eiland weer lanksaeman ingepolderd en in de [[zeventiende eêuwe]] kwaeme d'r nieuwe beweuners naer 't eiland, niet alleêne uut Zeêland, maer uut eêl zuud- en west-Nederland en zelfs uut de [[België|zudelike Nederlanden]] en [[Frankriek]]. Dat waeren voral eirebeiers die-an nae 't inpolderen as boer in de polder goengen weune. In [[1941]] wiere de gemeêntes Kursplaete en Kats an Kortjeen toegevoegd. In [[1997]] volgde saemevoegienge van Kortjeen en Wissekerke toet Noôrd-Beveland. ==Weatersnoodramp== Ieronger 't verslag van de [[De Ramp van 1953|Weatersnoodramp]] op Noôrd-Beveland, verteld deu de diekgraef van de polders Oud en Nieuw Noord-Beveland. Op [[31 jannewari]] [[1953]] was t'r 'n spriéngvloed saemen meej'n Noordwester sturm. As diekgraef ha ik 'n uutnóódehienge hekreehe voo d'openienge van 't nieuwe hemêêntuus van [[Kurtjeen]]. Toen a'k mee m'n auto rond viere langs de weg nae de steiher van de veerboot ree, zah'k dat'n dam noh onder waeter stong en 't most eiheluk lêêg waeter weeze. Dat stong m'n nie an! De fêêstelukke openienge van 't gemêêntuus wier hedae deu de Commèsarus van de Konehinne [[Guus de Casembroot|Jhr. de Casembroot]]. Die is nog bieties weg kunnen hae. De biejêênkomste was in 't gemêêntuus nog volop gaende, toen a'k deu m'n waeterbouwkunduhhe, Sinke, wier hewaerschuwd, dat 't waeter in d'[[Oôsterschelde]] buutenheweun oahe stong. Ik gaf dat deu an de burhemêêster, mè die zag d'r nog gin hevaer in. 't Stuitje laeter de waeterbouwkunduhhe m'n wee op en ie zei dat 't waeter nog oaltied steeg. Dat è'k voo de twidde kêêr tehen de burhemêêster verteald en ik è d'ri ok hezeid, da'k weg gieng nae Colijn. Mee persenêêl van de polder è m'n oale coupures mee te schotbalken ofgesloote. 't Waeter kwam a onder de schotbalken deu. 'k È derect Kas en Kurtjeen ophebeald om de kearkklokke te laete luujen. êl Kursplaete kwam nae de coupure van de koaje kieke. Op 'n zeker oahenblik behon ''de Stenen Beer'' tussen twi riebaenen te wankelen. Toen è'k de meansen toeheroope, da se d'r wat an moste doewe. D'r kwam 'n buutenheweune aksie tot stand en wier „de stenen beer" zö hoed meuheluk verstearkt. Kursplaete bleef zodoende hespaerd, mèr ok de polders Oud en Nieuw Nor-Beveland. Op zondag [[1 feberwari|1 febrewarie]] wiere de nóóduhhe verstearkiengen anhebrocht bie die ofschuuviengen die a ontstae waere deu 't ovérslaende waeter. Ok wiere de meansen die a in de Kasse-, Anna- en Óóstpolder weunde mee foeibóóten weggehaele. Deze meansen waere deu m'n vrouwe zö lang meuheluk hewaerschuwd deu de tillefon. Zodoende konne ze herèd óóre. 'n Boer en boerinne in d' Óóstpolder die in de opkaemer laehe te slaepen, wiere verrast deu 't oalmè oaher kommende water. Meej 'n zakmes ei boer De Dreu toen 'n hat gemaekt in de zolder wir a se deu konne. De volhenden ochen konne ze ok herèd óóre. Ok vee oare meansen è d'r eihe op zolder in veilugheid kunne stelle. Bie Kasseveer bin toen ealf meansen verdronke, omda d'uusjes in mekoare waere hezakt. Op Kurtjeen bin toen nog 38 meansen verdronke en stong 't éêle durp onder waeter mee oale ellende van dien. De volhende daehen kwaeme d'r vliegtuuhen eeten en hoed (wir a hebrek an was) droppe, d'ulpverlêênieng was buutenheweun. ==Veranderiengen== D'r is vee veranderd buuten d'ouwen tied verheleeke mee vroeher. Ok op d'oeven. 't Gae noe oal mee mesienen en trekkers, oales is hemoderniseerd. Ok in'uus. De boeren eete noe bróód van d'n bakker, di óór nie mi zealf hebakke, di óór nie mi hekaernd, nie mi heslacht en z'è naehenoeg hin mealkkoeien mi. Wè beestjes (jong vee) om de weijen en 's winters op stal. Nog oaltied hae t'n boer, die a op'ouwt mee boeren (die gaat rentenieren) op 't durp weune. Di è bienae oal die meansen 'n móói 'uus, 'n bunhalow of villa zeahe ze noe. 'n Eihe 'uus of nog van d'ouwers, 't êêne wat hróóter as 't andere, ka-je nog vee vinde 'ier. Behalve die in d' earm'uusjes weunde van de kearke,'uusjes van de diakonie. Die earm'uusjes bin d'r op [[Kursplaete]] nie mi. Wè bejaerde weunienkjes. In de hróóte 'uuzen in de Voostraete oa-je 'n vookaeme, 'n alcoof, 'n achterkaemer, 'n binnenplaese en dan los de keuken. Dat was oaltied nie êênder. 't Eanden de lange hank (gang) was ok wè 's de keuken an bie bebouwd. In de hank kwaem d'n trap uut. Boven oa-je 'n paer kaemertjes an de voorkan(g)t en de droagzolder voor de waste d'r achter, en overl schuufraemen. Achter de keuken was 'n waskot, di kwaem oale weeke de wearkster op maendag de waste doewe. Buuten oa-je dan 't sekreet nog (mê mêêstentied zeide ze 't uusje, laeter: „Ik hae 's ni achter". Achter 't uusje lag d'n bleik en d'ovenieruhhe (groentetuin) en 'n ouwe schuure mee 'n paerekribbe, bocht en 'n plokke (ruif). 'Saeterdags kwam de jonge boer en z'n vrouwe 's middegs mee 't herijtje ni 't durp, mee te butterkurf (hengselmand) en d'eijers. De boer spanden uut in de Voostraete. en de boerinne brocht te butter en d'eijers bie d'r klanten. 't Paerd wier in de schuure hestald, di koa-je in d'achterstraete in. bespraeke 't weark op 't land en de koersen, sommuhhe laeze de "Knoeier", de financiële koerier, 's Aevens hienge ze ni de soos in "De Patrijs". 't Is wè veranderd: 't ei earg hewist op [[Kursplaete]] zo vee toegespiekerde zaeken en uüzen a d'r waere. Ze bouwde vee nieuwe uuzen in "Zuid", ok wè "De Puist" benoemd. Achter d'ouwe uusjes was hin ruumte mi om de ëênkaemer uusjes te verbouwen in oal die ziestraetjes. Dus verkochte de ouwere meansen d'r uusje voo 6000 of 8000 gulden an 'n maekelaer en hienge in "Rustoord" weune. Van de jonge meansen waere d'r 'n drie'onderd op één jaer ni de Botlek hae wearke. Dat kwam deur de meehannizasie van de landbouw. D'r wier ok hependeld ni de ''Herofabriek''. Oales bie mekoare wier 't earg mee te leegstand van de uuzen. De meansen die a in [[Goes|Hoes]] of bie Péchiné of an de hróóte wehen wearkten, die wouwe wè vrom komme ni [[Kursplaete]], mè dan asjeblieft in 'n 'uur'uus. de Hemêênte wier op 'n óórzittieng van de Provincie anheraeje, a te plaeselukke tummerlui 't nie anduste, om dan mè de Christelukke weuniengbouweverêênehieng "Walchere" in te schaekelen.'t Wiere 6 hróóte koapuuzen. 't Was wè zö, da te bouwlui è om 4 uure ni [[Middelburg]] vrom hienge, wan de reize 'öórde ok bie de dagtaek. D't kwamme ok nog 18 hoedkoapere 'uuzen bie. Ze waere oalehaere hauw beweund. Sommuhhe tummermansknechs bouwden zealf d'r 'uus, 'n eihe 'uus dan ee. Dan ei-je nog de leegstand. Dï kwamme vee Duutse toeristen op of. Ok meansen uut [[Noord-Braebant|Braebant]], die a zealf sanitair en neiwue vloeren en zóóe anbrochte. Toen kwam de renovasie, of te wel verniewieng. Oal de weuningwet'uuzen van de hemêênte di a nóóit wat an hedae was voor onder'ouw, moste voo 50.000 gulden p'r stik vernieuwd óöre en van centrale verwaermieng en douches verzieje óóre. Flak nae d'n oorlog was de bouw van deze 'uuzen eiheluk revolutiebouw hewist. Nae inkele jaeren bin d'r noe 21 rékréasie'uuzen in de Voostrate, de toehepiekerde raemen bin weg en oales is opheknapt, zealfs 't vroehere hemêênt'uus of êêrder nog "pold'uus", is hlad herestaureerd in de vroehere trant. Bie Kats wier een werkhaevene an'eleid mee twee grote portaalkraenen, weer de brugelementen voo de [[Zeêlandbrugge]] wiere 'ebouwd. De drievende bok Ir. J.G. Snip zettende de verscheie elementen op d'r plekke. == Gemeênteraod == Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 || 2018 ! 2014 || 2010 || 2006 ! 2002 || 1998 || 1995 |- | [[VVD]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|2 || 2 | 3 || 3 || 2 | 2 || 3 || 2 |- | [[PRO]] ¹ | 2 || 2 || 1 | 1 || 2 || 3 | 2 || 2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || 1 || bgcolor="#e8e08e"|2 | 2 || 3 || 3 | 4 || 4 || 4 |- | [[SGP]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 | 2 || 2 || 2 | 1 || 1 || 1 |- | Wij zijn Noord-Beveland | 1 || || | || || | || || |- | [[FVD]] | 1 || || | || || | || || |- | Hart voor Noord-Beveland | 1 || || | || || | || || |- | Noord-Bevelands Belang ² | 1 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 | 2 || 3 || 3 | 4 || 3 || 4 |- | Betrokken Noord-Beveland | || 1 || 1 | 3 || || | || || |- | [[D66]] | || 1 || 1 | || || | || || |- ! Totaol ! 13 || 13 || 13 ! 13 || 13 || 13 ! 13 || 13 || 13 |- ! Coalitie ! 7 || 8 || 8 ! || || ! || || |- ! Opkomst ! 63% || 59% || 63% ! 61% || 61% || 62% ! 64% || 67% || 63% |} ¹ 1995-2018: alleêne PvdA ² 1995: Gemeentebelangen Noord-Beveland (2) en Kiesvereniging Noord-Beveland (2) == Burhemeêsters == Burhemeêsters van Noôrd-Beveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1995 - 2001 || Rinus Everaers || [[VVD]] || |- | 2001 - 2008 || Cees van Liere || VVD || waernemend toet 2002 |- | 2008 - 2014 || Henny van Kooten || [[SGP]] || |- | 2014 - 2015 || Marcel Fränzel || [[D66]] || waernemend |- | 2015 - 2018 || Marcel Delhez || VVD || |- | 2018 - 2019 || Letty Demmers-van der Geest || D66 || waernemend |- | 2019 - noe || [[Loes Meeuwisse]] || VVD || |- |} == Trivia == * Noôrd-Beveland stoôt op plekke 279 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Lieste mee 'oôgste gebouwen op Noôrd-Beveland]] * [[Noôrd-Bevelands volkslied]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.noord-beveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20231116070950/https://www.plaatsengids.nl/noord-beveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/noord-beveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Bevelanden Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Noord-Beveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Noôrd-Beveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] 4ha6b6sdds9c5g79e4rst47fw3dqnur 181723 181722 2026-07-11T17:28:59Z Dekaden 16019 181723 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Noord-Beveland |dialect1 = Noôrd-Bevelands |naam1 = Noôrd-Beveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Noord-Beveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Noord-Beveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1695 (2016).png |kaart = Gem-Noord-Beveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Noôrd-Beveland |streek2 = |hoofdplaats = Wissekaerke |oppervlakte = 122 |oppervlakte1 = 86 |oppervlakte2 = 36 |inwoners = 8.000 |datum = 2025 |dichtheid = 94 |graden = {{Koord|51|35|N|3|44|L}} }} [[Plaetje:Kats, de Nederlands Hervormde kerk RM23772 foto5 2015-05-30 10.35.jpg|thumb|Ervormde kerke in [[Kats]]]] [[Plaetje:Wissenkerke molen Landzigt.jpg|thumb|Meule van Wissekerke]] [[Plaetje:Noord-Beveland.jpg|thumb|Noord-Beveland vanuut de locht]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] '''Noôrd-Beveland''', ok wel '''Noord-Beveland''' is 'n eiland en gewezen [[gemeênte]] in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] (ok gewoon ''Schelde'' genoemd) in 't noôrden en 't [[Veerse Meer]] in 't zujen. Mee [[Schouwen-Duveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Walcheren]] deur de [[Veersegatdam]] en mee [[Zuud-Beveland]] deur de [[Zandkreêkdam]]. De gemeênte ao 8.000 inweuners; daemee is Noôrd-Beveland 'n vreêd dunbevolkt gebied. 'Esproke wor ier 't [[Noôrd-Bevelands]]. Belangrieke wehen binne [[N57]], [[N255]] en [[N256]]. == Plekken == {| class=wikitable |- | [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Noord-Beveland.png|links|kaderloos]] | * [[Geersdiek]] * [[Kamperland]] * [[Kats]] * [[Kortjeen]] (stad) * [[Kursplaete]] * [[Wissekerke]] |} == Geschiedenisse == In de oud'eid stoeng d'r bie Kursplaete 'n Romeinsen [[tempel]] t'r eêre van de [[Kelten|Keltische]] godinne [[Nehalennia]], die-a deu de Romeinen overgenomen was. In [[1970]] eit 'n visser [[votiefsteên]]en uut deêzen tempel opgevist. Daerrond eit 'n durpje gelegen dat-a ''[[Ganuenta]]'' genoemd wier. An 't end van de derde eêuwe rocht 't gebied verlaeten deurdat 't steês meer overstroômde en deur de invallen van de [[Germaonen]]. Vanaf de [[achtste eêuwe]] kwaemen de eerste kolonisten weêr nae 't eiland, die-an eêrst op [[vliedberg]]en weunden, mae nae de sturmvloed van [[1014]] [[diek]]en goengen anleie. Nae nog 'n vloed, in [[1134]], wier eêl 't eiland bediekt. De [[Felixvloed]] van [[1530]] en de [[Elisabethsvloed (1532)|Elisabethsvloed]] van [[1532]] vaegden achtereên eêl 't eiland mee zien bevolkienge weg. Pas vanaf 't end van de [[zestiende eêuwe]] wier 't eiland weer lanksaeman ingepolderd en in de [[zeventiende eêuwe]] kwaeme d'r nieuwe beweuners naer 't eiland, niet alleêne uut Zeêland, maer uut eêl zuud- en west-Nederland en zelfs uut de [[België|zudelike Nederlanden]] en [[Frankriek]]. Dat waeren voral eirebeiers die-an nae 't inpolderen as boer in de polder goengen weune. In [[1941]] wiere de gemeêntes Kursplaete en Kats an Kortjeen toegevoegd. In [[1997]] volgde saemevoegienge van Kortjeen en Wissekerke toet Noôrd-Beveland. ==Weatersnoodramp== Ieronger 't verslag van de [[De Ramp van 1953|Weatersnoodramp]] op Noôrd-Beveland, verteld deu de diekgraef van de polders Oud en Nieuw Noord-Beveland. Op [[31 jannewari]] [[1953]] was t'r 'n spriéngvloed saemen meej'n Noordwester sturm. As diekgraef ha ik 'n uutnóódehienge hekreehe voo d'openienge van 't nieuwe hemêêntuus van [[Kurtjeen]]. Toen a'k mee m'n auto rond viere langs de weg nae de steiher van de veerboot ree, zah'k dat'n dam noh onder waeter stong en 't most eiheluk lêêg waeter weeze. Dat stong m'n nie an! De fêêstelukke openienge van 't gemêêntuus wier hedae deu de Commèsarus van de Konehinne [[Guus de Casembroot|Jhr. de Casembroot]]. Die is nog bieties weg kunnen hae. De biejêênkomste was in 't gemêêntuus nog volop gaende, toen a'k deu m'n waeterbouwkunduhhe, Sinke, wier hewaerschuwd, dat 't waeter in d'[[Oôsterschelde]] buutenheweun oahe stong. Ik gaf dat deu an de burhemêêster, mè die zag d'r nog gin hevaer in. 't Stuitje laeter de waeterbouwkunduhhe m'n wee op en ie zei dat 't waeter nog oaltied steeg. Dat è'k voo de twidde kêêr tehen de burhemêêster verteald en ik è d'ri ok hezeid, da'k weg gieng nae Colijn. Mee persenêêl van de polder è m'n oale coupures mee te schotbalken ofgesloote. 't Waeter kwam a onder de schotbalken deu. 'k È derect Kas en Kurtjeen ophebeald om de kearkklokke te laete luujen. êl Kursplaete kwam nae de coupure van de koaje kieke. Op 'n zeker oahenblik behon ''de Stenen Beer'' tussen twi riebaenen te wankelen. Toen è'k de meansen toeheroope, da se d'r wat an moste doewe. D'r kwam 'n buutenheweune aksie tot stand en wier „de stenen beer" zö hoed meuheluk verstearkt. Kursplaete bleef zodoende hespaerd, mèr ok de polders Oud en Nieuw Nor-Beveland. Op zondag [[1 feberwari|1 febrewarie]] wiere de nóóduhhe verstearkiengen anhebrocht bie die ofschuuviengen die a ontstae waere deu 't ovérslaende waeter. Ok wiere de meansen die a in de Kasse-, Anna- en Óóstpolder weunde mee foeibóóten weggehaele. Deze meansen waere deu m'n vrouwe zö lang meuheluk hewaerschuwd deu de tillefon. Zodoende konne ze herèd óóre. 'n Boer en boerinne in d' Óóstpolder die in de opkaemer laehe te slaepen, wiere verrast deu 't oalmè oaher kommende water. Meej 'n zakmes ei boer De Dreu toen 'n hat gemaekt in de zolder wir a se deu konne. De volhenden ochen konne ze ok herèd óóre. Ok vee oare meansen è d'r eihe op zolder in veilugheid kunne stelle. Bie Kasseveer bin toen ealf meansen verdronke, omda d'uusjes in mekoare waere hezakt. Op Kurtjeen bin toen nog 38 meansen verdronke en stong 't éêle durp onder waeter mee oale ellende van dien. De volhende daehen kwaeme d'r vliegtuuhen eeten en hoed (wir a hebrek an was) droppe, d'ulpverlêênieng was buutenheweun. ==Veranderiengen== D'r is vee veranderd buuten d'ouwen tied verheleeke mee vroeher. Ok op d'oeven. 't Gae noe oal mee mesienen en trekkers, oales is hemoderniseerd. Ok in'uus. De boeren eete noe bróód van d'n bakker, di óór nie mi zealf hebakke, di óór nie mi hekaernd, nie mi heslacht en z'è naehenoeg hin mealkkoeien mi. Wè beestjes (jong vee) om de weijen en 's winters op stal. Nog oaltied hae t'n boer, die a op'ouwt mee boeren (die gaat rentenieren) op 't durp weune. Di è bienae oal die meansen 'n móói 'uus, 'n bunhalow of villa zeahe ze noe. 'n Eihe 'uus of nog van d'ouwers, 't êêne wat hróóter as 't andere, ka-je nog vee vinde 'ier. Behalve die in d' earm'uusjes weunde van de kearke,'uusjes van de diakonie. Die earm'uusjes bin d'r op [[Kursplaete]] nie mi. Wè bejaerde weunienkjes. In de hróóte 'uuzen in de Voostraete oa-je 'n vookaeme, 'n alcoof, 'n achterkaemer, 'n binnenplaese en dan los de keuken. Dat was oaltied nie êênder. 't Eanden de lange hank (gang) was ok wè 's de keuken an bie bebouwd. In de hank kwaem d'n trap uut. Boven oa-je 'n paer kaemertjes an de voorkan(g)t en de droagzolder voor de waste d'r achter, en overl schuufraemen. Achter de keuken was 'n waskot, di kwaem oale weeke de wearkster op maendag de waste doewe. Buuten oa-je dan 't sekreet nog (mê mêêstentied zeide ze 't uusje, laeter: „Ik hae 's ni achter". Achter 't uusje lag d'n bleik en d'ovenieruhhe (groentetuin) en 'n ouwe schuure mee 'n paerekribbe, bocht en 'n plokke (ruif). 'Saeterdags kwam de jonge boer en z'n vrouwe 's middegs mee 't herijtje ni 't durp, mee te butterkurf (hengselmand) en d'eijers. De boer spanden uut in de Voostraete. en de boerinne brocht te butter en d'eijers bie d'r klanten. 't Paerd wier in de schuure hestald, di koa-je in d'achterstraete in. bespraeke 't weark op 't land en de koersen, sommuhhe laeze de "Knoeier", de financiële koerier, 's Aevens hienge ze ni de soos in "De Patrijs". 't Is wè veranderd: 't ei earg hewist op [[Kursplaete]] zo vee toegespiekerde zaeken en uüzen a d'r waere. Ze bouwde vee nieuwe uuzen in "Zuid", ok wè "De Puist" benoemd. Achter d'ouwe uusjes was hin ruumte mi om de ëênkaemer uusjes te verbouwen in oal die ziestraetjes. Dus verkochte de ouwere meansen d'r uusje voo 6000 of 8000 gulden an 'n maekelaer en hienge in "Rustoord" weune. Van de jonge meansen waere d'r 'n drie'onderd op één jaer ni de Botlek hae wearke. Dat kwam deur de meehannizasie van de landbouw. D'r wier ok hependeld ni de ''Herofabriek''. Oales bie mekoare wier 't earg mee te leegstand van de uuzen. De meansen die a in [[Goes|Hoes]] of bie Péchiné of an de hróóte wehen wearkten, die wouwe wè vrom komme ni [[Kursplaete]], mè dan asjeblieft in 'n 'uur'uus. de Hemêênte wier op 'n óórzittieng van de Provincie anheraeje, a te plaeselukke tummerlui 't nie anduste, om dan mè de Christelukke weuniengbouweverêênehieng "Walchere" in te schaekelen.'t Wiere 6 hróóte koapuuzen. 't Was wè zö, da te bouwlui è om 4 uure ni [[Middelburg]] vrom hienge, wan de reize 'öórde ok bie de dagtaek. D't kwamme ok nog 18 hoedkoapere 'uuzen bie. Ze waere oalehaere hauw beweund. Sommuhhe tummermansknechs bouwden zealf d'r 'uus, 'n eihe 'uus dan ee. Dan ei-je nog de leegstand. Dï kwamme vee Duutse toeristen op of. Ok meansen uut [[Noord-Braebant|Braebant]], die a zealf sanitair en neiwue vloeren en zóóe anbrochte. Toen kwam de renovasie, of te wel verniewieng. Oal de weuningwet'uuzen van de hemêênte di a nóóit wat an hedae was voor onder'ouw, moste voo 50.000 gulden p'r stik vernieuwd óöre en van centrale verwaermieng en douches verzieje óóre. Flak nae d'n oorlog was de bouw van deze 'uuzen eiheluk revolutiebouw hewist. Nae inkele jaeren bin d'r noe 21 rékréasie'uuzen in de Voostrate, de toehepiekerde raemen bin weg en oales is opheknapt, zealfs 't vroehere hemêênt'uus of êêrder nog "pold'uus", is hlad herestaureerd in de vroehere trant. Bie Kats wier een werkhaevene an'eleid mee twee grote portaalkraenen, weer de brugelementen voo de [[Zeêlandbrugge]] wiere 'ebouwd. De drievende bok Ir. J.G. Snip zettende de verscheie elementen op d'r plekke. == Gemeênteraod == Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 || 2018 ! 2014 || 2010 || 2006 ! 2002 || 1998 || 1995 |- | [[VVD]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|2 || 2 | 3 || 3 || 2 | 2 || 3 || 2 |- | [[PRO]] ¹ | 2 || 2 || 1 | 1 || 2 || 3 | 2 || 2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || 1 || bgcolor="#e8e08e"|2 | 2 || 3 || 3 | 4 || 4 || 4 |- | [[SGP]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 | 2 || 2 || 2 | 1 || 1 || 1 |- | Wij zijn Noord-Beveland | 1 || || | || || | || || |- | [[FVD]] | 1 || || | || || | || || |- | Hart voor Noord-Beveland | 1 || || | || || | || || |- | Noord-Bevelands Belang ² | 1 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 | 2 || 3 || 3 | 4 || 3 || 4 |- | Betrokken Noord-Beveland | || 1 || 1 | 3 || || | || || |- | [[D66]] | || 1 || 1 | || || | || || |- ! Totaol ! 13 || 13 || 13 ! 13 || 13 || 13 ! 13 || 13 || 13 |- ! Coalitie ! 7 || 8 || 8 ! || || ! || || |- ! Opkomst ! 63% || 59% || 63% ! 61% || 61% || 62% ! 64% || 67% || 63% |} ¹ 1995-2018: alleêne PvdA ² 1995: Gemeentebelangen Noord-Beveland (2) en Kiesvereniging Noord-Beveland (2) == Burhemeêsters == Burhemeêsters van Noôrd-Beveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1995 - 2001 || Rinus Everaers || [[VVD]] || |- | 2001 - 2008 || Cees van Liere || VVD || waernemend toet 2002 |- | 2008 - 2014 || Henny van Kooten || [[SGP]] || |- | 2014 - 2015 || Marcel Fränzel || [[D66]] || waernemend |- | 2015 - 2018 || Marcel Delhez || VVD || |- | 2018 - 2019 || Letty Demmers-van der Geest || D66 || waernemend |- | 2019 - noe || [[Loes Meeuwisse]] || VVD || |- |} == Trivia == * Noôrd-Beveland stoôt op plekke 279 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Lieste mee 'oôgste gebouwen op Noôrd-Beveland]] * [[Noôrd-Bevelands volkslied]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.noord-beveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20231116070950/https://www.plaatsengids.nl/noord-beveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/noord-beveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Bevelanden Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Noord-Beveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Noôrd-Beveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] h2lg9chaqoief6owoixblp44oe47kch 181724 181723 2026-07-11T17:30:29Z Dekaden 16019 181724 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Noord-Beveland |dialect1 = Noôrd-Bevelands |naam1 = Noôrd-Beveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Noord-Beveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Noord-Beveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1695 (2016).png |kaart = Gem-Noord-Beveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Noôrd-Beveland |streek2 = |hoofdplaats = Wissekaerke |oppervlakte = 122 |oppervlakte1 = 86 |oppervlakte2 = 36 |inwoners = 8.000 |datum = 2025 |dichtheid = 94 |graden = {{Koord|51|35|N|3|44|L}} }} [[Plaetje:Kats, de Nederlands Hervormde kerk RM23772 foto5 2015-05-30 10.35.jpg|thumb|Ervormde kerke in [[Kats]]]] [[Plaetje:Wissenkerke molen Landzigt.jpg|thumb|Meule van Wissekerke]] [[Plaetje:Noord-Beveland.jpg|thumb|Noord-Beveland vanuut de locht]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] '''Noôrd-Beveland''', ok wel '''Noord-Beveland''' is 'n eiland en gewezen [[gemeênte]] in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] (ok gewoon ''Schelde'' genoemd) in 't noôrden en 't [[Veerse Meer]] in 't zujen. Mee [[Schouwen-Duveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Walcheren]] deur de [[Veersegatdam]] en mee [[Zuud-Beveland]] deur de [[Zandkreêkdam]]. De gemeênte ao 8.000 inweuners; daemee is Noôrd-Beveland 'n vreêd dunbevolkt gebied. 'Esproke wor ier 't [[Noôrd-Bevelands]]. Belangrieke wehen binne [[N57]], [[N255]] en [[N256]]. 'Oôgste duun 10,4 meter. == Plekken == {| class=wikitable |- | [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Noord-Beveland.png|links|kaderloos]] | * [[Geersdiek]] * [[Kamperland]] * [[Kats]] * [[Kortjeen]] (stad) * [[Kursplaete]] * [[Wissekerke]] |} == Geschiedenisse == In de oud'eid stoeng d'r bie Kursplaete 'n Romeinsen [[tempel]] t'r eêre van de [[Kelten|Keltische]] godinne [[Nehalennia]], die-a deu de Romeinen overgenomen was. In [[1970]] eit 'n visser [[votiefsteên]]en uut deêzen tempel opgevist. Daerrond eit 'n durpje gelegen dat-a ''[[Ganuenta]]'' genoemd wier. An 't end van de derde eêuwe rocht 't gebied verlaeten deurdat 't steês meer overstroômde en deur de invallen van de [[Germaonen]]. Vanaf de [[achtste eêuwe]] kwaemen de eerste kolonisten weêr nae 't eiland, die-an eêrst op [[vliedberg]]en weunden, mae nae de sturmvloed van [[1014]] [[diek]]en goengen anleie. Nae nog 'n vloed, in [[1134]], wier eêl 't eiland bediekt. De [[Felixvloed]] van [[1530]] en de [[Elisabethsvloed (1532)|Elisabethsvloed]] van [[1532]] vaegden achtereên eêl 't eiland mee zien bevolkienge weg. Pas vanaf 't end van de [[zestiende eêuwe]] wier 't eiland weer lanksaeman ingepolderd en in de [[zeventiende eêuwe]] kwaeme d'r nieuwe beweuners naer 't eiland, niet alleêne uut Zeêland, maer uut eêl zuud- en west-Nederland en zelfs uut de [[België|zudelike Nederlanden]] en [[Frankriek]]. Dat waeren voral eirebeiers die-an nae 't inpolderen as boer in de polder goengen weune. In [[1941]] wiere de gemeêntes Kursplaete en Kats an Kortjeen toegevoegd. In [[1997]] volgde saemevoegienge van Kortjeen en Wissekerke toet Noôrd-Beveland. ==Weatersnoodramp== Ieronger 't verslag van de [[De Ramp van 1953|Weatersnoodramp]] op Noôrd-Beveland, verteld deu de diekgraef van de polders Oud en Nieuw Noord-Beveland. Op [[31 jannewari]] [[1953]] was t'r 'n spriéngvloed saemen meej'n Noordwester sturm. As diekgraef ha ik 'n uutnóódehienge hekreehe voo d'openienge van 't nieuwe hemêêntuus van [[Kurtjeen]]. Toen a'k mee m'n auto rond viere langs de weg nae de steiher van de veerboot ree, zah'k dat'n dam noh onder waeter stong en 't most eiheluk lêêg waeter weeze. Dat stong m'n nie an! De fêêstelukke openienge van 't gemêêntuus wier hedae deu de Commèsarus van de Konehinne [[Guus de Casembroot|Jhr. de Casembroot]]. Die is nog bieties weg kunnen hae. De biejêênkomste was in 't gemêêntuus nog volop gaende, toen a'k deu m'n waeterbouwkunduhhe, Sinke, wier hewaerschuwd, dat 't waeter in d'[[Oôsterschelde]] buutenheweun oahe stong. Ik gaf dat deu an de burhemêêster, mè die zag d'r nog gin hevaer in. 't Stuitje laeter de waeterbouwkunduhhe m'n wee op en ie zei dat 't waeter nog oaltied steeg. Dat è'k voo de twidde kêêr tehen de burhemêêster verteald en ik è d'ri ok hezeid, da'k weg gieng nae Colijn. Mee persenêêl van de polder è m'n oale coupures mee te schotbalken ofgesloote. 't Waeter kwam a onder de schotbalken deu. 'k È derect Kas en Kurtjeen ophebeald om de kearkklokke te laete luujen. êl Kursplaete kwam nae de coupure van de koaje kieke. Op 'n zeker oahenblik behon ''de Stenen Beer'' tussen twi riebaenen te wankelen. Toen è'k de meansen toeheroope, da se d'r wat an moste doewe. D'r kwam 'n buutenheweune aksie tot stand en wier „de stenen beer" zö hoed meuheluk verstearkt. Kursplaete bleef zodoende hespaerd, mèr ok de polders Oud en Nieuw Nor-Beveland. Op zondag [[1 feberwari|1 febrewarie]] wiere de nóóduhhe verstearkiengen anhebrocht bie die ofschuuviengen die a ontstae waere deu 't ovérslaende waeter. Ok wiere de meansen die a in de Kasse-, Anna- en Óóstpolder weunde mee foeibóóten weggehaele. Deze meansen waere deu m'n vrouwe zö lang meuheluk hewaerschuwd deu de tillefon. Zodoende konne ze herèd óóre. 'n Boer en boerinne in d' Óóstpolder die in de opkaemer laehe te slaepen, wiere verrast deu 't oalmè oaher kommende water. Meej 'n zakmes ei boer De Dreu toen 'n hat gemaekt in de zolder wir a se deu konne. De volhenden ochen konne ze ok herèd óóre. Ok vee oare meansen è d'r eihe op zolder in veilugheid kunne stelle. Bie Kasseveer bin toen ealf meansen verdronke, omda d'uusjes in mekoare waere hezakt. Op Kurtjeen bin toen nog 38 meansen verdronke en stong 't éêle durp onder waeter mee oale ellende van dien. De volhende daehen kwaeme d'r vliegtuuhen eeten en hoed (wir a hebrek an was) droppe, d'ulpverlêênieng was buutenheweun. ==Veranderiengen== D'r is vee veranderd buuten d'ouwen tied verheleeke mee vroeher. Ok op d'oeven. 't Gae noe oal mee mesienen en trekkers, oales is hemoderniseerd. Ok in'uus. De boeren eete noe bróód van d'n bakker, di óór nie mi zealf hebakke, di óór nie mi hekaernd, nie mi heslacht en z'è naehenoeg hin mealkkoeien mi. Wè beestjes (jong vee) om de weijen en 's winters op stal. Nog oaltied hae t'n boer, die a op'ouwt mee boeren (die gaat rentenieren) op 't durp weune. Di è bienae oal die meansen 'n móói 'uus, 'n bunhalow of villa zeahe ze noe. 'n Eihe 'uus of nog van d'ouwers, 't êêne wat hróóter as 't andere, ka-je nog vee vinde 'ier. Behalve die in d' earm'uusjes weunde van de kearke,'uusjes van de diakonie. Die earm'uusjes bin d'r op [[Kursplaete]] nie mi. Wè bejaerde weunienkjes. In de hróóte 'uuzen in de Voostraete oa-je 'n vookaeme, 'n alcoof, 'n achterkaemer, 'n binnenplaese en dan los de keuken. Dat was oaltied nie êênder. 't Eanden de lange hank (gang) was ok wè 's de keuken an bie bebouwd. In de hank kwaem d'n trap uut. Boven oa-je 'n paer kaemertjes an de voorkan(g)t en de droagzolder voor de waste d'r achter, en overl schuufraemen. Achter de keuken was 'n waskot, di kwaem oale weeke de wearkster op maendag de waste doewe. Buuten oa-je dan 't sekreet nog (mê mêêstentied zeide ze 't uusje, laeter: „Ik hae 's ni achter". Achter 't uusje lag d'n bleik en d'ovenieruhhe (groentetuin) en 'n ouwe schuure mee 'n paerekribbe, bocht en 'n plokke (ruif). 'Saeterdags kwam de jonge boer en z'n vrouwe 's middegs mee 't herijtje ni 't durp, mee te butterkurf (hengselmand) en d'eijers. De boer spanden uut in de Voostraete. en de boerinne brocht te butter en d'eijers bie d'r klanten. 't Paerd wier in de schuure hestald, di koa-je in d'achterstraete in. bespraeke 't weark op 't land en de koersen, sommuhhe laeze de "Knoeier", de financiële koerier, 's Aevens hienge ze ni de soos in "De Patrijs". 't Is wè veranderd: 't ei earg hewist op [[Kursplaete]] zo vee toegespiekerde zaeken en uüzen a d'r waere. Ze bouwde vee nieuwe uuzen in "Zuid", ok wè "De Puist" benoemd. Achter d'ouwe uusjes was hin ruumte mi om de ëênkaemer uusjes te verbouwen in oal die ziestraetjes. Dus verkochte de ouwere meansen d'r uusje voo 6000 of 8000 gulden an 'n maekelaer en hienge in "Rustoord" weune. Van de jonge meansen waere d'r 'n drie'onderd op één jaer ni de Botlek hae wearke. Dat kwam deur de meehannizasie van de landbouw. D'r wier ok hependeld ni de ''Herofabriek''. Oales bie mekoare wier 't earg mee te leegstand van de uuzen. De meansen die a in [[Goes|Hoes]] of bie Péchiné of an de hróóte wehen wearkten, die wouwe wè vrom komme ni [[Kursplaete]], mè dan asjeblieft in 'n 'uur'uus. de Hemêênte wier op 'n óórzittieng van de Provincie anheraeje, a te plaeselukke tummerlui 't nie anduste, om dan mè de Christelukke weuniengbouweverêênehieng "Walchere" in te schaekelen.'t Wiere 6 hróóte koapuuzen. 't Was wè zö, da te bouwlui è om 4 uure ni [[Middelburg]] vrom hienge, wan de reize 'öórde ok bie de dagtaek. D't kwamme ok nog 18 hoedkoapere 'uuzen bie. Ze waere oalehaere hauw beweund. Sommuhhe tummermansknechs bouwden zealf d'r 'uus, 'n eihe 'uus dan ee. Dan ei-je nog de leegstand. Dï kwamme vee Duutse toeristen op of. Ok meansen uut [[Noord-Braebant|Braebant]], die a zealf sanitair en neiwue vloeren en zóóe anbrochte. Toen kwam de renovasie, of te wel verniewieng. Oal de weuningwet'uuzen van de hemêênte di a nóóit wat an hedae was voor onder'ouw, moste voo 50.000 gulden p'r stik vernieuwd óöre en van centrale verwaermieng en douches verzieje óóre. Flak nae d'n oorlog was de bouw van deze 'uuzen eiheluk revolutiebouw hewist. Nae inkele jaeren bin d'r noe 21 rékréasie'uuzen in de Voostrate, de toehepiekerde raemen bin weg en oales is opheknapt, zealfs 't vroehere hemêênt'uus of êêrder nog "pold'uus", is hlad herestaureerd in de vroehere trant. Bie Kats wier een werkhaevene an'eleid mee twee grote portaalkraenen, weer de brugelementen voo de [[Zeêlandbrugge]] wiere 'ebouwd. De drievende bok Ir. J.G. Snip zettende de verscheie elementen op d'r plekke. == Gemeênteraod == Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 || 2018 ! 2014 || 2010 || 2006 ! 2002 || 1998 || 1995 |- | [[VVD]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|2 || 2 | 3 || 3 || 2 | 2 || 3 || 2 |- | [[PRO]] ¹ | 2 || 2 || 1 | 1 || 2 || 3 | 2 || 2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || 1 || bgcolor="#e8e08e"|2 | 2 || 3 || 3 | 4 || 4 || 4 |- | [[SGP]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 | 2 || 2 || 2 | 1 || 1 || 1 |- | Wij zijn Noord-Beveland | 1 || || | || || | || || |- | [[FVD]] | 1 || || | || || | || || |- | Hart voor Noord-Beveland | 1 || || | || || | || || |- | Noord-Bevelands Belang ² | 1 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 | 2 || 3 || 3 | 4 || 3 || 4 |- | Betrokken Noord-Beveland | || 1 || 1 | 3 || || | || || |- | [[D66]] | || 1 || 1 | || || | || || |- ! Totaol ! 13 || 13 || 13 ! 13 || 13 || 13 ! 13 || 13 || 13 |- ! Coalitie ! 7 || 8 || 8 ! || || ! || || |- ! Opkomst ! 63% || 59% || 63% ! 61% || 61% || 62% ! 64% || 67% || 63% |} ¹ 1995-2018: alleêne PvdA ² 1995: Gemeentebelangen Noord-Beveland (2) en Kiesvereniging Noord-Beveland (2) == Burhemeêsters == Burhemeêsters van Noôrd-Beveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1995 - 2001 || Rinus Everaers || [[VVD]] || |- | 2001 - 2008 || Cees van Liere || VVD || waernemend toet 2002 |- | 2008 - 2014 || Henny van Kooten || [[SGP]] || |- | 2014 - 2015 || Marcel Fränzel || [[D66]] || waernemend |- | 2015 - 2018 || Marcel Delhez || VVD || |- | 2018 - 2019 || Letty Demmers-van der Geest || D66 || waernemend |- | 2019 - noe || [[Loes Meeuwisse]] || VVD || |- |} == Trivia == * Noôrd-Beveland stoôt op plekke 279 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Lieste mee 'oôgste gebouwen op Noôrd-Beveland]] * [[Noôrd-Bevelands volkslied]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.noord-beveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20231116070950/https://www.plaatsengids.nl/noord-beveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/noord-beveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Bevelanden Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Noord-Beveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Noôrd-Beveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] dgqpzojxf20ffm7qwpqyhh225cx6je9 181725 181724 2026-07-11T17:30:52Z Dekaden 16019 181725 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Noord-Beveland |dialect1 = Noôrd-Bevelands |naam1 = Noôrd-Beveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Noord-Beveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Noord-Beveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1695 (2016).png |kaart = Gem-Noord-Beveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Noôrd-Beveland |streek2 = |hoofdplaats = Wissekaerke |oppervlakte = 122 |oppervlakte1 = 86 |oppervlakte2 = 36 |inwoners = 8.000 |datum = 2025 |dichtheid = 94 |graden = {{Koord|51|35|N|3|44|L}} }} [[Plaetje:Kats, de Nederlands Hervormde kerk RM23772 foto5 2015-05-30 10.35.jpg|thumb|Ervormde kerke in [[Kats]]]] [[Plaetje:Wissenkerke molen Landzigt.jpg|thumb|Meule van Wissekerke]] [[Plaetje:Noord-Beveland.jpg|thumb|Noord-Beveland vanuut de locht]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] '''Noôrd-Beveland''', ok wel '''Noord-Beveland''' is 'n eiland en gewezen [[gemeênte]] in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] (ok gewoon ''Schelde'' genoemd) in 't noôrden en 't [[Veerse Meer]] in 't zujen. Mee [[Schouwen-Duveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Walcheren]] deur de [[Veersegatdam]] en mee [[Zuud-Beveland]] deur de [[Zandkreêkdam]]. De gemeênte ao 8.000 inweuners; daemee is Noôrd-Beveland 'n vreêd dunbevolkt gebied. 'Esproke wor ier 't [[Noôrd-Bevelands]]. Belangrieke wehen binne [[N57]], [[N255]] en [[N256]]. 'Oôgste duun is 10,4 meter. == Plekken == {| class=wikitable |- | [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Noord-Beveland.png|links|kaderloos]] | * [[Geersdiek]] * [[Kamperland]] * [[Kats]] * [[Kortjeen]] (stad) * [[Kursplaete]] * [[Wissekerke]] |} == Geschiedenisse == In de oud'eid stoeng d'r bie Kursplaete 'n Romeinsen [[tempel]] t'r eêre van de [[Kelten|Keltische]] godinne [[Nehalennia]], die-a deu de Romeinen overgenomen was. In [[1970]] eit 'n visser [[votiefsteên]]en uut deêzen tempel opgevist. Daerrond eit 'n durpje gelegen dat-a ''[[Ganuenta]]'' genoemd wier. An 't end van de derde eêuwe rocht 't gebied verlaeten deurdat 't steês meer overstroômde en deur de invallen van de [[Germaonen]]. Vanaf de [[achtste eêuwe]] kwaemen de eerste kolonisten weêr nae 't eiland, die-an eêrst op [[vliedberg]]en weunden, mae nae de sturmvloed van [[1014]] [[diek]]en goengen anleie. Nae nog 'n vloed, in [[1134]], wier eêl 't eiland bediekt. De [[Felixvloed]] van [[1530]] en de [[Elisabethsvloed (1532)|Elisabethsvloed]] van [[1532]] vaegden achtereên eêl 't eiland mee zien bevolkienge weg. Pas vanaf 't end van de [[zestiende eêuwe]] wier 't eiland weer lanksaeman ingepolderd en in de [[zeventiende eêuwe]] kwaeme d'r nieuwe beweuners naer 't eiland, niet alleêne uut Zeêland, maer uut eêl zuud- en west-Nederland en zelfs uut de [[België|zudelike Nederlanden]] en [[Frankriek]]. Dat waeren voral eirebeiers die-an nae 't inpolderen as boer in de polder goengen weune. In [[1941]] wiere de gemeêntes Kursplaete en Kats an Kortjeen toegevoegd. In [[1997]] volgde saemevoegienge van Kortjeen en Wissekerke toet Noôrd-Beveland. ==Weatersnoodramp== Ieronger 't verslag van de [[De Ramp van 1953|Weatersnoodramp]] op Noôrd-Beveland, verteld deu de diekgraef van de polders Oud en Nieuw Noord-Beveland. Op [[31 jannewari]] [[1953]] was t'r 'n spriéngvloed saemen meej'n Noordwester sturm. As diekgraef ha ik 'n uutnóódehienge hekreehe voo d'openienge van 't nieuwe hemêêntuus van [[Kurtjeen]]. Toen a'k mee m'n auto rond viere langs de weg nae de steiher van de veerboot ree, zah'k dat'n dam noh onder waeter stong en 't most eiheluk lêêg waeter weeze. Dat stong m'n nie an! De fêêstelukke openienge van 't gemêêntuus wier hedae deu de Commèsarus van de Konehinne [[Guus de Casembroot|Jhr. de Casembroot]]. Die is nog bieties weg kunnen hae. De biejêênkomste was in 't gemêêntuus nog volop gaende, toen a'k deu m'n waeterbouwkunduhhe, Sinke, wier hewaerschuwd, dat 't waeter in d'[[Oôsterschelde]] buutenheweun oahe stong. Ik gaf dat deu an de burhemêêster, mè die zag d'r nog gin hevaer in. 't Stuitje laeter de waeterbouwkunduhhe m'n wee op en ie zei dat 't waeter nog oaltied steeg. Dat è'k voo de twidde kêêr tehen de burhemêêster verteald en ik è d'ri ok hezeid, da'k weg gieng nae Colijn. Mee persenêêl van de polder è m'n oale coupures mee te schotbalken ofgesloote. 't Waeter kwam a onder de schotbalken deu. 'k È derect Kas en Kurtjeen ophebeald om de kearkklokke te laete luujen. êl Kursplaete kwam nae de coupure van de koaje kieke. Op 'n zeker oahenblik behon ''de Stenen Beer'' tussen twi riebaenen te wankelen. Toen è'k de meansen toeheroope, da se d'r wat an moste doewe. D'r kwam 'n buutenheweune aksie tot stand en wier „de stenen beer" zö hoed meuheluk verstearkt. Kursplaete bleef zodoende hespaerd, mèr ok de polders Oud en Nieuw Nor-Beveland. Op zondag [[1 feberwari|1 febrewarie]] wiere de nóóduhhe verstearkiengen anhebrocht bie die ofschuuviengen die a ontstae waere deu 't ovérslaende waeter. Ok wiere de meansen die a in de Kasse-, Anna- en Óóstpolder weunde mee foeibóóten weggehaele. Deze meansen waere deu m'n vrouwe zö lang meuheluk hewaerschuwd deu de tillefon. Zodoende konne ze herèd óóre. 'n Boer en boerinne in d' Óóstpolder die in de opkaemer laehe te slaepen, wiere verrast deu 't oalmè oaher kommende water. Meej 'n zakmes ei boer De Dreu toen 'n hat gemaekt in de zolder wir a se deu konne. De volhenden ochen konne ze ok herèd óóre. Ok vee oare meansen è d'r eihe op zolder in veilugheid kunne stelle. Bie Kasseveer bin toen ealf meansen verdronke, omda d'uusjes in mekoare waere hezakt. Op Kurtjeen bin toen nog 38 meansen verdronke en stong 't éêle durp onder waeter mee oale ellende van dien. De volhende daehen kwaeme d'r vliegtuuhen eeten en hoed (wir a hebrek an was) droppe, d'ulpverlêênieng was buutenheweun. ==Veranderiengen== D'r is vee veranderd buuten d'ouwen tied verheleeke mee vroeher. Ok op d'oeven. 't Gae noe oal mee mesienen en trekkers, oales is hemoderniseerd. Ok in'uus. De boeren eete noe bróód van d'n bakker, di óór nie mi zealf hebakke, di óór nie mi hekaernd, nie mi heslacht en z'è naehenoeg hin mealkkoeien mi. Wè beestjes (jong vee) om de weijen en 's winters op stal. Nog oaltied hae t'n boer, die a op'ouwt mee boeren (die gaat rentenieren) op 't durp weune. Di è bienae oal die meansen 'n móói 'uus, 'n bunhalow of villa zeahe ze noe. 'n Eihe 'uus of nog van d'ouwers, 't êêne wat hróóter as 't andere, ka-je nog vee vinde 'ier. Behalve die in d' earm'uusjes weunde van de kearke,'uusjes van de diakonie. Die earm'uusjes bin d'r op [[Kursplaete]] nie mi. Wè bejaerde weunienkjes. In de hróóte 'uuzen in de Voostraete oa-je 'n vookaeme, 'n alcoof, 'n achterkaemer, 'n binnenplaese en dan los de keuken. Dat was oaltied nie êênder. 't Eanden de lange hank (gang) was ok wè 's de keuken an bie bebouwd. In de hank kwaem d'n trap uut. Boven oa-je 'n paer kaemertjes an de voorkan(g)t en de droagzolder voor de waste d'r achter, en overl schuufraemen. Achter de keuken was 'n waskot, di kwaem oale weeke de wearkster op maendag de waste doewe. Buuten oa-je dan 't sekreet nog (mê mêêstentied zeide ze 't uusje, laeter: „Ik hae 's ni achter". Achter 't uusje lag d'n bleik en d'ovenieruhhe (groentetuin) en 'n ouwe schuure mee 'n paerekribbe, bocht en 'n plokke (ruif). 'Saeterdags kwam de jonge boer en z'n vrouwe 's middegs mee 't herijtje ni 't durp, mee te butterkurf (hengselmand) en d'eijers. De boer spanden uut in de Voostraete. en de boerinne brocht te butter en d'eijers bie d'r klanten. 't Paerd wier in de schuure hestald, di koa-je in d'achterstraete in. bespraeke 't weark op 't land en de koersen, sommuhhe laeze de "Knoeier", de financiële koerier, 's Aevens hienge ze ni de soos in "De Patrijs". 't Is wè veranderd: 't ei earg hewist op [[Kursplaete]] zo vee toegespiekerde zaeken en uüzen a d'r waere. Ze bouwde vee nieuwe uuzen in "Zuid", ok wè "De Puist" benoemd. Achter d'ouwe uusjes was hin ruumte mi om de ëênkaemer uusjes te verbouwen in oal die ziestraetjes. Dus verkochte de ouwere meansen d'r uusje voo 6000 of 8000 gulden an 'n maekelaer en hienge in "Rustoord" weune. Van de jonge meansen waere d'r 'n drie'onderd op één jaer ni de Botlek hae wearke. Dat kwam deur de meehannizasie van de landbouw. D'r wier ok hependeld ni de ''Herofabriek''. Oales bie mekoare wier 't earg mee te leegstand van de uuzen. De meansen die a in [[Goes|Hoes]] of bie Péchiné of an de hróóte wehen wearkten, die wouwe wè vrom komme ni [[Kursplaete]], mè dan asjeblieft in 'n 'uur'uus. de Hemêênte wier op 'n óórzittieng van de Provincie anheraeje, a te plaeselukke tummerlui 't nie anduste, om dan mè de Christelukke weuniengbouweverêênehieng "Walchere" in te schaekelen.'t Wiere 6 hróóte koapuuzen. 't Was wè zö, da te bouwlui è om 4 uure ni [[Middelburg]] vrom hienge, wan de reize 'öórde ok bie de dagtaek. D't kwamme ok nog 18 hoedkoapere 'uuzen bie. Ze waere oalehaere hauw beweund. Sommuhhe tummermansknechs bouwden zealf d'r 'uus, 'n eihe 'uus dan ee. Dan ei-je nog de leegstand. Dï kwamme vee Duutse toeristen op of. Ok meansen uut [[Noord-Braebant|Braebant]], die a zealf sanitair en neiwue vloeren en zóóe anbrochte. Toen kwam de renovasie, of te wel verniewieng. Oal de weuningwet'uuzen van de hemêênte di a nóóit wat an hedae was voor onder'ouw, moste voo 50.000 gulden p'r stik vernieuwd óöre en van centrale verwaermieng en douches verzieje óóre. Flak nae d'n oorlog was de bouw van deze 'uuzen eiheluk revolutiebouw hewist. Nae inkele jaeren bin d'r noe 21 rékréasie'uuzen in de Voostrate, de toehepiekerde raemen bin weg en oales is opheknapt, zealfs 't vroehere hemêênt'uus of êêrder nog "pold'uus", is hlad herestaureerd in de vroehere trant. Bie Kats wier een werkhaevene an'eleid mee twee grote portaalkraenen, weer de brugelementen voo de [[Zeêlandbrugge]] wiere 'ebouwd. De drievende bok Ir. J.G. Snip zettende de verscheie elementen op d'r plekke. == Gemeênteraod == Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 || 2018 ! 2014 || 2010 || 2006 ! 2002 || 1998 || 1995 |- | [[VVD]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|2 || 2 | 3 || 3 || 2 | 2 || 3 || 2 |- | [[PRO]] ¹ | 2 || 2 || 1 | 1 || 2 || 3 | 2 || 2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || 1 || bgcolor="#e8e08e"|2 | 2 || 3 || 3 | 4 || 4 || 4 |- | [[SGP]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 | 2 || 2 || 2 | 1 || 1 || 1 |- | Wij zijn Noord-Beveland | 1 || || | || || | || || |- | [[FVD]] | 1 || || | || || | || || |- | Hart voor Noord-Beveland | 1 || || | || || | || || |- | Noord-Bevelands Belang ² | 1 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 | 2 || 3 || 3 | 4 || 3 || 4 |- | Betrokken Noord-Beveland | || 1 || 1 | 3 || || | || || |- | [[D66]] | || 1 || 1 | || || | || || |- ! Totaol ! 13 || 13 || 13 ! 13 || 13 || 13 ! 13 || 13 || 13 |- ! Coalitie ! 7 || 8 || 8 ! || || ! || || |- ! Opkomst ! 63% || 59% || 63% ! 61% || 61% || 62% ! 64% || 67% || 63% |} ¹ 1995-2018: alleêne PvdA ² 1995: Gemeentebelangen Noord-Beveland (2) en Kiesvereniging Noord-Beveland (2) == Burhemeêsters == Burhemeêsters van Noôrd-Beveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1995 - 2001 || Rinus Everaers || [[VVD]] || |- | 2001 - 2008 || Cees van Liere || VVD || waernemend toet 2002 |- | 2008 - 2014 || Henny van Kooten || [[SGP]] || |- | 2014 - 2015 || Marcel Fränzel || [[D66]] || waernemend |- | 2015 - 2018 || Marcel Delhez || VVD || |- | 2018 - 2019 || Letty Demmers-van der Geest || D66 || waernemend |- | 2019 - noe || [[Loes Meeuwisse]] || VVD || |- |} == Trivia == * Noôrd-Beveland stoôt op plekke 279 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Lieste mee 'oôgste gebouwen op Noôrd-Beveland]] * [[Noôrd-Bevelands volkslied]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.noord-beveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20231116070950/https://www.plaatsengids.nl/noord-beveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/noord-beveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Bevelanden Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Noord-Beveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Noôrd-Beveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] 9gew9kqe5wwbcko8czkrlgerqazyncf 181726 181725 2026-07-11T17:31:47Z Dekaden 16019 181726 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Noord-Beveland |dialect1 = Noôrd-Bevelands |naam1 = Noôrd-Beveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Noord-Beveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Noord-Beveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1695 (2016).png |kaart = Gem-Noord-Beveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Noôrd-Beveland |streek2 = |hoofdplaats = Wissekaerke |oppervlakte = 122 |oppervlakte1 = 86 |oppervlakte2 = 36 |inwoners = 8.000 |datum = 2025 |dichtheid = 94 |graden = {{Koord|51|35|N|3|44|L}} }} [[Plaetje:Kats, de Nederlands Hervormde kerk RM23772 foto5 2015-05-30 10.35.jpg|thumb|Ervormde kerke in [[Kats]]]] [[Plaetje:Wissenkerke molen Landzigt.jpg|thumb|Meule van Wissekerke]] [[Plaetje:Noord-Beveland.jpg|thumb|Noord-Beveland vanuut de locht]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] '''Noôrd-Beveland''', ok wel '''Noord-Beveland''' is 'n eiland en gewezen [[gemeênte]] in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] (ok gewoon ''Schelde'' genoemd) in 't noôrden en 't [[Veerse Meer]] in 't zujen. Mee [[Schouwen-Duveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Walcheren]] deur de [[Veersegatdam]] en mee [[Zuud-Beveland]] deur de [[Zandkreêkdam]]. De gemeênte ao 8.000 inweuners op 86 km² land; daemee is Noôrd-Beveland 'n vreêd dunbevolkt gebied. 'Esproke wor ier 't [[Noôrd-Bevelands]]. Belangrieke wehen binne [[N57]], [[N255]] en [[N256]]. 'Oôgste duun is 10,4 meter. == Plekken == {| class=wikitable |- | [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Noord-Beveland.png|links|kaderloos]] | * [[Geersdiek]] * [[Kamperland]] * [[Kats]] * [[Kortjeen]] (stad) * [[Kursplaete]] * [[Wissekerke]] |} == Geschiedenisse == In de oud'eid stoeng d'r bie Kursplaete 'n Romeinsen [[tempel]] t'r eêre van de [[Kelten|Keltische]] godinne [[Nehalennia]], die-a deu de Romeinen overgenomen was. In [[1970]] eit 'n visser [[votiefsteên]]en uut deêzen tempel opgevist. Daerrond eit 'n durpje gelegen dat-a ''[[Ganuenta]]'' genoemd wier. An 't end van de derde eêuwe rocht 't gebied verlaeten deurdat 't steês meer overstroômde en deur de invallen van de [[Germaonen]]. Vanaf de [[achtste eêuwe]] kwaemen de eerste kolonisten weêr nae 't eiland, die-an eêrst op [[vliedberg]]en weunden, mae nae de sturmvloed van [[1014]] [[diek]]en goengen anleie. Nae nog 'n vloed, in [[1134]], wier eêl 't eiland bediekt. De [[Felixvloed]] van [[1530]] en de [[Elisabethsvloed (1532)|Elisabethsvloed]] van [[1532]] vaegden achtereên eêl 't eiland mee zien bevolkienge weg. Pas vanaf 't end van de [[zestiende eêuwe]] wier 't eiland weer lanksaeman ingepolderd en in de [[zeventiende eêuwe]] kwaeme d'r nieuwe beweuners naer 't eiland, niet alleêne uut Zeêland, maer uut eêl zuud- en west-Nederland en zelfs uut de [[België|zudelike Nederlanden]] en [[Frankriek]]. Dat waeren voral eirebeiers die-an nae 't inpolderen as boer in de polder goengen weune. In [[1941]] wiere de gemeêntes Kursplaete en Kats an Kortjeen toegevoegd. In [[1997]] volgde saemevoegienge van Kortjeen en Wissekerke toet Noôrd-Beveland. ==Weatersnoodramp== Ieronger 't verslag van de [[De Ramp van 1953|Weatersnoodramp]] op Noôrd-Beveland, verteld deu de diekgraef van de polders Oud en Nieuw Noord-Beveland. Op [[31 jannewari]] [[1953]] was t'r 'n spriéngvloed saemen meej'n Noordwester sturm. As diekgraef ha ik 'n uutnóódehienge hekreehe voo d'openienge van 't nieuwe hemêêntuus van [[Kurtjeen]]. Toen a'k mee m'n auto rond viere langs de weg nae de steiher van de veerboot ree, zah'k dat'n dam noh onder waeter stong en 't most eiheluk lêêg waeter weeze. Dat stong m'n nie an! De fêêstelukke openienge van 't gemêêntuus wier hedae deu de Commèsarus van de Konehinne [[Guus de Casembroot|Jhr. de Casembroot]]. Die is nog bieties weg kunnen hae. De biejêênkomste was in 't gemêêntuus nog volop gaende, toen a'k deu m'n waeterbouwkunduhhe, Sinke, wier hewaerschuwd, dat 't waeter in d'[[Oôsterschelde]] buutenheweun oahe stong. Ik gaf dat deu an de burhemêêster, mè die zag d'r nog gin hevaer in. 't Stuitje laeter de waeterbouwkunduhhe m'n wee op en ie zei dat 't waeter nog oaltied steeg. Dat è'k voo de twidde kêêr tehen de burhemêêster verteald en ik è d'ri ok hezeid, da'k weg gieng nae Colijn. Mee persenêêl van de polder è m'n oale coupures mee te schotbalken ofgesloote. 't Waeter kwam a onder de schotbalken deu. 'k È derect Kas en Kurtjeen ophebeald om de kearkklokke te laete luujen. êl Kursplaete kwam nae de coupure van de koaje kieke. Op 'n zeker oahenblik behon ''de Stenen Beer'' tussen twi riebaenen te wankelen. Toen è'k de meansen toeheroope, da se d'r wat an moste doewe. D'r kwam 'n buutenheweune aksie tot stand en wier „de stenen beer" zö hoed meuheluk verstearkt. Kursplaete bleef zodoende hespaerd, mèr ok de polders Oud en Nieuw Nor-Beveland. Op zondag [[1 feberwari|1 febrewarie]] wiere de nóóduhhe verstearkiengen anhebrocht bie die ofschuuviengen die a ontstae waere deu 't ovérslaende waeter. Ok wiere de meansen die a in de Kasse-, Anna- en Óóstpolder weunde mee foeibóóten weggehaele. Deze meansen waere deu m'n vrouwe zö lang meuheluk hewaerschuwd deu de tillefon. Zodoende konne ze herèd óóre. 'n Boer en boerinne in d' Óóstpolder die in de opkaemer laehe te slaepen, wiere verrast deu 't oalmè oaher kommende water. Meej 'n zakmes ei boer De Dreu toen 'n hat gemaekt in de zolder wir a se deu konne. De volhenden ochen konne ze ok herèd óóre. Ok vee oare meansen è d'r eihe op zolder in veilugheid kunne stelle. Bie Kasseveer bin toen ealf meansen verdronke, omda d'uusjes in mekoare waere hezakt. Op Kurtjeen bin toen nog 38 meansen verdronke en stong 't éêle durp onder waeter mee oale ellende van dien. De volhende daehen kwaeme d'r vliegtuuhen eeten en hoed (wir a hebrek an was) droppe, d'ulpverlêênieng was buutenheweun. ==Veranderiengen== D'r is vee veranderd buuten d'ouwen tied verheleeke mee vroeher. Ok op d'oeven. 't Gae noe oal mee mesienen en trekkers, oales is hemoderniseerd. Ok in'uus. De boeren eete noe bróód van d'n bakker, di óór nie mi zealf hebakke, di óór nie mi hekaernd, nie mi heslacht en z'è naehenoeg hin mealkkoeien mi. Wè beestjes (jong vee) om de weijen en 's winters op stal. Nog oaltied hae t'n boer, die a op'ouwt mee boeren (die gaat rentenieren) op 't durp weune. Di è bienae oal die meansen 'n móói 'uus, 'n bunhalow of villa zeahe ze noe. 'n Eihe 'uus of nog van d'ouwers, 't êêne wat hróóter as 't andere, ka-je nog vee vinde 'ier. Behalve die in d' earm'uusjes weunde van de kearke,'uusjes van de diakonie. Die earm'uusjes bin d'r op [[Kursplaete]] nie mi. Wè bejaerde weunienkjes. In de hróóte 'uuzen in de Voostraete oa-je 'n vookaeme, 'n alcoof, 'n achterkaemer, 'n binnenplaese en dan los de keuken. Dat was oaltied nie êênder. 't Eanden de lange hank (gang) was ok wè 's de keuken an bie bebouwd. In de hank kwaem d'n trap uut. Boven oa-je 'n paer kaemertjes an de voorkan(g)t en de droagzolder voor de waste d'r achter, en overl schuufraemen. Achter de keuken was 'n waskot, di kwaem oale weeke de wearkster op maendag de waste doewe. Buuten oa-je dan 't sekreet nog (mê mêêstentied zeide ze 't uusje, laeter: „Ik hae 's ni achter". Achter 't uusje lag d'n bleik en d'ovenieruhhe (groentetuin) en 'n ouwe schuure mee 'n paerekribbe, bocht en 'n plokke (ruif). 'Saeterdags kwam de jonge boer en z'n vrouwe 's middegs mee 't herijtje ni 't durp, mee te butterkurf (hengselmand) en d'eijers. De boer spanden uut in de Voostraete. en de boerinne brocht te butter en d'eijers bie d'r klanten. 't Paerd wier in de schuure hestald, di koa-je in d'achterstraete in. bespraeke 't weark op 't land en de koersen, sommuhhe laeze de "Knoeier", de financiële koerier, 's Aevens hienge ze ni de soos in "De Patrijs". 't Is wè veranderd: 't ei earg hewist op [[Kursplaete]] zo vee toegespiekerde zaeken en uüzen a d'r waere. Ze bouwde vee nieuwe uuzen in "Zuid", ok wè "De Puist" benoemd. Achter d'ouwe uusjes was hin ruumte mi om de ëênkaemer uusjes te verbouwen in oal die ziestraetjes. Dus verkochte de ouwere meansen d'r uusje voo 6000 of 8000 gulden an 'n maekelaer en hienge in "Rustoord" weune. Van de jonge meansen waere d'r 'n drie'onderd op één jaer ni de Botlek hae wearke. Dat kwam deur de meehannizasie van de landbouw. D'r wier ok hependeld ni de ''Herofabriek''. Oales bie mekoare wier 't earg mee te leegstand van de uuzen. De meansen die a in [[Goes|Hoes]] of bie Péchiné of an de hróóte wehen wearkten, die wouwe wè vrom komme ni [[Kursplaete]], mè dan asjeblieft in 'n 'uur'uus. de Hemêênte wier op 'n óórzittieng van de Provincie anheraeje, a te plaeselukke tummerlui 't nie anduste, om dan mè de Christelukke weuniengbouweverêênehieng "Walchere" in te schaekelen.'t Wiere 6 hróóte koapuuzen. 't Was wè zö, da te bouwlui è om 4 uure ni [[Middelburg]] vrom hienge, wan de reize 'öórde ok bie de dagtaek. D't kwamme ok nog 18 hoedkoapere 'uuzen bie. Ze waere oalehaere hauw beweund. Sommuhhe tummermansknechs bouwden zealf d'r 'uus, 'n eihe 'uus dan ee. Dan ei-je nog de leegstand. Dï kwamme vee Duutse toeristen op of. Ok meansen uut [[Noord-Braebant|Braebant]], die a zealf sanitair en neiwue vloeren en zóóe anbrochte. Toen kwam de renovasie, of te wel verniewieng. Oal de weuningwet'uuzen van de hemêênte di a nóóit wat an hedae was voor onder'ouw, moste voo 50.000 gulden p'r stik vernieuwd óöre en van centrale verwaermieng en douches verzieje óóre. Flak nae d'n oorlog was de bouw van deze 'uuzen eiheluk revolutiebouw hewist. Nae inkele jaeren bin d'r noe 21 rékréasie'uuzen in de Voostrate, de toehepiekerde raemen bin weg en oales is opheknapt, zealfs 't vroehere hemêênt'uus of êêrder nog "pold'uus", is hlad herestaureerd in de vroehere trant. Bie Kats wier een werkhaevene an'eleid mee twee grote portaalkraenen, weer de brugelementen voo de [[Zeêlandbrugge]] wiere 'ebouwd. De drievende bok Ir. J.G. Snip zettende de verscheie elementen op d'r plekke. == Gemeênteraod == Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 || 2018 ! 2014 || 2010 || 2006 ! 2002 || 1998 || 1995 |- | [[VVD]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|2 || 2 | 3 || 3 || 2 | 2 || 3 || 2 |- | [[PRO]] ¹ | 2 || 2 || 1 | 1 || 2 || 3 | 2 || 2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || 1 || bgcolor="#e8e08e"|2 | 2 || 3 || 3 | 4 || 4 || 4 |- | [[SGP]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 | 2 || 2 || 2 | 1 || 1 || 1 |- | Wij zijn Noord-Beveland | 1 || || | || || | || || |- | [[FVD]] | 1 || || | || || | || || |- | Hart voor Noord-Beveland | 1 || || | || || | || || |- | Noord-Bevelands Belang ² | 1 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 | 2 || 3 || 3 | 4 || 3 || 4 |- | Betrokken Noord-Beveland | || 1 || 1 | 3 || || | || || |- | [[D66]] | || 1 || 1 | || || | || || |- ! Totaol ! 13 || 13 || 13 ! 13 || 13 || 13 ! 13 || 13 || 13 |- ! Coalitie ! 7 || 8 || 8 ! || || ! || || |- ! Opkomst ! 63% || 59% || 63% ! 61% || 61% || 62% ! 64% || 67% || 63% |} ¹ 1995-2018: alleêne PvdA ² 1995: Gemeentebelangen Noord-Beveland (2) en Kiesvereniging Noord-Beveland (2) == Burhemeêsters == Burhemeêsters van Noôrd-Beveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1995 - 2001 || Rinus Everaers || [[VVD]] || |- | 2001 - 2008 || Cees van Liere || VVD || waernemend toet 2002 |- | 2008 - 2014 || Henny van Kooten || [[SGP]] || |- | 2014 - 2015 || Marcel Fränzel || [[D66]] || waernemend |- | 2015 - 2018 || Marcel Delhez || VVD || |- | 2018 - 2019 || Letty Demmers-van der Geest || D66 || waernemend |- | 2019 - noe || [[Loes Meeuwisse]] || VVD || |- |} == Trivia == * Noôrd-Beveland stoôt op plekke 279 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Lieste mee 'oôgste gebouwen op Noôrd-Beveland]] * [[Noôrd-Bevelands volkslied]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.noord-beveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20231116070950/https://www.plaatsengids.nl/noord-beveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/noord-beveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Bevelanden Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Noord-Beveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Noôrd-Beveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] 8ysg4iqrq3p4c47735154f89pef79n3 181728 181726 2026-07-11T17:36:43Z Dekaden 16019 181728 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Noord-Beveland |dialect1 = Noôrd-Bevelands |naam1 = Noôrd-Beveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Noord-Beveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Noord-Beveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1695 (2016).png |kaart = Gem-Noord-Beveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Noôrd-Beveland |streek2 = |hoofdplaats = Wissekaerke |oppervlakte = 122 |oppervlakte1 = 86 |oppervlakte2 = 36 |inwoners = 8.000 |datum = 2025 |dichtheid = 94 |graden = {{Koord|51|35|N|3|44|L}} }} [[Plaetje:Kats, de Nederlands Hervormde kerk RM23772 foto5 2015-05-30 10.35.jpg|thumb|Ervormde kerke in [[Kats]]]] [[Plaetje:Wissenkerke molen Landzigt.jpg|thumb|Meule van Wissekerke]] [[Plaetje:Noord-Beveland.jpg|thumb|Noord-Beveland vanuut de locht]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] '''Noôrd-Beveland''', ok wel '''Noord-Beveland''' is 'n eiland en gewezen [[gemeênte]] in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] (ok gewoon ''Schelde'' genoemd) in 't noôrden en 't [[Veerse Meer]] in 't zujen. Mee [[Schouwen-Duveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Walcheren]] deur de [[Veersegatdam]] en mee [[Zuud-Beveland]] deur de [[Zandkreêkdam]]. De gemeênte ao 8.000 inweuners op 86 km² land; daemee is Noôrd-Beveland 'n vreêd dunbevolkt gebied. 'Esproke wor ier 't [[Noôrd-Bevelands]]. Belangrieke wehen binne [[N57]], [[N255]] en [[N256]]. Oôgste duun is 10,4 meter. == Plekken == {| class=wikitable |- | [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Noord-Beveland.png|links|kaderloos]] | * [[Geersdiek]] * [[Kamperland]] * [[Kats]] * [[Kortjeen]] (stad) * [[Kursplaete]] * [[Wissekerke]] |} == Geschiedenisse == In de oud'eid stoeng d'r bie Kursplaete 'n Romeinsen [[tempel]] t'r eêre van de [[Kelten|Keltische]] godinne [[Nehalennia]], die-a deu de Romeinen overgenomen was. In [[1970]] eit 'n visser [[votiefsteên]]en uut deêzen tempel opgevist. Daerrond eit 'n durpje gelegen dat-a ''[[Ganuenta]]'' genoemd wier. An 't end van de derde eêuwe rocht 't gebied verlaeten deurdat 't steês meer overstroômde en deur de invallen van de [[Germaonen]]. Vanaf de [[achtste eêuwe]] kwaemen de eerste kolonisten weêr nae 't eiland, die-an eêrst op [[vliedberg]]en weunden, mae nae de sturmvloed van [[1014]] [[diek]]en goengen anleie. Nae nog 'n vloed, in [[1134]], wier eêl 't eiland bediekt. De [[Felixvloed]] van [[1530]] en de [[Elisabethsvloed (1532)|Elisabethsvloed]] van [[1532]] vaegden achtereên eêl 't eiland mee zien bevolkienge weg. Pas vanaf 't end van de [[zestiende eêuwe]] wier 't eiland weer lanksaeman ingepolderd en in de [[zeventiende eêuwe]] kwaeme d'r nieuwe beweuners naer 't eiland, niet alleêne uut Zeêland, maer uut eêl zuud- en west-Nederland en zelfs uut de [[België|zudelike Nederlanden]] en [[Frankriek]]. Dat waeren voral eirebeiers die-an nae 't inpolderen as boer in de polder goengen weune. In [[1941]] wiere de gemeêntes Kursplaete en Kats an Kortjeen toegevoegd. In [[1997]] volgde saemevoegienge van Kortjeen en Wissekerke toet Noôrd-Beveland. ==Weatersnoodramp== Ieronger 't verslag van de [[De Ramp van 1953|Weatersnoodramp]] op Noôrd-Beveland, verteld deu de diekgraef van de polders Oud en Nieuw Noord-Beveland. Op [[31 jannewari]] [[1953]] was t'r 'n spriéngvloed saemen meej'n Noordwester sturm. As diekgraef ha ik 'n uutnóódehienge hekreehe voo d'openienge van 't nieuwe hemêêntuus van [[Kurtjeen]]. Toen a'k mee m'n auto rond viere langs de weg nae de steiher van de veerboot ree, zah'k dat'n dam noh onder waeter stong en 't most eiheluk lêêg waeter weeze. Dat stong m'n nie an! De fêêstelukke openienge van 't gemêêntuus wier hedae deu de Commèsarus van de Konehinne [[Guus de Casembroot|Jhr. de Casembroot]]. Die is nog bieties weg kunnen hae. De biejêênkomste was in 't gemêêntuus nog volop gaende, toen a'k deu m'n waeterbouwkunduhhe, Sinke, wier hewaerschuwd, dat 't waeter in d'[[Oôsterschelde]] buutenheweun oahe stong. Ik gaf dat deu an de burhemêêster, mè die zag d'r nog gin hevaer in. 't Stuitje laeter de waeterbouwkunduhhe m'n wee op en ie zei dat 't waeter nog oaltied steeg. Dat è'k voo de twidde kêêr tehen de burhemêêster verteald en ik è d'ri ok hezeid, da'k weg gieng nae Colijn. Mee persenêêl van de polder è m'n oale coupures mee te schotbalken ofgesloote. 't Waeter kwam a onder de schotbalken deu. 'k È derect Kas en Kurtjeen ophebeald om de kearkklokke te laete luujen. êl Kursplaete kwam nae de coupure van de koaje kieke. Op 'n zeker oahenblik behon ''de Stenen Beer'' tussen twi riebaenen te wankelen. Toen è'k de meansen toeheroope, da se d'r wat an moste doewe. D'r kwam 'n buutenheweune aksie tot stand en wier „de stenen beer" zö hoed meuheluk verstearkt. Kursplaete bleef zodoende hespaerd, mèr ok de polders Oud en Nieuw Nor-Beveland. Op zondag [[1 feberwari|1 febrewarie]] wiere de nóóduhhe verstearkiengen anhebrocht bie die ofschuuviengen die a ontstae waere deu 't ovérslaende waeter. Ok wiere de meansen die a in de Kasse-, Anna- en Óóstpolder weunde mee foeibóóten weggehaele. Deze meansen waere deu m'n vrouwe zö lang meuheluk hewaerschuwd deu de tillefon. Zodoende konne ze herèd óóre. 'n Boer en boerinne in d' Óóstpolder die in de opkaemer laehe te slaepen, wiere verrast deu 't oalmè oaher kommende water. Meej 'n zakmes ei boer De Dreu toen 'n hat gemaekt in de zolder wir a se deu konne. De volhenden ochen konne ze ok herèd óóre. Ok vee oare meansen è d'r eihe op zolder in veilugheid kunne stelle. Bie Kasseveer bin toen ealf meansen verdronke, omda d'uusjes in mekoare waere hezakt. Op Kurtjeen bin toen nog 38 meansen verdronke en stong 't éêle durp onder waeter mee oale ellende van dien. De volhende daehen kwaeme d'r vliegtuuhen eeten en hoed (wir a hebrek an was) droppe, d'ulpverlêênieng was buutenheweun. ==Veranderiengen== D'r is vee veranderd buuten d'ouwen tied verheleeke mee vroeher. Ok op d'oeven. 't Gae noe oal mee mesienen en trekkers, oales is hemoderniseerd. Ok in'uus. De boeren eete noe bróód van d'n bakker, di óór nie mi zealf hebakke, di óór nie mi hekaernd, nie mi heslacht en z'è naehenoeg hin mealkkoeien mi. Wè beestjes (jong vee) om de weijen en 's winters op stal. Nog oaltied hae t'n boer, die a op'ouwt mee boeren (die gaat rentenieren) op 't durp weune. Di è bienae oal die meansen 'n móói 'uus, 'n bunhalow of villa zeahe ze noe. 'n Eihe 'uus of nog van d'ouwers, 't êêne wat hróóter as 't andere, ka-je nog vee vinde 'ier. Behalve die in d' earm'uusjes weunde van de kearke,'uusjes van de diakonie. Die earm'uusjes bin d'r op [[Kursplaete]] nie mi. Wè bejaerde weunienkjes. In de hróóte 'uuzen in de Voostraete oa-je 'n vookaeme, 'n alcoof, 'n achterkaemer, 'n binnenplaese en dan los de keuken. Dat was oaltied nie êênder. 't Eanden de lange hank (gang) was ok wè 's de keuken an bie bebouwd. In de hank kwaem d'n trap uut. Boven oa-je 'n paer kaemertjes an de voorkan(g)t en de droagzolder voor de waste d'r achter, en overl schuufraemen. Achter de keuken was 'n waskot, di kwaem oale weeke de wearkster op maendag de waste doewe. Buuten oa-je dan 't sekreet nog (mê mêêstentied zeide ze 't uusje, laeter: „Ik hae 's ni achter". Achter 't uusje lag d'n bleik en d'ovenieruhhe (groentetuin) en 'n ouwe schuure mee 'n paerekribbe, bocht en 'n plokke (ruif). 'Saeterdags kwam de jonge boer en z'n vrouwe 's middegs mee 't herijtje ni 't durp, mee te butterkurf (hengselmand) en d'eijers. De boer spanden uut in de Voostraete. en de boerinne brocht te butter en d'eijers bie d'r klanten. 't Paerd wier in de schuure hestald, di koa-je in d'achterstraete in. bespraeke 't weark op 't land en de koersen, sommuhhe laeze de "Knoeier", de financiële koerier, 's Aevens hienge ze ni de soos in "De Patrijs". 't Is wè veranderd: 't ei earg hewist op [[Kursplaete]] zo vee toegespiekerde zaeken en uüzen a d'r waere. Ze bouwde vee nieuwe uuzen in "Zuid", ok wè "De Puist" benoemd. Achter d'ouwe uusjes was hin ruumte mi om de ëênkaemer uusjes te verbouwen in oal die ziestraetjes. Dus verkochte de ouwere meansen d'r uusje voo 6000 of 8000 gulden an 'n maekelaer en hienge in "Rustoord" weune. Van de jonge meansen waere d'r 'n drie'onderd op één jaer ni de Botlek hae wearke. Dat kwam deur de meehannizasie van de landbouw. D'r wier ok hependeld ni de ''Herofabriek''. Oales bie mekoare wier 't earg mee te leegstand van de uuzen. De meansen die a in [[Goes|Hoes]] of bie Péchiné of an de hróóte wehen wearkten, die wouwe wè vrom komme ni [[Kursplaete]], mè dan asjeblieft in 'n 'uur'uus. de Hemêênte wier op 'n óórzittieng van de Provincie anheraeje, a te plaeselukke tummerlui 't nie anduste, om dan mè de Christelukke weuniengbouweverêênehieng "Walchere" in te schaekelen.'t Wiere 6 hróóte koapuuzen. 't Was wè zö, da te bouwlui è om 4 uure ni [[Middelburg]] vrom hienge, wan de reize 'öórde ok bie de dagtaek. D't kwamme ok nog 18 hoedkoapere 'uuzen bie. Ze waere oalehaere hauw beweund. Sommuhhe tummermansknechs bouwden zealf d'r 'uus, 'n eihe 'uus dan ee. Dan ei-je nog de leegstand. Dï kwamme vee Duutse toeristen op of. Ok meansen uut [[Noord-Braebant|Braebant]], die a zealf sanitair en neiwue vloeren en zóóe anbrochte. Toen kwam de renovasie, of te wel verniewieng. Oal de weuningwet'uuzen van de hemêênte di a nóóit wat an hedae was voor onder'ouw, moste voo 50.000 gulden p'r stik vernieuwd óöre en van centrale verwaermieng en douches verzieje óóre. Flak nae d'n oorlog was de bouw van deze 'uuzen eiheluk revolutiebouw hewist. Nae inkele jaeren bin d'r noe 21 rékréasie'uuzen in de Voostrate, de toehepiekerde raemen bin weg en oales is opheknapt, zealfs 't vroehere hemêênt'uus of êêrder nog "pold'uus", is hlad herestaureerd in de vroehere trant. Bie Kats wier een werkhaevene an'eleid mee twee grote portaalkraenen, weer de brugelementen voo de [[Zeêlandbrugge]] wiere 'ebouwd. De drievende bok Ir. J.G. Snip zettende de verscheie elementen op d'r plekke. == Gemeênteraod == Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 || 2018 ! 2014 || 2010 || 2006 ! 2002 || 1998 || 1995 |- | [[VVD]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|2 || 2 | 3 || 3 || 2 | 2 || 3 || 2 |- | [[PRO]] ¹ | 2 || 2 || 1 | 1 || 2 || 3 | 2 || 2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || 1 || bgcolor="#e8e08e"|2 | 2 || 3 || 3 | 4 || 4 || 4 |- | [[SGP]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 | 2 || 2 || 2 | 1 || 1 || 1 |- | Wij zijn Noord-Beveland | 1 || || | || || | || || |- | [[FVD]] | 1 || || | || || | || || |- | Hart voor Noord-Beveland | 1 || || | || || | || || |- | Noord-Bevelands Belang ² | 1 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 | 2 || 3 || 3 | 4 || 3 || 4 |- | Betrokken Noord-Beveland | || 1 || 1 | 3 || || | || || |- | [[D66]] | || 1 || 1 | || || | || || |- ! Totaol ! 13 || 13 || 13 ! 13 || 13 || 13 ! 13 || 13 || 13 |- ! Coalitie ! 7 || 8 || 8 ! || || ! || || |- ! Opkomst ! 63% || 59% || 63% ! 61% || 61% || 62% ! 64% || 67% || 63% |} ¹ 1995-2018: alleêne PvdA ² 1995: Gemeentebelangen Noord-Beveland (2) en Kiesvereniging Noord-Beveland (2) == Burhemeêsters == Burhemeêsters van Noôrd-Beveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1995 - 2001 || Rinus Everaers || [[VVD]] || |- | 2001 - 2008 || Cees van Liere || VVD || waernemend toet 2002 |- | 2008 - 2014 || Henny van Kooten || [[SGP]] || |- | 2014 - 2015 || Marcel Fränzel || [[D66]] || waernemend |- | 2015 - 2018 || Marcel Delhez || VVD || |- | 2018 - 2019 || Letty Demmers-van der Geest || D66 || waernemend |- | 2019 - noe || [[Loes Meeuwisse]] || VVD || |- |} == Trivia == * Noôrd-Beveland stoôt op plekke 279 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Lieste mee 'oôgste gebouwen op Noôrd-Beveland]] * [[Noôrd-Bevelands volkslied]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.noord-beveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20231116070950/https://www.plaatsengids.nl/noord-beveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/noord-beveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Bevelanden Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Noord-Beveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Noôrd-Beveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] 5nbwgavf8xull85yuu1t4deogqbs00n 181729 181728 2026-07-11T17:37:59Z Dekaden 16019 181729 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Noord-Beveland |dialect1 = Noôrd-Bevelands |naam1 = Noôrd-Beveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Noord-Beveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Noord-Beveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1695 (2016).png |kaart = Gem-Noord-Beveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Noôrd-Beveland |streek2 = |hoofdplaats = Wissekaerke |oppervlakte = 122 |oppervlakte1 = 86 |oppervlakte2 = 36 |inwoners = 8.000 |datum = 2025 |dichtheid = 94 |graden = {{Koord|51|35|N|3|44|L}} }} [[Plaetje:Kats, de Nederlands Hervormde kerk RM23772 foto5 2015-05-30 10.35.jpg|thumb|Ervormde kerke in [[Kats]]]] [[Plaetje:Wissenkerke molen Landzigt.jpg|thumb|Meule van Wissekerke]] [[Plaetje:Noord-Beveland.jpg|thumb|Noôrd-Beveland vanuut de locht]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] '''Noôrd-Beveland''', ok wel '''Noord-Beveland''' is 'n eiland en gewezen [[gemeênte]] in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] (ok gewoon ''Schelde'' genoemd) in 't noôrden en 't [[Veerse Meer]] in 't zujen. Mee [[Schouwen-Duveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Walcheren]] deur de [[Veersegatdam]] en mee [[Zuud-Beveland]] deur de [[Zandkreêkdam]]. De gemeênte ao 8.000 inweuners op 86 km² land; daemee is Noôrd-Beveland 'n vreêd dunbevolkt gebied. 'Esproke wor ier 't [[Noôrd-Bevelands]]. Belangrieke wehen binne [[N57]], [[N255]] en [[N256]]. Oôgste duun is 10,4 meter. == Plekken == {| class=wikitable |- | [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Noord-Beveland.png|links|kaderloos]] | * [[Geersdiek]] * [[Kamperland]] * [[Kats]] * [[Kortjeen]] (stad) * [[Kursplaete]] * [[Wissekerke]] |} == Geschiedenisse == In de oud'eid stoeng d'r bie Kursplaete 'n Romeinsen [[tempel]] t'r eêre van de [[Kelten|Keltische]] godinne [[Nehalennia]], die-a deu de Romeinen overgenomen was. In [[1970]] eit 'n visser [[votiefsteên]]en uut deêzen tempel opgevist. Daerrond eit 'n durpje gelegen dat-a ''[[Ganuenta]]'' genoemd wier. An 't end van de derde eêuwe rocht 't gebied verlaeten deurdat 't steês meer overstroômde en deur de invallen van de [[Germaonen]]. Vanaf de [[achtste eêuwe]] kwaemen de eerste kolonisten weêr nae 't eiland, die-an eêrst op [[vliedberg]]en weunden, mae nae de sturmvloed van [[1014]] [[diek]]en goengen anleie. Nae nog 'n vloed, in [[1134]], wier eêl 't eiland bediekt. De [[Felixvloed]] van [[1530]] en de [[Elisabethsvloed (1532)|Elisabethsvloed]] van [[1532]] vaegden achtereên eêl 't eiland mee zien bevolkienge weg. Pas vanaf 't end van de [[zestiende eêuwe]] wier 't eiland weer lanksaeman ingepolderd en in de [[zeventiende eêuwe]] kwaeme d'r nieuwe beweuners naer 't eiland, niet alleêne uut Zeêland, maer uut eêl zuud- en west-Nederland en zelfs uut de [[België|zudelike Nederlanden]] en [[Frankriek]]. Dat waeren voral eirebeiers die-an nae 't inpolderen as boer in de polder goengen weune. In [[1941]] wiere de gemeêntes Kursplaete en Kats an Kortjeen toegevoegd. In [[1997]] volgde saemevoegienge van Kortjeen en Wissekerke toet Noôrd-Beveland. ==Weatersnoodramp== Ieronger 't verslag van de [[De Ramp van 1953|Weatersnoodramp]] op Noôrd-Beveland, verteld deu de diekgraef van de polders Oud en Nieuw Noord-Beveland. Op [[31 jannewari]] [[1953]] was t'r 'n spriéngvloed saemen meej'n Noordwester sturm. As diekgraef ha ik 'n uutnóódehienge hekreehe voo d'openienge van 't nieuwe hemêêntuus van [[Kurtjeen]]. Toen a'k mee m'n auto rond viere langs de weg nae de steiher van de veerboot ree, zah'k dat'n dam noh onder waeter stong en 't most eiheluk lêêg waeter weeze. Dat stong m'n nie an! De fêêstelukke openienge van 't gemêêntuus wier hedae deu de Commèsarus van de Konehinne [[Guus de Casembroot|Jhr. de Casembroot]]. Die is nog bieties weg kunnen hae. De biejêênkomste was in 't gemêêntuus nog volop gaende, toen a'k deu m'n waeterbouwkunduhhe, Sinke, wier hewaerschuwd, dat 't waeter in d'[[Oôsterschelde]] buutenheweun oahe stong. Ik gaf dat deu an de burhemêêster, mè die zag d'r nog gin hevaer in. 't Stuitje laeter de waeterbouwkunduhhe m'n wee op en ie zei dat 't waeter nog oaltied steeg. Dat è'k voo de twidde kêêr tehen de burhemêêster verteald en ik è d'ri ok hezeid, da'k weg gieng nae Colijn. Mee persenêêl van de polder è m'n oale coupures mee te schotbalken ofgesloote. 't Waeter kwam a onder de schotbalken deu. 'k È derect Kas en Kurtjeen ophebeald om de kearkklokke te laete luujen. êl Kursplaete kwam nae de coupure van de koaje kieke. Op 'n zeker oahenblik behon ''de Stenen Beer'' tussen twi riebaenen te wankelen. Toen è'k de meansen toeheroope, da se d'r wat an moste doewe. D'r kwam 'n buutenheweune aksie tot stand en wier „de stenen beer" zö hoed meuheluk verstearkt. Kursplaete bleef zodoende hespaerd, mèr ok de polders Oud en Nieuw Nor-Beveland. Op zondag [[1 feberwari|1 febrewarie]] wiere de nóóduhhe verstearkiengen anhebrocht bie die ofschuuviengen die a ontstae waere deu 't ovérslaende waeter. Ok wiere de meansen die a in de Kasse-, Anna- en Óóstpolder weunde mee foeibóóten weggehaele. Deze meansen waere deu m'n vrouwe zö lang meuheluk hewaerschuwd deu de tillefon. Zodoende konne ze herèd óóre. 'n Boer en boerinne in d' Óóstpolder die in de opkaemer laehe te slaepen, wiere verrast deu 't oalmè oaher kommende water. Meej 'n zakmes ei boer De Dreu toen 'n hat gemaekt in de zolder wir a se deu konne. De volhenden ochen konne ze ok herèd óóre. Ok vee oare meansen è d'r eihe op zolder in veilugheid kunne stelle. Bie Kasseveer bin toen ealf meansen verdronke, omda d'uusjes in mekoare waere hezakt. Op Kurtjeen bin toen nog 38 meansen verdronke en stong 't éêle durp onder waeter mee oale ellende van dien. De volhende daehen kwaeme d'r vliegtuuhen eeten en hoed (wir a hebrek an was) droppe, d'ulpverlêênieng was buutenheweun. ==Veranderiengen== D'r is vee veranderd buuten d'ouwen tied verheleeke mee vroeher. Ok op d'oeven. 't Gae noe oal mee mesienen en trekkers, oales is hemoderniseerd. Ok in'uus. De boeren eete noe bróód van d'n bakker, di óór nie mi zealf hebakke, di óór nie mi hekaernd, nie mi heslacht en z'è naehenoeg hin mealkkoeien mi. Wè beestjes (jong vee) om de weijen en 's winters op stal. Nog oaltied hae t'n boer, die a op'ouwt mee boeren (die gaat rentenieren) op 't durp weune. Di è bienae oal die meansen 'n móói 'uus, 'n bunhalow of villa zeahe ze noe. 'n Eihe 'uus of nog van d'ouwers, 't êêne wat hróóter as 't andere, ka-je nog vee vinde 'ier. Behalve die in d' earm'uusjes weunde van de kearke,'uusjes van de diakonie. Die earm'uusjes bin d'r op [[Kursplaete]] nie mi. Wè bejaerde weunienkjes. In de hróóte 'uuzen in de Voostraete oa-je 'n vookaeme, 'n alcoof, 'n achterkaemer, 'n binnenplaese en dan los de keuken. Dat was oaltied nie êênder. 't Eanden de lange hank (gang) was ok wè 's de keuken an bie bebouwd. In de hank kwaem d'n trap uut. Boven oa-je 'n paer kaemertjes an de voorkan(g)t en de droagzolder voor de waste d'r achter, en overl schuufraemen. Achter de keuken was 'n waskot, di kwaem oale weeke de wearkster op maendag de waste doewe. Buuten oa-je dan 't sekreet nog (mê mêêstentied zeide ze 't uusje, laeter: „Ik hae 's ni achter". Achter 't uusje lag d'n bleik en d'ovenieruhhe (groentetuin) en 'n ouwe schuure mee 'n paerekribbe, bocht en 'n plokke (ruif). 'Saeterdags kwam de jonge boer en z'n vrouwe 's middegs mee 't herijtje ni 't durp, mee te butterkurf (hengselmand) en d'eijers. De boer spanden uut in de Voostraete. en de boerinne brocht te butter en d'eijers bie d'r klanten. 't Paerd wier in de schuure hestald, di koa-je in d'achterstraete in. bespraeke 't weark op 't land en de koersen, sommuhhe laeze de "Knoeier", de financiële koerier, 's Aevens hienge ze ni de soos in "De Patrijs". 't Is wè veranderd: 't ei earg hewist op [[Kursplaete]] zo vee toegespiekerde zaeken en uüzen a d'r waere. Ze bouwde vee nieuwe uuzen in "Zuid", ok wè "De Puist" benoemd. Achter d'ouwe uusjes was hin ruumte mi om de ëênkaemer uusjes te verbouwen in oal die ziestraetjes. Dus verkochte de ouwere meansen d'r uusje voo 6000 of 8000 gulden an 'n maekelaer en hienge in "Rustoord" weune. Van de jonge meansen waere d'r 'n drie'onderd op één jaer ni de Botlek hae wearke. Dat kwam deur de meehannizasie van de landbouw. D'r wier ok hependeld ni de ''Herofabriek''. Oales bie mekoare wier 't earg mee te leegstand van de uuzen. De meansen die a in [[Goes|Hoes]] of bie Péchiné of an de hróóte wehen wearkten, die wouwe wè vrom komme ni [[Kursplaete]], mè dan asjeblieft in 'n 'uur'uus. de Hemêênte wier op 'n óórzittieng van de Provincie anheraeje, a te plaeselukke tummerlui 't nie anduste, om dan mè de Christelukke weuniengbouweverêênehieng "Walchere" in te schaekelen.'t Wiere 6 hróóte koapuuzen. 't Was wè zö, da te bouwlui è om 4 uure ni [[Middelburg]] vrom hienge, wan de reize 'öórde ok bie de dagtaek. D't kwamme ok nog 18 hoedkoapere 'uuzen bie. Ze waere oalehaere hauw beweund. Sommuhhe tummermansknechs bouwden zealf d'r 'uus, 'n eihe 'uus dan ee. Dan ei-je nog de leegstand. Dï kwamme vee Duutse toeristen op of. Ok meansen uut [[Noord-Braebant|Braebant]], die a zealf sanitair en neiwue vloeren en zóóe anbrochte. Toen kwam de renovasie, of te wel verniewieng. Oal de weuningwet'uuzen van de hemêênte di a nóóit wat an hedae was voor onder'ouw, moste voo 50.000 gulden p'r stik vernieuwd óöre en van centrale verwaermieng en douches verzieje óóre. Flak nae d'n oorlog was de bouw van deze 'uuzen eiheluk revolutiebouw hewist. Nae inkele jaeren bin d'r noe 21 rékréasie'uuzen in de Voostrate, de toehepiekerde raemen bin weg en oales is opheknapt, zealfs 't vroehere hemêênt'uus of êêrder nog "pold'uus", is hlad herestaureerd in de vroehere trant. Bie Kats wier een werkhaevene an'eleid mee twee grote portaalkraenen, weer de brugelementen voo de [[Zeêlandbrugge]] wiere 'ebouwd. De drievende bok Ir. J.G. Snip zettende de verscheie elementen op d'r plekke. == Gemeênteraod == Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 || 2018 ! 2014 || 2010 || 2006 ! 2002 || 1998 || 1995 |- | [[VVD]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|2 || 2 | 3 || 3 || 2 | 2 || 3 || 2 |- | [[PRO]] ¹ | 2 || 2 || 1 | 1 || 2 || 3 | 2 || 2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || 1 || bgcolor="#e8e08e"|2 | 2 || 3 || 3 | 4 || 4 || 4 |- | [[SGP]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 | 2 || 2 || 2 | 1 || 1 || 1 |- | Wij zijn Noord-Beveland | 1 || || | || || | || || |- | [[FVD]] | 1 || || | || || | || || |- | Hart voor Noord-Beveland | 1 || || | || || | || || |- | Noord-Bevelands Belang ² | 1 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 | 2 || 3 || 3 | 4 || 3 || 4 |- | Betrokken Noord-Beveland | || 1 || 1 | 3 || || | || || |- | [[D66]] | || 1 || 1 | || || | || || |- ! Totaol ! 13 || 13 || 13 ! 13 || 13 || 13 ! 13 || 13 || 13 |- ! Coalitie ! 7 || 8 || 8 ! || || ! || || |- ! Opkomst ! 63% || 59% || 63% ! 61% || 61% || 62% ! 64% || 67% || 63% |} ¹ 1995-2018: alleêne PvdA ² 1995: Gemeentebelangen Noord-Beveland (2) en Kiesvereniging Noord-Beveland (2) == Burhemeêsters == Burhemeêsters van Noôrd-Beveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1995 - 2001 || Rinus Everaers || [[VVD]] || |- | 2001 - 2008 || Cees van Liere || VVD || waernemend toet 2002 |- | 2008 - 2014 || Henny van Kooten || [[SGP]] || |- | 2014 - 2015 || Marcel Fränzel || [[D66]] || waernemend |- | 2015 - 2018 || Marcel Delhez || VVD || |- | 2018 - 2019 || Letty Demmers-van der Geest || D66 || waernemend |- | 2019 - noe || [[Loes Meeuwisse]] || VVD || |- |} == Trivia == * Noôrd-Beveland stoôt op plekke 279 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Lieste mee 'oôgste gebouwen op Noôrd-Beveland]] * [[Noôrd-Bevelands volkslied]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.noord-beveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20231116070950/https://www.plaatsengids.nl/noord-beveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/noord-beveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Bevelanden Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Noord-Beveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Noôrd-Beveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] 2dy7wyute4a7bb91chfwil3bdgct34a 181730 181729 2026-07-11T17:38:57Z Dekaden 16019 181730 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Noord-Beveland |dialect1 = Noôrd-Bevelands |naam1 = Noôrd-Beveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Noord-Beveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Noord-Beveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1695 (2016).png |kaart = Gem-Noord-Beveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Noôrd-Beveland |streek2 = |hoofdplaats = Wissekaerke |oppervlakte = 122 |oppervlakte1 = 86 |oppervlakte2 = 36 |inwoners = 8.000 |datum = 2025 |dichtheid = 94 |graden = {{Koord|51|35|N|3|44|L}} }} [[Plaetje:Kats, de Nederlands Hervormde kerk RM23772 foto5 2015-05-30 10.35.jpg|thumb|Ervormde kerke in [[Kats]]]] [[Plaetje:Wissenkerke molen Landzigt.jpg|thumb|Meule van Wissekaerke]] [[Plaetje:Noord-Beveland.jpg|thumb|Noôrd-Beveland vanuut de locht]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] '''Noôrd-Beveland''', ok wel '''Noord-Beveland''' is 'n eiland en gewezen [[gemeênte]] in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] (ok gewoon ''Schelde'' genoemd) in 't noôrden en 't [[Veerse Meer]] in 't zujen. Mee [[Schouwen-Duveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Walcheren]] deur de [[Veersegatdam]] en mee [[Zuud-Beveland]] deur de [[Zandkreêkdam]]. De gemeênte ao 8.000 inweuners op 86 km² land; daemee is Noôrd-Beveland 'n vreêd dunbevolkt gebied. 'Esproke wor ier 't [[Noôrd-Bevelands]]. Belangrieke wehen binne [[N57]], [[N255]] en [[N256]]. Oôgste duun is 10,4 meter. == Plekken == {| class=wikitable |- | [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Noord-Beveland.png|links|kaderloos]] | * [[Geersdiek]] * [[Kamperland]] * [[Kats]] * [[Kortjeen]] (stad) * [[Kursplaete]] * [[Wissekerke]] |} == Geschiedenisse == In de oud'eid stoeng d'r bie Kursplaete 'n Romeinsen [[tempel]] t'r eêre van de [[Kelten|Keltische]] godinne [[Nehalennia]], die-a deu de Romeinen overgenomen was. In [[1970]] eit 'n visser [[votiefsteên]]en uut deêzen tempel opgevist. Daerrond eit 'n durpje gelegen dat-a ''[[Ganuenta]]'' genoemd wier. An 't end van de derde eêuwe rocht 't gebied verlaeten deurdat 't steês meer overstroômde en deur de invallen van de [[Germaonen]]. Vanaf de [[achtste eêuwe]] kwaemen de eerste kolonisten weêr nae 't eiland, die-an eêrst op [[vliedberg]]en weunden, mae nae de sturmvloed van [[1014]] [[diek]]en goengen anleie. Nae nog 'n vloed, in [[1134]], wier eêl 't eiland bediekt. De [[Felixvloed]] van [[1530]] en de [[Elisabethsvloed (1532)|Elisabethsvloed]] van [[1532]] vaegden achtereên eêl 't eiland mee zien bevolkienge weg. Pas vanaf 't end van de [[zestiende eêuwe]] wier 't eiland weer lanksaeman ingepolderd en in de [[zeventiende eêuwe]] kwaeme d'r nieuwe beweuners naer 't eiland, niet alleêne uut Zeêland, maer uut eêl zuud- en west-Nederland en zelfs uut de [[België|zudelike Nederlanden]] en [[Frankriek]]. Dat waeren voral eirebeiers die-an nae 't inpolderen as boer in de polder goengen weune. In [[1941]] wiere de gemeêntes Kursplaete en Kats an Kortjeen toegevoegd. In [[1997]] volgde saemevoegienge van Kortjeen en Wissekerke toet Noôrd-Beveland. ==Weatersnoodramp== Ieronger 't verslag van de [[De Ramp van 1953|Weatersnoodramp]] op Noôrd-Beveland, verteld deu de diekgraef van de polders Oud en Nieuw Noord-Beveland. Op [[31 jannewari]] [[1953]] was t'r 'n spriéngvloed saemen meej'n Noordwester sturm. As diekgraef ha ik 'n uutnóódehienge hekreehe voo d'openienge van 't nieuwe hemêêntuus van [[Kurtjeen]]. Toen a'k mee m'n auto rond viere langs de weg nae de steiher van de veerboot ree, zah'k dat'n dam noh onder waeter stong en 't most eiheluk lêêg waeter weeze. Dat stong m'n nie an! De fêêstelukke openienge van 't gemêêntuus wier hedae deu de Commèsarus van de Konehinne [[Guus de Casembroot|Jhr. de Casembroot]]. Die is nog bieties weg kunnen hae. De biejêênkomste was in 't gemêêntuus nog volop gaende, toen a'k deu m'n waeterbouwkunduhhe, Sinke, wier hewaerschuwd, dat 't waeter in d'[[Oôsterschelde]] buutenheweun oahe stong. Ik gaf dat deu an de burhemêêster, mè die zag d'r nog gin hevaer in. 't Stuitje laeter de waeterbouwkunduhhe m'n wee op en ie zei dat 't waeter nog oaltied steeg. Dat è'k voo de twidde kêêr tehen de burhemêêster verteald en ik è d'ri ok hezeid, da'k weg gieng nae Colijn. Mee persenêêl van de polder è m'n oale coupures mee te schotbalken ofgesloote. 't Waeter kwam a onder de schotbalken deu. 'k È derect Kas en Kurtjeen ophebeald om de kearkklokke te laete luujen. êl Kursplaete kwam nae de coupure van de koaje kieke. Op 'n zeker oahenblik behon ''de Stenen Beer'' tussen twi riebaenen te wankelen. Toen è'k de meansen toeheroope, da se d'r wat an moste doewe. D'r kwam 'n buutenheweune aksie tot stand en wier „de stenen beer" zö hoed meuheluk verstearkt. Kursplaete bleef zodoende hespaerd, mèr ok de polders Oud en Nieuw Nor-Beveland. Op zondag [[1 feberwari|1 febrewarie]] wiere de nóóduhhe verstearkiengen anhebrocht bie die ofschuuviengen die a ontstae waere deu 't ovérslaende waeter. Ok wiere de meansen die a in de Kasse-, Anna- en Óóstpolder weunde mee foeibóóten weggehaele. Deze meansen waere deu m'n vrouwe zö lang meuheluk hewaerschuwd deu de tillefon. Zodoende konne ze herèd óóre. 'n Boer en boerinne in d' Óóstpolder die in de opkaemer laehe te slaepen, wiere verrast deu 't oalmè oaher kommende water. Meej 'n zakmes ei boer De Dreu toen 'n hat gemaekt in de zolder wir a se deu konne. De volhenden ochen konne ze ok herèd óóre. Ok vee oare meansen è d'r eihe op zolder in veilugheid kunne stelle. Bie Kasseveer bin toen ealf meansen verdronke, omda d'uusjes in mekoare waere hezakt. Op Kurtjeen bin toen nog 38 meansen verdronke en stong 't éêle durp onder waeter mee oale ellende van dien. De volhende daehen kwaeme d'r vliegtuuhen eeten en hoed (wir a hebrek an was) droppe, d'ulpverlêênieng was buutenheweun. ==Veranderiengen== D'r is vee veranderd buuten d'ouwen tied verheleeke mee vroeher. Ok op d'oeven. 't Gae noe oal mee mesienen en trekkers, oales is hemoderniseerd. Ok in'uus. De boeren eete noe bróód van d'n bakker, di óór nie mi zealf hebakke, di óór nie mi hekaernd, nie mi heslacht en z'è naehenoeg hin mealkkoeien mi. Wè beestjes (jong vee) om de weijen en 's winters op stal. Nog oaltied hae t'n boer, die a op'ouwt mee boeren (die gaat rentenieren) op 't durp weune. Di è bienae oal die meansen 'n móói 'uus, 'n bunhalow of villa zeahe ze noe. 'n Eihe 'uus of nog van d'ouwers, 't êêne wat hróóter as 't andere, ka-je nog vee vinde 'ier. Behalve die in d' earm'uusjes weunde van de kearke,'uusjes van de diakonie. Die earm'uusjes bin d'r op [[Kursplaete]] nie mi. Wè bejaerde weunienkjes. In de hróóte 'uuzen in de Voostraete oa-je 'n vookaeme, 'n alcoof, 'n achterkaemer, 'n binnenplaese en dan los de keuken. Dat was oaltied nie êênder. 't Eanden de lange hank (gang) was ok wè 's de keuken an bie bebouwd. In de hank kwaem d'n trap uut. Boven oa-je 'n paer kaemertjes an de voorkan(g)t en de droagzolder voor de waste d'r achter, en overl schuufraemen. Achter de keuken was 'n waskot, di kwaem oale weeke de wearkster op maendag de waste doewe. Buuten oa-je dan 't sekreet nog (mê mêêstentied zeide ze 't uusje, laeter: „Ik hae 's ni achter". Achter 't uusje lag d'n bleik en d'ovenieruhhe (groentetuin) en 'n ouwe schuure mee 'n paerekribbe, bocht en 'n plokke (ruif). 'Saeterdags kwam de jonge boer en z'n vrouwe 's middegs mee 't herijtje ni 't durp, mee te butterkurf (hengselmand) en d'eijers. De boer spanden uut in de Voostraete. en de boerinne brocht te butter en d'eijers bie d'r klanten. 't Paerd wier in de schuure hestald, di koa-je in d'achterstraete in. bespraeke 't weark op 't land en de koersen, sommuhhe laeze de "Knoeier", de financiële koerier, 's Aevens hienge ze ni de soos in "De Patrijs". 't Is wè veranderd: 't ei earg hewist op [[Kursplaete]] zo vee toegespiekerde zaeken en uüzen a d'r waere. Ze bouwde vee nieuwe uuzen in "Zuid", ok wè "De Puist" benoemd. Achter d'ouwe uusjes was hin ruumte mi om de ëênkaemer uusjes te verbouwen in oal die ziestraetjes. Dus verkochte de ouwere meansen d'r uusje voo 6000 of 8000 gulden an 'n maekelaer en hienge in "Rustoord" weune. Van de jonge meansen waere d'r 'n drie'onderd op één jaer ni de Botlek hae wearke. Dat kwam deur de meehannizasie van de landbouw. D'r wier ok hependeld ni de ''Herofabriek''. Oales bie mekoare wier 't earg mee te leegstand van de uuzen. De meansen die a in [[Goes|Hoes]] of bie Péchiné of an de hróóte wehen wearkten, die wouwe wè vrom komme ni [[Kursplaete]], mè dan asjeblieft in 'n 'uur'uus. de Hemêênte wier op 'n óórzittieng van de Provincie anheraeje, a te plaeselukke tummerlui 't nie anduste, om dan mè de Christelukke weuniengbouweverêênehieng "Walchere" in te schaekelen.'t Wiere 6 hróóte koapuuzen. 't Was wè zö, da te bouwlui è om 4 uure ni [[Middelburg]] vrom hienge, wan de reize 'öórde ok bie de dagtaek. D't kwamme ok nog 18 hoedkoapere 'uuzen bie. Ze waere oalehaere hauw beweund. Sommuhhe tummermansknechs bouwden zealf d'r 'uus, 'n eihe 'uus dan ee. Dan ei-je nog de leegstand. Dï kwamme vee Duutse toeristen op of. Ok meansen uut [[Noord-Braebant|Braebant]], die a zealf sanitair en neiwue vloeren en zóóe anbrochte. Toen kwam de renovasie, of te wel verniewieng. Oal de weuningwet'uuzen van de hemêênte di a nóóit wat an hedae was voor onder'ouw, moste voo 50.000 gulden p'r stik vernieuwd óöre en van centrale verwaermieng en douches verzieje óóre. Flak nae d'n oorlog was de bouw van deze 'uuzen eiheluk revolutiebouw hewist. Nae inkele jaeren bin d'r noe 21 rékréasie'uuzen in de Voostrate, de toehepiekerde raemen bin weg en oales is opheknapt, zealfs 't vroehere hemêênt'uus of êêrder nog "pold'uus", is hlad herestaureerd in de vroehere trant. Bie Kats wier een werkhaevene an'eleid mee twee grote portaalkraenen, weer de brugelementen voo de [[Zeêlandbrugge]] wiere 'ebouwd. De drievende bok Ir. J.G. Snip zettende de verscheie elementen op d'r plekke. == Gemeênteraod == Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 || 2018 ! 2014 || 2010 || 2006 ! 2002 || 1998 || 1995 |- | [[VVD]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|2 || 2 | 3 || 3 || 2 | 2 || 3 || 2 |- | [[PRO]] ¹ | 2 || 2 || 1 | 1 || 2 || 3 | 2 || 2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || 1 || bgcolor="#e8e08e"|2 | 2 || 3 || 3 | 4 || 4 || 4 |- | [[SGP]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 | 2 || 2 || 2 | 1 || 1 || 1 |- | Wij zijn Noord-Beveland | 1 || || | || || | || || |- | [[FVD]] | 1 || || | || || | || || |- | Hart voor Noord-Beveland | 1 || || | || || | || || |- | Noord-Bevelands Belang ² | 1 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 | 2 || 3 || 3 | 4 || 3 || 4 |- | Betrokken Noord-Beveland | || 1 || 1 | 3 || || | || || |- | [[D66]] | || 1 || 1 | || || | || || |- ! Totaol ! 13 || 13 || 13 ! 13 || 13 || 13 ! 13 || 13 || 13 |- ! Coalitie ! 7 || 8 || 8 ! || || ! || || |- ! Opkomst ! 63% || 59% || 63% ! 61% || 61% || 62% ! 64% || 67% || 63% |} ¹ 1995-2018: alleêne PvdA ² 1995: Gemeentebelangen Noord-Beveland (2) en Kiesvereniging Noord-Beveland (2) == Burhemeêsters == Burhemeêsters van Noôrd-Beveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1995 - 2001 || Rinus Everaers || [[VVD]] || |- | 2001 - 2008 || Cees van Liere || VVD || waernemend toet 2002 |- | 2008 - 2014 || Henny van Kooten || [[SGP]] || |- | 2014 - 2015 || Marcel Fränzel || [[D66]] || waernemend |- | 2015 - 2018 || Marcel Delhez || VVD || |- | 2018 - 2019 || Letty Demmers-van der Geest || D66 || waernemend |- | 2019 - noe || [[Loes Meeuwisse]] || VVD || |- |} == Trivia == * Noôrd-Beveland stoôt op plekke 279 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Lieste mee 'oôgste gebouwen op Noôrd-Beveland]] * [[Noôrd-Bevelands volkslied]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.noord-beveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20231116070950/https://www.plaatsengids.nl/noord-beveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/noord-beveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Bevelanden Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Noord-Beveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Noôrd-Beveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] low9coqzv5hdej956hefpzj25zi3wqk 0 1606 181739 173963 2026-07-12T05:35:09Z Dekaden 16019 /* Gemeênteraod */ 181739 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte |naam = Schouwen-Duveland |naam1 = Schouwen-Duiveland |bestandsnaam vlag = Schouwen-Duiveland vlag.svg |bestandsnaam wapen = Coat of arms of Schouwen-Duiveland.svg |vlagartikel = Vlagge |wapenartikel = Waepen |foto = Zierikzee 1.jpg |fotonaam = Blik over Zurrikzeê |locatie = NL - locator map municipality code GM1676 (2016).png |kaart = Gem-Schouwen-Duiveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |waterschap = Scheldestroômen |streek1 = Schouwen-Duveland |streek2 = |hoofdplaats = Zurrikzeê |hoofdplaats1 = Zierikzee |oppervlakte = 488,21 |oppervlakte1 = 228,60 |oppervlakte2 = 259,61 |inwoners = 34.412 |datum = 1 jannewari 2025 |dichtheid = 151 |graden = {{Koord|51|41|N|3|54|L}} |hoogte = -1,7 — +1,0 <ref>'Oôgste duun 43,8 m</ref> |ontstaan = 1 jannewari 1997 |verkeersader = [[N57]], [[N59]], [[N256]], [[N652]], [[N653]], [[N654]], [[N655]] |netnummer = 0111 |postcode = 4301-4328 |college = LSD, [[CDA]], [[SGP]], [[GL]] |zetels = 15 |burgemeester = Jack van der Hoek |waarnemend = neê |partij = [[D66]] |bijnaam = |streektaal1 = Schouwen-Duvelands |streektaal2 = |partnerstad = [[Hatfield (Hertfordshire)]] ([[Vereênigd Konienkriek]]), [[Saint-Hilaire-du-Harcouët]] ([[Frankriek]]) |website = [https://www.schouwen-duiveland.nl/ www.schouwen-duiveland.nl] }} [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Schouwen-Duiveland.png|thumb|Belangrieke plekken in gemeênte Schouwen-Duveland]] [[Plaetje:Schouwen Duiveland 1664 Blaeu HR.JPG|thumb|Schouwen-Duveland deu Blaeu rond 1645]] [[Plaetje:Oosterscheldekering-pohled.jpg|thumb|De [[Oôsterscheldekering]]]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] [[Plaetje:Slot Moermond Renesse.jpg|thumb|[[Slot Moermond]] in [[Renisse]]]] [[Plaetje:Slot Haamstede met poortgebouw.JPG|thumb|Slot [[Aemstie]]]] '''Schouwen-Duveland''' (Nederlands: ''Schouwen-Duiveland'') is 'n gewezen eiland en [[gemeênte]] in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] in 't zujen en de [[Grevelienge]] in 't noôrden. Mee [[Noôrd-Beveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Goeree-Overflakkee]] deur de [[Greveliengedam]] en de [[Brouwersdam]] en mee [[Flupland (eiland)|Flupland]] deur de [[Flupsdam]]. De gemeênte ao in 2025 onheveer 34.000 inweuners en eit 'n oppervlak van 488 km² (daevan is 260 km² waeter). D'r bin tweê steden op Schouwen-Duveland, [[Zurrikzeê]] en [[Brouwes'aeven]]. Aore plekken bin [[Aemstie]], [[Briepe]], [[Bru]], [[Burg]], [[Burgsluus]], [[Dreistur]], [[Elkerzee]], [[Ellemeet]], [[Kerkwerve]], [[Looperskapelle]], [[Merjaen]], [[Nieuwerkerk]], [[Nieuwerkerke]] (ôk ''schutje'' genoemd), [[Noordgouwe]], [[Noordwelle]], [[Oôsterland]], [[Ouwerkerk]], [[Renisse]], [[Schaerendieke]], [[Schoddebozze]], [[Sêêskerke]], [[Sturjalland]] en [[Zunnemaire]]. ==Geschiedenisse== ===Middeleeuwen=== In middeleêuwen waere [[Schouwen]] en [[Duuveland]] tweê aparte eilanden. D'r tussendeur liep een breêje geule, die bie Zierikzeê de Gouwe wier enoemd en die meer nae 't noorden varder gieng as Sunnemare. Zeêland ao in die tied nie aIleên regelmaetig te maeken mi vee schae dù sturmvloeden, mar ok omdat et een twistappel was tussen Vlaenderen en [[Graefschap 'Olland|'Olland]], wier er vee verinneweert. De Zeêuwen zelf waere verdeêld. Vlaemsgezinden onder [[Jan van Renisse]] stonge tegenover de volgeliengen van [[Wolfert van Borsele]] en [[Witte van Aemstie]]. Dien lesten was zelf as bastaerd van de Graef van Olland, [[Floris V van 'Olland|Floris V]], een bitje buuten de boôt evaolle bie d' erfenisse. De Graef van Henegouwen, [[Jan van Avesnes]], was nae de moord op Floris V as Jan I ok Graef van Olland ore. Jan van Renisse was verbanne uut Zeêland, en Witte van Aemstie oa aolles van em in kunne pikke, omdat Wolfert van Borsele Jan van Renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken'eid bie de moord op [[Floris V van 'Olland|Floris V]]. Laeter, toen 't uutkwam wier Wolfert "elyncht". Jan van Renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de Vlaemingen bie de [[Guldensporenslag]] bie Kortriek. Ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee Franse ridders in 't stof biete. De Vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in 't noorden schoôn schip maeke. In [[1303]] dronge ze Zeêland binne en sloege ze beleg vò Zierikzeê. In maerte [[1304]] kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier. Nae ofloap daevan, in de zomer, kwaeme de Vlaemingen wì trug. D'Ollandse oôfdmacht onder leiding van Willem van Oostervant, de laetere [[Wullem III van 'Olland|Graef Willem III]], van oôrsprong een 'Enegouwer, zat op Duuveland, saeme mit [[Utrecht]]enaers onder Bisschop Gwijde,ok een 'Enegouwer. De Vlaemse schepen liete, toen ze de Gouwe opvoere, nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op Duuveland. De verwarring bie d'Ollanders was groôt; Gwijde wier evange enome en Willem trok mî zijn leger trug op Zierikzeê dat 't wì zwaer te verduren kreeg. Een paer wekenlang wier 't zonder onderbrekiengen besturmd. Toen dat nie ielp blokkeerden de Vlaemingen aolle toegangen en gienge varder Olland in. Zonder vee tegenstand liepe z' aolf Olland onder de voet. Witte van Aemstie was tussendeur uut Zierikzeê ontsnapt nae Kennemerland en [[Jan van Renisse]] dee z'n best in Olland en veroaverde ok de stad Utrecht. Alleên Aerlem en Dordrecht ielde dae stand. Ok Zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d' Ollandse Graef. De Vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome, Ollandse steden kwaeme in opstand en de Vlaemingen drope of uut Olland en Utrecht. Vòdat de Vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de Gouwe op 10 en [[11 Auhustus]] [[1304]], nog zwaer evochte tussen [[Frankriek|Fransen]] en Vlaemingen. De Fransen stonge onder leiding van admiraal Rainier Grimaldi. Z'en vloôt bestong uut 30 Franse, 8 Spaanse en 5 Ollandse koggen en 11 galeien uut Genua. De Vlaemse vloot, onder leiding van Gwijde van Namen, bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten; koggen uut Vlaenderen, Bayonne (dat toen Engels was) en de Hanzesteden. Ok Spanjaerden, een Zweed en nog een paer aore deeje mee. In totaal kwam 'n toch mà op oagstens 37 groôte schepen. Wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee. En dat was in z'n voordeêl; bie ebbe liepe vee Franse schepen vast op ondiepten en leek 't erop of de Vlaemingen zoue winne. Mì de laetere vloed kwaeme de Franse schepen los en keerde de kansen. De aoren ochend waere, mischien deur 't werk van een spion, de Vlaemse schepen uut mekoare edreve. De Franse vloot, in slagorde, kon der toen gauw een ende anmaeke en Zierikzeê was vrie. ===Inpolderiengen=== De verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in [[1374]] wiere deur middel van tweê dammen Dreister en Schouwen mì mekaore verbonde en ontstong Noordgouwe. Noe konne de boeren van Dreister en ok Noordgouwe mì; paerd en waegen nae De Stad (Zierikzeê). 't Zuudoôstelijke stikje van Noordgouwe lag 't oagst, was zanderig en eêt noe Schoddebos. Vroeher wier 't nog deur iedereên Schorrebozze enoemd; een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de 14e eêuw der tegenan'keke. In nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende Sunnemare zòvaâre an'eslibd dat de polder Zonnemaire in 1401 bediekt kon oôre. In 1513 wier [[Slot Moermond]] voor de dorde keer op'ebouwd. De dieken die van Schoddebos in noôrdelijke richting nae de [[Grevelingen|Grevelienge]] liepe, bleve daernae tot 1953 binnendieken. ===Verbindiengen voo de Deltawêrreken=== De vervoers­mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern. ’t Was zelfs op'enome in de vlieg­route [[Rotterdam]] – [[Knokke-Heist|Knokke]]. De vlieg­vel­den [[Aemstie]] in Souburg waere tussen­stations. In de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge. Zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd, een soôrt kleine viertorens midden in ’t land. [[Dreister]] en [[Wulleminadurp]] bezaete alletwêe zô’n kunstwerk vô de route [[Rotterdam]] – [[Londen]]. Ok de militaire luchtvaert was op Schouwen nie onbekend. Vanof vliegveld Aemstie wier der boven de Grevelienge vôr ons durp druk ’oefend. Der lag daer een vlot as doel, waerop mit Fokker tweêdekkers wier edoke. In 1939 sloeg der nog zô’n [[Fokker]] in de polder Bloôis te pletter. Daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter [[Clinge Doôrenbos]] om ’t leven, ie scheen an’t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in Brouwsaeven. Hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de [[fiets]]. Er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto’s dat ze’t slachtoffer van de Belasting waere. Iedere fiets most een fietsplaetje è, een kopere straokje mit in’esloge letters in ciefers. De in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis. Mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d’er nie vô betaeld ao! Auto’s waere der nog nie vee. Je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele. De miste meêssen kwamme haest nie van 't eiland af. [[Rotterdam]] was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr ’t noôrden van Zeêland. Je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram. Die sliengerde z’n eige schommelend, raokend in fluitend van west naer oôst over ’t eiland. Je most dan in [[Ziepe]] op de boôt nae Numansdurp. Nae zô’n tweê uren vaere, ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom, mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in. Op ’t station in de Roosestraete kwam d’er een ende an d’ uren durende RTM-reize in stapte j’ over op ’t plaesselijke RET-vervoer; de Electrische Tram in plekke van d’ ons zô bekende stoomtrem. Overdonderd wier je dû de drukte, de vele eren in mevrouwen, de Maesbruggen, ’t Witte Uus in de wienkels van de Nieuwe Binnenweg. Laeter kwam d'r een directe verbindieng tussen Ziepe en [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Oorlog=== Op [[10 meie]] [[1940]] oôrde m’n op Schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme. Ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van [[Fokker]], die op het vliegveld Aemstie d’r tuus ao. Een radio ao m’n nog nie; daevò moste m’n nae m’n omoe, die ao een ansluuting op de draedomroep. Daer oôrde m’n meer biezondereden. Onze koneginne [[Willemina]] ield’n een striedlustige rede, waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m’n achter de [[Waeterlinie]] veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer [[Iengeland]] en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur. Vor ons eiland duurde dat mà kort. Evochte wier d’er ôk nie. Eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur Nederlandse soldaoten. Een paer uren laeter kwaeme de Duitsers die ’t zelfde deeje mit de nog over’ebleve fietsen. De eêste Duitser die m’n zaege, een jonge knul mit een ''Totenkopf'' embleem op z’n kraege, liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was. De vuufde colonne of luchtfoto’s ao d’r werk dus goed edae. De volgende weken was iedereên op zoek nae z’n fiets. Biena iedereên vond die wì trug. We woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt, ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor ’t miene en ’t joewe. An de draedomroep ao m’n nie vee meer. Aol ’t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radio wienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an’eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, wier d’er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Op ons durp waere in’t begin gin Duutsers, die zaete vooraol in de Westoek bie ’t vliegveld. Ok in Zierikzeê liepe d’r een paer rond. Dae was de Kommandantur en d’r laege ok een paer boôten van de ''Kriegsmarine''. De groôste veranderienge was de verduusterienge. As’t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene. Ok de koplampen van auto’s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin. Ok de [[Amsterdam]]se tied wier of’eschaft, we krege vortan de Duitse tied; dae zat 40 minuten verschil tussen. Alleên de tied op de torenklokke wier an’epast. Vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene. Op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken. Eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut ’t oôsten over om Engeland te bombarderen. De staerten ienge nae benee, zwaer van de bommen. D’r waere weinig landverraejers op ons eiland. Ma je most toch uutkieke. Op ’t lest wist je we wie je kon vertrouwe. Op de leêgere schole krege m’n vortan ok Duitse les en in de winter vitamine C pillen. Langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Moffen verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie. Voral de Westoek wier daerom vol’ebouwd mit bunkers. Iedereên kreeg inkwartiering. De errebeiers gienge ’n elke dag mit de tram naer [[Aemstie]] om te werke an de Atlantik Wal. De tram ree ok langs de Kloôsterweg tussen Noordgouwe en Schoddebos. Dae kon je ’m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe. De tram zat dikkels vol mit Armeniers die onze kunsten prachtig vonde. Dat waere een soort Duitse ’ulptroepen, die [[Stalin]] nog erger vonde dan Hitler. In de lucht begon het ok te veranderen. De vliegtuugen kwaeme noe uut het westen. De Moffen krege noe een koekje van eige deeg, wat bienae iedereen prachtig vond. We krege in Zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels; dat was een radiostation dat de Engelse vliegtuugen most opmerke en indere. We laege naemelijk midden tussen Oôst-Engeland en het Ruhrgebied mit de Duitse oorlogsindustrie. Zo noe en dan kwam er angeschote Engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer’eschote dù Duitse nachtjaegers. De bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger. We moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere, de eêuwenoue kerkklokken wiere ok ’estole om om’esmolte ’t oren vò granaten an’t Oôstfront. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z’n è en nae acht ure ’s aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op ’ platteland viel’t nog wè mee wat ’t eten angaet. Om an stroope te kommen was eenvoudiger, daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken. Om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk; daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere. Ok de roakers krege ’t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier. Ons deeje dae nie an mee. Mit je bonkaerte van de distributie kreeg je, gloaf ik, 1 pakje Consi in de weke, as je teminste boven de achttiene was. Het binnenlandse nieuws wier d’r ok nie beter op. Regelmaetig stong d’r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden, die vornaemelijk in Zierikzeê woonden wiere of ’evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter naar [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog. De familie Labzowski, wae m’n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m’n nooit mì trug ezie. De Moffen krege ’t moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf zich op 2 februaorie 1943 over. In ’t zelfde jaor op 13 meie gaeve de restanten van’t Afrika Korps zich over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne ’m al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en (zweef)vliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten. Iedereên die nog nie as dwangarbeider nae Duitsland was of ’evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duitse veldmaarschalken. Laeter wier ’n beschuldigd dat ie in ’t complot zat om [[Adolf Hitler]] op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier ’n edwonge om op 14 october 1944 zelfmoord te plegen. Om op die asperges trug te komen; soms vonde ze dat nog nie genoeg. Verschillende eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Op 5 meie 1945 wier Schouwen pas vrie. 'evochte tiejes de bevriejieng is ter nie. Wel is [[Bru]] flienk beschote vanof [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Weatersnoodramp=== Mì die [[De Ramp van 1953|sturmvloed]] in feberwari [[1953]] wier Schouwen zwaer 'etroffen. Op 't eiland kwamme ruum 800 man omme. Ok nae de ramp bleef ut kritiek. Dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok. Vòraol de Schouwse Diek, de vroegere oôstelijke zeêdiek van Schouwen, kreeg 't zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting. Mì militairen, dekzeilen, perkoenpaelen en zandzakken konde m'n bie een sturm effen vô Paese de zaek net boven waeter oue. 't Diekwaeter, waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren, speelde nog één keer een kwaelijke rolle in 1953. De in de luwte 'elege dieken derlangs waere niet berekend op zò'n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur. Omdat ok an de zuudkant van de Vierbannenpolder de diek te leêge was, stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke 'onderde mensen in Capelle, Nieuwerkerke en Ouwerkerke. ===Nae de ramp=== In de jaeren trek nae de Ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of'eslote, zòas 't Diekwaeter zelf en op Thole de Pluumpot. Mi de ofsluuting van de Zandkreeke en 't Veêrse Gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in Zeêland flienk verkort. De vardere kustverkortingen vanof de [[Oôsterscheldekering]] tot en mìt de Maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig'eid in de Delta. In 1967 wier de [[Greveliengendam]] 'eopend nae Flakkee, nae de [[Zeêlandbrugge]] de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime. Vooral [[Renisse]] wor een druk plekkie. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de [[Flupsdam]]. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters. Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Schouwen-Duveland in 1997. Een jaer eerder was 't ouwe waeterschap Schouwen, dat al eeuwenlang bestong op'ego in Waeterschap Zeeuwse Eilanden. Schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen. Pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren '80 en '90 mislukt. == Politiek == === Gemeênteraod === Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 ! 2018 || 2014 || 2010 ! 2006 || 2002 || 1997 |- | LSD ¹ | 6 || 6 | 6 || 5 || 4 | 3 || 4 || |- | [[VVD]] | 5 || 3 | 3 || 4 || 5 | 4 || 4 || 7 |- | [[SGP]] ² | 3 || 3 | 3 || 3 || 3 | 2 || 2 || 2 |- | [[CDA]] | 3 || 3 | 3 || 3 || 3 | 4 || 4 || 4 |- | [[PRO]] | 2 || | || || | || || |- | [[GL]] | || 3 | 3 || || 1 | 1 || 1 || 1 |- | [[PvdA]] | || 2 | 1 || 2 || 2 | 5 || 3 || 4 |- | [[D66]] | 2 || 1 | 1 || 1 || 1 | || || 2 |- | [[CU]] ³ | 1 || 1 | 1 || 2 || 2 | 2 || 2 || 3 |- | [[SP]] | 1 || 1 | 2 || 2 || | || || |- | Alert! | || | || 1 || 2 | 2 || 3 || |- ! Totaol ! 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 |- ! Coalitie ! || ! || || ! || || |- ! Opkomst ! 62% || 61% ! 65% || 64% || 62% ! 65% || 68% || 61% |} ¹ Leefbaar Schouwen-Duiveland ² 1997: SGP 2, [[GPV]] 1 (bie CU) 3 1997: [[RPF]] 2 + GPV 1 === Burhemeêsters === Burhemeêsters van Schouwen-Duveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1997 - 2009 || Jack Asselbergs || [[VVD]] || 1981-1987 burhemeêster van [[Sluus (gemeênte)|Sluus]] <br> 1987-1997 burhemeêster van [[Zurrikzeê]] |- | 2009 - 2020 || Gerard Rabelink || || |- | 2020 - noe || [[Jack van der Hoek]] || [[D66]] || |- |} == Trivia == * Schouwen-Duveland stoôt op plekke 269 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Plompetoren]] * [[Lieste mee hoôgste gebouwen op Schouwen]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.schouwen-duiveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20210121015921/https://www.plaatsengids.nl/schouwen-duiveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/schouwen-duiveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Schouwen-Duiveland Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Schouwen-Duveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Schouwen-Duveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] lnnwnh7krg4aab49sqo3we8m6kfemjg 181740 181739 2026-07-12T05:37:00Z Dekaden 16019 /* Gemeênteraod */ 181740 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte |naam = Schouwen-Duveland |naam1 = Schouwen-Duiveland |bestandsnaam vlag = Schouwen-Duiveland vlag.svg |bestandsnaam wapen = Coat of arms of Schouwen-Duiveland.svg |vlagartikel = Vlagge |wapenartikel = Waepen |foto = Zierikzee 1.jpg |fotonaam = Blik over Zurrikzeê |locatie = NL - locator map municipality code GM1676 (2016).png |kaart = Gem-Schouwen-Duiveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |waterschap = Scheldestroômen |streek1 = Schouwen-Duveland |streek2 = |hoofdplaats = Zurrikzeê |hoofdplaats1 = Zierikzee |oppervlakte = 488,21 |oppervlakte1 = 228,60 |oppervlakte2 = 259,61 |inwoners = 34.412 |datum = 1 jannewari 2025 |dichtheid = 151 |graden = {{Koord|51|41|N|3|54|L}} |hoogte = -1,7 — +1,0 <ref>'Oôgste duun 43,8 m</ref> |ontstaan = 1 jannewari 1997 |verkeersader = [[N57]], [[N59]], [[N256]], [[N652]], [[N653]], [[N654]], [[N655]] |netnummer = 0111 |postcode = 4301-4328 |college = LSD, [[CDA]], [[SGP]], [[GL]] |zetels = 15 |burgemeester = Jack van der Hoek |waarnemend = neê |partij = [[D66]] |bijnaam = |streektaal1 = Schouwen-Duvelands |streektaal2 = |partnerstad = [[Hatfield (Hertfordshire)]] ([[Vereênigd Konienkriek]]), [[Saint-Hilaire-du-Harcouët]] ([[Frankriek]]) |website = [https://www.schouwen-duiveland.nl/ www.schouwen-duiveland.nl] }} [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Schouwen-Duiveland.png|thumb|Belangrieke plekken in gemeênte Schouwen-Duveland]] [[Plaetje:Schouwen Duiveland 1664 Blaeu HR.JPG|thumb|Schouwen-Duveland deu Blaeu rond 1645]] [[Plaetje:Oosterscheldekering-pohled.jpg|thumb|De [[Oôsterscheldekering]]]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] [[Plaetje:Slot Moermond Renesse.jpg|thumb|[[Slot Moermond]] in [[Renisse]]]] [[Plaetje:Slot Haamstede met poortgebouw.JPG|thumb|Slot [[Aemstie]]]] '''Schouwen-Duveland''' (Nederlands: ''Schouwen-Duiveland'') is 'n gewezen eiland en [[gemeênte]] in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] in 't zujen en de [[Grevelienge]] in 't noôrden. Mee [[Noôrd-Beveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Goeree-Overflakkee]] deur de [[Greveliengedam]] en de [[Brouwersdam]] en mee [[Flupland (eiland)|Flupland]] deur de [[Flupsdam]]. De gemeênte ao in 2025 onheveer 34.000 inweuners en eit 'n oppervlak van 488 km² (daevan is 260 km² waeter). D'r bin tweê steden op Schouwen-Duveland, [[Zurrikzeê]] en [[Brouwes'aeven]]. Aore plekken bin [[Aemstie]], [[Briepe]], [[Bru]], [[Burg]], [[Burgsluus]], [[Dreistur]], [[Elkerzee]], [[Ellemeet]], [[Kerkwerve]], [[Looperskapelle]], [[Merjaen]], [[Nieuwerkerk]], [[Nieuwerkerke]] (ôk ''schutje'' genoemd), [[Noordgouwe]], [[Noordwelle]], [[Oôsterland]], [[Ouwerkerk]], [[Renisse]], [[Schaerendieke]], [[Schoddebozze]], [[Sêêskerke]], [[Sturjalland]] en [[Zunnemaire]]. ==Geschiedenisse== ===Middeleeuwen=== In middeleêuwen waere [[Schouwen]] en [[Duuveland]] tweê aparte eilanden. D'r tussendeur liep een breêje geule, die bie Zierikzeê de Gouwe wier enoemd en die meer nae 't noorden varder gieng as Sunnemare. Zeêland ao in die tied nie aIleên regelmaetig te maeken mi vee schae dù sturmvloeden, mar ok omdat et een twistappel was tussen Vlaenderen en [[Graefschap 'Olland|'Olland]], wier er vee verinneweert. De Zeêuwen zelf waere verdeêld. Vlaemsgezinden onder [[Jan van Renisse]] stonge tegenover de volgeliengen van [[Wolfert van Borsele]] en [[Witte van Aemstie]]. Dien lesten was zelf as bastaerd van de Graef van Olland, [[Floris V van 'Olland|Floris V]], een bitje buuten de boôt evaolle bie d' erfenisse. De Graef van Henegouwen, [[Jan van Avesnes]], was nae de moord op Floris V as Jan I ok Graef van Olland ore. Jan van Renisse was verbanne uut Zeêland, en Witte van Aemstie oa aolles van em in kunne pikke, omdat Wolfert van Borsele Jan van Renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken'eid bie de moord op [[Floris V van 'Olland|Floris V]]. Laeter, toen 't uutkwam wier Wolfert "elyncht". Jan van Renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de Vlaemingen bie de [[Guldensporenslag]] bie Kortriek. Ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee Franse ridders in 't stof biete. De Vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in 't noorden schoôn schip maeke. In [[1303]] dronge ze Zeêland binne en sloege ze beleg vò Zierikzeê. In maerte [[1304]] kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier. Nae ofloap daevan, in de zomer, kwaeme de Vlaemingen wì trug. D'Ollandse oôfdmacht onder leiding van Willem van Oostervant, de laetere [[Wullem III van 'Olland|Graef Willem III]], van oôrsprong een 'Enegouwer, zat op Duuveland, saeme mit [[Utrecht]]enaers onder Bisschop Gwijde,ok een 'Enegouwer. De Vlaemse schepen liete, toen ze de Gouwe opvoere, nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op Duuveland. De verwarring bie d'Ollanders was groôt; Gwijde wier evange enome en Willem trok mî zijn leger trug op Zierikzeê dat 't wì zwaer te verduren kreeg. Een paer wekenlang wier 't zonder onderbrekiengen besturmd. Toen dat nie ielp blokkeerden de Vlaemingen aolle toegangen en gienge varder Olland in. Zonder vee tegenstand liepe z' aolf Olland onder de voet. Witte van Aemstie was tussendeur uut Zierikzeê ontsnapt nae Kennemerland en [[Jan van Renisse]] dee z'n best in Olland en veroaverde ok de stad Utrecht. Alleên Aerlem en Dordrecht ielde dae stand. Ok Zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d' Ollandse Graef. De Vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome, Ollandse steden kwaeme in opstand en de Vlaemingen drope of uut Olland en Utrecht. Vòdat de Vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de Gouwe op 10 en [[11 Auhustus]] [[1304]], nog zwaer evochte tussen [[Frankriek|Fransen]] en Vlaemingen. De Fransen stonge onder leiding van admiraal Rainier Grimaldi. Z'en vloôt bestong uut 30 Franse, 8 Spaanse en 5 Ollandse koggen en 11 galeien uut Genua. De Vlaemse vloot, onder leiding van Gwijde van Namen, bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten; koggen uut Vlaenderen, Bayonne (dat toen Engels was) en de Hanzesteden. Ok Spanjaerden, een Zweed en nog een paer aore deeje mee. In totaal kwam 'n toch mà op oagstens 37 groôte schepen. Wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee. En dat was in z'n voordeêl; bie ebbe liepe vee Franse schepen vast op ondiepten en leek 't erop of de Vlaemingen zoue winne. Mì de laetere vloed kwaeme de Franse schepen los en keerde de kansen. De aoren ochend waere, mischien deur 't werk van een spion, de Vlaemse schepen uut mekoare edreve. De Franse vloot, in slagorde, kon der toen gauw een ende anmaeke en Zierikzeê was vrie. ===Inpolderiengen=== De verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in [[1374]] wiere deur middel van tweê dammen Dreister en Schouwen mì mekaore verbonde en ontstong Noordgouwe. Noe konne de boeren van Dreister en ok Noordgouwe mì; paerd en waegen nae De Stad (Zierikzeê). 't Zuudoôstelijke stikje van Noordgouwe lag 't oagst, was zanderig en eêt noe Schoddebos. Vroeher wier 't nog deur iedereên Schorrebozze enoemd; een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de 14e eêuw der tegenan'keke. In nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende Sunnemare zòvaâre an'eslibd dat de polder Zonnemaire in 1401 bediekt kon oôre. In 1513 wier [[Slot Moermond]] voor de dorde keer op'ebouwd. De dieken die van Schoddebos in noôrdelijke richting nae de [[Grevelingen|Grevelienge]] liepe, bleve daernae tot 1953 binnendieken. ===Verbindiengen voo de Deltawêrreken=== De vervoers­mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern. ’t Was zelfs op'enome in de vlieg­route [[Rotterdam]] – [[Knokke-Heist|Knokke]]. De vlieg­vel­den [[Aemstie]] in Souburg waere tussen­stations. In de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge. Zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd, een soôrt kleine viertorens midden in ’t land. [[Dreister]] en [[Wulleminadurp]] bezaete alletwêe zô’n kunstwerk vô de route [[Rotterdam]] – [[Londen]]. Ok de militaire luchtvaert was op Schouwen nie onbekend. Vanof vliegveld Aemstie wier der boven de Grevelienge vôr ons durp druk ’oefend. Der lag daer een vlot as doel, waerop mit Fokker tweêdekkers wier edoke. In 1939 sloeg der nog zô’n [[Fokker]] in de polder Bloôis te pletter. Daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter [[Clinge Doôrenbos]] om ’t leven, ie scheen an’t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in Brouwsaeven. Hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de [[fiets]]. Er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto’s dat ze’t slachtoffer van de Belasting waere. Iedere fiets most een fietsplaetje è, een kopere straokje mit in’esloge letters in ciefers. De in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis. Mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d’er nie vô betaeld ao! Auto’s waere der nog nie vee. Je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele. De miste meêssen kwamme haest nie van 't eiland af. [[Rotterdam]] was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr ’t noôrden van Zeêland. Je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram. Die sliengerde z’n eige schommelend, raokend in fluitend van west naer oôst over ’t eiland. Je most dan in [[Ziepe]] op de boôt nae Numansdurp. Nae zô’n tweê uren vaere, ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom, mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in. Op ’t station in de Roosestraete kwam d’er een ende an d’ uren durende RTM-reize in stapte j’ over op ’t plaesselijke RET-vervoer; de Electrische Tram in plekke van d’ ons zô bekende stoomtrem. Overdonderd wier je dû de drukte, de vele eren in mevrouwen, de Maesbruggen, ’t Witte Uus in de wienkels van de Nieuwe Binnenweg. Laeter kwam d'r een directe verbindieng tussen Ziepe en [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Oorlog=== Op [[10 meie]] [[1940]] oôrde m’n op Schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme. Ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van [[Fokker]], die op het vliegveld Aemstie d’r tuus ao. Een radio ao m’n nog nie; daevò moste m’n nae m’n omoe, die ao een ansluuting op de draedomroep. Daer oôrde m’n meer biezondereden. Onze koneginne [[Willemina]] ield’n een striedlustige rede, waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m’n achter de [[Waeterlinie]] veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer [[Iengeland]] en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur. Vor ons eiland duurde dat mà kort. Evochte wier d’er ôk nie. Eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur Nederlandse soldaoten. Een paer uren laeter kwaeme de Duitsers die ’t zelfde deeje mit de nog over’ebleve fietsen. De eêste Duitser die m’n zaege, een jonge knul mit een ''Totenkopf'' embleem op z’n kraege, liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was. De vuufde colonne of luchtfoto’s ao d’r werk dus goed edae. De volgende weken was iedereên op zoek nae z’n fiets. Biena iedereên vond die wì trug. We woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt, ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor ’t miene en ’t joewe. An de draedomroep ao m’n nie vee meer. Aol ’t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radio wienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an’eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, wier d’er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Op ons durp waere in’t begin gin Duutsers, die zaete vooraol in de Westoek bie ’t vliegveld. Ok in Zierikzeê liepe d’r een paer rond. Dae was de Kommandantur en d’r laege ok een paer boôten van de ''Kriegsmarine''. De groôste veranderienge was de verduusterienge. As’t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene. Ok de koplampen van auto’s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin. Ok de [[Amsterdam]]se tied wier of’eschaft, we krege vortan de Duitse tied; dae zat 40 minuten verschil tussen. Alleên de tied op de torenklokke wier an’epast. Vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene. Op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken. Eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut ’t oôsten over om Engeland te bombarderen. De staerten ienge nae benee, zwaer van de bommen. D’r waere weinig landverraejers op ons eiland. Ma je most toch uutkieke. Op ’t lest wist je we wie je kon vertrouwe. Op de leêgere schole krege m’n vortan ok Duitse les en in de winter vitamine C pillen. Langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Moffen verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie. Voral de Westoek wier daerom vol’ebouwd mit bunkers. Iedereên kreeg inkwartiering. De errebeiers gienge ’n elke dag mit de tram naer [[Aemstie]] om te werke an de Atlantik Wal. De tram ree ok langs de Kloôsterweg tussen Noordgouwe en Schoddebos. Dae kon je ’m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe. De tram zat dikkels vol mit Armeniers die onze kunsten prachtig vonde. Dat waere een soort Duitse ’ulptroepen, die [[Stalin]] nog erger vonde dan Hitler. In de lucht begon het ok te veranderen. De vliegtuugen kwaeme noe uut het westen. De Moffen krege noe een koekje van eige deeg, wat bienae iedereen prachtig vond. We krege in Zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels; dat was een radiostation dat de Engelse vliegtuugen most opmerke en indere. We laege naemelijk midden tussen Oôst-Engeland en het Ruhrgebied mit de Duitse oorlogsindustrie. Zo noe en dan kwam er angeschote Engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer’eschote dù Duitse nachtjaegers. De bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger. We moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere, de eêuwenoue kerkklokken wiere ok ’estole om om’esmolte ’t oren vò granaten an’t Oôstfront. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z’n è en nae acht ure ’s aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op ’ platteland viel’t nog wè mee wat ’t eten angaet. Om an stroope te kommen was eenvoudiger, daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken. Om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk; daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere. Ok de roakers krege ’t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier. Ons deeje dae nie an mee. Mit je bonkaerte van de distributie kreeg je, gloaf ik, 1 pakje Consi in de weke, as je teminste boven de achttiene was. Het binnenlandse nieuws wier d’r ok nie beter op. Regelmaetig stong d’r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden, die vornaemelijk in Zierikzeê woonden wiere of ’evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter naar [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog. De familie Labzowski, wae m’n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m’n nooit mì trug ezie. De Moffen krege ’t moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf zich op 2 februaorie 1943 over. In ’t zelfde jaor op 13 meie gaeve de restanten van’t Afrika Korps zich over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne ’m al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en (zweef)vliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten. Iedereên die nog nie as dwangarbeider nae Duitsland was of ’evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duitse veldmaarschalken. Laeter wier ’n beschuldigd dat ie in ’t complot zat om [[Adolf Hitler]] op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier ’n edwonge om op 14 october 1944 zelfmoord te plegen. Om op die asperges trug te komen; soms vonde ze dat nog nie genoeg. Verschillende eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Op 5 meie 1945 wier Schouwen pas vrie. 'evochte tiejes de bevriejieng is ter nie. Wel is [[Bru]] flienk beschote vanof [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Weatersnoodramp=== Mì die [[De Ramp van 1953|sturmvloed]] in feberwari [[1953]] wier Schouwen zwaer 'etroffen. Op 't eiland kwamme ruum 800 man omme. Ok nae de ramp bleef ut kritiek. Dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok. Vòraol de Schouwse Diek, de vroegere oôstelijke zeêdiek van Schouwen, kreeg 't zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting. Mì militairen, dekzeilen, perkoenpaelen en zandzakken konde m'n bie een sturm effen vô Paese de zaek net boven waeter oue. 't Diekwaeter, waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren, speelde nog één keer een kwaelijke rolle in 1953. De in de luwte 'elege dieken derlangs waere niet berekend op zò'n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur. Omdat ok an de zuudkant van de Vierbannenpolder de diek te leêge was, stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke 'onderde mensen in Capelle, Nieuwerkerke en Ouwerkerke. ===Nae de ramp=== In de jaeren trek nae de Ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of'eslote, zòas 't Diekwaeter zelf en op Thole de Pluumpot. Mi de ofsluuting van de Zandkreeke en 't Veêrse Gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in Zeêland flienk verkort. De vardere kustverkortingen vanof de [[Oôsterscheldekering]] tot en mìt de Maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig'eid in de Delta. In 1967 wier de [[Greveliengendam]] 'eopend nae Flakkee, nae de [[Zeêlandbrugge]] de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime. Vooral [[Renisse]] wor een druk plekkie. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de [[Flupsdam]]. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters. Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Schouwen-Duveland in 1997. Een jaer eerder was 't ouwe waeterschap Schouwen, dat al eeuwenlang bestong op'ego in Waeterschap Zeeuwse Eilanden. Schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen. Pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren '80 en '90 mislukt. == Politiek == === Gemeênteraod === Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 ! 2018 || 2014 || 2010 ! 2006 || 2002 || 1997 |- | LSD ¹ | 6 || bgcolor="#e8e08e"|6 | 6 || 5 || 4 | 3 || 4 || |- | [[VVD]] | 5 || 3 | 3 || 4 || 5 | 4 || 4 || 7 |- | [[SGP]] ² | 3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | 3 || 3 || 3 | 2 || 2 || 2 |- | [[CDA]] | 3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | 3 || 3 || 3 | 4 || 4 || 4 |- | [[PRO]] | 2 || | || || | || || |- | [[GL]] | || bgcolor="#e8e08e"|3 | 3 || || 1 | 1 || 1 || 1 |- | [[PvdA]] | || 2 | 1 || 2 || 2 | 5 || 3 || 4 |- | [[D66]] | 2 || 1 | 1 || 1 || 1 | || || 2 |- | [[CU]] ³ | 1 || 1 | 1 || 2 || 2 | 2 || 2 || 3 |- | [[SP]] | 1 || 1 | 2 || 2 || | || || |- | Alert! | || | || 1 || 2 | 2 || 3 || |- ! Totaol ! 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 |- ! Coalitie ! || 15 ! || || ! || || |- ! Opkomst ! 62% || 61% ! 65% || 64% || 62% ! 65% || 68% || 61% |} ¹ Leefbaar Schouwen-Duiveland ² 1997: SGP 2, [[GPV]] 1 (bie CU) 3 1997: [[RPF]] 2 + GPV 1 === Burhemeêsters === Burhemeêsters van Schouwen-Duveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1997 - 2009 || Jack Asselbergs || [[VVD]] || 1981-1987 burhemeêster van [[Sluus (gemeênte)|Sluus]] <br> 1987-1997 burhemeêster van [[Zurrikzeê]] |- | 2009 - 2020 || Gerard Rabelink || || |- | 2020 - noe || [[Jack van der Hoek]] || [[D66]] || |- |} == Trivia == * Schouwen-Duveland stoôt op plekke 269 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Plompetoren]] * [[Lieste mee hoôgste gebouwen op Schouwen]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.schouwen-duiveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20210121015921/https://www.plaatsengids.nl/schouwen-duiveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/schouwen-duiveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Schouwen-Duiveland Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Schouwen-Duveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Schouwen-Duveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] 60pja3r7h9og6nl94iis7410ip15xpt 181741 181740 2026-07-12T05:40:21Z Dekaden 16019 /* Politiek */ 181741 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte |naam = Schouwen-Duveland |naam1 = Schouwen-Duiveland |bestandsnaam vlag = Schouwen-Duiveland vlag.svg |bestandsnaam wapen = Coat of arms of Schouwen-Duiveland.svg |vlagartikel = Vlagge |wapenartikel = Waepen |foto = Zierikzee 1.jpg |fotonaam = Blik over Zurrikzeê |locatie = NL - locator map municipality code GM1676 (2016).png |kaart = Gem-Schouwen-Duiveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |waterschap = Scheldestroômen |streek1 = Schouwen-Duveland |streek2 = |hoofdplaats = Zurrikzeê |hoofdplaats1 = Zierikzee |oppervlakte = 488,21 |oppervlakte1 = 228,60 |oppervlakte2 = 259,61 |inwoners = 34.412 |datum = 1 jannewari 2025 |dichtheid = 151 |graden = {{Koord|51|41|N|3|54|L}} |hoogte = -1,7 — +1,0 <ref>'Oôgste duun 43,8 m</ref> |ontstaan = 1 jannewari 1997 |verkeersader = [[N57]], [[N59]], [[N256]], [[N652]], [[N653]], [[N654]], [[N655]] |netnummer = 0111 |postcode = 4301-4328 |college = LSD, [[CDA]], [[SGP]], [[GL]] |zetels = 15 |burgemeester = Jack van der Hoek |waarnemend = neê |partij = [[D66]] |bijnaam = |streektaal1 = Schouwen-Duvelands |streektaal2 = |partnerstad = [[Hatfield (Hertfordshire)]] ([[Vereênigd Konienkriek]]), [[Saint-Hilaire-du-Harcouët]] ([[Frankriek]]) |website = [https://www.schouwen-duiveland.nl/ www.schouwen-duiveland.nl] }} [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Schouwen-Duiveland.png|thumb|Belangrieke plekken in gemeênte Schouwen-Duveland]] [[Plaetje:Schouwen Duiveland 1664 Blaeu HR.JPG|thumb|Schouwen-Duveland deu Blaeu rond 1645]] [[Plaetje:Oosterscheldekering-pohled.jpg|thumb|De [[Oôsterscheldekering]]]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] [[Plaetje:Slot Moermond Renesse.jpg|thumb|[[Slot Moermond]] in [[Renisse]]]] [[Plaetje:Slot Haamstede met poortgebouw.JPG|thumb|Slot [[Aemstie]]]] '''Schouwen-Duveland''' (Nederlands: ''Schouwen-Duiveland'') is 'n gewezen eiland en [[gemeênte]] in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] in 't zujen en de [[Grevelienge]] in 't noôrden. Mee [[Noôrd-Beveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Goeree-Overflakkee]] deur de [[Greveliengedam]] en de [[Brouwersdam]] en mee [[Flupland (eiland)|Flupland]] deur de [[Flupsdam]]. De gemeênte ao in 2025 onheveer 34.000 inweuners en eit 'n oppervlak van 488 km² (daevan is 260 km² waeter). D'r bin tweê steden op Schouwen-Duveland, [[Zurrikzeê]] en [[Brouwes'aeven]]. Aore plekken bin [[Aemstie]], [[Briepe]], [[Bru]], [[Burg]], [[Burgsluus]], [[Dreistur]], [[Elkerzee]], [[Ellemeet]], [[Kerkwerve]], [[Looperskapelle]], [[Merjaen]], [[Nieuwerkerk]], [[Nieuwerkerke]] (ôk ''schutje'' genoemd), [[Noordgouwe]], [[Noordwelle]], [[Oôsterland]], [[Ouwerkerk]], [[Renisse]], [[Schaerendieke]], [[Schoddebozze]], [[Sêêskerke]], [[Sturjalland]] en [[Zunnemaire]]. ==Geschiedenisse== ===Middeleeuwen=== In middeleêuwen waere [[Schouwen]] en [[Duuveland]] tweê aparte eilanden. D'r tussendeur liep een breêje geule, die bie Zierikzeê de Gouwe wier enoemd en die meer nae 't noorden varder gieng as Sunnemare. Zeêland ao in die tied nie aIleên regelmaetig te maeken mi vee schae dù sturmvloeden, mar ok omdat et een twistappel was tussen Vlaenderen en [[Graefschap 'Olland|'Olland]], wier er vee verinneweert. De Zeêuwen zelf waere verdeêld. Vlaemsgezinden onder [[Jan van Renisse]] stonge tegenover de volgeliengen van [[Wolfert van Borsele]] en [[Witte van Aemstie]]. Dien lesten was zelf as bastaerd van de Graef van Olland, [[Floris V van 'Olland|Floris V]], een bitje buuten de boôt evaolle bie d' erfenisse. De Graef van Henegouwen, [[Jan van Avesnes]], was nae de moord op Floris V as Jan I ok Graef van Olland ore. Jan van Renisse was verbanne uut Zeêland, en Witte van Aemstie oa aolles van em in kunne pikke, omdat Wolfert van Borsele Jan van Renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken'eid bie de moord op [[Floris V van 'Olland|Floris V]]. Laeter, toen 't uutkwam wier Wolfert "elyncht". Jan van Renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de Vlaemingen bie de [[Guldensporenslag]] bie Kortriek. Ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee Franse ridders in 't stof biete. De Vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in 't noorden schoôn schip maeke. In [[1303]] dronge ze Zeêland binne en sloege ze beleg vò Zierikzeê. In maerte [[1304]] kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier. Nae ofloap daevan, in de zomer, kwaeme de Vlaemingen wì trug. D'Ollandse oôfdmacht onder leiding van Willem van Oostervant, de laetere [[Wullem III van 'Olland|Graef Willem III]], van oôrsprong een 'Enegouwer, zat op Duuveland, saeme mit [[Utrecht]]enaers onder Bisschop Gwijde,ok een 'Enegouwer. De Vlaemse schepen liete, toen ze de Gouwe opvoere, nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op Duuveland. De verwarring bie d'Ollanders was groôt; Gwijde wier evange enome en Willem trok mî zijn leger trug op Zierikzeê dat 't wì zwaer te verduren kreeg. Een paer wekenlang wier 't zonder onderbrekiengen besturmd. Toen dat nie ielp blokkeerden de Vlaemingen aolle toegangen en gienge varder Olland in. Zonder vee tegenstand liepe z' aolf Olland onder de voet. Witte van Aemstie was tussendeur uut Zierikzeê ontsnapt nae Kennemerland en [[Jan van Renisse]] dee z'n best in Olland en veroaverde ok de stad Utrecht. Alleên Aerlem en Dordrecht ielde dae stand. Ok Zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d' Ollandse Graef. De Vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome, Ollandse steden kwaeme in opstand en de Vlaemingen drope of uut Olland en Utrecht. Vòdat de Vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de Gouwe op 10 en [[11 Auhustus]] [[1304]], nog zwaer evochte tussen [[Frankriek|Fransen]] en Vlaemingen. De Fransen stonge onder leiding van admiraal Rainier Grimaldi. Z'en vloôt bestong uut 30 Franse, 8 Spaanse en 5 Ollandse koggen en 11 galeien uut Genua. De Vlaemse vloot, onder leiding van Gwijde van Namen, bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten; koggen uut Vlaenderen, Bayonne (dat toen Engels was) en de Hanzesteden. Ok Spanjaerden, een Zweed en nog een paer aore deeje mee. In totaal kwam 'n toch mà op oagstens 37 groôte schepen. Wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee. En dat was in z'n voordeêl; bie ebbe liepe vee Franse schepen vast op ondiepten en leek 't erop of de Vlaemingen zoue winne. Mì de laetere vloed kwaeme de Franse schepen los en keerde de kansen. De aoren ochend waere, mischien deur 't werk van een spion, de Vlaemse schepen uut mekoare edreve. De Franse vloot, in slagorde, kon der toen gauw een ende anmaeke en Zierikzeê was vrie. ===Inpolderiengen=== De verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in [[1374]] wiere deur middel van tweê dammen Dreister en Schouwen mì mekaore verbonde en ontstong Noordgouwe. Noe konne de boeren van Dreister en ok Noordgouwe mì; paerd en waegen nae De Stad (Zierikzeê). 't Zuudoôstelijke stikje van Noordgouwe lag 't oagst, was zanderig en eêt noe Schoddebos. Vroeher wier 't nog deur iedereên Schorrebozze enoemd; een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de 14e eêuw der tegenan'keke. In nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende Sunnemare zòvaâre an'eslibd dat de polder Zonnemaire in 1401 bediekt kon oôre. In 1513 wier [[Slot Moermond]] voor de dorde keer op'ebouwd. De dieken die van Schoddebos in noôrdelijke richting nae de [[Grevelingen|Grevelienge]] liepe, bleve daernae tot 1953 binnendieken. ===Verbindiengen voo de Deltawêrreken=== De vervoers­mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern. ’t Was zelfs op'enome in de vlieg­route [[Rotterdam]] – [[Knokke-Heist|Knokke]]. De vlieg­vel­den [[Aemstie]] in Souburg waere tussen­stations. In de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge. Zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd, een soôrt kleine viertorens midden in ’t land. [[Dreister]] en [[Wulleminadurp]] bezaete alletwêe zô’n kunstwerk vô de route [[Rotterdam]] – [[Londen]]. Ok de militaire luchtvaert was op Schouwen nie onbekend. Vanof vliegveld Aemstie wier der boven de Grevelienge vôr ons durp druk ’oefend. Der lag daer een vlot as doel, waerop mit Fokker tweêdekkers wier edoke. In 1939 sloeg der nog zô’n [[Fokker]] in de polder Bloôis te pletter. Daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter [[Clinge Doôrenbos]] om ’t leven, ie scheen an’t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in Brouwsaeven. Hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de [[fiets]]. Er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto’s dat ze’t slachtoffer van de Belasting waere. Iedere fiets most een fietsplaetje è, een kopere straokje mit in’esloge letters in ciefers. De in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis. Mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d’er nie vô betaeld ao! Auto’s waere der nog nie vee. Je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele. De miste meêssen kwamme haest nie van 't eiland af. [[Rotterdam]] was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr ’t noôrden van Zeêland. Je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram. Die sliengerde z’n eige schommelend, raokend in fluitend van west naer oôst over ’t eiland. Je most dan in [[Ziepe]] op de boôt nae Numansdurp. Nae zô’n tweê uren vaere, ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom, mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in. Op ’t station in de Roosestraete kwam d’er een ende an d’ uren durende RTM-reize in stapte j’ over op ’t plaesselijke RET-vervoer; de Electrische Tram in plekke van d’ ons zô bekende stoomtrem. Overdonderd wier je dû de drukte, de vele eren in mevrouwen, de Maesbruggen, ’t Witte Uus in de wienkels van de Nieuwe Binnenweg. Laeter kwam d'r een directe verbindieng tussen Ziepe en [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Oorlog=== Op [[10 meie]] [[1940]] oôrde m’n op Schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme. Ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van [[Fokker]], die op het vliegveld Aemstie d’r tuus ao. Een radio ao m’n nog nie; daevò moste m’n nae m’n omoe, die ao een ansluuting op de draedomroep. Daer oôrde m’n meer biezondereden. Onze koneginne [[Willemina]] ield’n een striedlustige rede, waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m’n achter de [[Waeterlinie]] veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer [[Iengeland]] en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur. Vor ons eiland duurde dat mà kort. Evochte wier d’er ôk nie. Eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur Nederlandse soldaoten. Een paer uren laeter kwaeme de Duitsers die ’t zelfde deeje mit de nog over’ebleve fietsen. De eêste Duitser die m’n zaege, een jonge knul mit een ''Totenkopf'' embleem op z’n kraege, liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was. De vuufde colonne of luchtfoto’s ao d’r werk dus goed edae. De volgende weken was iedereên op zoek nae z’n fiets. Biena iedereên vond die wì trug. We woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt, ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor ’t miene en ’t joewe. An de draedomroep ao m’n nie vee meer. Aol ’t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radio wienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an’eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, wier d’er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Op ons durp waere in’t begin gin Duutsers, die zaete vooraol in de Westoek bie ’t vliegveld. Ok in Zierikzeê liepe d’r een paer rond. Dae was de Kommandantur en d’r laege ok een paer boôten van de ''Kriegsmarine''. De groôste veranderienge was de verduusterienge. As’t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene. Ok de koplampen van auto’s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin. Ok de [[Amsterdam]]se tied wier of’eschaft, we krege vortan de Duitse tied; dae zat 40 minuten verschil tussen. Alleên de tied op de torenklokke wier an’epast. Vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene. Op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken. Eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut ’t oôsten over om Engeland te bombarderen. De staerten ienge nae benee, zwaer van de bommen. D’r waere weinig landverraejers op ons eiland. Ma je most toch uutkieke. Op ’t lest wist je we wie je kon vertrouwe. Op de leêgere schole krege m’n vortan ok Duitse les en in de winter vitamine C pillen. Langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Moffen verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie. Voral de Westoek wier daerom vol’ebouwd mit bunkers. Iedereên kreeg inkwartiering. De errebeiers gienge ’n elke dag mit de tram naer [[Aemstie]] om te werke an de Atlantik Wal. De tram ree ok langs de Kloôsterweg tussen Noordgouwe en Schoddebos. Dae kon je ’m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe. De tram zat dikkels vol mit Armeniers die onze kunsten prachtig vonde. Dat waere een soort Duitse ’ulptroepen, die [[Stalin]] nog erger vonde dan Hitler. In de lucht begon het ok te veranderen. De vliegtuugen kwaeme noe uut het westen. De Moffen krege noe een koekje van eige deeg, wat bienae iedereen prachtig vond. We krege in Zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels; dat was een radiostation dat de Engelse vliegtuugen most opmerke en indere. We laege naemelijk midden tussen Oôst-Engeland en het Ruhrgebied mit de Duitse oorlogsindustrie. Zo noe en dan kwam er angeschote Engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer’eschote dù Duitse nachtjaegers. De bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger. We moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere, de eêuwenoue kerkklokken wiere ok ’estole om om’esmolte ’t oren vò granaten an’t Oôstfront. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z’n è en nae acht ure ’s aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op ’ platteland viel’t nog wè mee wat ’t eten angaet. Om an stroope te kommen was eenvoudiger, daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken. Om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk; daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere. Ok de roakers krege ’t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier. Ons deeje dae nie an mee. Mit je bonkaerte van de distributie kreeg je, gloaf ik, 1 pakje Consi in de weke, as je teminste boven de achttiene was. Het binnenlandse nieuws wier d’r ok nie beter op. Regelmaetig stong d’r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden, die vornaemelijk in Zierikzeê woonden wiere of ’evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter naar [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog. De familie Labzowski, wae m’n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m’n nooit mì trug ezie. De Moffen krege ’t moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf zich op 2 februaorie 1943 over. In ’t zelfde jaor op 13 meie gaeve de restanten van’t Afrika Korps zich over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne ’m al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en (zweef)vliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten. Iedereên die nog nie as dwangarbeider nae Duitsland was of ’evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duitse veldmaarschalken. Laeter wier ’n beschuldigd dat ie in ’t complot zat om [[Adolf Hitler]] op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier ’n edwonge om op 14 october 1944 zelfmoord te plegen. Om op die asperges trug te komen; soms vonde ze dat nog nie genoeg. Verschillende eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Op 5 meie 1945 wier Schouwen pas vrie. 'evochte tiejes de bevriejieng is ter nie. Wel is [[Bru]] flienk beschote vanof [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Weatersnoodramp=== Mì die [[De Ramp van 1953|sturmvloed]] in feberwari [[1953]] wier Schouwen zwaer 'etroffen. Op 't eiland kwamme ruum 800 man omme. Ok nae de ramp bleef ut kritiek. Dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok. Vòraol de Schouwse Diek, de vroegere oôstelijke zeêdiek van Schouwen, kreeg 't zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting. Mì militairen, dekzeilen, perkoenpaelen en zandzakken konde m'n bie een sturm effen vô Paese de zaek net boven waeter oue. 't Diekwaeter, waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren, speelde nog één keer een kwaelijke rolle in 1953. De in de luwte 'elege dieken derlangs waere niet berekend op zò'n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur. Omdat ok an de zuudkant van de Vierbannenpolder de diek te leêge was, stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke 'onderde mensen in Capelle, Nieuwerkerke en Ouwerkerke. ===Nae de ramp=== In de jaeren trek nae de Ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of'eslote, zòas 't Diekwaeter zelf en op Thole de Pluumpot. Mi de ofsluuting van de Zandkreeke en 't Veêrse Gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in Zeêland flienk verkort. De vardere kustverkortingen vanof de [[Oôsterscheldekering]] tot en mìt de Maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig'eid in de Delta. In 1967 wier de [[Greveliengendam]] 'eopend nae Flakkee, nae de [[Zeêlandbrugge]] de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime. Vooral [[Renisse]] wor een druk plekkie. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de [[Flupsdam]]. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters. Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Schouwen-Duveland in 1997. Een jaer eerder was 't ouwe waeterschap Schouwen, dat al eeuwenlang bestong op'ego in Waeterschap Zeeuwse Eilanden. Schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen. Pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren '80 en '90 mislukt. == Politiek == === Gemeênteraod === Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 ! 2018 || 2014 || 2010 ! 2006 || 2002 || 1997 |- | LSD ¹ | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|6 | 6 || 5 || 4 | 3 || 4 || |- | [[VVD]] | 5 || 3 | 3 || 4 || 5 | 4 || 4 || 7 |- | [[SGP]] ² | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | 3 || 3 || 3 | 2 || 2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | 3 || 3 || 3 | 4 || 4 || 4 |- | [[PRO]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || | || || | || || |- | [[GL]] | || bgcolor="#e8e08e"|3 | 3 || || 1 | 1 || 1 || 1 |- | [[PvdA]] | || 2 | 1 || 2 || 2 | 5 || 3 || 4 |- | [[D66]] | 2 || 1 | 1 || 1 || 1 | || || 2 |- | [[CU]] ³ | 1 || 1 | 1 || 2 || 2 | 2 || 2 || 3 |- | [[SP]] | 1 || 1 | 2 || 2 || | || || |- | Alert! | || | || 1 || 2 | 2 || 3 || |- ! Totaol ! 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 |- ! Coalitie ! 14 || 15 ! || || ! || || |- ! Opkomst ! 62% || 61% ! 65% || 64% || 62% ! 65% || 68% || 61% |} ¹ Leefbaar Schouwen-Duiveland ² 1997: SGP 2, [[GPV]] 1 (bie CU) 3 1997: [[RPF]] 2 + GPV 1 === Burhemeêsters === Burhemeêsters van Schouwen-Duveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1997 - 2009 || Jack Asselbergs || [[VVD]] || 1981-1987 burhemeêster van [[Sluus (gemeênte)|Sluus]] <br> 1987-1997 burhemeêster van [[Zurrikzeê]] |- | 2009 - 2020 || Gerard Rabelink || || |- | 2020 - noe || [[Jack van der Hoek]] || [[D66]] || |- |} == Trivia == * Schouwen-Duveland stoôt op plekke 269 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Plompetoren]] * [[Lieste mee hoôgste gebouwen op Schouwen]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.schouwen-duiveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20210121015921/https://www.plaatsengids.nl/schouwen-duiveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/schouwen-duiveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Schouwen-Duiveland Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Schouwen-Duveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Schouwen-Duveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] cp7beacvp30ee5tjxdblx2xr9d2hnql 181742 181741 2026-07-12T05:43:05Z Dekaden 16019 181742 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte |naam = Schouwen-Duveland |naam1 = Schouwen-Duiveland |bestandsnaam vlag = Schouwen-Duiveland vlag.svg |bestandsnaam wapen = Coat of arms of Schouwen-Duiveland.svg |vlagartikel = Vlagge |wapenartikel = Waepen |foto = Zierikzee 1.jpg |fotonaam = Blik over Zurrikzeê |locatie = NL - locator map municipality code GM1676 (2016).png |kaart = Gem-Schouwen-Duiveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |waterschap = Scheldestroômen |streek1 = Schouwen-Duveland |streek2 = |hoofdplaats = Zurrikzeê |hoofdplaats1 = Zierikzee |oppervlakte = 488,21 |oppervlakte1 = 228,60 |oppervlakte2 = 259,61 |inwoners = 34.412 |datum = 1 jannewari 2025 |dichtheid = 151 |graden = {{Koord|51|41|N|3|54|L}} |hoogte = -1,7 — +1,0 <ref>'Oôgste duun 43,8 m</ref> |ontstaan = 1 jannewari 1997 |verkeersader = [[N57]], [[N59]], [[N256]], [[N652]], [[N653]], [[N654]], [[N655]] |netnummer = 0111 |postcode = 4301-4328 |college = LSD, [[CDA]], [[SGP]], [[GL]] |zetels = 15 |burgemeester = Jack van der Hoek |waarnemend = neê |partij = [[D66]] |bijnaam = |streektaal1 = Schouwen-Duvelands |streektaal2 = |partnerstad = [[Hatfield (Hertfordshire)]] ([[Vereênigd Konienkriek]]), [[Saint-Hilaire-du-Harcouët]] ([[Frankriek]]) |website = [https://www.schouwen-duiveland.nl/ www.schouwen-duiveland.nl] }} [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Schouwen-Duiveland.png|thumb|Belangrieke plekken in gemeênte Schouwen-Duveland]] [[Plaetje:Schouwen Duiveland 1664 Blaeu HR.JPG|thumb|Schouwen-Duveland deu Blaeu rond 1645]] [[Plaetje:Oosterscheldekering-pohled.jpg|thumb|De [[Oôsterscheldekering]]]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] [[Plaetje:Slot Moermond Renesse.jpg|thumb|[[Slot Moermond]] in [[Renisse]]]] [[Plaetje:Slot Haamstede met poortgebouw.JPG|thumb|Slot [[Aemstie]]]] '''Schouwen-Duveland''' is 'n gewezen eiland en gemeênte in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] in 't zujen en de [[Grevelienge]] in 't noôrden. Mee [[Noôrd-Beveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Goeree-Overflakkee]] deur de [[Greveliengedam]] en de [[Brouwersdam]] en mee [[Flupland (eiland)|Flupland]] deur de [[Flupsdam]]. De gemeênte ao 34.000 inweuners. D'r bin tweê steden op Schouwen-Duveland, [[Zurrikzeê]] en [[Brouwes'aeven]]. Aore plekken bin [[Aemstie]], [[Briepe]], [[Bru]], [[Burg]], [[Burgsluus]], [[Dreistur]], [[Elkerzee]], [[Ellemeet]], [[Kerkwerve]], [[Looperskapelle]], [[Merjaen]], [[Nieuwerkerk]], [[Nieuwerkerke]] (ôk ''schutje'' genoemd), [[Noordgouwe]], [[Noordwelle]], [[Oôsterland]], [[Ouwerkerk]], [[Renisse]], [[Schaerendieke]], [[Schoddebozze]], [[Sêêskerke]], [[Sturjalland]] en [[Zunnemaire]]. Oôgste duun is 43,8 meter. ==Geschiedenisse== ===Middeleeuwen=== In middeleêuwen waere [[Schouwen]] en [[Duuveland]] tweê aparte eilanden. D'r tussendeur liep een breêje geule, die bie Zierikzeê de Gouwe wier enoemd en die meer nae 't noorden varder gieng as Sunnemare. Zeêland ao in die tied nie aIleên regelmaetig te maeken mi vee schae dù sturmvloeden, mar ok omdat et een twistappel was tussen Vlaenderen en [[Graefschap 'Olland|'Olland]], wier er vee verinneweert. De Zeêuwen zelf waere verdeêld. Vlaemsgezinden onder [[Jan van Renisse]] stonge tegenover de volgeliengen van [[Wolfert van Borsele]] en [[Witte van Aemstie]]. Dien lesten was zelf as bastaerd van de Graef van Olland, [[Floris V van 'Olland|Floris V]], een bitje buuten de boôt evaolle bie d' erfenisse. De Graef van Henegouwen, [[Jan van Avesnes]], was nae de moord op Floris V as Jan I ok Graef van Olland ore. Jan van Renisse was verbanne uut Zeêland, en Witte van Aemstie oa aolles van em in kunne pikke, omdat Wolfert van Borsele Jan van Renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken'eid bie de moord op [[Floris V van 'Olland|Floris V]]. Laeter, toen 't uutkwam wier Wolfert "elyncht". Jan van Renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de Vlaemingen bie de [[Guldensporenslag]] bie Kortriek. Ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee Franse ridders in 't stof biete. De Vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in 't noorden schoôn schip maeke. In [[1303]] dronge ze Zeêland binne en sloege ze beleg vò Zierikzeê. In maerte [[1304]] kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier. Nae ofloap daevan, in de zomer, kwaeme de Vlaemingen wì trug. D'Ollandse oôfdmacht onder leiding van Willem van Oostervant, de laetere [[Wullem III van 'Olland|Graef Willem III]], van oôrsprong een 'Enegouwer, zat op Duuveland, saeme mit [[Utrecht]]enaers onder Bisschop Gwijde,ok een 'Enegouwer. De Vlaemse schepen liete, toen ze de Gouwe opvoere, nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op Duuveland. De verwarring bie d'Ollanders was groôt; Gwijde wier evange enome en Willem trok mî zijn leger trug op Zierikzeê dat 't wì zwaer te verduren kreeg. Een paer wekenlang wier 't zonder onderbrekiengen besturmd. Toen dat nie ielp blokkeerden de Vlaemingen aolle toegangen en gienge varder Olland in. Zonder vee tegenstand liepe z' aolf Olland onder de voet. Witte van Aemstie was tussendeur uut Zierikzeê ontsnapt nae Kennemerland en [[Jan van Renisse]] dee z'n best in Olland en veroaverde ok de stad Utrecht. Alleên Aerlem en Dordrecht ielde dae stand. Ok Zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d' Ollandse Graef. De Vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome, Ollandse steden kwaeme in opstand en de Vlaemingen drope of uut Olland en Utrecht. Vòdat de Vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de Gouwe op 10 en [[11 Auhustus]] [[1304]], nog zwaer evochte tussen [[Frankriek|Fransen]] en Vlaemingen. De Fransen stonge onder leiding van admiraal Rainier Grimaldi. Z'en vloôt bestong uut 30 Franse, 8 Spaanse en 5 Ollandse koggen en 11 galeien uut Genua. De Vlaemse vloot, onder leiding van Gwijde van Namen, bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten; koggen uut Vlaenderen, Bayonne (dat toen Engels was) en de Hanzesteden. Ok Spanjaerden, een Zweed en nog een paer aore deeje mee. In totaal kwam 'n toch mà op oagstens 37 groôte schepen. Wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee. En dat was in z'n voordeêl; bie ebbe liepe vee Franse schepen vast op ondiepten en leek 't erop of de Vlaemingen zoue winne. Mì de laetere vloed kwaeme de Franse schepen los en keerde de kansen. De aoren ochend waere, mischien deur 't werk van een spion, de Vlaemse schepen uut mekoare edreve. De Franse vloot, in slagorde, kon der toen gauw een ende anmaeke en Zierikzeê was vrie. ===Inpolderiengen=== De verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in [[1374]] wiere deur middel van tweê dammen Dreister en Schouwen mì mekaore verbonde en ontstong Noordgouwe. Noe konne de boeren van Dreister en ok Noordgouwe mì; paerd en waegen nae De Stad (Zierikzeê). 't Zuudoôstelijke stikje van Noordgouwe lag 't oagst, was zanderig en eêt noe Schoddebos. Vroeher wier 't nog deur iedereên Schorrebozze enoemd; een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de 14e eêuw der tegenan'keke. In nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende Sunnemare zòvaâre an'eslibd dat de polder Zonnemaire in 1401 bediekt kon oôre. In 1513 wier [[Slot Moermond]] voor de dorde keer op'ebouwd. De dieken die van Schoddebos in noôrdelijke richting nae de [[Grevelingen|Grevelienge]] liepe, bleve daernae tot 1953 binnendieken. ===Verbindiengen voo de Deltawêrreken=== De vervoers­mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern. ’t Was zelfs op'enome in de vlieg­route [[Rotterdam]] – [[Knokke-Heist|Knokke]]. De vlieg­vel­den [[Aemstie]] in Souburg waere tussen­stations. In de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge. Zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd, een soôrt kleine viertorens midden in ’t land. [[Dreister]] en [[Wulleminadurp]] bezaete alletwêe zô’n kunstwerk vô de route [[Rotterdam]] – [[Londen]]. Ok de militaire luchtvaert was op Schouwen nie onbekend. Vanof vliegveld Aemstie wier der boven de Grevelienge vôr ons durp druk ’oefend. Der lag daer een vlot as doel, waerop mit Fokker tweêdekkers wier edoke. In 1939 sloeg der nog zô’n [[Fokker]] in de polder Bloôis te pletter. Daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter [[Clinge Doôrenbos]] om ’t leven, ie scheen an’t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in Brouwsaeven. Hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de [[fiets]]. Er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto’s dat ze’t slachtoffer van de Belasting waere. Iedere fiets most een fietsplaetje è, een kopere straokje mit in’esloge letters in ciefers. De in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis. Mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d’er nie vô betaeld ao! Auto’s waere der nog nie vee. Je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele. De miste meêssen kwamme haest nie van 't eiland af. [[Rotterdam]] was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr ’t noôrden van Zeêland. Je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram. Die sliengerde z’n eige schommelend, raokend in fluitend van west naer oôst over ’t eiland. Je most dan in [[Ziepe]] op de boôt nae Numansdurp. Nae zô’n tweê uren vaere, ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom, mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in. Op ’t station in de Roosestraete kwam d’er een ende an d’ uren durende RTM-reize in stapte j’ over op ’t plaesselijke RET-vervoer; de Electrische Tram in plekke van d’ ons zô bekende stoomtrem. Overdonderd wier je dû de drukte, de vele eren in mevrouwen, de Maesbruggen, ’t Witte Uus in de wienkels van de Nieuwe Binnenweg. Laeter kwam d'r een directe verbindieng tussen Ziepe en [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Oorlog=== Op [[10 meie]] [[1940]] oôrde m’n op Schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme. Ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van [[Fokker]], die op het vliegveld Aemstie d’r tuus ao. Een radio ao m’n nog nie; daevò moste m’n nae m’n omoe, die ao een ansluuting op de draedomroep. Daer oôrde m’n meer biezondereden. Onze koneginne [[Willemina]] ield’n een striedlustige rede, waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m’n achter de [[Waeterlinie]] veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer [[Iengeland]] en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur. Vor ons eiland duurde dat mà kort. Evochte wier d’er ôk nie. Eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur Nederlandse soldaoten. Een paer uren laeter kwaeme de Duitsers die ’t zelfde deeje mit de nog over’ebleve fietsen. De eêste Duitser die m’n zaege, een jonge knul mit een ''Totenkopf'' embleem op z’n kraege, liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was. De vuufde colonne of luchtfoto’s ao d’r werk dus goed edae. De volgende weken was iedereên op zoek nae z’n fiets. Biena iedereên vond die wì trug. We woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt, ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor ’t miene en ’t joewe. An de draedomroep ao m’n nie vee meer. Aol ’t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radio wienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an’eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, wier d’er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Op ons durp waere in’t begin gin Duutsers, die zaete vooraol in de Westoek bie ’t vliegveld. Ok in Zierikzeê liepe d’r een paer rond. Dae was de Kommandantur en d’r laege ok een paer boôten van de ''Kriegsmarine''. De groôste veranderienge was de verduusterienge. As’t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene. Ok de koplampen van auto’s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin. Ok de [[Amsterdam]]se tied wier of’eschaft, we krege vortan de Duitse tied; dae zat 40 minuten verschil tussen. Alleên de tied op de torenklokke wier an’epast. Vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene. Op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken. Eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut ’t oôsten over om Engeland te bombarderen. De staerten ienge nae benee, zwaer van de bommen. D’r waere weinig landverraejers op ons eiland. Ma je most toch uutkieke. Op ’t lest wist je we wie je kon vertrouwe. Op de leêgere schole krege m’n vortan ok Duitse les en in de winter vitamine C pillen. Langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Moffen verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie. Voral de Westoek wier daerom vol’ebouwd mit bunkers. Iedereên kreeg inkwartiering. De errebeiers gienge ’n elke dag mit de tram naer [[Aemstie]] om te werke an de Atlantik Wal. De tram ree ok langs de Kloôsterweg tussen Noordgouwe en Schoddebos. Dae kon je ’m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe. De tram zat dikkels vol mit Armeniers die onze kunsten prachtig vonde. Dat waere een soort Duitse ’ulptroepen, die [[Stalin]] nog erger vonde dan Hitler. In de lucht begon het ok te veranderen. De vliegtuugen kwaeme noe uut het westen. De Moffen krege noe een koekje van eige deeg, wat bienae iedereen prachtig vond. We krege in Zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels; dat was een radiostation dat de Engelse vliegtuugen most opmerke en indere. We laege naemelijk midden tussen Oôst-Engeland en het Ruhrgebied mit de Duitse oorlogsindustrie. Zo noe en dan kwam er angeschote Engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer’eschote dù Duitse nachtjaegers. De bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger. We moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere, de eêuwenoue kerkklokken wiere ok ’estole om om’esmolte ’t oren vò granaten an’t Oôstfront. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z’n è en nae acht ure ’s aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op ’ platteland viel’t nog wè mee wat ’t eten angaet. Om an stroope te kommen was eenvoudiger, daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken. Om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk; daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere. Ok de roakers krege ’t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier. Ons deeje dae nie an mee. Mit je bonkaerte van de distributie kreeg je, gloaf ik, 1 pakje Consi in de weke, as je teminste boven de achttiene was. Het binnenlandse nieuws wier d’r ok nie beter op. Regelmaetig stong d’r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden, die vornaemelijk in Zierikzeê woonden wiere of ’evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter naar [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog. De familie Labzowski, wae m’n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m’n nooit mì trug ezie. De Moffen krege ’t moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf zich op 2 februaorie 1943 over. In ’t zelfde jaor op 13 meie gaeve de restanten van’t Afrika Korps zich over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne ’m al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en (zweef)vliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten. Iedereên die nog nie as dwangarbeider nae Duitsland was of ’evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duitse veldmaarschalken. Laeter wier ’n beschuldigd dat ie in ’t complot zat om [[Adolf Hitler]] op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier ’n edwonge om op 14 october 1944 zelfmoord te plegen. Om op die asperges trug te komen; soms vonde ze dat nog nie genoeg. Verschillende eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Op 5 meie 1945 wier Schouwen pas vrie. 'evochte tiejes de bevriejieng is ter nie. Wel is [[Bru]] flienk beschote vanof [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Weatersnoodramp=== Mì die [[De Ramp van 1953|sturmvloed]] in feberwari [[1953]] wier Schouwen zwaer 'etroffen. Op 't eiland kwamme ruum 800 man omme. Ok nae de ramp bleef ut kritiek. Dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok. Vòraol de Schouwse Diek, de vroegere oôstelijke zeêdiek van Schouwen, kreeg 't zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting. Mì militairen, dekzeilen, perkoenpaelen en zandzakken konde m'n bie een sturm effen vô Paese de zaek net boven waeter oue. 't Diekwaeter, waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren, speelde nog één keer een kwaelijke rolle in 1953. De in de luwte 'elege dieken derlangs waere niet berekend op zò'n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur. Omdat ok an de zuudkant van de Vierbannenpolder de diek te leêge was, stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke 'onderde mensen in Capelle, Nieuwerkerke en Ouwerkerke. ===Nae de ramp=== In de jaeren trek nae de Ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of'eslote, zòas 't Diekwaeter zelf en op Thole de Pluumpot. Mi de ofsluuting van de Zandkreeke en 't Veêrse Gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in Zeêland flienk verkort. De vardere kustverkortingen vanof de [[Oôsterscheldekering]] tot en mìt de Maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig'eid in de Delta. In 1967 wier de [[Greveliengendam]] 'eopend nae Flakkee, nae de [[Zeêlandbrugge]] de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime. Vooral [[Renisse]] wor een druk plekkie. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de [[Flupsdam]]. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters. Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Schouwen-Duveland in 1997. Een jaer eerder was 't ouwe waeterschap Schouwen, dat al eeuwenlang bestong op'ego in Waeterschap Zeeuwse Eilanden. Schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen. Pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren '80 en '90 mislukt. == Politiek == === Gemeênteraod === Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 ! 2018 || 2014 || 2010 ! 2006 || 2002 || 1997 |- | LSD ¹ | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|6 | 6 || 5 || 4 | 3 || 4 || |- | [[VVD]] | 5 || 3 | 3 || 4 || 5 | 4 || 4 || 7 |- | [[SGP]] ² | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | 3 || 3 || 3 | 2 || 2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | 3 || 3 || 3 | 4 || 4 || 4 |- | [[PRO]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || | || || | || || |- | [[GL]] | || bgcolor="#e8e08e"|3 | 3 || || 1 | 1 || 1 || 1 |- | [[PvdA]] | || 2 | 1 || 2 || 2 | 5 || 3 || 4 |- | [[D66]] | 2 || 1 | 1 || 1 || 1 | || || 2 |- | [[CU]] ³ | 1 || 1 | 1 || 2 || 2 | 2 || 2 || 3 |- | [[SP]] | 1 || 1 | 2 || 2 || | || || |- | Alert! | || | || 1 || 2 | 2 || 3 || |- ! Totaol ! 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 |- ! Coalitie ! 14 || 15 ! || || ! || || |- ! Opkomst ! 62% || 61% ! 65% || 64% || 62% ! 65% || 68% || 61% |} ¹ Leefbaar Schouwen-Duiveland ² 1997: SGP 2, [[GPV]] 1 (bie CU) 3 1997: [[RPF]] 2 + GPV 1 === Burhemeêsters === Burhemeêsters van Schouwen-Duveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1997 - 2009 || Jack Asselbergs || [[VVD]] || 1981-1987 burhemeêster van [[Sluus (gemeênte)|Sluus]] <br> 1987-1997 burhemeêster van [[Zurrikzeê]] |- | 2009 - 2020 || Gerard Rabelink || || |- | 2020 - noe || [[Jack van der Hoek]] || [[D66]] || |- |} == Trivia == * Schouwen-Duveland stoôt op plekke 269 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Plompetoren]] * [[Lieste mee hoôgste gebouwen op Schouwen]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.schouwen-duiveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20210121015921/https://www.plaatsengids.nl/schouwen-duiveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/schouwen-duiveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Schouwen-Duiveland Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Schouwen-Duveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Schouwen-Duveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] 2wyuext7s13z3l4z4ydav0x0ezbn9q6 181743 181742 2026-07-12T05:49:37Z Dekaden 16019 181743 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Schouwen-Duiveland |dialect1 = Schouwen-Duvelands |naam1 = Schouwen-Duveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Schouwen-Duiveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Schouwen-Duiveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1676 (2016).png |kaart = Gem-Schouwen-Duiveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Schouwen-Duveland |streek2 = |hoofdplaats = Zurrikzeê |oppervlakte = 488 |oppervlakte1 = 229 |oppervlakte2 = 260 |inwoners = 34.000 |datum = 2025 |dichtheid = 151 |graden = {{Koord|51|41|N|3|54|L}} }} [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Schouwen-Duiveland.png|thumb|Belangrieke plekken in gemeênte Schouwen-Duveland]] [[Plaetje:Schouwen Duiveland 1664 Blaeu HR.JPG|thumb|Schouwen-Duveland deu Blaeu rond 1645]] [[Plaetje:Oosterscheldekering-pohled.jpg|thumb|De [[Oôsterscheldekering]]]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] [[Plaetje:Slot Moermond Renesse.jpg|thumb|[[Slot Moermond]] in [[Renisse]]]] [[Plaetje:Slot Haamstede met poortgebouw.JPG|thumb|Slot [[Aemstie]]]] '''Schouwen-Duveland''' is 'n gewezen eiland en gemeênte in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] in 't zujen en de [[Grevelienge]] in 't noôrden. Mee [[Noôrd-Beveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Goeree-Overflakkee]] deur de [[Greveliengedam]] en de [[Brouwersdam]] en mee [[Flupland (eiland)|Flupland]] deur de [[Flupsdam]]. De gemeênte ao 34.000 inweuners. D'r bin tweê steden op Schouwen-Duveland, [[Zurrikzeê]] en [[Brouwes'aeven]]. Aore plekken bin [[Aemstie]], [[Briepe]], [[Bru]], [[Burg]], [[Burgsluus]], [[Dreistur]], [[Elkerzee]], [[Ellemeet]], [[Kerkwerve]], [[Looperskapelle]], [[Merjaen]], [[Nieuwerkerk]], [[Nieuwerkerke]] (ôk ''schutje'' genoemd), [[Noordgouwe]], [[Noordwelle]], [[Oôsterland]], [[Ouwerkerk]], [[Renisse]], [[Schaerendieke]], [[Schoddebozze]], [[Sêêskerke]], [[Sturjalland]] en [[Zunnemaire]]. Oôgste duun is 43,8 meter. ==Geschiedenisse== ===Middeleeuwen=== In middeleêuwen waere [[Schouwen]] en [[Duuveland]] tweê aparte eilanden. D'r tussendeur liep een breêje geule, die bie Zierikzeê de Gouwe wier enoemd en die meer nae 't noorden varder gieng as Sunnemare. Zeêland ao in die tied nie aIleên regelmaetig te maeken mi vee schae dù sturmvloeden, mar ok omdat et een twistappel was tussen Vlaenderen en [[Graefschap 'Olland|'Olland]], wier er vee verinneweert. De Zeêuwen zelf waere verdeêld. Vlaemsgezinden onder [[Jan van Renisse]] stonge tegenover de volgeliengen van [[Wolfert van Borsele]] en [[Witte van Aemstie]]. Dien lesten was zelf as bastaerd van de Graef van Olland, [[Floris V van 'Olland|Floris V]], een bitje buuten de boôt evaolle bie d' erfenisse. De Graef van Henegouwen, [[Jan van Avesnes]], was nae de moord op Floris V as Jan I ok Graef van Olland ore. Jan van Renisse was verbanne uut Zeêland, en Witte van Aemstie oa aolles van em in kunne pikke, omdat Wolfert van Borsele Jan van Renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken'eid bie de moord op [[Floris V van 'Olland|Floris V]]. Laeter, toen 't uutkwam wier Wolfert "elyncht". Jan van Renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de Vlaemingen bie de [[Guldensporenslag]] bie Kortriek. Ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee Franse ridders in 't stof biete. De Vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in 't noorden schoôn schip maeke. In [[1303]] dronge ze Zeêland binne en sloege ze beleg vò Zierikzeê. In maerte [[1304]] kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier. Nae ofloap daevan, in de zomer, kwaeme de Vlaemingen wì trug. D'Ollandse oôfdmacht onder leiding van Willem van Oostervant, de laetere [[Wullem III van 'Olland|Graef Willem III]], van oôrsprong een 'Enegouwer, zat op Duuveland, saeme mit [[Utrecht]]enaers onder Bisschop Gwijde,ok een 'Enegouwer. De Vlaemse schepen liete, toen ze de Gouwe opvoere, nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op Duuveland. De verwarring bie d'Ollanders was groôt; Gwijde wier evange enome en Willem trok mî zijn leger trug op Zierikzeê dat 't wì zwaer te verduren kreeg. Een paer wekenlang wier 't zonder onderbrekiengen besturmd. Toen dat nie ielp blokkeerden de Vlaemingen aolle toegangen en gienge varder Olland in. Zonder vee tegenstand liepe z' aolf Olland onder de voet. Witte van Aemstie was tussendeur uut Zierikzeê ontsnapt nae Kennemerland en [[Jan van Renisse]] dee z'n best in Olland en veroaverde ok de stad Utrecht. Alleên Aerlem en Dordrecht ielde dae stand. Ok Zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d' Ollandse Graef. De Vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome, Ollandse steden kwaeme in opstand en de Vlaemingen drope of uut Olland en Utrecht. Vòdat de Vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de Gouwe op 10 en [[11 Auhustus]] [[1304]], nog zwaer evochte tussen [[Frankriek|Fransen]] en Vlaemingen. De Fransen stonge onder leiding van admiraal Rainier Grimaldi. Z'en vloôt bestong uut 30 Franse, 8 Spaanse en 5 Ollandse koggen en 11 galeien uut Genua. De Vlaemse vloot, onder leiding van Gwijde van Namen, bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten; koggen uut Vlaenderen, Bayonne (dat toen Engels was) en de Hanzesteden. Ok Spanjaerden, een Zweed en nog een paer aore deeje mee. In totaal kwam 'n toch mà op oagstens 37 groôte schepen. Wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee. En dat was in z'n voordeêl; bie ebbe liepe vee Franse schepen vast op ondiepten en leek 't erop of de Vlaemingen zoue winne. Mì de laetere vloed kwaeme de Franse schepen los en keerde de kansen. De aoren ochend waere, mischien deur 't werk van een spion, de Vlaemse schepen uut mekoare edreve. De Franse vloot, in slagorde, kon der toen gauw een ende anmaeke en Zierikzeê was vrie. ===Inpolderiengen=== De verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in [[1374]] wiere deur middel van tweê dammen Dreister en Schouwen mì mekaore verbonde en ontstong Noordgouwe. Noe konne de boeren van Dreister en ok Noordgouwe mì; paerd en waegen nae De Stad (Zierikzeê). 't Zuudoôstelijke stikje van Noordgouwe lag 't oagst, was zanderig en eêt noe Schoddebos. Vroeher wier 't nog deur iedereên Schorrebozze enoemd; een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de 14e eêuw der tegenan'keke. In nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende Sunnemare zòvaâre an'eslibd dat de polder Zonnemaire in 1401 bediekt kon oôre. In 1513 wier [[Slot Moermond]] voor de dorde keer op'ebouwd. De dieken die van Schoddebos in noôrdelijke richting nae de [[Grevelingen|Grevelienge]] liepe, bleve daernae tot 1953 binnendieken. ===Verbindiengen voo de Deltawêrreken=== De vervoers­mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern. ’t Was zelfs op'enome in de vlieg­route [[Rotterdam]] – [[Knokke-Heist|Knokke]]. De vlieg­vel­den [[Aemstie]] in Souburg waere tussen­stations. In de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge. Zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd, een soôrt kleine viertorens midden in ’t land. [[Dreister]] en [[Wulleminadurp]] bezaete alletwêe zô’n kunstwerk vô de route [[Rotterdam]] – [[Londen]]. Ok de militaire luchtvaert was op Schouwen nie onbekend. Vanof vliegveld Aemstie wier der boven de Grevelienge vôr ons durp druk ’oefend. Der lag daer een vlot as doel, waerop mit Fokker tweêdekkers wier edoke. In 1939 sloeg der nog zô’n [[Fokker]] in de polder Bloôis te pletter. Daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter [[Clinge Doôrenbos]] om ’t leven, ie scheen an’t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in Brouwsaeven. Hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de [[fiets]]. Er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto’s dat ze’t slachtoffer van de Belasting waere. Iedere fiets most een fietsplaetje è, een kopere straokje mit in’esloge letters in ciefers. De in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis. Mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d’er nie vô betaeld ao! Auto’s waere der nog nie vee. Je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele. De miste meêssen kwamme haest nie van 't eiland af. [[Rotterdam]] was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr ’t noôrden van Zeêland. Je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram. Die sliengerde z’n eige schommelend, raokend in fluitend van west naer oôst over ’t eiland. Je most dan in [[Ziepe]] op de boôt nae Numansdurp. Nae zô’n tweê uren vaere, ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom, mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in. Op ’t station in de Roosestraete kwam d’er een ende an d’ uren durende RTM-reize in stapte j’ over op ’t plaesselijke RET-vervoer; de Electrische Tram in plekke van d’ ons zô bekende stoomtrem. Overdonderd wier je dû de drukte, de vele eren in mevrouwen, de Maesbruggen, ’t Witte Uus in de wienkels van de Nieuwe Binnenweg. Laeter kwam d'r een directe verbindieng tussen Ziepe en [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Oorlog=== Op [[10 meie]] [[1940]] oôrde m’n op Schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme. Ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van [[Fokker]], die op het vliegveld Aemstie d’r tuus ao. Een radio ao m’n nog nie; daevò moste m’n nae m’n omoe, die ao een ansluuting op de draedomroep. Daer oôrde m’n meer biezondereden. Onze koneginne [[Willemina]] ield’n een striedlustige rede, waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m’n achter de [[Waeterlinie]] veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer [[Iengeland]] en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur. Vor ons eiland duurde dat mà kort. Evochte wier d’er ôk nie. Eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur Nederlandse soldaoten. Een paer uren laeter kwaeme de Duitsers die ’t zelfde deeje mit de nog over’ebleve fietsen. De eêste Duitser die m’n zaege, een jonge knul mit een ''Totenkopf'' embleem op z’n kraege, liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was. De vuufde colonne of luchtfoto’s ao d’r werk dus goed edae. De volgende weken was iedereên op zoek nae z’n fiets. Biena iedereên vond die wì trug. We woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt, ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor ’t miene en ’t joewe. An de draedomroep ao m’n nie vee meer. Aol ’t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radio wienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an’eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, wier d’er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Op ons durp waere in’t begin gin Duutsers, die zaete vooraol in de Westoek bie ’t vliegveld. Ok in Zierikzeê liepe d’r een paer rond. Dae was de Kommandantur en d’r laege ok een paer boôten van de ''Kriegsmarine''. De groôste veranderienge was de verduusterienge. As’t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene. Ok de koplampen van auto’s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin. Ok de [[Amsterdam]]se tied wier of’eschaft, we krege vortan de Duitse tied; dae zat 40 minuten verschil tussen. Alleên de tied op de torenklokke wier an’epast. Vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene. Op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken. Eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut ’t oôsten over om Engeland te bombarderen. De staerten ienge nae benee, zwaer van de bommen. D’r waere weinig landverraejers op ons eiland. Ma je most toch uutkieke. Op ’t lest wist je we wie je kon vertrouwe. Op de leêgere schole krege m’n vortan ok Duitse les en in de winter vitamine C pillen. Langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Moffen verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie. Voral de Westoek wier daerom vol’ebouwd mit bunkers. Iedereên kreeg inkwartiering. De errebeiers gienge ’n elke dag mit de tram naer [[Aemstie]] om te werke an de Atlantik Wal. De tram ree ok langs de Kloôsterweg tussen Noordgouwe en Schoddebos. Dae kon je ’m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe. De tram zat dikkels vol mit Armeniers die onze kunsten prachtig vonde. Dat waere een soort Duitse ’ulptroepen, die [[Stalin]] nog erger vonde dan Hitler. In de lucht begon het ok te veranderen. De vliegtuugen kwaeme noe uut het westen. De Moffen krege noe een koekje van eige deeg, wat bienae iedereen prachtig vond. We krege in Zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels; dat was een radiostation dat de Engelse vliegtuugen most opmerke en indere. We laege naemelijk midden tussen Oôst-Engeland en het Ruhrgebied mit de Duitse oorlogsindustrie. Zo noe en dan kwam er angeschote Engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer’eschote dù Duitse nachtjaegers. De bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger. We moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere, de eêuwenoue kerkklokken wiere ok ’estole om om’esmolte ’t oren vò granaten an’t Oôstfront. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z’n è en nae acht ure ’s aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op ’ platteland viel’t nog wè mee wat ’t eten angaet. Om an stroope te kommen was eenvoudiger, daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken. Om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk; daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere. Ok de roakers krege ’t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier. Ons deeje dae nie an mee. Mit je bonkaerte van de distributie kreeg je, gloaf ik, 1 pakje Consi in de weke, as je teminste boven de achttiene was. Het binnenlandse nieuws wier d’r ok nie beter op. Regelmaetig stong d’r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden, die vornaemelijk in Zierikzeê woonden wiere of ’evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter naar [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog. De familie Labzowski, wae m’n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m’n nooit mì trug ezie. De Moffen krege ’t moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf zich op 2 februaorie 1943 over. In ’t zelfde jaor op 13 meie gaeve de restanten van’t Afrika Korps zich over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne ’m al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en (zweef)vliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten. Iedereên die nog nie as dwangarbeider nae Duitsland was of ’evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duitse veldmaarschalken. Laeter wier ’n beschuldigd dat ie in ’t complot zat om [[Adolf Hitler]] op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier ’n edwonge om op 14 october 1944 zelfmoord te plegen. Om op die asperges trug te komen; soms vonde ze dat nog nie genoeg. Verschillende eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Op 5 meie 1945 wier Schouwen pas vrie. 'evochte tiejes de bevriejieng is ter nie. Wel is [[Bru]] flienk beschote vanof [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Weatersnoodramp=== Mì die [[De Ramp van 1953|sturmvloed]] in feberwari [[1953]] wier Schouwen zwaer 'etroffen. Op 't eiland kwamme ruum 800 man omme. Ok nae de ramp bleef ut kritiek. Dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok. Vòraol de Schouwse Diek, de vroegere oôstelijke zeêdiek van Schouwen, kreeg 't zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting. Mì militairen, dekzeilen, perkoenpaelen en zandzakken konde m'n bie een sturm effen vô Paese de zaek net boven waeter oue. 't Diekwaeter, waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren, speelde nog één keer een kwaelijke rolle in 1953. De in de luwte 'elege dieken derlangs waere niet berekend op zò'n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur. Omdat ok an de zuudkant van de Vierbannenpolder de diek te leêge was, stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke 'onderde mensen in Capelle, Nieuwerkerke en Ouwerkerke. ===Nae de ramp=== In de jaeren trek nae de Ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of'eslote, zòas 't Diekwaeter zelf en op Thole de Pluumpot. Mi de ofsluuting van de Zandkreeke en 't Veêrse Gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in Zeêland flienk verkort. De vardere kustverkortingen vanof de [[Oôsterscheldekering]] tot en mìt de Maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig'eid in de Delta. In 1967 wier de [[Greveliengendam]] 'eopend nae Flakkee, nae de [[Zeêlandbrugge]] de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime. Vooral [[Renisse]] wor een druk plekkie. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de [[Flupsdam]]. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters. Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Schouwen-Duveland in 1997. Een jaer eerder was 't ouwe waeterschap Schouwen, dat al eeuwenlang bestong op'ego in Waeterschap Zeeuwse Eilanden. Schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen. Pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren '80 en '90 mislukt. == Politiek == === Gemeênteraod === Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 ! 2018 || 2014 || 2010 ! 2006 || 2002 || 1997 |- | LSD ¹ | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|6 | 6 || 5 || 4 | 3 || 4 || |- | [[VVD]] | 5 || 3 | 3 || 4 || 5 | 4 || 4 || 7 |- | [[SGP]] ² | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | 3 || 3 || 3 | 2 || 2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | 3 || 3 || 3 | 4 || 4 || 4 |- | [[PRO]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || | || || | || || |- | [[GL]] | || bgcolor="#e8e08e"|3 | 3 || || 1 | 1 || 1 || 1 |- | [[PvdA]] | || 2 | 1 || 2 || 2 | 5 || 3 || 4 |- | [[D66]] | 2 || 1 | 1 || 1 || 1 | || || 2 |- | [[CU]] ³ | 1 || 1 | 1 || 2 || 2 | 2 || 2 || 3 |- | [[SP]] | 1 || 1 | 2 || 2 || | || || |- | Alert! | || | || 1 || 2 | 2 || 3 || |- ! Totaol ! 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 |- ! Coalitie ! 14 || 15 ! || || ! || || |- ! Opkomst ! 62% || 61% ! 65% || 64% || 62% ! 65% || 68% || 61% |} ¹ Leefbaar Schouwen-Duiveland ² 1997: SGP 2, [[GPV]] 1 (bie CU) 3 1997: [[RPF]] 2 + GPV 1 === Burhemeêsters === Burhemeêsters van Schouwen-Duveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1997 - 2009 || Jack Asselbergs || [[VVD]] || 1981-1987 burhemeêster van [[Sluus (gemeênte)|Sluus]] <br> 1987-1997 burhemeêster van [[Zurrikzeê]] |- | 2009 - 2020 || Gerard Rabelink || || |- | 2020 - noe || [[Jack van der Hoek]] || [[D66]] || |- |} == Trivia == * Schouwen-Duveland stoôt op plekke 269 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Plompetoren]] * [[Lieste mee hoôgste gebouwen op Schouwen]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.schouwen-duiveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20210121015921/https://www.plaatsengids.nl/schouwen-duiveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/schouwen-duiveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Schouwen-Duiveland Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Schouwen-Duveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Schouwen-Duveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] dbqgywz9mzvr5v6rhzdn1mn0owetxnz 181745 181743 2026-07-12T05:55:27Z Dekaden 16019 181745 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Schouwen-Duiveland |dialect1 = Schouwen-Duvelands |naam1 = Schouwen-Duveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Schouwen-Duiveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Schouwen-Duiveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1676 (2016).png |kaart = Gem-Schouwen-Duiveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Schouwen-Duveland |streek2 = |hoofdplaats = Zurrikzeê |oppervlakte = 488 |oppervlakte1 = 229 |oppervlakte2 = 260 |inwoners = 34.000 |datum = 2025 |dichtheid = 151 |graden = {{Koord|51|41|N|3|54|L}} }} [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Schouwen-Duiveland.png|thumb|Belangrieke plekken in gemeênte Schouwen-Duveland]] [[Plaetje:Schouwen Duiveland 1664 Blaeu HR.JPG|thumb|Schouwen-Duveland deu Blaeu rond 1645]] [[Plaetje:Oosterscheldekering-pohled.jpg|thumb|De [[Oôsterscheldekering]]]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] [[Plaetje:Slot Moermond Renesse.jpg|thumb|[[Slot Moermond]] in [[Renisse]]]] [[Plaetje:Slot Haamstede met poortgebouw.JPG|thumb|Slot [[Aemstie]]]] '''Schouwen-Duveland''' is 'n gewezen eiland en gemeênte in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] in 't zujen en de [[Grevelienge]] in 't noôrden. Mee [[Noôrd-Beveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Goeree-Overflakkee]] deur de [[Greveliengedam]] en de [[Brouwersdam]] en mee [[Flupland (eiland)|Flupland]] deur de [[Flupsdam]]. De gemeênte ao 34.000 inweuners. D'r bin tweê steden op Schouwen-Duveland, [[Zurrikzeê]] en [[Brouwes'aeven]]. Aore plekken bin [[Aemstie]], [[Briepe]], [[Bru]], [[Burg]], [[Burgsluus]], [[Dreistur]], [[Elkerzee]], [[Ellemeet]], [[Kerkwerve]], [[Looperskapelle]], [[Merjaen]], [[Nieuwerkerk]], [[Nieuwerkerke]] (ôk ''schutje'' genoemd), [[Noordgouwe]], [[Noordwelle]], [[Oôsterland]], [[Ouwerkerk]], [[Renisse]], [[Schaerendieke]], [[Schoddebozze]], [[Sêêskerke]], [[Sturjalland]] en [[Zunnemaire]]. Belangrieke wehen binne [[N57]], [[N59]], [[N256]], [[N652]], [[N653]], [[N654]] en [[N655]]. Oôgste duun is 43,8 meter. ==Geschiedenisse== ===Middeleeuwen=== In middeleêuwen waere [[Schouwen]] en [[Duuveland]] tweê aparte eilanden. D'r tussendeur liep een breêje geule, die bie Zierikzeê de Gouwe wier enoemd en die meer nae 't noorden varder gieng as Sunnemare. Zeêland ao in die tied nie aIleên regelmaetig te maeken mi vee schae dù sturmvloeden, mar ok omdat et een twistappel was tussen Vlaenderen en [[Graefschap 'Olland|'Olland]], wier er vee verinneweert. De Zeêuwen zelf waere verdeêld. Vlaemsgezinden onder [[Jan van Renisse]] stonge tegenover de volgeliengen van [[Wolfert van Borsele]] en [[Witte van Aemstie]]. Dien lesten was zelf as bastaerd van de Graef van Olland, [[Floris V van 'Olland|Floris V]], een bitje buuten de boôt evaolle bie d' erfenisse. De Graef van Henegouwen, [[Jan van Avesnes]], was nae de moord op Floris V as Jan I ok Graef van Olland ore. Jan van Renisse was verbanne uut Zeêland, en Witte van Aemstie oa aolles van em in kunne pikke, omdat Wolfert van Borsele Jan van Renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken'eid bie de moord op [[Floris V van 'Olland|Floris V]]. Laeter, toen 't uutkwam wier Wolfert "elyncht". Jan van Renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de Vlaemingen bie de [[Guldensporenslag]] bie Kortriek. Ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee Franse ridders in 't stof biete. De Vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in 't noorden schoôn schip maeke. In [[1303]] dronge ze Zeêland binne en sloege ze beleg vò Zierikzeê. In maerte [[1304]] kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier. Nae ofloap daevan, in de zomer, kwaeme de Vlaemingen wì trug. D'Ollandse oôfdmacht onder leiding van Willem van Oostervant, de laetere [[Wullem III van 'Olland|Graef Willem III]], van oôrsprong een 'Enegouwer, zat op Duuveland, saeme mit [[Utrecht]]enaers onder Bisschop Gwijde,ok een 'Enegouwer. De Vlaemse schepen liete, toen ze de Gouwe opvoere, nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op Duuveland. De verwarring bie d'Ollanders was groôt; Gwijde wier evange enome en Willem trok mî zijn leger trug op Zierikzeê dat 't wì zwaer te verduren kreeg. Een paer wekenlang wier 't zonder onderbrekiengen besturmd. Toen dat nie ielp blokkeerden de Vlaemingen aolle toegangen en gienge varder Olland in. Zonder vee tegenstand liepe z' aolf Olland onder de voet. Witte van Aemstie was tussendeur uut Zierikzeê ontsnapt nae Kennemerland en [[Jan van Renisse]] dee z'n best in Olland en veroaverde ok de stad Utrecht. Alleên Aerlem en Dordrecht ielde dae stand. Ok Zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d' Ollandse Graef. De Vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome, Ollandse steden kwaeme in opstand en de Vlaemingen drope of uut Olland en Utrecht. Vòdat de Vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de Gouwe op 10 en [[11 Auhustus]] [[1304]], nog zwaer evochte tussen [[Frankriek|Fransen]] en Vlaemingen. De Fransen stonge onder leiding van admiraal Rainier Grimaldi. Z'en vloôt bestong uut 30 Franse, 8 Spaanse en 5 Ollandse koggen en 11 galeien uut Genua. De Vlaemse vloot, onder leiding van Gwijde van Namen, bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten; koggen uut Vlaenderen, Bayonne (dat toen Engels was) en de Hanzesteden. Ok Spanjaerden, een Zweed en nog een paer aore deeje mee. In totaal kwam 'n toch mà op oagstens 37 groôte schepen. Wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee. En dat was in z'n voordeêl; bie ebbe liepe vee Franse schepen vast op ondiepten en leek 't erop of de Vlaemingen zoue winne. Mì de laetere vloed kwaeme de Franse schepen los en keerde de kansen. De aoren ochend waere, mischien deur 't werk van een spion, de Vlaemse schepen uut mekoare edreve. De Franse vloot, in slagorde, kon der toen gauw een ende anmaeke en Zierikzeê was vrie. ===Inpolderiengen=== De verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in [[1374]] wiere deur middel van tweê dammen Dreister en Schouwen mì mekaore verbonde en ontstong Noordgouwe. Noe konne de boeren van Dreister en ok Noordgouwe mì; paerd en waegen nae De Stad (Zierikzeê). 't Zuudoôstelijke stikje van Noordgouwe lag 't oagst, was zanderig en eêt noe Schoddebos. Vroeher wier 't nog deur iedereên Schorrebozze enoemd; een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de 14e eêuw der tegenan'keke. In nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende Sunnemare zòvaâre an'eslibd dat de polder Zonnemaire in 1401 bediekt kon oôre. In 1513 wier [[Slot Moermond]] voor de dorde keer op'ebouwd. De dieken die van Schoddebos in noôrdelijke richting nae de [[Grevelingen|Grevelienge]] liepe, bleve daernae tot 1953 binnendieken. ===Verbindiengen voo de Deltawêrreken=== De vervoers­mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern. ’t Was zelfs op'enome in de vlieg­route [[Rotterdam]] – [[Knokke-Heist|Knokke]]. De vlieg­vel­den [[Aemstie]] in Souburg waere tussen­stations. In de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge. Zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd, een soôrt kleine viertorens midden in ’t land. [[Dreister]] en [[Wulleminadurp]] bezaete alletwêe zô’n kunstwerk vô de route [[Rotterdam]] – [[Londen]]. Ok de militaire luchtvaert was op Schouwen nie onbekend. Vanof vliegveld Aemstie wier der boven de Grevelienge vôr ons durp druk ’oefend. Der lag daer een vlot as doel, waerop mit Fokker tweêdekkers wier edoke. In 1939 sloeg der nog zô’n [[Fokker]] in de polder Bloôis te pletter. Daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter [[Clinge Doôrenbos]] om ’t leven, ie scheen an’t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in Brouwsaeven. Hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de [[fiets]]. Er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto’s dat ze’t slachtoffer van de Belasting waere. Iedere fiets most een fietsplaetje è, een kopere straokje mit in’esloge letters in ciefers. De in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis. Mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d’er nie vô betaeld ao! Auto’s waere der nog nie vee. Je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele. De miste meêssen kwamme haest nie van 't eiland af. [[Rotterdam]] was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr ’t noôrden van Zeêland. Je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram. Die sliengerde z’n eige schommelend, raokend in fluitend van west naer oôst over ’t eiland. Je most dan in [[Ziepe]] op de boôt nae Numansdurp. Nae zô’n tweê uren vaere, ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom, mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in. Op ’t station in de Roosestraete kwam d’er een ende an d’ uren durende RTM-reize in stapte j’ over op ’t plaesselijke RET-vervoer; de Electrische Tram in plekke van d’ ons zô bekende stoomtrem. Overdonderd wier je dû de drukte, de vele eren in mevrouwen, de Maesbruggen, ’t Witte Uus in de wienkels van de Nieuwe Binnenweg. Laeter kwam d'r een directe verbindieng tussen Ziepe en [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Oorlog=== Op [[10 meie]] [[1940]] oôrde m’n op Schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme. Ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van [[Fokker]], die op het vliegveld Aemstie d’r tuus ao. Een radio ao m’n nog nie; daevò moste m’n nae m’n omoe, die ao een ansluuting op de draedomroep. Daer oôrde m’n meer biezondereden. Onze koneginne [[Willemina]] ield’n een striedlustige rede, waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m’n achter de [[Waeterlinie]] veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer [[Iengeland]] en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur. Vor ons eiland duurde dat mà kort. Evochte wier d’er ôk nie. Eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur Nederlandse soldaoten. Een paer uren laeter kwaeme de Duitsers die ’t zelfde deeje mit de nog over’ebleve fietsen. De eêste Duitser die m’n zaege, een jonge knul mit een ''Totenkopf'' embleem op z’n kraege, liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was. De vuufde colonne of luchtfoto’s ao d’r werk dus goed edae. De volgende weken was iedereên op zoek nae z’n fiets. Biena iedereên vond die wì trug. We woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt, ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor ’t miene en ’t joewe. An de draedomroep ao m’n nie vee meer. Aol ’t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radio wienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an’eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, wier d’er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Op ons durp waere in’t begin gin Duutsers, die zaete vooraol in de Westoek bie ’t vliegveld. Ok in Zierikzeê liepe d’r een paer rond. Dae was de Kommandantur en d’r laege ok een paer boôten van de ''Kriegsmarine''. De groôste veranderienge was de verduusterienge. As’t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene. Ok de koplampen van auto’s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin. Ok de [[Amsterdam]]se tied wier of’eschaft, we krege vortan de Duitse tied; dae zat 40 minuten verschil tussen. Alleên de tied op de torenklokke wier an’epast. Vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene. Op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken. Eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut ’t oôsten over om Engeland te bombarderen. De staerten ienge nae benee, zwaer van de bommen. D’r waere weinig landverraejers op ons eiland. Ma je most toch uutkieke. Op ’t lest wist je we wie je kon vertrouwe. Op de leêgere schole krege m’n vortan ok Duitse les en in de winter vitamine C pillen. Langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Moffen verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie. Voral de Westoek wier daerom vol’ebouwd mit bunkers. Iedereên kreeg inkwartiering. De errebeiers gienge ’n elke dag mit de tram naer [[Aemstie]] om te werke an de Atlantik Wal. De tram ree ok langs de Kloôsterweg tussen Noordgouwe en Schoddebos. Dae kon je ’m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe. De tram zat dikkels vol mit Armeniers die onze kunsten prachtig vonde. Dat waere een soort Duitse ’ulptroepen, die [[Stalin]] nog erger vonde dan Hitler. In de lucht begon het ok te veranderen. De vliegtuugen kwaeme noe uut het westen. De Moffen krege noe een koekje van eige deeg, wat bienae iedereen prachtig vond. We krege in Zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels; dat was een radiostation dat de Engelse vliegtuugen most opmerke en indere. We laege naemelijk midden tussen Oôst-Engeland en het Ruhrgebied mit de Duitse oorlogsindustrie. Zo noe en dan kwam er angeschote Engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer’eschote dù Duitse nachtjaegers. De bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger. We moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere, de eêuwenoue kerkklokken wiere ok ’estole om om’esmolte ’t oren vò granaten an’t Oôstfront. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z’n è en nae acht ure ’s aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op ’ platteland viel’t nog wè mee wat ’t eten angaet. Om an stroope te kommen was eenvoudiger, daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken. Om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk; daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere. Ok de roakers krege ’t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier. Ons deeje dae nie an mee. Mit je bonkaerte van de distributie kreeg je, gloaf ik, 1 pakje Consi in de weke, as je teminste boven de achttiene was. Het binnenlandse nieuws wier d’r ok nie beter op. Regelmaetig stong d’r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden, die vornaemelijk in Zierikzeê woonden wiere of ’evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter naar [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog. De familie Labzowski, wae m’n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m’n nooit mì trug ezie. De Moffen krege ’t moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf zich op 2 februaorie 1943 over. In ’t zelfde jaor op 13 meie gaeve de restanten van’t Afrika Korps zich over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne ’m al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en (zweef)vliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten. Iedereên die nog nie as dwangarbeider nae Duitsland was of ’evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duitse veldmaarschalken. Laeter wier ’n beschuldigd dat ie in ’t complot zat om [[Adolf Hitler]] op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier ’n edwonge om op 14 october 1944 zelfmoord te plegen. Om op die asperges trug te komen; soms vonde ze dat nog nie genoeg. Verschillende eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Op 5 meie 1945 wier Schouwen pas vrie. 'evochte tiejes de bevriejieng is ter nie. Wel is [[Bru]] flienk beschote vanof [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Weatersnoodramp=== Mì die [[De Ramp van 1953|sturmvloed]] in feberwari [[1953]] wier Schouwen zwaer 'etroffen. Op 't eiland kwamme ruum 800 man omme. Ok nae de ramp bleef ut kritiek. Dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok. Vòraol de Schouwse Diek, de vroegere oôstelijke zeêdiek van Schouwen, kreeg 't zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting. Mì militairen, dekzeilen, perkoenpaelen en zandzakken konde m'n bie een sturm effen vô Paese de zaek net boven waeter oue. 't Diekwaeter, waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren, speelde nog één keer een kwaelijke rolle in 1953. De in de luwte 'elege dieken derlangs waere niet berekend op zò'n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur. Omdat ok an de zuudkant van de Vierbannenpolder de diek te leêge was, stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke 'onderde mensen in Capelle, Nieuwerkerke en Ouwerkerke. ===Nae de ramp=== In de jaeren trek nae de Ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of'eslote, zòas 't Diekwaeter zelf en op Thole de Pluumpot. Mi de ofsluuting van de Zandkreeke en 't Veêrse Gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in Zeêland flienk verkort. De vardere kustverkortingen vanof de [[Oôsterscheldekering]] tot en mìt de Maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig'eid in de Delta. In 1967 wier de [[Greveliengendam]] 'eopend nae Flakkee, nae de [[Zeêlandbrugge]] de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime. Vooral [[Renisse]] wor een druk plekkie. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de [[Flupsdam]]. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters. Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Schouwen-Duveland in 1997. Een jaer eerder was 't ouwe waeterschap Schouwen, dat al eeuwenlang bestong op'ego in Waeterschap Zeeuwse Eilanden. Schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen. Pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren '80 en '90 mislukt. == Politiek == === Gemeênteraod === Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 ! 2018 || 2014 || 2010 ! 2006 || 2002 || 1997 |- | LSD ¹ | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|6 | 6 || 5 || 4 | 3 || 4 || |- | [[VVD]] | 5 || 3 | 3 || 4 || 5 | 4 || 4 || 7 |- | [[SGP]] ² | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | 3 || 3 || 3 | 2 || 2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | 3 || 3 || 3 | 4 || 4 || 4 |- | [[PRO]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || | || || | || || |- | [[GL]] | || bgcolor="#e8e08e"|3 | 3 || || 1 | 1 || 1 || 1 |- | [[PvdA]] | || 2 | 1 || 2 || 2 | 5 || 3 || 4 |- | [[D66]] | 2 || 1 | 1 || 1 || 1 | || || 2 |- | [[CU]] ³ | 1 || 1 | 1 || 2 || 2 | 2 || 2 || 3 |- | [[SP]] | 1 || 1 | 2 || 2 || | || || |- | Alert! | || | || 1 || 2 | 2 || 3 || |- ! Totaol ! 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 |- ! Coalitie ! 14 || 15 ! || || ! || || |- ! Opkomst ! 62% || 61% ! 65% || 64% || 62% ! 65% || 68% || 61% |} ¹ Leefbaar Schouwen-Duiveland ² 1997: SGP 2, [[GPV]] 1 (bie CU) 3 1997: [[RPF]] 2 + GPV 1 === Burhemeêsters === Burhemeêsters van Schouwen-Duveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1997 - 2009 || Jack Asselbergs || [[VVD]] || 1981-1987 burhemeêster van [[Sluus (gemeênte)|Sluus]] <br> 1987-1997 burhemeêster van [[Zurrikzeê]] |- | 2009 - 2020 || Gerard Rabelink || || |- | 2020 - noe || [[Jack van der Hoek]] || [[D66]] || |- |} == Trivia == * Schouwen-Duveland stoôt op plekke 269 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Plompetoren]] * [[Lieste mee hoôgste gebouwen op Schouwen]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.schouwen-duiveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20210121015921/https://www.plaatsengids.nl/schouwen-duiveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/schouwen-duiveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Schouwen-Duiveland Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Schouwen-Duveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Schouwen-Duveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] pswwhn7tpdhplbh1apw0cr1pnbankfa 181746 181745 2026-07-12T05:59:09Z Dekaden 16019 181746 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Schouwen-Duiveland |dialect1 = Schouwen-Duvelands |naam1 = Schouwen-Duveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Schouwen-Duiveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Schouwen-Duiveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1676 (2016).png |kaart = Gem-Schouwen-Duiveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Schouwen-Duveland |streek2 = |hoofdplaats = Zurrikzeê |oppervlakte = 488 |oppervlakte1 = 229 |oppervlakte2 = 260 |inwoners = 34.000 |datum = 2025 |dichtheid = 151 |graden = {{Koord|51|41|N|3|54|L}} }} [[Plaetje:Zierikzee 1.jpg|thumb|Blik over Zurrikzeê]] [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Schouwen-Duiveland.png|thumb|Belangrieke plekken in gemeênte Schouwen-Duveland]] [[Plaetje:Schouwen Duiveland 1664 Blaeu HR.JPG|thumb|Schouwen-Duveland deu Blaeu rond 1645]] [[Plaetje:Oosterscheldekering-pohled.jpg|thumb|De [[Oôsterscheldekering]]]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] [[Plaetje:Slot Moermond Renesse.jpg|thumb|[[Slot Moermond]] in [[Renisse]]]] [[Plaetje:Slot Haamstede met poortgebouw.JPG|thumb|Slot [[Aemstie]]]] '''Schouwen-Duveland''' is 'n gewezen eiland en gemeênte in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] in 't zujen en de [[Grevelienge]] in 't noôrden. Mee [[Noôrd-Beveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Goeree-Overflakkee]] deur de [[Greveliengedam]] en de [[Brouwersdam]] en mee [[Flupland (eiland)|Flupland]] deur de [[Flupsdam]]. De gemeênte ao 34.000 inweuners. D'r bin tweê steden op Schouwen-Duveland, [[Zurrikzeê]] en [[Brouwes'aeven]]. Aore plekken bin [[Aemstie]], [[Briepe]], [[Bru]], [[Burg]], [[Burgsluus]], [[Dreistur]], [[Elkerzee]], [[Ellemeet]], [[Kerkwerve]], [[Looperskapelle]], [[Merjaen]], [[Nieuwerkerk]], [[Nieuwerkerke]] (ôk ''schutje'' genoemd), [[Noordgouwe]], [[Noordwelle]], [[Oôsterland]], [[Ouwerkerk]], [[Renisse]], [[Schaerendieke]], [[Schoddebozze]], [[Sêêskerke]], [[Sturjalland]] en [[Zunnemaire]]. Belangrieke wehen binne [[N57]], [[N59]], [[N256]], [[N652]], [[N653]], [[N654]] en [[N655]]. Oôgste duun is 43,8 meter. ==Geschiedenisse== ===Middeleeuwen=== In middeleêuwen waere [[Schouwen]] en [[Duuveland]] tweê aparte eilanden. D'r tussendeur liep een breêje geule, die bie Zierikzeê de Gouwe wier enoemd en die meer nae 't noorden varder gieng as Sunnemare. Zeêland ao in die tied nie aIleên regelmaetig te maeken mi vee schae dù sturmvloeden, mar ok omdat et een twistappel was tussen Vlaenderen en [[Graefschap 'Olland|'Olland]], wier er vee verinneweert. De Zeêuwen zelf waere verdeêld. Vlaemsgezinden onder [[Jan van Renisse]] stonge tegenover de volgeliengen van [[Wolfert van Borsele]] en [[Witte van Aemstie]]. Dien lesten was zelf as bastaerd van de Graef van Olland, [[Floris V van 'Olland|Floris V]], een bitje buuten de boôt evaolle bie d' erfenisse. De Graef van Henegouwen, [[Jan van Avesnes]], was nae de moord op Floris V as Jan I ok Graef van Olland ore. Jan van Renisse was verbanne uut Zeêland, en Witte van Aemstie oa aolles van em in kunne pikke, omdat Wolfert van Borsele Jan van Renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken'eid bie de moord op [[Floris V van 'Olland|Floris V]]. Laeter, toen 't uutkwam wier Wolfert "elyncht". Jan van Renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de Vlaemingen bie de [[Guldensporenslag]] bie Kortriek. Ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee Franse ridders in 't stof biete. De Vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in 't noorden schoôn schip maeke. In [[1303]] dronge ze Zeêland binne en sloege ze beleg vò Zierikzeê. In maerte [[1304]] kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier. Nae ofloap daevan, in de zomer, kwaeme de Vlaemingen wì trug. D'Ollandse oôfdmacht onder leiding van Willem van Oostervant, de laetere [[Wullem III van 'Olland|Graef Willem III]], van oôrsprong een 'Enegouwer, zat op Duuveland, saeme mit [[Utrecht]]enaers onder Bisschop Gwijde,ok een 'Enegouwer. De Vlaemse schepen liete, toen ze de Gouwe opvoere, nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op Duuveland. De verwarring bie d'Ollanders was groôt; Gwijde wier evange enome en Willem trok mî zijn leger trug op Zierikzeê dat 't wì zwaer te verduren kreeg. Een paer wekenlang wier 't zonder onderbrekiengen besturmd. Toen dat nie ielp blokkeerden de Vlaemingen aolle toegangen en gienge varder Olland in. Zonder vee tegenstand liepe z' aolf Olland onder de voet. Witte van Aemstie was tussendeur uut Zierikzeê ontsnapt nae Kennemerland en [[Jan van Renisse]] dee z'n best in Olland en veroaverde ok de stad Utrecht. Alleên Aerlem en Dordrecht ielde dae stand. Ok Zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d' Ollandse Graef. De Vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome, Ollandse steden kwaeme in opstand en de Vlaemingen drope of uut Olland en Utrecht. Vòdat de Vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de Gouwe op 10 en [[11 Auhustus]] [[1304]], nog zwaer evochte tussen [[Frankriek|Fransen]] en Vlaemingen. De Fransen stonge onder leiding van admiraal Rainier Grimaldi. Z'en vloôt bestong uut 30 Franse, 8 Spaanse en 5 Ollandse koggen en 11 galeien uut Genua. De Vlaemse vloot, onder leiding van Gwijde van Namen, bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten; koggen uut Vlaenderen, Bayonne (dat toen Engels was) en de Hanzesteden. Ok Spanjaerden, een Zweed en nog een paer aore deeje mee. In totaal kwam 'n toch mà op oagstens 37 groôte schepen. Wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee. En dat was in z'n voordeêl; bie ebbe liepe vee Franse schepen vast op ondiepten en leek 't erop of de Vlaemingen zoue winne. Mì de laetere vloed kwaeme de Franse schepen los en keerde de kansen. De aoren ochend waere, mischien deur 't werk van een spion, de Vlaemse schepen uut mekoare edreve. De Franse vloot, in slagorde, kon der toen gauw een ende anmaeke en Zierikzeê was vrie. ===Inpolderiengen=== De verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in [[1374]] wiere deur middel van tweê dammen Dreister en Schouwen mì mekaore verbonde en ontstong Noordgouwe. Noe konne de boeren van Dreister en ok Noordgouwe mì; paerd en waegen nae De Stad (Zierikzeê). 't Zuudoôstelijke stikje van Noordgouwe lag 't oagst, was zanderig en eêt noe Schoddebos. Vroeher wier 't nog deur iedereên Schorrebozze enoemd; een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de 14e eêuw der tegenan'keke. In nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende Sunnemare zòvaâre an'eslibd dat de polder Zonnemaire in 1401 bediekt kon oôre. In 1513 wier [[Slot Moermond]] voor de dorde keer op'ebouwd. De dieken die van Schoddebos in noôrdelijke richting nae de [[Grevelingen|Grevelienge]] liepe, bleve daernae tot 1953 binnendieken. ===Verbindiengen voo de Deltawêrreken=== De vervoers­mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern. ’t Was zelfs op'enome in de vlieg­route [[Rotterdam]] – [[Knokke-Heist|Knokke]]. De vlieg­vel­den [[Aemstie]] in Souburg waere tussen­stations. In de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge. Zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd, een soôrt kleine viertorens midden in ’t land. [[Dreister]] en [[Wulleminadurp]] bezaete alletwêe zô’n kunstwerk vô de route [[Rotterdam]] – [[Londen]]. Ok de militaire luchtvaert was op Schouwen nie onbekend. Vanof vliegveld Aemstie wier der boven de Grevelienge vôr ons durp druk ’oefend. Der lag daer een vlot as doel, waerop mit Fokker tweêdekkers wier edoke. In 1939 sloeg der nog zô’n [[Fokker]] in de polder Bloôis te pletter. Daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter [[Clinge Doôrenbos]] om ’t leven, ie scheen an’t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in Brouwsaeven. Hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de [[fiets]]. Er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto’s dat ze’t slachtoffer van de Belasting waere. Iedere fiets most een fietsplaetje è, een kopere straokje mit in’esloge letters in ciefers. De in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis. Mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d’er nie vô betaeld ao! Auto’s waere der nog nie vee. Je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele. De miste meêssen kwamme haest nie van 't eiland af. [[Rotterdam]] was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr ’t noôrden van Zeêland. Je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram. Die sliengerde z’n eige schommelend, raokend in fluitend van west naer oôst over ’t eiland. Je most dan in [[Ziepe]] op de boôt nae Numansdurp. Nae zô’n tweê uren vaere, ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom, mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in. Op ’t station in de Roosestraete kwam d’er een ende an d’ uren durende RTM-reize in stapte j’ over op ’t plaesselijke RET-vervoer; de Electrische Tram in plekke van d’ ons zô bekende stoomtrem. Overdonderd wier je dû de drukte, de vele eren in mevrouwen, de Maesbruggen, ’t Witte Uus in de wienkels van de Nieuwe Binnenweg. Laeter kwam d'r een directe verbindieng tussen Ziepe en [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Oorlog=== Op [[10 meie]] [[1940]] oôrde m’n op Schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme. Ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van [[Fokker]], die op het vliegveld Aemstie d’r tuus ao. Een radio ao m’n nog nie; daevò moste m’n nae m’n omoe, die ao een ansluuting op de draedomroep. Daer oôrde m’n meer biezondereden. Onze koneginne [[Willemina]] ield’n een striedlustige rede, waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m’n achter de [[Waeterlinie]] veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer [[Iengeland]] en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur. Vor ons eiland duurde dat mà kort. Evochte wier d’er ôk nie. Eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur Nederlandse soldaoten. Een paer uren laeter kwaeme de Duitsers die ’t zelfde deeje mit de nog over’ebleve fietsen. De eêste Duitser die m’n zaege, een jonge knul mit een ''Totenkopf'' embleem op z’n kraege, liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was. De vuufde colonne of luchtfoto’s ao d’r werk dus goed edae. De volgende weken was iedereên op zoek nae z’n fiets. Biena iedereên vond die wì trug. We woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt, ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor ’t miene en ’t joewe. An de draedomroep ao m’n nie vee meer. Aol ’t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radio wienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an’eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, wier d’er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Op ons durp waere in’t begin gin Duutsers, die zaete vooraol in de Westoek bie ’t vliegveld. Ok in Zierikzeê liepe d’r een paer rond. Dae was de Kommandantur en d’r laege ok een paer boôten van de ''Kriegsmarine''. De groôste veranderienge was de verduusterienge. As’t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene. Ok de koplampen van auto’s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin. Ok de [[Amsterdam]]se tied wier of’eschaft, we krege vortan de Duitse tied; dae zat 40 minuten verschil tussen. Alleên de tied op de torenklokke wier an’epast. Vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene. Op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken. Eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut ’t oôsten over om Engeland te bombarderen. De staerten ienge nae benee, zwaer van de bommen. D’r waere weinig landverraejers op ons eiland. Ma je most toch uutkieke. Op ’t lest wist je we wie je kon vertrouwe. Op de leêgere schole krege m’n vortan ok Duitse les en in de winter vitamine C pillen. Langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Moffen verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie. Voral de Westoek wier daerom vol’ebouwd mit bunkers. Iedereên kreeg inkwartiering. De errebeiers gienge ’n elke dag mit de tram naer [[Aemstie]] om te werke an de Atlantik Wal. De tram ree ok langs de Kloôsterweg tussen Noordgouwe en Schoddebos. Dae kon je ’m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe. De tram zat dikkels vol mit Armeniers die onze kunsten prachtig vonde. Dat waere een soort Duitse ’ulptroepen, die [[Stalin]] nog erger vonde dan Hitler. In de lucht begon het ok te veranderen. De vliegtuugen kwaeme noe uut het westen. De Moffen krege noe een koekje van eige deeg, wat bienae iedereen prachtig vond. We krege in Zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels; dat was een radiostation dat de Engelse vliegtuugen most opmerke en indere. We laege naemelijk midden tussen Oôst-Engeland en het Ruhrgebied mit de Duitse oorlogsindustrie. Zo noe en dan kwam er angeschote Engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer’eschote dù Duitse nachtjaegers. De bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger. We moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere, de eêuwenoue kerkklokken wiere ok ’estole om om’esmolte ’t oren vò granaten an’t Oôstfront. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z’n è en nae acht ure ’s aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op ’ platteland viel’t nog wè mee wat ’t eten angaet. Om an stroope te kommen was eenvoudiger, daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken. Om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk; daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere. Ok de roakers krege ’t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier. Ons deeje dae nie an mee. Mit je bonkaerte van de distributie kreeg je, gloaf ik, 1 pakje Consi in de weke, as je teminste boven de achttiene was. Het binnenlandse nieuws wier d’r ok nie beter op. Regelmaetig stong d’r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden, die vornaemelijk in Zierikzeê woonden wiere of ’evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter naar [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog. De familie Labzowski, wae m’n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m’n nooit mì trug ezie. De Moffen krege ’t moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf zich op 2 februaorie 1943 over. In ’t zelfde jaor op 13 meie gaeve de restanten van’t Afrika Korps zich over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne ’m al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en (zweef)vliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten. Iedereên die nog nie as dwangarbeider nae Duitsland was of ’evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duitse veldmaarschalken. Laeter wier ’n beschuldigd dat ie in ’t complot zat om [[Adolf Hitler]] op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier ’n edwonge om op 14 october 1944 zelfmoord te plegen. Om op die asperges trug te komen; soms vonde ze dat nog nie genoeg. Verschillende eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Op 5 meie 1945 wier Schouwen pas vrie. 'evochte tiejes de bevriejieng is ter nie. Wel is [[Bru]] flienk beschote vanof [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Weatersnoodramp=== Mì die [[De Ramp van 1953|sturmvloed]] in feberwari [[1953]] wier Schouwen zwaer 'etroffen. Op 't eiland kwamme ruum 800 man omme. Ok nae de ramp bleef ut kritiek. Dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok. Vòraol de Schouwse Diek, de vroegere oôstelijke zeêdiek van Schouwen, kreeg 't zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting. Mì militairen, dekzeilen, perkoenpaelen en zandzakken konde m'n bie een sturm effen vô Paese de zaek net boven waeter oue. 't Diekwaeter, waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren, speelde nog één keer een kwaelijke rolle in 1953. De in de luwte 'elege dieken derlangs waere niet berekend op zò'n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur. Omdat ok an de zuudkant van de Vierbannenpolder de diek te leêge was, stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke 'onderde mensen in Capelle, Nieuwerkerke en Ouwerkerke. ===Nae de ramp=== In de jaeren trek nae de Ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of'eslote, zòas 't Diekwaeter zelf en op Thole de Pluumpot. Mi de ofsluuting van de Zandkreeke en 't Veêrse Gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in Zeêland flienk verkort. De vardere kustverkortingen vanof de [[Oôsterscheldekering]] tot en mìt de Maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig'eid in de Delta. In 1967 wier de [[Greveliengendam]] 'eopend nae Flakkee, nae de [[Zeêlandbrugge]] de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime. Vooral [[Renisse]] wor een druk plekkie. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de [[Flupsdam]]. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters. Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Schouwen-Duveland in 1997. Een jaer eerder was 't ouwe waeterschap Schouwen, dat al eeuwenlang bestong op'ego in Waeterschap Zeeuwse Eilanden. Schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen. Pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren '80 en '90 mislukt. == Politiek == === Gemeênteraod === Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 ! 2018 || 2014 || 2010 ! 2006 || 2002 || 1997 |- | LSD ¹ | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|6 | 6 || 5 || 4 | 3 || 4 || |- | [[VVD]] | 5 || 3 | 3 || 4 || 5 | 4 || 4 || 7 |- | [[SGP]] ² | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | 3 || 3 || 3 | 2 || 2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | 3 || 3 || 3 | 4 || 4 || 4 |- | [[PRO]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || | || || | || || |- | [[GL]] | || bgcolor="#e8e08e"|3 | 3 || || 1 | 1 || 1 || 1 |- | [[PvdA]] | || 2 | 1 || 2 || 2 | 5 || 3 || 4 |- | [[D66]] | 2 || 1 | 1 || 1 || 1 | || || 2 |- | [[CU]] ³ | 1 || 1 | 1 || 2 || 2 | 2 || 2 || 3 |- | [[SP]] | 1 || 1 | 2 || 2 || | || || |- | Alert! | || | || 1 || 2 | 2 || 3 || |- ! Totaol ! 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 |- ! Coalitie ! 14 || 15 ! || || ! || || |- ! Opkomst ! 62% || 61% ! 65% || 64% || 62% ! 65% || 68% || 61% |} ¹ Leefbaar Schouwen-Duiveland ² 1997: SGP 2, [[GPV]] 1 (bie CU) 3 1997: [[RPF]] 2 + GPV 1 === Burhemeêsters === Burhemeêsters van Schouwen-Duveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1997 - 2009 || Jack Asselbergs || [[VVD]] || 1981-1987 burhemeêster van [[Sluus (gemeênte)|Sluus]] <br> 1987-1997 burhemeêster van [[Zurrikzeê]] |- | 2009 - 2020 || Gerard Rabelink || || |- | 2020 - noe || [[Jack van der Hoek]] || [[D66]] || |- |} == Trivia == * Schouwen-Duveland stoôt op plekke 269 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Plompetoren]] * [[Lieste mee hoôgste gebouwen op Schouwen]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.schouwen-duiveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20210121015921/https://www.plaatsengids.nl/schouwen-duiveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/schouwen-duiveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Schouwen-Duiveland Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Schouwen-Duveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Schouwen-Duveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] 35j9nuce2ueecvcsuvefh7lhyqq2c2t 181747 181746 2026-07-12T06:03:38Z Dekaden 16019 /* Gemeênteraod */ 181747 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Schouwen-Duiveland |dialect1 = Schouwen-Duvelands |naam1 = Schouwen-Duveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Schouwen-Duiveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Schouwen-Duiveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1676 (2016).png |kaart = Gem-Schouwen-Duiveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Schouwen-Duveland |streek2 = |hoofdplaats = Zurrikzeê |oppervlakte = 488 |oppervlakte1 = 229 |oppervlakte2 = 260 |inwoners = 34.000 |datum = 2025 |dichtheid = 151 |graden = {{Koord|51|41|N|3|54|L}} }} [[Plaetje:Zierikzee 1.jpg|thumb|Blik over Zurrikzeê]] [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Schouwen-Duiveland.png|thumb|Belangrieke plekken in gemeênte Schouwen-Duveland]] [[Plaetje:Schouwen Duiveland 1664 Blaeu HR.JPG|thumb|Schouwen-Duveland deu Blaeu rond 1645]] [[Plaetje:Oosterscheldekering-pohled.jpg|thumb|De [[Oôsterscheldekering]]]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] [[Plaetje:Slot Moermond Renesse.jpg|thumb|[[Slot Moermond]] in [[Renisse]]]] [[Plaetje:Slot Haamstede met poortgebouw.JPG|thumb|Slot [[Aemstie]]]] '''Schouwen-Duveland''' is 'n gewezen eiland en gemeênte in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] in 't zujen en de [[Grevelienge]] in 't noôrden. Mee [[Noôrd-Beveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Goeree-Overflakkee]] deur de [[Greveliengedam]] en de [[Brouwersdam]] en mee [[Flupland (eiland)|Flupland]] deur de [[Flupsdam]]. De gemeênte ao 34.000 inweuners. D'r bin tweê steden op Schouwen-Duveland, [[Zurrikzeê]] en [[Brouwes'aeven]]. Aore plekken bin [[Aemstie]], [[Briepe]], [[Bru]], [[Burg]], [[Burgsluus]], [[Dreistur]], [[Elkerzee]], [[Ellemeet]], [[Kerkwerve]], [[Looperskapelle]], [[Merjaen]], [[Nieuwerkerk]], [[Nieuwerkerke]] (ôk ''schutje'' genoemd), [[Noordgouwe]], [[Noordwelle]], [[Oôsterland]], [[Ouwerkerk]], [[Renisse]], [[Schaerendieke]], [[Schoddebozze]], [[Sêêskerke]], [[Sturjalland]] en [[Zunnemaire]]. Belangrieke wehen binne [[N57]], [[N59]], [[N256]], [[N652]], [[N653]], [[N654]] en [[N655]]. Oôgste duun is 43,8 meter. ==Geschiedenisse== ===Middeleeuwen=== In middeleêuwen waere [[Schouwen]] en [[Duuveland]] tweê aparte eilanden. D'r tussendeur liep een breêje geule, die bie Zierikzeê de Gouwe wier enoemd en die meer nae 't noorden varder gieng as Sunnemare. Zeêland ao in die tied nie aIleên regelmaetig te maeken mi vee schae dù sturmvloeden, mar ok omdat et een twistappel was tussen Vlaenderen en [[Graefschap 'Olland|'Olland]], wier er vee verinneweert. De Zeêuwen zelf waere verdeêld. Vlaemsgezinden onder [[Jan van Renisse]] stonge tegenover de volgeliengen van [[Wolfert van Borsele]] en [[Witte van Aemstie]]. Dien lesten was zelf as bastaerd van de Graef van Olland, [[Floris V van 'Olland|Floris V]], een bitje buuten de boôt evaolle bie d' erfenisse. De Graef van Henegouwen, [[Jan van Avesnes]], was nae de moord op Floris V as Jan I ok Graef van Olland ore. Jan van Renisse was verbanne uut Zeêland, en Witte van Aemstie oa aolles van em in kunne pikke, omdat Wolfert van Borsele Jan van Renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken'eid bie de moord op [[Floris V van 'Olland|Floris V]]. Laeter, toen 't uutkwam wier Wolfert "elyncht". Jan van Renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de Vlaemingen bie de [[Guldensporenslag]] bie Kortriek. Ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee Franse ridders in 't stof biete. De Vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in 't noorden schoôn schip maeke. In [[1303]] dronge ze Zeêland binne en sloege ze beleg vò Zierikzeê. In maerte [[1304]] kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier. Nae ofloap daevan, in de zomer, kwaeme de Vlaemingen wì trug. D'Ollandse oôfdmacht onder leiding van Willem van Oostervant, de laetere [[Wullem III van 'Olland|Graef Willem III]], van oôrsprong een 'Enegouwer, zat op Duuveland, saeme mit [[Utrecht]]enaers onder Bisschop Gwijde,ok een 'Enegouwer. De Vlaemse schepen liete, toen ze de Gouwe opvoere, nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op Duuveland. De verwarring bie d'Ollanders was groôt; Gwijde wier evange enome en Willem trok mî zijn leger trug op Zierikzeê dat 't wì zwaer te verduren kreeg. Een paer wekenlang wier 't zonder onderbrekiengen besturmd. Toen dat nie ielp blokkeerden de Vlaemingen aolle toegangen en gienge varder Olland in. Zonder vee tegenstand liepe z' aolf Olland onder de voet. Witte van Aemstie was tussendeur uut Zierikzeê ontsnapt nae Kennemerland en [[Jan van Renisse]] dee z'n best in Olland en veroaverde ok de stad Utrecht. Alleên Aerlem en Dordrecht ielde dae stand. Ok Zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d' Ollandse Graef. De Vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome, Ollandse steden kwaeme in opstand en de Vlaemingen drope of uut Olland en Utrecht. Vòdat de Vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de Gouwe op 10 en [[11 Auhustus]] [[1304]], nog zwaer evochte tussen [[Frankriek|Fransen]] en Vlaemingen. De Fransen stonge onder leiding van admiraal Rainier Grimaldi. Z'en vloôt bestong uut 30 Franse, 8 Spaanse en 5 Ollandse koggen en 11 galeien uut Genua. De Vlaemse vloot, onder leiding van Gwijde van Namen, bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten; koggen uut Vlaenderen, Bayonne (dat toen Engels was) en de Hanzesteden. Ok Spanjaerden, een Zweed en nog een paer aore deeje mee. In totaal kwam 'n toch mà op oagstens 37 groôte schepen. Wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee. En dat was in z'n voordeêl; bie ebbe liepe vee Franse schepen vast op ondiepten en leek 't erop of de Vlaemingen zoue winne. Mì de laetere vloed kwaeme de Franse schepen los en keerde de kansen. De aoren ochend waere, mischien deur 't werk van een spion, de Vlaemse schepen uut mekoare edreve. De Franse vloot, in slagorde, kon der toen gauw een ende anmaeke en Zierikzeê was vrie. ===Inpolderiengen=== De verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in [[1374]] wiere deur middel van tweê dammen Dreister en Schouwen mì mekaore verbonde en ontstong Noordgouwe. Noe konne de boeren van Dreister en ok Noordgouwe mì; paerd en waegen nae De Stad (Zierikzeê). 't Zuudoôstelijke stikje van Noordgouwe lag 't oagst, was zanderig en eêt noe Schoddebos. Vroeher wier 't nog deur iedereên Schorrebozze enoemd; een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de 14e eêuw der tegenan'keke. In nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende Sunnemare zòvaâre an'eslibd dat de polder Zonnemaire in 1401 bediekt kon oôre. In 1513 wier [[Slot Moermond]] voor de dorde keer op'ebouwd. De dieken die van Schoddebos in noôrdelijke richting nae de [[Grevelingen|Grevelienge]] liepe, bleve daernae tot 1953 binnendieken. ===Verbindiengen voo de Deltawêrreken=== De vervoers­mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern. ’t Was zelfs op'enome in de vlieg­route [[Rotterdam]] – [[Knokke-Heist|Knokke]]. De vlieg­vel­den [[Aemstie]] in Souburg waere tussen­stations. In de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge. Zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd, een soôrt kleine viertorens midden in ’t land. [[Dreister]] en [[Wulleminadurp]] bezaete alletwêe zô’n kunstwerk vô de route [[Rotterdam]] – [[Londen]]. Ok de militaire luchtvaert was op Schouwen nie onbekend. Vanof vliegveld Aemstie wier der boven de Grevelienge vôr ons durp druk ’oefend. Der lag daer een vlot as doel, waerop mit Fokker tweêdekkers wier edoke. In 1939 sloeg der nog zô’n [[Fokker]] in de polder Bloôis te pletter. Daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter [[Clinge Doôrenbos]] om ’t leven, ie scheen an’t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in Brouwsaeven. Hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de [[fiets]]. Er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto’s dat ze’t slachtoffer van de Belasting waere. Iedere fiets most een fietsplaetje è, een kopere straokje mit in’esloge letters in ciefers. De in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis. Mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d’er nie vô betaeld ao! Auto’s waere der nog nie vee. Je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele. De miste meêssen kwamme haest nie van 't eiland af. [[Rotterdam]] was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr ’t noôrden van Zeêland. Je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram. Die sliengerde z’n eige schommelend, raokend in fluitend van west naer oôst over ’t eiland. Je most dan in [[Ziepe]] op de boôt nae Numansdurp. Nae zô’n tweê uren vaere, ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom, mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in. Op ’t station in de Roosestraete kwam d’er een ende an d’ uren durende RTM-reize in stapte j’ over op ’t plaesselijke RET-vervoer; de Electrische Tram in plekke van d’ ons zô bekende stoomtrem. Overdonderd wier je dû de drukte, de vele eren in mevrouwen, de Maesbruggen, ’t Witte Uus in de wienkels van de Nieuwe Binnenweg. Laeter kwam d'r een directe verbindieng tussen Ziepe en [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Oorlog=== Op [[10 meie]] [[1940]] oôrde m’n op Schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme. Ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van [[Fokker]], die op het vliegveld Aemstie d’r tuus ao. Een radio ao m’n nog nie; daevò moste m’n nae m’n omoe, die ao een ansluuting op de draedomroep. Daer oôrde m’n meer biezondereden. Onze koneginne [[Willemina]] ield’n een striedlustige rede, waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m’n achter de [[Waeterlinie]] veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer [[Iengeland]] en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur. Vor ons eiland duurde dat mà kort. Evochte wier d’er ôk nie. Eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur Nederlandse soldaoten. Een paer uren laeter kwaeme de Duitsers die ’t zelfde deeje mit de nog over’ebleve fietsen. De eêste Duitser die m’n zaege, een jonge knul mit een ''Totenkopf'' embleem op z’n kraege, liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was. De vuufde colonne of luchtfoto’s ao d’r werk dus goed edae. De volgende weken was iedereên op zoek nae z’n fiets. Biena iedereên vond die wì trug. We woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt, ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor ’t miene en ’t joewe. An de draedomroep ao m’n nie vee meer. Aol ’t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radio wienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an’eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, wier d’er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Op ons durp waere in’t begin gin Duutsers, die zaete vooraol in de Westoek bie ’t vliegveld. Ok in Zierikzeê liepe d’r een paer rond. Dae was de Kommandantur en d’r laege ok een paer boôten van de ''Kriegsmarine''. De groôste veranderienge was de verduusterienge. As’t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene. Ok de koplampen van auto’s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin. Ok de [[Amsterdam]]se tied wier of’eschaft, we krege vortan de Duitse tied; dae zat 40 minuten verschil tussen. Alleên de tied op de torenklokke wier an’epast. Vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene. Op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken. Eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut ’t oôsten over om Engeland te bombarderen. De staerten ienge nae benee, zwaer van de bommen. D’r waere weinig landverraejers op ons eiland. Ma je most toch uutkieke. Op ’t lest wist je we wie je kon vertrouwe. Op de leêgere schole krege m’n vortan ok Duitse les en in de winter vitamine C pillen. Langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Moffen verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie. Voral de Westoek wier daerom vol’ebouwd mit bunkers. Iedereên kreeg inkwartiering. De errebeiers gienge ’n elke dag mit de tram naer [[Aemstie]] om te werke an de Atlantik Wal. De tram ree ok langs de Kloôsterweg tussen Noordgouwe en Schoddebos. Dae kon je ’m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe. De tram zat dikkels vol mit Armeniers die onze kunsten prachtig vonde. Dat waere een soort Duitse ’ulptroepen, die [[Stalin]] nog erger vonde dan Hitler. In de lucht begon het ok te veranderen. De vliegtuugen kwaeme noe uut het westen. De Moffen krege noe een koekje van eige deeg, wat bienae iedereen prachtig vond. We krege in Zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels; dat was een radiostation dat de Engelse vliegtuugen most opmerke en indere. We laege naemelijk midden tussen Oôst-Engeland en het Ruhrgebied mit de Duitse oorlogsindustrie. Zo noe en dan kwam er angeschote Engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer’eschote dù Duitse nachtjaegers. De bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger. We moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere, de eêuwenoue kerkklokken wiere ok ’estole om om’esmolte ’t oren vò granaten an’t Oôstfront. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z’n è en nae acht ure ’s aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op ’ platteland viel’t nog wè mee wat ’t eten angaet. Om an stroope te kommen was eenvoudiger, daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken. Om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk; daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere. Ok de roakers krege ’t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier. Ons deeje dae nie an mee. Mit je bonkaerte van de distributie kreeg je, gloaf ik, 1 pakje Consi in de weke, as je teminste boven de achttiene was. Het binnenlandse nieuws wier d’r ok nie beter op. Regelmaetig stong d’r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden, die vornaemelijk in Zierikzeê woonden wiere of ’evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter naar [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog. De familie Labzowski, wae m’n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m’n nooit mì trug ezie. De Moffen krege ’t moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf zich op 2 februaorie 1943 over. In ’t zelfde jaor op 13 meie gaeve de restanten van’t Afrika Korps zich over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne ’m al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en (zweef)vliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten. Iedereên die nog nie as dwangarbeider nae Duitsland was of ’evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duitse veldmaarschalken. Laeter wier ’n beschuldigd dat ie in ’t complot zat om [[Adolf Hitler]] op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier ’n edwonge om op 14 october 1944 zelfmoord te plegen. Om op die asperges trug te komen; soms vonde ze dat nog nie genoeg. Verschillende eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Op 5 meie 1945 wier Schouwen pas vrie. 'evochte tiejes de bevriejieng is ter nie. Wel is [[Bru]] flienk beschote vanof [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Weatersnoodramp=== Mì die [[De Ramp van 1953|sturmvloed]] in feberwari [[1953]] wier Schouwen zwaer 'etroffen. Op 't eiland kwamme ruum 800 man omme. Ok nae de ramp bleef ut kritiek. Dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok. Vòraol de Schouwse Diek, de vroegere oôstelijke zeêdiek van Schouwen, kreeg 't zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting. Mì militairen, dekzeilen, perkoenpaelen en zandzakken konde m'n bie een sturm effen vô Paese de zaek net boven waeter oue. 't Diekwaeter, waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren, speelde nog één keer een kwaelijke rolle in 1953. De in de luwte 'elege dieken derlangs waere niet berekend op zò'n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur. Omdat ok an de zuudkant van de Vierbannenpolder de diek te leêge was, stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke 'onderde mensen in Capelle, Nieuwerkerke en Ouwerkerke. ===Nae de ramp=== In de jaeren trek nae de Ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of'eslote, zòas 't Diekwaeter zelf en op Thole de Pluumpot. Mi de ofsluuting van de Zandkreeke en 't Veêrse Gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in Zeêland flienk verkort. De vardere kustverkortingen vanof de [[Oôsterscheldekering]] tot en mìt de Maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig'eid in de Delta. In 1967 wier de [[Greveliengendam]] 'eopend nae Flakkee, nae de [[Zeêlandbrugge]] de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime. Vooral [[Renisse]] wor een druk plekkie. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de [[Flupsdam]]. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters. Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Schouwen-Duveland in 1997. Een jaer eerder was 't ouwe waeterschap Schouwen, dat al eeuwenlang bestong op'ego in Waeterschap Zeeuwse Eilanden. Schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen. Pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren '80 en '90 mislukt. == Politiek == === Gemeênteraod === Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 ! 2018 || 2014 || 2010 ! 2006 || 2002 || 1997 |- | LSD ¹ | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|6 | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|5 || 4 | 3 || 4 || |- | [[VVD]] | 5 || 3 | 3 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 5 | 4 || 4 || 7 |- | [[SGP]] ² | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 || 3 | 2 || 2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || 3 || 3 | 4 || 4 || 4 |- | [[PRO]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || | || || | || || |- | [[GL]] | || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || || 1 | 1 || 1 || 1 |- | [[PvdA]] | || 2 | 1 || 2 || 2 | 5 || 3 || 4 |- | [[D66]] | 2 || 1 | 1 || 1 || 1 | || || 2 |- | [[CU]] ³ | 1 || 1 | 1 || 2 || 2 | 2 || 2 || 3 |- | [[SP]] | 1 || 1 | 2 || 2 || | || || |- | Alert! | || | || 1 || 2 | 2 || 3 || |- ! Totaol ! 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 |- ! Coalitie ! 14 || 15 ! 15 || 12 || ! || || |- ! Opkomst ! 62% || 61% ! 65% || 64% || 62% ! 65% || 68% || 61% |} ¹ Leefbaar Schouwen-Duiveland ² 1997: SGP 2, [[GPV]] 1 (bie CU) 3 1997: [[RPF]] 2 + GPV 1 === Burhemeêsters === Burhemeêsters van Schouwen-Duveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1997 - 2009 || Jack Asselbergs || [[VVD]] || 1981-1987 burhemeêster van [[Sluus (gemeênte)|Sluus]] <br> 1987-1997 burhemeêster van [[Zurrikzeê]] |- | 2009 - 2020 || Gerard Rabelink || || |- | 2020 - noe || [[Jack van der Hoek]] || [[D66]] || |- |} == Trivia == * Schouwen-Duveland stoôt op plekke 269 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Plompetoren]] * [[Lieste mee hoôgste gebouwen op Schouwen]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.schouwen-duiveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20210121015921/https://www.plaatsengids.nl/schouwen-duiveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/schouwen-duiveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Schouwen-Duiveland Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Schouwen-Duveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Schouwen-Duveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] j2t1jvg4365xwipd8o0itrsghywp3s2 181748 181747 2026-07-12T06:11:06Z Dekaden 16019 /* Gemeênteraod */ 181748 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Schouwen-Duiveland |dialect1 = Schouwen-Duvelands |naam1 = Schouwen-Duveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Schouwen-Duiveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Schouwen-Duiveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1676 (2016).png |kaart = Gem-Schouwen-Duiveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Schouwen-Duveland |streek2 = |hoofdplaats = Zurrikzeê |oppervlakte = 488 |oppervlakte1 = 229 |oppervlakte2 = 260 |inwoners = 34.000 |datum = 2025 |dichtheid = 151 |graden = {{Koord|51|41|N|3|54|L}} }} [[Plaetje:Zierikzee 1.jpg|thumb|Blik over Zurrikzeê]] [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Schouwen-Duiveland.png|thumb|Belangrieke plekken in gemeênte Schouwen-Duveland]] [[Plaetje:Schouwen Duiveland 1664 Blaeu HR.JPG|thumb|Schouwen-Duveland deu Blaeu rond 1645]] [[Plaetje:Oosterscheldekering-pohled.jpg|thumb|De [[Oôsterscheldekering]]]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] [[Plaetje:Slot Moermond Renesse.jpg|thumb|[[Slot Moermond]] in [[Renisse]]]] [[Plaetje:Slot Haamstede met poortgebouw.JPG|thumb|Slot [[Aemstie]]]] '''Schouwen-Duveland''' is 'n gewezen eiland en gemeênte in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] in 't zujen en de [[Grevelienge]] in 't noôrden. Mee [[Noôrd-Beveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Goeree-Overflakkee]] deur de [[Greveliengedam]] en de [[Brouwersdam]] en mee [[Flupland (eiland)|Flupland]] deur de [[Flupsdam]]. De gemeênte ao 34.000 inweuners. D'r bin tweê steden op Schouwen-Duveland, [[Zurrikzeê]] en [[Brouwes'aeven]]. Aore plekken bin [[Aemstie]], [[Briepe]], [[Bru]], [[Burg]], [[Burgsluus]], [[Dreistur]], [[Elkerzee]], [[Ellemeet]], [[Kerkwerve]], [[Looperskapelle]], [[Merjaen]], [[Nieuwerkerk]], [[Nieuwerkerke]] (ôk ''schutje'' genoemd), [[Noordgouwe]], [[Noordwelle]], [[Oôsterland]], [[Ouwerkerk]], [[Renisse]], [[Schaerendieke]], [[Schoddebozze]], [[Sêêskerke]], [[Sturjalland]] en [[Zunnemaire]]. Belangrieke wehen binne [[N57]], [[N59]], [[N256]], [[N652]], [[N653]], [[N654]] en [[N655]]. Oôgste duun is 43,8 meter. ==Geschiedenisse== ===Middeleeuwen=== In middeleêuwen waere [[Schouwen]] en [[Duuveland]] tweê aparte eilanden. D'r tussendeur liep een breêje geule, die bie Zierikzeê de Gouwe wier enoemd en die meer nae 't noorden varder gieng as Sunnemare. Zeêland ao in die tied nie aIleên regelmaetig te maeken mi vee schae dù sturmvloeden, mar ok omdat et een twistappel was tussen Vlaenderen en [[Graefschap 'Olland|'Olland]], wier er vee verinneweert. De Zeêuwen zelf waere verdeêld. Vlaemsgezinden onder [[Jan van Renisse]] stonge tegenover de volgeliengen van [[Wolfert van Borsele]] en [[Witte van Aemstie]]. Dien lesten was zelf as bastaerd van de Graef van Olland, [[Floris V van 'Olland|Floris V]], een bitje buuten de boôt evaolle bie d' erfenisse. De Graef van Henegouwen, [[Jan van Avesnes]], was nae de moord op Floris V as Jan I ok Graef van Olland ore. Jan van Renisse was verbanne uut Zeêland, en Witte van Aemstie oa aolles van em in kunne pikke, omdat Wolfert van Borsele Jan van Renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken'eid bie de moord op [[Floris V van 'Olland|Floris V]]. Laeter, toen 't uutkwam wier Wolfert "elyncht". Jan van Renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de Vlaemingen bie de [[Guldensporenslag]] bie Kortriek. Ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee Franse ridders in 't stof biete. De Vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in 't noorden schoôn schip maeke. In [[1303]] dronge ze Zeêland binne en sloege ze beleg vò Zierikzeê. In maerte [[1304]] kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier. Nae ofloap daevan, in de zomer, kwaeme de Vlaemingen wì trug. D'Ollandse oôfdmacht onder leiding van Willem van Oostervant, de laetere [[Wullem III van 'Olland|Graef Willem III]], van oôrsprong een 'Enegouwer, zat op Duuveland, saeme mit [[Utrecht]]enaers onder Bisschop Gwijde,ok een 'Enegouwer. De Vlaemse schepen liete, toen ze de Gouwe opvoere, nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op Duuveland. De verwarring bie d'Ollanders was groôt; Gwijde wier evange enome en Willem trok mî zijn leger trug op Zierikzeê dat 't wì zwaer te verduren kreeg. Een paer wekenlang wier 't zonder onderbrekiengen besturmd. Toen dat nie ielp blokkeerden de Vlaemingen aolle toegangen en gienge varder Olland in. Zonder vee tegenstand liepe z' aolf Olland onder de voet. Witte van Aemstie was tussendeur uut Zierikzeê ontsnapt nae Kennemerland en [[Jan van Renisse]] dee z'n best in Olland en veroaverde ok de stad Utrecht. Alleên Aerlem en Dordrecht ielde dae stand. Ok Zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d' Ollandse Graef. De Vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome, Ollandse steden kwaeme in opstand en de Vlaemingen drope of uut Olland en Utrecht. Vòdat de Vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de Gouwe op 10 en [[11 Auhustus]] [[1304]], nog zwaer evochte tussen [[Frankriek|Fransen]] en Vlaemingen. De Fransen stonge onder leiding van admiraal Rainier Grimaldi. Z'en vloôt bestong uut 30 Franse, 8 Spaanse en 5 Ollandse koggen en 11 galeien uut Genua. De Vlaemse vloot, onder leiding van Gwijde van Namen, bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten; koggen uut Vlaenderen, Bayonne (dat toen Engels was) en de Hanzesteden. Ok Spanjaerden, een Zweed en nog een paer aore deeje mee. In totaal kwam 'n toch mà op oagstens 37 groôte schepen. Wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee. En dat was in z'n voordeêl; bie ebbe liepe vee Franse schepen vast op ondiepten en leek 't erop of de Vlaemingen zoue winne. Mì de laetere vloed kwaeme de Franse schepen los en keerde de kansen. De aoren ochend waere, mischien deur 't werk van een spion, de Vlaemse schepen uut mekoare edreve. De Franse vloot, in slagorde, kon der toen gauw een ende anmaeke en Zierikzeê was vrie. ===Inpolderiengen=== De verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in [[1374]] wiere deur middel van tweê dammen Dreister en Schouwen mì mekaore verbonde en ontstong Noordgouwe. Noe konne de boeren van Dreister en ok Noordgouwe mì; paerd en waegen nae De Stad (Zierikzeê). 't Zuudoôstelijke stikje van Noordgouwe lag 't oagst, was zanderig en eêt noe Schoddebos. Vroeher wier 't nog deur iedereên Schorrebozze enoemd; een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de 14e eêuw der tegenan'keke. In nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende Sunnemare zòvaâre an'eslibd dat de polder Zonnemaire in 1401 bediekt kon oôre. In 1513 wier [[Slot Moermond]] voor de dorde keer op'ebouwd. De dieken die van Schoddebos in noôrdelijke richting nae de [[Grevelingen|Grevelienge]] liepe, bleve daernae tot 1953 binnendieken. ===Verbindiengen voo de Deltawêrreken=== De vervoers­mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern. ’t Was zelfs op'enome in de vlieg­route [[Rotterdam]] – [[Knokke-Heist|Knokke]]. De vlieg­vel­den [[Aemstie]] in Souburg waere tussen­stations. In de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge. Zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd, een soôrt kleine viertorens midden in ’t land. [[Dreister]] en [[Wulleminadurp]] bezaete alletwêe zô’n kunstwerk vô de route [[Rotterdam]] – [[Londen]]. Ok de militaire luchtvaert was op Schouwen nie onbekend. Vanof vliegveld Aemstie wier der boven de Grevelienge vôr ons durp druk ’oefend. Der lag daer een vlot as doel, waerop mit Fokker tweêdekkers wier edoke. In 1939 sloeg der nog zô’n [[Fokker]] in de polder Bloôis te pletter. Daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter [[Clinge Doôrenbos]] om ’t leven, ie scheen an’t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in Brouwsaeven. Hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de [[fiets]]. Er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto’s dat ze’t slachtoffer van de Belasting waere. Iedere fiets most een fietsplaetje è, een kopere straokje mit in’esloge letters in ciefers. De in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis. Mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d’er nie vô betaeld ao! Auto’s waere der nog nie vee. Je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele. De miste meêssen kwamme haest nie van 't eiland af. [[Rotterdam]] was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr ’t noôrden van Zeêland. Je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram. Die sliengerde z’n eige schommelend, raokend in fluitend van west naer oôst over ’t eiland. Je most dan in [[Ziepe]] op de boôt nae Numansdurp. Nae zô’n tweê uren vaere, ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom, mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in. Op ’t station in de Roosestraete kwam d’er een ende an d’ uren durende RTM-reize in stapte j’ over op ’t plaesselijke RET-vervoer; de Electrische Tram in plekke van d’ ons zô bekende stoomtrem. Overdonderd wier je dû de drukte, de vele eren in mevrouwen, de Maesbruggen, ’t Witte Uus in de wienkels van de Nieuwe Binnenweg. Laeter kwam d'r een directe verbindieng tussen Ziepe en [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Oorlog=== Op [[10 meie]] [[1940]] oôrde m’n op Schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme. Ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van [[Fokker]], die op het vliegveld Aemstie d’r tuus ao. Een radio ao m’n nog nie; daevò moste m’n nae m’n omoe, die ao een ansluuting op de draedomroep. Daer oôrde m’n meer biezondereden. Onze koneginne [[Willemina]] ield’n een striedlustige rede, waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m’n achter de [[Waeterlinie]] veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer [[Iengeland]] en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur. Vor ons eiland duurde dat mà kort. Evochte wier d’er ôk nie. Eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur Nederlandse soldaoten. Een paer uren laeter kwaeme de Duitsers die ’t zelfde deeje mit de nog over’ebleve fietsen. De eêste Duitser die m’n zaege, een jonge knul mit een ''Totenkopf'' embleem op z’n kraege, liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was. De vuufde colonne of luchtfoto’s ao d’r werk dus goed edae. De volgende weken was iedereên op zoek nae z’n fiets. Biena iedereên vond die wì trug. We woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt, ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor ’t miene en ’t joewe. An de draedomroep ao m’n nie vee meer. Aol ’t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radio wienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an’eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, wier d’er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Op ons durp waere in’t begin gin Duutsers, die zaete vooraol in de Westoek bie ’t vliegveld. Ok in Zierikzeê liepe d’r een paer rond. Dae was de Kommandantur en d’r laege ok een paer boôten van de ''Kriegsmarine''. De groôste veranderienge was de verduusterienge. As’t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene. Ok de koplampen van auto’s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin. Ok de [[Amsterdam]]se tied wier of’eschaft, we krege vortan de Duitse tied; dae zat 40 minuten verschil tussen. Alleên de tied op de torenklokke wier an’epast. Vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene. Op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken. Eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut ’t oôsten over om Engeland te bombarderen. De staerten ienge nae benee, zwaer van de bommen. D’r waere weinig landverraejers op ons eiland. Ma je most toch uutkieke. Op ’t lest wist je we wie je kon vertrouwe. Op de leêgere schole krege m’n vortan ok Duitse les en in de winter vitamine C pillen. Langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Moffen verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie. Voral de Westoek wier daerom vol’ebouwd mit bunkers. Iedereên kreeg inkwartiering. De errebeiers gienge ’n elke dag mit de tram naer [[Aemstie]] om te werke an de Atlantik Wal. De tram ree ok langs de Kloôsterweg tussen Noordgouwe en Schoddebos. Dae kon je ’m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe. De tram zat dikkels vol mit Armeniers die onze kunsten prachtig vonde. Dat waere een soort Duitse ’ulptroepen, die [[Stalin]] nog erger vonde dan Hitler. In de lucht begon het ok te veranderen. De vliegtuugen kwaeme noe uut het westen. De Moffen krege noe een koekje van eige deeg, wat bienae iedereen prachtig vond. We krege in Zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels; dat was een radiostation dat de Engelse vliegtuugen most opmerke en indere. We laege naemelijk midden tussen Oôst-Engeland en het Ruhrgebied mit de Duitse oorlogsindustrie. Zo noe en dan kwam er angeschote Engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer’eschote dù Duitse nachtjaegers. De bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger. We moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere, de eêuwenoue kerkklokken wiere ok ’estole om om’esmolte ’t oren vò granaten an’t Oôstfront. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z’n è en nae acht ure ’s aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op ’ platteland viel’t nog wè mee wat ’t eten angaet. Om an stroope te kommen was eenvoudiger, daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken. Om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk; daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere. Ok de roakers krege ’t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier. Ons deeje dae nie an mee. Mit je bonkaerte van de distributie kreeg je, gloaf ik, 1 pakje Consi in de weke, as je teminste boven de achttiene was. Het binnenlandse nieuws wier d’r ok nie beter op. Regelmaetig stong d’r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden, die vornaemelijk in Zierikzeê woonden wiere of ’evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter naar [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog. De familie Labzowski, wae m’n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m’n nooit mì trug ezie. De Moffen krege ’t moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf zich op 2 februaorie 1943 over. In ’t zelfde jaor op 13 meie gaeve de restanten van’t Afrika Korps zich over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne ’m al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en (zweef)vliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten. Iedereên die nog nie as dwangarbeider nae Duitsland was of ’evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duitse veldmaarschalken. Laeter wier ’n beschuldigd dat ie in ’t complot zat om [[Adolf Hitler]] op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier ’n edwonge om op 14 october 1944 zelfmoord te plegen. Om op die asperges trug te komen; soms vonde ze dat nog nie genoeg. Verschillende eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Op 5 meie 1945 wier Schouwen pas vrie. 'evochte tiejes de bevriejieng is ter nie. Wel is [[Bru]] flienk beschote vanof [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Weatersnoodramp=== Mì die [[De Ramp van 1953|sturmvloed]] in feberwari [[1953]] wier Schouwen zwaer 'etroffen. Op 't eiland kwamme ruum 800 man omme. Ok nae de ramp bleef ut kritiek. Dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok. Vòraol de Schouwse Diek, de vroegere oôstelijke zeêdiek van Schouwen, kreeg 't zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting. Mì militairen, dekzeilen, perkoenpaelen en zandzakken konde m'n bie een sturm effen vô Paese de zaek net boven waeter oue. 't Diekwaeter, waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren, speelde nog één keer een kwaelijke rolle in 1953. De in de luwte 'elege dieken derlangs waere niet berekend op zò'n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur. Omdat ok an de zuudkant van de Vierbannenpolder de diek te leêge was, stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke 'onderde mensen in Capelle, Nieuwerkerke en Ouwerkerke. ===Nae de ramp=== In de jaeren trek nae de Ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of'eslote, zòas 't Diekwaeter zelf en op Thole de Pluumpot. Mi de ofsluuting van de Zandkreeke en 't Veêrse Gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in Zeêland flienk verkort. De vardere kustverkortingen vanof de [[Oôsterscheldekering]] tot en mìt de Maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig'eid in de Delta. In 1967 wier de [[Greveliengendam]] 'eopend nae Flakkee, nae de [[Zeêlandbrugge]] de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime. Vooral [[Renisse]] wor een druk plekkie. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de [[Flupsdam]]. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters. Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Schouwen-Duveland in 1997. Een jaer eerder was 't ouwe waeterschap Schouwen, dat al eeuwenlang bestong op'ego in Waeterschap Zeeuwse Eilanden. Schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen. Pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren '80 en '90 mislukt. == Politiek == === Gemeênteraod === Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 ! 2018 || 2014 || 2010 ! 2006 || 2002 || 1997 |- | LSD ¹ | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|6 | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|4 | 3 || 4 || |- | [[VVD]] | 5 || 3 | 3 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|5 | 4 || 4 || 7 |- | [[SGP]] ² | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | 2 || 2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || 3 || 3 | 4 || 4 || 4 |- | [[PRO]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || | || || | || || |- | [[GL]] | || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || || 1 | 1 || 1 || 1 |- | [[PvdA]] | || 2 | 1 || 2 || 2 | 5 || 3 || 4 |- | [[D66]] | 2 || 1 | 1 || 1 || 1 | || || 2 |- | [[CU]] ³ | 1 || 1 | 1 || 2 || 2 | 2 || 2 || 3 |- | [[SP]] | 1 || 1 | 2 || 2 || | || || |- | Alert! | || | || 1 || 2 | 2 || 3 || |- ! Totaol ! 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 |- ! Coalitie ! 14 || 15 ! 15 || 12 || 12 ! || || |- ! Opkomst ! 62% || 61% ! 65% || 64% || 62% ! 65% || 68% || 61% |} ¹ Leefbaar Schouwen-Duiveland ² 1997: SGP 2, [[GPV]] 1 (bie CU) 3 1997: [[RPF]] 2 + GPV 1 === Burhemeêsters === Burhemeêsters van Schouwen-Duveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1997 - 2009 || Jack Asselbergs || [[VVD]] || 1981-1987 burhemeêster van [[Sluus (gemeênte)|Sluus]] <br> 1987-1997 burhemeêster van [[Zurrikzeê]] |- | 2009 - 2020 || Gerard Rabelink || || |- | 2020 - noe || [[Jack van der Hoek]] || [[D66]] || |- |} == Trivia == * Schouwen-Duveland stoôt op plekke 269 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Plompetoren]] * [[Lieste mee hoôgste gebouwen op Schouwen]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.schouwen-duiveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20210121015921/https://www.plaatsengids.nl/schouwen-duiveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/schouwen-duiveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Schouwen-Duiveland Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Schouwen-Duveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Schouwen-Duveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] d8c65tj0kws09wlji2mnnyei8b7sixe 181749 181748 2026-07-12T06:15:29Z Dekaden 16019 /* Gemeênteraod */ 181749 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Schouwen-Duiveland |dialect1 = Schouwen-Duvelands |naam1 = Schouwen-Duveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Schouwen-Duiveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Schouwen-Duiveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1676 (2016).png |kaart = Gem-Schouwen-Duiveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Schouwen-Duveland |streek2 = |hoofdplaats = Zurrikzeê |oppervlakte = 488 |oppervlakte1 = 229 |oppervlakte2 = 260 |inwoners = 34.000 |datum = 2025 |dichtheid = 151 |graden = {{Koord|51|41|N|3|54|L}} }} [[Plaetje:Zierikzee 1.jpg|thumb|Blik over Zurrikzeê]] [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Schouwen-Duiveland.png|thumb|Belangrieke plekken in gemeênte Schouwen-Duveland]] [[Plaetje:Schouwen Duiveland 1664 Blaeu HR.JPG|thumb|Schouwen-Duveland deu Blaeu rond 1645]] [[Plaetje:Oosterscheldekering-pohled.jpg|thumb|De [[Oôsterscheldekering]]]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] [[Plaetje:Slot Moermond Renesse.jpg|thumb|[[Slot Moermond]] in [[Renisse]]]] [[Plaetje:Slot Haamstede met poortgebouw.JPG|thumb|Slot [[Aemstie]]]] '''Schouwen-Duveland''' is 'n gewezen eiland en gemeênte in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] in 't zujen en de [[Grevelienge]] in 't noôrden. Mee [[Noôrd-Beveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Goeree-Overflakkee]] deur de [[Greveliengedam]] en de [[Brouwersdam]] en mee [[Flupland (eiland)|Flupland]] deur de [[Flupsdam]]. De gemeênte ao 34.000 inweuners. D'r bin tweê steden op Schouwen-Duveland, [[Zurrikzeê]] en [[Brouwes'aeven]]. Aore plekken bin [[Aemstie]], [[Briepe]], [[Bru]], [[Burg]], [[Burgsluus]], [[Dreistur]], [[Elkerzee]], [[Ellemeet]], [[Kerkwerve]], [[Looperskapelle]], [[Merjaen]], [[Nieuwerkerk]], [[Nieuwerkerke]] (ôk ''schutje'' genoemd), [[Noordgouwe]], [[Noordwelle]], [[Oôsterland]], [[Ouwerkerk]], [[Renisse]], [[Schaerendieke]], [[Schoddebozze]], [[Sêêskerke]], [[Sturjalland]] en [[Zunnemaire]]. Belangrieke wehen binne [[N57]], [[N59]], [[N256]], [[N652]], [[N653]], [[N654]] en [[N655]]. Oôgste duun is 43,8 meter. ==Geschiedenisse== ===Middeleeuwen=== In middeleêuwen waere [[Schouwen]] en [[Duuveland]] tweê aparte eilanden. D'r tussendeur liep een breêje geule, die bie Zierikzeê de Gouwe wier enoemd en die meer nae 't noorden varder gieng as Sunnemare. Zeêland ao in die tied nie aIleên regelmaetig te maeken mi vee schae dù sturmvloeden, mar ok omdat et een twistappel was tussen Vlaenderen en [[Graefschap 'Olland|'Olland]], wier er vee verinneweert. De Zeêuwen zelf waere verdeêld. Vlaemsgezinden onder [[Jan van Renisse]] stonge tegenover de volgeliengen van [[Wolfert van Borsele]] en [[Witte van Aemstie]]. Dien lesten was zelf as bastaerd van de Graef van Olland, [[Floris V van 'Olland|Floris V]], een bitje buuten de boôt evaolle bie d' erfenisse. De Graef van Henegouwen, [[Jan van Avesnes]], was nae de moord op Floris V as Jan I ok Graef van Olland ore. Jan van Renisse was verbanne uut Zeêland, en Witte van Aemstie oa aolles van em in kunne pikke, omdat Wolfert van Borsele Jan van Renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken'eid bie de moord op [[Floris V van 'Olland|Floris V]]. Laeter, toen 't uutkwam wier Wolfert "elyncht". Jan van Renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de Vlaemingen bie de [[Guldensporenslag]] bie Kortriek. Ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee Franse ridders in 't stof biete. De Vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in 't noorden schoôn schip maeke. In [[1303]] dronge ze Zeêland binne en sloege ze beleg vò Zierikzeê. In maerte [[1304]] kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier. Nae ofloap daevan, in de zomer, kwaeme de Vlaemingen wì trug. D'Ollandse oôfdmacht onder leiding van Willem van Oostervant, de laetere [[Wullem III van 'Olland|Graef Willem III]], van oôrsprong een 'Enegouwer, zat op Duuveland, saeme mit [[Utrecht]]enaers onder Bisschop Gwijde,ok een 'Enegouwer. De Vlaemse schepen liete, toen ze de Gouwe opvoere, nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op Duuveland. De verwarring bie d'Ollanders was groôt; Gwijde wier evange enome en Willem trok mî zijn leger trug op Zierikzeê dat 't wì zwaer te verduren kreeg. Een paer wekenlang wier 't zonder onderbrekiengen besturmd. Toen dat nie ielp blokkeerden de Vlaemingen aolle toegangen en gienge varder Olland in. Zonder vee tegenstand liepe z' aolf Olland onder de voet. Witte van Aemstie was tussendeur uut Zierikzeê ontsnapt nae Kennemerland en [[Jan van Renisse]] dee z'n best in Olland en veroaverde ok de stad Utrecht. Alleên Aerlem en Dordrecht ielde dae stand. Ok Zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d' Ollandse Graef. De Vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome, Ollandse steden kwaeme in opstand en de Vlaemingen drope of uut Olland en Utrecht. Vòdat de Vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de Gouwe op 10 en [[11 Auhustus]] [[1304]], nog zwaer evochte tussen [[Frankriek|Fransen]] en Vlaemingen. De Fransen stonge onder leiding van admiraal Rainier Grimaldi. Z'en vloôt bestong uut 30 Franse, 8 Spaanse en 5 Ollandse koggen en 11 galeien uut Genua. De Vlaemse vloot, onder leiding van Gwijde van Namen, bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten; koggen uut Vlaenderen, Bayonne (dat toen Engels was) en de Hanzesteden. Ok Spanjaerden, een Zweed en nog een paer aore deeje mee. In totaal kwam 'n toch mà op oagstens 37 groôte schepen. Wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee. En dat was in z'n voordeêl; bie ebbe liepe vee Franse schepen vast op ondiepten en leek 't erop of de Vlaemingen zoue winne. Mì de laetere vloed kwaeme de Franse schepen los en keerde de kansen. De aoren ochend waere, mischien deur 't werk van een spion, de Vlaemse schepen uut mekoare edreve. De Franse vloot, in slagorde, kon der toen gauw een ende anmaeke en Zierikzeê was vrie. ===Inpolderiengen=== De verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in [[1374]] wiere deur middel van tweê dammen Dreister en Schouwen mì mekaore verbonde en ontstong Noordgouwe. Noe konne de boeren van Dreister en ok Noordgouwe mì; paerd en waegen nae De Stad (Zierikzeê). 't Zuudoôstelijke stikje van Noordgouwe lag 't oagst, was zanderig en eêt noe Schoddebos. Vroeher wier 't nog deur iedereên Schorrebozze enoemd; een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de 14e eêuw der tegenan'keke. In nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende Sunnemare zòvaâre an'eslibd dat de polder Zonnemaire in 1401 bediekt kon oôre. In 1513 wier [[Slot Moermond]] voor de dorde keer op'ebouwd. De dieken die van Schoddebos in noôrdelijke richting nae de [[Grevelingen|Grevelienge]] liepe, bleve daernae tot 1953 binnendieken. ===Verbindiengen voo de Deltawêrreken=== De vervoers­mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern. ’t Was zelfs op'enome in de vlieg­route [[Rotterdam]] – [[Knokke-Heist|Knokke]]. De vlieg­vel­den [[Aemstie]] in Souburg waere tussen­stations. In de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge. Zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd, een soôrt kleine viertorens midden in ’t land. [[Dreister]] en [[Wulleminadurp]] bezaete alletwêe zô’n kunstwerk vô de route [[Rotterdam]] – [[Londen]]. Ok de militaire luchtvaert was op Schouwen nie onbekend. Vanof vliegveld Aemstie wier der boven de Grevelienge vôr ons durp druk ’oefend. Der lag daer een vlot as doel, waerop mit Fokker tweêdekkers wier edoke. In 1939 sloeg der nog zô’n [[Fokker]] in de polder Bloôis te pletter. Daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter [[Clinge Doôrenbos]] om ’t leven, ie scheen an’t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in Brouwsaeven. Hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de [[fiets]]. Er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto’s dat ze’t slachtoffer van de Belasting waere. Iedere fiets most een fietsplaetje è, een kopere straokje mit in’esloge letters in ciefers. De in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis. Mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d’er nie vô betaeld ao! Auto’s waere der nog nie vee. Je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele. De miste meêssen kwamme haest nie van 't eiland af. [[Rotterdam]] was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr ’t noôrden van Zeêland. Je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram. Die sliengerde z’n eige schommelend, raokend in fluitend van west naer oôst over ’t eiland. Je most dan in [[Ziepe]] op de boôt nae Numansdurp. Nae zô’n tweê uren vaere, ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom, mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in. Op ’t station in de Roosestraete kwam d’er een ende an d’ uren durende RTM-reize in stapte j’ over op ’t plaesselijke RET-vervoer; de Electrische Tram in plekke van d’ ons zô bekende stoomtrem. Overdonderd wier je dû de drukte, de vele eren in mevrouwen, de Maesbruggen, ’t Witte Uus in de wienkels van de Nieuwe Binnenweg. Laeter kwam d'r een directe verbindieng tussen Ziepe en [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Oorlog=== Op [[10 meie]] [[1940]] oôrde m’n op Schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme. Ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van [[Fokker]], die op het vliegveld Aemstie d’r tuus ao. Een radio ao m’n nog nie; daevò moste m’n nae m’n omoe, die ao een ansluuting op de draedomroep. Daer oôrde m’n meer biezondereden. Onze koneginne [[Willemina]] ield’n een striedlustige rede, waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m’n achter de [[Waeterlinie]] veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer [[Iengeland]] en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur. Vor ons eiland duurde dat mà kort. Evochte wier d’er ôk nie. Eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur Nederlandse soldaoten. Een paer uren laeter kwaeme de Duitsers die ’t zelfde deeje mit de nog over’ebleve fietsen. De eêste Duitser die m’n zaege, een jonge knul mit een ''Totenkopf'' embleem op z’n kraege, liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was. De vuufde colonne of luchtfoto’s ao d’r werk dus goed edae. De volgende weken was iedereên op zoek nae z’n fiets. Biena iedereên vond die wì trug. We woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt, ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor ’t miene en ’t joewe. An de draedomroep ao m’n nie vee meer. Aol ’t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radio wienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an’eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, wier d’er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Op ons durp waere in’t begin gin Duutsers, die zaete vooraol in de Westoek bie ’t vliegveld. Ok in Zierikzeê liepe d’r een paer rond. Dae was de Kommandantur en d’r laege ok een paer boôten van de ''Kriegsmarine''. De groôste veranderienge was de verduusterienge. As’t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene. Ok de koplampen van auto’s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin. Ok de [[Amsterdam]]se tied wier of’eschaft, we krege vortan de Duitse tied; dae zat 40 minuten verschil tussen. Alleên de tied op de torenklokke wier an’epast. Vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene. Op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken. Eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut ’t oôsten over om Engeland te bombarderen. De staerten ienge nae benee, zwaer van de bommen. D’r waere weinig landverraejers op ons eiland. Ma je most toch uutkieke. Op ’t lest wist je we wie je kon vertrouwe. Op de leêgere schole krege m’n vortan ok Duitse les en in de winter vitamine C pillen. Langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Moffen verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie. Voral de Westoek wier daerom vol’ebouwd mit bunkers. Iedereên kreeg inkwartiering. De errebeiers gienge ’n elke dag mit de tram naer [[Aemstie]] om te werke an de Atlantik Wal. De tram ree ok langs de Kloôsterweg tussen Noordgouwe en Schoddebos. Dae kon je ’m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe. De tram zat dikkels vol mit Armeniers die onze kunsten prachtig vonde. Dat waere een soort Duitse ’ulptroepen, die [[Stalin]] nog erger vonde dan Hitler. In de lucht begon het ok te veranderen. De vliegtuugen kwaeme noe uut het westen. De Moffen krege noe een koekje van eige deeg, wat bienae iedereen prachtig vond. We krege in Zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels; dat was een radiostation dat de Engelse vliegtuugen most opmerke en indere. We laege naemelijk midden tussen Oôst-Engeland en het Ruhrgebied mit de Duitse oorlogsindustrie. Zo noe en dan kwam er angeschote Engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer’eschote dù Duitse nachtjaegers. De bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger. We moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere, de eêuwenoue kerkklokken wiere ok ’estole om om’esmolte ’t oren vò granaten an’t Oôstfront. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z’n è en nae acht ure ’s aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op ’ platteland viel’t nog wè mee wat ’t eten angaet. Om an stroope te kommen was eenvoudiger, daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken. Om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk; daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere. Ok de roakers krege ’t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier. Ons deeje dae nie an mee. Mit je bonkaerte van de distributie kreeg je, gloaf ik, 1 pakje Consi in de weke, as je teminste boven de achttiene was. Het binnenlandse nieuws wier d’r ok nie beter op. Regelmaetig stong d’r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden, die vornaemelijk in Zierikzeê woonden wiere of ’evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter naar [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog. De familie Labzowski, wae m’n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m’n nooit mì trug ezie. De Moffen krege ’t moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf zich op 2 februaorie 1943 over. In ’t zelfde jaor op 13 meie gaeve de restanten van’t Afrika Korps zich over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne ’m al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en (zweef)vliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten. Iedereên die nog nie as dwangarbeider nae Duitsland was of ’evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duitse veldmaarschalken. Laeter wier ’n beschuldigd dat ie in ’t complot zat om [[Adolf Hitler]] op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier ’n edwonge om op 14 october 1944 zelfmoord te plegen. Om op die asperges trug te komen; soms vonde ze dat nog nie genoeg. Verschillende eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Op 5 meie 1945 wier Schouwen pas vrie. 'evochte tiejes de bevriejieng is ter nie. Wel is [[Bru]] flienk beschote vanof [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Weatersnoodramp=== Mì die [[De Ramp van 1953|sturmvloed]] in feberwari [[1953]] wier Schouwen zwaer 'etroffen. Op 't eiland kwamme ruum 800 man omme. Ok nae de ramp bleef ut kritiek. Dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok. Vòraol de Schouwse Diek, de vroegere oôstelijke zeêdiek van Schouwen, kreeg 't zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting. Mì militairen, dekzeilen, perkoenpaelen en zandzakken konde m'n bie een sturm effen vô Paese de zaek net boven waeter oue. 't Diekwaeter, waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren, speelde nog één keer een kwaelijke rolle in 1953. De in de luwte 'elege dieken derlangs waere niet berekend op zò'n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur. Omdat ok an de zuudkant van de Vierbannenpolder de diek te leêge was, stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke 'onderde mensen in Capelle, Nieuwerkerke en Ouwerkerke. ===Nae de ramp=== In de jaeren trek nae de Ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of'eslote, zòas 't Diekwaeter zelf en op Thole de Pluumpot. Mi de ofsluuting van de Zandkreeke en 't Veêrse Gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in Zeêland flienk verkort. De vardere kustverkortingen vanof de [[Oôsterscheldekering]] tot en mìt de Maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig'eid in de Delta. In 1967 wier de [[Greveliengendam]] 'eopend nae Flakkee, nae de [[Zeêlandbrugge]] de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime. Vooral [[Renisse]] wor een druk plekkie. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de [[Flupsdam]]. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters. Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Schouwen-Duveland in 1997. Een jaer eerder was 't ouwe waeterschap Schouwen, dat al eeuwenlang bestong op'ego in Waeterschap Zeeuwse Eilanden. Schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen. Pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren '80 en '90 mislukt. == Politiek == === Gemeênteraod === Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 ! 2018 || 2014 || 2010 ! 2006 || 2002 || 1997 |- | LSD ¹ | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|6 | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|4 | 3 || 4 || |- | [[VVD]] | 5 || 3 | 3 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|5 | bgcolor="#e8e08e"|4 || 4 || 7 |- | [[SGP]] ² | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|2 || 2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || 3 || 3 | bgcolor="#e8e08e"|4 || 4 || 4 |- | [[PRO]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || | || || | || || |- | [[GL]] | || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || || 1 | 1 || 1 || 1 |- | [[PvdA]] | || 2 | 1 || 2 || 2 | bgcolor="#e8e08e"|5 || 3 || 4 |- | [[D66]] | 2 || 1 | 1 || 1 || 1 | || || 2 |- | [[CU]] ³ | 1 || 1 | 1 || 2 || 2 | 2 || 2 || 3 |- | [[SP]] | 1 || 1 | 2 || 2 || | || || |- | Alert! | || | || 1 || 2 | 2 || 3 || |- ! Totaol ! 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 |- ! Coalitie ! 14 || 15 ! 15 || 12 || 12 ! 15 || || |- ! Opkomst ! 62% || 61% ! 65% || 64% || 62% ! 65% || 68% || 61% |} ¹ Leefbaar Schouwen-Duiveland ² 1997: SGP 2, [[GPV]] 1 (bie CU) 3 1997: [[RPF]] 2 + GPV 1 === Burhemeêsters === Burhemeêsters van Schouwen-Duveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1997 - 2009 || Jack Asselbergs || [[VVD]] || 1981-1987 burhemeêster van [[Sluus (gemeênte)|Sluus]] <br> 1987-1997 burhemeêster van [[Zurrikzeê]] |- | 2009 - 2020 || Gerard Rabelink || || |- | 2020 - noe || [[Jack van der Hoek]] || [[D66]] || |- |} == Trivia == * Schouwen-Duveland stoôt op plekke 269 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Plompetoren]] * [[Lieste mee hoôgste gebouwen op Schouwen]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.schouwen-duiveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20210121015921/https://www.plaatsengids.nl/schouwen-duiveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/schouwen-duiveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Schouwen-Duiveland Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Schouwen-Duveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Schouwen-Duveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] cofvbsnw8nr8rt2hb9fdv3tinnbj1j7 181750 181749 2026-07-12T06:20:30Z Dekaden 16019 /* Gemeênteraod */ 181750 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Schouwen-Duiveland |dialect1 = Schouwen-Duvelands |naam1 = Schouwen-Duveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Schouwen-Duiveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Schouwen-Duiveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1676 (2016).png |kaart = Gem-Schouwen-Duiveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Schouwen-Duveland |streek2 = |hoofdplaats = Zurrikzeê |oppervlakte = 488 |oppervlakte1 = 229 |oppervlakte2 = 260 |inwoners = 34.000 |datum = 2025 |dichtheid = 151 |graden = {{Koord|51|41|N|3|54|L}} }} [[Plaetje:Zierikzee 1.jpg|thumb|Blik over Zurrikzeê]] [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Schouwen-Duiveland.png|thumb|Belangrieke plekken in gemeênte Schouwen-Duveland]] [[Plaetje:Schouwen Duiveland 1664 Blaeu HR.JPG|thumb|Schouwen-Duveland deu Blaeu rond 1645]] [[Plaetje:Oosterscheldekering-pohled.jpg|thumb|De [[Oôsterscheldekering]]]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] [[Plaetje:Slot Moermond Renesse.jpg|thumb|[[Slot Moermond]] in [[Renisse]]]] [[Plaetje:Slot Haamstede met poortgebouw.JPG|thumb|Slot [[Aemstie]]]] '''Schouwen-Duveland''' is 'n gewezen eiland en gemeênte in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] in 't zujen en de [[Grevelienge]] in 't noôrden. Mee [[Noôrd-Beveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Goeree-Overflakkee]] deur de [[Greveliengedam]] en de [[Brouwersdam]] en mee [[Flupland (eiland)|Flupland]] deur de [[Flupsdam]]. De gemeênte ao 34.000 inweuners. D'r bin tweê steden op Schouwen-Duveland, [[Zurrikzeê]] en [[Brouwes'aeven]]. Aore plekken bin [[Aemstie]], [[Briepe]], [[Bru]], [[Burg]], [[Burgsluus]], [[Dreistur]], [[Elkerzee]], [[Ellemeet]], [[Kerkwerve]], [[Looperskapelle]], [[Merjaen]], [[Nieuwerkerk]], [[Nieuwerkerke]] (ôk ''schutje'' genoemd), [[Noordgouwe]], [[Noordwelle]], [[Oôsterland]], [[Ouwerkerk]], [[Renisse]], [[Schaerendieke]], [[Schoddebozze]], [[Sêêskerke]], [[Sturjalland]] en [[Zunnemaire]]. Belangrieke wehen binne [[N57]], [[N59]], [[N256]], [[N652]], [[N653]], [[N654]] en [[N655]]. Oôgste duun is 43,8 meter. ==Geschiedenisse== ===Middeleeuwen=== In middeleêuwen waere [[Schouwen]] en [[Duuveland]] tweê aparte eilanden. D'r tussendeur liep een breêje geule, die bie Zierikzeê de Gouwe wier enoemd en die meer nae 't noorden varder gieng as Sunnemare. Zeêland ao in die tied nie aIleên regelmaetig te maeken mi vee schae dù sturmvloeden, mar ok omdat et een twistappel was tussen Vlaenderen en [[Graefschap 'Olland|'Olland]], wier er vee verinneweert. De Zeêuwen zelf waere verdeêld. Vlaemsgezinden onder [[Jan van Renisse]] stonge tegenover de volgeliengen van [[Wolfert van Borsele]] en [[Witte van Aemstie]]. Dien lesten was zelf as bastaerd van de Graef van Olland, [[Floris V van 'Olland|Floris V]], een bitje buuten de boôt evaolle bie d' erfenisse. De Graef van Henegouwen, [[Jan van Avesnes]], was nae de moord op Floris V as Jan I ok Graef van Olland ore. Jan van Renisse was verbanne uut Zeêland, en Witte van Aemstie oa aolles van em in kunne pikke, omdat Wolfert van Borsele Jan van Renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken'eid bie de moord op [[Floris V van 'Olland|Floris V]]. Laeter, toen 't uutkwam wier Wolfert "elyncht". Jan van Renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de Vlaemingen bie de [[Guldensporenslag]] bie Kortriek. Ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee Franse ridders in 't stof biete. De Vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in 't noorden schoôn schip maeke. In [[1303]] dronge ze Zeêland binne en sloege ze beleg vò Zierikzeê. In maerte [[1304]] kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier. Nae ofloap daevan, in de zomer, kwaeme de Vlaemingen wì trug. D'Ollandse oôfdmacht onder leiding van Willem van Oostervant, de laetere [[Wullem III van 'Olland|Graef Willem III]], van oôrsprong een 'Enegouwer, zat op Duuveland, saeme mit [[Utrecht]]enaers onder Bisschop Gwijde,ok een 'Enegouwer. De Vlaemse schepen liete, toen ze de Gouwe opvoere, nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op Duuveland. De verwarring bie d'Ollanders was groôt; Gwijde wier evange enome en Willem trok mî zijn leger trug op Zierikzeê dat 't wì zwaer te verduren kreeg. Een paer wekenlang wier 't zonder onderbrekiengen besturmd. Toen dat nie ielp blokkeerden de Vlaemingen aolle toegangen en gienge varder Olland in. Zonder vee tegenstand liepe z' aolf Olland onder de voet. Witte van Aemstie was tussendeur uut Zierikzeê ontsnapt nae Kennemerland en [[Jan van Renisse]] dee z'n best in Olland en veroaverde ok de stad Utrecht. Alleên Aerlem en Dordrecht ielde dae stand. Ok Zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d' Ollandse Graef. De Vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome, Ollandse steden kwaeme in opstand en de Vlaemingen drope of uut Olland en Utrecht. Vòdat de Vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de Gouwe op 10 en [[11 Auhustus]] [[1304]], nog zwaer evochte tussen [[Frankriek|Fransen]] en Vlaemingen. De Fransen stonge onder leiding van admiraal Rainier Grimaldi. Z'en vloôt bestong uut 30 Franse, 8 Spaanse en 5 Ollandse koggen en 11 galeien uut Genua. De Vlaemse vloot, onder leiding van Gwijde van Namen, bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten; koggen uut Vlaenderen, Bayonne (dat toen Engels was) en de Hanzesteden. Ok Spanjaerden, een Zweed en nog een paer aore deeje mee. In totaal kwam 'n toch mà op oagstens 37 groôte schepen. Wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee. En dat was in z'n voordeêl; bie ebbe liepe vee Franse schepen vast op ondiepten en leek 't erop of de Vlaemingen zoue winne. Mì de laetere vloed kwaeme de Franse schepen los en keerde de kansen. De aoren ochend waere, mischien deur 't werk van een spion, de Vlaemse schepen uut mekoare edreve. De Franse vloot, in slagorde, kon der toen gauw een ende anmaeke en Zierikzeê was vrie. ===Inpolderiengen=== De verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in [[1374]] wiere deur middel van tweê dammen Dreister en Schouwen mì mekaore verbonde en ontstong Noordgouwe. Noe konne de boeren van Dreister en ok Noordgouwe mì; paerd en waegen nae De Stad (Zierikzeê). 't Zuudoôstelijke stikje van Noordgouwe lag 't oagst, was zanderig en eêt noe Schoddebos. Vroeher wier 't nog deur iedereên Schorrebozze enoemd; een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de 14e eêuw der tegenan'keke. In nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende Sunnemare zòvaâre an'eslibd dat de polder Zonnemaire in 1401 bediekt kon oôre. In 1513 wier [[Slot Moermond]] voor de dorde keer op'ebouwd. De dieken die van Schoddebos in noôrdelijke richting nae de [[Grevelingen|Grevelienge]] liepe, bleve daernae tot 1953 binnendieken. ===Verbindiengen voo de Deltawêrreken=== De vervoers­mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern. ’t Was zelfs op'enome in de vlieg­route [[Rotterdam]] – [[Knokke-Heist|Knokke]]. De vlieg­vel­den [[Aemstie]] in Souburg waere tussen­stations. In de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge. Zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd, een soôrt kleine viertorens midden in ’t land. [[Dreister]] en [[Wulleminadurp]] bezaete alletwêe zô’n kunstwerk vô de route [[Rotterdam]] – [[Londen]]. Ok de militaire luchtvaert was op Schouwen nie onbekend. Vanof vliegveld Aemstie wier der boven de Grevelienge vôr ons durp druk ’oefend. Der lag daer een vlot as doel, waerop mit Fokker tweêdekkers wier edoke. In 1939 sloeg der nog zô’n [[Fokker]] in de polder Bloôis te pletter. Daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter [[Clinge Doôrenbos]] om ’t leven, ie scheen an’t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in Brouwsaeven. Hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de [[fiets]]. Er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto’s dat ze’t slachtoffer van de Belasting waere. Iedere fiets most een fietsplaetje è, een kopere straokje mit in’esloge letters in ciefers. De in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis. Mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d’er nie vô betaeld ao! Auto’s waere der nog nie vee. Je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele. De miste meêssen kwamme haest nie van 't eiland af. [[Rotterdam]] was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr ’t noôrden van Zeêland. Je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram. Die sliengerde z’n eige schommelend, raokend in fluitend van west naer oôst over ’t eiland. Je most dan in [[Ziepe]] op de boôt nae Numansdurp. Nae zô’n tweê uren vaere, ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom, mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in. Op ’t station in de Roosestraete kwam d’er een ende an d’ uren durende RTM-reize in stapte j’ over op ’t plaesselijke RET-vervoer; de Electrische Tram in plekke van d’ ons zô bekende stoomtrem. Overdonderd wier je dû de drukte, de vele eren in mevrouwen, de Maesbruggen, ’t Witte Uus in de wienkels van de Nieuwe Binnenweg. Laeter kwam d'r een directe verbindieng tussen Ziepe en [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Oorlog=== Op [[10 meie]] [[1940]] oôrde m’n op Schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme. Ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van [[Fokker]], die op het vliegveld Aemstie d’r tuus ao. Een radio ao m’n nog nie; daevò moste m’n nae m’n omoe, die ao een ansluuting op de draedomroep. Daer oôrde m’n meer biezondereden. Onze koneginne [[Willemina]] ield’n een striedlustige rede, waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m’n achter de [[Waeterlinie]] veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer [[Iengeland]] en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur. Vor ons eiland duurde dat mà kort. Evochte wier d’er ôk nie. Eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur Nederlandse soldaoten. Een paer uren laeter kwaeme de Duitsers die ’t zelfde deeje mit de nog over’ebleve fietsen. De eêste Duitser die m’n zaege, een jonge knul mit een ''Totenkopf'' embleem op z’n kraege, liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was. De vuufde colonne of luchtfoto’s ao d’r werk dus goed edae. De volgende weken was iedereên op zoek nae z’n fiets. Biena iedereên vond die wì trug. We woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt, ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor ’t miene en ’t joewe. An de draedomroep ao m’n nie vee meer. Aol ’t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radio wienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an’eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, wier d’er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Op ons durp waere in’t begin gin Duutsers, die zaete vooraol in de Westoek bie ’t vliegveld. Ok in Zierikzeê liepe d’r een paer rond. Dae was de Kommandantur en d’r laege ok een paer boôten van de ''Kriegsmarine''. De groôste veranderienge was de verduusterienge. As’t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene. Ok de koplampen van auto’s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin. Ok de [[Amsterdam]]se tied wier of’eschaft, we krege vortan de Duitse tied; dae zat 40 minuten verschil tussen. Alleên de tied op de torenklokke wier an’epast. Vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene. Op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken. Eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut ’t oôsten over om Engeland te bombarderen. De staerten ienge nae benee, zwaer van de bommen. D’r waere weinig landverraejers op ons eiland. Ma je most toch uutkieke. Op ’t lest wist je we wie je kon vertrouwe. Op de leêgere schole krege m’n vortan ok Duitse les en in de winter vitamine C pillen. Langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Moffen verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie. Voral de Westoek wier daerom vol’ebouwd mit bunkers. Iedereên kreeg inkwartiering. De errebeiers gienge ’n elke dag mit de tram naer [[Aemstie]] om te werke an de Atlantik Wal. De tram ree ok langs de Kloôsterweg tussen Noordgouwe en Schoddebos. Dae kon je ’m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe. De tram zat dikkels vol mit Armeniers die onze kunsten prachtig vonde. Dat waere een soort Duitse ’ulptroepen, die [[Stalin]] nog erger vonde dan Hitler. In de lucht begon het ok te veranderen. De vliegtuugen kwaeme noe uut het westen. De Moffen krege noe een koekje van eige deeg, wat bienae iedereen prachtig vond. We krege in Zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels; dat was een radiostation dat de Engelse vliegtuugen most opmerke en indere. We laege naemelijk midden tussen Oôst-Engeland en het Ruhrgebied mit de Duitse oorlogsindustrie. Zo noe en dan kwam er angeschote Engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer’eschote dù Duitse nachtjaegers. De bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger. We moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere, de eêuwenoue kerkklokken wiere ok ’estole om om’esmolte ’t oren vò granaten an’t Oôstfront. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z’n è en nae acht ure ’s aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op ’ platteland viel’t nog wè mee wat ’t eten angaet. Om an stroope te kommen was eenvoudiger, daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken. Om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk; daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere. Ok de roakers krege ’t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier. Ons deeje dae nie an mee. Mit je bonkaerte van de distributie kreeg je, gloaf ik, 1 pakje Consi in de weke, as je teminste boven de achttiene was. Het binnenlandse nieuws wier d’r ok nie beter op. Regelmaetig stong d’r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden, die vornaemelijk in Zierikzeê woonden wiere of ’evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter naar [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog. De familie Labzowski, wae m’n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m’n nooit mì trug ezie. De Moffen krege ’t moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf zich op 2 februaorie 1943 over. In ’t zelfde jaor op 13 meie gaeve de restanten van’t Afrika Korps zich over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne ’m al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en (zweef)vliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten. Iedereên die nog nie as dwangarbeider nae Duitsland was of ’evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duitse veldmaarschalken. Laeter wier ’n beschuldigd dat ie in ’t complot zat om [[Adolf Hitler]] op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier ’n edwonge om op 14 october 1944 zelfmoord te plegen. Om op die asperges trug te komen; soms vonde ze dat nog nie genoeg. Verschillende eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Op 5 meie 1945 wier Schouwen pas vrie. 'evochte tiejes de bevriejieng is ter nie. Wel is [[Bru]] flienk beschote vanof [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Weatersnoodramp=== Mì die [[De Ramp van 1953|sturmvloed]] in feberwari [[1953]] wier Schouwen zwaer 'etroffen. Op 't eiland kwamme ruum 800 man omme. Ok nae de ramp bleef ut kritiek. Dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok. Vòraol de Schouwse Diek, de vroegere oôstelijke zeêdiek van Schouwen, kreeg 't zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting. Mì militairen, dekzeilen, perkoenpaelen en zandzakken konde m'n bie een sturm effen vô Paese de zaek net boven waeter oue. 't Diekwaeter, waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren, speelde nog één keer een kwaelijke rolle in 1953. De in de luwte 'elege dieken derlangs waere niet berekend op zò'n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur. Omdat ok an de zuudkant van de Vierbannenpolder de diek te leêge was, stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke 'onderde mensen in Capelle, Nieuwerkerke en Ouwerkerke. ===Nae de ramp=== In de jaeren trek nae de Ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of'eslote, zòas 't Diekwaeter zelf en op Thole de Pluumpot. Mi de ofsluuting van de Zandkreeke en 't Veêrse Gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in Zeêland flienk verkort. De vardere kustverkortingen vanof de [[Oôsterscheldekering]] tot en mìt de Maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig'eid in de Delta. In 1967 wier de [[Greveliengendam]] 'eopend nae Flakkee, nae de [[Zeêlandbrugge]] de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime. Vooral [[Renisse]] wor een druk plekkie. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de [[Flupsdam]]. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters. Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Schouwen-Duveland in 1997. Een jaer eerder was 't ouwe waeterschap Schouwen, dat al eeuwenlang bestong op'ego in Waeterschap Zeeuwse Eilanden. Schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen. Pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren '80 en '90 mislukt. == Politiek == === Gemeênteraod === Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 ! 2018 || 2014 || 2010 ! 2006 || 2002 || 1997 |- | LSD ¹ | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|6 | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|4 | 3 || 4 || |- | [[VVD]] | 5 || 3 | 3 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|5 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 7 |- | [[SGP]] ² | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || 3 || 3 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 4 |- | [[PRO]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || | || || | || || |- | [[GL]] | || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || || 1 | 1 || 1 || 1 |- | [[PvdA]] | || 2 | 1 || 2 || 2 | bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|3 || 4 |- | [[D66]] | 2 || 1 | 1 || 1 || 1 | || || 2 |- | [[CU]] ³ | 1 || 1 | 1 || 2 || 2 | 2 || 2 || 3 |- | [[SP]] | 1 || 1 | 2 || 2 || | || || |- | Alert! | || | || 1 || 2 | 2 || 3 || |- ! Totaol ! 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 |- ! Coalitie ! 14 || 15 ! 15 || 12 || 12 ! 15 || 13 || |- ! Opkomst ! 62% || 61% ! 65% || 64% || 62% ! 65% || 68% || 61% |} ¹ Leefbaar Schouwen-Duiveland ² 1997: SGP 2, [[GPV]] 1 (bie CU) 3 1997: [[RPF]] 2 + GPV 1 === Burhemeêsters === Burhemeêsters van Schouwen-Duveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1997 - 2009 || Jack Asselbergs || [[VVD]] || 1981-1987 burhemeêster van [[Sluus (gemeênte)|Sluus]] <br> 1987-1997 burhemeêster van [[Zurrikzeê]] |- | 2009 - 2020 || Gerard Rabelink || || |- | 2020 - noe || [[Jack van der Hoek]] || [[D66]] || |- |} == Trivia == * Schouwen-Duveland stoôt op plekke 269 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Plompetoren]] * [[Lieste mee hoôgste gebouwen op Schouwen]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.schouwen-duiveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20210121015921/https://www.plaatsengids.nl/schouwen-duiveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/schouwen-duiveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Schouwen-Duiveland Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Schouwen-Duveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Schouwen-Duveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] jn6glw3mur2tof45byc7oejcdgss5cy 181753 181750 2026-07-12T06:31:00Z Dekaden 16019 181753 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Schouwen-Duiveland |dialect1 = Schouwen-Duvelands |naam1 = Schouwen-Duveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Schouwen-Duiveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Schouwen-Duiveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1676 (2016).png |kaart = Gem-Schouwen-Duiveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Schouwen-Duveland |streek2 = |hoofdplaats = Zurrikzeê |oppervlakte = 488 |oppervlakte1 = 229 |oppervlakte2 = 260 |inwoners = 34.000 |datum = 2025 |dichtheid = 151 |graden = {{Koord|51|41|N|3|54|L}} }} [[Plaetje:Zierikzee 1.jpg|thumb|Blik over Zurrikzeê]] [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Schouwen-Duiveland.png|thumb|Belangrieke plekken in gemeênte Schouwen-Duveland]] [[Plaetje:Schouwen Duiveland 1664 Blaeu HR.JPG|thumb|Schouwen-Duveland deu Blaeu rond 1645]] [[Plaetje:Oosterscheldekering-pohled.jpg|thumb|De [[Oôsterscheldekering]]]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] [[Plaetje:Slot Moermond Renesse.jpg|thumb|[[Slot Moermond]] in [[Renisse]]]] [[Plaetje:Slot Haamstede met poortgebouw.JPG|thumb|Slot [[Aemstie]]]] '''Schouwen-Duveland''' is 'n gewezen eiland en gemeênte in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] in 't zujen en de [[Grevelienge]] in 't noôrden. Mee [[Noôrd-Beveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Goeree-Overflakkee]] deur de [[Greveliengedam]] en de [[Brouwersdam]] en mee [[Flupland (eiland)|Flupland]] deur de [[Flupsdam]]. De gemeênte ao 34.000 inweuners en is in 1997 ontstaen uut een saemenvoegieng van de gemeênten [[Brouwes'aeven]], [[Bru]], [[Duveland (gemeênte)|Duveland]], [[Middenschouwen]], [[Westerschouwen]] en [[Zurrikzeê]]. D'r bin tweê steden op Schouwen-Duveland: Zurrikzeê en Brouwes'aeven. Aore plekken bin: [[Aemstie]], [[Briepe]], [[Bru]], [[Burg]], [[Burgsluus]], [[Dreistur]], [[Elkerzee]], [[Ellemeet]], [[Kerkwerve]], [[Looperskapelle]], [[Merjaen]], [[Nieuwerkerk]], [[Nieuwerkerke]] (ôk ''schutje'' genoemd), [[Noordgouwe]], [[Noordwelle]], [[Oôsterland]], [[Ouwerkerk]], [[Renisse]], [[Schaerendieke]], [[Schoddebozze]], [[Sêêskerke]], [[Sturjalland]] en [[Zunnemaire]]. Belangrieke wehen bin [[N57]], [[N59]], [[N256]], [[N652]], [[N653]], [[N654]] en [[N655]]. Oôgste duun is 43,8 meter. ==Geschiedenisse== ===Middeleeuwen=== In middeleêuwen waere [[Schouwen]] en [[Duuveland]] tweê aparte eilanden. D'r tussendeur liep een breêje geule, die bie Zierikzeê de Gouwe wier enoemd en die meer nae 't noorden varder gieng as Sunnemare. Zeêland ao in die tied nie aIleên regelmaetig te maeken mi vee schae dù sturmvloeden, mar ok omdat et een twistappel was tussen Vlaenderen en [[Graefschap 'Olland|'Olland]], wier er vee verinneweert. De Zeêuwen zelf waere verdeêld. Vlaemsgezinden onder [[Jan van Renisse]] stonge tegenover de volgeliengen van [[Wolfert van Borsele]] en [[Witte van Aemstie]]. Dien lesten was zelf as bastaerd van de Graef van Olland, [[Floris V van 'Olland|Floris V]], een bitje buuten de boôt evaolle bie d' erfenisse. De Graef van Henegouwen, [[Jan van Avesnes]], was nae de moord op Floris V as Jan I ok Graef van Olland ore. Jan van Renisse was verbanne uut Zeêland, en Witte van Aemstie oa aolles van em in kunne pikke, omdat Wolfert van Borsele Jan van Renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken'eid bie de moord op [[Floris V van 'Olland|Floris V]]. Laeter, toen 't uutkwam wier Wolfert "elyncht". Jan van Renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de Vlaemingen bie de [[Guldensporenslag]] bie Kortriek. Ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee Franse ridders in 't stof biete. De Vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in 't noorden schoôn schip maeke. In [[1303]] dronge ze Zeêland binne en sloege ze beleg vò Zierikzeê. In maerte [[1304]] kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier. Nae ofloap daevan, in de zomer, kwaeme de Vlaemingen wì trug. D'Ollandse oôfdmacht onder leiding van Willem van Oostervant, de laetere [[Wullem III van 'Olland|Graef Willem III]], van oôrsprong een 'Enegouwer, zat op Duuveland, saeme mit [[Utrecht]]enaers onder Bisschop Gwijde,ok een 'Enegouwer. De Vlaemse schepen liete, toen ze de Gouwe opvoere, nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op Duuveland. De verwarring bie d'Ollanders was groôt; Gwijde wier evange enome en Willem trok mî zijn leger trug op Zierikzeê dat 't wì zwaer te verduren kreeg. Een paer wekenlang wier 't zonder onderbrekiengen besturmd. Toen dat nie ielp blokkeerden de Vlaemingen aolle toegangen en gienge varder Olland in. Zonder vee tegenstand liepe z' aolf Olland onder de voet. Witte van Aemstie was tussendeur uut Zierikzeê ontsnapt nae Kennemerland en [[Jan van Renisse]] dee z'n best in Olland en veroaverde ok de stad Utrecht. Alleên Aerlem en Dordrecht ielde dae stand. Ok Zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d' Ollandse Graef. De Vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome, Ollandse steden kwaeme in opstand en de Vlaemingen drope of uut Olland en Utrecht. Vòdat de Vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de Gouwe op 10 en [[11 Auhustus]] [[1304]], nog zwaer evochte tussen [[Frankriek|Fransen]] en Vlaemingen. De Fransen stonge onder leiding van admiraal Rainier Grimaldi. Z'en vloôt bestong uut 30 Franse, 8 Spaanse en 5 Ollandse koggen en 11 galeien uut Genua. De Vlaemse vloot, onder leiding van Gwijde van Namen, bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten; koggen uut Vlaenderen, Bayonne (dat toen Engels was) en de Hanzesteden. Ok Spanjaerden, een Zweed en nog een paer aore deeje mee. In totaal kwam 'n toch mà op oagstens 37 groôte schepen. Wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee. En dat was in z'n voordeêl; bie ebbe liepe vee Franse schepen vast op ondiepten en leek 't erop of de Vlaemingen zoue winne. Mì de laetere vloed kwaeme de Franse schepen los en keerde de kansen. De aoren ochend waere, mischien deur 't werk van een spion, de Vlaemse schepen uut mekoare edreve. De Franse vloot, in slagorde, kon der toen gauw een ende anmaeke en Zierikzeê was vrie. ===Inpolderiengen=== De verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in [[1374]] wiere deur middel van tweê dammen Dreister en Schouwen mì mekaore verbonde en ontstong Noordgouwe. Noe konne de boeren van Dreister en ok Noordgouwe mì; paerd en waegen nae De Stad (Zierikzeê). 't Zuudoôstelijke stikje van Noordgouwe lag 't oagst, was zanderig en eêt noe Schoddebos. Vroeher wier 't nog deur iedereên Schorrebozze enoemd; een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de 14e eêuw der tegenan'keke. In nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende Sunnemare zòvaâre an'eslibd dat de polder Zonnemaire in 1401 bediekt kon oôre. In 1513 wier [[Slot Moermond]] voor de dorde keer op'ebouwd. De dieken die van Schoddebos in noôrdelijke richting nae de [[Grevelingen|Grevelienge]] liepe, bleve daernae tot 1953 binnendieken. ===Verbindiengen voo de Deltawêrreken=== De vervoers­mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern. ’t Was zelfs op'enome in de vlieg­route [[Rotterdam]] – [[Knokke-Heist|Knokke]]. De vlieg­vel­den [[Aemstie]] in Souburg waere tussen­stations. In de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge. Zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd, een soôrt kleine viertorens midden in ’t land. [[Dreister]] en [[Wulleminadurp]] bezaete alletwêe zô’n kunstwerk vô de route [[Rotterdam]] – [[Londen]]. Ok de militaire luchtvaert was op Schouwen nie onbekend. Vanof vliegveld Aemstie wier der boven de Grevelienge vôr ons durp druk ’oefend. Der lag daer een vlot as doel, waerop mit Fokker tweêdekkers wier edoke. In 1939 sloeg der nog zô’n [[Fokker]] in de polder Bloôis te pletter. Daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter [[Clinge Doôrenbos]] om ’t leven, ie scheen an’t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in Brouwsaeven. Hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de [[fiets]]. Er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto’s dat ze’t slachtoffer van de Belasting waere. Iedere fiets most een fietsplaetje è, een kopere straokje mit in’esloge letters in ciefers. De in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis. Mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d’er nie vô betaeld ao! Auto’s waere der nog nie vee. Je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele. De miste meêssen kwamme haest nie van 't eiland af. [[Rotterdam]] was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr ’t noôrden van Zeêland. Je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram. Die sliengerde z’n eige schommelend, raokend in fluitend van west naer oôst over ’t eiland. Je most dan in [[Ziepe]] op de boôt nae Numansdurp. Nae zô’n tweê uren vaere, ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom, mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in. Op ’t station in de Roosestraete kwam d’er een ende an d’ uren durende RTM-reize in stapte j’ over op ’t plaesselijke RET-vervoer; de Electrische Tram in plekke van d’ ons zô bekende stoomtrem. Overdonderd wier je dû de drukte, de vele eren in mevrouwen, de Maesbruggen, ’t Witte Uus in de wienkels van de Nieuwe Binnenweg. Laeter kwam d'r een directe verbindieng tussen Ziepe en [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Oorlog=== Op [[10 meie]] [[1940]] oôrde m’n op Schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme. Ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van [[Fokker]], die op het vliegveld Aemstie d’r tuus ao. Een radio ao m’n nog nie; daevò moste m’n nae m’n omoe, die ao een ansluuting op de draedomroep. Daer oôrde m’n meer biezondereden. Onze koneginne [[Willemina]] ield’n een striedlustige rede, waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m’n achter de [[Waeterlinie]] veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer [[Iengeland]] en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur. Vor ons eiland duurde dat mà kort. Evochte wier d’er ôk nie. Eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur Nederlandse soldaoten. Een paer uren laeter kwaeme de Duitsers die ’t zelfde deeje mit de nog over’ebleve fietsen. De eêste Duitser die m’n zaege, een jonge knul mit een ''Totenkopf'' embleem op z’n kraege, liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was. De vuufde colonne of luchtfoto’s ao d’r werk dus goed edae. De volgende weken was iedereên op zoek nae z’n fiets. Biena iedereên vond die wì trug. We woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt, ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor ’t miene en ’t joewe. An de draedomroep ao m’n nie vee meer. Aol ’t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radio wienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an’eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, wier d’er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Op ons durp waere in’t begin gin Duutsers, die zaete vooraol in de Westoek bie ’t vliegveld. Ok in Zierikzeê liepe d’r een paer rond. Dae was de Kommandantur en d’r laege ok een paer boôten van de ''Kriegsmarine''. De groôste veranderienge was de verduusterienge. As’t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene. Ok de koplampen van auto’s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin. Ok de [[Amsterdam]]se tied wier of’eschaft, we krege vortan de Duitse tied; dae zat 40 minuten verschil tussen. Alleên de tied op de torenklokke wier an’epast. Vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene. Op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken. Eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut ’t oôsten over om Engeland te bombarderen. De staerten ienge nae benee, zwaer van de bommen. D’r waere weinig landverraejers op ons eiland. Ma je most toch uutkieke. Op ’t lest wist je we wie je kon vertrouwe. Op de leêgere schole krege m’n vortan ok Duitse les en in de winter vitamine C pillen. Langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Moffen verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie. Voral de Westoek wier daerom vol’ebouwd mit bunkers. Iedereên kreeg inkwartiering. De errebeiers gienge ’n elke dag mit de tram naer [[Aemstie]] om te werke an de Atlantik Wal. De tram ree ok langs de Kloôsterweg tussen Noordgouwe en Schoddebos. Dae kon je ’m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe. De tram zat dikkels vol mit Armeniers die onze kunsten prachtig vonde. Dat waere een soort Duitse ’ulptroepen, die [[Stalin]] nog erger vonde dan Hitler. In de lucht begon het ok te veranderen. De vliegtuugen kwaeme noe uut het westen. De Moffen krege noe een koekje van eige deeg, wat bienae iedereen prachtig vond. We krege in Zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels; dat was een radiostation dat de Engelse vliegtuugen most opmerke en indere. We laege naemelijk midden tussen Oôst-Engeland en het Ruhrgebied mit de Duitse oorlogsindustrie. Zo noe en dan kwam er angeschote Engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer’eschote dù Duitse nachtjaegers. De bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger. We moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere, de eêuwenoue kerkklokken wiere ok ’estole om om’esmolte ’t oren vò granaten an’t Oôstfront. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z’n è en nae acht ure ’s aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op ’ platteland viel’t nog wè mee wat ’t eten angaet. Om an stroope te kommen was eenvoudiger, daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken. Om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk; daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere. Ok de roakers krege ’t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier. Ons deeje dae nie an mee. Mit je bonkaerte van de distributie kreeg je, gloaf ik, 1 pakje Consi in de weke, as je teminste boven de achttiene was. Het binnenlandse nieuws wier d’r ok nie beter op. Regelmaetig stong d’r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden, die vornaemelijk in Zierikzeê woonden wiere of ’evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter naar [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog. De familie Labzowski, wae m’n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m’n nooit mì trug ezie. De Moffen krege ’t moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf zich op 2 februaorie 1943 over. In ’t zelfde jaor op 13 meie gaeve de restanten van’t Afrika Korps zich over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne ’m al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en (zweef)vliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten. Iedereên die nog nie as dwangarbeider nae Duitsland was of ’evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duitse veldmaarschalken. Laeter wier ’n beschuldigd dat ie in ’t complot zat om [[Adolf Hitler]] op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier ’n edwonge om op 14 october 1944 zelfmoord te plegen. Om op die asperges trug te komen; soms vonde ze dat nog nie genoeg. Verschillende eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Op 5 meie 1945 wier Schouwen pas vrie. 'evochte tiejes de bevriejieng is ter nie. Wel is [[Bru]] flienk beschote vanof [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Weatersnoodramp=== Mì die [[De Ramp van 1953|sturmvloed]] in feberwari [[1953]] wier Schouwen zwaer 'etroffen. Op 't eiland kwamme ruum 800 man omme. Ok nae de ramp bleef ut kritiek. Dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok. Vòraol de Schouwse Diek, de vroegere oôstelijke zeêdiek van Schouwen, kreeg 't zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting. Mì militairen, dekzeilen, perkoenpaelen en zandzakken konde m'n bie een sturm effen vô Paese de zaek net boven waeter oue. 't Diekwaeter, waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren, speelde nog één keer een kwaelijke rolle in 1953. De in de luwte 'elege dieken derlangs waere niet berekend op zò'n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur. Omdat ok an de zuudkant van de Vierbannenpolder de diek te leêge was, stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke 'onderde mensen in Capelle, Nieuwerkerke en Ouwerkerke. ===Nae de ramp=== In de jaeren trek nae de Ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of'eslote, zòas 't Diekwaeter zelf en op Thole de Pluumpot. Mi de ofsluuting van de Zandkreeke en 't Veêrse Gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in Zeêland flienk verkort. De vardere kustverkortingen vanof de [[Oôsterscheldekering]] tot en mìt de Maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig'eid in de Delta. In 1967 wier de [[Greveliengendam]] 'eopend nae Flakkee, nae de [[Zeêlandbrugge]] de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime. Vooral [[Renisse]] wor een druk plekkie. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de [[Flupsdam]]. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters. Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Schouwen-Duveland in 1997. Een jaer eerder was 't ouwe waeterschap Schouwen, dat al eeuwenlang bestong op'ego in Waeterschap Zeeuwse Eilanden. Schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen. Pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren '80 en '90 mislukt. == Politiek == === Gemeênteraod === Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 ! 2018 || 2014 || 2010 ! 2006 || 2002 || 1997 |- | LSD ¹ | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|6 | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|4 | 3 || 4 || |- | [[VVD]] | 5 || 3 | 3 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|5 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 7 |- | [[SGP]] ² | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || 3 || 3 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 4 |- | [[PRO]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || | || || | || || |- | [[GL]] | || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || || 1 | 1 || 1 || 1 |- | [[PvdA]] | || 2 | 1 || 2 || 2 | bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|3 || 4 |- | [[D66]] | 2 || 1 | 1 || 1 || 1 | || || 2 |- | [[CU]] ³ | 1 || 1 | 1 || 2 || 2 | 2 || 2 || 3 |- | [[SP]] | 1 || 1 | 2 || 2 || | || || |- | Alert! | || | || 1 || 2 | 2 || 3 || |- ! Totaol ! 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 |- ! Coalitie ! 14 || 15 ! 15 || 12 || 12 ! 15 || 13 || |- ! Opkomst ! 62% || 61% ! 65% || 64% || 62% ! 65% || 68% || 61% |} ¹ Leefbaar Schouwen-Duiveland ² 1997: SGP 2, [[GPV]] 1 (bie CU) 3 1997: [[RPF]] 2 + GPV 1 === Burhemeêsters === Burhemeêsters van Schouwen-Duveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1997 - 2009 || Jack Asselbergs || [[VVD]] || 1981-1987 burhemeêster van [[Sluus (gemeênte)|Sluus]] <br> 1987-1997 burhemeêster van [[Zurrikzeê]] |- | 2009 - 2020 || Gerard Rabelink || || |- | 2020 - noe || [[Jack van der Hoek]] || [[D66]] || |- |} == Trivia == * Schouwen-Duveland stoôt op plekke 269 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Plompetoren]] * [[Lieste mee hoôgste gebouwen op Schouwen]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.schouwen-duiveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20210121015921/https://www.plaatsengids.nl/schouwen-duiveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/schouwen-duiveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Schouwen-Duiveland Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Schouwen-Duveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Schouwen-Duveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] h1l6d609znzu0ide77yrsl8nc7ok416 181754 181753 2026-07-12T06:53:10Z Dekaden 16019 181754 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Schouwen-Duiveland |dialect1 = Schouwen-Duvelands |naam1 = Schouwen-Duveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Schouwen-Duiveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Schouwen-Duiveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1676 (2016).png |kaart = Gem-Schouwen-Duiveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Schouwen-Duveland |streek2 = |hoofdplaats = Zurrikzeê |oppervlakte = 488 |oppervlakte1 = 229 |oppervlakte2 = 260 |inwoners = 34.000 |datum = 2025 |dichtheid = 151 |graden = {{Koord|51|41|N|3|54|L}} }} [[Plaetje:Zierikzee 1.jpg|thumb|Blik over Zurrikzeê]] [[Plaetje:Schouwen Duiveland 1664 Blaeu HR.JPG|thumb|Schouwen-Duveland deu Blaeu rond 1645]] [[Plaetje:Oosterscheldekering-pohled.jpg|thumb|De [[Oôsterscheldekering]]]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] [[Plaetje:Slot Moermond Renesse.jpg|thumb|[[Slot Moermond]] in [[Renisse]]]] [[Plaetje:Slot Haamstede met poortgebouw.JPG|thumb|Slot [[Aemstie]]]] '''Schouwen-Duveland''' is 'n gewezen eiland en gemeênte in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] in 't zujen en de [[Grevelienge]] in 't noôrden. Mee [[Noôrd-Beveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Goeree-Overflakkee]] deur de [[Greveliengedam]] en de [[Brouwersdam]] en mee [[Flupland (eiland)|Flupland]] deur de [[Flupsdam]]. De gemeênte ao 34.000 inweuners en is in 1997 ontstaen uut een saemenvoegieng van de gemeênten [[Brouwes'aeven]], [[Bru]], [[Duveland (gemeênte)|Duveland]], [[Middenschouwen]], [[Westerschouwen]] en [[Zurrikzeê]]. Belangrieke wehen bin [[N57]], [[N59]], [[N256]], [[N652]], [[N653]], [[N654]] en [[N655]]. Oôgste duun is 43,8 meter. == Plekken == {| class=wikitable |- | [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Schouwen-Duiveland.png|links|kaderloos]] | * [[Aemstie]] * [[Briepe]] * [[Brouwes'aeven]] (stad) * [[Bru]] * [[Burg]] * [[Burgsluus]] * [[Dreistur]] * [[Elkerzee]] * [[Ellemeet]] * [[Kerkwerve]] * [[Looperskapelle]] * [[Merjaen]] * [[Nieuwerkerk]] | * [[Nieuwerkerke]] * [[Noordgouwe]] * [[Noordwelle]] * [[Oôsterland]] * [[Ouwerkerk]] * [[Renisse]] * [[Schaerendieke]] * [[Schoddebozze]] * [[Sêêskerke]] * [[Sturjalland]] * [[Zunnemaire]] * [[Zurrikzeê]] (stad) |} ==Geschiedenisse== ===Middeleeuwen=== In middeleêuwen waere [[Schouwen]] en [[Duuveland]] tweê aparte eilanden. D'r tussendeur liep een breêje geule, die bie Zierikzeê de Gouwe wier enoemd en die meer nae 't noorden varder gieng as Sunnemare. Zeêland ao in die tied nie aIleên regelmaetig te maeken mi vee schae dù sturmvloeden, mar ok omdat et een twistappel was tussen Vlaenderen en [[Graefschap 'Olland|'Olland]], wier er vee verinneweert. De Zeêuwen zelf waere verdeêld. Vlaemsgezinden onder [[Jan van Renisse]] stonge tegenover de volgeliengen van [[Wolfert van Borsele]] en [[Witte van Aemstie]]. Dien lesten was zelf as bastaerd van de Graef van Olland, [[Floris V van 'Olland|Floris V]], een bitje buuten de boôt evaolle bie d' erfenisse. De Graef van Henegouwen, [[Jan van Avesnes]], was nae de moord op Floris V as Jan I ok Graef van Olland ore. Jan van Renisse was verbanne uut Zeêland, en Witte van Aemstie oa aolles van em in kunne pikke, omdat Wolfert van Borsele Jan van Renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken'eid bie de moord op [[Floris V van 'Olland|Floris V]]. Laeter, toen 't uutkwam wier Wolfert "elyncht". Jan van Renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de Vlaemingen bie de [[Guldensporenslag]] bie Kortriek. Ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee Franse ridders in 't stof biete. De Vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in 't noorden schoôn schip maeke. In [[1303]] dronge ze Zeêland binne en sloege ze beleg vò Zierikzeê. In maerte [[1304]] kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier. Nae ofloap daevan, in de zomer, kwaeme de Vlaemingen wì trug. D'Ollandse oôfdmacht onder leiding van Willem van Oostervant, de laetere [[Wullem III van 'Olland|Graef Willem III]], van oôrsprong een 'Enegouwer, zat op Duuveland, saeme mit [[Utrecht]]enaers onder Bisschop Gwijde,ok een 'Enegouwer. De Vlaemse schepen liete, toen ze de Gouwe opvoere, nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op Duuveland. De verwarring bie d'Ollanders was groôt; Gwijde wier evange enome en Willem trok mî zijn leger trug op Zierikzeê dat 't wì zwaer te verduren kreeg. Een paer wekenlang wier 't zonder onderbrekiengen besturmd. Toen dat nie ielp blokkeerden de Vlaemingen aolle toegangen en gienge varder Olland in. Zonder vee tegenstand liepe z' aolf Olland onder de voet. Witte van Aemstie was tussendeur uut Zierikzeê ontsnapt nae Kennemerland en [[Jan van Renisse]] dee z'n best in Olland en veroaverde ok de stad Utrecht. Alleên Aerlem en Dordrecht ielde dae stand. Ok Zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d' Ollandse Graef. De Vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome, Ollandse steden kwaeme in opstand en de Vlaemingen drope of uut Olland en Utrecht. Vòdat de Vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de Gouwe op 10 en [[11 Auhustus]] [[1304]], nog zwaer evochte tussen [[Frankriek|Fransen]] en Vlaemingen. De Fransen stonge onder leiding van admiraal Rainier Grimaldi. Z'en vloôt bestong uut 30 Franse, 8 Spaanse en 5 Ollandse koggen en 11 galeien uut Genua. De Vlaemse vloot, onder leiding van Gwijde van Namen, bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten; koggen uut Vlaenderen, Bayonne (dat toen Engels was) en de Hanzesteden. Ok Spanjaerden, een Zweed en nog een paer aore deeje mee. In totaal kwam 'n toch mà op oagstens 37 groôte schepen. Wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee. En dat was in z'n voordeêl; bie ebbe liepe vee Franse schepen vast op ondiepten en leek 't erop of de Vlaemingen zoue winne. Mì de laetere vloed kwaeme de Franse schepen los en keerde de kansen. De aoren ochend waere, mischien deur 't werk van een spion, de Vlaemse schepen uut mekoare edreve. De Franse vloot, in slagorde, kon der toen gauw een ende anmaeke en Zierikzeê was vrie. ===Inpolderiengen=== De verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in [[1374]] wiere deur middel van tweê dammen Dreister en Schouwen mì mekaore verbonde en ontstong Noordgouwe. Noe konne de boeren van Dreister en ok Noordgouwe mì; paerd en waegen nae De Stad (Zierikzeê). 't Zuudoôstelijke stikje van Noordgouwe lag 't oagst, was zanderig en eêt noe Schoddebos. Vroeher wier 't nog deur iedereên Schorrebozze enoemd; een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de 14e eêuw der tegenan'keke. In nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende Sunnemare zòvaâre an'eslibd dat de polder Zonnemaire in 1401 bediekt kon oôre. In 1513 wier [[Slot Moermond]] voor de dorde keer op'ebouwd. De dieken die van Schoddebos in noôrdelijke richting nae de [[Grevelingen|Grevelienge]] liepe, bleve daernae tot 1953 binnendieken. ===Verbindiengen voo de Deltawêrreken=== De vervoers­mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern. ’t Was zelfs op'enome in de vlieg­route [[Rotterdam]] – [[Knokke-Heist|Knokke]]. De vlieg­vel­den [[Aemstie]] in Souburg waere tussen­stations. In de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge. Zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd, een soôrt kleine viertorens midden in ’t land. [[Dreister]] en [[Wulleminadurp]] bezaete alletwêe zô’n kunstwerk vô de route [[Rotterdam]] – [[Londen]]. Ok de militaire luchtvaert was op Schouwen nie onbekend. Vanof vliegveld Aemstie wier der boven de Grevelienge vôr ons durp druk ’oefend. Der lag daer een vlot as doel, waerop mit Fokker tweêdekkers wier edoke. In 1939 sloeg der nog zô’n [[Fokker]] in de polder Bloôis te pletter. Daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter [[Clinge Doôrenbos]] om ’t leven, ie scheen an’t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in Brouwsaeven. Hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de [[fiets]]. Er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto’s dat ze’t slachtoffer van de Belasting waere. Iedere fiets most een fietsplaetje è, een kopere straokje mit in’esloge letters in ciefers. De in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis. Mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d’er nie vô betaeld ao! Auto’s waere der nog nie vee. Je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele. De miste meêssen kwamme haest nie van 't eiland af. [[Rotterdam]] was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr ’t noôrden van Zeêland. Je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram. Die sliengerde z’n eige schommelend, raokend in fluitend van west naer oôst over ’t eiland. Je most dan in [[Ziepe]] op de boôt nae Numansdurp. Nae zô’n tweê uren vaere, ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom, mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in. Op ’t station in de Roosestraete kwam d’er een ende an d’ uren durende RTM-reize in stapte j’ over op ’t plaesselijke RET-vervoer; de Electrische Tram in plekke van d’ ons zô bekende stoomtrem. Overdonderd wier je dû de drukte, de vele eren in mevrouwen, de Maesbruggen, ’t Witte Uus in de wienkels van de Nieuwe Binnenweg. Laeter kwam d'r een directe verbindieng tussen Ziepe en [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Oorlog=== Op [[10 meie]] [[1940]] oôrde m’n op Schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme. Ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van [[Fokker]], die op het vliegveld Aemstie d’r tuus ao. Een radio ao m’n nog nie; daevò moste m’n nae m’n omoe, die ao een ansluuting op de draedomroep. Daer oôrde m’n meer biezondereden. Onze koneginne [[Willemina]] ield’n een striedlustige rede, waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m’n achter de [[Waeterlinie]] veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer [[Iengeland]] en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur. Vor ons eiland duurde dat mà kort. Evochte wier d’er ôk nie. Eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur Nederlandse soldaoten. Een paer uren laeter kwaeme de Duitsers die ’t zelfde deeje mit de nog over’ebleve fietsen. De eêste Duitser die m’n zaege, een jonge knul mit een ''Totenkopf'' embleem op z’n kraege, liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was. De vuufde colonne of luchtfoto’s ao d’r werk dus goed edae. De volgende weken was iedereên op zoek nae z’n fiets. Biena iedereên vond die wì trug. We woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt, ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor ’t miene en ’t joewe. An de draedomroep ao m’n nie vee meer. Aol ’t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radio wienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an’eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, wier d’er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Op ons durp waere in’t begin gin Duutsers, die zaete vooraol in de Westoek bie ’t vliegveld. Ok in Zierikzeê liepe d’r een paer rond. Dae was de Kommandantur en d’r laege ok een paer boôten van de ''Kriegsmarine''. De groôste veranderienge was de verduusterienge. As’t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene. Ok de koplampen van auto’s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin. Ok de [[Amsterdam]]se tied wier of’eschaft, we krege vortan de Duitse tied; dae zat 40 minuten verschil tussen. Alleên de tied op de torenklokke wier an’epast. Vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene. Op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken. Eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut ’t oôsten over om Engeland te bombarderen. De staerten ienge nae benee, zwaer van de bommen. D’r waere weinig landverraejers op ons eiland. Ma je most toch uutkieke. Op ’t lest wist je we wie je kon vertrouwe. Op de leêgere schole krege m’n vortan ok Duitse les en in de winter vitamine C pillen. Langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Moffen verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie. Voral de Westoek wier daerom vol’ebouwd mit bunkers. Iedereên kreeg inkwartiering. De errebeiers gienge ’n elke dag mit de tram naer [[Aemstie]] om te werke an de Atlantik Wal. De tram ree ok langs de Kloôsterweg tussen Noordgouwe en Schoddebos. Dae kon je ’m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe. De tram zat dikkels vol mit Armeniers die onze kunsten prachtig vonde. Dat waere een soort Duitse ’ulptroepen, die [[Stalin]] nog erger vonde dan Hitler. In de lucht begon het ok te veranderen. De vliegtuugen kwaeme noe uut het westen. De Moffen krege noe een koekje van eige deeg, wat bienae iedereen prachtig vond. We krege in Zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels; dat was een radiostation dat de Engelse vliegtuugen most opmerke en indere. We laege naemelijk midden tussen Oôst-Engeland en het Ruhrgebied mit de Duitse oorlogsindustrie. Zo noe en dan kwam er angeschote Engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer’eschote dù Duitse nachtjaegers. De bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger. We moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere, de eêuwenoue kerkklokken wiere ok ’estole om om’esmolte ’t oren vò granaten an’t Oôstfront. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z’n è en nae acht ure ’s aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op ’ platteland viel’t nog wè mee wat ’t eten angaet. Om an stroope te kommen was eenvoudiger, daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken. Om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk; daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere. Ok de roakers krege ’t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier. Ons deeje dae nie an mee. Mit je bonkaerte van de distributie kreeg je, gloaf ik, 1 pakje Consi in de weke, as je teminste boven de achttiene was. Het binnenlandse nieuws wier d’r ok nie beter op. Regelmaetig stong d’r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden, die vornaemelijk in Zierikzeê woonden wiere of ’evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter naar [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog. De familie Labzowski, wae m’n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m’n nooit mì trug ezie. De Moffen krege ’t moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf zich op 2 februaorie 1943 over. In ’t zelfde jaor op 13 meie gaeve de restanten van’t Afrika Korps zich over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne ’m al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en (zweef)vliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten. Iedereên die nog nie as dwangarbeider nae Duitsland was of ’evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duitse veldmaarschalken. Laeter wier ’n beschuldigd dat ie in ’t complot zat om [[Adolf Hitler]] op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier ’n edwonge om op 14 october 1944 zelfmoord te plegen. Om op die asperges trug te komen; soms vonde ze dat nog nie genoeg. Verschillende eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Op 5 meie 1945 wier Schouwen pas vrie. 'evochte tiejes de bevriejieng is ter nie. Wel is [[Bru]] flienk beschote vanof [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Weatersnoodramp=== Mì die [[De Ramp van 1953|sturmvloed]] in feberwari [[1953]] wier Schouwen zwaer 'etroffen. Op 't eiland kwamme ruum 800 man omme. Ok nae de ramp bleef ut kritiek. Dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok. Vòraol de Schouwse Diek, de vroegere oôstelijke zeêdiek van Schouwen, kreeg 't zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting. Mì militairen, dekzeilen, perkoenpaelen en zandzakken konde m'n bie een sturm effen vô Paese de zaek net boven waeter oue. 't Diekwaeter, waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren, speelde nog één keer een kwaelijke rolle in 1953. De in de luwte 'elege dieken derlangs waere niet berekend op zò'n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur. Omdat ok an de zuudkant van de Vierbannenpolder de diek te leêge was, stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke 'onderde mensen in Capelle, Nieuwerkerke en Ouwerkerke. ===Nae de ramp=== In de jaeren trek nae de Ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of'eslote, zòas 't Diekwaeter zelf en op Thole de Pluumpot. Mi de ofsluuting van de Zandkreeke en 't Veêrse Gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in Zeêland flienk verkort. De vardere kustverkortingen vanof de [[Oôsterscheldekering]] tot en mìt de Maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig'eid in de Delta. In 1967 wier de [[Greveliengendam]] 'eopend nae Flakkee, nae de [[Zeêlandbrugge]] de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime. Vooral [[Renisse]] wor een druk plekkie. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de [[Flupsdam]]. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters. Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Schouwen-Duveland in 1997. Een jaer eerder was 't ouwe waeterschap Schouwen, dat al eeuwenlang bestong op'ego in Waeterschap Zeeuwse Eilanden. Schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen. Pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren '80 en '90 mislukt. == Politiek == === Gemeênteraod === Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 ! 2018 || 2014 || 2010 ! 2006 || 2002 || 1997 |- | LSD ¹ | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|6 | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|4 | 3 || 4 || |- | [[VVD]] | 5 || 3 | 3 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|5 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 7 |- | [[SGP]] ² | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || 3 || 3 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 4 |- | [[PRO]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || | || || | || || |- | [[GL]] | || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || || 1 | 1 || 1 || 1 |- | [[PvdA]] | || 2 | 1 || 2 || 2 | bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|3 || 4 |- | [[D66]] | 2 || 1 | 1 || 1 || 1 | || || 2 |- | [[CU]] ³ | 1 || 1 | 1 || 2 || 2 | 2 || 2 || 3 |- | [[SP]] | 1 || 1 | 2 || 2 || | || || |- | Alert! | || | || 1 || 2 | 2 || 3 || |- ! Totaol ! 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 |- ! Coalitie ! 14 || 15 ! 15 || 12 || 12 ! 15 || 13 || |- ! Opkomst ! 62% || 61% ! 65% || 64% || 62% ! 65% || 68% || 61% |} ¹ Leefbaar Schouwen-Duiveland ² 1997: SGP 2, [[GPV]] 1 (bie CU) 3 1997: [[RPF]] 2 + GPV 1 === Burhemeêsters === Burhemeêsters van Schouwen-Duveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1997 - 2009 || Jack Asselbergs || [[VVD]] || 1981-1987 burhemeêster van [[Sluus (gemeênte)|Sluus]] <br> 1987-1997 burhemeêster van [[Zurrikzeê]] |- | 2009 - 2020 || Gerard Rabelink || || |- | 2020 - noe || [[Jack van der Hoek]] || [[D66]] || |- |} == Trivia == * Schouwen-Duveland stoôt op plekke 269 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Plompetoren]] * [[Lieste mee hoôgste gebouwen op Schouwen]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.schouwen-duiveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20210121015921/https://www.plaatsengids.nl/schouwen-duiveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/schouwen-duiveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Schouwen-Duiveland Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Schouwen-Duveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Schouwen-Duveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] ot0qp2a82cf86zfmupnd1ttdzenjhu5 181755 181754 2026-07-12T06:54:51Z Dekaden 16019 /* Geschiedenisse */ 181755 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Schouwen-Duiveland |dialect1 = Schouwen-Duvelands |naam1 = Schouwen-Duveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Schouwen-Duiveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Schouwen-Duiveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1676 (2016).png |kaart = Gem-Schouwen-Duiveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Schouwen-Duveland |streek2 = |hoofdplaats = Zurrikzeê |oppervlakte = 488 |oppervlakte1 = 229 |oppervlakte2 = 260 |inwoners = 34.000 |datum = 2025 |dichtheid = 151 |graden = {{Koord|51|41|N|3|54|L}} }} [[Plaetje:Zierikzee 1.jpg|thumb|Blik over Zurrikzeê]] [[Plaetje:Schouwen Duiveland 1664 Blaeu HR.JPG|thumb|Schouwen-Duveland deu Blaeu rond 1645]] [[Plaetje:Oosterscheldekering-pohled.jpg|thumb|De [[Oôsterscheldekering]]]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] [[Plaetje:Slot Moermond Renesse.jpg|thumb|[[Slot Moermond]] in [[Renisse]]]] [[Plaetje:Slot Haamstede met poortgebouw.JPG|thumb|Slot [[Aemstie]]]] '''Schouwen-Duveland''' is 'n gewezen eiland en gemeênte in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] in 't zujen en de [[Grevelienge]] in 't noôrden. Mee [[Noôrd-Beveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Goeree-Overflakkee]] deur de [[Greveliengedam]] en de [[Brouwersdam]] en mee [[Flupland (eiland)|Flupland]] deur de [[Flupsdam]]. De gemeênte ao 34.000 inweuners en is in 1997 ontstaen uut een saemenvoegieng van de gemeênten [[Brouwes'aeven]], [[Bru]], [[Duveland (gemeênte)|Duveland]], [[Middenschouwen]], [[Westerschouwen]] en [[Zurrikzeê]]. Belangrieke wehen bin [[N57]], [[N59]], [[N256]], [[N652]], [[N653]], [[N654]] en [[N655]]. Oôgste duun is 43,8 meter. == Plekken == {| class=wikitable |- | [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Schouwen-Duiveland.png|links|kaderloos]] | * [[Aemstie]] * [[Briepe]] * [[Brouwes'aeven]] (stad) * [[Bru]] * [[Burg]] * [[Burgsluus]] * [[Dreistur]] * [[Elkerzee]] * [[Ellemeet]] * [[Kerkwerve]] * [[Looperskapelle]] * [[Merjaen]] * [[Nieuwerkerk]] | * [[Nieuwerkerke]] * [[Noordgouwe]] * [[Noordwelle]] * [[Oôsterland]] * [[Ouwerkerk]] * [[Renisse]] * [[Schaerendieke]] * [[Schoddebozze]] * [[Sêêskerke]] * [[Sturjalland]] * [[Zunnemaire]] * [[Zurrikzeê]] (stad) |} ==Geschiedenisse== ===Middeleêuwen=== In middeleêuwen waere [[Schouwen]] en [[Duuveland]] tweê aparte eilanden. D'r tussendeur liep een breêje geule, die bie Zierikzeê de Gouwe wier enoemd en die meer nae 't noorden varder gieng as Sunnemare. Zeêland ao in die tied nie aIleên regelmaetig te maeken mi vee schae dù sturmvloeden, mar ok omdat et een twistappel was tussen Vlaenderen en [[Graefschap 'Olland|'Olland]], wier er vee verinneweert. De Zeêuwen zelf waere verdeêld. Vlaemsgezinden onder [[Jan van Renisse]] stonge tegenover de volgeliengen van [[Wolfert van Borsele]] en [[Witte van Aemstie]]. Dien lesten was zelf as bastaerd van de Graef van Olland, [[Floris V van 'Olland|Floris V]], een bitje buuten de boôt evaolle bie d' erfenisse. De Graef van Henegouwen, [[Jan van Avesnes]], was nae de moord op Floris V as Jan I ok Graef van Olland ore. Jan van Renisse was verbanne uut Zeêland, en Witte van Aemstie oa aolles van em in kunne pikke, omdat Wolfert van Borsele Jan van Renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken'eid bie de moord op [[Floris V van 'Olland|Floris V]]. Laeter, toen 't uutkwam wier Wolfert "elyncht". Jan van Renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de Vlaemingen bie de [[Guldensporenslag]] bie Kortriek. Ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee Franse ridders in 't stof biete. De Vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in 't noorden schoôn schip maeke. In [[1303]] dronge ze Zeêland binne en sloege ze beleg vò Zierikzeê. In maerte [[1304]] kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier. Nae ofloap daevan, in de zomer, kwaeme de Vlaemingen wì trug. D'Ollandse oôfdmacht onder leiding van Willem van Oostervant, de laetere [[Wullem III van 'Olland|Graef Willem III]], van oôrsprong een 'Enegouwer, zat op Duuveland, saeme mit [[Utrecht]]enaers onder Bisschop Gwijde,ok een 'Enegouwer. De Vlaemse schepen liete, toen ze de Gouwe opvoere, nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op Duuveland. De verwarring bie d'Ollanders was groôt; Gwijde wier evange enome en Willem trok mî zijn leger trug op Zierikzeê dat 't wì zwaer te verduren kreeg. Een paer wekenlang wier 't zonder onderbrekiengen besturmd. Toen dat nie ielp blokkeerden de Vlaemingen aolle toegangen en gienge varder Olland in. Zonder vee tegenstand liepe z' aolf Olland onder de voet. Witte van Aemstie was tussendeur uut Zierikzeê ontsnapt nae Kennemerland en [[Jan van Renisse]] dee z'n best in Olland en veroaverde ok de stad Utrecht. Alleên Aerlem en Dordrecht ielde dae stand. Ok Zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d' Ollandse Graef. De Vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome, Ollandse steden kwaeme in opstand en de Vlaemingen drope of uut Olland en Utrecht. Vòdat de Vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de Gouwe op 10 en [[11 Auhustus]] [[1304]], nog zwaer evochte tussen [[Frankriek|Fransen]] en Vlaemingen. De Fransen stonge onder leiding van admiraal Rainier Grimaldi. Z'en vloôt bestong uut 30 Franse, 8 Spaanse en 5 Ollandse koggen en 11 galeien uut Genua. De Vlaemse vloot, onder leiding van Gwijde van Namen, bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten; koggen uut Vlaenderen, Bayonne (dat toen Engels was) en de Hanzesteden. Ok Spanjaerden, een Zweed en nog een paer aore deeje mee. In totaal kwam 'n toch mà op oagstens 37 groôte schepen. Wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee. En dat was in z'n voordeêl; bie ebbe liepe vee Franse schepen vast op ondiepten en leek 't erop of de Vlaemingen zoue winne. Mì de laetere vloed kwaeme de Franse schepen los en keerde de kansen. De aoren ochend waere, mischien deur 't werk van een spion, de Vlaemse schepen uut mekoare edreve. De Franse vloot, in slagorde, kon der toen gauw een ende anmaeke en Zierikzeê was vrie. ===Inpolderiengen=== De verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in [[1374]] wiere deur middel van tweê dammen Dreister en Schouwen mì mekaore verbonde en ontstong Noordgouwe. Noe konne de boeren van Dreister en ok Noordgouwe mì; paerd en waegen nae De Stad (Zierikzeê). 't Zuudoôstelijke stikje van Noordgouwe lag 't oagst, was zanderig en eêt noe Schoddebos. Vroeher wier 't nog deur iedereên Schorrebozze enoemd; een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de 14e eêuw der tegenan'keke. In nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende Sunnemare zòvaâre an'eslibd dat de polder Zonnemaire in 1401 bediekt kon oôre. In 1513 wier [[Slot Moermond]] voor de dorde keer op'ebouwd. De dieken die van Schoddebos in noôrdelijke richting nae de [[Grevelingen|Grevelienge]] liepe, bleve daernae tot 1953 binnendieken. ===Verbindiengen voo de Deltawêrreken=== De vervoers­mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern. ’t Was zelfs op'enome in de vlieg­route [[Rotterdam]] – [[Knokke-Heist|Knokke]]. De vlieg­vel­den [[Aemstie]] in Souburg waere tussen­stations. In de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge. Zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd, een soôrt kleine viertorens midden in ’t land. [[Dreister]] en [[Wulleminadurp]] bezaete alletwêe zô’n kunstwerk vô de route [[Rotterdam]] – [[Londen]]. Ok de militaire luchtvaert was op Schouwen nie onbekend. Vanof vliegveld Aemstie wier der boven de Grevelienge vôr ons durp druk ’oefend. Der lag daer een vlot as doel, waerop mit Fokker tweêdekkers wier edoke. In 1939 sloeg der nog zô’n [[Fokker]] in de polder Bloôis te pletter. Daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter [[Clinge Doôrenbos]] om ’t leven, ie scheen an’t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in Brouwsaeven. Hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de [[fiets]]. Er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto’s dat ze’t slachtoffer van de Belasting waere. Iedere fiets most een fietsplaetje è, een kopere straokje mit in’esloge letters in ciefers. De in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis. Mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d’er nie vô betaeld ao! Auto’s waere der nog nie vee. Je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele. De miste meêssen kwamme haest nie van 't eiland af. [[Rotterdam]] was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr ’t noôrden van Zeêland. Je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram. Die sliengerde z’n eige schommelend, raokend in fluitend van west naer oôst over ’t eiland. Je most dan in [[Ziepe]] op de boôt nae Numansdurp. Nae zô’n tweê uren vaere, ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom, mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in. Op ’t station in de Roosestraete kwam d’er een ende an d’ uren durende RTM-reize in stapte j’ over op ’t plaesselijke RET-vervoer; de Electrische Tram in plekke van d’ ons zô bekende stoomtrem. Overdonderd wier je dû de drukte, de vele eren in mevrouwen, de Maesbruggen, ’t Witte Uus in de wienkels van de Nieuwe Binnenweg. Laeter kwam d'r een directe verbindieng tussen Ziepe en [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Oôrlog=== Op [[10 meie]] [[1940]] oôrde m’n op Schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme. Ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van [[Fokker]], die op het vliegveld Aemstie d’r tuus ao. Een radio ao m’n nog nie; daevò moste m’n nae m’n omoe, die ao een ansluuting op de draedomroep. Daer oôrde m’n meer biezondereden. Onze koneginne [[Willemina]] ield’n een striedlustige rede, waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m’n achter de [[Waeterlinie]] veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer [[Iengeland]] en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur. Vor ons eiland duurde dat mà kort. Evochte wier d’er ôk nie. Eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur Nederlandse soldaoten. Een paer uren laeter kwaeme de Duitsers die ’t zelfde deeje mit de nog over’ebleve fietsen. De eêste Duitser die m’n zaege, een jonge knul mit een ''Totenkopf'' embleem op z’n kraege, liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was. De vuufde colonne of luchtfoto’s ao d’r werk dus goed edae. De volgende weken was iedereên op zoek nae z’n fiets. Biena iedereên vond die wì trug. We woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt, ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor ’t miene en ’t joewe. An de draedomroep ao m’n nie vee meer. Aol ’t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radio wienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an’eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, wier d’er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Op ons durp waere in’t begin gin Duutsers, die zaete vooraol in de Westoek bie ’t vliegveld. Ok in Zierikzeê liepe d’r een paer rond. Dae was de Kommandantur en d’r laege ok een paer boôten van de ''Kriegsmarine''. De groôste veranderienge was de verduusterienge. As’t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene. Ok de koplampen van auto’s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin. Ok de [[Amsterdam]]se tied wier of’eschaft, we krege vortan de Duitse tied; dae zat 40 minuten verschil tussen. Alleên de tied op de torenklokke wier an’epast. Vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene. Op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken. Eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut ’t oôsten over om Engeland te bombarderen. De staerten ienge nae benee, zwaer van de bommen. D’r waere weinig landverraejers op ons eiland. Ma je most toch uutkieke. Op ’t lest wist je we wie je kon vertrouwe. Op de leêgere schole krege m’n vortan ok Duitse les en in de winter vitamine C pillen. Langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Moffen verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie. Voral de Westoek wier daerom vol’ebouwd mit bunkers. Iedereên kreeg inkwartiering. De errebeiers gienge ’n elke dag mit de tram naer [[Aemstie]] om te werke an de Atlantik Wal. De tram ree ok langs de Kloôsterweg tussen Noordgouwe en Schoddebos. Dae kon je ’m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe. De tram zat dikkels vol mit Armeniers die onze kunsten prachtig vonde. Dat waere een soort Duitse ’ulptroepen, die [[Stalin]] nog erger vonde dan Hitler. In de lucht begon het ok te veranderen. De vliegtuugen kwaeme noe uut het westen. De Moffen krege noe een koekje van eige deeg, wat bienae iedereen prachtig vond. We krege in Zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels; dat was een radiostation dat de Engelse vliegtuugen most opmerke en indere. We laege naemelijk midden tussen Oôst-Engeland en het Ruhrgebied mit de Duitse oorlogsindustrie. Zo noe en dan kwam er angeschote Engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer’eschote dù Duitse nachtjaegers. De bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger. We moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere, de eêuwenoue kerkklokken wiere ok ’estole om om’esmolte ’t oren vò granaten an’t Oôstfront. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z’n è en nae acht ure ’s aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op ’ platteland viel’t nog wè mee wat ’t eten angaet. Om an stroope te kommen was eenvoudiger, daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken. Om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk; daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere. Ok de roakers krege ’t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier. Ons deeje dae nie an mee. Mit je bonkaerte van de distributie kreeg je, gloaf ik, 1 pakje Consi in de weke, as je teminste boven de achttiene was. Het binnenlandse nieuws wier d’r ok nie beter op. Regelmaetig stong d’r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden, die vornaemelijk in Zierikzeê woonden wiere of ’evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter naar [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog. De familie Labzowski, wae m’n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m’n nooit mì trug ezie. De Moffen krege ’t moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf zich op 2 februaorie 1943 over. In ’t zelfde jaor op 13 meie gaeve de restanten van’t Afrika Korps zich over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne ’m al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en (zweef)vliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten. Iedereên die nog nie as dwangarbeider nae Duitsland was of ’evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duitse veldmaarschalken. Laeter wier ’n beschuldigd dat ie in ’t complot zat om [[Adolf Hitler]] op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier ’n edwonge om op 14 october 1944 zelfmoord te plegen. Om op die asperges trug te komen; soms vonde ze dat nog nie genoeg. Verschillende eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Op 5 meie 1945 wier Schouwen pas vrie. 'evochte tiejes de bevriejieng is ter nie. Wel is [[Bru]] flienk beschote vanof [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Weatersnoôdramp=== Mì die [[De Ramp van 1953|sturmvloed]] in feberwari [[1953]] wier Schouwen zwaer 'etroffen. Op 't eiland kwamme ruum 800 man omme. Ok nae de ramp bleef ut kritiek. Dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok. Vòraol de Schouwse Diek, de vroegere oôstelijke zeêdiek van Schouwen, kreeg 't zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting. Mì militairen, dekzeilen, perkoenpaelen en zandzakken konde m'n bie een sturm effen vô Paese de zaek net boven waeter oue. 't Diekwaeter, waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren, speelde nog één keer een kwaelijke rolle in 1953. De in de luwte 'elege dieken derlangs waere niet berekend op zò'n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur. Omdat ok an de zuudkant van de Vierbannenpolder de diek te leêge was, stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke 'onderde mensen in Capelle, Nieuwerkerke en Ouwerkerke. ===Nae de ramp=== In de jaeren trek nae de Ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of'eslote, zòas 't Diekwaeter zelf en op Thole de Pluumpot. Mi de ofsluuting van de Zandkreeke en 't Veêrse Gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in Zeêland flienk verkort. De vardere kustverkortingen vanof de [[Oôsterscheldekering]] tot en mìt de Maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig'eid in de Delta. In 1967 wier de [[Greveliengendam]] 'eopend nae Flakkee, nae de [[Zeêlandbrugge]] de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime. Vooral [[Renisse]] wor een druk plekkie. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de [[Flupsdam]]. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters. Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Schouwen-Duveland in 1997. Een jaer eerder was 't ouwe waeterschap Schouwen, dat al eeuwenlang bestong op'ego in Waeterschap Zeeuwse Eilanden. Schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen. Pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren '80 en '90 mislukt. == Politiek == === Gemeênteraod === Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 ! 2018 || 2014 || 2010 ! 2006 || 2002 || 1997 |- | LSD ¹ | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|6 | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|4 | 3 || 4 || |- | [[VVD]] | 5 || 3 | 3 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|5 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 7 |- | [[SGP]] ² | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || 3 || 3 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 4 |- | [[PRO]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || | || || | || || |- | [[GL]] | || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || || 1 | 1 || 1 || 1 |- | [[PvdA]] | || 2 | 1 || 2 || 2 | bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|3 || 4 |- | [[D66]] | 2 || 1 | 1 || 1 || 1 | || || 2 |- | [[CU]] ³ | 1 || 1 | 1 || 2 || 2 | 2 || 2 || 3 |- | [[SP]] | 1 || 1 | 2 || 2 || | || || |- | Alert! | || | || 1 || 2 | 2 || 3 || |- ! Totaol ! 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 |- ! Coalitie ! 14 || 15 ! 15 || 12 || 12 ! 15 || 13 || |- ! Opkomst ! 62% || 61% ! 65% || 64% || 62% ! 65% || 68% || 61% |} ¹ Leefbaar Schouwen-Duiveland ² 1997: SGP 2, [[GPV]] 1 (bie CU) 3 1997: [[RPF]] 2 + GPV 1 === Burhemeêsters === Burhemeêsters van Schouwen-Duveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1997 - 2009 || Jack Asselbergs || [[VVD]] || 1981-1987 burhemeêster van [[Sluus (gemeênte)|Sluus]] <br> 1987-1997 burhemeêster van [[Zurrikzeê]] |- | 2009 - 2020 || Gerard Rabelink || || |- | 2020 - noe || [[Jack van der Hoek]] || [[D66]] || |- |} == Trivia == * Schouwen-Duveland stoôt op plekke 269 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Plompetoren]] * [[Lieste mee hoôgste gebouwen op Schouwen]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.schouwen-duiveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20210121015921/https://www.plaatsengids.nl/schouwen-duiveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/schouwen-duiveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Schouwen-Duiveland Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Schouwen-Duveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Schouwen-Duveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] 87khcemqcp6gltji0nj89tgurnpxctr 181756 181755 2026-07-12T06:56:47Z Dekaden 16019 /* Plekken */ 181756 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Schouwen-Duiveland |dialect1 = Schouwen-Duvelands |naam1 = Schouwen-Duveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Schouwen-Duiveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Schouwen-Duiveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1676 (2016).png |kaart = Gem-Schouwen-Duiveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Schouwen-Duveland |streek2 = |hoofdplaats = Zurrikzeê |oppervlakte = 488 |oppervlakte1 = 229 |oppervlakte2 = 260 |inwoners = 34.000 |datum = 2025 |dichtheid = 151 |graden = {{Koord|51|41|N|3|54|L}} }} [[Plaetje:Zierikzee 1.jpg|thumb|Blik over Zurrikzeê]] [[Plaetje:Schouwen Duiveland 1664 Blaeu HR.JPG|thumb|Schouwen-Duveland deu Blaeu rond 1645]] [[Plaetje:Oosterscheldekering-pohled.jpg|thumb|De [[Oôsterscheldekering]]]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] [[Plaetje:Slot Moermond Renesse.jpg|thumb|[[Slot Moermond]] in [[Renisse]]]] [[Plaetje:Slot Haamstede met poortgebouw.JPG|thumb|Slot [[Aemstie]]]] '''Schouwen-Duveland''' is 'n gewezen eiland en gemeênte in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] in 't zujen en de [[Grevelienge]] in 't noôrden. Mee [[Noôrd-Beveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Goeree-Overflakkee]] deur de [[Greveliengedam]] en de [[Brouwersdam]] en mee [[Flupland (eiland)|Flupland]] deur de [[Flupsdam]]. De gemeênte ao 34.000 inweuners en is in 1997 ontstaen uut een saemenvoegieng van de gemeênten [[Brouwes'aeven]], [[Bru]], [[Duveland (gemeênte)|Duveland]], [[Middenschouwen]], [[Westerschouwen]] en [[Zurrikzeê]]. Belangrieke wehen bin [[N57]], [[N59]], [[N256]], [[N652]], [[N653]], [[N654]] en [[N655]]. Oôgste duun is 43,8 meter. == Plekken == {| class=wikitable |- | [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Schouwen-Duiveland.png|links|kaderloos]] | * [[Aemstie]] * [[Briepe]] * [[Brouwes'aeven]] (stad) * [[Bru]] * [[Burg]] * [[Burgsluus]] * [[Dreistur]] * [[Elkerzee]] * [[Ellemeet]] * [[Kerkwerve]] * [[Looperskapelle]] * [[Merjaen]] * [[Nieuwerkaarke]] | * [[Noordgouwe]] * [[Noordwelle]] * [[Oôsterland]] * [[Ouwerkerk]] * [[Renisse]] * [[Schaerendieke]] * [[Schoddebozze]] * [['t Schutje]] * [[Sêêskerke]] * [[Sturjalland]] * [[Zunnemaire]] * [[Zurrikzeê]] (stad) |} ==Geschiedenisse== ===Middeleêuwen=== In middeleêuwen waere [[Schouwen]] en [[Duuveland]] tweê aparte eilanden. D'r tussendeur liep een breêje geule, die bie Zierikzeê de Gouwe wier enoemd en die meer nae 't noorden varder gieng as Sunnemare. Zeêland ao in die tied nie aIleên regelmaetig te maeken mi vee schae dù sturmvloeden, mar ok omdat et een twistappel was tussen Vlaenderen en [[Graefschap 'Olland|'Olland]], wier er vee verinneweert. De Zeêuwen zelf waere verdeêld. Vlaemsgezinden onder [[Jan van Renisse]] stonge tegenover de volgeliengen van [[Wolfert van Borsele]] en [[Witte van Aemstie]]. Dien lesten was zelf as bastaerd van de Graef van Olland, [[Floris V van 'Olland|Floris V]], een bitje buuten de boôt evaolle bie d' erfenisse. De Graef van Henegouwen, [[Jan van Avesnes]], was nae de moord op Floris V as Jan I ok Graef van Olland ore. Jan van Renisse was verbanne uut Zeêland, en Witte van Aemstie oa aolles van em in kunne pikke, omdat Wolfert van Borsele Jan van Renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken'eid bie de moord op [[Floris V van 'Olland|Floris V]]. Laeter, toen 't uutkwam wier Wolfert "elyncht". Jan van Renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de Vlaemingen bie de [[Guldensporenslag]] bie Kortriek. Ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee Franse ridders in 't stof biete. De Vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in 't noorden schoôn schip maeke. In [[1303]] dronge ze Zeêland binne en sloege ze beleg vò Zierikzeê. In maerte [[1304]] kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier. Nae ofloap daevan, in de zomer, kwaeme de Vlaemingen wì trug. D'Ollandse oôfdmacht onder leiding van Willem van Oostervant, de laetere [[Wullem III van 'Olland|Graef Willem III]], van oôrsprong een 'Enegouwer, zat op Duuveland, saeme mit [[Utrecht]]enaers onder Bisschop Gwijde,ok een 'Enegouwer. De Vlaemse schepen liete, toen ze de Gouwe opvoere, nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op Duuveland. De verwarring bie d'Ollanders was groôt; Gwijde wier evange enome en Willem trok mî zijn leger trug op Zierikzeê dat 't wì zwaer te verduren kreeg. Een paer wekenlang wier 't zonder onderbrekiengen besturmd. Toen dat nie ielp blokkeerden de Vlaemingen aolle toegangen en gienge varder Olland in. Zonder vee tegenstand liepe z' aolf Olland onder de voet. Witte van Aemstie was tussendeur uut Zierikzeê ontsnapt nae Kennemerland en [[Jan van Renisse]] dee z'n best in Olland en veroaverde ok de stad Utrecht. Alleên Aerlem en Dordrecht ielde dae stand. Ok Zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d' Ollandse Graef. De Vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome, Ollandse steden kwaeme in opstand en de Vlaemingen drope of uut Olland en Utrecht. Vòdat de Vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de Gouwe op 10 en [[11 Auhustus]] [[1304]], nog zwaer evochte tussen [[Frankriek|Fransen]] en Vlaemingen. De Fransen stonge onder leiding van admiraal Rainier Grimaldi. Z'en vloôt bestong uut 30 Franse, 8 Spaanse en 5 Ollandse koggen en 11 galeien uut Genua. De Vlaemse vloot, onder leiding van Gwijde van Namen, bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten; koggen uut Vlaenderen, Bayonne (dat toen Engels was) en de Hanzesteden. Ok Spanjaerden, een Zweed en nog een paer aore deeje mee. In totaal kwam 'n toch mà op oagstens 37 groôte schepen. Wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee. En dat was in z'n voordeêl; bie ebbe liepe vee Franse schepen vast op ondiepten en leek 't erop of de Vlaemingen zoue winne. Mì de laetere vloed kwaeme de Franse schepen los en keerde de kansen. De aoren ochend waere, mischien deur 't werk van een spion, de Vlaemse schepen uut mekoare edreve. De Franse vloot, in slagorde, kon der toen gauw een ende anmaeke en Zierikzeê was vrie. ===Inpolderiengen=== De verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in [[1374]] wiere deur middel van tweê dammen Dreister en Schouwen mì mekaore verbonde en ontstong Noordgouwe. Noe konne de boeren van Dreister en ok Noordgouwe mì; paerd en waegen nae De Stad (Zierikzeê). 't Zuudoôstelijke stikje van Noordgouwe lag 't oagst, was zanderig en eêt noe Schoddebos. Vroeher wier 't nog deur iedereên Schorrebozze enoemd; een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de 14e eêuw der tegenan'keke. In nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende Sunnemare zòvaâre an'eslibd dat de polder Zonnemaire in 1401 bediekt kon oôre. In 1513 wier [[Slot Moermond]] voor de dorde keer op'ebouwd. De dieken die van Schoddebos in noôrdelijke richting nae de [[Grevelingen|Grevelienge]] liepe, bleve daernae tot 1953 binnendieken. ===Verbindiengen voo de Deltawêrreken=== De vervoers­mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern. ’t Was zelfs op'enome in de vlieg­route [[Rotterdam]] – [[Knokke-Heist|Knokke]]. De vlieg­vel­den [[Aemstie]] in Souburg waere tussen­stations. In de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge. Zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd, een soôrt kleine viertorens midden in ’t land. [[Dreister]] en [[Wulleminadurp]] bezaete alletwêe zô’n kunstwerk vô de route [[Rotterdam]] – [[Londen]]. Ok de militaire luchtvaert was op Schouwen nie onbekend. Vanof vliegveld Aemstie wier der boven de Grevelienge vôr ons durp druk ’oefend. Der lag daer een vlot as doel, waerop mit Fokker tweêdekkers wier edoke. In 1939 sloeg der nog zô’n [[Fokker]] in de polder Bloôis te pletter. Daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter [[Clinge Doôrenbos]] om ’t leven, ie scheen an’t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in Brouwsaeven. Hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de [[fiets]]. Er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto’s dat ze’t slachtoffer van de Belasting waere. Iedere fiets most een fietsplaetje è, een kopere straokje mit in’esloge letters in ciefers. De in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis. Mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d’er nie vô betaeld ao! Auto’s waere der nog nie vee. Je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele. De miste meêssen kwamme haest nie van 't eiland af. [[Rotterdam]] was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr ’t noôrden van Zeêland. Je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram. Die sliengerde z’n eige schommelend, raokend in fluitend van west naer oôst over ’t eiland. Je most dan in [[Ziepe]] op de boôt nae Numansdurp. Nae zô’n tweê uren vaere, ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom, mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in. Op ’t station in de Roosestraete kwam d’er een ende an d’ uren durende RTM-reize in stapte j’ over op ’t plaesselijke RET-vervoer; de Electrische Tram in plekke van d’ ons zô bekende stoomtrem. Overdonderd wier je dû de drukte, de vele eren in mevrouwen, de Maesbruggen, ’t Witte Uus in de wienkels van de Nieuwe Binnenweg. Laeter kwam d'r een directe verbindieng tussen Ziepe en [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Oôrlog=== Op [[10 meie]] [[1940]] oôrde m’n op Schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme. Ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van [[Fokker]], die op het vliegveld Aemstie d’r tuus ao. Een radio ao m’n nog nie; daevò moste m’n nae m’n omoe, die ao een ansluuting op de draedomroep. Daer oôrde m’n meer biezondereden. Onze koneginne [[Willemina]] ield’n een striedlustige rede, waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m’n achter de [[Waeterlinie]] veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer [[Iengeland]] en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur. Vor ons eiland duurde dat mà kort. Evochte wier d’er ôk nie. Eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur Nederlandse soldaoten. Een paer uren laeter kwaeme de Duitsers die ’t zelfde deeje mit de nog over’ebleve fietsen. De eêste Duitser die m’n zaege, een jonge knul mit een ''Totenkopf'' embleem op z’n kraege, liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was. De vuufde colonne of luchtfoto’s ao d’r werk dus goed edae. De volgende weken was iedereên op zoek nae z’n fiets. Biena iedereên vond die wì trug. We woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt, ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor ’t miene en ’t joewe. An de draedomroep ao m’n nie vee meer. Aol ’t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radio wienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an’eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, wier d’er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Op ons durp waere in’t begin gin Duutsers, die zaete vooraol in de Westoek bie ’t vliegveld. Ok in Zierikzeê liepe d’r een paer rond. Dae was de Kommandantur en d’r laege ok een paer boôten van de ''Kriegsmarine''. De groôste veranderienge was de verduusterienge. As’t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene. Ok de koplampen van auto’s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin. Ok de [[Amsterdam]]se tied wier of’eschaft, we krege vortan de Duitse tied; dae zat 40 minuten verschil tussen. Alleên de tied op de torenklokke wier an’epast. Vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene. Op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken. Eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut ’t oôsten over om Engeland te bombarderen. De staerten ienge nae benee, zwaer van de bommen. D’r waere weinig landverraejers op ons eiland. Ma je most toch uutkieke. Op ’t lest wist je we wie je kon vertrouwe. Op de leêgere schole krege m’n vortan ok Duitse les en in de winter vitamine C pillen. Langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Moffen verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie. Voral de Westoek wier daerom vol’ebouwd mit bunkers. Iedereên kreeg inkwartiering. De errebeiers gienge ’n elke dag mit de tram naer [[Aemstie]] om te werke an de Atlantik Wal. De tram ree ok langs de Kloôsterweg tussen Noordgouwe en Schoddebos. Dae kon je ’m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe. De tram zat dikkels vol mit Armeniers die onze kunsten prachtig vonde. Dat waere een soort Duitse ’ulptroepen, die [[Stalin]] nog erger vonde dan Hitler. In de lucht begon het ok te veranderen. De vliegtuugen kwaeme noe uut het westen. De Moffen krege noe een koekje van eige deeg, wat bienae iedereen prachtig vond. We krege in Zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels; dat was een radiostation dat de Engelse vliegtuugen most opmerke en indere. We laege naemelijk midden tussen Oôst-Engeland en het Ruhrgebied mit de Duitse oorlogsindustrie. Zo noe en dan kwam er angeschote Engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer’eschote dù Duitse nachtjaegers. De bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger. We moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere, de eêuwenoue kerkklokken wiere ok ’estole om om’esmolte ’t oren vò granaten an’t Oôstfront. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z’n è en nae acht ure ’s aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op ’ platteland viel’t nog wè mee wat ’t eten angaet. Om an stroope te kommen was eenvoudiger, daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken. Om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk; daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere. Ok de roakers krege ’t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier. Ons deeje dae nie an mee. Mit je bonkaerte van de distributie kreeg je, gloaf ik, 1 pakje Consi in de weke, as je teminste boven de achttiene was. Het binnenlandse nieuws wier d’r ok nie beter op. Regelmaetig stong d’r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden, die vornaemelijk in Zierikzeê woonden wiere of ’evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter naar [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog. De familie Labzowski, wae m’n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m’n nooit mì trug ezie. De Moffen krege ’t moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf zich op 2 februaorie 1943 over. In ’t zelfde jaor op 13 meie gaeve de restanten van’t Afrika Korps zich over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne ’m al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en (zweef)vliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten. Iedereên die nog nie as dwangarbeider nae Duitsland was of ’evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duitse veldmaarschalken. Laeter wier ’n beschuldigd dat ie in ’t complot zat om [[Adolf Hitler]] op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier ’n edwonge om op 14 october 1944 zelfmoord te plegen. Om op die asperges trug te komen; soms vonde ze dat nog nie genoeg. Verschillende eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Op 5 meie 1945 wier Schouwen pas vrie. 'evochte tiejes de bevriejieng is ter nie. Wel is [[Bru]] flienk beschote vanof [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Weatersnoôdramp=== Mì die [[De Ramp van 1953|sturmvloed]] in feberwari [[1953]] wier Schouwen zwaer 'etroffen. Op 't eiland kwamme ruum 800 man omme. Ok nae de ramp bleef ut kritiek. Dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok. Vòraol de Schouwse Diek, de vroegere oôstelijke zeêdiek van Schouwen, kreeg 't zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting. Mì militairen, dekzeilen, perkoenpaelen en zandzakken konde m'n bie een sturm effen vô Paese de zaek net boven waeter oue. 't Diekwaeter, waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren, speelde nog één keer een kwaelijke rolle in 1953. De in de luwte 'elege dieken derlangs waere niet berekend op zò'n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur. Omdat ok an de zuudkant van de Vierbannenpolder de diek te leêge was, stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke 'onderde mensen in Capelle, Nieuwerkerke en Ouwerkerke. ===Nae de ramp=== In de jaeren trek nae de Ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of'eslote, zòas 't Diekwaeter zelf en op Thole de Pluumpot. Mi de ofsluuting van de Zandkreeke en 't Veêrse Gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in Zeêland flienk verkort. De vardere kustverkortingen vanof de [[Oôsterscheldekering]] tot en mìt de Maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig'eid in de Delta. In 1967 wier de [[Greveliengendam]] 'eopend nae Flakkee, nae de [[Zeêlandbrugge]] de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime. Vooral [[Renisse]] wor een druk plekkie. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de [[Flupsdam]]. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters. Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Schouwen-Duveland in 1997. Een jaer eerder was 't ouwe waeterschap Schouwen, dat al eeuwenlang bestong op'ego in Waeterschap Zeeuwse Eilanden. Schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen. Pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren '80 en '90 mislukt. == Politiek == === Gemeênteraod === Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 ! 2018 || 2014 || 2010 ! 2006 || 2002 || 1997 |- | LSD ¹ | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|6 | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|4 | 3 || 4 || |- | [[VVD]] | 5 || 3 | 3 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|5 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 7 |- | [[SGP]] ² | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || 3 || 3 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 4 |- | [[PRO]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || | || || | || || |- | [[GL]] | || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || || 1 | 1 || 1 || 1 |- | [[PvdA]] | || 2 | 1 || 2 || 2 | bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|3 || 4 |- | [[D66]] | 2 || 1 | 1 || 1 || 1 | || || 2 |- | [[CU]] ³ | 1 || 1 | 1 || 2 || 2 | 2 || 2 || 3 |- | [[SP]] | 1 || 1 | 2 || 2 || | || || |- | Alert! | || | || 1 || 2 | 2 || 3 || |- ! Totaol ! 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 |- ! Coalitie ! 14 || 15 ! 15 || 12 || 12 ! 15 || 13 || |- ! Opkomst ! 62% || 61% ! 65% || 64% || 62% ! 65% || 68% || 61% |} ¹ Leefbaar Schouwen-Duiveland ² 1997: SGP 2, [[GPV]] 1 (bie CU) 3 1997: [[RPF]] 2 + GPV 1 === Burhemeêsters === Burhemeêsters van Schouwen-Duveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1997 - 2009 || Jack Asselbergs || [[VVD]] || 1981-1987 burhemeêster van [[Sluus (gemeênte)|Sluus]] <br> 1987-1997 burhemeêster van [[Zurrikzeê]] |- | 2009 - 2020 || Gerard Rabelink || || |- | 2020 - noe || [[Jack van der Hoek]] || [[D66]] || |- |} == Trivia == * Schouwen-Duveland stoôt op plekke 269 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Plompetoren]] * [[Lieste mee hoôgste gebouwen op Schouwen]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.schouwen-duiveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20210121015921/https://www.plaatsengids.nl/schouwen-duiveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/schouwen-duiveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Schouwen-Duiveland Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Schouwen-Duveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Schouwen-Duveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] 69r5wvevl9jbw16zulaiepgjct3j37m 181757 181756 2026-07-12T07:03:50Z Dekaden 16019 /* Plekken */ 181757 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Schouwen-Duiveland |dialect1 = Schouwen-Duvelands |naam1 = Schouwen-Duveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Schouwen-Duiveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Schouwen-Duiveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1676 (2016).png |kaart = Gem-Schouwen-Duiveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Schouwen-Duveland |streek2 = |hoofdplaats = Zurrikzeê |oppervlakte = 488 |oppervlakte1 = 229 |oppervlakte2 = 260 |inwoners = 34.000 |datum = 2025 |dichtheid = 151 |graden = {{Koord|51|41|N|3|54|L}} }} [[Plaetje:Zierikzee 1.jpg|thumb|Blik over Zurrikzeê]] [[Plaetje:Schouwen Duiveland 1664 Blaeu HR.JPG|thumb|Schouwen-Duveland deu Blaeu rond 1645]] [[Plaetje:Oosterscheldekering-pohled.jpg|thumb|De [[Oôsterscheldekering]]]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] [[Plaetje:Slot Moermond Renesse.jpg|thumb|[[Slot Moermond]] in [[Renisse]]]] [[Plaetje:Slot Haamstede met poortgebouw.JPG|thumb|Slot [[Aemstie]]]] '''Schouwen-Duveland''' is 'n gewezen eiland en gemeênte in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] in 't zujen en de [[Grevelienge]] in 't noôrden. Mee [[Noôrd-Beveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Goeree-Overflakkee]] deur de [[Greveliengedam]] en de [[Brouwersdam]] en mee [[Flupland (eiland)|Flupland]] deur de [[Flupsdam]]. De gemeênte ao 34.000 inweuners en is in 1997 ontstaen uut een saemenvoegieng van de gemeênten [[Brouwes'aeven]], [[Bru]], [[Duveland (gemeênte)|Duveland]], [[Middenschouwen]], [[Westerschouwen]] en [[Zurrikzeê]]. Belangrieke wehen bin [[N57]], [[N59]], [[N256]], [[N652]], [[N653]], [[N654]] en [[N655]]. Oôgste duun is 43,8 meter. == Plekken == {| class=wikitable |- | [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Schouwen-Duiveland.png|links|kaderloos]] | * [[Aemstie]] (Haamstede) * [[Briepe]] (Brijdorpe) * [[Brouwes'aeven]] (stad) * [[Bru]] (Bruinisse) * [[Burg]] * [[Burgsluus]] * [[D'n Ouwendiek]] (Ellemeet) * [[Dreistur]] (Dreischor) * [[Elkerzeê]] * [[Kaerkwaerve]] * [[Loôperkappel]] * [[Merjaen]] (Moriaanshoofd) * [[Nieuwerkaarke]] | * [[Noordgouwe]] * [[Noordwelle]] * [[Oôsterland]] * [[Ouwerkaarke]] * [[Renisse]] * [[Schaerendieke]] * [[Schoddebozze]] * [['t Schutje]] * [[Sêêskerke]] * [[Sturjalland]] * [[Zunnemaire]] * [[Zurrikzeê]] (stad) |} ==Geschiedenisse== ===Middeleêuwen=== In middeleêuwen waere [[Schouwen]] en [[Duuveland]] tweê aparte eilanden. D'r tussendeur liep een breêje geule, die bie Zierikzeê de Gouwe wier enoemd en die meer nae 't noorden varder gieng as Sunnemare. Zeêland ao in die tied nie aIleên regelmaetig te maeken mi vee schae dù sturmvloeden, mar ok omdat et een twistappel was tussen Vlaenderen en [[Graefschap 'Olland|'Olland]], wier er vee verinneweert. De Zeêuwen zelf waere verdeêld. Vlaemsgezinden onder [[Jan van Renisse]] stonge tegenover de volgeliengen van [[Wolfert van Borsele]] en [[Witte van Aemstie]]. Dien lesten was zelf as bastaerd van de Graef van Olland, [[Floris V van 'Olland|Floris V]], een bitje buuten de boôt evaolle bie d' erfenisse. De Graef van Henegouwen, [[Jan van Avesnes]], was nae de moord op Floris V as Jan I ok Graef van Olland ore. Jan van Renisse was verbanne uut Zeêland, en Witte van Aemstie oa aolles van em in kunne pikke, omdat Wolfert van Borsele Jan van Renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken'eid bie de moord op [[Floris V van 'Olland|Floris V]]. Laeter, toen 't uutkwam wier Wolfert "elyncht". Jan van Renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de Vlaemingen bie de [[Guldensporenslag]] bie Kortriek. Ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee Franse ridders in 't stof biete. De Vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in 't noorden schoôn schip maeke. In [[1303]] dronge ze Zeêland binne en sloege ze beleg vò Zierikzeê. In maerte [[1304]] kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier. Nae ofloap daevan, in de zomer, kwaeme de Vlaemingen wì trug. D'Ollandse oôfdmacht onder leiding van Willem van Oostervant, de laetere [[Wullem III van 'Olland|Graef Willem III]], van oôrsprong een 'Enegouwer, zat op Duuveland, saeme mit [[Utrecht]]enaers onder Bisschop Gwijde,ok een 'Enegouwer. De Vlaemse schepen liete, toen ze de Gouwe opvoere, nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op Duuveland. De verwarring bie d'Ollanders was groôt; Gwijde wier evange enome en Willem trok mî zijn leger trug op Zierikzeê dat 't wì zwaer te verduren kreeg. Een paer wekenlang wier 't zonder onderbrekiengen besturmd. Toen dat nie ielp blokkeerden de Vlaemingen aolle toegangen en gienge varder Olland in. Zonder vee tegenstand liepe z' aolf Olland onder de voet. Witte van Aemstie was tussendeur uut Zierikzeê ontsnapt nae Kennemerland en [[Jan van Renisse]] dee z'n best in Olland en veroaverde ok de stad Utrecht. Alleên Aerlem en Dordrecht ielde dae stand. Ok Zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d' Ollandse Graef. De Vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome, Ollandse steden kwaeme in opstand en de Vlaemingen drope of uut Olland en Utrecht. Vòdat de Vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de Gouwe op 10 en [[11 Auhustus]] [[1304]], nog zwaer evochte tussen [[Frankriek|Fransen]] en Vlaemingen. De Fransen stonge onder leiding van admiraal Rainier Grimaldi. Z'en vloôt bestong uut 30 Franse, 8 Spaanse en 5 Ollandse koggen en 11 galeien uut Genua. De Vlaemse vloot, onder leiding van Gwijde van Namen, bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten; koggen uut Vlaenderen, Bayonne (dat toen Engels was) en de Hanzesteden. Ok Spanjaerden, een Zweed en nog een paer aore deeje mee. In totaal kwam 'n toch mà op oagstens 37 groôte schepen. Wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee. En dat was in z'n voordeêl; bie ebbe liepe vee Franse schepen vast op ondiepten en leek 't erop of de Vlaemingen zoue winne. Mì de laetere vloed kwaeme de Franse schepen los en keerde de kansen. De aoren ochend waere, mischien deur 't werk van een spion, de Vlaemse schepen uut mekoare edreve. De Franse vloot, in slagorde, kon der toen gauw een ende anmaeke en Zierikzeê was vrie. ===Inpolderiengen=== De verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in [[1374]] wiere deur middel van tweê dammen Dreister en Schouwen mì mekaore verbonde en ontstong Noordgouwe. Noe konne de boeren van Dreister en ok Noordgouwe mì; paerd en waegen nae De Stad (Zierikzeê). 't Zuudoôstelijke stikje van Noordgouwe lag 't oagst, was zanderig en eêt noe Schoddebos. Vroeher wier 't nog deur iedereên Schorrebozze enoemd; een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de 14e eêuw der tegenan'keke. In nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende Sunnemare zòvaâre an'eslibd dat de polder Zonnemaire in 1401 bediekt kon oôre. In 1513 wier [[Slot Moermond]] voor de dorde keer op'ebouwd. De dieken die van Schoddebos in noôrdelijke richting nae de [[Grevelingen|Grevelienge]] liepe, bleve daernae tot 1953 binnendieken. ===Verbindiengen voo de Deltawêrreken=== De vervoers­mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern. ’t Was zelfs op'enome in de vlieg­route [[Rotterdam]] – [[Knokke-Heist|Knokke]]. De vlieg­vel­den [[Aemstie]] in Souburg waere tussen­stations. In de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge. Zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd, een soôrt kleine viertorens midden in ’t land. [[Dreister]] en [[Wulleminadurp]] bezaete alletwêe zô’n kunstwerk vô de route [[Rotterdam]] – [[Londen]]. Ok de militaire luchtvaert was op Schouwen nie onbekend. Vanof vliegveld Aemstie wier der boven de Grevelienge vôr ons durp druk ’oefend. Der lag daer een vlot as doel, waerop mit Fokker tweêdekkers wier edoke. In 1939 sloeg der nog zô’n [[Fokker]] in de polder Bloôis te pletter. Daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter [[Clinge Doôrenbos]] om ’t leven, ie scheen an’t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in Brouwsaeven. Hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de [[fiets]]. Er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto’s dat ze’t slachtoffer van de Belasting waere. Iedere fiets most een fietsplaetje è, een kopere straokje mit in’esloge letters in ciefers. De in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis. Mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d’er nie vô betaeld ao! Auto’s waere der nog nie vee. Je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele. De miste meêssen kwamme haest nie van 't eiland af. [[Rotterdam]] was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr ’t noôrden van Zeêland. Je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram. Die sliengerde z’n eige schommelend, raokend in fluitend van west naer oôst over ’t eiland. Je most dan in [[Ziepe]] op de boôt nae Numansdurp. Nae zô’n tweê uren vaere, ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom, mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in. Op ’t station in de Roosestraete kwam d’er een ende an d’ uren durende RTM-reize in stapte j’ over op ’t plaesselijke RET-vervoer; de Electrische Tram in plekke van d’ ons zô bekende stoomtrem. Overdonderd wier je dû de drukte, de vele eren in mevrouwen, de Maesbruggen, ’t Witte Uus in de wienkels van de Nieuwe Binnenweg. Laeter kwam d'r een directe verbindieng tussen Ziepe en [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Oôrlog=== Op [[10 meie]] [[1940]] oôrde m’n op Schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme. Ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van [[Fokker]], die op het vliegveld Aemstie d’r tuus ao. Een radio ao m’n nog nie; daevò moste m’n nae m’n omoe, die ao een ansluuting op de draedomroep. Daer oôrde m’n meer biezondereden. Onze koneginne [[Willemina]] ield’n een striedlustige rede, waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m’n achter de [[Waeterlinie]] veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer [[Iengeland]] en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur. Vor ons eiland duurde dat mà kort. Evochte wier d’er ôk nie. Eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur Nederlandse soldaoten. Een paer uren laeter kwaeme de Duitsers die ’t zelfde deeje mit de nog over’ebleve fietsen. De eêste Duitser die m’n zaege, een jonge knul mit een ''Totenkopf'' embleem op z’n kraege, liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was. De vuufde colonne of luchtfoto’s ao d’r werk dus goed edae. De volgende weken was iedereên op zoek nae z’n fiets. Biena iedereên vond die wì trug. We woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt, ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor ’t miene en ’t joewe. An de draedomroep ao m’n nie vee meer. Aol ’t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radio wienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an’eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, wier d’er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Op ons durp waere in’t begin gin Duutsers, die zaete vooraol in de Westoek bie ’t vliegveld. Ok in Zierikzeê liepe d’r een paer rond. Dae was de Kommandantur en d’r laege ok een paer boôten van de ''Kriegsmarine''. De groôste veranderienge was de verduusterienge. As’t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene. Ok de koplampen van auto’s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin. Ok de [[Amsterdam]]se tied wier of’eschaft, we krege vortan de Duitse tied; dae zat 40 minuten verschil tussen. Alleên de tied op de torenklokke wier an’epast. Vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene. Op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken. Eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut ’t oôsten over om Engeland te bombarderen. De staerten ienge nae benee, zwaer van de bommen. D’r waere weinig landverraejers op ons eiland. Ma je most toch uutkieke. Op ’t lest wist je we wie je kon vertrouwe. Op de leêgere schole krege m’n vortan ok Duitse les en in de winter vitamine C pillen. Langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Moffen verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie. Voral de Westoek wier daerom vol’ebouwd mit bunkers. Iedereên kreeg inkwartiering. De errebeiers gienge ’n elke dag mit de tram naer [[Aemstie]] om te werke an de Atlantik Wal. De tram ree ok langs de Kloôsterweg tussen Noordgouwe en Schoddebos. Dae kon je ’m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe. De tram zat dikkels vol mit Armeniers die onze kunsten prachtig vonde. Dat waere een soort Duitse ’ulptroepen, die [[Stalin]] nog erger vonde dan Hitler. In de lucht begon het ok te veranderen. De vliegtuugen kwaeme noe uut het westen. De Moffen krege noe een koekje van eige deeg, wat bienae iedereen prachtig vond. We krege in Zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels; dat was een radiostation dat de Engelse vliegtuugen most opmerke en indere. We laege naemelijk midden tussen Oôst-Engeland en het Ruhrgebied mit de Duitse oorlogsindustrie. Zo noe en dan kwam er angeschote Engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer’eschote dù Duitse nachtjaegers. De bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger. We moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere, de eêuwenoue kerkklokken wiere ok ’estole om om’esmolte ’t oren vò granaten an’t Oôstfront. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z’n è en nae acht ure ’s aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op ’ platteland viel’t nog wè mee wat ’t eten angaet. Om an stroope te kommen was eenvoudiger, daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken. Om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk; daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere. Ok de roakers krege ’t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier. Ons deeje dae nie an mee. Mit je bonkaerte van de distributie kreeg je, gloaf ik, 1 pakje Consi in de weke, as je teminste boven de achttiene was. Het binnenlandse nieuws wier d’r ok nie beter op. Regelmaetig stong d’r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden, die vornaemelijk in Zierikzeê woonden wiere of ’evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter naar [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog. De familie Labzowski, wae m’n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m’n nooit mì trug ezie. De Moffen krege ’t moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf zich op 2 februaorie 1943 over. In ’t zelfde jaor op 13 meie gaeve de restanten van’t Afrika Korps zich over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne ’m al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en (zweef)vliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten. Iedereên die nog nie as dwangarbeider nae Duitsland was of ’evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duitse veldmaarschalken. Laeter wier ’n beschuldigd dat ie in ’t complot zat om [[Adolf Hitler]] op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier ’n edwonge om op 14 october 1944 zelfmoord te plegen. Om op die asperges trug te komen; soms vonde ze dat nog nie genoeg. Verschillende eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Op 5 meie 1945 wier Schouwen pas vrie. 'evochte tiejes de bevriejieng is ter nie. Wel is [[Bru]] flienk beschote vanof [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Weatersnoôdramp=== Mì die [[De Ramp van 1953|sturmvloed]] in feberwari [[1953]] wier Schouwen zwaer 'etroffen. Op 't eiland kwamme ruum 800 man omme. Ok nae de ramp bleef ut kritiek. Dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok. Vòraol de Schouwse Diek, de vroegere oôstelijke zeêdiek van Schouwen, kreeg 't zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting. Mì militairen, dekzeilen, perkoenpaelen en zandzakken konde m'n bie een sturm effen vô Paese de zaek net boven waeter oue. 't Diekwaeter, waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren, speelde nog één keer een kwaelijke rolle in 1953. De in de luwte 'elege dieken derlangs waere niet berekend op zò'n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur. Omdat ok an de zuudkant van de Vierbannenpolder de diek te leêge was, stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke 'onderde mensen in Capelle, Nieuwerkerke en Ouwerkerke. ===Nae de ramp=== In de jaeren trek nae de Ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of'eslote, zòas 't Diekwaeter zelf en op Thole de Pluumpot. Mi de ofsluuting van de Zandkreeke en 't Veêrse Gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in Zeêland flienk verkort. De vardere kustverkortingen vanof de [[Oôsterscheldekering]] tot en mìt de Maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig'eid in de Delta. In 1967 wier de [[Greveliengendam]] 'eopend nae Flakkee, nae de [[Zeêlandbrugge]] de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime. Vooral [[Renisse]] wor een druk plekkie. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de [[Flupsdam]]. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters. Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Schouwen-Duveland in 1997. Een jaer eerder was 't ouwe waeterschap Schouwen, dat al eeuwenlang bestong op'ego in Waeterschap Zeeuwse Eilanden. Schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen. Pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren '80 en '90 mislukt. == Politiek == === Gemeênteraod === Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 ! 2018 || 2014 || 2010 ! 2006 || 2002 || 1997 |- | LSD ¹ | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|6 | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|4 | 3 || 4 || |- | [[VVD]] | 5 || 3 | 3 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|5 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 7 |- | [[SGP]] ² | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || 3 || 3 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 4 |- | [[PRO]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || | || || | || || |- | [[GL]] | || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || || 1 | 1 || 1 || 1 |- | [[PvdA]] | || 2 | 1 || 2 || 2 | bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|3 || 4 |- | [[D66]] | 2 || 1 | 1 || 1 || 1 | || || 2 |- | [[CU]] ³ | 1 || 1 | 1 || 2 || 2 | 2 || 2 || 3 |- | [[SP]] | 1 || 1 | 2 || 2 || | || || |- | Alert! | || | || 1 || 2 | 2 || 3 || |- ! Totaol ! 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 |- ! Coalitie ! 14 || 15 ! 15 || 12 || 12 ! 15 || 13 || |- ! Opkomst ! 62% || 61% ! 65% || 64% || 62% ! 65% || 68% || 61% |} ¹ Leefbaar Schouwen-Duiveland ² 1997: SGP 2, [[GPV]] 1 (bie CU) 3 1997: [[RPF]] 2 + GPV 1 === Burhemeêsters === Burhemeêsters van Schouwen-Duveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1997 - 2009 || Jack Asselbergs || [[VVD]] || 1981-1987 burhemeêster van [[Sluus (gemeênte)|Sluus]] <br> 1987-1997 burhemeêster van [[Zurrikzeê]] |- | 2009 - 2020 || Gerard Rabelink || || |- | 2020 - noe || [[Jack van der Hoek]] || [[D66]] || |- |} == Trivia == * Schouwen-Duveland stoôt op plekke 269 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Plompetoren]] * [[Lieste mee hoôgste gebouwen op Schouwen]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.schouwen-duiveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20210121015921/https://www.plaatsengids.nl/schouwen-duiveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/schouwen-duiveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Schouwen-Duiveland Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Schouwen-Duveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Schouwen-Duveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] b3ll2bmgl8bqj5c8v2610wnq9hvue4v 181758 181757 2026-07-12T07:07:42Z Dekaden 16019 /* Plekken */ 181758 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Schouwen-Duiveland |dialect1 = Schouwen-Duvelands |naam1 = Schouwen-Duveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Schouwen-Duiveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Schouwen-Duiveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1676 (2016).png |kaart = Gem-Schouwen-Duiveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Schouwen-Duveland |streek2 = |hoofdplaats = Zurrikzeê |oppervlakte = 488 |oppervlakte1 = 229 |oppervlakte2 = 260 |inwoners = 34.000 |datum = 2025 |dichtheid = 151 |graden = {{Koord|51|41|N|3|54|L}} }} [[Plaetje:Zierikzee 1.jpg|thumb|Blik over Zurrikzeê]] [[Plaetje:Schouwen Duiveland 1664 Blaeu HR.JPG|thumb|Schouwen-Duveland deu Blaeu rond 1645]] [[Plaetje:Oosterscheldekering-pohled.jpg|thumb|De [[Oôsterscheldekering]]]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] [[Plaetje:Slot Moermond Renesse.jpg|thumb|[[Slot Moermond]] in [[Renisse]]]] [[Plaetje:Slot Haamstede met poortgebouw.JPG|thumb|Slot [[Aemstie]]]] '''Schouwen-Duveland''' is 'n gewezen eiland en gemeênte in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] in 't zujen en de [[Grevelienge]] in 't noôrden. Mee [[Noôrd-Beveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Goeree-Overflakkee]] deur de [[Greveliengedam]] en de [[Brouwersdam]] en mee [[Flupland (eiland)|Flupland]] deur de [[Flupsdam]]. De gemeênte ao 34.000 inweuners en is in 1997 ontstaen uut een saemenvoegieng van de gemeênten [[Brouwes'aeven]], [[Bru]], [[Duveland (gemeênte)|Duveland]], [[Middenschouwen]], [[Westerschouwen]] en [[Zurrikzeê]]. Belangrieke wehen bin [[N57]], [[N59]], [[N256]], [[N652]], [[N653]], [[N654]] en [[N655]]. Oôgste duun is 43,8 meter. == Plekken == {| class=wikitable |- | [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Schouwen-Duiveland.png|links|kaderloos]] | * [[Aemstie]] (Haamstede) * [[Briepe]] (Brijdorpe) * [[Brouwes'aeven]] (stad) * [[Bru]] (Bruinisse) * [[Burg]] * [[Burgsluus]] * [[D'n Ouwendiek]] (Ellemeet) * [[Dreistur]] (Dreischor) * [[Elkerzeê]] * [[Kaerkwaerve]] * [[Loôperkappel]] * [[Merjaen]] (Moriaanshoofd) * [[Nieuwerkaarke]] | * [[Noordgouwe]] * [[Noordwelle]] * [[Oôsterland]] * [[Ouwerkaarke]] * [[Renisse]] * [[Schaerendieke]] * [[Schoddebozze]] (Schuddebeurs) * [['t Schutje]] (Nieuwerkerke Schutje) * [[Sêêskerke]] (Serooskerke) * [[Sturjalland]] (Sirjansland) * [[Zunnemaire]] * [[Zurrikzeê]] (stad) |} ==Geschiedenisse== ===Middeleêuwen=== In middeleêuwen waere [[Schouwen]] en [[Duuveland]] tweê aparte eilanden. D'r tussendeur liep een breêje geule, die bie Zierikzeê de Gouwe wier enoemd en die meer nae 't noorden varder gieng as Sunnemare. Zeêland ao in die tied nie aIleên regelmaetig te maeken mi vee schae dù sturmvloeden, mar ok omdat et een twistappel was tussen Vlaenderen en [[Graefschap 'Olland|'Olland]], wier er vee verinneweert. De Zeêuwen zelf waere verdeêld. Vlaemsgezinden onder [[Jan van Renisse]] stonge tegenover de volgeliengen van [[Wolfert van Borsele]] en [[Witte van Aemstie]]. Dien lesten was zelf as bastaerd van de Graef van Olland, [[Floris V van 'Olland|Floris V]], een bitje buuten de boôt evaolle bie d' erfenisse. De Graef van Henegouwen, [[Jan van Avesnes]], was nae de moord op Floris V as Jan I ok Graef van Olland ore. Jan van Renisse was verbanne uut Zeêland, en Witte van Aemstie oa aolles van em in kunne pikke, omdat Wolfert van Borsele Jan van Renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken'eid bie de moord op [[Floris V van 'Olland|Floris V]]. Laeter, toen 't uutkwam wier Wolfert "elyncht". Jan van Renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de Vlaemingen bie de [[Guldensporenslag]] bie Kortriek. Ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee Franse ridders in 't stof biete. De Vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in 't noorden schoôn schip maeke. In [[1303]] dronge ze Zeêland binne en sloege ze beleg vò Zierikzeê. In maerte [[1304]] kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier. Nae ofloap daevan, in de zomer, kwaeme de Vlaemingen wì trug. D'Ollandse oôfdmacht onder leiding van Willem van Oostervant, de laetere [[Wullem III van 'Olland|Graef Willem III]], van oôrsprong een 'Enegouwer, zat op Duuveland, saeme mit [[Utrecht]]enaers onder Bisschop Gwijde,ok een 'Enegouwer. De Vlaemse schepen liete, toen ze de Gouwe opvoere, nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op Duuveland. De verwarring bie d'Ollanders was groôt; Gwijde wier evange enome en Willem trok mî zijn leger trug op Zierikzeê dat 't wì zwaer te verduren kreeg. Een paer wekenlang wier 't zonder onderbrekiengen besturmd. Toen dat nie ielp blokkeerden de Vlaemingen aolle toegangen en gienge varder Olland in. Zonder vee tegenstand liepe z' aolf Olland onder de voet. Witte van Aemstie was tussendeur uut Zierikzeê ontsnapt nae Kennemerland en [[Jan van Renisse]] dee z'n best in Olland en veroaverde ok de stad Utrecht. Alleên Aerlem en Dordrecht ielde dae stand. Ok Zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d' Ollandse Graef. De Vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome, Ollandse steden kwaeme in opstand en de Vlaemingen drope of uut Olland en Utrecht. Vòdat de Vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de Gouwe op 10 en [[11 Auhustus]] [[1304]], nog zwaer evochte tussen [[Frankriek|Fransen]] en Vlaemingen. De Fransen stonge onder leiding van admiraal Rainier Grimaldi. Z'en vloôt bestong uut 30 Franse, 8 Spaanse en 5 Ollandse koggen en 11 galeien uut Genua. De Vlaemse vloot, onder leiding van Gwijde van Namen, bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten; koggen uut Vlaenderen, Bayonne (dat toen Engels was) en de Hanzesteden. Ok Spanjaerden, een Zweed en nog een paer aore deeje mee. In totaal kwam 'n toch mà op oagstens 37 groôte schepen. Wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee. En dat was in z'n voordeêl; bie ebbe liepe vee Franse schepen vast op ondiepten en leek 't erop of de Vlaemingen zoue winne. Mì de laetere vloed kwaeme de Franse schepen los en keerde de kansen. De aoren ochend waere, mischien deur 't werk van een spion, de Vlaemse schepen uut mekoare edreve. De Franse vloot, in slagorde, kon der toen gauw een ende anmaeke en Zierikzeê was vrie. ===Inpolderiengen=== De verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in [[1374]] wiere deur middel van tweê dammen Dreister en Schouwen mì mekaore verbonde en ontstong Noordgouwe. Noe konne de boeren van Dreister en ok Noordgouwe mì; paerd en waegen nae De Stad (Zierikzeê). 't Zuudoôstelijke stikje van Noordgouwe lag 't oagst, was zanderig en eêt noe Schoddebos. Vroeher wier 't nog deur iedereên Schorrebozze enoemd; een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de 14e eêuw der tegenan'keke. In nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende Sunnemare zòvaâre an'eslibd dat de polder Zonnemaire in 1401 bediekt kon oôre. In 1513 wier [[Slot Moermond]] voor de dorde keer op'ebouwd. De dieken die van Schoddebos in noôrdelijke richting nae de [[Grevelingen|Grevelienge]] liepe, bleve daernae tot 1953 binnendieken. ===Verbindiengen voo de Deltawêrreken=== De vervoers­mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern. ’t Was zelfs op'enome in de vlieg­route [[Rotterdam]] – [[Knokke-Heist|Knokke]]. De vlieg­vel­den [[Aemstie]] in Souburg waere tussen­stations. In de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge. Zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd, een soôrt kleine viertorens midden in ’t land. [[Dreister]] en [[Wulleminadurp]] bezaete alletwêe zô’n kunstwerk vô de route [[Rotterdam]] – [[Londen]]. Ok de militaire luchtvaert was op Schouwen nie onbekend. Vanof vliegveld Aemstie wier der boven de Grevelienge vôr ons durp druk ’oefend. Der lag daer een vlot as doel, waerop mit Fokker tweêdekkers wier edoke. In 1939 sloeg der nog zô’n [[Fokker]] in de polder Bloôis te pletter. Daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter [[Clinge Doôrenbos]] om ’t leven, ie scheen an’t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in Brouwsaeven. Hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de [[fiets]]. Er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto’s dat ze’t slachtoffer van de Belasting waere. Iedere fiets most een fietsplaetje è, een kopere straokje mit in’esloge letters in ciefers. De in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis. Mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d’er nie vô betaeld ao! Auto’s waere der nog nie vee. Je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele. De miste meêssen kwamme haest nie van 't eiland af. [[Rotterdam]] was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr ’t noôrden van Zeêland. Je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram. Die sliengerde z’n eige schommelend, raokend in fluitend van west naer oôst over ’t eiland. Je most dan in [[Ziepe]] op de boôt nae Numansdurp. Nae zô’n tweê uren vaere, ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom, mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in. Op ’t station in de Roosestraete kwam d’er een ende an d’ uren durende RTM-reize in stapte j’ over op ’t plaesselijke RET-vervoer; de Electrische Tram in plekke van d’ ons zô bekende stoomtrem. Overdonderd wier je dû de drukte, de vele eren in mevrouwen, de Maesbruggen, ’t Witte Uus in de wienkels van de Nieuwe Binnenweg. Laeter kwam d'r een directe verbindieng tussen Ziepe en [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Oôrlog=== Op [[10 meie]] [[1940]] oôrde m’n op Schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme. Ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van [[Fokker]], die op het vliegveld Aemstie d’r tuus ao. Een radio ao m’n nog nie; daevò moste m’n nae m’n omoe, die ao een ansluuting op de draedomroep. Daer oôrde m’n meer biezondereden. Onze koneginne [[Willemina]] ield’n een striedlustige rede, waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m’n achter de [[Waeterlinie]] veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer [[Iengeland]] en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur. Vor ons eiland duurde dat mà kort. Evochte wier d’er ôk nie. Eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur Nederlandse soldaoten. Een paer uren laeter kwaeme de Duitsers die ’t zelfde deeje mit de nog over’ebleve fietsen. De eêste Duitser die m’n zaege, een jonge knul mit een ''Totenkopf'' embleem op z’n kraege, liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was. De vuufde colonne of luchtfoto’s ao d’r werk dus goed edae. De volgende weken was iedereên op zoek nae z’n fiets. Biena iedereên vond die wì trug. We woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt, ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor ’t miene en ’t joewe. An de draedomroep ao m’n nie vee meer. Aol ’t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radio wienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an’eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, wier d’er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Op ons durp waere in’t begin gin Duutsers, die zaete vooraol in de Westoek bie ’t vliegveld. Ok in Zierikzeê liepe d’r een paer rond. Dae was de Kommandantur en d’r laege ok een paer boôten van de ''Kriegsmarine''. De groôste veranderienge was de verduusterienge. As’t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene. Ok de koplampen van auto’s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin. Ok de [[Amsterdam]]se tied wier of’eschaft, we krege vortan de Duitse tied; dae zat 40 minuten verschil tussen. Alleên de tied op de torenklokke wier an’epast. Vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene. Op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken. Eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut ’t oôsten over om Engeland te bombarderen. De staerten ienge nae benee, zwaer van de bommen. D’r waere weinig landverraejers op ons eiland. Ma je most toch uutkieke. Op ’t lest wist je we wie je kon vertrouwe. Op de leêgere schole krege m’n vortan ok Duitse les en in de winter vitamine C pillen. Langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Moffen verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie. Voral de Westoek wier daerom vol’ebouwd mit bunkers. Iedereên kreeg inkwartiering. De errebeiers gienge ’n elke dag mit de tram naer [[Aemstie]] om te werke an de Atlantik Wal. De tram ree ok langs de Kloôsterweg tussen Noordgouwe en Schoddebos. Dae kon je ’m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe. De tram zat dikkels vol mit Armeniers die onze kunsten prachtig vonde. Dat waere een soort Duitse ’ulptroepen, die [[Stalin]] nog erger vonde dan Hitler. In de lucht begon het ok te veranderen. De vliegtuugen kwaeme noe uut het westen. De Moffen krege noe een koekje van eige deeg, wat bienae iedereen prachtig vond. We krege in Zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels; dat was een radiostation dat de Engelse vliegtuugen most opmerke en indere. We laege naemelijk midden tussen Oôst-Engeland en het Ruhrgebied mit de Duitse oorlogsindustrie. Zo noe en dan kwam er angeschote Engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer’eschote dù Duitse nachtjaegers. De bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger. We moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere, de eêuwenoue kerkklokken wiere ok ’estole om om’esmolte ’t oren vò granaten an’t Oôstfront. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z’n è en nae acht ure ’s aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op ’ platteland viel’t nog wè mee wat ’t eten angaet. Om an stroope te kommen was eenvoudiger, daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken. Om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk; daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere. Ok de roakers krege ’t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier. Ons deeje dae nie an mee. Mit je bonkaerte van de distributie kreeg je, gloaf ik, 1 pakje Consi in de weke, as je teminste boven de achttiene was. Het binnenlandse nieuws wier d’r ok nie beter op. Regelmaetig stong d’r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden, die vornaemelijk in Zierikzeê woonden wiere of ’evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter naar [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog. De familie Labzowski, wae m’n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m’n nooit mì trug ezie. De Moffen krege ’t moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf zich op 2 februaorie 1943 over. In ’t zelfde jaor op 13 meie gaeve de restanten van’t Afrika Korps zich over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne ’m al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en (zweef)vliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten. Iedereên die nog nie as dwangarbeider nae Duitsland was of ’evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duitse veldmaarschalken. Laeter wier ’n beschuldigd dat ie in ’t complot zat om [[Adolf Hitler]] op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier ’n edwonge om op 14 october 1944 zelfmoord te plegen. Om op die asperges trug te komen; soms vonde ze dat nog nie genoeg. Verschillende eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Op 5 meie 1945 wier Schouwen pas vrie. 'evochte tiejes de bevriejieng is ter nie. Wel is [[Bru]] flienk beschote vanof [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Weatersnoôdramp=== Mì die [[De Ramp van 1953|sturmvloed]] in feberwari [[1953]] wier Schouwen zwaer 'etroffen. Op 't eiland kwamme ruum 800 man omme. Ok nae de ramp bleef ut kritiek. Dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok. Vòraol de Schouwse Diek, de vroegere oôstelijke zeêdiek van Schouwen, kreeg 't zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting. Mì militairen, dekzeilen, perkoenpaelen en zandzakken konde m'n bie een sturm effen vô Paese de zaek net boven waeter oue. 't Diekwaeter, waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren, speelde nog één keer een kwaelijke rolle in 1953. De in de luwte 'elege dieken derlangs waere niet berekend op zò'n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur. Omdat ok an de zuudkant van de Vierbannenpolder de diek te leêge was, stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke 'onderde mensen in Capelle, Nieuwerkerke en Ouwerkerke. ===Nae de ramp=== In de jaeren trek nae de Ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of'eslote, zòas 't Diekwaeter zelf en op Thole de Pluumpot. Mi de ofsluuting van de Zandkreeke en 't Veêrse Gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in Zeêland flienk verkort. De vardere kustverkortingen vanof de [[Oôsterscheldekering]] tot en mìt de Maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig'eid in de Delta. In 1967 wier de [[Greveliengendam]] 'eopend nae Flakkee, nae de [[Zeêlandbrugge]] de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime. Vooral [[Renisse]] wor een druk plekkie. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de [[Flupsdam]]. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters. Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Schouwen-Duveland in 1997. Een jaer eerder was 't ouwe waeterschap Schouwen, dat al eeuwenlang bestong op'ego in Waeterschap Zeeuwse Eilanden. Schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen. Pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren '80 en '90 mislukt. == Politiek == === Gemeênteraod === Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 ! 2018 || 2014 || 2010 ! 2006 || 2002 || 1997 |- | LSD ¹ | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|6 | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|4 | 3 || 4 || |- | [[VVD]] | 5 || 3 | 3 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|5 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 7 |- | [[SGP]] ² | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || 3 || 3 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 4 |- | [[PRO]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || | || || | || || |- | [[GL]] | || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || || 1 | 1 || 1 || 1 |- | [[PvdA]] | || 2 | 1 || 2 || 2 | bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|3 || 4 |- | [[D66]] | 2 || 1 | 1 || 1 || 1 | || || 2 |- | [[CU]] ³ | 1 || 1 | 1 || 2 || 2 | 2 || 2 || 3 |- | [[SP]] | 1 || 1 | 2 || 2 || | || || |- | Alert! | || | || 1 || 2 | 2 || 3 || |- ! Totaol ! 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 |- ! Coalitie ! 14 || 15 ! 15 || 12 || 12 ! 15 || 13 || |- ! Opkomst ! 62% || 61% ! 65% || 64% || 62% ! 65% || 68% || 61% |} ¹ Leefbaar Schouwen-Duiveland ² 1997: SGP 2, [[GPV]] 1 (bie CU) 3 1997: [[RPF]] 2 + GPV 1 === Burhemeêsters === Burhemeêsters van Schouwen-Duveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1997 - 2009 || Jack Asselbergs || [[VVD]] || 1981-1987 burhemeêster van [[Sluus (gemeênte)|Sluus]] <br> 1987-1997 burhemeêster van [[Zurrikzeê]] |- | 2009 - 2020 || Gerard Rabelink || || |- | 2020 - noe || [[Jack van der Hoek]] || [[D66]] || |- |} == Trivia == * Schouwen-Duveland stoôt op plekke 269 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Plompetoren]] * [[Lieste mee hoôgste gebouwen op Schouwen]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.schouwen-duiveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20210121015921/https://www.plaatsengids.nl/schouwen-duiveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/schouwen-duiveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Schouwen-Duiveland Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Schouwen-Duveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Schouwen-Duveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] oq8zi1y8w21egkhqxe0yt82oi0ddtbk 181759 181758 2026-07-12T07:10:12Z Dekaden 16019 /* Plekken */ 181759 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Schouwen-Duiveland |dialect1 = Schouwen-Duvelands |naam1 = Schouwen-Duveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Schouwen-Duiveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Schouwen-Duiveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1676 (2016).png |kaart = Gem-Schouwen-Duiveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Schouwen-Duveland |streek2 = |hoofdplaats = Zurrikzeê |oppervlakte = 488 |oppervlakte1 = 229 |oppervlakte2 = 260 |inwoners = 34.000 |datum = 2025 |dichtheid = 151 |graden = {{Koord|51|41|N|3|54|L}} }} [[Plaetje:Zierikzee 1.jpg|thumb|Blik over Zurrikzeê]] [[Plaetje:Schouwen Duiveland 1664 Blaeu HR.JPG|thumb|Schouwen-Duveland deu Blaeu rond 1645]] [[Plaetje:Oosterscheldekering-pohled.jpg|thumb|De [[Oôsterscheldekering]]]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] [[Plaetje:Slot Moermond Renesse.jpg|thumb|[[Slot Moermond]] in [[Renisse]]]] [[Plaetje:Slot Haamstede met poortgebouw.JPG|thumb|Slot [[Aemstie]]]] '''Schouwen-Duveland''' is 'n gewezen eiland en gemeênte in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] in 't zujen en de [[Grevelienge]] in 't noôrden. Mee [[Noôrd-Beveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Goeree-Overflakkee]] deur de [[Greveliengedam]] en de [[Brouwersdam]] en mee [[Flupland (eiland)|Flupland]] deur de [[Flupsdam]]. De gemeênte ao 34.000 inweuners en is in 1997 ontstaen uut een saemenvoegieng van de gemeênten [[Brouwes'aeven]], [[Bru]], [[Duveland (gemeênte)|Duveland]], [[Middenschouwen]], [[Westerschouwen]] en [[Zurrikzeê]]. Belangrieke wehen bin [[N57]], [[N59]], [[N256]], [[N652]], [[N653]], [[N654]] en [[N655]]. Oôgste duun is 43,8 meter. == Plekken == {| class=wikitable |- | [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Schouwen-Duiveland.png|300px|links|kaderloos]] | * [[Aemstie]] (Haamstede) * [[Briepe]] (Brijdorpe) * [[Brouwes'aeven]] (stad) * [[Bru]] (Bruinisse) * [[Burg]] * [[Burgsluus]] * [[D'n Ouwendiek]] (Ellemeet) * [[Dreistur]] (Dreischor) * [[Elkerzeê]] * [[Kaerkwaerve]] * [[Loôperkappel]] * [[Merjaen]] (Moriaanshoofd) * [[Nieuwerkaarke]] | * [[Noordgouwe]] * [[Noordwelle]] * [[Oôsterland]] * [[Ouwerkaarke]] * [[Renisse]] * [[Schaerendieke]] * [[Schoddebozze]] (Schuddebeurs) * [['t Schutje]] (Nieuwerkerke Schutje) * [[Sêêskerke]] (Serooskerke) * [[Sturjalland]] (Sirjansland) * [[Zunnemaire]] * [[Zurrikzeê]] (stad) |} ==Geschiedenisse== ===Middeleêuwen=== In middeleêuwen waere [[Schouwen]] en [[Duuveland]] tweê aparte eilanden. D'r tussendeur liep een breêje geule, die bie Zierikzeê de Gouwe wier enoemd en die meer nae 't noorden varder gieng as Sunnemare. Zeêland ao in die tied nie aIleên regelmaetig te maeken mi vee schae dù sturmvloeden, mar ok omdat et een twistappel was tussen Vlaenderen en [[Graefschap 'Olland|'Olland]], wier er vee verinneweert. De Zeêuwen zelf waere verdeêld. Vlaemsgezinden onder [[Jan van Renisse]] stonge tegenover de volgeliengen van [[Wolfert van Borsele]] en [[Witte van Aemstie]]. Dien lesten was zelf as bastaerd van de Graef van Olland, [[Floris V van 'Olland|Floris V]], een bitje buuten de boôt evaolle bie d' erfenisse. De Graef van Henegouwen, [[Jan van Avesnes]], was nae de moord op Floris V as Jan I ok Graef van Olland ore. Jan van Renisse was verbanne uut Zeêland, en Witte van Aemstie oa aolles van em in kunne pikke, omdat Wolfert van Borsele Jan van Renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken'eid bie de moord op [[Floris V van 'Olland|Floris V]]. Laeter, toen 't uutkwam wier Wolfert "elyncht". Jan van Renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de Vlaemingen bie de [[Guldensporenslag]] bie Kortriek. Ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee Franse ridders in 't stof biete. De Vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in 't noorden schoôn schip maeke. In [[1303]] dronge ze Zeêland binne en sloege ze beleg vò Zierikzeê. In maerte [[1304]] kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier. Nae ofloap daevan, in de zomer, kwaeme de Vlaemingen wì trug. D'Ollandse oôfdmacht onder leiding van Willem van Oostervant, de laetere [[Wullem III van 'Olland|Graef Willem III]], van oôrsprong een 'Enegouwer, zat op Duuveland, saeme mit [[Utrecht]]enaers onder Bisschop Gwijde,ok een 'Enegouwer. De Vlaemse schepen liete, toen ze de Gouwe opvoere, nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op Duuveland. De verwarring bie d'Ollanders was groôt; Gwijde wier evange enome en Willem trok mî zijn leger trug op Zierikzeê dat 't wì zwaer te verduren kreeg. Een paer wekenlang wier 't zonder onderbrekiengen besturmd. Toen dat nie ielp blokkeerden de Vlaemingen aolle toegangen en gienge varder Olland in. Zonder vee tegenstand liepe z' aolf Olland onder de voet. Witte van Aemstie was tussendeur uut Zierikzeê ontsnapt nae Kennemerland en [[Jan van Renisse]] dee z'n best in Olland en veroaverde ok de stad Utrecht. Alleên Aerlem en Dordrecht ielde dae stand. Ok Zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d' Ollandse Graef. De Vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome, Ollandse steden kwaeme in opstand en de Vlaemingen drope of uut Olland en Utrecht. Vòdat de Vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de Gouwe op 10 en [[11 Auhustus]] [[1304]], nog zwaer evochte tussen [[Frankriek|Fransen]] en Vlaemingen. De Fransen stonge onder leiding van admiraal Rainier Grimaldi. Z'en vloôt bestong uut 30 Franse, 8 Spaanse en 5 Ollandse koggen en 11 galeien uut Genua. De Vlaemse vloot, onder leiding van Gwijde van Namen, bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten; koggen uut Vlaenderen, Bayonne (dat toen Engels was) en de Hanzesteden. Ok Spanjaerden, een Zweed en nog een paer aore deeje mee. In totaal kwam 'n toch mà op oagstens 37 groôte schepen. Wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee. En dat was in z'n voordeêl; bie ebbe liepe vee Franse schepen vast op ondiepten en leek 't erop of de Vlaemingen zoue winne. Mì de laetere vloed kwaeme de Franse schepen los en keerde de kansen. De aoren ochend waere, mischien deur 't werk van een spion, de Vlaemse schepen uut mekoare edreve. De Franse vloot, in slagorde, kon der toen gauw een ende anmaeke en Zierikzeê was vrie. ===Inpolderiengen=== De verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in [[1374]] wiere deur middel van tweê dammen Dreister en Schouwen mì mekaore verbonde en ontstong Noordgouwe. Noe konne de boeren van Dreister en ok Noordgouwe mì; paerd en waegen nae De Stad (Zierikzeê). 't Zuudoôstelijke stikje van Noordgouwe lag 't oagst, was zanderig en eêt noe Schoddebos. Vroeher wier 't nog deur iedereên Schorrebozze enoemd; een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de 14e eêuw der tegenan'keke. In nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende Sunnemare zòvaâre an'eslibd dat de polder Zonnemaire in 1401 bediekt kon oôre. In 1513 wier [[Slot Moermond]] voor de dorde keer op'ebouwd. De dieken die van Schoddebos in noôrdelijke richting nae de [[Grevelingen|Grevelienge]] liepe, bleve daernae tot 1953 binnendieken. ===Verbindiengen voo de Deltawêrreken=== De vervoers­mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern. ’t Was zelfs op'enome in de vlieg­route [[Rotterdam]] – [[Knokke-Heist|Knokke]]. De vlieg­vel­den [[Aemstie]] in Souburg waere tussen­stations. In de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge. Zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd, een soôrt kleine viertorens midden in ’t land. [[Dreister]] en [[Wulleminadurp]] bezaete alletwêe zô’n kunstwerk vô de route [[Rotterdam]] – [[Londen]]. Ok de militaire luchtvaert was op Schouwen nie onbekend. Vanof vliegveld Aemstie wier der boven de Grevelienge vôr ons durp druk ’oefend. Der lag daer een vlot as doel, waerop mit Fokker tweêdekkers wier edoke. In 1939 sloeg der nog zô’n [[Fokker]] in de polder Bloôis te pletter. Daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter [[Clinge Doôrenbos]] om ’t leven, ie scheen an’t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in Brouwsaeven. Hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de [[fiets]]. Er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto’s dat ze’t slachtoffer van de Belasting waere. Iedere fiets most een fietsplaetje è, een kopere straokje mit in’esloge letters in ciefers. De in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis. Mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d’er nie vô betaeld ao! Auto’s waere der nog nie vee. Je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele. De miste meêssen kwamme haest nie van 't eiland af. [[Rotterdam]] was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr ’t noôrden van Zeêland. Je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram. Die sliengerde z’n eige schommelend, raokend in fluitend van west naer oôst over ’t eiland. Je most dan in [[Ziepe]] op de boôt nae Numansdurp. Nae zô’n tweê uren vaere, ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom, mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in. Op ’t station in de Roosestraete kwam d’er een ende an d’ uren durende RTM-reize in stapte j’ over op ’t plaesselijke RET-vervoer; de Electrische Tram in plekke van d’ ons zô bekende stoomtrem. Overdonderd wier je dû de drukte, de vele eren in mevrouwen, de Maesbruggen, ’t Witte Uus in de wienkels van de Nieuwe Binnenweg. Laeter kwam d'r een directe verbindieng tussen Ziepe en [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Oôrlog=== Op [[10 meie]] [[1940]] oôrde m’n op Schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme. Ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van [[Fokker]], die op het vliegveld Aemstie d’r tuus ao. Een radio ao m’n nog nie; daevò moste m’n nae m’n omoe, die ao een ansluuting op de draedomroep. Daer oôrde m’n meer biezondereden. Onze koneginne [[Willemina]] ield’n een striedlustige rede, waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m’n achter de [[Waeterlinie]] veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer [[Iengeland]] en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur. Vor ons eiland duurde dat mà kort. Evochte wier d’er ôk nie. Eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur Nederlandse soldaoten. Een paer uren laeter kwaeme de Duitsers die ’t zelfde deeje mit de nog over’ebleve fietsen. De eêste Duitser die m’n zaege, een jonge knul mit een ''Totenkopf'' embleem op z’n kraege, liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was. De vuufde colonne of luchtfoto’s ao d’r werk dus goed edae. De volgende weken was iedereên op zoek nae z’n fiets. Biena iedereên vond die wì trug. We woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt, ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor ’t miene en ’t joewe. An de draedomroep ao m’n nie vee meer. Aol ’t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radio wienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an’eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, wier d’er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Op ons durp waere in’t begin gin Duutsers, die zaete vooraol in de Westoek bie ’t vliegveld. Ok in Zierikzeê liepe d’r een paer rond. Dae was de Kommandantur en d’r laege ok een paer boôten van de ''Kriegsmarine''. De groôste veranderienge was de verduusterienge. As’t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene. Ok de koplampen van auto’s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin. Ok de [[Amsterdam]]se tied wier of’eschaft, we krege vortan de Duitse tied; dae zat 40 minuten verschil tussen. Alleên de tied op de torenklokke wier an’epast. Vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene. Op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken. Eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut ’t oôsten over om Engeland te bombarderen. De staerten ienge nae benee, zwaer van de bommen. D’r waere weinig landverraejers op ons eiland. Ma je most toch uutkieke. Op ’t lest wist je we wie je kon vertrouwe. Op de leêgere schole krege m’n vortan ok Duitse les en in de winter vitamine C pillen. Langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Moffen verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie. Voral de Westoek wier daerom vol’ebouwd mit bunkers. Iedereên kreeg inkwartiering. De errebeiers gienge ’n elke dag mit de tram naer [[Aemstie]] om te werke an de Atlantik Wal. De tram ree ok langs de Kloôsterweg tussen Noordgouwe en Schoddebos. Dae kon je ’m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe. De tram zat dikkels vol mit Armeniers die onze kunsten prachtig vonde. Dat waere een soort Duitse ’ulptroepen, die [[Stalin]] nog erger vonde dan Hitler. In de lucht begon het ok te veranderen. De vliegtuugen kwaeme noe uut het westen. De Moffen krege noe een koekje van eige deeg, wat bienae iedereen prachtig vond. We krege in Zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels; dat was een radiostation dat de Engelse vliegtuugen most opmerke en indere. We laege naemelijk midden tussen Oôst-Engeland en het Ruhrgebied mit de Duitse oorlogsindustrie. Zo noe en dan kwam er angeschote Engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer’eschote dù Duitse nachtjaegers. De bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger. We moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere, de eêuwenoue kerkklokken wiere ok ’estole om om’esmolte ’t oren vò granaten an’t Oôstfront. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z’n è en nae acht ure ’s aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op ’ platteland viel’t nog wè mee wat ’t eten angaet. Om an stroope te kommen was eenvoudiger, daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken. Om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk; daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere. Ok de roakers krege ’t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier. Ons deeje dae nie an mee. Mit je bonkaerte van de distributie kreeg je, gloaf ik, 1 pakje Consi in de weke, as je teminste boven de achttiene was. Het binnenlandse nieuws wier d’r ok nie beter op. Regelmaetig stong d’r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden, die vornaemelijk in Zierikzeê woonden wiere of ’evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter naar [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog. De familie Labzowski, wae m’n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m’n nooit mì trug ezie. De Moffen krege ’t moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf zich op 2 februaorie 1943 over. In ’t zelfde jaor op 13 meie gaeve de restanten van’t Afrika Korps zich over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne ’m al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en (zweef)vliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten. Iedereên die nog nie as dwangarbeider nae Duitsland was of ’evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duitse veldmaarschalken. Laeter wier ’n beschuldigd dat ie in ’t complot zat om [[Adolf Hitler]] op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier ’n edwonge om op 14 october 1944 zelfmoord te plegen. Om op die asperges trug te komen; soms vonde ze dat nog nie genoeg. Verschillende eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Op 5 meie 1945 wier Schouwen pas vrie. 'evochte tiejes de bevriejieng is ter nie. Wel is [[Bru]] flienk beschote vanof [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Weatersnoôdramp=== Mì die [[De Ramp van 1953|sturmvloed]] in feberwari [[1953]] wier Schouwen zwaer 'etroffen. Op 't eiland kwamme ruum 800 man omme. Ok nae de ramp bleef ut kritiek. Dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok. Vòraol de Schouwse Diek, de vroegere oôstelijke zeêdiek van Schouwen, kreeg 't zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting. Mì militairen, dekzeilen, perkoenpaelen en zandzakken konde m'n bie een sturm effen vô Paese de zaek net boven waeter oue. 't Diekwaeter, waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren, speelde nog één keer een kwaelijke rolle in 1953. De in de luwte 'elege dieken derlangs waere niet berekend op zò'n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur. Omdat ok an de zuudkant van de Vierbannenpolder de diek te leêge was, stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke 'onderde mensen in Capelle, Nieuwerkerke en Ouwerkerke. ===Nae de ramp=== In de jaeren trek nae de Ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of'eslote, zòas 't Diekwaeter zelf en op Thole de Pluumpot. Mi de ofsluuting van de Zandkreeke en 't Veêrse Gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in Zeêland flienk verkort. De vardere kustverkortingen vanof de [[Oôsterscheldekering]] tot en mìt de Maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig'eid in de Delta. In 1967 wier de [[Greveliengendam]] 'eopend nae Flakkee, nae de [[Zeêlandbrugge]] de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime. Vooral [[Renisse]] wor een druk plekkie. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de [[Flupsdam]]. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters. Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Schouwen-Duveland in 1997. Een jaer eerder was 't ouwe waeterschap Schouwen, dat al eeuwenlang bestong op'ego in Waeterschap Zeeuwse Eilanden. Schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen. Pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren '80 en '90 mislukt. == Politiek == === Gemeênteraod === Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 ! 2018 || 2014 || 2010 ! 2006 || 2002 || 1997 |- | LSD ¹ | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|6 | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|4 | 3 || 4 || |- | [[VVD]] | 5 || 3 | 3 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|5 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 7 |- | [[SGP]] ² | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || 3 || 3 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 4 |- | [[PRO]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || | || || | || || |- | [[GL]] | || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || || 1 | 1 || 1 || 1 |- | [[PvdA]] | || 2 | 1 || 2 || 2 | bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|3 || 4 |- | [[D66]] | 2 || 1 | 1 || 1 || 1 | || || 2 |- | [[CU]] ³ | 1 || 1 | 1 || 2 || 2 | 2 || 2 || 3 |- | [[SP]] | 1 || 1 | 2 || 2 || | || || |- | Alert! | || | || 1 || 2 | 2 || 3 || |- ! Totaol ! 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 |- ! Coalitie ! 14 || 15 ! 15 || 12 || 12 ! 15 || 13 || |- ! Opkomst ! 62% || 61% ! 65% || 64% || 62% ! 65% || 68% || 61% |} ¹ Leefbaar Schouwen-Duiveland ² 1997: SGP 2, [[GPV]] 1 (bie CU) 3 1997: [[RPF]] 2 + GPV 1 === Burhemeêsters === Burhemeêsters van Schouwen-Duveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1997 - 2009 || Jack Asselbergs || [[VVD]] || 1981-1987 burhemeêster van [[Sluus (gemeênte)|Sluus]] <br> 1987-1997 burhemeêster van [[Zurrikzeê]] |- | 2009 - 2020 || Gerard Rabelink || || |- | 2020 - noe || [[Jack van der Hoek]] || [[D66]] || |- |} == Trivia == * Schouwen-Duveland stoôt op plekke 269 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Plompetoren]] * [[Lieste mee hoôgste gebouwen op Schouwen]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.schouwen-duiveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20210121015921/https://www.plaatsengids.nl/schouwen-duiveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/schouwen-duiveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Schouwen-Duiveland Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Schouwen-Duveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Schouwen-Duveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] j0863f1ufrfa6h77317wzzj236r36su 181760 181759 2026-07-12T07:12:00Z Dekaden 16019 /* Plekken */ 181760 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Schouwen-Duiveland |dialect1 = Schouwen-Duvelands |naam1 = Schouwen-Duveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Schouwen-Duiveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Schouwen-Duiveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1676 (2016).png |kaart = Gem-Schouwen-Duiveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Schouwen-Duveland |streek2 = |hoofdplaats = Zurrikzeê |oppervlakte = 488 |oppervlakte1 = 229 |oppervlakte2 = 260 |inwoners = 34.000 |datum = 2025 |dichtheid = 151 |graden = {{Koord|51|41|N|3|54|L}} }} [[Plaetje:Zierikzee 1.jpg|thumb|Blik over Zurrikzeê]] [[Plaetje:Schouwen Duiveland 1664 Blaeu HR.JPG|thumb|Schouwen-Duveland deu Blaeu rond 1645]] [[Plaetje:Oosterscheldekering-pohled.jpg|thumb|De [[Oôsterscheldekering]]]] [[Plaetje:Zeelandbrug.jpg|thumb|De [[Zeêlandbrugge]]]] [[Plaetje:Slot Moermond Renesse.jpg|thumb|[[Slot Moermond]] in [[Renisse]]]] [[Plaetje:Slot Haamstede met poortgebouw.JPG|thumb|Slot [[Aemstie]]]] '''Schouwen-Duveland''' is 'n gewezen eiland en gemeênte in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] in 't zujen en de [[Grevelienge]] in 't noôrden. Mee [[Noôrd-Beveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Goeree-Overflakkee]] deur de [[Greveliengedam]] en de [[Brouwersdam]] en mee [[Flupland (eiland)|Flupland]] deur de [[Flupsdam]]. De gemeênte ao 34.000 inweuners en is in 1997 ontstaen uut een saemenvoegieng van de gemeênten [[Brouwes'aeven]], [[Bru]], [[Duveland (gemeênte)|Duveland]], [[Middenschouwen]], [[Westerschouwen]] en [[Zurrikzeê]]. Belangrieke wehen bin [[N57]], [[N59]], [[N256]], [[N652]], [[N653]], [[N654]] en [[N655]]. Oôgste duun is 43,8 meter. == Plekken == {| class=wikitable |- | [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Schouwen-Duiveland.png|400px|links|kaderloos]] | * [[Aemstie]] (Haamstede) * [[Briepe]] (Brijdorpe) * [[Brouwes'aeven]] (stad) * [[Bru]] (Bruinisse) * [[Burg]] * [[Burgsluus]] * [[D'n Ouwendiek]] (Ellemeet) * [[Dreistur]] (Dreischor) * [[Elkerzeê]] * [[Kaerkwaerve]] * [[Loôperkappel]] * [[Merjaen]] (Moriaanshoofd) * [[Nieuwerkaarke]] | * [[Noordgouwe]] * [[Noordwelle]] * [[Oôsterland]] * [[Ouwerkaarke]] * [[Renisse]] * [[Schaerendieke]] * [[Schoddebozze]] (Schuddebeurs) * [['t Schutje]] (Nieuwerkerke Schutje) * [[Sêêskerke]] (Serooskerke) * [[Sturjalland]] (Sirjansland) * [[Zunnemaire]] * [[Zurrikzeê]] (stad) |} ==Geschiedenisse== ===Middeleêuwen=== In middeleêuwen waere [[Schouwen]] en [[Duuveland]] tweê aparte eilanden. D'r tussendeur liep een breêje geule, die bie Zierikzeê de Gouwe wier enoemd en die meer nae 't noorden varder gieng as Sunnemare. Zeêland ao in die tied nie aIleên regelmaetig te maeken mi vee schae dù sturmvloeden, mar ok omdat et een twistappel was tussen Vlaenderen en [[Graefschap 'Olland|'Olland]], wier er vee verinneweert. De Zeêuwen zelf waere verdeêld. Vlaemsgezinden onder [[Jan van Renisse]] stonge tegenover de volgeliengen van [[Wolfert van Borsele]] en [[Witte van Aemstie]]. Dien lesten was zelf as bastaerd van de Graef van Olland, [[Floris V van 'Olland|Floris V]], een bitje buuten de boôt evaolle bie d' erfenisse. De Graef van Henegouwen, [[Jan van Avesnes]], was nae de moord op Floris V as Jan I ok Graef van Olland ore. Jan van Renisse was verbanne uut Zeêland, en Witte van Aemstie oa aolles van em in kunne pikke, omdat Wolfert van Borsele Jan van Renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken'eid bie de moord op [[Floris V van 'Olland|Floris V]]. Laeter, toen 't uutkwam wier Wolfert "elyncht". Jan van Renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de Vlaemingen bie de [[Guldensporenslag]] bie Kortriek. Ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee Franse ridders in 't stof biete. De Vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in 't noorden schoôn schip maeke. In [[1303]] dronge ze Zeêland binne en sloege ze beleg vò Zierikzeê. In maerte [[1304]] kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier. Nae ofloap daevan, in de zomer, kwaeme de Vlaemingen wì trug. D'Ollandse oôfdmacht onder leiding van Willem van Oostervant, de laetere [[Wullem III van 'Olland|Graef Willem III]], van oôrsprong een 'Enegouwer, zat op Duuveland, saeme mit [[Utrecht]]enaers onder Bisschop Gwijde,ok een 'Enegouwer. De Vlaemse schepen liete, toen ze de Gouwe opvoere, nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op Duuveland. De verwarring bie d'Ollanders was groôt; Gwijde wier evange enome en Willem trok mî zijn leger trug op Zierikzeê dat 't wì zwaer te verduren kreeg. Een paer wekenlang wier 't zonder onderbrekiengen besturmd. Toen dat nie ielp blokkeerden de Vlaemingen aolle toegangen en gienge varder Olland in. Zonder vee tegenstand liepe z' aolf Olland onder de voet. Witte van Aemstie was tussendeur uut Zierikzeê ontsnapt nae Kennemerland en [[Jan van Renisse]] dee z'n best in Olland en veroaverde ok de stad Utrecht. Alleên Aerlem en Dordrecht ielde dae stand. Ok Zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d' Ollandse Graef. De Vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome, Ollandse steden kwaeme in opstand en de Vlaemingen drope of uut Olland en Utrecht. Vòdat de Vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de Gouwe op 10 en [[11 Auhustus]] [[1304]], nog zwaer evochte tussen [[Frankriek|Fransen]] en Vlaemingen. De Fransen stonge onder leiding van admiraal Rainier Grimaldi. Z'en vloôt bestong uut 30 Franse, 8 Spaanse en 5 Ollandse koggen en 11 galeien uut Genua. De Vlaemse vloot, onder leiding van Gwijde van Namen, bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten; koggen uut Vlaenderen, Bayonne (dat toen Engels was) en de Hanzesteden. Ok Spanjaerden, een Zweed en nog een paer aore deeje mee. In totaal kwam 'n toch mà op oagstens 37 groôte schepen. Wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee. En dat was in z'n voordeêl; bie ebbe liepe vee Franse schepen vast op ondiepten en leek 't erop of de Vlaemingen zoue winne. Mì de laetere vloed kwaeme de Franse schepen los en keerde de kansen. De aoren ochend waere, mischien deur 't werk van een spion, de Vlaemse schepen uut mekoare edreve. De Franse vloot, in slagorde, kon der toen gauw een ende anmaeke en Zierikzeê was vrie. ===Inpolderiengen=== De verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in [[1374]] wiere deur middel van tweê dammen Dreister en Schouwen mì mekaore verbonde en ontstong Noordgouwe. Noe konne de boeren van Dreister en ok Noordgouwe mì; paerd en waegen nae De Stad (Zierikzeê). 't Zuudoôstelijke stikje van Noordgouwe lag 't oagst, was zanderig en eêt noe Schoddebos. Vroeher wier 't nog deur iedereên Schorrebozze enoemd; een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de 14e eêuw der tegenan'keke. In nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende Sunnemare zòvaâre an'eslibd dat de polder Zonnemaire in 1401 bediekt kon oôre. In 1513 wier [[Slot Moermond]] voor de dorde keer op'ebouwd. De dieken die van Schoddebos in noôrdelijke richting nae de [[Grevelingen|Grevelienge]] liepe, bleve daernae tot 1953 binnendieken. ===Verbindiengen voo de Deltawêrreken=== De vervoers­mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern. ’t Was zelfs op'enome in de vlieg­route [[Rotterdam]] – [[Knokke-Heist|Knokke]]. De vlieg­vel­den [[Aemstie]] in Souburg waere tussen­stations. In de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge. Zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd, een soôrt kleine viertorens midden in ’t land. [[Dreister]] en [[Wulleminadurp]] bezaete alletwêe zô’n kunstwerk vô de route [[Rotterdam]] – [[Londen]]. Ok de militaire luchtvaert was op Schouwen nie onbekend. Vanof vliegveld Aemstie wier der boven de Grevelienge vôr ons durp druk ’oefend. Der lag daer een vlot as doel, waerop mit Fokker tweêdekkers wier edoke. In 1939 sloeg der nog zô’n [[Fokker]] in de polder Bloôis te pletter. Daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter [[Clinge Doôrenbos]] om ’t leven, ie scheen an’t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in Brouwsaeven. Hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de [[fiets]]. Er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto’s dat ze’t slachtoffer van de Belasting waere. Iedere fiets most een fietsplaetje è, een kopere straokje mit in’esloge letters in ciefers. De in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis. Mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d’er nie vô betaeld ao! Auto’s waere der nog nie vee. Je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele. De miste meêssen kwamme haest nie van 't eiland af. [[Rotterdam]] was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr ’t noôrden van Zeêland. Je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram. Die sliengerde z’n eige schommelend, raokend in fluitend van west naer oôst over ’t eiland. Je most dan in [[Ziepe]] op de boôt nae Numansdurp. Nae zô’n tweê uren vaere, ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom, mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in. Op ’t station in de Roosestraete kwam d’er een ende an d’ uren durende RTM-reize in stapte j’ over op ’t plaesselijke RET-vervoer; de Electrische Tram in plekke van d’ ons zô bekende stoomtrem. Overdonderd wier je dû de drukte, de vele eren in mevrouwen, de Maesbruggen, ’t Witte Uus in de wienkels van de Nieuwe Binnenweg. Laeter kwam d'r een directe verbindieng tussen Ziepe en [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Oôrlog=== Op [[10 meie]] [[1940]] oôrde m’n op Schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme. Ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van [[Fokker]], die op het vliegveld Aemstie d’r tuus ao. Een radio ao m’n nog nie; daevò moste m’n nae m’n omoe, die ao een ansluuting op de draedomroep. Daer oôrde m’n meer biezondereden. Onze koneginne [[Willemina]] ield’n een striedlustige rede, waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m’n achter de [[Waeterlinie]] veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer [[Iengeland]] en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur. Vor ons eiland duurde dat mà kort. Evochte wier d’er ôk nie. Eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur Nederlandse soldaoten. Een paer uren laeter kwaeme de Duitsers die ’t zelfde deeje mit de nog over’ebleve fietsen. De eêste Duitser die m’n zaege, een jonge knul mit een ''Totenkopf'' embleem op z’n kraege, liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was. De vuufde colonne of luchtfoto’s ao d’r werk dus goed edae. De volgende weken was iedereên op zoek nae z’n fiets. Biena iedereên vond die wì trug. We woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt, ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor ’t miene en ’t joewe. An de draedomroep ao m’n nie vee meer. Aol ’t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radio wienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an’eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, wier d’er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Op ons durp waere in’t begin gin Duutsers, die zaete vooraol in de Westoek bie ’t vliegveld. Ok in Zierikzeê liepe d’r een paer rond. Dae was de Kommandantur en d’r laege ok een paer boôten van de ''Kriegsmarine''. De groôste veranderienge was de verduusterienge. As’t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene. Ok de koplampen van auto’s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin. Ok de [[Amsterdam]]se tied wier of’eschaft, we krege vortan de Duitse tied; dae zat 40 minuten verschil tussen. Alleên de tied op de torenklokke wier an’epast. Vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene. Op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken. Eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut ’t oôsten over om Engeland te bombarderen. De staerten ienge nae benee, zwaer van de bommen. D’r waere weinig landverraejers op ons eiland. Ma je most toch uutkieke. Op ’t lest wist je we wie je kon vertrouwe. Op de leêgere schole krege m’n vortan ok Duitse les en in de winter vitamine C pillen. Langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Moffen verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie. Voral de Westoek wier daerom vol’ebouwd mit bunkers. Iedereên kreeg inkwartiering. De errebeiers gienge ’n elke dag mit de tram naer [[Aemstie]] om te werke an de Atlantik Wal. De tram ree ok langs de Kloôsterweg tussen Noordgouwe en Schoddebos. Dae kon je ’m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe. De tram zat dikkels vol mit Armeniers die onze kunsten prachtig vonde. Dat waere een soort Duitse ’ulptroepen, die [[Stalin]] nog erger vonde dan Hitler. In de lucht begon het ok te veranderen. De vliegtuugen kwaeme noe uut het westen. De Moffen krege noe een koekje van eige deeg, wat bienae iedereen prachtig vond. We krege in Zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels; dat was een radiostation dat de Engelse vliegtuugen most opmerke en indere. We laege naemelijk midden tussen Oôst-Engeland en het Ruhrgebied mit de Duitse oorlogsindustrie. Zo noe en dan kwam er angeschote Engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer’eschote dù Duitse nachtjaegers. De bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger. We moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere, de eêuwenoue kerkklokken wiere ok ’estole om om’esmolte ’t oren vò granaten an’t Oôstfront. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z’n è en nae acht ure ’s aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op ’ platteland viel’t nog wè mee wat ’t eten angaet. Om an stroope te kommen was eenvoudiger, daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken. Om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk; daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere. Ok de roakers krege ’t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier. Ons deeje dae nie an mee. Mit je bonkaerte van de distributie kreeg je, gloaf ik, 1 pakje Consi in de weke, as je teminste boven de achttiene was. Het binnenlandse nieuws wier d’r ok nie beter op. Regelmaetig stong d’r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden, die vornaemelijk in Zierikzeê woonden wiere of ’evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter naar [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog. De familie Labzowski, wae m’n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m’n nooit mì trug ezie. De Moffen krege ’t moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf zich op 2 februaorie 1943 over. In ’t zelfde jaor op 13 meie gaeve de restanten van’t Afrika Korps zich over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne ’m al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en (zweef)vliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten. Iedereên die nog nie as dwangarbeider nae Duitsland was of ’evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duitse veldmaarschalken. Laeter wier ’n beschuldigd dat ie in ’t complot zat om [[Adolf Hitler]] op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier ’n edwonge om op 14 october 1944 zelfmoord te plegen. Om op die asperges trug te komen; soms vonde ze dat nog nie genoeg. Verschillende eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Op 5 meie 1945 wier Schouwen pas vrie. 'evochte tiejes de bevriejieng is ter nie. Wel is [[Bru]] flienk beschote vanof [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Weatersnoôdramp=== Mì die [[De Ramp van 1953|sturmvloed]] in feberwari [[1953]] wier Schouwen zwaer 'etroffen. Op 't eiland kwamme ruum 800 man omme. Ok nae de ramp bleef ut kritiek. Dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok. Vòraol de Schouwse Diek, de vroegere oôstelijke zeêdiek van Schouwen, kreeg 't zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting. Mì militairen, dekzeilen, perkoenpaelen en zandzakken konde m'n bie een sturm effen vô Paese de zaek net boven waeter oue. 't Diekwaeter, waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren, speelde nog één keer een kwaelijke rolle in 1953. De in de luwte 'elege dieken derlangs waere niet berekend op zò'n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur. Omdat ok an de zuudkant van de Vierbannenpolder de diek te leêge was, stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke 'onderde mensen in Capelle, Nieuwerkerke en Ouwerkerke. ===Nae de ramp=== In de jaeren trek nae de Ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of'eslote, zòas 't Diekwaeter zelf en op Thole de Pluumpot. Mi de ofsluuting van de Zandkreeke en 't Veêrse Gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in Zeêland flienk verkort. De vardere kustverkortingen vanof de [[Oôsterscheldekering]] tot en mìt de Maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig'eid in de Delta. In 1967 wier de [[Greveliengendam]] 'eopend nae Flakkee, nae de [[Zeêlandbrugge]] de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime. Vooral [[Renisse]] wor een druk plekkie. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de [[Flupsdam]]. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters. Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Schouwen-Duveland in 1997. Een jaer eerder was 't ouwe waeterschap Schouwen, dat al eeuwenlang bestong op'ego in Waeterschap Zeeuwse Eilanden. Schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen. Pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren '80 en '90 mislukt. == Politiek == === Gemeênteraod === Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 ! 2018 || 2014 || 2010 ! 2006 || 2002 || 1997 |- | LSD ¹ | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|6 | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|4 | 3 || 4 || |- | [[VVD]] | 5 || 3 | 3 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|5 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 7 |- | [[SGP]] ² | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || 3 || 3 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 4 |- | [[PRO]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || | || || | || || |- | [[GL]] | || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || || 1 | 1 || 1 || 1 |- | [[PvdA]] | || 2 | 1 || 2 || 2 | bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|3 || 4 |- | [[D66]] | 2 || 1 | 1 || 1 || 1 | || || 2 |- | [[CU]] ³ | 1 || 1 | 1 || 2 || 2 | 2 || 2 || 3 |- | [[SP]] | 1 || 1 | 2 || 2 || | || || |- | Alert! | || | || 1 || 2 | 2 || 3 || |- ! Totaol ! 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 |- ! Coalitie ! 14 || 15 ! 15 || 12 || 12 ! 15 || 13 || |- ! Opkomst ! 62% || 61% ! 65% || 64% || 62% ! 65% || 68% || 61% |} ¹ Leefbaar Schouwen-Duiveland ² 1997: SGP 2, [[GPV]] 1 (bie CU) 3 1997: [[RPF]] 2 + GPV 1 === Burhemeêsters === Burhemeêsters van Schouwen-Duveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1997 - 2009 || Jack Asselbergs || [[VVD]] || 1981-1987 burhemeêster van [[Sluus (gemeênte)|Sluus]] <br> 1987-1997 burhemeêster van [[Zurrikzeê]] |- | 2009 - 2020 || Gerard Rabelink || || |- | 2020 - noe || [[Jack van der Hoek]] || [[D66]] || |- |} == Trivia == * Schouwen-Duveland stoôt op plekke 269 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Plompetoren]] * [[Lieste mee hoôgste gebouwen op Schouwen]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.schouwen-duiveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20210121015921/https://www.plaatsengids.nl/schouwen-duiveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/schouwen-duiveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Schouwen-Duiveland Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Schouwen-Duveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Schouwen-Duveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] 9v0t0xzbm1017flnwz0w6mfb66nx6s6 181761 181760 2026-07-12T07:15:30Z Dekaden 16019 181761 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Schouwen-Duiveland |dialect1 = Schouwen-Duvelands |naam1 = Schouwen-Duveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Schouwen-Duiveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Schouwen-Duiveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1676 (2016).png |kaart = Gem-Schouwen-Duiveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Schouwen-Duveland |streek2 = |hoofdplaats = Zurrikzeê |oppervlakte = 488 |oppervlakte1 = 229 |oppervlakte2 = 260 |inwoners = 34.000 |datum = 2025 |dichtheid = 151 |graden = {{Koord|51|41|N|3|54|L}} }} '''Schouwen-Duveland''' is 'n gewezen eiland en gemeênte in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] in 't zujen en de [[Grevelienge]] in 't noôrden. Mee [[Noôrd-Beveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Goeree-Overflakkee]] deur de [[Greveliengedam]] en de [[Brouwersdam]] en mee [[Flupland (eiland)|Flupland]] deur de [[Flupsdam]]. De gemeênte ao 34.000 inweuners en is in 1997 ontstaen uut een saemenvoegieng van de gemeênten [[Brouwes'aeven]], [[Bru]], [[Duveland (gemeênte)|Duveland]], [[Middenschouwen]], [[Westerschouwen]] en [[Zurrikzeê]]. Belangrieke wehen bin [[N57]], [[N59]], [[N256]], [[N652]], [[N653]], [[N654]] en [[N655]]. Oôgste duun is 43,8 meter. <gallery> Zierikzee 1.jpg|Blik over Zurrikzeê Schouwen Duiveland 1664 Blaeu HR.JPG|Schouwen-Duveland deu Blaeu rond 1645 Oosterscheldekering-pohled.jpg|De [[Oôsterscheldekering]] Zeelandbrug.jpg|De [[Zeêlandbrugge]] Slot Moermond Renesse.jpg|[[Slot Moermond]] in [[Renisse]] Slot Haamstede met poortgebouw.JPG|Slot [[Aemstie]] </gallery> == Plekken == {| class=wikitable |- | [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Schouwen-Duiveland.png|400px|links|kaderloos]] | * [[Aemstie]] (Haamstede) * [[Briepe]] (Brijdorpe) * [[Brouwes'aeven]] (stad) * [[Bru]] (Bruinisse) * [[Burg]] * [[Burgsluus]] * [[D'n Ouwendiek]] (Ellemeet) * [[Dreistur]] (Dreischor) * [[Elkerzeê]] * [[Kaerkwaerve]] * [[Loôperkappel]] * [[Merjaen]] (Moriaanshoofd) * [[Nieuwerkaarke]] | * [[Noordgouwe]] * [[Noordwelle]] * [[Oôsterland]] * [[Ouwerkaarke]] * [[Renisse]] * [[Schaerendieke]] * [[Schoddebozze]] (Schuddebeurs) * [['t Schutje]] (Nieuwerkerke Schutje) * [[Sêêskerke]] (Serooskerke) * [[Sturjalland]] (Sirjansland) * [[Zunnemaire]] * [[Zurrikzeê]] (stad) |} ==Geschiedenisse== ===Middeleêuwen=== In middeleêuwen waere [[Schouwen]] en [[Duuveland]] tweê aparte eilanden. D'r tussendeur liep een breêje geule, die bie Zierikzeê de Gouwe wier enoemd en die meer nae 't noorden varder gieng as Sunnemare. Zeêland ao in die tied nie aIleên regelmaetig te maeken mi vee schae dù sturmvloeden, mar ok omdat et een twistappel was tussen Vlaenderen en [[Graefschap 'Olland|'Olland]], wier er vee verinneweert. De Zeêuwen zelf waere verdeêld. Vlaemsgezinden onder [[Jan van Renisse]] stonge tegenover de volgeliengen van [[Wolfert van Borsele]] en [[Witte van Aemstie]]. Dien lesten was zelf as bastaerd van de Graef van Olland, [[Floris V van 'Olland|Floris V]], een bitje buuten de boôt evaolle bie d' erfenisse. De Graef van Henegouwen, [[Jan van Avesnes]], was nae de moord op Floris V as Jan I ok Graef van Olland ore. Jan van Renisse was verbanne uut Zeêland, en Witte van Aemstie oa aolles van em in kunne pikke, omdat Wolfert van Borsele Jan van Renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken'eid bie de moord op [[Floris V van 'Olland|Floris V]]. Laeter, toen 't uutkwam wier Wolfert "elyncht". Jan van Renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de Vlaemingen bie de [[Guldensporenslag]] bie Kortriek. Ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee Franse ridders in 't stof biete. De Vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in 't noorden schoôn schip maeke. In [[1303]] dronge ze Zeêland binne en sloege ze beleg vò Zierikzeê. In maerte [[1304]] kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier. Nae ofloap daevan, in de zomer, kwaeme de Vlaemingen wì trug. D'Ollandse oôfdmacht onder leiding van Willem van Oostervant, de laetere [[Wullem III van 'Olland|Graef Willem III]], van oôrsprong een 'Enegouwer, zat op Duuveland, saeme mit [[Utrecht]]enaers onder Bisschop Gwijde,ok een 'Enegouwer. De Vlaemse schepen liete, toen ze de Gouwe opvoere, nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op Duuveland. De verwarring bie d'Ollanders was groôt; Gwijde wier evange enome en Willem trok mî zijn leger trug op Zierikzeê dat 't wì zwaer te verduren kreeg. Een paer wekenlang wier 't zonder onderbrekiengen besturmd. Toen dat nie ielp blokkeerden de Vlaemingen aolle toegangen en gienge varder Olland in. Zonder vee tegenstand liepe z' aolf Olland onder de voet. Witte van Aemstie was tussendeur uut Zierikzeê ontsnapt nae Kennemerland en [[Jan van Renisse]] dee z'n best in Olland en veroaverde ok de stad Utrecht. Alleên Aerlem en Dordrecht ielde dae stand. Ok Zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d' Ollandse Graef. De Vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome, Ollandse steden kwaeme in opstand en de Vlaemingen drope of uut Olland en Utrecht. Vòdat de Vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de Gouwe op 10 en [[11 Auhustus]] [[1304]], nog zwaer evochte tussen [[Frankriek|Fransen]] en Vlaemingen. De Fransen stonge onder leiding van admiraal Rainier Grimaldi. Z'en vloôt bestong uut 30 Franse, 8 Spaanse en 5 Ollandse koggen en 11 galeien uut Genua. De Vlaemse vloot, onder leiding van Gwijde van Namen, bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten; koggen uut Vlaenderen, Bayonne (dat toen Engels was) en de Hanzesteden. Ok Spanjaerden, een Zweed en nog een paer aore deeje mee. In totaal kwam 'n toch mà op oagstens 37 groôte schepen. Wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee. En dat was in z'n voordeêl; bie ebbe liepe vee Franse schepen vast op ondiepten en leek 't erop of de Vlaemingen zoue winne. Mì de laetere vloed kwaeme de Franse schepen los en keerde de kansen. De aoren ochend waere, mischien deur 't werk van een spion, de Vlaemse schepen uut mekoare edreve. De Franse vloot, in slagorde, kon der toen gauw een ende anmaeke en Zierikzeê was vrie. ===Inpolderiengen=== De verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in [[1374]] wiere deur middel van tweê dammen Dreister en Schouwen mì mekaore verbonde en ontstong Noordgouwe. Noe konne de boeren van Dreister en ok Noordgouwe mì; paerd en waegen nae De Stad (Zierikzeê). 't Zuudoôstelijke stikje van Noordgouwe lag 't oagst, was zanderig en eêt noe Schoddebos. Vroeher wier 't nog deur iedereên Schorrebozze enoemd; een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de 14e eêuw der tegenan'keke. In nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende Sunnemare zòvaâre an'eslibd dat de polder Zonnemaire in 1401 bediekt kon oôre. In 1513 wier [[Slot Moermond]] voor de dorde keer op'ebouwd. De dieken die van Schoddebos in noôrdelijke richting nae de [[Grevelingen|Grevelienge]] liepe, bleve daernae tot 1953 binnendieken. ===Verbindiengen voo de Deltawêrreken=== De vervoers­mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern. ’t Was zelfs op'enome in de vlieg­route [[Rotterdam]] – [[Knokke-Heist|Knokke]]. De vlieg­vel­den [[Aemstie]] in Souburg waere tussen­stations. In de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge. Zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd, een soôrt kleine viertorens midden in ’t land. [[Dreister]] en [[Wulleminadurp]] bezaete alletwêe zô’n kunstwerk vô de route [[Rotterdam]] – [[Londen]]. Ok de militaire luchtvaert was op Schouwen nie onbekend. Vanof vliegveld Aemstie wier der boven de Grevelienge vôr ons durp druk ’oefend. Der lag daer een vlot as doel, waerop mit Fokker tweêdekkers wier edoke. In 1939 sloeg der nog zô’n [[Fokker]] in de polder Bloôis te pletter. Daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter [[Clinge Doôrenbos]] om ’t leven, ie scheen an’t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in Brouwsaeven. Hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de [[fiets]]. Er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto’s dat ze’t slachtoffer van de Belasting waere. Iedere fiets most een fietsplaetje è, een kopere straokje mit in’esloge letters in ciefers. De in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis. Mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d’er nie vô betaeld ao! Auto’s waere der nog nie vee. Je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele. De miste meêssen kwamme haest nie van 't eiland af. [[Rotterdam]] was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr ’t noôrden van Zeêland. Je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram. Die sliengerde z’n eige schommelend, raokend in fluitend van west naer oôst over ’t eiland. Je most dan in [[Ziepe]] op de boôt nae Numansdurp. Nae zô’n tweê uren vaere, ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom, mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in. Op ’t station in de Roosestraete kwam d’er een ende an d’ uren durende RTM-reize in stapte j’ over op ’t plaesselijke RET-vervoer; de Electrische Tram in plekke van d’ ons zô bekende stoomtrem. Overdonderd wier je dû de drukte, de vele eren in mevrouwen, de Maesbruggen, ’t Witte Uus in de wienkels van de Nieuwe Binnenweg. Laeter kwam d'r een directe verbindieng tussen Ziepe en [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Oôrlog=== Op [[10 meie]] [[1940]] oôrde m’n op Schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme. Ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van [[Fokker]], die op het vliegveld Aemstie d’r tuus ao. Een radio ao m’n nog nie; daevò moste m’n nae m’n omoe, die ao een ansluuting op de draedomroep. Daer oôrde m’n meer biezondereden. Onze koneginne [[Willemina]] ield’n een striedlustige rede, waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m’n achter de [[Waeterlinie]] veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer [[Iengeland]] en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur. Vor ons eiland duurde dat mà kort. Evochte wier d’er ôk nie. Eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur Nederlandse soldaoten. Een paer uren laeter kwaeme de Duitsers die ’t zelfde deeje mit de nog over’ebleve fietsen. De eêste Duitser die m’n zaege, een jonge knul mit een ''Totenkopf'' embleem op z’n kraege, liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was. De vuufde colonne of luchtfoto’s ao d’r werk dus goed edae. De volgende weken was iedereên op zoek nae z’n fiets. Biena iedereên vond die wì trug. We woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt, ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor ’t miene en ’t joewe. An de draedomroep ao m’n nie vee meer. Aol ’t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radio wienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an’eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, wier d’er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Op ons durp waere in’t begin gin Duutsers, die zaete vooraol in de Westoek bie ’t vliegveld. Ok in Zierikzeê liepe d’r een paer rond. Dae was de Kommandantur en d’r laege ok een paer boôten van de ''Kriegsmarine''. De groôste veranderienge was de verduusterienge. As’t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene. Ok de koplampen van auto’s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin. Ok de [[Amsterdam]]se tied wier of’eschaft, we krege vortan de Duitse tied; dae zat 40 minuten verschil tussen. Alleên de tied op de torenklokke wier an’epast. Vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene. Op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken. Eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut ’t oôsten over om Engeland te bombarderen. De staerten ienge nae benee, zwaer van de bommen. D’r waere weinig landverraejers op ons eiland. Ma je most toch uutkieke. Op ’t lest wist je we wie je kon vertrouwe. Op de leêgere schole krege m’n vortan ok Duitse les en in de winter vitamine C pillen. Langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Moffen verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie. Voral de Westoek wier daerom vol’ebouwd mit bunkers. Iedereên kreeg inkwartiering. De errebeiers gienge ’n elke dag mit de tram naer [[Aemstie]] om te werke an de Atlantik Wal. De tram ree ok langs de Kloôsterweg tussen Noordgouwe en Schoddebos. Dae kon je ’m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe. De tram zat dikkels vol mit Armeniers die onze kunsten prachtig vonde. Dat waere een soort Duitse ’ulptroepen, die [[Stalin]] nog erger vonde dan Hitler. In de lucht begon het ok te veranderen. De vliegtuugen kwaeme noe uut het westen. De Moffen krege noe een koekje van eige deeg, wat bienae iedereen prachtig vond. We krege in Zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels; dat was een radiostation dat de Engelse vliegtuugen most opmerke en indere. We laege naemelijk midden tussen Oôst-Engeland en het Ruhrgebied mit de Duitse oorlogsindustrie. Zo noe en dan kwam er angeschote Engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer’eschote dù Duitse nachtjaegers. De bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger. We moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere, de eêuwenoue kerkklokken wiere ok ’estole om om’esmolte ’t oren vò granaten an’t Oôstfront. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z’n è en nae acht ure ’s aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op ’ platteland viel’t nog wè mee wat ’t eten angaet. Om an stroope te kommen was eenvoudiger, daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken. Om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk; daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere. Ok de roakers krege ’t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier. Ons deeje dae nie an mee. Mit je bonkaerte van de distributie kreeg je, gloaf ik, 1 pakje Consi in de weke, as je teminste boven de achttiene was. Het binnenlandse nieuws wier d’r ok nie beter op. Regelmaetig stong d’r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden, die vornaemelijk in Zierikzeê woonden wiere of ’evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter naar [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog. De familie Labzowski, wae m’n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m’n nooit mì trug ezie. De Moffen krege ’t moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf zich op 2 februaorie 1943 over. In ’t zelfde jaor op 13 meie gaeve de restanten van’t Afrika Korps zich over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne ’m al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en (zweef)vliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten. Iedereên die nog nie as dwangarbeider nae Duitsland was of ’evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duitse veldmaarschalken. Laeter wier ’n beschuldigd dat ie in ’t complot zat om [[Adolf Hitler]] op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier ’n edwonge om op 14 october 1944 zelfmoord te plegen. Om op die asperges trug te komen; soms vonde ze dat nog nie genoeg. Verschillende eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Op 5 meie 1945 wier Schouwen pas vrie. 'evochte tiejes de bevriejieng is ter nie. Wel is [[Bru]] flienk beschote vanof [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Weatersnoôdramp=== Mì die [[De Ramp van 1953|sturmvloed]] in feberwari [[1953]] wier Schouwen zwaer 'etroffen. Op 't eiland kwamme ruum 800 man omme. Ok nae de ramp bleef ut kritiek. Dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok. Vòraol de Schouwse Diek, de vroegere oôstelijke zeêdiek van Schouwen, kreeg 't zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting. Mì militairen, dekzeilen, perkoenpaelen en zandzakken konde m'n bie een sturm effen vô Paese de zaek net boven waeter oue. 't Diekwaeter, waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren, speelde nog één keer een kwaelijke rolle in 1953. De in de luwte 'elege dieken derlangs waere niet berekend op zò'n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur. Omdat ok an de zuudkant van de Vierbannenpolder de diek te leêge was, stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke 'onderde mensen in Capelle, Nieuwerkerke en Ouwerkerke. ===Nae de ramp=== In de jaeren trek nae de Ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of'eslote, zòas 't Diekwaeter zelf en op Thole de Pluumpot. Mi de ofsluuting van de Zandkreeke en 't Veêrse Gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in Zeêland flienk verkort. De vardere kustverkortingen vanof de [[Oôsterscheldekering]] tot en mìt de Maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig'eid in de Delta. In 1967 wier de [[Greveliengendam]] 'eopend nae Flakkee, nae de [[Zeêlandbrugge]] de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime. Vooral [[Renisse]] wor een druk plekkie. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de [[Flupsdam]]. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters. Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Schouwen-Duveland in 1997. Een jaer eerder was 't ouwe waeterschap Schouwen, dat al eeuwenlang bestong op'ego in Waeterschap Zeeuwse Eilanden. Schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen. Pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren '80 en '90 mislukt. == Politiek == === Gemeênteraod === Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 ! 2018 || 2014 || 2010 ! 2006 || 2002 || 1997 |- | LSD ¹ | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|6 | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|4 | 3 || 4 || |- | [[VVD]] | 5 || 3 | 3 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|5 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 7 |- | [[SGP]] ² | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || 3 || 3 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 4 |- | [[PRO]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || | || || | || || |- | [[GL]] | || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || || 1 | 1 || 1 || 1 |- | [[PvdA]] | || 2 | 1 || 2 || 2 | bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|3 || 4 |- | [[D66]] | 2 || 1 | 1 || 1 || 1 | || || 2 |- | [[CU]] ³ | 1 || 1 | 1 || 2 || 2 | 2 || 2 || 3 |- | [[SP]] | 1 || 1 | 2 || 2 || | || || |- | Alert! | || | || 1 || 2 | 2 || 3 || |- ! Totaol ! 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 |- ! Coalitie ! 14 || 15 ! 15 || 12 || 12 ! 15 || 13 || |- ! Opkomst ! 62% || 61% ! 65% || 64% || 62% ! 65% || 68% || 61% |} ¹ Leefbaar Schouwen-Duiveland ² 1997: SGP 2, [[GPV]] 1 (bie CU) 3 1997: [[RPF]] 2 + GPV 1 === Burhemeêsters === Burhemeêsters van Schouwen-Duveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1997 - 2009 || Jack Asselbergs || [[VVD]] || 1981-1987 burhemeêster van [[Sluus (gemeênte)|Sluus]] <br> 1987-1997 burhemeêster van [[Zurrikzeê]] |- | 2009 - 2020 || Gerard Rabelink || || |- | 2020 - noe || [[Jack van der Hoek]] || [[D66]] || |- |} == Trivia == * Schouwen-Duveland stoôt op plekke 269 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Plompetoren]] * [[Lieste mee hoôgste gebouwen op Schouwen]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.schouwen-duiveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20210121015921/https://www.plaatsengids.nl/schouwen-duiveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/schouwen-duiveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Schouwen-Duiveland Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Schouwen-Duveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Schouwen-Duveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] 4a4or22951a6hnolhq8qmstugu6o2nl 181762 181761 2026-07-12T07:21:24Z Dekaden 16019 /* Plekken */ 181762 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Schouwen-Duiveland |dialect1 = Schouwen-Duvelands |naam1 = Schouwen-Duveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Schouwen-Duiveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Schouwen-Duiveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1676 (2016).png |kaart = Gem-Schouwen-Duiveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Schouwen-Duveland |streek2 = |hoofdplaats = Zurrikzeê |oppervlakte = 488 |oppervlakte1 = 229 |oppervlakte2 = 260 |inwoners = 34.000 |datum = 2025 |dichtheid = 151 |graden = {{Koord|51|41|N|3|54|L}} }} '''Schouwen-Duveland''' is 'n gewezen eiland en gemeênte in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] in 't zujen en de [[Grevelienge]] in 't noôrden. Mee [[Noôrd-Beveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Goeree-Overflakkee]] deur de [[Greveliengedam]] en de [[Brouwersdam]] en mee [[Flupland (eiland)|Flupland]] deur de [[Flupsdam]]. De gemeênte ao 34.000 inweuners en is in 1997 ontstaen uut een saemenvoegieng van de gemeênten [[Brouwes'aeven]], [[Bru]], [[Duveland (gemeênte)|Duveland]], [[Middenschouwen]], [[Westerschouwen]] en [[Zurrikzeê]]. Belangrieke wehen bin [[N57]], [[N59]], [[N256]], [[N652]], [[N653]], [[N654]] en [[N655]]. Oôgste duun is 43,8 meter. <gallery> Zierikzee 1.jpg|Blik over Zurrikzeê Schouwen Duiveland 1664 Blaeu HR.JPG|Schouwen-Duveland deu Blaeu rond 1645 Oosterscheldekering-pohled.jpg|De [[Oôsterscheldekering]] Zeelandbrug.jpg|De [[Zeêlandbrugge]] Slot Moermond Renesse.jpg|[[Slot Moermond]] in [[Renisse]] Slot Haamstede met poortgebouw.JPG|Slot [[Aemstie]] </gallery> == Plekken == {| class=wikitable |- | [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Schouwen-Duiveland.png|400px|links|kaderloos]] | * [[Aemstie]] (Haamstede) * [[Briepe]] (Brijdorpe) * [[Brouwes'aeven]] (Brouwershaven) ¹ * [[Bru]] (Bruinisse) * [[Burg]] (Burgh) * [[Burgsluus]] (Burghsluis) * [[D'n Ouwendiek]] (Ellemeet) * [[Dreistur]] (Dreischor) * [[Elkerzeê]] (Elkerzee) * [[Kaerkwaerve]] (Kerkwerve) * [[Loôperkappel]] (Looperskapelle) * [[Merjaen]] (Moriaanshoofd) * [[Nieuwerkaarke]] (Nieuwerkerk) | * [[Noordgouwe]] * [[Noordwelle]] * [[Oôsterland]] (Oosterland) * [[Ouwerkaarke]] (Ouwerkerk) * [[Renisse]] (Renesse) * [[Schaerendieke]] (Scharendijke) * [[Schoddebozze]] (Schuddebeurs) * [['t Schutje]] (Nieuwerkerke Schutje) * [[Sêêskerke]] (Serooskerke) * [[Sturjalland]] (Sirjansland) * [[Zunnemaire]] (Zonnemaire) * [[Zurrikzeê]] (Zierikzee) ¹ |} ¹ stad ==Geschiedenisse== ===Middeleêuwen=== In middeleêuwen waere [[Schouwen]] en [[Duuveland]] tweê aparte eilanden. D'r tussendeur liep een breêje geule, die bie Zierikzeê de Gouwe wier enoemd en die meer nae 't noorden varder gieng as Sunnemare. Zeêland ao in die tied nie aIleên regelmaetig te maeken mi vee schae dù sturmvloeden, mar ok omdat et een twistappel was tussen Vlaenderen en [[Graefschap 'Olland|'Olland]], wier er vee verinneweert. De Zeêuwen zelf waere verdeêld. Vlaemsgezinden onder [[Jan van Renisse]] stonge tegenover de volgeliengen van [[Wolfert van Borsele]] en [[Witte van Aemstie]]. Dien lesten was zelf as bastaerd van de Graef van Olland, [[Floris V van 'Olland|Floris V]], een bitje buuten de boôt evaolle bie d' erfenisse. De Graef van Henegouwen, [[Jan van Avesnes]], was nae de moord op Floris V as Jan I ok Graef van Olland ore. Jan van Renisse was verbanne uut Zeêland, en Witte van Aemstie oa aolles van em in kunne pikke, omdat Wolfert van Borsele Jan van Renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken'eid bie de moord op [[Floris V van 'Olland|Floris V]]. Laeter, toen 't uutkwam wier Wolfert "elyncht". Jan van Renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de Vlaemingen bie de [[Guldensporenslag]] bie Kortriek. Ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee Franse ridders in 't stof biete. De Vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in 't noorden schoôn schip maeke. In [[1303]] dronge ze Zeêland binne en sloege ze beleg vò Zierikzeê. In maerte [[1304]] kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier. Nae ofloap daevan, in de zomer, kwaeme de Vlaemingen wì trug. D'Ollandse oôfdmacht onder leiding van Willem van Oostervant, de laetere [[Wullem III van 'Olland|Graef Willem III]], van oôrsprong een 'Enegouwer, zat op Duuveland, saeme mit [[Utrecht]]enaers onder Bisschop Gwijde,ok een 'Enegouwer. De Vlaemse schepen liete, toen ze de Gouwe opvoere, nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op Duuveland. De verwarring bie d'Ollanders was groôt; Gwijde wier evange enome en Willem trok mî zijn leger trug op Zierikzeê dat 't wì zwaer te verduren kreeg. Een paer wekenlang wier 't zonder onderbrekiengen besturmd. Toen dat nie ielp blokkeerden de Vlaemingen aolle toegangen en gienge varder Olland in. Zonder vee tegenstand liepe z' aolf Olland onder de voet. Witte van Aemstie was tussendeur uut Zierikzeê ontsnapt nae Kennemerland en [[Jan van Renisse]] dee z'n best in Olland en veroaverde ok de stad Utrecht. Alleên Aerlem en Dordrecht ielde dae stand. Ok Zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d' Ollandse Graef. De Vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome, Ollandse steden kwaeme in opstand en de Vlaemingen drope of uut Olland en Utrecht. Vòdat de Vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de Gouwe op 10 en [[11 Auhustus]] [[1304]], nog zwaer evochte tussen [[Frankriek|Fransen]] en Vlaemingen. De Fransen stonge onder leiding van admiraal Rainier Grimaldi. Z'en vloôt bestong uut 30 Franse, 8 Spaanse en 5 Ollandse koggen en 11 galeien uut Genua. De Vlaemse vloot, onder leiding van Gwijde van Namen, bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten; koggen uut Vlaenderen, Bayonne (dat toen Engels was) en de Hanzesteden. Ok Spanjaerden, een Zweed en nog een paer aore deeje mee. In totaal kwam 'n toch mà op oagstens 37 groôte schepen. Wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee. En dat was in z'n voordeêl; bie ebbe liepe vee Franse schepen vast op ondiepten en leek 't erop of de Vlaemingen zoue winne. Mì de laetere vloed kwaeme de Franse schepen los en keerde de kansen. De aoren ochend waere, mischien deur 't werk van een spion, de Vlaemse schepen uut mekoare edreve. De Franse vloot, in slagorde, kon der toen gauw een ende anmaeke en Zierikzeê was vrie. ===Inpolderiengen=== De verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in [[1374]] wiere deur middel van tweê dammen Dreister en Schouwen mì mekaore verbonde en ontstong Noordgouwe. Noe konne de boeren van Dreister en ok Noordgouwe mì; paerd en waegen nae De Stad (Zierikzeê). 't Zuudoôstelijke stikje van Noordgouwe lag 't oagst, was zanderig en eêt noe Schoddebos. Vroeher wier 't nog deur iedereên Schorrebozze enoemd; een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de 14e eêuw der tegenan'keke. In nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende Sunnemare zòvaâre an'eslibd dat de polder Zonnemaire in 1401 bediekt kon oôre. In 1513 wier [[Slot Moermond]] voor de dorde keer op'ebouwd. De dieken die van Schoddebos in noôrdelijke richting nae de [[Grevelingen|Grevelienge]] liepe, bleve daernae tot 1953 binnendieken. ===Verbindiengen voo de Deltawêrreken=== De vervoers­mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern. ’t Was zelfs op'enome in de vlieg­route [[Rotterdam]] – [[Knokke-Heist|Knokke]]. De vlieg­vel­den [[Aemstie]] in Souburg waere tussen­stations. In de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge. Zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd, een soôrt kleine viertorens midden in ’t land. [[Dreister]] en [[Wulleminadurp]] bezaete alletwêe zô’n kunstwerk vô de route [[Rotterdam]] – [[Londen]]. Ok de militaire luchtvaert was op Schouwen nie onbekend. Vanof vliegveld Aemstie wier der boven de Grevelienge vôr ons durp druk ’oefend. Der lag daer een vlot as doel, waerop mit Fokker tweêdekkers wier edoke. In 1939 sloeg der nog zô’n [[Fokker]] in de polder Bloôis te pletter. Daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter [[Clinge Doôrenbos]] om ’t leven, ie scheen an’t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in Brouwsaeven. Hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de [[fiets]]. Er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto’s dat ze’t slachtoffer van de Belasting waere. Iedere fiets most een fietsplaetje è, een kopere straokje mit in’esloge letters in ciefers. De in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis. Mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d’er nie vô betaeld ao! Auto’s waere der nog nie vee. Je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele. De miste meêssen kwamme haest nie van 't eiland af. [[Rotterdam]] was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr ’t noôrden van Zeêland. Je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram. Die sliengerde z’n eige schommelend, raokend in fluitend van west naer oôst over ’t eiland. Je most dan in [[Ziepe]] op de boôt nae Numansdurp. Nae zô’n tweê uren vaere, ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom, mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in. Op ’t station in de Roosestraete kwam d’er een ende an d’ uren durende RTM-reize in stapte j’ over op ’t plaesselijke RET-vervoer; de Electrische Tram in plekke van d’ ons zô bekende stoomtrem. Overdonderd wier je dû de drukte, de vele eren in mevrouwen, de Maesbruggen, ’t Witte Uus in de wienkels van de Nieuwe Binnenweg. Laeter kwam d'r een directe verbindieng tussen Ziepe en [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Oôrlog=== Op [[10 meie]] [[1940]] oôrde m’n op Schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme. Ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van [[Fokker]], die op het vliegveld Aemstie d’r tuus ao. Een radio ao m’n nog nie; daevò moste m’n nae m’n omoe, die ao een ansluuting op de draedomroep. Daer oôrde m’n meer biezondereden. Onze koneginne [[Willemina]] ield’n een striedlustige rede, waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m’n achter de [[Waeterlinie]] veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer [[Iengeland]] en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur. Vor ons eiland duurde dat mà kort. Evochte wier d’er ôk nie. Eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur Nederlandse soldaoten. Een paer uren laeter kwaeme de Duitsers die ’t zelfde deeje mit de nog over’ebleve fietsen. De eêste Duitser die m’n zaege, een jonge knul mit een ''Totenkopf'' embleem op z’n kraege, liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was. De vuufde colonne of luchtfoto’s ao d’r werk dus goed edae. De volgende weken was iedereên op zoek nae z’n fiets. Biena iedereên vond die wì trug. We woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt, ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor ’t miene en ’t joewe. An de draedomroep ao m’n nie vee meer. Aol ’t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radio wienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an’eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, wier d’er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Op ons durp waere in’t begin gin Duutsers, die zaete vooraol in de Westoek bie ’t vliegveld. Ok in Zierikzeê liepe d’r een paer rond. Dae was de Kommandantur en d’r laege ok een paer boôten van de ''Kriegsmarine''. De groôste veranderienge was de verduusterienge. As’t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene. Ok de koplampen van auto’s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin. Ok de [[Amsterdam]]se tied wier of’eschaft, we krege vortan de Duitse tied; dae zat 40 minuten verschil tussen. Alleên de tied op de torenklokke wier an’epast. Vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene. Op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken. Eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut ’t oôsten over om Engeland te bombarderen. De staerten ienge nae benee, zwaer van de bommen. D’r waere weinig landverraejers op ons eiland. Ma je most toch uutkieke. Op ’t lest wist je we wie je kon vertrouwe. Op de leêgere schole krege m’n vortan ok Duitse les en in de winter vitamine C pillen. Langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Moffen verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie. Voral de Westoek wier daerom vol’ebouwd mit bunkers. Iedereên kreeg inkwartiering. De errebeiers gienge ’n elke dag mit de tram naer [[Aemstie]] om te werke an de Atlantik Wal. De tram ree ok langs de Kloôsterweg tussen Noordgouwe en Schoddebos. Dae kon je ’m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe. De tram zat dikkels vol mit Armeniers die onze kunsten prachtig vonde. Dat waere een soort Duitse ’ulptroepen, die [[Stalin]] nog erger vonde dan Hitler. In de lucht begon het ok te veranderen. De vliegtuugen kwaeme noe uut het westen. De Moffen krege noe een koekje van eige deeg, wat bienae iedereen prachtig vond. We krege in Zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels; dat was een radiostation dat de Engelse vliegtuugen most opmerke en indere. We laege naemelijk midden tussen Oôst-Engeland en het Ruhrgebied mit de Duitse oorlogsindustrie. Zo noe en dan kwam er angeschote Engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer’eschote dù Duitse nachtjaegers. De bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger. We moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere, de eêuwenoue kerkklokken wiere ok ’estole om om’esmolte ’t oren vò granaten an’t Oôstfront. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z’n è en nae acht ure ’s aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op ’ platteland viel’t nog wè mee wat ’t eten angaet. Om an stroope te kommen was eenvoudiger, daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken. Om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk; daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere. Ok de roakers krege ’t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier. Ons deeje dae nie an mee. Mit je bonkaerte van de distributie kreeg je, gloaf ik, 1 pakje Consi in de weke, as je teminste boven de achttiene was. Het binnenlandse nieuws wier d’r ok nie beter op. Regelmaetig stong d’r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden, die vornaemelijk in Zierikzeê woonden wiere of ’evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter naar [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog. De familie Labzowski, wae m’n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m’n nooit mì trug ezie. De Moffen krege ’t moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf zich op 2 februaorie 1943 over. In ’t zelfde jaor op 13 meie gaeve de restanten van’t Afrika Korps zich over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne ’m al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en (zweef)vliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten. Iedereên die nog nie as dwangarbeider nae Duitsland was of ’evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duitse veldmaarschalken. Laeter wier ’n beschuldigd dat ie in ’t complot zat om [[Adolf Hitler]] op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier ’n edwonge om op 14 october 1944 zelfmoord te plegen. Om op die asperges trug te komen; soms vonde ze dat nog nie genoeg. Verschillende eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Op 5 meie 1945 wier Schouwen pas vrie. 'evochte tiejes de bevriejieng is ter nie. Wel is [[Bru]] flienk beschote vanof [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Weatersnoôdramp=== Mì die [[De Ramp van 1953|sturmvloed]] in feberwari [[1953]] wier Schouwen zwaer 'etroffen. Op 't eiland kwamme ruum 800 man omme. Ok nae de ramp bleef ut kritiek. Dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok. Vòraol de Schouwse Diek, de vroegere oôstelijke zeêdiek van Schouwen, kreeg 't zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting. Mì militairen, dekzeilen, perkoenpaelen en zandzakken konde m'n bie een sturm effen vô Paese de zaek net boven waeter oue. 't Diekwaeter, waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren, speelde nog één keer een kwaelijke rolle in 1953. De in de luwte 'elege dieken derlangs waere niet berekend op zò'n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur. Omdat ok an de zuudkant van de Vierbannenpolder de diek te leêge was, stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke 'onderde mensen in Capelle, Nieuwerkerke en Ouwerkerke. ===Nae de ramp=== In de jaeren trek nae de Ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of'eslote, zòas 't Diekwaeter zelf en op Thole de Pluumpot. Mi de ofsluuting van de Zandkreeke en 't Veêrse Gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in Zeêland flienk verkort. De vardere kustverkortingen vanof de [[Oôsterscheldekering]] tot en mìt de Maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig'eid in de Delta. In 1967 wier de [[Greveliengendam]] 'eopend nae Flakkee, nae de [[Zeêlandbrugge]] de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime. Vooral [[Renisse]] wor een druk plekkie. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de [[Flupsdam]]. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters. Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Schouwen-Duveland in 1997. Een jaer eerder was 't ouwe waeterschap Schouwen, dat al eeuwenlang bestong op'ego in Waeterschap Zeeuwse Eilanden. Schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen. Pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren '80 en '90 mislukt. == Politiek == === Gemeênteraod === Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 ! 2018 || 2014 || 2010 ! 2006 || 2002 || 1997 |- | LSD ¹ | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|6 | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|4 | 3 || 4 || |- | [[VVD]] | 5 || 3 | 3 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|5 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 7 |- | [[SGP]] ² | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || 3 || 3 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 4 |- | [[PRO]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || | || || | || || |- | [[GL]] | || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || || 1 | 1 || 1 || 1 |- | [[PvdA]] | || 2 | 1 || 2 || 2 | bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|3 || 4 |- | [[D66]] | 2 || 1 | 1 || 1 || 1 | || || 2 |- | [[CU]] ³ | 1 || 1 | 1 || 2 || 2 | 2 || 2 || 3 |- | [[SP]] | 1 || 1 | 2 || 2 || | || || |- | Alert! | || | || 1 || 2 | 2 || 3 || |- ! Totaol ! 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 |- ! Coalitie ! 14 || 15 ! 15 || 12 || 12 ! 15 || 13 || |- ! Opkomst ! 62% || 61% ! 65% || 64% || 62% ! 65% || 68% || 61% |} ¹ Leefbaar Schouwen-Duiveland ² 1997: SGP 2, [[GPV]] 1 (bie CU) 3 1997: [[RPF]] 2 + GPV 1 === Burhemeêsters === Burhemeêsters van Schouwen-Duveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1997 - 2009 || Jack Asselbergs || [[VVD]] || 1981-1987 burhemeêster van [[Sluus (gemeênte)|Sluus]] <br> 1987-1997 burhemeêster van [[Zurrikzeê]] |- | 2009 - 2020 || Gerard Rabelink || || |- | 2020 - noe || [[Jack van der Hoek]] || [[D66]] || |- |} == Trivia == * Schouwen-Duveland stoôt op plekke 269 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Plompetoren]] * [[Lieste mee hoôgste gebouwen op Schouwen]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.schouwen-duiveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20210121015921/https://www.plaatsengids.nl/schouwen-duiveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/schouwen-duiveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Schouwen-Duiveland Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Schouwen-Duveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Schouwen-Duveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] orhx0v8wllp9nld0p2uz72lxc2a40um 181763 181762 2026-07-12T07:22:40Z Dekaden 16019 /* Plekken */ 181763 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Schouwen-Duiveland |dialect1 = Schouwen-Duvelands |naam1 = Schouwen-Duveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Schouwen-Duiveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Schouwen-Duiveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1676 (2016).png |kaart = Gem-Schouwen-Duiveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Schouwen-Duveland |streek2 = |hoofdplaats = Zurrikzeê |oppervlakte = 488 |oppervlakte1 = 229 |oppervlakte2 = 260 |inwoners = 34.000 |datum = 2025 |dichtheid = 151 |graden = {{Koord|51|41|N|3|54|L}} }} '''Schouwen-Duveland''' is 'n gewezen eiland en gemeênte in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] in 't zujen en de [[Grevelienge]] in 't noôrden. Mee [[Noôrd-Beveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Goeree-Overflakkee]] deur de [[Greveliengedam]] en de [[Brouwersdam]] en mee [[Flupland (eiland)|Flupland]] deur de [[Flupsdam]]. De gemeênte ao 34.000 inweuners en is in 1997 ontstaen uut een saemenvoegieng van de gemeênten [[Brouwes'aeven]], [[Bru]], [[Duveland (gemeênte)|Duveland]], [[Middenschouwen]], [[Westerschouwen]] en [[Zurrikzeê]]. Belangrieke wehen bin [[N57]], [[N59]], [[N256]], [[N652]], [[N653]], [[N654]] en [[N655]]. Oôgste duun is 43,8 meter. <gallery> Zierikzee 1.jpg|Blik over Zurrikzeê Schouwen Duiveland 1664 Blaeu HR.JPG|Schouwen-Duveland deu Blaeu rond 1645 Oosterscheldekering-pohled.jpg|De [[Oôsterscheldekering]] Zeelandbrug.jpg|De [[Zeêlandbrugge]] Slot Moermond Renesse.jpg|[[Slot Moermond]] in [[Renisse]] Slot Haamstede met poortgebouw.JPG|Slot [[Aemstie]] </gallery> == Plekken == {| class=wikitable |- | [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Schouwen-Duiveland.png|400px|links|kaderloos]] | * [[Aemstie]] (Haamstede) * [[Briepe]] (Brijdorpe) * [[Brouwes'aeven]] (Brouwershaven) ¹ * [[Bru]] (Bruinisse) * [[Burg]] (Burgh) * [[Burgsluus]] (Burghsluis) * [[D'n Ouwendiek]] (Ellemeet) * [[Dreistur]] (Dreischor) * [[Elkerzeê]] (Elkerzee) * [[Kaerkwaerve]] (Kerkwerve) * [[Loôperkappel]] (Looperskapelle) * [[Merjaen]] (Moriaanshoofd) * [[Nieuwerkaarke]] (Nieuwerkerk) ¹ stad | * [[Noordgouwe]] * [[Noordwelle]] * [[Oôsterland]] (Oosterland) * [[Ouwerkaarke]] (Ouwerkerk) * [[Renisse]] (Renesse) * [[Schaerendieke]] (Scharendijke) * [[Schoddebozze]] (Schuddebeurs) * [['t Schutje]] (Nieuwerkerke Schutje) * [[Sêêskerke]] (Serooskerke) * [[Sturjalland]] (Sirjansland) * [[Zunnemaire]] (Zonnemaire) * [[Zurrikzeê]] (Zierikzee) ¹ ¹ stad |} ==Geschiedenisse== ===Middeleêuwen=== In middeleêuwen waere [[Schouwen]] en [[Duuveland]] tweê aparte eilanden. D'r tussendeur liep een breêje geule, die bie Zierikzeê de Gouwe wier enoemd en die meer nae 't noorden varder gieng as Sunnemare. Zeêland ao in die tied nie aIleên regelmaetig te maeken mi vee schae dù sturmvloeden, mar ok omdat et een twistappel was tussen Vlaenderen en [[Graefschap 'Olland|'Olland]], wier er vee verinneweert. De Zeêuwen zelf waere verdeêld. Vlaemsgezinden onder [[Jan van Renisse]] stonge tegenover de volgeliengen van [[Wolfert van Borsele]] en [[Witte van Aemstie]]. Dien lesten was zelf as bastaerd van de Graef van Olland, [[Floris V van 'Olland|Floris V]], een bitje buuten de boôt evaolle bie d' erfenisse. De Graef van Henegouwen, [[Jan van Avesnes]], was nae de moord op Floris V as Jan I ok Graef van Olland ore. Jan van Renisse was verbanne uut Zeêland, en Witte van Aemstie oa aolles van em in kunne pikke, omdat Wolfert van Borsele Jan van Renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken'eid bie de moord op [[Floris V van 'Olland|Floris V]]. Laeter, toen 't uutkwam wier Wolfert "elyncht". Jan van Renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de Vlaemingen bie de [[Guldensporenslag]] bie Kortriek. Ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee Franse ridders in 't stof biete. De Vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in 't noorden schoôn schip maeke. In [[1303]] dronge ze Zeêland binne en sloege ze beleg vò Zierikzeê. In maerte [[1304]] kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier. Nae ofloap daevan, in de zomer, kwaeme de Vlaemingen wì trug. D'Ollandse oôfdmacht onder leiding van Willem van Oostervant, de laetere [[Wullem III van 'Olland|Graef Willem III]], van oôrsprong een 'Enegouwer, zat op Duuveland, saeme mit [[Utrecht]]enaers onder Bisschop Gwijde,ok een 'Enegouwer. De Vlaemse schepen liete, toen ze de Gouwe opvoere, nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op Duuveland. De verwarring bie d'Ollanders was groôt; Gwijde wier evange enome en Willem trok mî zijn leger trug op Zierikzeê dat 't wì zwaer te verduren kreeg. Een paer wekenlang wier 't zonder onderbrekiengen besturmd. Toen dat nie ielp blokkeerden de Vlaemingen aolle toegangen en gienge varder Olland in. Zonder vee tegenstand liepe z' aolf Olland onder de voet. Witte van Aemstie was tussendeur uut Zierikzeê ontsnapt nae Kennemerland en [[Jan van Renisse]] dee z'n best in Olland en veroaverde ok de stad Utrecht. Alleên Aerlem en Dordrecht ielde dae stand. Ok Zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d' Ollandse Graef. De Vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome, Ollandse steden kwaeme in opstand en de Vlaemingen drope of uut Olland en Utrecht. Vòdat de Vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de Gouwe op 10 en [[11 Auhustus]] [[1304]], nog zwaer evochte tussen [[Frankriek|Fransen]] en Vlaemingen. De Fransen stonge onder leiding van admiraal Rainier Grimaldi. Z'en vloôt bestong uut 30 Franse, 8 Spaanse en 5 Ollandse koggen en 11 galeien uut Genua. De Vlaemse vloot, onder leiding van Gwijde van Namen, bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten; koggen uut Vlaenderen, Bayonne (dat toen Engels was) en de Hanzesteden. Ok Spanjaerden, een Zweed en nog een paer aore deeje mee. In totaal kwam 'n toch mà op oagstens 37 groôte schepen. Wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee. En dat was in z'n voordeêl; bie ebbe liepe vee Franse schepen vast op ondiepten en leek 't erop of de Vlaemingen zoue winne. Mì de laetere vloed kwaeme de Franse schepen los en keerde de kansen. De aoren ochend waere, mischien deur 't werk van een spion, de Vlaemse schepen uut mekoare edreve. De Franse vloot, in slagorde, kon der toen gauw een ende anmaeke en Zierikzeê was vrie. ===Inpolderiengen=== De verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in [[1374]] wiere deur middel van tweê dammen Dreister en Schouwen mì mekaore verbonde en ontstong Noordgouwe. Noe konne de boeren van Dreister en ok Noordgouwe mì; paerd en waegen nae De Stad (Zierikzeê). 't Zuudoôstelijke stikje van Noordgouwe lag 't oagst, was zanderig en eêt noe Schoddebos. Vroeher wier 't nog deur iedereên Schorrebozze enoemd; een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de 14e eêuw der tegenan'keke. In nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende Sunnemare zòvaâre an'eslibd dat de polder Zonnemaire in 1401 bediekt kon oôre. In 1513 wier [[Slot Moermond]] voor de dorde keer op'ebouwd. De dieken die van Schoddebos in noôrdelijke richting nae de [[Grevelingen|Grevelienge]] liepe, bleve daernae tot 1953 binnendieken. ===Verbindiengen voo de Deltawêrreken=== De vervoers­mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern. ’t Was zelfs op'enome in de vlieg­route [[Rotterdam]] – [[Knokke-Heist|Knokke]]. De vlieg­vel­den [[Aemstie]] in Souburg waere tussen­stations. In de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge. Zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd, een soôrt kleine viertorens midden in ’t land. [[Dreister]] en [[Wulleminadurp]] bezaete alletwêe zô’n kunstwerk vô de route [[Rotterdam]] – [[Londen]]. Ok de militaire luchtvaert was op Schouwen nie onbekend. Vanof vliegveld Aemstie wier der boven de Grevelienge vôr ons durp druk ’oefend. Der lag daer een vlot as doel, waerop mit Fokker tweêdekkers wier edoke. In 1939 sloeg der nog zô’n [[Fokker]] in de polder Bloôis te pletter. Daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter [[Clinge Doôrenbos]] om ’t leven, ie scheen an’t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in Brouwsaeven. Hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de [[fiets]]. Er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto’s dat ze’t slachtoffer van de Belasting waere. Iedere fiets most een fietsplaetje è, een kopere straokje mit in’esloge letters in ciefers. De in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis. Mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d’er nie vô betaeld ao! Auto’s waere der nog nie vee. Je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele. De miste meêssen kwamme haest nie van 't eiland af. [[Rotterdam]] was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr ’t noôrden van Zeêland. Je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram. Die sliengerde z’n eige schommelend, raokend in fluitend van west naer oôst over ’t eiland. Je most dan in [[Ziepe]] op de boôt nae Numansdurp. Nae zô’n tweê uren vaere, ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom, mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in. Op ’t station in de Roosestraete kwam d’er een ende an d’ uren durende RTM-reize in stapte j’ over op ’t plaesselijke RET-vervoer; de Electrische Tram in plekke van d’ ons zô bekende stoomtrem. Overdonderd wier je dû de drukte, de vele eren in mevrouwen, de Maesbruggen, ’t Witte Uus in de wienkels van de Nieuwe Binnenweg. Laeter kwam d'r een directe verbindieng tussen Ziepe en [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Oôrlog=== Op [[10 meie]] [[1940]] oôrde m’n op Schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme. Ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van [[Fokker]], die op het vliegveld Aemstie d’r tuus ao. Een radio ao m’n nog nie; daevò moste m’n nae m’n omoe, die ao een ansluuting op de draedomroep. Daer oôrde m’n meer biezondereden. Onze koneginne [[Willemina]] ield’n een striedlustige rede, waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m’n achter de [[Waeterlinie]] veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer [[Iengeland]] en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur. Vor ons eiland duurde dat mà kort. Evochte wier d’er ôk nie. Eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur Nederlandse soldaoten. Een paer uren laeter kwaeme de Duitsers die ’t zelfde deeje mit de nog over’ebleve fietsen. De eêste Duitser die m’n zaege, een jonge knul mit een ''Totenkopf'' embleem op z’n kraege, liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was. De vuufde colonne of luchtfoto’s ao d’r werk dus goed edae. De volgende weken was iedereên op zoek nae z’n fiets. Biena iedereên vond die wì trug. We woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt, ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor ’t miene en ’t joewe. An de draedomroep ao m’n nie vee meer. Aol ’t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radio wienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an’eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, wier d’er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Op ons durp waere in’t begin gin Duutsers, die zaete vooraol in de Westoek bie ’t vliegveld. Ok in Zierikzeê liepe d’r een paer rond. Dae was de Kommandantur en d’r laege ok een paer boôten van de ''Kriegsmarine''. De groôste veranderienge was de verduusterienge. As’t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene. Ok de koplampen van auto’s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin. Ok de [[Amsterdam]]se tied wier of’eschaft, we krege vortan de Duitse tied; dae zat 40 minuten verschil tussen. Alleên de tied op de torenklokke wier an’epast. Vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene. Op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken. Eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut ’t oôsten over om Engeland te bombarderen. De staerten ienge nae benee, zwaer van de bommen. D’r waere weinig landverraejers op ons eiland. Ma je most toch uutkieke. Op ’t lest wist je we wie je kon vertrouwe. Op de leêgere schole krege m’n vortan ok Duitse les en in de winter vitamine C pillen. Langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Moffen verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie. Voral de Westoek wier daerom vol’ebouwd mit bunkers. Iedereên kreeg inkwartiering. De errebeiers gienge ’n elke dag mit de tram naer [[Aemstie]] om te werke an de Atlantik Wal. De tram ree ok langs de Kloôsterweg tussen Noordgouwe en Schoddebos. Dae kon je ’m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe. De tram zat dikkels vol mit Armeniers die onze kunsten prachtig vonde. Dat waere een soort Duitse ’ulptroepen, die [[Stalin]] nog erger vonde dan Hitler. In de lucht begon het ok te veranderen. De vliegtuugen kwaeme noe uut het westen. De Moffen krege noe een koekje van eige deeg, wat bienae iedereen prachtig vond. We krege in Zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels; dat was een radiostation dat de Engelse vliegtuugen most opmerke en indere. We laege naemelijk midden tussen Oôst-Engeland en het Ruhrgebied mit de Duitse oorlogsindustrie. Zo noe en dan kwam er angeschote Engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer’eschote dù Duitse nachtjaegers. De bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger. We moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere, de eêuwenoue kerkklokken wiere ok ’estole om om’esmolte ’t oren vò granaten an’t Oôstfront. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z’n è en nae acht ure ’s aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op ’ platteland viel’t nog wè mee wat ’t eten angaet. Om an stroope te kommen was eenvoudiger, daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken. Om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk; daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere. Ok de roakers krege ’t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier. Ons deeje dae nie an mee. Mit je bonkaerte van de distributie kreeg je, gloaf ik, 1 pakje Consi in de weke, as je teminste boven de achttiene was. Het binnenlandse nieuws wier d’r ok nie beter op. Regelmaetig stong d’r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden, die vornaemelijk in Zierikzeê woonden wiere of ’evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter naar [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog. De familie Labzowski, wae m’n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m’n nooit mì trug ezie. De Moffen krege ’t moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf zich op 2 februaorie 1943 over. In ’t zelfde jaor op 13 meie gaeve de restanten van’t Afrika Korps zich over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne ’m al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en (zweef)vliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten. Iedereên die nog nie as dwangarbeider nae Duitsland was of ’evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duitse veldmaarschalken. Laeter wier ’n beschuldigd dat ie in ’t complot zat om [[Adolf Hitler]] op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier ’n edwonge om op 14 october 1944 zelfmoord te plegen. Om op die asperges trug te komen; soms vonde ze dat nog nie genoeg. Verschillende eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Op 5 meie 1945 wier Schouwen pas vrie. 'evochte tiejes de bevriejieng is ter nie. Wel is [[Bru]] flienk beschote vanof [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Weatersnoôdramp=== Mì die [[De Ramp van 1953|sturmvloed]] in feberwari [[1953]] wier Schouwen zwaer 'etroffen. Op 't eiland kwamme ruum 800 man omme. Ok nae de ramp bleef ut kritiek. Dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok. Vòraol de Schouwse Diek, de vroegere oôstelijke zeêdiek van Schouwen, kreeg 't zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting. Mì militairen, dekzeilen, perkoenpaelen en zandzakken konde m'n bie een sturm effen vô Paese de zaek net boven waeter oue. 't Diekwaeter, waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren, speelde nog één keer een kwaelijke rolle in 1953. De in de luwte 'elege dieken derlangs waere niet berekend op zò'n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur. Omdat ok an de zuudkant van de Vierbannenpolder de diek te leêge was, stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke 'onderde mensen in Capelle, Nieuwerkerke en Ouwerkerke. ===Nae de ramp=== In de jaeren trek nae de Ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of'eslote, zòas 't Diekwaeter zelf en op Thole de Pluumpot. Mi de ofsluuting van de Zandkreeke en 't Veêrse Gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in Zeêland flienk verkort. De vardere kustverkortingen vanof de [[Oôsterscheldekering]] tot en mìt de Maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig'eid in de Delta. In 1967 wier de [[Greveliengendam]] 'eopend nae Flakkee, nae de [[Zeêlandbrugge]] de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime. Vooral [[Renisse]] wor een druk plekkie. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de [[Flupsdam]]. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters. Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Schouwen-Duveland in 1997. Een jaer eerder was 't ouwe waeterschap Schouwen, dat al eeuwenlang bestong op'ego in Waeterschap Zeeuwse Eilanden. Schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen. Pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren '80 en '90 mislukt. == Politiek == === Gemeênteraod === Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 ! 2018 || 2014 || 2010 ! 2006 || 2002 || 1997 |- | LSD ¹ | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|6 | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|4 | 3 || 4 || |- | [[VVD]] | 5 || 3 | 3 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|5 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 7 |- | [[SGP]] ² | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || 3 || 3 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 4 |- | [[PRO]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || | || || | || || |- | [[GL]] | || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || || 1 | 1 || 1 || 1 |- | [[PvdA]] | || 2 | 1 || 2 || 2 | bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|3 || 4 |- | [[D66]] | 2 || 1 | 1 || 1 || 1 | || || 2 |- | [[CU]] ³ | 1 || 1 | 1 || 2 || 2 | 2 || 2 || 3 |- | [[SP]] | 1 || 1 | 2 || 2 || | || || |- | Alert! | || | || 1 || 2 | 2 || 3 || |- ! Totaol ! 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 |- ! Coalitie ! 14 || 15 ! 15 || 12 || 12 ! 15 || 13 || |- ! Opkomst ! 62% || 61% ! 65% || 64% || 62% ! 65% || 68% || 61% |} ¹ Leefbaar Schouwen-Duiveland ² 1997: SGP 2, [[GPV]] 1 (bie CU) 3 1997: [[RPF]] 2 + GPV 1 === Burhemeêsters === Burhemeêsters van Schouwen-Duveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1997 - 2009 || Jack Asselbergs || [[VVD]] || 1981-1987 burhemeêster van [[Sluus (gemeênte)|Sluus]] <br> 1987-1997 burhemeêster van [[Zurrikzeê]] |- | 2009 - 2020 || Gerard Rabelink || || |- | 2020 - noe || [[Jack van der Hoek]] || [[D66]] || |- |} == Trivia == * Schouwen-Duveland stoôt op plekke 269 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Plompetoren]] * [[Lieste mee hoôgste gebouwen op Schouwen]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.schouwen-duiveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20210121015921/https://www.plaatsengids.nl/schouwen-duiveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/schouwen-duiveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Schouwen-Duiveland Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Schouwen-Duveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Schouwen-Duveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] lbnx7vgvpqwkukqrd3mxtlu3yzmy2xm 181764 181763 2026-07-12T09:17:37Z Dekaden 16019 /* Gemeênteraod */ 181764 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Schouwen-Duiveland |dialect1 = Schouwen-Duvelands |naam1 = Schouwen-Duveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Schouwen-Duiveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Schouwen-Duiveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1676 (2016).png |kaart = Gem-Schouwen-Duiveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Schouwen-Duveland |streek2 = |hoofdplaats = Zurrikzeê |oppervlakte = 488 |oppervlakte1 = 229 |oppervlakte2 = 260 |inwoners = 34.000 |datum = 2025 |dichtheid = 151 |graden = {{Koord|51|41|N|3|54|L}} }} '''Schouwen-Duveland''' is 'n gewezen eiland en gemeênte in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] in 't zujen en de [[Grevelienge]] in 't noôrden. Mee [[Noôrd-Beveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Goeree-Overflakkee]] deur de [[Greveliengedam]] en de [[Brouwersdam]] en mee [[Flupland (eiland)|Flupland]] deur de [[Flupsdam]]. De gemeênte ao 34.000 inweuners en is in 1997 ontstaen uut een saemenvoegieng van de gemeênten [[Brouwes'aeven]], [[Bru]], [[Duveland (gemeênte)|Duveland]], [[Middenschouwen]], [[Westerschouwen]] en [[Zurrikzeê]]. Belangrieke wehen bin [[N57]], [[N59]], [[N256]], [[N652]], [[N653]], [[N654]] en [[N655]]. Oôgste duun is 43,8 meter. <gallery> Zierikzee 1.jpg|Blik over Zurrikzeê Schouwen Duiveland 1664 Blaeu HR.JPG|Schouwen-Duveland deu Blaeu rond 1645 Oosterscheldekering-pohled.jpg|De [[Oôsterscheldekering]] Zeelandbrug.jpg|De [[Zeêlandbrugge]] Slot Moermond Renesse.jpg|[[Slot Moermond]] in [[Renisse]] Slot Haamstede met poortgebouw.JPG|Slot [[Aemstie]] </gallery> == Plekken == {| class=wikitable |- | [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Schouwen-Duiveland.png|400px|links|kaderloos]] | * [[Aemstie]] (Haamstede) * [[Briepe]] (Brijdorpe) * [[Brouwes'aeven]] (Brouwershaven) ¹ * [[Bru]] (Bruinisse) * [[Burg]] (Burgh) * [[Burgsluus]] (Burghsluis) * [[D'n Ouwendiek]] (Ellemeet) * [[Dreistur]] (Dreischor) * [[Elkerzeê]] (Elkerzee) * [[Kaerkwaerve]] (Kerkwerve) * [[Loôperkappel]] (Looperskapelle) * [[Merjaen]] (Moriaanshoofd) * [[Nieuwerkaarke]] (Nieuwerkerk) ¹ stad | * [[Noordgouwe]] * [[Noordwelle]] * [[Oôsterland]] (Oosterland) * [[Ouwerkaarke]] (Ouwerkerk) * [[Renisse]] (Renesse) * [[Schaerendieke]] (Scharendijke) * [[Schoddebozze]] (Schuddebeurs) * [['t Schutje]] (Nieuwerkerke Schutje) * [[Sêêskerke]] (Serooskerke) * [[Sturjalland]] (Sirjansland) * [[Zunnemaire]] (Zonnemaire) * [[Zurrikzeê]] (Zierikzee) ¹ ¹ stad |} ==Geschiedenisse== ===Middeleêuwen=== In middeleêuwen waere [[Schouwen]] en [[Duuveland]] tweê aparte eilanden. D'r tussendeur liep een breêje geule, die bie Zierikzeê de Gouwe wier enoemd en die meer nae 't noorden varder gieng as Sunnemare. Zeêland ao in die tied nie aIleên regelmaetig te maeken mi vee schae dù sturmvloeden, mar ok omdat et een twistappel was tussen Vlaenderen en [[Graefschap 'Olland|'Olland]], wier er vee verinneweert. De Zeêuwen zelf waere verdeêld. Vlaemsgezinden onder [[Jan van Renisse]] stonge tegenover de volgeliengen van [[Wolfert van Borsele]] en [[Witte van Aemstie]]. Dien lesten was zelf as bastaerd van de Graef van Olland, [[Floris V van 'Olland|Floris V]], een bitje buuten de boôt evaolle bie d' erfenisse. De Graef van Henegouwen, [[Jan van Avesnes]], was nae de moord op Floris V as Jan I ok Graef van Olland ore. Jan van Renisse was verbanne uut Zeêland, en Witte van Aemstie oa aolles van em in kunne pikke, omdat Wolfert van Borsele Jan van Renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken'eid bie de moord op [[Floris V van 'Olland|Floris V]]. Laeter, toen 't uutkwam wier Wolfert "elyncht". Jan van Renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de Vlaemingen bie de [[Guldensporenslag]] bie Kortriek. Ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee Franse ridders in 't stof biete. De Vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in 't noorden schoôn schip maeke. In [[1303]] dronge ze Zeêland binne en sloege ze beleg vò Zierikzeê. In maerte [[1304]] kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier. Nae ofloap daevan, in de zomer, kwaeme de Vlaemingen wì trug. D'Ollandse oôfdmacht onder leiding van Willem van Oostervant, de laetere [[Wullem III van 'Olland|Graef Willem III]], van oôrsprong een 'Enegouwer, zat op Duuveland, saeme mit [[Utrecht]]enaers onder Bisschop Gwijde,ok een 'Enegouwer. De Vlaemse schepen liete, toen ze de Gouwe opvoere, nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op Duuveland. De verwarring bie d'Ollanders was groôt; Gwijde wier evange enome en Willem trok mî zijn leger trug op Zierikzeê dat 't wì zwaer te verduren kreeg. Een paer wekenlang wier 't zonder onderbrekiengen besturmd. Toen dat nie ielp blokkeerden de Vlaemingen aolle toegangen en gienge varder Olland in. Zonder vee tegenstand liepe z' aolf Olland onder de voet. Witte van Aemstie was tussendeur uut Zierikzeê ontsnapt nae Kennemerland en [[Jan van Renisse]] dee z'n best in Olland en veroaverde ok de stad Utrecht. Alleên Aerlem en Dordrecht ielde dae stand. Ok Zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d' Ollandse Graef. De Vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome, Ollandse steden kwaeme in opstand en de Vlaemingen drope of uut Olland en Utrecht. Vòdat de Vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de Gouwe op 10 en [[11 Auhustus]] [[1304]], nog zwaer evochte tussen [[Frankriek|Fransen]] en Vlaemingen. De Fransen stonge onder leiding van admiraal Rainier Grimaldi. Z'en vloôt bestong uut 30 Franse, 8 Spaanse en 5 Ollandse koggen en 11 galeien uut Genua. De Vlaemse vloot, onder leiding van Gwijde van Namen, bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten; koggen uut Vlaenderen, Bayonne (dat toen Engels was) en de Hanzesteden. Ok Spanjaerden, een Zweed en nog een paer aore deeje mee. In totaal kwam 'n toch mà op oagstens 37 groôte schepen. Wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee. En dat was in z'n voordeêl; bie ebbe liepe vee Franse schepen vast op ondiepten en leek 't erop of de Vlaemingen zoue winne. Mì de laetere vloed kwaeme de Franse schepen los en keerde de kansen. De aoren ochend waere, mischien deur 't werk van een spion, de Vlaemse schepen uut mekoare edreve. De Franse vloot, in slagorde, kon der toen gauw een ende anmaeke en Zierikzeê was vrie. ===Inpolderiengen=== De verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in [[1374]] wiere deur middel van tweê dammen Dreister en Schouwen mì mekaore verbonde en ontstong Noordgouwe. Noe konne de boeren van Dreister en ok Noordgouwe mì; paerd en waegen nae De Stad (Zierikzeê). 't Zuudoôstelijke stikje van Noordgouwe lag 't oagst, was zanderig en eêt noe Schoddebos. Vroeher wier 't nog deur iedereên Schorrebozze enoemd; een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de 14e eêuw der tegenan'keke. In nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende Sunnemare zòvaâre an'eslibd dat de polder Zonnemaire in 1401 bediekt kon oôre. In 1513 wier [[Slot Moermond]] voor de dorde keer op'ebouwd. De dieken die van Schoddebos in noôrdelijke richting nae de [[Grevelingen|Grevelienge]] liepe, bleve daernae tot 1953 binnendieken. ===Verbindiengen voo de Deltawêrreken=== De vervoers­mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern. ’t Was zelfs op'enome in de vlieg­route [[Rotterdam]] – [[Knokke-Heist|Knokke]]. De vlieg­vel­den [[Aemstie]] in Souburg waere tussen­stations. In de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge. Zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd, een soôrt kleine viertorens midden in ’t land. [[Dreister]] en [[Wulleminadurp]] bezaete alletwêe zô’n kunstwerk vô de route [[Rotterdam]] – [[Londen]]. Ok de militaire luchtvaert was op Schouwen nie onbekend. Vanof vliegveld Aemstie wier der boven de Grevelienge vôr ons durp druk ’oefend. Der lag daer een vlot as doel, waerop mit Fokker tweêdekkers wier edoke. In 1939 sloeg der nog zô’n [[Fokker]] in de polder Bloôis te pletter. Daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter [[Clinge Doôrenbos]] om ’t leven, ie scheen an’t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in Brouwsaeven. Hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de [[fiets]]. Er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto’s dat ze’t slachtoffer van de Belasting waere. Iedere fiets most een fietsplaetje è, een kopere straokje mit in’esloge letters in ciefers. De in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis. Mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d’er nie vô betaeld ao! Auto’s waere der nog nie vee. Je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele. De miste meêssen kwamme haest nie van 't eiland af. [[Rotterdam]] was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr ’t noôrden van Zeêland. Je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram. Die sliengerde z’n eige schommelend, raokend in fluitend van west naer oôst over ’t eiland. Je most dan in [[Ziepe]] op de boôt nae Numansdurp. Nae zô’n tweê uren vaere, ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom, mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in. Op ’t station in de Roosestraete kwam d’er een ende an d’ uren durende RTM-reize in stapte j’ over op ’t plaesselijke RET-vervoer; de Electrische Tram in plekke van d’ ons zô bekende stoomtrem. Overdonderd wier je dû de drukte, de vele eren in mevrouwen, de Maesbruggen, ’t Witte Uus in de wienkels van de Nieuwe Binnenweg. Laeter kwam d'r een directe verbindieng tussen Ziepe en [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Oôrlog=== Op [[10 meie]] [[1940]] oôrde m’n op Schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme. Ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van [[Fokker]], die op het vliegveld Aemstie d’r tuus ao. Een radio ao m’n nog nie; daevò moste m’n nae m’n omoe, die ao een ansluuting op de draedomroep. Daer oôrde m’n meer biezondereden. Onze koneginne [[Willemina]] ield’n een striedlustige rede, waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m’n achter de [[Waeterlinie]] veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer [[Iengeland]] en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur. Vor ons eiland duurde dat mà kort. Evochte wier d’er ôk nie. Eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur Nederlandse soldaoten. Een paer uren laeter kwaeme de Duitsers die ’t zelfde deeje mit de nog over’ebleve fietsen. De eêste Duitser die m’n zaege, een jonge knul mit een ''Totenkopf'' embleem op z’n kraege, liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was. De vuufde colonne of luchtfoto’s ao d’r werk dus goed edae. De volgende weken was iedereên op zoek nae z’n fiets. Biena iedereên vond die wì trug. We woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt, ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor ’t miene en ’t joewe. An de draedomroep ao m’n nie vee meer. Aol ’t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radio wienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an’eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, wier d’er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Op ons durp waere in’t begin gin Duutsers, die zaete vooraol in de Westoek bie ’t vliegveld. Ok in Zierikzeê liepe d’r een paer rond. Dae was de Kommandantur en d’r laege ok een paer boôten van de ''Kriegsmarine''. De groôste veranderienge was de verduusterienge. As’t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene. Ok de koplampen van auto’s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin. Ok de [[Amsterdam]]se tied wier of’eschaft, we krege vortan de Duitse tied; dae zat 40 minuten verschil tussen. Alleên de tied op de torenklokke wier an’epast. Vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene. Op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken. Eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut ’t oôsten over om Engeland te bombarderen. De staerten ienge nae benee, zwaer van de bommen. D’r waere weinig landverraejers op ons eiland. Ma je most toch uutkieke. Op ’t lest wist je we wie je kon vertrouwe. Op de leêgere schole krege m’n vortan ok Duitse les en in de winter vitamine C pillen. Langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Moffen verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie. Voral de Westoek wier daerom vol’ebouwd mit bunkers. Iedereên kreeg inkwartiering. De errebeiers gienge ’n elke dag mit de tram naer [[Aemstie]] om te werke an de Atlantik Wal. De tram ree ok langs de Kloôsterweg tussen Noordgouwe en Schoddebos. Dae kon je ’m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe. De tram zat dikkels vol mit Armeniers die onze kunsten prachtig vonde. Dat waere een soort Duitse ’ulptroepen, die [[Stalin]] nog erger vonde dan Hitler. In de lucht begon het ok te veranderen. De vliegtuugen kwaeme noe uut het westen. De Moffen krege noe een koekje van eige deeg, wat bienae iedereen prachtig vond. We krege in Zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels; dat was een radiostation dat de Engelse vliegtuugen most opmerke en indere. We laege naemelijk midden tussen Oôst-Engeland en het Ruhrgebied mit de Duitse oorlogsindustrie. Zo noe en dan kwam er angeschote Engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer’eschote dù Duitse nachtjaegers. De bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger. We moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere, de eêuwenoue kerkklokken wiere ok ’estole om om’esmolte ’t oren vò granaten an’t Oôstfront. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z’n è en nae acht ure ’s aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op ’ platteland viel’t nog wè mee wat ’t eten angaet. Om an stroope te kommen was eenvoudiger, daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken. Om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk; daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere. Ok de roakers krege ’t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier. Ons deeje dae nie an mee. Mit je bonkaerte van de distributie kreeg je, gloaf ik, 1 pakje Consi in de weke, as je teminste boven de achttiene was. Het binnenlandse nieuws wier d’r ok nie beter op. Regelmaetig stong d’r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden, die vornaemelijk in Zierikzeê woonden wiere of ’evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter naar [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog. De familie Labzowski, wae m’n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m’n nooit mì trug ezie. De Moffen krege ’t moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf zich op 2 februaorie 1943 over. In ’t zelfde jaor op 13 meie gaeve de restanten van’t Afrika Korps zich over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne ’m al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en (zweef)vliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten. Iedereên die nog nie as dwangarbeider nae Duitsland was of ’evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duitse veldmaarschalken. Laeter wier ’n beschuldigd dat ie in ’t complot zat om [[Adolf Hitler]] op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier ’n edwonge om op 14 october 1944 zelfmoord te plegen. Om op die asperges trug te komen; soms vonde ze dat nog nie genoeg. Verschillende eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Op 5 meie 1945 wier Schouwen pas vrie. 'evochte tiejes de bevriejieng is ter nie. Wel is [[Bru]] flienk beschote vanof [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Weatersnoôdramp=== Mì die [[De Ramp van 1953|sturmvloed]] in feberwari [[1953]] wier Schouwen zwaer 'etroffen. Op 't eiland kwamme ruum 800 man omme. Ok nae de ramp bleef ut kritiek. Dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok. Vòraol de Schouwse Diek, de vroegere oôstelijke zeêdiek van Schouwen, kreeg 't zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting. Mì militairen, dekzeilen, perkoenpaelen en zandzakken konde m'n bie een sturm effen vô Paese de zaek net boven waeter oue. 't Diekwaeter, waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren, speelde nog één keer een kwaelijke rolle in 1953. De in de luwte 'elege dieken derlangs waere niet berekend op zò'n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur. Omdat ok an de zuudkant van de Vierbannenpolder de diek te leêge was, stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke 'onderde mensen in Capelle, Nieuwerkerke en Ouwerkerke. ===Nae de ramp=== In de jaeren trek nae de Ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of'eslote, zòas 't Diekwaeter zelf en op Thole de Pluumpot. Mi de ofsluuting van de Zandkreeke en 't Veêrse Gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in Zeêland flienk verkort. De vardere kustverkortingen vanof de [[Oôsterscheldekering]] tot en mìt de Maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig'eid in de Delta. In 1967 wier de [[Greveliengendam]] 'eopend nae Flakkee, nae de [[Zeêlandbrugge]] de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime. Vooral [[Renisse]] wor een druk plekkie. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de [[Flupsdam]]. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters. Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Schouwen-Duveland in 1997. Een jaer eerder was 't ouwe waeterschap Schouwen, dat al eeuwenlang bestong op'ego in Waeterschap Zeeuwse Eilanden. Schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen. Pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren '80 en '90 mislukt. == Politiek == === Gemeênteraod === Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 ! 2018 || 2014 || 2010 ! 2006 || 2002 || 1997 |- | LSD ¹ | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|6 | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|4 | 3 || 4 || |- | [[VVD]] | 5 || 3 | 3 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|5 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 7 |- | [[SGP]] ² | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || 3 || 3 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 4 |- | [[PRO]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || | || || | || || |- | [[GL]] | || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || || 1 | 1 || 1 || 1 |- | [[PvdA]] | || 2 | 1 || 2 || 2 | bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|3 || 4 |- | [[D66]] | 2 || 1 | 1 || 1 || 1 | || || 2 |- | [[CU]] ³ | 1 || 1 | 1 || bgcolor="#e8e08e"|2 || 2 | 2 || 2 || 3 |- | [[SP]] | 1 || 1 | 2 || 2 || | || || |- | Alert! | || | || 1 || 2 | 2 || 3 || |- ! Totaol ! 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 |- ! Coalitie ! 14 || 15 ! 15 || 14 || 12 ! 15 || 13 || |- ! Opkomst ! 62% || 61% ! 65% || 64% || 62% ! 65% || 68% || 61% |} ¹ Leefbaar Schouwen-Duiveland ² 1997: SGP 2, [[GPV]] 1 (bie CU) 3 1997: [[RPF]] 2 + GPV 1 === Burhemeêsters === Burhemeêsters van Schouwen-Duveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1997 - 2009 || Jack Asselbergs || [[VVD]] || 1981-1987 burhemeêster van [[Sluus (gemeênte)|Sluus]] <br> 1987-1997 burhemeêster van [[Zurrikzeê]] |- | 2009 - 2020 || Gerard Rabelink || || |- | 2020 - noe || [[Jack van der Hoek]] || [[D66]] || |- |} == Trivia == * Schouwen-Duveland stoôt op plekke 269 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Plompetoren]] * [[Lieste mee hoôgste gebouwen op Schouwen]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.schouwen-duiveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20210121015921/https://www.plaatsengids.nl/schouwen-duiveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/schouwen-duiveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Schouwen-Duiveland Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Schouwen-Duveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Schouwen-Duveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] 6jhru868uoy1n8s9ael9f2yc60gaawi 181765 181764 2026-07-12T09:18:44Z Dekaden 16019 /* Gemeênteraod */ 181765 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Schouwen-Duiveland |dialect1 = Schouwen-Duvelands |naam1 = Schouwen-Duveland |dialect2 = |naam2 = |vlag = Schouwen-Duiveland vlag.svg |wapen = Coat of arms of Schouwen-Duiveland.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM1676 (2016).png |kaart = Gem-Schouwen-Duiveland-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Schouwen-Duveland |streek2 = |hoofdplaats = Zurrikzeê |oppervlakte = 488 |oppervlakte1 = 229 |oppervlakte2 = 260 |inwoners = 34.000 |datum = 2025 |dichtheid = 151 |graden = {{Koord|51|41|N|3|54|L}} }} '''Schouwen-Duveland''' is 'n gewezen eiland en gemeênte in de provincie [[Zeêland]]. Ze leit tussen de [[Oôsterschelde]] in 't zujen en de [[Grevelienge]] in 't noôrden. Mee [[Noôrd-Beveland]] is 't verbonde deur de [[Oôsterscheldekering|Sturmvloedkeêrienge]] en de [[Zeêlandbrugge]], mee [[Goeree-Overflakkee]] deur de [[Greveliengedam]] en de [[Brouwersdam]] en mee [[Flupland (eiland)|Flupland]] deur de [[Flupsdam]]. De gemeênte ao 34.000 inweuners en is in 1997 ontstaen uut een saemenvoegieng van de gemeênten [[Brouwes'aeven]], [[Bru]], [[Duveland (gemeênte)|Duveland]], [[Middenschouwen]], [[Westerschouwen]] en [[Zurrikzeê]]. Belangrieke wehen bin [[N57]], [[N59]], [[N256]], [[N652]], [[N653]], [[N654]] en [[N655]]. Oôgste duun is 43,8 meter. <gallery> Zierikzee 1.jpg|Blik over Zurrikzeê Schouwen Duiveland 1664 Blaeu HR.JPG|Schouwen-Duveland deu Blaeu rond 1645 Oosterscheldekering-pohled.jpg|De [[Oôsterscheldekering]] Zeelandbrug.jpg|De [[Zeêlandbrugge]] Slot Moermond Renesse.jpg|[[Slot Moermond]] in [[Renisse]] Slot Haamstede met poortgebouw.JPG|Slot [[Aemstie]] </gallery> == Plekken == {| class=wikitable |- | [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Schouwen-Duiveland.png|400px|links|kaderloos]] | * [[Aemstie]] (Haamstede) * [[Briepe]] (Brijdorpe) * [[Brouwes'aeven]] (Brouwershaven) ¹ * [[Bru]] (Bruinisse) * [[Burg]] (Burgh) * [[Burgsluus]] (Burghsluis) * [[D'n Ouwendiek]] (Ellemeet) * [[Dreistur]] (Dreischor) * [[Elkerzeê]] (Elkerzee) * [[Kaerkwaerve]] (Kerkwerve) * [[Loôperkappel]] (Looperskapelle) * [[Merjaen]] (Moriaanshoofd) * [[Nieuwerkaarke]] (Nieuwerkerk) ¹ stad | * [[Noordgouwe]] * [[Noordwelle]] * [[Oôsterland]] (Oosterland) * [[Ouwerkaarke]] (Ouwerkerk) * [[Renisse]] (Renesse) * [[Schaerendieke]] (Scharendijke) * [[Schoddebozze]] (Schuddebeurs) * [['t Schutje]] (Nieuwerkerke Schutje) * [[Sêêskerke]] (Serooskerke) * [[Sturjalland]] (Sirjansland) * [[Zunnemaire]] (Zonnemaire) * [[Zurrikzeê]] (Zierikzee) ¹ ¹ stad |} ==Geschiedenisse== ===Middeleêuwen=== In middeleêuwen waere [[Schouwen]] en [[Duuveland]] tweê aparte eilanden. D'r tussendeur liep een breêje geule, die bie Zierikzeê de Gouwe wier enoemd en die meer nae 't noorden varder gieng as Sunnemare. Zeêland ao in die tied nie aIleên regelmaetig te maeken mi vee schae dù sturmvloeden, mar ok omdat et een twistappel was tussen Vlaenderen en [[Graefschap 'Olland|'Olland]], wier er vee verinneweert. De Zeêuwen zelf waere verdeêld. Vlaemsgezinden onder [[Jan van Renisse]] stonge tegenover de volgeliengen van [[Wolfert van Borsele]] en [[Witte van Aemstie]]. Dien lesten was zelf as bastaerd van de Graef van Olland, [[Floris V van 'Olland|Floris V]], een bitje buuten de boôt evaolle bie d' erfenisse. De Graef van Henegouwen, [[Jan van Avesnes]], was nae de moord op Floris V as Jan I ok Graef van Olland ore. Jan van Renisse was verbanne uut Zeêland, en Witte van Aemstie oa aolles van em in kunne pikke, omdat Wolfert van Borsele Jan van Renisse valselijk beschuldigd ao van betrokken'eid bie de moord op [[Floris V van 'Olland|Floris V]]. Laeter, toen 't uutkwam wier Wolfert "elyncht". Jan van Renisse was een groôte strateeg en een belangrieke anvoerder van de Vlaemingen bie de [[Guldensporenslag]] bie Kortriek. Ie speelde een beslissende rolle in de eindstried en liet vee Franse ridders in 't stof biete. De Vlaemingen wonne die slag en krege toen an de zuudkant een stuitje rust en woue toen in 't noorden schoôn schip maeke. In [[1303]] dronge ze Zeêland binne en sloege ze beleg vò Zierikzeê. In maerte [[1304]] kwam daer een ende an omdat er een waepenstilstand eslote wier. Nae ofloap daevan, in de zomer, kwaeme de Vlaemingen wì trug. D'Ollandse oôfdmacht onder leiding van Willem van Oostervant, de laetere [[Wullem III van 'Olland|Graef Willem III]], van oôrsprong een 'Enegouwer, zat op Duuveland, saeme mit [[Utrecht]]enaers onder Bisschop Gwijde,ok een 'Enegouwer. De Vlaemse schepen liete, toen ze de Gouwe opvoere, nie duudelijk merke wat ze van plan waere en voerde toen ineêns bliksemsnel een landing uut op Duuveland. De verwarring bie d'Ollanders was groôt; Gwijde wier evange enome en Willem trok mî zijn leger trug op Zierikzeê dat 't wì zwaer te verduren kreeg. Een paer wekenlang wier 't zonder onderbrekiengen besturmd. Toen dat nie ielp blokkeerden de Vlaemingen aolle toegangen en gienge varder Olland in. Zonder vee tegenstand liepe z' aolf Olland onder de voet. Witte van Aemstie was tussendeur uut Zierikzeê ontsnapt nae Kennemerland en [[Jan van Renisse]] dee z'n best in Olland en veroaverde ok de stad Utrecht. Alleên Aerlem en Dordrecht ielde dae stand. Ok Zierikzeê bleef as een middeleêuwse egelsteling in anden van d' Ollandse Graef. De Vlaemingen ao vermoedelijk toch tevee ooi op der vurke enome, Ollandse steden kwaeme in opstand en de Vlaemingen drope of uut Olland en Utrecht. Vòdat de Vlaemingen bie ons trug trokke wier er in de Gouwe op 10 en [[11 Auhustus]] [[1304]], nog zwaer evochte tussen [[Frankriek|Fransen]] en Vlaemingen. De Fransen stonge onder leiding van admiraal Rainier Grimaldi. Z'en vloôt bestong uut 30 Franse, 8 Spaanse en 5 Ollandse koggen en 11 galeien uut Genua. De Vlaemse vloot, onder leiding van Gwijde van Namen, bestong uut schepen van aollerlei nationaliteiten; koggen uut Vlaenderen, Bayonne (dat toen Engels was) en de Hanzesteden. Ok Spanjaerden, een Zweed en nog een paer aore deeje mee. In totaal kwam 'n toch mà op oagstens 37 groôte schepen. Wél vochte een eêleboel kleinere schepen mit um mee. En dat was in z'n voordeêl; bie ebbe liepe vee Franse schepen vast op ondiepten en leek 't erop of de Vlaemingen zoue winne. Mì de laetere vloed kwaeme de Franse schepen los en keerde de kansen. De aoren ochend waere, mischien deur 't werk van een spion, de Vlaemse schepen uut mekoare edreve. De Franse vloot, in slagorde, kon der toen gauw een ende anmaeke en Zierikzeê was vrie. ===Inpolderiengen=== De verzandieng en anslibbieng gienge vlug en in [[1374]] wiere deur middel van tweê dammen Dreister en Schouwen mì mekaore verbonde en ontstong Noordgouwe. Noe konne de boeren van Dreister en ok Noordgouwe mì; paerd en waegen nae De Stad (Zierikzeê). 't Zuudoôstelijke stikje van Noordgouwe lag 't oagst, was zanderig en eêt noe Schoddebos. Vroeher wier 't nog deur iedereên Schorrebozze enoemd; een naem die prachtig angeeft oe onze vorouwers in de 14e eêuw der tegenan'keke. In nog geên dertig jaer was de noe doôdloapende Sunnemare zòvaâre an'eslibd dat de polder Zonnemaire in 1401 bediekt kon oôre. In 1513 wier [[Slot Moermond]] voor de dorde keer op'ebouwd. De dieken die van Schoddebos in noôrdelijke richting nae de [[Grevelingen|Grevelienge]] liepe, bleve daernae tot 1953 binnendieken. ===Verbindiengen voo de Deltawêrreken=== De vervoers­mogelijkeden vanof ons eiland waere vô die tied erg modern. ’t Was zelfs op'enome in de vlieg­route [[Rotterdam]] – [[Knokke-Heist|Knokke]]. De vlieg­vel­den [[Aemstie]] in Souburg waere tussen­stations. In de luchtvaert wier in de dertiger jaeren nog veel op zicht evloge. Zô waere der langs de belangriekste routes luchtvaertlichten ebouwd, een soôrt kleine viertorens midden in ’t land. [[Dreister]] en [[Wulleminadurp]] bezaete alletwêe zô’n kunstwerk vô de route [[Rotterdam]] – [[Londen]]. Ok de militaire luchtvaert was op Schouwen nie onbekend. Vanof vliegveld Aemstie wier der boven de Grevelienge vôr ons durp druk ’oefend. Der lag daer een vlot as doel, waerop mit Fokker tweêdekkers wier edoke. In 1939 sloeg der nog zô’n [[Fokker]] in de polder Bloôis te pletter. Daebie kwam een zeune van de toen zeer bekende dichter [[Clinge Doôrenbos]] om ’t leven, ie scheen an’t stunten ewist te wezen vor een vriendinnetje van em in Brouwsaeven. Hét vervoermiddel in die voôroôrlogse jaeren was de [[fiets]]. Er waeren der zô veel van in der waere toen nog zô weinig auto’s dat ze’t slachtoffer van de Belasting waere. Iedere fiets most een fietsplaetje è, een kopere straokje mit in’esloge letters in ciefers. De in die tied veel voôrkômende werkelôzen krege der eên gratis. Mâ dan zat der wel een gaetje in want iedereên most kunne zie da je d’er nie vô betaeld ao! Auto’s waere der nog nie vee. Je kon daerom nog zonder gevaer op straete spele. De miste meêssen kwamme haest nie van 't eiland af. [[Rotterdam]] was de makkelijkst bereikbaere grôte stad vôr ’t noôrden van Zeêland. Je stapte een paer onderd meter van uus in de stoomtram. Die sliengerde z’n eige schommelend, raokend in fluitend van west naer oôst over ’t eiland. Je most dan in [[Ziepe]] op de boôt nae Numansdurp. Nae zô’n tweê uren vaere, ok meêstal wi schommelend in mit de nôdige raok in stoom, mos je dan opnieuw vô een paer uren de tram in. Op ’t station in de Roosestraete kwam d’er een ende an d’ uren durende RTM-reize in stapte j’ over op ’t plaesselijke RET-vervoer; de Electrische Tram in plekke van d’ ons zô bekende stoomtrem. Overdonderd wier je dû de drukte, de vele eren in mevrouwen, de Maesbruggen, ’t Witte Uus in de wienkels van de Nieuwe Binnenweg. Laeter kwam d'r een directe verbindieng tussen Ziepe en [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Oôrlog=== Op [[10 meie]] [[1940]] oôrde m’n op Schouwen vroeg in den ochend à vliegtuugen overkomme. Ze maekten een aor geluid as de tweêdekkers van [[Fokker]], die op het vliegveld Aemstie d’r tuus ao. Een radio ao m’n nog nie; daevò moste m’n nae m’n omoe, die ao een ansluuting op de draedomroep. Daer oôrde m’n meer biezondereden. Onze koneginne [[Willemina]] ield’n een striedlustige rede, waerin ze meldde dat onze troepen dapper stand ielden en dat m’n achter de [[Waeterlinie]] veilig waere. Dat bleek een stuitje laeter wel erg optimistisch te wezen; zelf verdween ze een paer daegen laeter naer [[Iengeland]] en nog een paer daegen varder capituleerde ons leger. Alleên Zeêland vocht nog deur. Vor ons eiland duurde dat mà kort. Evochte wier d’er ôk nie. Eêst wiere onze fietsen die buute stongen estole deur Nederlandse soldaoten. Een paer uren laeter kwaeme de Duitsers die ’t zelfde deeje mit de nog over’ebleve fietsen. De eêste Duitser die m’n zaege, een jonge knul mit een ''Totenkopf'' embleem op z’n kraege, liep geliek dae nae toe om te kieken of aolles goed was. De vuufde colonne of luchtfoto’s ao d’r werk dus goed edae. De volgende weken was iedereên op zoek nae z’n fiets. Biena iedereên vond die wì trug. We woonden nog op een eiland en de sociale controle was nog groôt, ôk ao de meêsten van ons nog eêrbied vor ’t miene en ’t joewe. An de draedomroep ao m’n nie vee meer. Aol ’t nieuws wier vortan nogal aordig ekleurd. De radio wienkels deeje goeie zaeken. Je zag overal op de daeken kopere draedjes verschiene. Dat was een teken dat er wì een radio mit meêstal de kortegolf was an’eschaft om nae Radio Oranje uut Engeland te kunne luustere. Omdat de taelekennis nog nie groôt was, wier d’er ok vee nae den Belg eluusterd, die ok vanuut Engeland uutzond. Op ons durp waere in’t begin gin Duutsers, die zaete vooraol in de Westoek bie ’t vliegveld. Ok in Zierikzeê liepe d’r een paer rond. Dae was de Kommandantur en d’r laege ok een paer boôten van de ''Kriegsmarine''. De groôste veranderienge was de verduusterienge. As’t donker was mocht er gin straeltje licht nae buute schiene. Ok de koplampen van auto’s en fietsen krege een kappe op mit een klein garretje derin. Ok de [[Amsterdam]]se tied wier of’eschaft, we krege vortan de Duitse tied; dae zat 40 minuten verschil tussen. Alleên de tied op de torenklokke wier an’epast. Vorloapig bleef iedereên mit onze eige tied rekene. Op mooie zomeraevenden zat iedereên buute om de toestand te bespreken. Eêle zwermen vliegtuugen kwaeme tussen licht en donker vanuut ’t oôsten over om Engeland te bombarderen. De staerten ienge nae benee, zwaer van de bommen. D’r waere weinig landverraejers op ons eiland. Ma je most toch uutkieke. Op ’t lest wist je we wie je kon vertrouwe. Op de leêgere schole krege m’n vortan ok Duitse les en in de winter vitamine C pillen. Langzaemerand gieng et minder er minder goed uutzie vor onze bezetters. De Slag om Engeland wier dù de Moffen verlore, de Blitzkrieg was over en ze gienge rekenieng ouwe met een tegenreactie. Voral de Westoek wier daerom vol’ebouwd mit bunkers. Iedereên kreeg inkwartiering. De errebeiers gienge ’n elke dag mit de tram naer [[Aemstie]] om te werke an de Atlantik Wal. De tram ree ok langs de Kloôsterweg tussen Noordgouwe en Schoddebos. Dae kon je ’m mit een goeie wind bieouwe of jeneige mee laete slepe. De tram zat dikkels vol mit Armeniers die onze kunsten prachtig vonde. Dat waere een soort Duitse ’ulptroepen, die [[Stalin]] nog erger vonde dan Hitler. In de lucht begon het ok te veranderen. De vliegtuugen kwaeme noe uut het westen. De Moffen krege noe een koekje van eige deeg, wat bienae iedereen prachtig vond. We krege in Zonnemaire drie oage masten mit aollemae kaebels; dat was een radiostation dat de Engelse vliegtuugen most opmerke en indere. We laege naemelijk midden tussen Oôst-Engeland en het Ruhrgebied mit de Duitse oorlogsindustrie. Zo noe en dan kwam er angeschote Engels vliegtuug leêge over en wier dan dikkels neer’eschote dù Duitse nachtjaegers. De bezetting wier langzaemerand drukkender en grimmiger. We moste onze radio en aolles wat van koper was inlevere, de eêuwenoue kerkklokken wiere ok ’estole om om’esmolte ’t oren vò granaten an’t Oôstfront. Iedereên boven de vuuftiene most altied een persoonsbewies bie z’n è en nae acht ure ’s aevens mocht je eêlemaele nie mì buute komme. Ok de distributie wier erger. Op ’ platteland viel’t nog wè mee wat ’t eten angaet. Om an stroope te kommen was eenvoudiger, daevô oefde je alleên mâ geraspte suukerpeejen te koken. Om an aerpelmeel te kommen was ok nie moelijk; daevô mos je aerpels raspe en mit water een paer weken laete stae en telkes omroere. Ok de roakers krege ’t moelijk zodat er volop tabak ekweekt wier. Ons deeje dae nie an mee. Mit je bonkaerte van de distributie kreeg je, gloaf ik, 1 pakje Consi in de weke, as je teminste boven de achttiene was. Het binnenlandse nieuws wier d’r ok nie beter op. Regelmaetig stong d’r een Bekanntmachung van de Wehrmacht mit een lieste van terechtstelliengen in wegens sabotage. De Joden, die vornaemelijk in Zierikzeê woonden wiere of ’evoerd naer [[Amsterdam]] en laeter naar [[Westerbork]] en uuteindelijk nae [[Poôl'n]]. Die leste bestemming wiste we pas nae den oorlog. De familie Labzowski, wae m’n moeder lappen stof kocht om te naoijen è m’n nooit mì trug ezie. De Moffen krege ’t moelijker. In [[Rusland]] gieng het bie Stalingrad mis; het Duitse 6e leger onder von Paulus gaf zich op 2 februaorie 1943 over. In ’t zelfde jaor op 13 meie gaeve de restanten van’t Afrika Korps zich over. De anvoerder Rommel zat toen al wied en zied in Duitsland. Ze begonne ’m al mà meer te kniepen voor een invasie, en ze waere benauwd dat achter de bunkers langs de kust parachutisten en (zweef)vliegtuugen zouwe kunne lande. Rommel begon toen ier de zaek op poôten zetten. Iedereên die nog nie as dwangarbeider nae Duitsland was of ’evoerd of nie gedwonge in de Arbeidsdienst zat, most boamen gae kappe. De stammem wiere in de polders ezet tegen zweefvliegtuugen. Ze krege de naem Rommelasperges. Rommel wier beschouwd as eên van de beste Duitse veldmaarschalken. Laeter wier ’n beschuldigd dat ie in ’t complot zat om [[Adolf Hitler]] op [[20 juli]] [[1944]] te vermoôren en wier ’n edwonge om op 14 october 1944 zelfmoord te plegen. Om op die asperges trug te komen; soms vonde ze dat nog nie genoeg. Verschillende eilanden in de Delta wiere daorom onder waeter ezet. Op 5 meie 1945 wier Schouwen pas vrie. 'evochte tiejes de bevriejieng is ter nie. Wel is [[Bru]] flienk beschote vanof [[Flupland (eiland)|Flupland]]. ===Weatersnoôdramp=== Mì die [[De Ramp van 1953|sturmvloed]] in feberwari [[1953]] wier Schouwen zwaer 'etroffen. Op 't eiland kwamme ruum 800 man omme. Ok nae de ramp bleef ut kritiek. Dieken die in al die eêwen gin waeter oefden te keren krege er noe volop mee te maeken en dikkels nog van de verkeerde kant ok. Vòraol de Schouwse Diek, de vroegere oôstelijke zeêdiek van Schouwen, kreeg 't zwaer te verduren en most op zijn steile kant noe de golfanval opvange bie sturmen uut westelijke richting. Mì militairen, dekzeilen, perkoenpaelen en zandzakken konde m'n bie een sturm effen vô Paese de zaek net boven waeter oue. 't Diekwaeter, waevan eigelijk nie meer van over was dan een klein geultje tussen schorren, speelde nog één keer een kwaelijke rolle in 1953. De in de luwte 'elege dieken derlangs waere niet berekend op zò'n oage waeterstand en braeke op verschillende plekken deur. Omdat ok an de zuudkant van de Vierbannenpolder de diek te leêge was, stroamde die polder van tweê kanten tegelieke vlug vol en verdronke 'onderde mensen in Capelle, Nieuwerkerke en Ouwerkerke. ===Nae de ramp=== In de jaeren trek nae de Ramp wieren de overbluufsels van middeleêuwse geulen of'eslote, zòas 't Diekwaeter zelf en op Thole de Pluumpot. Mi de ofsluuting van de Zandkreeke en 't Veêrse Gat was zòdoende de lengte van zeêweringen in Zeêland flienk verkort. De vardere kustverkortingen vanof de [[Oôsterscheldekering]] tot en mìt de Maeslantkering brochten laeter nog vee meêr veilig'eid in de Delta. In 1967 wier de [[Greveliengendam]] 'eopend nae Flakkee, nae de [[Zeêlandbrugge]] de eerste verbindieng van Schouwen mee de buutenwereld. Kenmerkend voor deze jaeren is de enorme opkomst van het toersime. Vooral [[Renisse]] wor een druk plekkie. In 1989 wier die dam ok an'esloten op de [[Flupsdam]]. De sluus bie Bru is ien van de drukste sluzen van Nederland, mar wor vooral voo recreaosievaert gebruukt. De sluus is de ienige verbindieng van de Greveliengen mee aore waeters. Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Schouwen-Duveland in 1997. Een jaer eerder was 't ouwe waeterschap Schouwen, dat al eeuwenlang bestong op'ego in Waeterschap Zeeuwse Eilanden. Schouwen eit gin zoet waeter rondom en raekt dus bie droôgte altied snel in de problemen. Pogingen om een zoetwaeterleiding an te leggene binne in de jaeren '80 en '90 mislukt. == Politiek == === Gemeênteraod === Saomenstellieng van den gemeênteraod.<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZL.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 15 | Zeêtels |- ! 2026 || 2022 ! 2018 || 2014 || 2010 ! 2006 || 2002 || 1997 |- | LSD ¹ | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|6 | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|4 | 3 || 4 || |- | [[VVD]] | 5 || 3 | 3 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|5 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 7 |- | [[SGP]] ² | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 || 2 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || 3 || 3 | bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|4 || 4 |- | [[PRO]] | bgcolor="#e8e08e"|2 || | || || | || || |- | [[GL]] | || bgcolor="#e8e08e"|3 | bgcolor="#e8e08e"|3 || || 1 | 1 || 1 || 1 |- | [[PvdA]] | || 2 | 1 || 2 || 2 | bgcolor="#e8e08e"|5 || bgcolor="#e8e08e"|3 || 4 |- | [[D66]] | 2 || 1 | 1 || 1 || 1 | || || 2 |- | [[CU]] ³ | 1 || 1 | 1 || bgcolor="#e8e08e"|2 || bgcolor="#e8e08e"|2 | 2 || 2 || 3 |- | [[SP]] | 1 || 1 | 2 || 2 || | || || |- | Alert! | || | || 1 || 2 | 2 || 3 || |- ! Totaol ! 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 ! 23 || 23 || 23 |- ! Coalitie ! 14 || 15 ! 15 || 14 || 14 ! 15 || 13 || |- ! Opkomst ! 62% || 61% ! 65% || 64% || 62% ! 65% || 68% || 61% |} ¹ Leefbaar Schouwen-Duiveland ² 1997: SGP 2, [[GPV]] 1 (bie CU) 3 1997: [[RPF]] 2 + GPV 1 === Burhemeêsters === Burhemeêsters van Schouwen-Duveland.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-prov-ZEELAND/8576 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 1997 - 2009 || Jack Asselbergs || [[VVD]] || 1981-1987 burhemeêster van [[Sluus (gemeênte)|Sluus]] <br> 1987-1997 burhemeêster van [[Zurrikzeê]] |- | 2009 - 2020 || Gerard Rabelink || || |- | 2020 - noe || [[Jack van der Hoek]] || [[D66]] || |- |} == Trivia == * Schouwen-Duveland stoôt op plekke 269 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Plompetoren]] * [[Lieste mee hoôgste gebouwen op Schouwen]] == Noôten == <references/> ==Lienks nae buten== * [https://www.schouwen-duiveland.nl Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20210121015921/https://www.plaatsengids.nl/schouwen-duiveland Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/schouwen-duiveland/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Schouwen-Duiveland Panorama Landschap] {{Navigatie gemeênte Schouwen-Duveland}} {{ProvincieZeêland}} [[Categorie:Schouwen-Duveland| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zeêland]] j068x9oygdwq0zpy5196i9kzw8h4xtw 0 1646 181727 181716 2026-07-11T17:35:32Z Dekaden 16019 181727 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = Goeree-Overflakkee |dialect1 = Goereês |naam1 = Goereê-Overflakkeê |dialect2 = [[Flakkees]] |naam2 = Goereê-Overflakkeê |vlag = Flag of Goeree-Overflakkee.svg |wapen = Goeree-Overflakkee wapen.svg |locatie = Map - NL - Municipality code 1924 (2019).svg |kaart = Gem-Goeree-Overflakkee-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zuud-'Olland |hoofdplaats = Menheerse |streek1 = Goereê-Overflakkeê |streek2 = |oppervlakte = 422 |oppervlakte1 = 262 |oppervlakte2 = 160 |inwoners = 52.000 |datum = 2025 |dichtheid = 199 |graden = {{Koord|51|45|N|4|7|L}} }} [[Plaetje:Landschap ouddorp.jpg|thumb|[[Ouwdurp]]s landschap mit d'n vuurtoren op de achtergrond]] [[Plaetje:tramlijn middelharnis ouddorp.png|thumb|Tremme'ie van Menheerse naer Ouwdurp]] '''Goereê-Overflakkeê''' is een hemeênte en eiland in de provincie [[Zuud-'Olland]] mie 52.000 maessen, tussen ut [[Haeriengvliet]] en de [[Grevelienge]]. [[Sommerdiek]], [[Menheerse]], [[Ouwdurp]], [[Ouwe Tonge]] en [[Dirksland]] bin de hroste plekken. 't Eiland was van 1966 tot an 2012 inedeêld in vier hemeêntes, van west naer oôst waere dat: [[Goereê]], [[Dirksland]], [[Menheerse]] in [[Oôstflakkeê]]. Vanof 1 jannarwari 2013 bestoôt 't eiland uut één hemeênte. 't Durp Menheerse vervul in vee opzichen 'n centrumfunctie voor 't aele eiland. Oak op Ouwdurp binne 'n hoap wienkels. 't Ziekenuus sti in Dirksland. Groôte bedrieveterreinen bin d'r bie [[Stellendam]] en Ouwe Tonge. Oôgste duun is 18,5 meter. ==Karakter== 't Hroste gedeelte van Flakkeê ei aoltied a bie Zuud-'Olland ehoôrn (behalve [[Sommerdiek]]) mè 't is wel meer Zeêuws as 'Ollans van karakter. Hekeken naer de taele, 't leven, heweuntes en cultuur ei Flakkeê meêr Zeêuwse as 'Ollanse kenmerk'n bie zen eihen mee. Zò ei Flakkeê een agraorisch lanschap, wirop an vurral petaoten en juun worn verbouwd op de vruchtbaere slikkihe kleihrond. Der is voldoende ruumte om deze hewassen te verbouwen. ==Toerisme== Ouwdurp is antrokkelijk voe toerissen vanwehe 't (kleinschaelige) lanschap, de zeê en 't strand. In de jaeren '60 is dat snel opekomm'n en is 't antal toerissen ehroeid. Tehenwoôrdig komm'n der op hroôte schaele toerissen ni Ouwdurp. Aore bekendeeën van 't eiland binn'n de Stellendamse [[gornet]] in tot an 2008 't Rien Poortvlietmuseum in Menheerse. == Vervoer op 't eiland == De [[N57]] loopt deur 't westen van 't eiland, de [[N59]] deur 't oôsten en de [[N215]] van west naer oôst. In [[1909]] kwam d'n trem van de [[:nl:Rotterdamsche_Tramweg_Maatschappij|Rotterdamsche Tramweg Maatschappij]] op 't eiland. Dat was al 'n hêêle verbeeterieng, mar de fiets was wel 't angeweeze voertuug op 't eiland. Je kon meerieje op de lastdraeger, of voor op de stange. Vrouwen zag je weinug fletse. Die zatte dan aok dikkuls op de lastdraeger. De veldvruchten wiere mit paerd in waegen nae de kaoje gebrocht. De polderweegen waere veul aerdeweegjes. As t'r in 't naejaer, in de peetied veul waeter gevalle was, dan was er soms gêên deurkommen an. 't Is gebeurd dat de vracht weer of gelaeje most worre, de leege waegen uut de slik getrokke in nae de grintwegt gebrocht wier. As 't stik land niet te gróót was en de grintwegt niet te ver weg was, dan wiere de vruchten mit de kruujwaegen vervoerd. Meestal wiere de aerpels, koejepeen in de beeten an de pit geleid. De juun gieng in de juunrenne. D'r liejpe aok voetpaejen, aok wel kèrkepaedjes genoemd deur de polders. De boeren hadde aok 'n kapwaegen of 'n tilburrie om boodschappen te doewen of op fesiete te gaen. Daervoor stieng dan 'n klepper, aok wel laoper of draever genoemd. Dat waere móóie slanke beesten, hêêl aors dan de zwaere Belzen. Dat paeretje wier aok wel voor de wielslee gespanne as t'r kleine vrachtjes naer of van 't land vervoerd moste worre. De beurtschipper voer êêns per weeke nae Rotterdam in de omroeper kwam mit de belle 't deurp in riejp dan: „Al degene die wat te bestellen heit op [[Rotterdam]] briengt 't bie schipper De Graof of Waoling an boord voor twaolf uure". Dat was op zaeterdag. Dan zag je veel mensen mit kruujwaegens of korrewaegens, karren in fietsen, van alles in nog wat an boord brienge. 's Weunsdags kwamme de bestelde spullen vrom, die mit 'n handkarre bie de besteller thuus gebrocht wiere. D'r was aok in ieder durp 'n boodediejnst, die êêrst mit paerd in waegen in laeter mit 'n auto allerlei pakken in pakjes uut Rotterdam rondbrocht. Laeter, toen d'r mêêr gebruuk gemaekt wier van de auto. haelde de boode zelf de waeren uut de Stad in brocht ze d'r aok naer toe. 't Was 'n zwaer in slecht lóónend beroep, want voor 'n paer kwartjes in soms nog minder most 'n wat voor weer 't aok was, half Flakkee deurkruuse. De weegen waere aok nog niet zoo best, mêêst grint of keislag (makkendam) genoemd. ==Veerboôt== Noe mit al die dammen in bruggen, is "t niet zoo'n toer méér om van 't eiland af te kommen, mar dan vroeger! In [[Menheerse]] had je de menheerse boot mit 'n motor d'r in, in de veerman zette je dan oover naer fort Lillo of 'n aor fort in dan mos je mar zieje dat je kwam waer je weeze wou. Laeter hadde ze 'n boot die op Zeêland voer in die passeerde dan [[De Plaete]]. De veerman stong dan al klaer mit z'n bootje in brocht je dan bie dat gróóte schip. Je mos dan mit 'n touwladder nae booven klimme. Mit haog waeter kwam de boótan de kante. Je kon dan in [[Dinteloôrd]] of in [[Wullemstad]] uutstappe. Je had nog 'n veerdiejnst van [[Herken]] mit schipper Verschoor één bie [[Ouwe Tonge]], dat was bie d'n hoek van St. Jaepe. Deze twêê veerdiejnsten gienge nae Schouwen-Duuveland. Mit de Menheerse boot was voor midden Flakkee 't makkelukste. Die boot gieng deur 't Spui naer [[Rotterdam]] in lei aok an [[Vlaerdiengen]] in [[Schiedam]]. Toen in [[1909]] op 't eiland d'n trem van de ''[[:nl:Rotterdamsche_Tramweg_Maatschappij|Rotterdamsche Tramweg Maatschappij]]'' gieng rieje, gieng d'r van 't Menheersense hóód 'n veerboot naer Hellevoet vaere. De aore Menheerse boot die van 'n aore maatschappij was bleef daernaest nog lang geweun op Rotterdam vaere. As je mit de boot mee most was tat in de zeumer 'n fijn reisje. In de winter, as 't Haeriengvliejt oope bleef, dan zat je gezellug binnen op de boot. Je kon d'r 'n bakje kofje of thee drienke, wat in de rondte laope in mit diejen in geenen 'n praetje maeke, nee, 't was best te doewen mit de boot. Mar as 't Haeriengvliejt zoowat dicht lag, dan most 'r 'n iesbreeker an te pas komme in duurde de overtocht uuren. In dan de sjuffeurs van auto's. Die moste minstens al 'n uure van te vooren an 't Menheerse hóód weeze om mee te kannen. In de mist in mit veul iesgang voer de kaptein wel 's niet in de motor gieng midden op 't waeter wel 's kepot. Dan most'r 'n sleepboot komme om 'n naer de overkant te briengen. == Plekken == {| class=wikitable |- ! N || N |- | [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Goedereede.png|kaderloos|rechts]] || [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Dirksland.png|kaderloos|rechts]] |-valign=top | * [[Goereê]] * [[Ouwdurp]] * [[Stellendam]] || * [[Dirksland]] * [[Herken]] * [[Melessant]] |- |} {| class=wikitable |- ! Z || Z |- | [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Middelharnis.png|kaderloos|rechts]] || [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Oostflakkee.png|kaderloos|rechts]] |-valign=top | * [[Menheerse]] * [[Nieuwe Tonge]] * [[Sommerdiek]] * [[Stad an 't Haeriengvliet]] || * [[Achthuûzen]] * [[D'n Bommel]] * [[De Plaete]] * [[Ouwe Tonge]] |- |} == Gemeênteraed == Saemenstellieng van de [[gemeênteraed]].<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZH.html nlverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan = 2 | Partie ! colspan = 10 | Zeêtels |- ! 2026 ! 2022 || 2018 || 2013 ¹ |- | Trots op Goeree-<br>-Overflakkee (TOG) | bgcolor="#e8e08e"|10 | || || |- | [[SGP]] | 6 | bgcolor="#e8e08e"|7 || bgcolor="#e8e08e"|7 || bgcolor="#e8e08e"|9 |- | [[CDA]] | bgcolor="#e8e08e"|6 | bgcolor="#e8e08e"|6 || bgcolor="#e8e08e"|4 || bgcolor="#e8e08e"|3 |- | [[GL]]-[[PvdA]] ² | 2 | bgcolor="#e8e08e"|2 || 3 || 4 |- | GAAN | 2 | (7) || (8) || (4) |- | Vitale Kernen Goeree <br> Overflakkee (VKGO) | | bgcolor="#e8e08e"|7 ³ || bgcolor="#e8e08e"|6 || 3 |- | Eiland van <br> Vrijheid (EVV) | | || 2 || 1 |- | [[VVD]] | 2 | 2 || bgcolor="#e8e08e"|3 || bgcolor="#e8e08e"|4 |- | [[CU]] | 2 | 2 || 3 || bgcolor="#e8e08e"|4 |- | [[D66]] | bgcolor="#e8e08e"|1 | 1 || || |- | Groep Jan Zwerus ⁴ | | 4 || 1 || |- | Goeree Overflakkee <br> Samen (GOS) | | || || 1 |- ! Totaol ! 31 ! 31 || 29 || 29 |- ! Coalitie ! 17 ! 22/17 || 20 || 20 |- ! Opkomst ! 67% ! 64% || 68% || 56% |} ¹ Op 21 november 2012 waere d'r raedsverkezingen voor de nog te vurmen hemeênte 'ehouwe. ² 2013-2022: alleêne PvdA ³ 2023: ofsplitsieng Goeree-Overflakkee Lokaal & Vitaal (GOLV) 2 ⁴ 2018: Blanco lijst 10 == Burhemeêsters == Burhemeêsters van Goereê-Overflakkeê.<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-in-ZUID-HOLLAND/8655 Geni]</ref> {|class=wikitable |- ! Tied !! Naem !! Partie !! Biezonderheên |- | 2013 - 2013 || Corstiaan Kleijwegt || [[PvdA]] || waernemend |- | 2013 - noe || [[Ada Grootenboer]] || [[CDA]] || 2003-2013 wethouwer van [[Moerdiek]] |- | 2014 - 2015 || Jan Pieter Lokker || CDA || waernemend |- |} ==Bieneamen== * [[Ouwdurp]]: Dûûnhaezen, Stuuverreapers * [[Goeree]]: Klokkedieven, pûûten * [[Stellendam]]: Gornetsnokkers * [[Melessant]]: Geiten, papbûûken * [[Dirksland]]: moppevreters, stropdassen * [[Herken]]: Panhaeringen * [[Sommerdiek]]: Holle bollen * [[Menheerse]]: Knikkertûûten * [[Nieuwe Tonge]]: Bleauwkousen * [[Stad an 't Haeriengvliet]]: Jan Aerpels * [[Ouwe Tonge]]: Grippeschieters * [[D'n Bommel]]: Horrekiekers * [[De Plaete]]: Windbûûlen == Trivia == * Goereê-Overflakkeê stoôt op plekke 226 van vuulste lucht van Nederland.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/schiedam-en-rijswijk-ademen-de-meest-vervuilde-lucht-in-hoe-schoon-is-jouw-gemeente~a86b802d/ AD]</ref> == Zie ok == * [[Biebelgordel]] * [[Flakkees volkslied]] * [[Lieste mee Deltawêrken]] * [[Lieste mee hoôgste gebouwen op Flakkeê]] * [[Lieste mee pleknaemen in Zeêland, Goereê-Overflakkeê en Wesvore]] * [[Lieste mee rampen in Zeêland en Goereê-Overflakkeê]] == Noôten == <references/> == Lienks nae buten == * [https://www.goeree-overflakkee.nl/ Gemeênte] * [https://web.archive.org/web/20230925165821/https://www.plaatsengids.nl/goeree-overflakkee Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/goeree-overflakkee/ AlleCijfers] * [https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Voorne-Putten_en_Goeree-Overflakkee Panorama Landschap] {{Navigatie Goeree Overflakkee}} {{ProvincieZuud-'Olland}} [[Categorie:Goereê-Overflakkeê| ]] [[Categorie:Streek in Nederland]] [[Categorie:Eiland in Zuud-'Olland]] jfino0v6kcu3etmk43qx6gbvmoj6pdk 0 17123 181751 171815 2026-07-12T06:27:37Z Dekaden 16019 /* Lienks nae buten */ 181751 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:Duiveland 1966 CBS code 0662.svg|thumb|Liggienge]] '''Duveland''' (Nederlands: ''Duiveland'') is een voormaelige gemeênte in [[Zeêland]]. Duveland is in 1961 ontstaen uut een saemenvoegieng van de gemeênten [[Nieuwerkaarke]], [[Ouwerkaarke]] en [[Oôsterland]] en is in 1997 opgegaen in den gemeênte [[Schouwen-Duveland]]. 'Oôdplekke was Nieuwerkaarke. Gemeênte Duveland lag opt voormaelige eiland [[Duveland (eiland)|Duveland]]. == Lienks nae buten == * [https://web.archive.org/web/20210306113605/https://plaatsengids.nl/duiveland Plaatsengids] [[Categorie:Voormaelige gemeênte in Zeêland]] [[Categorie:Schouwen-Duveland]] op41ff8l9s4f1u0ko2e5e3811zchtqo 0 17124 181752 171816 2026-07-12T06:27:50Z Dekaden 16019 /* Lienks nae buten */ 181752 wikitext text/x-wiki [[plaetje:1560 Zeeland v Deventer.jpg|thumb|Zeêland in 1560]] '''Duveland / Duuveland''' (Nederlands: ''Duiveland'') is een voormaelig eiland in den Nederlandse provincie [[Zeêland]]. Duveland ist oôstelijk deêl van den gemeênte [[Schouwen-Duveland]]. Sins [[1610]] binne Duveland en [[Schouwen]] deu een damme mie mekaer verbonden. Op een deêl vant voormaelige eiland lag den voormaelige gemeênte [[Duveland (gemeênte)|Duveland]]. == Lienks nae buten == * [https://web.archive.org/web/20210121015921/https://www.plaatsengids.nl/schouwen-duiveland Plaatsengids] * [https://westenschouwen.jimdofree.com/02-schouwse-geschiedenis/ Schouwse geschiedenis] [[Categorie:Schouwen-Duveland]] poc4p0lq8n4eakjvj7qdxclflkhtphp 10 17691 181717 181710 2026-07-11T15:46:06Z Dekaden 16019 181717 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="toccolours vatop" style="float:right; width:250px; margin-left: 1em; margin-bottom: 1em; font-size: 85%;" |+<big>'''Gemeênte {{PAGENAME}}'''</big> |- | [[Nederlands]] | {{{naam}}} |- | [[{{{dialect1}}}]] | {{{naam1}}} |- | {{{dialect2}}} | {{{naam2}}} |- align=center width="120px" |[[Plaetje:{{{vlag}}}|75px]] |[[Plaetje:{{{wapen}}}|50px]] |- align=center width="120px" | <small>Vlagge</small> | <small>Waepen</small> |- | colspan=2 | [[Plaetje:{{{locatie}}}|250px|thumb|<center>Liggienge</center>]] |- align=center valign=top | colspan=2 | [[Plaetje:{{{kaart}}}|250px|thumb|<center>Kaerte</center>]] |- | Land | [[{{{land}}}]] |- | Provincie | [[{{{provincie}}}]] |- | Streêken <br/ > | [[{{{streek1}}}]] <br/ > {{{streek2}}} |- | Oôdplekke | [[{{{hoofdplaats}}}]] |- | Oppervlakte | {{{oppervlakte}}} km² |- | - land <br/ > | {{{oppervlakte1}}} km² |- | - waeter <br/ > | {{{oppervlakte2}}} km² |- | Inweuners <br/ > | {{{inwoners}}} ({{{datum}}}) |- | Dichteid | {{{dichtheid}}} inw./km² (land) |- | Coördinaot'n | {{{graden}}} |- |}</includeonly><noinclude> <pre> {{Gemeênte3 |naam = Goes |dialect1 = Zuud-Bevelands |naam1 = Goes / Hoes |dialect2 = |naam2 = |vlag = Flag of Goes.svg |wapen = Coat of arms of Goes.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM0664 (2016).png |kaart = Gem-Goes-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Zuud-Beveland |streek2 = |hoofdplaats = Goes |oppervlakte = 102 |oppervlakte1 = 92 |oppervlakte2 = 9 |inwoners = 40.000 |datum = 2025 |dichtheid = 234 |graden = {{Koord|51|30|N|3|53|L}} }} </pre> {{Gemeênte3 |naam = Goes |dialect1 = Zuud-Bevelands |naam1 = Goes / Hoes |dialect2 = |naam2 = |vlag = Flag of Goes.svg |wapen = Coat of arms of Goes.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM0664 (2016).png |kaart = Gem-Goes-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Zuud-Beveland |streek2 = |hoofdplaats = Goes |oppervlakte = 102 |oppervlakte1 = 92 |oppervlakte2 = 9 |inwoners = 40.000 |datum = 2025 |dichtheid = 234 |graden = {{Koord|51|30|N|3|53|L}} }} [[Categorie:Sjablonen]] </noinclude> o43psbw8gghwcrfioy9fdguiehw742y 181718 181717 2026-07-11T15:47:09Z Dekaden 16019 181718 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="toccolours vatop" style="float:right; width:250px; margin-left: 1em; margin-bottom: 1em; font-size: 85%;" |+<big>'''Gemeênte {{PAGENAME}}'''</big> |- | [[Nederlands]] | {{{naam}}} |- | [[{{{dialect1}}}]] | {{{naam1}}} |- | {{{dialect2}}} | {{{naam2}}} |- align=center width="120px" |[[Plaetje:{{{vlag}}}|75px]] |[[Plaetje:{{{wapen}}}|50px]] |- align=center width="120px" | <small>Vlagge</small> | <small>Waepen</small> |- | colspan=2 | [[Plaetje:{{{locatie}}}|250px|thumb|<center>Liggienge</center>]] |- align=center valign=top | colspan=2 | [[Plaetje:{{{kaart}}}|250px|thumb|<center>Kaerte</center>]] |- | Land | [[{{{land}}}]] |- | Provincie | [[{{{provincie}}}]] |- | Streêken <br/ > | [[{{{streek1}}}]] <br/ > {{{streek2}}} |- | Oôdplekke | [[{{{hoofdplaats}}}]] |- | Oppervlakte | {{{oppervlakte}}} km² |- | - land <br/ > | {{{oppervlakte1}}} km² |- | - waeter <br/ > | {{{oppervlakte2}}} km² |- | Inweuners <br/ > | {{{inwoners}}} ({{{datum}}}) |- | Dichteid | {{{dichtheid}}} inw./km² (land) |- | Coördinaot'n | {{{graden}}} |- |}</includeonly><noinclude> <pre> {{Gemeênte3 |naam = Goes |dialect1 = Zuud-Bevelands |naam1 = Goes / Hoes |dialect2 = |naam2 = |vlag = Flag of Goes.svg |wapen = Coat of arms of Goes.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM0664 (2016).png |kaart = Gem-Goes-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Zuud-Beveland |streek2 = |hoofdplaats = Goes |oppervlakte = 102 |oppervlakte1 = 92 |oppervlakte2 = 9 |inwoners = 40.000 |datum = 2025 |dichtheid = 434 |graden = {{Koord|51|30|N|3|53|L}} }} </pre> {{Gemeênte3 |naam = Goes |dialect1 = Zuud-Bevelands |naam1 = Goes / Hoes |dialect2 = |naam2 = |vlag = Flag of Goes.svg |wapen = Coat of arms of Goes.svg |locatie = NL - locator map municipality code GM0664 (2016).png |kaart = Gem-Goes-OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = Zeêland |streek1 = Zuud-Beveland |streek2 = |hoofdplaats = Goes |oppervlakte = 102 |oppervlakte1 = 92 |oppervlakte2 = 9 |inwoners = 40.000 |datum = 2025 |dichtheid = 434 |graden = {{Koord|51|30|N|3|53|L}} }} [[Categorie:Sjablonen]] </noinclude> fjzlncsr9xgiuzeuf3zlmbdlqa9vab0 11 17692 181744 181711 2026-07-12T05:52:02Z Dekaden 16019 181744 wikitext text/x-wiki {{Gemeênte3 |naam = |dialect1 = |naam1 = 'tzelfde |dialect2 = |naam2 = |vlag = .svg |wapen = .svg |locatie = NL - locator map municipality code GM (2016).png |kaart = Gem--OpenTopo.jpg |land = Nederland |provincie = |streek1 = |streek2 = |hoofdplaats = |oppervlakte = |oppervlakte1 = |oppervlakte2 = |inwoners = |datum = 2025 |dichtheid = |graden = {{Koord|||N|||L}} }} s1871pf0pb95ic53f9yb9crr44orr2o 0 17693 181731 2026-07-12T05:12:15Z Dekaden 16019 Nieuwe bladzie mee as inoud: [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Geldermalsen.png|thumb|Liggienge]] '''Enspiek''' (Nederlands: ''Enspijk'') is een plekke in den gemeênte [[West Betuwe]] ([[Gelderland]]) mie 550 inweuners (2026). Toet 1978 wast diel van gemeênte [[Deil]], daernae toet 2019 diel van gemeênte [[Geldermalsen]]. == Lienks nae buten == * [https://web.archive.org/web/20220527031424/https://plaatsengids.nl/enspijk Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/woonplaats/enspijk/… 181731 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Geldermalsen.png|thumb|Liggienge]] '''Enspiek''' (Nederlands: ''Enspijk'') is een plekke in den gemeênte [[West Betuwe]] ([[Gelderland]]) mie 550 inweuners (2026). Toet 1978 wast diel van gemeênte [[Deil]], daernae toet 2019 diel van gemeênte [[Geldermalsen]]. == Lienks nae buten == * [https://web.archive.org/web/20220527031424/https://plaatsengids.nl/enspijk Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/woonplaats/enspijk/ AlleCijfers] [[Categorie:Plekke in Gelderland]] [[Categorie:West Betuwe]] d5qkcg6iz7h94fx05p9mwz42zf07onq 181732 181731 2026-07-12T05:12:30Z Dekaden 16019 Dekaden heeft pagina [[Enspijk]] hernoemd naar [[Enspiek]] 181731 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Geldermalsen.png|thumb|Liggienge]] '''Enspiek''' (Nederlands: ''Enspijk'') is een plekke in den gemeênte [[West Betuwe]] ([[Gelderland]]) mie 550 inweuners (2026). Toet 1978 wast diel van gemeênte [[Deil]], daernae toet 2019 diel van gemeênte [[Geldermalsen]]. == Lienks nae buten == * [https://web.archive.org/web/20220527031424/https://plaatsengids.nl/enspijk Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/woonplaats/enspijk/ AlleCijfers] [[Categorie:Plekke in Gelderland]] [[Categorie:West Betuwe]] d5qkcg6iz7h94fx05p9mwz42zf07onq 181734 181732 2026-07-12T05:15:09Z Dekaden 16019 181734 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Geldermalsen.png|thumb|Liggienge]] '''Enspiek''' (Nederlands: ''Enspijk'', [[Betuws]]: ''Enspik'') is een plekke in den gemeênte [[West Betuwe]] ([[Gelderland]]) mie 550 inweuners (2026). Toet 1978 wast diel van gemeênte [[Deil]], daernae toet 2019 diel van gemeênte [[Geldermalsen]]. == Lienks nae buten == * [https://web.archive.org/web/20220527031424/https://plaatsengids.nl/enspijk Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/woonplaats/enspijk/ AlleCijfers] [[Categorie:Plekke in Gelderland]] [[Categorie:West Betuwe]] 9mf00ywet62oo6u0177xbdxng2ylbj2 181735 181734 2026-07-12T05:17:13Z Dekaden 16019 181735 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Geldermalsen.png|thumb|Liggienge]] '''Enspiek''' (Nederlands: ''Enspijk'', [[Betuws]]: ''Enspik'') is een plekke in den gemeênte [[West Betuwe]] ([[Gelderland]]) mie 550 inweuners (2026). Toet 1978 wast diel van gemeênte [[Deil]], daernae toet 2019 diel van gemeênte [[Geldermalsen]]. Enspiek liet an den [[Linge]]. == Lienks nae buten == * [https://web.archive.org/web/20220527031424/https://plaatsengids.nl/enspijk Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/woonplaats/enspijk/ AlleCijfers] * [https://www.geschiedenisextra.nl/nl/enspijk.htm GeschiedenisExtra] [[Categorie:Plekke in Gelderland]] [[Categorie:West Betuwe]] 5y3ilizz8mniv3fw7nvh728exuc4idl 181736 181735 2026-07-12T05:25:38Z Dekaden 16019 181736 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Geldermalsen.png|thumb|Liggienge]] '''Rumpt''' is een plekke in den gemeênte [[West Betuwe]] ([[Gelderland]]) mie 930 inweuners (2026). Toet 1978 wast diel van gemeênte [[Deil]], daernae toet 2019 diel van gemeênte [[Geldermalsen]]. Rumpt liet an den [[Linge]]. == Lienks nae buten == * [https://web.archive.org/web/20220523105436/https://www.plaatsengids.nl/rumpt Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/woonplaats/rumpt/ AlleCijfers] [[Categorie:Plekke in Gelderland]] [[Categorie:West Betuwe]] i1wlsrjlve86u28pjk5jq30rztenebi 181737 181736 2026-07-12T05:26:03Z Dekaden 16019 181737 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Geldermalsen.png|thumb|Liggienge]] '''Enspiek''' (Nederlands: ''Enspijk'', [[Betuws]]: ''Enspik'') is een plekke in den gemeênte [[West Betuwe]] ([[Gelderland]]) mie 550 inweuners (2026). Toet 1978 wast diel van gemeênte [[Deil]], daernae toet 2019 diel van gemeênte [[Geldermalsen]]. Enspiek liet an den [[Linge]]. == Lienks nae buten == * [https://web.archive.org/web/20220527031424/https://plaatsengids.nl/enspijk Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/woonplaats/enspijk/ AlleCijfers] * [https://www.geschiedenisextra.nl/nl/enspijk.htm GeschiedenisExtra] [[Categorie:Plekke in Gelderland]] [[Categorie:West Betuwe]] 5y3ilizz8mniv3fw7nvh728exuc4idl 0 17694 181733 2026-07-12T05:12:30Z Dekaden 16019 Dekaden heeft pagina [[Enspijk]] hernoemd naar [[Enspiek]] 181733 wikitext text/x-wiki #DOORVERWIJZING [[Enspiek]] tfy5n1a77z52nwnwnsg0hficiq9cx22 0 17695 181738 2026-07-12T05:26:40Z Dekaden 16019 Nieuwe bladzie mee as inoud: [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Geldermalsen.png|thumb|Liggienge]] '''Rumpt''' is een plekke in den gemeênte [[West Betuwe]] ([[Gelderland]]) mie 930 inweuners (2026). Toet 1978 wast diel van gemeênte [[Deil]], daernae toet 2019 diel van gemeênte [[Geldermalsen]]. Rumpt liet an den [[Linge]]. == Lienks nae buten == * [https://web.archive.org/web/20220523105436/https://www.plaatsengids.nl/rumpt Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/woonplaats/rump… 181738 wikitext text/x-wiki [[Plaetje:BAG woonplaatsen - Gemeente Geldermalsen.png|thumb|Liggienge]] '''Rumpt''' is een plekke in den gemeênte [[West Betuwe]] ([[Gelderland]]) mie 930 inweuners (2026). Toet 1978 wast diel van gemeênte [[Deil]], daernae toet 2019 diel van gemeênte [[Geldermalsen]]. Rumpt liet an den [[Linge]]. == Lienks nae buten == * [https://web.archive.org/web/20220523105436/https://www.plaatsengids.nl/rumpt Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/woonplaats/rumpt/ AlleCijfers] [[Categorie:Plekke in Gelderland]] [[Categorie:West Betuwe]] i1wlsrjlve86u28pjk5jq30rztenebi