Wikipedia zuwiki https://zu.wikipedia.org/wiki/Ikhasi_Elikhulu MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 1948 0 3139 123161 47189 2026-05-09T16:01:28Z ~2026-28117-94 26103 123161 wikitext text/x-wiki '''Bheka futhi: [[:en:1948 in South Africa|Unyaka ka-1948 eNingizimu Afrika]]''' ''(isiNgisi)'' ==Izehlakalo== ===UNhlangulana=== * [[4 UNhlangulana]] - U[[Daniel François Malan]] ukhethwa ukuba abe [[uNdunankulu]] waseNingizimu Afrika, esikhundleni sika[[Jan Christiaan Smuts]] == Abazalwayo == * [[14 ngoNtulikazi]] - [[Goodwill Zwelethini kaBhekuzulu]], inkosi amaZulu. * [[10 ngoZibandlela]] - [[Thamsanqa Mnyele|Thamsangqa "Thami" Mnyele]], umdwebi waseNingizimu Afrika kanye nomlweli ngokumelene nobandlululo (ubefa 1985) == Abafileyo == [[Category:1948| ]] 59lwom9ln7wnuq5a8jezp9elynf18hc URoberto Carlos 0 31189 123162 101741 2026-05-10T00:15:38Z InternetArchiveBot 15036 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 123162 wikitext text/x-wiki [[File:Roberto_Carlos_7221.jpg|thumb| URoberto Carlos ngo-Agasti 2011]] '''URoberto Carlos da Silva Rocha''' (owazalwa ngo-10 April 1973), ngokuvamile owaziwa ngokuthi '''uRoberto Carlos''', futhi ngezinye izikhathi ngokuthi yi-RC3, ungumdlali webhola likanobhutshuzwayo waseBrazil owayengumdlayi webhayisikobho oqeqeshiwe manje osebenza njengenxusa lebhola. Waqala umsebenzi wakhe njengomdlali oholayo eBrazil, kodwa wachitha isikhathi esiningi njengomgqugquzeli wesokunxele. Uchazwe njengomgxugcuteli wesobunxande onengqondo yokuhlasela kakhulu emhlabeni womdlalo. Unguchwepheshe we-free kick ngesikhathi esinye sakhe, ama-bending shots akhe aye akhomba ubuningi ngaphezu kwabanye abadlali, amabili ayafika kumdlalo wesikhathi angu-105 ngehora (169 km/h). Ngo-1997, wathola isikhundla sesibili ku-FIFA World Player of the Year. Uyabhekwa kakhulu njengomunye wemigqa yabaphambili kanye ne-left-back enkulu emhlabeni. Ngo-2004, uqokwa nguPelé ohlwini lwe-FIFA 100 lwabadlali abakhulu abasaphila emhlabeni.<ref>[https://web.archive.org/web/20131203014313/http://www.fifa.com/world-match-centre/news/newsid/222/542/7/ "Roberto Carlos: Brazil have a great chance"]. ''[[FIFA]].com''. 28 November 2013.</ref> Ezingeni lekilabhu, uRoberto Carlos ujoyine iReal Madrid esuka ku [[Football Club Internazionale Milano|-Inter Milan]] ngo-1996 wachitha amasizini angu-11 aphumelela kakhulu, edlala imidlalo engu-584 kuyo yonke imiqhudelwano futhi washaya amagoli angama-71. KwaReal, wawina izicoco ezine zeLa Liga kanye ne -UEFA Champions League kathathu. Ngo-Ephreli 2013, ''uMarca'' wamqamba ngokuthi "Ishumi Nanye Elingcono Kakhulu Kwamanye Amazwe Emlandweni WeReal Madrid ". Ungomunye wabadlali abambalwa asebedlale imidlalo yobungcweti engaphezu kwe-1,100 ekilabhini nasezingeni lomhlaba. URoberto Carlos waqala ukudlala eqenjini lesizwe laseBrazil ngo-1992. Udlale emidlalweni emithathu yeNdebe Yomhlaba, wathinta iqembu ukuba lifinyelele emdlalwa wokugcina ngo-1998 eFrance, futhi wathola umncintiswano ka-2002 eNingizimu Korea naseJapane. Wabizwa eqenjini le-FIFA World Cup All-Star Team ngo-1998 nango-2002. NgeBrazil, uqondene kakhulu ngokudlala i-bending 40-yard free kick ngenxa yomdlalo wokuqala we-Tournoi de France ka-1997 phansi kohlelo lweFrance. Ngakho, wavela njengeyodwa kumabonakude amathathu ngenxa yezinhlamvu ezingu-125 zakhe ezidlalwa eqenjini lakhe lesizwe.<ref>[https://www.rsssf.org/miscellaneous/braz-recintlp.html "Appearances for Brazil National Team"]. Rsssf.com. Retrieved 12 June 2018</ref> Wakhethwa eqenjini le-FIFA World Cup Dream Team ekuhloleni kwe- FIFA ngo-2002. Wathatha ubuphathi futhi waqokwa njengomphathi weSivasspor eTurkish Süper Lig ngoJuni 2013. Wasula njengomqeqeshi oyinhloko ngoDisemba 2014. Kusukela ngoJanuwari kuya kuJuni 2015, wayengumphathi we-Akhisarspor. Yize uRoberto Carlos amemezela ukuthatha kwakhe umhlalaphansi ekudlaleni eneminyaka engu-39 ngo-2012, ngoJulayi 2015 wathatha indawo njengomdlali / umphathi weqembu le-Indian Super League i-Delhi Dynamos, ayezovela naye kathathu.<ref name="retire">[https://web.archive.org/web/20140606214131/http://www.fifa.com/world-match-centre/news/newsid/167/446/5/index.html "Roberto Carlos retirement confirmed"]. FIFA. Retrieved 2 June 2014</ref> == Izithenjwa == {{Uhlu lwemithombo}} == Izixhumanisi zangaphandle == * [http://www.robertocarlos.com.br/ Iwebhusayithi ye-Fansite] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19980705150835/http://www.robertocarlos.com.br/ |date=1998-07-05 }} (in Portuguese) * Roberto Carlos (ligciniwe)</img> * [https://web.archive.org/web/20120318083643/http://www.fc-anji.ru/users/12/?lng=en Iphrofayela] kuwebhusayithi esemthethweni ka-Anzhi Makhachkala [[Category:Abantu baphilayo]] [[Category:Abazalwa nge-1973]] dkjbym2dvi3uwz2ousfl1yri6526xpc Ibhodi Yezilimi zaseNingizimu Afrika 0 32015 123176 123152 2026-05-10T11:40:18Z Dumbassman 11040 123176 wikitext text/x-wiki [[File:PanSALB.png|thumb|uphawu le-PanSALB]] '''IBhodi Yezilimi ZaseNingizimu Afrika''' (i-PanSALB), iyisikhungo soMthethosisekelo esasungulwa ngokoMthetho Webhodi Lolimi LwaseNingizimu Afrika (Nombolo 59 ka-1995), njengoba uchitshiyelwe uMthetho Wokuchibiyela we-PanSALB (No. 10 ka-1999) wasungulwa ukuze ukuzuza inhlonipho, ukuvikeleka okwanele kanye nokuqhubekisela phambili izilimi ezisemthethweni zaseNingizimu Afrika kanye nokuthuthukisa lezo zilimi ezisemthethweni esikhathini esidlule ezazingahlonishwa ngokugcwele, ukuze kuthuthukiswe ukuthokozelwa ngokugcwele nokulingana kwezilimi ezisemthethweni zaseNingizimu Afrika kanye nokuhlonipha izilimi zaseNingizimu Afrika. ezinye izilimi zaseNingizimu Afrika ezisetshenziselwa ukuxhumana nezinjongo zezenkolo. I-PanSALB iphinde ibe “Umphumela 5: Ukubumbana Komphakathi kanye Nokwakha Kukazwelonke”. Ngaphambi kuka-1994, imiphakathi eminingi yaseNingizimu Afrika ekhuluma iziLimi yabhekana nokusetshenziswa kwezilimi (ukucwaswa okusekelwe olimini) lapho izilimi ezisemthethweni ezimbili kuphela, isiNgisi nesiBhunu ezazihlonishwa uhulumeni wobandlululo. Izilimi zomdabu zase-Afrika zazisetshenziselwa umgomo wokuhlukanisa nokubusa lapho izizwe zase-Afrika zabelwa izindawo zokuhlala ezindaweni zasemakhaya noma ezindaweni ezisemadolobheni ukuze kuhlangatshezwane nezilimi ezithile zomphakathi. Izilimi zamaKhoi namaSan azizange zithuthukiswe noma zilondolozwe kodwa zathathelwa indawo isiBhunu ngamandla kwaholela ekubulaweni kwezilimi (ukushabalala kolimi ngezizathu zezombusazwe). Umbuso wentando yeningi wagunyaza izilimi eziyi-11 ezinesiNgisi nesiBhunu ezanikezwa isikhundla esifanayo nesangaphambi kuka-1994. Ukuhlonishwa ngokusemthethweni kwanikezwa izilimi zamaKhoi namaSan, uLimi Lwezandla lwaseNingizimu Afrika nezinye izilimi ezisetshenziselwa izinjongo zezenkolo kanye nezinye, izilimi zamagugu. ULimi Lwezandla lwaseNingizimu Afrika selugunyazwe njengolimi lwe-12 olusemthethweni. Ngokubona umlando wokuncipha kokusetshenziswa kanye nesimo sezilimi zomdabu zabantu bakithi, umbuso kwadingeka ukuthi uthathe izinyathelo ezingokoqobo neziqondile zokuphakamisa izinga nokuqhubekisela phambili ukusetshenziswa kwalezi zilimi. Esikhathini esiyiminyaka engama-30, kube nokuthuthuka kancane ekuqinisekiseni ukuthi zonke izilimi zethu zijabulela ukuhlonishwa ngokulingana. ==Ukusebenzisana kuSWiP== Ngowezi-2023, kwasungulwa umklamo sokusebenzisana phakathi kwePanSALB, [[ISADiLaR]] kanye neWikimedia ZA, ukuze kuthuthukiswe ukusetshenziswa kwezilimi zomdabu kuWikiphidiya nokuzenza sitholakale kuxhakaxholo.<ref>{{Cite web |title=SWiP project to champion SA's indigenous languages online |url=https://news.nwu.ac.za/swip-project-champion-sas-indigenous-languages-online |website=[[North-West University]] |date=2023-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213152419/https://news.nwu.ac.za/swip-project-champion-sas-indigenous-languages-online |archive-date=2024-02-13 |url-status=live}}</ref> Lo mklamo obizwa [[Umklamo we-SWiP|SWiP]]: ibizo elihlanganisa iziqalo zelithi S<s>ADiLAR</s>, Wi<s>kipedia</s>, nelithi P<s>anSALB</s>. Abahlanganyeli bali mklamo bafundiswa ngeWikiphidiya baqeqeshwe ngezindlela zokubhlala nokuhlela isiqikili, ukufaka izingcaphuno nezithombe.<ref>{{Cite web |title=SADiLaR-Wikipedia-PanSALB (SWiP) – SADiLaR |url=https://sadilar.org/en/swip/ |access-date=2024-05-19 |website=[[SADiLaR]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529010808/https://sadilar.org/en/swip/ |archive-date=2024-05-29 |url-status=live}}</ref> ==Amaphatho== {{reflist}} e0cyrz1nd7zp9iynwtektjd4u29wap4 Uhlelompiliswano 0 34166 123164 122790 2026-05-10T04:31:55Z Fongcwele 16873 123164 wikitext text/x-wiki [[File:Colorful_underwater_landscape_of_a_coral_reef.jpg|thumb|uhlelompiliswano [[UMuyambi KaMangijani|komuyambi kamangijani]]]] '''Uhlelompiliswano''' isimiso esakhiwa [[IziPhili|yiziphili]] ezinananayo nendawo ezungezile: Izigcoyi zokuphilayo nezigcoyi zokungaphili zihlanganiswe ndawonye ngemijikelezo yemisoco kanye nokugeleza [[Isidlakalasi|kwesidlakalasi]]. Izinhlelompiliswano zilawulwa izici ezingaphandle nezingaphakathi kwazo. Izici ezingaphandle —ezihkanganisa nomoya wezulu—zilawula uhlaka lohlelompiliswano, kodwa azithonywa yilo. Ngokuphambene, izici ezingaphakathi zona zilawulwa imidludlungu yohlelompiliswano; ehlanganisa ukuvunda, izinhlobo zemiqhinqo ekhona, ukuncintisana kwezimpande, umthunzi, ukuphazamiseka, nokwelamana. Nakuba izici ezingaphandle zivame ukunquma ukuthi yiziphi izinsiza eziyingxenye yohlelompiliswano, ukutholakala kwazo kuhlelompiliswano kulawulwa izici ezingaphakathi. 9hx6klxr32511uzuztblz2goiprrwqq 123165 123164 2026-05-10T04:35:41Z Fongcwele 16873 Fongcwele moved page [[Uhlelokuphilisana]] to [[Uhlelompiliswano]] 123164 wikitext text/x-wiki [[File:Colorful_underwater_landscape_of_a_coral_reef.jpg|thumb|uhlelompiliswano [[UMuyambi KaMangijani|komuyambi kamangijani]]]] '''Uhlelompiliswano''' isimiso esakhiwa [[IziPhili|yiziphili]] ezinananayo nendawo ezungezile: Izigcoyi zokuphilayo nezigcoyi zokungaphili zihlanganiswe ndawonye ngemijikelezo yemisoco kanye nokugeleza [[Isidlakalasi|kwesidlakalasi]]. Izinhlelompiliswano zilawulwa izici ezingaphandle nezingaphakathi kwazo. Izici ezingaphandle —ezihkanganisa nomoya wezulu—zilawula uhlaka lohlelompiliswano, kodwa azithonywa yilo. Ngokuphambene, izici ezingaphakathi zona zilawulwa imidludlungu yohlelompiliswano; ehlanganisa ukuvunda, izinhlobo zemiqhinqo ekhona, ukuncintisana kwezimpande, umthunzi, ukuphazamiseka, nokwelamana. Nakuba izici ezingaphandle zivame ukunquma ukuthi yiziphi izinsiza eziyingxenye yohlelompiliswano, ukutholakala kwazo kuhlelompiliswano kulawulwa izici ezingaphakathi. 9hx6klxr32511uzuztblz2goiprrwqq Umchazampiliswano 0 34167 123167 122868 2026-05-10T04:41:21Z Fongcwele 16873 123167 wikitext text/x-wiki [[File:Bufo boreas.jpg |160px]] [[File:Blue Linckia Starfish.JPG |90px]] [[File:Hawk eating prey.jpg |119px]] [[File:European honey bee extracts nectar.jpg |131px]] '''Umchazampiliswano''' [[inzululwazi yemvelo|uyinzululwazi yemvelo]] yezobudlelwano obuphakathi kweziphili nemvelo eziphila kuyo. umchazampiliswano ubheka iziphili ezingeni lesiphili ngasinye, inani labantu, umphakathi, uhlelompiliswano, kanye namazalasha empilombulunga. Umchazampiliswano uyigatsha [[Umchazampilo|lomchazampilo]] futhi ucwaninga ngobunala, ukunqwabelana, nokusabalala kweziphili endaweni eziphila kuyo. Uhlanganisa imidludlungu yempilo, ukwenanana, nokuvumelanisa nesimo; umdiki wezithako nesidlakalasi phakathi kwemiphakathi; ukwelamana kwentuthuko yohlelompiliswano, ukubambisana, ukuncintisana, nokuzingelana phakathi [[Umqhinqo|kwemiqhinqo]]; kanye nezifanelo zenkithinkithi yempilo nomthelela wayo emidludlungweni yohlelompiliswano. Umchazampiliswano uyasebenza nasemikhakhen efana nomchazampilo wokulondoloza, ukuphathwa kwamaxhaphozi, nomchazampiliswano yobuntu. [[Uhlelompiliswano|Izinhlelompiliswano]] ''(Ecosystems)'' ziyizinhlelo zeziphili ezinananayo neziguquguqukayo, imiphakathi yazo, kanye nezigcoyi ezingaphili eziyingxenye yayo. Imidludlungu yohlelompiliswano, efana nokukhiqiza okuyinhloko, umjikelezo wemisoco, nokwakhiwa komkhuba ''(niche construction)''.... f08b6r24ydu9ae2ap6dl4hk2tk7c5aw 123168 123167 2026-05-10T04:42:19Z Fongcwele 16873 Fongcwele moved page [[Ezempiliswano]] to [[Umchazampiliswano]] 123167 wikitext text/x-wiki [[File:Bufo boreas.jpg |160px]] [[File:Blue Linckia Starfish.JPG |90px]] [[File:Hawk eating prey.jpg |119px]] [[File:European honey bee extracts nectar.jpg |131px]] '''Umchazampiliswano''' [[inzululwazi yemvelo|uyinzululwazi yemvelo]] yezobudlelwano obuphakathi kweziphili nemvelo eziphila kuyo. umchazampiliswano ubheka iziphili ezingeni lesiphili ngasinye, inani labantu, umphakathi, uhlelompiliswano, kanye namazalasha empilombulunga. Umchazampiliswano uyigatsha [[Umchazampilo|lomchazampilo]] futhi ucwaninga ngobunala, ukunqwabelana, nokusabalala kweziphili endaweni eziphila kuyo. Uhlanganisa imidludlungu yempilo, ukwenanana, nokuvumelanisa nesimo; umdiki wezithako nesidlakalasi phakathi kwemiphakathi; ukwelamana kwentuthuko yohlelompiliswano, ukubambisana, ukuncintisana, nokuzingelana phakathi [[Umqhinqo|kwemiqhinqo]]; kanye nezifanelo zenkithinkithi yempilo nomthelela wayo emidludlungweni yohlelompiliswano. Umchazampiliswano uyasebenza nasemikhakhen efana nomchazampilo wokulondoloza, ukuphathwa kwamaxhaphozi, nomchazampiliswano yobuntu. [[Uhlelompiliswano|Izinhlelompiliswano]] ''(Ecosystems)'' ziyizinhlelo zeziphili ezinananayo neziguquguqukayo, imiphakathi yazo, kanye nezigcoyi ezingaphili eziyingxenye yayo. Imidludlungu yohlelompiliswano, efana nokukhiqiza okuyinhloko, umjikelezo wemisoco, nokwakhiwa komkhuba ''(niche construction)''.... f08b6r24ydu9ae2ap6dl4hk2tk7c5aw Inkithinkithi yempilo 0 34171 123163 122961 2026-05-10T04:13:47Z Fongcwele 16873 123163 wikitext text/x-wiki [[File:Fungi_of_Saskatchewan.JPG|thumb|Isibonelo senkithinkithi yempilo, [[ukhunta]] ehlathini lasENyakatho Saskatchewan (kulesi sithombe, kukhona nAma-lichen amaqabunga n[[ULele|ama-mosses]]).]] '''Inkithinkithi yempilo''' iwukuhlukahluka [[Impilo|kwempilo eMhlabeni]]. Ingalinganiswa emazingeni ahlukahlukene, ngokwesibonelo, ukuhwexuza kwezifuzisi, inkithinkithi yemiqhinqo, inkithinkithi yohlelompiliswano kanye nokuhlukahluka komchazafuzo.<ref name="Faith 1992">{{Cite journal|last1=Faith|first1=Daniel P.|title=Conservation evaluation and phylogenetic diversity|journal=Biological Conservation|date=1992|volume=61|issue=1|pages=1–10|doi=10.1016/0006-3207(92)91201-3|bibcode=1992BCons..61....1F}}</ref> Inkithinkithi ayisatshalaliswanga ngokulinganayo [[uMhlaba|eMhlabeni]] - iningi kakhulu ezindaweni ezishisayo ngenxa yesimo sezulu esifudumele kanye nokukhiqiza okuphezulu esifundeni esiseduze nenkabazwe. Uhlelompiliswano olusemahlathini asezindaweni ezishisayo lumboze ingxenye eyodwa kwezinhlanu yendawo ehlabathi yoMhlaba futhi luqukethe cishe amaphesenti angama-50 wemiqhinqo yomhlaba.<ref>{{Cite journal|last1=Pillay|first1=Rajeev|last2=Venter|first2=Michelle|last3=Aragon-Osejo|first3=Jose|last4=González-del-Pliego|first4=Pamela|last5=Hansen|first5=Andrew J|last6=Watson|first6=James EM|last7=Venter|first7=Oscar|title=Tropical forests are home to over half of the world's vertebrate species|journal=Frontiers in Ecology and the Environment|date=February 2022|volume=20|issue=1|pages=10–15|doi=10.1002/fee.2420|pmc=9293027|pmid=35873358|bibcode=2022FrEE...20...10P}}</ref> Kunamazinga ye-latitudinal kunkithinkithi yemiqhinqo kokubili esolwandle nesezweni.<ref name="auto">{{Cite journal|last1=Hillebrand|first1=Helmut|title=On the Generality of the Latitudinal Diversity Gradient|journal=The American Naturalist|date=February 2004|volume=163|issue=2|pages=192–211|doi=10.1086/381004|pmid=14970922|bibcode=2004ANat..163..192H}}</ref> ==Izincasiselo== [[File:Biodiversity by Dano.jpg|thumb|upright=1|Izinhlobohlobo zezinongo zmiqhinqo ehlukene eziveza ukungafani kwempilo emhlabeni.]] Abachazampilo became ukuchasisa elithi ''inkithinkithi yempilo'' ngokuthi "umumo ophelele [[Isifuzisi|wezifuzisi]], [[Umqhinqo|imiqhinqo]] [[Uhlelokuphilisana|nohlelompiliswano]] lwesifunda".<ref name="Larsson2001">{{cite book|author=Tor-Björn Larsson|title=Biodiversity evaluation tools for European forests|url={{google books |plainurl=y |id=zeTU8QauENcC|page=178}}|access-date=28 June 2011|year=2001|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=978-87-16-16434-6|page=178}}</ref><ref name="Davis">{{cite book|author=Davis|title=Intro To Env Engg (Sie), 4E|url={{google books |plainurl=y |id=n0FvYeoHtAIC|page=40}}|access-date=28 June 2011|publisher=McGraw-Hill Education (India) Pvt Ltd|isbn=978-0-07-067117-1|page=4}}</ref> Umenzelelo walencasiselo usekutheni iyisethulo sombono obumbene wezinhlobonhlobo zeziphili esezihlonziwe: ==Amaphatho== qto78shm3h6h61ulaktw3deb99zohx5 123171 123163 2026-05-10T11:37:22Z Dumbassman 11040 123171 wikitext text/x-wiki [[File:Fungi_of_Saskatchewan.JPG|thumb|Isibonelo senkithinkithi yempilo, [[ukhunta]] ehlathini lasENyakatho Saskatchewan (kulesi sithombe, kukhona nAma-lichen amaqabunga n[[ULele|ama-mosses]]).]] '''Inkithinkithi yempilo''' iwukuhlukahluka [[Impilo|kwempilo eMhlabeni]]. Ingalinganiswa emazingeni ahlukahlukene, ngokwesibonelo, ukuhwexuza kwezifuzisi, inkithinkithi yemiqhinqo, inkithinkithi yohlelompiliswano kanye nokuhlukahluka komchazafuzo.<ref name="Faith 1992">{{Cite journal|last1=Faith|first1=Daniel P.|title=Conservation evaluation and phylogenetic diversity|journal=Biological Conservation|date=1992|volume=61|issue=1|pages=1–10|doi=10.1016/0006-3207(92)91201-3|bibcode=1992BCons..61....1F}}</ref> Inkithinkithi ayisatshalaliswanga ngokulinganayo [[uMhlaba|eMhlabeni]] - iningi kakhulu ezindaweni ezishisayo ngenxa yesimo sezulu esifudumele kanye nokukhiqiza okuphezulu esifundeni esiseduze nenkabazwe. Uhlelompiliswano olusemahlathini asezindaweni ezishisayo lumboze ingxenye eyodwa kwezinhlanu yendawo ehlabathi yoMhlaba futhi luqukethe cishe amaphesenti angama-50 wemiqhinqo yomhlaba.<ref>{{Cite journal|last1=Pillay|first1=Rajeev|last2=Venter|first2=Michelle|last3=Aragon-Osejo|first3=Jose|last4=González-del-Pliego|first4=Pamela|last5=Hansen|first5=Andrew J|last6=Watson|first6=James EM|last7=Venter|first7=Oscar|title=Tropical forests are home to over half of the world's vertebrate species|journal=Frontiers in Ecology and the Environment|date=February 2022|volume=20|issue=1|pages=10–15|doi=10.1002/fee.2420|pmc=9293027|pmid=35873358|bibcode=2022FrEE...20...10P}}</ref> Kunamazinga ye-latitudinal kunkithinkithi yemiqhinqo kokubili esolwandle nesezweni.<ref name="auto">{{Cite journal|last1=Hillebrand|first1=Helmut|title=On the Generality of the Latitudinal Diversity Gradient|journal=The American Naturalist|date=February 2004|volume=163|issue=2|pages=192–211|doi=10.1086/381004|pmid=14970922|bibcode=2004ANat..163..192H}}</ref> ==Izincasiselo== [[File:Biodiversity by Dano.jpg|thumb|upright=1|Izinhlobohlobo zezinongo zmiqhinqo ehlukene eziveza ukungafani kwempilo emhlabeni.]] Abachazampilo became ukuchasisa elithi ''inkithinkithi yempilo'' ngokuthi "umumo ophelele [[Isifuzisi|wezifuzisi]], [[Umqhinqo|imiqhinqo]] [[Uhlelokuphilisana|nohlelompiliswano]] lwesifunda".<ref name="Larsson2001">{{cite book|author=Tor-Björn Larsson|title=Biodiversity evaluation tools for European forests|url={{google books |plainurl=y |id=zeTU8QauENcC|page=178}}|access-date=28 June 2011|year=2001|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=978-87-16-16434-6|page=178}}</ref><ref name="Davis">{{cite book|author=Davis|title=Intro To Env Engg (Sie), 4E|url={{google books |plainurl=y |id=n0FvYeoHtAIC|page=40}}|access-date=28 June 2011|publisher=McGraw-Hill Education (India) Pvt Ltd|isbn=978-0-07-067117-1|page=4}}</ref> Umenzelelo walencasiselo usekutheni iyisethulo sombono obumbene wezinhlobonhlobo zeziphili esezihlonziwe: ==Amaphatho== {{reflist}} 7eejrjdcijwo4ves9pw7m7pauts431n USonkondlo 0 34194 123177 123129 2026-05-10T11:40:34Z Dumbassman 11040 123177 wikitext text/x-wiki '''USonkondlo''' ungumuntu ofunda futhi abhale [[Inkondlo|izinkondlo]] . Osonkondlo bavame ukuzichazisa kanjalo noma bangachazwa kanjalo ngabanye. Usonkondlo angaba nje umqambi ( umcabangi, umbhali wezingoma, [[umbhali]], noma uumlobi ) odala (ngokuqamba) izinkondlo ( zomlomo noma [[Ubucikomazwi|ezibhaliwe]] ), noma umuntu ophinde aqhogoye ubuciko bakhe phambi kwezihlwele . Umsebenzi kasonkondlo empeleni ungowokuxhumana, ukuveza imibono ngomqondo ongokoqobo (njengokuchaza isenzakalo noma indawo ethile) noma [[Isingathekiso|ngokungathekisa]]. Osonkondlo babekhona kusukela ngaphambi komlando, cishe kuzo zonke izilimi, futhi babekhiqiza imisebenzi ehlukahlukene kakhulu emasikweni nasezinkathini ezahlukene. Kuyo yonke impucuko nolimi, osonkondlo basebenzise izinhlobo ezahlukene ezishintshile ngokuhamba kwesikhathi, okwaholela kosonkondlo abangenakubalwa abahlukahlukene [[Ubucikomazwi|njengobucikomazwi]] ababukhiqizile (kusukela ekufikeni kwezinhlelo zokubhala ). == Umlando == E- [[Rhomani|Ancient Rome]], izimbongi eziqeqeshiwe zazivame ukuxhaswa ngabathengi, abacebile abacebile kubandakanya izikhulu nezikhulu zamasosha.Isibonelo, uGaius Cilnius Maecenas, umngani kaKesari Augustus, wayengumphathi obalulekile wezimbongi zika-Augustan, kufaka phakathi bobabili uHorace noVirgil.Ngenkathi u- Ovid, imbongi esungulwe kahle, waxoshwa eRoma ngu- Awugustu wokuqala. NgeNkathi Ephakathi Ephakathi, abahlukumezi babeyisigaba esibalulekile sezimbongi futhi bevela ezizindeni ezahlukahlukene.Babehlala futhi behamba ezindaweni eziningi ezahlukahlukene futhi babebhekwa njengabalingisi noma abaculi njengezimbongi.Babevame ukuphathwa, kepha abaningi babehamba kakhulu. Isikhathi se- Renaissance saqhubeka nokuxhaswa kwezimbongi ngabasebukhosini.Izimbongi eziningi, kodwa, bezineminye imithombo engenayo, okubandakanya amaNtaliyane anjengoDante Aligheri, uGiovanni Boccaccio noPetrarch 's works in a pharmist's guild and William 's Shakespeare's theatre. Esikhathini se-Romantic kuya phambili, izimbongi eziningi zazingababhali abazimele ababeziphilisa ngomsebenzi wabo, imvamisa belekelelwa yimali evela kweminye imisebenzi noma emndenini. <ref>Peter T. Murphy (2005) "Poetry as an Occupation and an Art in Britain" Cambridge University Press</ref> Lokhu bekubandakanya izimbongi ezinjengoWilliam Wordsworth noRobert Burns. Izimbongi ezifana noVirgil ku- Aeneid noJohn Milton kwi- Paradise Lost bacele usizo lwe- Muse. == Ezemfundo == Izimbongi zezikhathi zangaphambili zazivame ukufundwa kahle nabantu abafunde kakhulu kanti ezinye zazizifundise ngezinga elikhulu.Izimbongi ezimbalwa ezifana noJohn Gower noJohn Milton bakwazile ukubhala izinkondlo ngezilimi ezingaphezu kweyodwa.Ezinye izimbongi zasePortugal, njengoFrancisco de Sá de Miranda, azibhalanga ngesiPutukezi kuphela kodwa nangeSpanishi.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Francisco-de-Sa-de-Miranda Encyclopaedia Britanncia.]</ref>UJan Kochanowski ubhale ngesiPolish nangesiLatin, <ref>[http://www.newadvent.org/cathen/08685b.htm Jan Kochanowski at Catholic Encyclopaedia.]</ref> uFrance Prešeren noKarel Hynek Mácha <ref>[https://www.private-prague-guide.com/article/karel-hynek-macha-a-leading-poet-of-czech-romanticism/ Karel Hynek Mácha: A leading poet of Czech Romanticism.]</ref> babhala izinkondlo ezithile ngesiJalimane, yize babeyizimbongi zaseSlovenia naseCzech ngokulandelana. U-Adam Mickiewicz, imbongi enkulu kunazo zonke zolimi lwasePoland, wabhala i-ode yesiLatini yombusi uNapoleon III.Esinye isibonelo uJerzy Pietrkiewicz, imbongi yasePoland. Lapho ethuthela eGreat Britain, wayeka ukubhala izinkondlo ngesiPolish, kodwa waqala ukubhala inoveli ngesiNgisi.<ref>[https://www.independent.co.uk/news/obituaries/jerzy-peterkiewicz-polish-poet-turned-english-novelist-774317.html Independent.]</ref>Wabuye wahumusha izinkondlo zisuselwa esiNgisini ziye esiNgisini. Amanyuvesi amaningi ahlinzeka ngama-degree ekubhaleni okudala yize lokhu kuvele kuphela ngekhulu lama-20.Yize lezi zifundo zingadingeki emsebenzini wokuba yimbongi, zingaba wusizo njengokuqeqesha, nokunikeza umfundi iminyaka eminingi yesikhathi egxile ekubhaleni kwabo. <ref>Nikki Moustaki (2001), ''The Complete Idiot's Guide to Writing Poetry'', Penguin.</ref> == Izimbongi zevesi elingcwele == Izimbongi ezi-Lyrical ezibhala izinkondlo ezingcwele ("ama- hymnographer ") ziyehluka emfanekisweni ojwayelekile wezimbongi ngezindlela eziningi.Umbhali wezingoma ezifana no- Isaac Watts owabhala izinkondlo ezingama-700 ngesikhathi sakhe sokuphila, kungenzeka ukuthi izingoma zakhe ziculwa yizigidi zabantu njalo ngeSonto ekuseni, kodwa azifakwanga njalo kwizingoma zezinkondlo.Ngoba amaculo abhekwa njengokuthi " ukukhonza " kunokuthi "izinkondlo," igama elithi "ubuciko kenosis" kwesinye isikhathi lisetshenziselwa ukuchaza impumelelo yomculi wehuna "ekuchitheni" umuzwa wokuphumelela njengombongi.Umculi osesihlalweni angahle abambe ngekhanda izitanza ezimbalwa zikaWatts, ngaphandle kokwazi igama lakhe noma ukumcabanga njengembongi. ==Amaphatho== {{reflist}} [[Category:Osonkondlo]] gay210u1nltvze842ym8i1yp5efsv2r UDushuza 0 34198 123175 123143 2026-05-10T11:39:13Z Dumbassman 11040 123175 wikitext text/x-wiki [[File:Aries_(ari).tif|alt=Aries_(ari)|right|300x300px]] '''UDushuza''' ungesinye [[IsiShomo|sezishomo zezinkanyezi]] zecathamo. Sitholakala eNyakatho nenkabazulu yomkhathi phakathi kwePieces esentshonalanga neNkunzendala esempumalanga. Igama elithi uDushuza livela kwelesiZulu elithi elichaza isenzo senqama lapho igadla. Uphawu lwayo lwendabuko lomchazamkhathi lukanje (Xë). [[File:Aries_symbol_(fixed_width).svg|20x20px]] oidsl0tfyb9olhdzn8m6fq3xkkuffxm INkunzendala 0 34199 123174 123144 2026-05-10T11:38:59Z Dumbassman 11040 123174 wikitext text/x-wiki '''INkunzendala''' singesinye [[IsiShomo|sezishomo szinkanyezi]] zecathamo futhi sitholakala enyakatho nengxenye yomkhathi. Inkunzendala isishomo esikhulu nesivelele esibhakabhakeni sasebusika saseNyakatho ye-Hemisphere . Singesinye sezishomo ezindala kakhulu, kusukela eNkathini Yethusi Yasekuqaleni okungenani, lapho yayiphawula khona indawo yeLanga ngesikhathi sesililo sikaNomkhubulwane. Ukubaluleka kwaso ekhalendeni lezolimo kwathonya izithombe zenkunzi ezahlukahlukene ezinganekwaneni zaseSumer Yasendulo, e-Akkad, e-Asiriya, eBhabhiloni, eGibhithe, eGrisi, naseRoma . Uphawu lwesishomo lukanje[[File:Taurus_symbol_(fixed_width).svg|20x20px]] (♉︎), lufana nekhanda lenkunzi. [[Category:Izinkunzi]] [[Category:Inkunzindala]] g5yireo3kyhd682hgmmquhdq8znxx4c Inyanga kaMeyi e-Afrika: Inyanga yabasebenzi, inkululeko nobunye base-Afrika 0 34204 123160 2026-05-09T14:30:46Z Ziporia 23285 Created page with "[[File:Africa (orthographic projection).svg|thumb|257x257px|U-May inyanga yokugubha izindaba zomzabalazo, ukubekezela, ubumbano, nenkululeko yaseAfrika]] '''Njengoba''' kuqala inyanga kaMeyi, ifika inomlando obalulekile eNingizimu Afrika nasezweni lonke lase-Afrika. <ref name=":0">{{Cite web|title=Africa Day 2023 {{!}} South African Government|url=https://www.gov.za/AfricaDay2023|access-date=2026-05-09|website=www.gov.za}}</ref>UMeyi awugcini nje ngokuba enye inyanga ekh..." 123160 wikitext text/x-wiki [[File:Africa (orthographic projection).svg|thumb|257x257px|U-May inyanga yokugubha izindaba zomzabalazo, ukubekezela, ubumbano, nenkululeko yaseAfrika]] '''Njengoba''' kuqala inyanga kaMeyi, ifika inomlando obalulekile eNingizimu Afrika nasezweni lonke lase-Afrika. <ref name=":0">{{Cite web|title=Africa Day 2023 {{!}} South African Government|url=https://www.gov.za/AfricaDay2023|access-date=2026-05-09|website=www.gov.za}}</ref>UMeyi awugcini nje ngokuba enye inyanga ekhalendeni, kodwa uphethe izindaba zomzabalazo, ukubekezela, ubumbano, nenkululeko.<ref name=":0" />Kule nyanga kugujwa izinsuku ezimbili ezibalulekile, [[Usuku Lwabasebenzi]](Woker's Day mhla lu-1 kuMeyi kanye no[[Suku lwe-Afrika]] (Africa's Day) mhla zingama-25 kuMeyi, ezikhumbuza abantu base-Afrika ngomlando wabo nangekusasa elingcono.<ref>{{Cite web|title=Africa Day {{!}} South African Government|url=https://www.gov.za/news/events/commemorative-events/africa-day|access-date=2026-05-09|website=www.gov.za}}</ref>ENingizimu Afrika, Usuku Lwabasebenzi luhlonipha izizukulwane zabasebenzi ezalwa umoya wokulwela amalungelo, amaholo angcono, kanye nezimo zokusebenza ezifanele.<ref name=":1">{{Cite web|title=Workers' Day 2024 {{!}} South African Government|url=https://www.gov.za/WorkersDay2024|access-date=2026-05-09|website=www.gov.za}}</ref> ENingizimu Afrika, Usuku Lwabasebenzi luhlonipha izizukulwane zabasebenzi ezalwa umoya wokulwela amalungelo, amaholo angcono, kanye nezimo zokusebenza ezifanele.Umlando wezinhlangano zabasebenzi uhlobene kakhulu nomzabalazo wokulwa nobandlululo.<ref name=":2">{{Cite web|title=Archives {{!}} South African History Online|url=https://sahistory.org.za/archives|access-date=2026-05-09|website=sahistory.org.za}}</ref>Izinhlangano zabasebenzi zaba yindawo enkulu yokulwa nombuso wobandlululo nokufuna inkululeko yezepolitiki kanye nobulungiswa kwezomnotho.<ref name=":2" />Ukukhula kwezinhlangano zabasebenzi ngeminyaka yawo-1970 nowama-1980 kwashintsha kakhulu ezombusazwe zaseNingizimu Afrika<ref name=":2" />Abasebenzi bahlela iziteleka ezinkulu, baphikisa izimboni ezicindezelayo, futhi bakhombisa amandla okubambisana.<ref name=":2" />Umzabalazo wabasebenzi wadlala indima enkulu ekubhidlizeni uhlelo lobandlululo nasekuqiniseni intando yeningi.<ref name=":2" />Namuhla, Usuku Lwabasebenzi alusilo nje iholidi lomphakathi kuphela, kodwa luyisikhumbuzo sokuthi amalungelo abasebenzi atholakala ngenxa yokuzidela nokubambisana kwabantu.<ref name=":1" />Nokho, incazelo yoSuku Lwabasebenzi iyaqhubeka nokushintsha njengoba umhlaba ushintsha.<ref>{{Cite web|title=ILO Homepage {{!}} International Labour Organization|url=https://www.ilo.org/|access-date=2026-05-09|website=www.ilo.org|language=en}}</ref>E-Afrika, abantu abaningi basabhekene nokungasebenzi, ukungalingani, ukuxhashazwa, kanye nobunzima bomnotho.<ref>{{Cite web|last=WorldBank|title=World Bank Group - International Development, Poverty and Sustainability|url=https://www.worldbank.org/ext/en/home|access-date=2026-05-09|website=www.worldbank.org|language=en}}</ref>Intsha ikakhulukazi ibhekene nokushoda kwamathuba emisebenzi naphezu kokwanda kwemfundo.<ref>{{Cite web|title=Home {{!}} Africa Renewal|url=https://africarenewal.un.org/en|access-date=2026-05-09|website=africarenewal.un.org}}</ref> Ngomhla zingama-25 kuMeyi, kugujwa uSuku lwe-Afrika olugxile kubunye nasekukhululekeni kwezwekazi lase-Afrika.<ref>{{Cite web|title=Africa Day 2023 {{!}} South African Government|url=https://www.gov.za/AfricaDay2023|access-date=2026-05-09|website=www.gov.za}}</ref>USuku lwe-Afrika lukhumbula ukusungulwa kwe-[[Organisation of African Unity (OAU)]] ngo-1963, eyagcina isiphenduke i-African Union.<ref>{{Cite web|title=Africa Day 2023 {{!}} South African Government|url=https://www.gov.za/AfricaDay2023|access-date=2026-05-09|website=www.gov.za}}</ref>Ukusungulwa kwe-OAU kwakuyisinyathelo esikhulu sabaholi base-Afrika ababekholelwa ukuthi ikusasa lezwekazi lixhomeke ebunyeni nasekubambisaneni.<ref>{{Cite web|title=Organisation of African Unity (OAU) {{!}} South African History Online|url=https://sahistory.org.za/article/organisation-african-unity-oau|access-date=2026-05-09|website=sahistory.org.za|language=en}}</ref>USuku lwe-Afrika lwaba uphawu lwethemba lokuthi abantu base-Afrika bangazakhela ikusasa labo ngaphandle kokucindezelwa.<ref name=":3">{{Cite web|title=Organisation of African Unity (OAU) {{!}} South African History Online|url=https://sahistory.org.za/article/organisation-african-unity-oau|access-date=2026-05-09|website=sahistory.org.za|language=en}}</ref>Abaholi abafana no [[Kwame Nkrumah]], [[Julius Nyerere]], kanye no [[Nelson Mandela]] bakhuthaza umqondo wobunye base-Afrika njengendlela yokuthuthukisa izwekazi.<ref name=":3" />Kubantu baseNingizimu Afrika, uMeyi unencazelo ejulile ngoba umlando wentando yeningi uhlobene nomzabalazo wabasebenzi kanye nemizamo yokukhulula i-Afrika.<ref name=":1" />Umlando waseNingizimu Afrika usifundisa ukuthi inkululeko itholakala ngokusebenza ngokubambisana, ngesibindi nangokuzinikela.<ref>{{Cite web|date=2026-03-31|title=Home Page {{!}} South African History Online|url=https://sahistory.org.za/node/144647|access-date=2026-05-09|website=sahistory.org.za|language=en}}</ref>Ngakho-ke, uMeyi awusona nje isikhathi sokukhumbula umlando kuphela.Uyisikhathi sokuvuselela ukuzibophezela kumalungelo abasebenzi, ubulungiswa emphakathini, ubunye base-Afrika, kanye nentuthuko efaka wonke umuntu.<ref name=":3" />UMeyi uyinyanga yokukhumbula, yokufunda, kanye nethemba ngekusasa lase-Afrika.<ref>{{Cite web|title=Africa Day {{!}} South African Government|url=https://www.gov.za/news/events/commemorative-events/africa-day|access-date=2026-05-09|website=www.gov.za}}</ref> == Izinkomba == <references /> [[Category:Inyanga yabasebenzi,]] [[Category:Inkululeko nobunye]] [[Category:Amalungelo abasebenzi]] [[Category:Umzabalazo]] [[Category:Amasiko nezinkolelo]] [[Category:Ubuzwe]] [[Category:Inguquko]] rn28rz5ono7jgj54k5r4emxkj1cgvrp 123173 123160 2026-05-10T11:38:22Z Dumbassman 11040 123173 wikitext text/x-wiki [[File:Africa (orthographic projection).svg|thumb|257x257px|U-May inyanga yokugubha izindaba zomzabalazo, ukubekezela, ubumbano, nenkululeko yaseAfrika]] '''Njengoba''' kuqala inyanga kaMeyi, ifika inomlando obalulekile eNingizimu Afrika nasezweni lonke lase-Afrika.<ref name=":0">{{Cite web|title=Africa Day 2023 {{!}} South African Government|url=https://www.gov.za/AfricaDay2023|access-date=2026-05-09|website=www.gov.za}}</ref> UMeyi awugcini nje ngokuba enye inyanga ekhalendeni, kodwa uphethe izindaba zomzabalazo, ukubekezela, ubumbano, nenkululeko.<ref name=":0" /> Kule nyanga kugujwa izinsuku ezimbili ezibalulekile, [[Usuku Lwabasebenzi]](Woker's Day mhla lu-1 kuMeyi kanye no[[Suku lwe-Afrika]] (Africa's Day) mhla zingama-25 kuMeyi, ezikhumbuza abantu base-Afrika ngomlando wabo nangekusasa elingcono.<ref>{{Cite web|title=Africa Day {{!}} South African Government|url=https://www.gov.za/news/events/commemorative-events/africa-day|access-date=2026-05-09|website=www.gov.za}}</ref>ENingizimu Afrika, Usuku Lwabasebenzi luhlonipha izizukulwane zabasebenzi ezalwa umoya wokulwela amalungelo, amaholo angcono, kanye nezimo zokusebenza ezifanele.<ref name=":1">{{Cite web|title=Workers' Day 2024 {{!}} South African Government|url=https://www.gov.za/WorkersDay2024|access-date=2026-05-09|website=www.gov.za}}</ref> ENingizimu Afrika, Usuku Lwabasebenzi luhlonipha izizukulwane zabasebenzi ezalwa umoya wokulwela amalungelo, amaholo angcono, kanye nezimo zokusebenza ezifanele.Umlando wezinhlangano zabasebenzi uhlobene kakhulu nomzabalazo wokulwa nobandlululo.<ref name=":2">{{Cite web|title=Archives {{!}} South African History Online|url=https://sahistory.org.za/archives|access-date=2026-05-09|website=sahistory.org.za}}</ref>Izinhlangano zabasebenzi zaba yindawo enkulu yokulwa nombuso wobandlululo nokufuna inkululeko yezepolitiki kanye nobulungiswa kwezomnotho.<ref name=":2" />Ukukhula kwezinhlangano zabasebenzi ngeminyaka yawo-1970 nowama-1980 kwashintsha kakhulu ezombusazwe zaseNingizimu Afrika<ref name=":2" />Abasebenzi bahlela iziteleka ezinkulu, baphikisa izimboni ezicindezelayo, futhi bakhombisa amandla okubambisana.<ref name=":2" />Umzabalazo wabasebenzi wadlala indima enkulu ekubhidlizeni uhlelo lobandlululo nasekuqiniseni intando yeningi.<ref name=":2" />Namuhla, Usuku Lwabasebenzi alusilo nje iholidi lomphakathi kuphela, kodwa luyisikhumbuzo sokuthi amalungelo abasebenzi atholakala ngenxa yokuzidela nokubambisana kwabantu.<ref name=":1" />Nokho, incazelo yoSuku Lwabasebenzi iyaqhubeka nokushintsha njengoba umhlaba ushintsha.<ref>{{Cite web|title=ILO Homepage {{!}} International Labour Organization|url=https://www.ilo.org/|access-date=2026-05-09|website=www.ilo.org|language=en}}</ref>E-Afrika, abantu abaningi basabhekene nokungasebenzi, ukungalingani, ukuxhashazwa, kanye nobunzima bomnotho.<ref>{{Cite web|last=WorldBank|title=World Bank Group - International Development, Poverty and Sustainability|url=https://www.worldbank.org/ext/en/home|access-date=2026-05-09|website=www.worldbank.org|language=en}}</ref>Intsha ikakhulukazi ibhekene nokushoda kwamathuba emisebenzi naphezu kokwanda kwemfundo.<ref>{{Cite web|title=Home {{!}} Africa Renewal|url=https://africarenewal.un.org/en|access-date=2026-05-09|website=africarenewal.un.org}}</ref> Ngomhla zingama-25 kuMeyi, kugujwa uSuku lwe-Afrika olugxile kubunye nasekukhululekeni kwezwekazi lase-Afrika.<ref>{{Cite web|title=Africa Day 2023 {{!}} South African Government|url=https://www.gov.za/AfricaDay2023|access-date=2026-05-09|website=www.gov.za}}</ref>USuku lwe-Afrika lukhumbula ukusungulwa kwe-[[Organisation of African Unity (OAU)]] ngo-1963, eyagcina isiphenduke i-African Union.<ref>{{Cite web|title=Africa Day 2023 {{!}} South African Government|url=https://www.gov.za/AfricaDay2023|access-date=2026-05-09|website=www.gov.za}}</ref>Ukusungulwa kwe-OAU kwakuyisinyathelo esikhulu sabaholi base-Afrika ababekholelwa ukuthi ikusasa lezwekazi lixhomeke ebunyeni nasekubambisaneni.<ref>{{Cite web|title=Organisation of African Unity (OAU) {{!}} South African History Online|url=https://sahistory.org.za/article/organisation-african-unity-oau|access-date=2026-05-09|website=sahistory.org.za|language=en}}</ref>USuku lwe-Afrika lwaba uphawu lwethemba lokuthi abantu base-Afrika bangazakhela ikusasa labo ngaphandle kokucindezelwa.<ref name=":3">{{Cite web|title=Organisation of African Unity (OAU) {{!}} South African History Online|url=https://sahistory.org.za/article/organisation-african-unity-oau|access-date=2026-05-09|website=sahistory.org.za|language=en}}</ref>Abaholi abafana no [[Kwame Nkrumah]], [[Julius Nyerere]], kanye no [[Nelson Mandela]] bakhuthaza umqondo wobunye base-Afrika njengendlela yokuthuthukisa izwekazi.<ref name=":3" />Kubantu baseNingizimu Afrika, uMeyi unencazelo ejulile ngoba umlando wentando yeningi uhlobene nomzabalazo wabasebenzi kanye nemizamo yokukhulula i-Afrika.<ref name=":1" />Umlando waseNingizimu Afrika usifundisa ukuthi inkululeko itholakala ngokusebenza ngokubambisana, ngesibindi nangokuzinikela.<ref>{{Cite web|date=2026-03-31|title=Home Page {{!}} South African History Online|url=https://sahistory.org.za/node/144647|access-date=2026-05-09|website=sahistory.org.za|language=en}}</ref>Ngakho-ke, uMeyi awusona nje isikhathi sokukhumbula umlando kuphela.Uyisikhathi sokuvuselela ukuzibophezela kumalungelo abasebenzi, ubulungiswa emphakathini, ubunye base-Afrika, kanye nentuthuko efaka wonke umuntu.<ref name=":3" />UMeyi uyinyanga yokukhumbula, yokufunda, kanye nethemba ngekusasa lase-Afrika.<ref>{{Cite web|title=Africa Day {{!}} South African Government|url=https://www.gov.za/news/events/commemorative-events/africa-day|access-date=2026-05-09|website=www.gov.za}}</ref> == Izinkomba == <references /> [[Category:Inyanga yabasebenzi,]] [[Category:Inkululeko nobunye]] [[Category:Amalungelo abasebenzi]] [[Category:Umzabalazo]] [[Category:Amasiko nezinkolelo]] [[Category:Ubuzwe]] [[Category:Inguquko]] hqkn611dbyhpbggkrtrn704hvqlcfyu Uhlelokuphilisana 0 34205 123166 2026-05-10T04:35:41Z Fongcwele 16873 Fongcwele moved page [[Uhlelokuphilisana]] to [[Uhlelompiliswano]] 123166 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Uhlelompiliswano]] 9aw33gxednrd6cntr0z12gd9xxccd4z Ezempiliswano 0 34206 123169 2026-05-10T04:42:19Z Fongcwele 16873 Fongcwele moved page [[Ezempiliswano]] to [[Umchazampiliswano]] 123169 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Umchazampiliswano]] eand6dajlropnvqepjgobgswhnq482a Isichazandawo 0 34207 123170 2026-05-10T07:38:28Z Fongcwele 16873 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1352908606|Gazetteer]]" 123170 wikitext text/x-wiki [[File:Ordnance_Gazetteer_for_Scotland_-_Title_Page.jpg|thumb|Isichazandawo saseScotland - ikhasi lesihlokosiqu]] '''Isichazandawo''' [[Isichazamazwi|siyisichazamazwi]] sezindawo noma [[wiktionary:directory|isiqondisi]] esisetshenziswa kanye nebalazwe noma unomabalazwe. Ngokuvamile siqukethe ukwaziswa mayelana nokwakheka komchzamhlaba, izibalominingo zenhlalo kanye nolwangu lesimo sezwe, isifunda, noma izwekazi. Isiqikili sesichazandawo sihlanganisa indawo yesihlokondaba, umngako weziqongo kanye nemizila yamanzi, inani labantu, umkhiqizo wasekhaya wonke kanye nezinga lokufunda nokubhala. Lolu lwazi luvame ukuhlukaniswa ngezihloko ezifakwe ohlwini ngokulandelana kwezinhlamvu zamagama. Izichazandawo zaseGrisi lasendulo bezaziwa ukuthi zikhona kusukela enkathini yamaGreki . Isichazandawo sokuqala esaziwayo saseShayina sakhululwa ngekhulu lokuqala, futhi njengoba imithombo yezindaba yayikhona eShayina ngekhulu lesishiyagalolunye, izikhulu zaseShayina zaqala ukukhiqiza izichazandawo ezindaweni zazo njengomthombo wolwazi kanye nokuziqhenya kwendawo. Umchazimhlaba uStephanus waseByzantium wabhala isichazandawo (esinazo izingxenye ezilahlekile njengamanje) ngekhulu lesithupha esathonya abahlanganisi baseYurophu kamuva. Iichazandawo zanamuhla zingatholakala ezingxenyeni zamaphathelelo [[Umtapowolwazi|zemitapolwazi]] eminingi kanye nakuxhakaxholo. == uMsukagama == Elithi "isichazandawo" liyibizongxube elihlanganisa amagama amabuli 'isichaza' + indawo" womabili asho insiza echaza kabanzi ngezindawo. Lifuze lelo elithi isichazamazwi ngokwakheka. Lensiza eyincwadi noma isizindalwebu "esiyinkomba yendawo noma isichazamazwi sayo". <ref name="white 658">White, 658.</ref> Umuntu onolwazi ngezindawo yena ubizwa ngomchazindawo. == Izinhlobo nokuhlelenjwa == Izichazandawo zivame ukuhlukaniswa ngohlobo, noma ububanzi, bokwaziswa eliziqukethe. '''''Izichazandawo zomhlaba''''' ngokuvamile ziqukethe uhlu lwamazwe oluhlelwe ngokulandelana kwezinhlamvu zamagama, kanye [[Izibalomininingo|nezibalominingo]] ezifanele zalelo nalelozwe, kanti ezinye izichazandawo zibhala ukwaziswa [[Isidlavela|ngezidlavela]] ngazinye, [[Isidlidli|nezidlidli]], [[UMuzi|nemizi]], kanye nezinye [[Isidlidli|izindawo zokuhlala]] ezinobungako obuhlukahlukene. '''''Izichazandawo ezimfushane''''', zivame ukusetshenziswa kanye nokubalizwe ngesicikizi kanye nezinhlelo ze-GIS, zona zingase ziqukathe uhlu lwamagama ezindawo kanye nezindawo zawo ku- latitude kanye ne-longitude noma ezinye izinhlelo zokuphathelela izindawo (isb.,&nbsp;amaphatho womdwayinga Kazwelonke waseBrithani ). Izichazandawo ezimfushane zivela njengenkomba yendawo ngemuva konobalazwe abashicilelwe. '''''Izichazandawo ezichazisayo''''' zingafaka izincaziso ezinde zombhalo zezindawo eziqukethe, okuhlanganisa incazelo [[Imboni (kwezomnotho)|yezimboni]], [[UHulumeni|uhulumeni]], [[umchazamhlaba]], kanye nemibono yomlando, amabalawe kanye/noma izithombe. '''''Izichazandawo ezinengqikithi''''' zibhala izindawo noma izici zendawo ngokwengqikithi; isibonelo amachweba okudoba, [[Amandla enuzi|iziphehlimandla enuzi]], noma izakhiwo zomlando. Isici sazo esivamile ukuthi indawo yomchazamhlaba iyisici esibalulekile solwangu olubaliwe. Abahleli besichazandawo baqoqa amaqiniso nokunye ukwaziswa okuvela emibikweni kahulumeni esemthethweni, ekubalweni kwabantu, ezingsini zokuhweba, kanye neminye imithombo eminingi, bese behlela lokhu ngendlela [[wiktionary:digest|yokufingqa]] . [[Category:Izingqoqelolwazi]] [[Category:Izichazandawo]] jl4dfcmnf6mzfggoevqksafyuzugrml 123172 123170 2026-05-10T11:37:45Z Dumbassman 11040 123172 wikitext text/x-wiki [[File:Ordnance_Gazetteer_for_Scotland_-_Title_Page.jpg|thumb|Isichazandawo saseScotland - ikhasi lesihlokosiqu]] '''Isichazandawo''' [[Isichazamazwi|siyisichazamazwi]] sezindawo noma [[wiktionary:directory|isiqondisi]] esisetshenziswa kanye nebalazwe noma unomabalazwe. Ngokuvamile siqukethe ukwaziswa mayelana nokwakheka komchzamhlaba, izibalominingo zenhlalo kanye nolwangu lesimo sezwe, isifunda, noma izwekazi. Isiqikili sesichazandawo sihlanganisa indawo yesihlokondaba, umngako weziqongo kanye nemizila yamanzi, inani labantu, umkhiqizo wasekhaya wonke kanye nezinga lokufunda nokubhala. Lolu lwazi luvame ukuhlukaniswa ngezihloko ezifakwe ohlwini ngokulandelana kwezinhlamvu zamagama. Izichazandawo zaseGrisi lasendulo bezaziwa ukuthi zikhona kusukela enkathini yamaGreki . Isichazandawo sokuqala esaziwayo saseShayina sakhululwa ngekhulu lokuqala, futhi njengoba imithombo yezindaba yayikhona eShayina ngekhulu lesishiyagalolunye, izikhulu zaseShayina zaqala ukukhiqiza izichazandawo ezindaweni zazo njengomthombo wolwazi kanye nokuziqhenya kwendawo. Umchazimhlaba uStephanus waseByzantium wabhala isichazandawo (esinazo izingxenye ezilahlekile njengamanje) ngekhulu lesithupha esathonya abahlanganisi baseYurophu kamuva. Iichazandawo zanamuhla zingatholakala ezingxenyeni zamaphathelelo [[Umtapowolwazi|zemitapolwazi]] eminingi kanye nakuxhakaxholo. == uMsukagama == Elithi "isichazandawo" liyibizongxube elihlanganisa amagama amabuli 'isichaza' + indawo" womabili asho insiza echaza kabanzi ngezindawo. Lifuze lelo elithi isichazamazwi ngokwakheka. Lensiza eyincwadi noma isizindalwebu "esiyinkomba yendawo noma isichazamazwi sayo". <ref name="white 658">White, 658.</ref> Umuntu onolwazi ngezindawo yena ubizwa ngomchazindawo. == Izinhlobo nokuhlelenjwa == Izichazandawo zivame ukuhlukaniswa ngohlobo, noma ububanzi, bokwaziswa eliziqukethe. '''''Izichazandawo zomhlaba''''' ngokuvamile ziqukethe uhlu lwamazwe oluhlelwe ngokulandelana kwezinhlamvu zamagama, kanye [[Izibalomininingo|nezibalominingo]] ezifanele zalelo nalelozwe, kanti ezinye izichazandawo zibhala ukwaziswa [[Isidlavela|ngezidlavela]] ngazinye, [[Isidlidli|nezidlidli]], [[UMuzi|nemizi]], kanye nezinye [[Isidlidli|izindawo zokuhlala]] ezinobungako obuhlukahlukene. '''''Izichazandawo ezimfushane''''', zivame ukusetshenziswa kanye nokubalizwe ngesicikizi kanye nezinhlelo ze-GIS, zona zingase ziqukathe uhlu lwamagama ezindawo kanye nezindawo zawo ku- latitude kanye ne-longitude noma ezinye izinhlelo zokuphathelela izindawo (isb.,&nbsp;amaphatho womdwayinga Kazwelonke waseBrithani ). Izichazandawo ezimfushane zivela njengenkomba yendawo ngemuva konobalazwe abashicilelwe. '''''Izichazandawo ezichazisayo''''' zingafaka izincaziso ezinde zombhalo zezindawo eziqukethe, okuhlanganisa incazelo [[Imboni (kwezomnotho)|yezimboni]], [[UHulumeni|uhulumeni]], [[umchazamhlaba]], kanye nemibono yomlando, amabalawe kanye/noma izithombe. '''''Izichazandawo ezinengqikithi''''' zibhala izindawo noma izici zendawo ngokwengqikithi; isibonelo amachweba okudoba, [[Amandla enuzi|iziphehlimandla enuzi]], noma izakhiwo zomlando. Isici sazo esivamile ukuthi indawo yomchazamhlaba iyisici esibalulekile solwangu olubaliwe. Abahleli besichazandawo baqoqa amaqiniso nokunye ukwaziswa okuvela emibikweni kahulumeni esemthethweni, ekubalweni kwabantu, ezingsini zokuhweba, kanye neminye imithombo eminingi, bese behlela lokhu ngendlela [[wiktionary:digest|yokufingqa]]. ==Amaphatho== {{reflist}} [[Category:Izingqoqelolwazi]] [[Category:Izichazandawo]] p1gp7l4e24s509qszny760l0oe9ngui