Авикипедиа
abwiki
https://ab.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D1%85%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%83_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9F%D1%8C%D0%B0
MediaWiki 1.47.0-wmf.7
first-letter
Амедиа
Цастәи
Ахцәажәара
Алахәыла
Алахәыла ахцәажәара
Авикипедиа
Авикипедиа ахцәажәара
Афаил
Афаил ахцәажәара
Амедиавики
Амедиавики ахцәажәара
Ашаблон
Ашаблон ахцәажәара
Ацхыраара
Ацхыраара ахцәажәара
Акатегориа
Акатегориа ахцәажәара
TimedText
TimedText talk
Амодуль
Амодуль ахцәажәара
Event
Event talk
Амза
0
4108
168562
168284
2026-06-20T19:47:27Z
InternetArchiveBot
15973
Rescuing 24 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
168562
wikitext
text/x-wiki
{{Аҵакырацәара|Амза|Амза (аҵакы)}}
{{Акарточка Апланета
| название = Амза
| символ = Moon decrescent symbol (bold).svg
| фон = #a0ffa0
| тип = Амҩаныза
| изображение = FullMoon2010.jpg
| дата открытия-ref = Ухы иузархәом
| эпоха = [[J2000.0]]
| перигелий = -
| афелий = -
| апсида = агеи
| периапсида = {{Ахыԥхьаӡара|363104|Км}}<br>({{Ахыԥхьаӡара|356400}}—{{Ахыԥхьаӡара|370400|Км}})
| апоапсида = {{Ахыԥхьаӡара|405696|Км}}<br>({{Ахыԥхьаӡара|404000}}—{{Ахыԥхьаӡара|406700|Км}})
| большая полуось = {{Ахыԥхьаӡара|384399|Км}}<br>0,00257 а.е.
| эксцентриситет = 0.0549 (ибжьаратәу)<ref name="surdin" />
| сидерический период = 27.321661 мшы 27 мшы 7 сааҭки 43 минуҭи 11.5 секунди
| синодический период = 29.530588 мшы 29 м 12 с 44.0 мин
| орбитальная скорость = 1.023 км/с (бжьаратәла)<ref name="surdin">{{книга | заглавие = Солнечная система | ответственный = Ред.-сост. [[Сурдин, Владимир Георгиевич|В. Г. Сурдин]] | место = М. | издательство = Физматлит | год = 2008 | страницы = 69 | isbn = 978-5-9221-0989-5}}</ref>
| наклонение = 5,145° (4,983–5,317°) [[Эклиптика|еклиптика]] иаҿ.6,668° (6,517-6,85°) амза аекватор иаҿ. 18,3—28,6° Адгьыл [[Экватор|аекватор]] иаҿ.<ref name="AK" /><ref name="AK" /><ref name="AK">{{книга | заглавие = Астрономический Календарь. Постоянная часть | ответственный = Редактор Абалакин В. К. | место = М. | издательство = Наука, главная редакция физико-математической литературы | год = 1981 | страницы = 555}}</ref>
| долгота восходящего узла = (агхара) 1 аикәшара 18.6 шықәса рахь
| аргумент перицентра = (аизҳара) 1 аикәшара 8.85 шықәса рахь
| чей спутник = [[Адгьыл|Адгьыл]]
|спутники = -
| экваториальный радиус = 1738.14 км0.273 адгьылтә
| полярный радиус = 1735,97 км0,273 адгьылтә
| средний радиус = 1737,10 км0,273 адгьылтә
| окружность большого круга = 10 917 км
| площадь поверхности = 3.793·10<sup>7</sup> км<sup>2</sup>0.074 адгьылтә
| объём = 2.1958·10<sup>10</sup> км<sup>3</sup>0.020 мамзаргьы адгьыл аҟнытә 1/50
| масса = 7.3477·10<sup>22</sup> кг 0.0123 мамзаргьы 1/81 адгьылтә
| плотность = 3.3464 г/см<sup>3</sup>
| ускорение свободного падения = 1.62 м/с<sup>2</sup> 0.165 г
| первая космическая скорость = 1.68 км/с
| вторая космическая скорость = 2.38 км/с
| период вращения = [[Синхронный спутник|еиқәыршәоуп]] (еснагь ганкала Адгьыл ахь иаарԥшуп)
| наклон оси = 1.5424° (еклиптикатә хықә иаҿырԥшны)
| альбедо = 0,12
| видимая звёздная величина = -2.5/-12.9-12.74 (амза анҭәу)
| температура 1 имя = Аекватор аҟны аҳауаҟәандара<ref>{{статья|заглавие=Near-Surface Temperatures on Mercury and the Moon and the Stability of Polar Ice Deposits|том=141|номер=2|страницы=179—193|bibcode=1999Icar..141..179V |doi=10.1006/icar.1999.6175|язык=en|тип=journal|автор=A. R. Vasavada, D. A. Paige, S. E. Wood|год=1999|издательство=[[Elsevier]]|издание=[[Icarus (журнал)|Icarus]]|url=http://faculty.washington.edu/sew2/publications/Vasavada-etal-1999-ice-mercury-moon.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20150824082850/http://faculty.washington.edu/sew2/publications/Vasavada-etal-1999-ice-mercury-moon.pdf|archive-date=2015-08-24|url-status=dead| issn = 0019-1035}}</ref>
| температура 1 минимум = 100 К (-173°С)
| температура 1 средняя = 220 К (-53°С)
| температура 1 максимум = 390 К (117°С)
| состав атмосферы = '''даараӡа иҵаӷоуп, иҟоуп [[водород|аӡри]], [[гелий|агелиум]], [[неон|анеон]], [[аргон|аргон]] рышьҭақәа<ref>[[Атмосфера Луны]].</ref>
| сжатие = 0,00125
}}
'''Амза''' — [[Адгьыл|Адгьыл]] [[естественный спутник|аԥсабаратә мҩаныза]] заҵәы ауп. [[Амра|Амра]] зегь раасҭа иазааигәоу апланета амҩаныза, избан акәзар Амра иазааигәаӡоу апланетақәа ([[Меркурий|Меркури]]еи [[Венера|Венер]]еи) урҭ рымаӡам. Амра ашьҭахь адгьыл [[небо|ажәҩанҵакыра]]ҿы иреиҳау аобиект<ref group="комм.">Абраҟа, алашара ҳәа изышьҭоу [[звёздная величина|аеҵәатә шәагаа]] ауп, даҽакала иуҳәозар, ажәҩантә цәеижь аҟынтәи иаауа алашаратә цәқәырԥа зегьы (насгьы, уи иахҟьаны, уи иаԥнаҵо [[освещённость|алашара]]), афизикатә ҵакыла [[яркость|алашара]] акәымкәа – аобиект [[телесный угол|акәакь ӷәӷәа]] азы алашаратә цәқәырԥа аҵакы. Аҵыхәтәантәи азы аеҵәақәеи Венереи еиҳа аҵакы рымоуп, аха Амза аҭагылазаашьаҿы, еиҳа ихадоу ароль нанагӡоит Адгьыл азааигәара, убри аҟнытә, уи акәакьтә шәагаа аиҳахара.</ref>, насгьы Амратә системаҿы ахәбатәи иреиҳау [[Спутники в Солнечной системе|аԥсабаратә мҩаныза]]. Адгьыли Амзеи рыбжьара абжьаратә бжьаӡара {{Ахыԥхьаӡара|384467|км}} ({{Ахыԥхьаӡара|0,00257|[[Астрономическая единица|а.е.]]}}, ~30 Адгьыл адиаметрқәа).
Адгьыл ажәҩанҵакыраҿы Амза ҭәы иубарҭоу [[Видимая звёздная величина|аеҵәатә шәагаа]] −12.71<sup>м</sup> ыҟоуп. Амш аныбзиоу аамҭазы Адгьыл ахҟьа азааигәара Амза анҭәу иахылҵуа [[Освещённость|алашара]] 0,25 [[Люкс|лиукс]] ыҟоуп.<ref>Михайлов, Виноградов, 1974, ад. 61.</ref>
Амза цәырҵит 4,5 миллиард шықәса раԥхьашәа, [[Возраст Земли|Адгьыл аасҭа маҷк ихьшәаны]]. [[Происхождение Луны|Амза ахылҵшьҭра]] иадҳәаланы гәаанагарақәак ыҟоуп, аха урҭ рахьтә акгьы ахимиатә еилазаара аҷыдарақәа зегьы, насгьы аҩганктәи аныҟәара ҳаилнаркаауам. Еиҳа еицырдыруа агипотеза ишаҳәо ала Амза шьақәгылеит Адгьыли шәагаала [[Марс|Марс]] еиԥшу апланета [[Тейя (гипотетическая планета)|Теиеи]] «[[Модель ударного формирования Луны|Реиҿасра ду]]» ашьҭахь иаанхаз аԥҽыхақәа рҟынтәи. 2004 шықәсазы афизик [[Горькавый, Николай Николаевич|Николаи Горкави]] жәабала инадыркны шәкыла акилометрқәа рҟынӡа ашәагаа змоу акосмостә цәеижьқәа рыла Адгьыл акыраамҭа астероидқәа рықәҳара иахҟьаны Амза ашьақәгыларазы амодель ҟаиҵеит. Агипотеза ҿыц иҳаилнаркаауеит иқәыхгаз аидыслара ашьҭахь Адгьыл аӡы зыцәымӡыз, насгьы Амза аполиусқәа рҿы аӡы ахьынтәаауа.<ref>{{Статья|ссылка=http://adsabs.harvard.edu/abs/2004DDA....35.0711G|автор=N. N. Gorkavyi|заглавие=The New Model of the Origin of the Moon|год=2004-05-01|том=35|страницы=07.11}}</ref>
Амза ауп [[Аполлон-11|ауаа зҭааз]] адгьыл анҭыҵтәи [[Астрономический объект|астрономиатә обиект]] заҵә.
== Ахьӡ ==
«Луна» ажәытәӡатәи аурыс ажәоуп, уи 969 шықәса иазку [[Лаврентьевская летопись|Лавренти ишықәсҩыра]]ҿы аҩыратә ахыҵхырҭақәа рҿы иуԥылоит.<ref>{{книга|заглавие=Словарь русского языка XI—XVII веков. Вып. 8|год=1981|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|часть=Луна¹|ответственный=[[Академия наук СССР]], [[Институт русского языка имени В. В. Виноградова РАН|Институт русского языка]]; ред. колл., гл. ред. [[Филин, Федот Петрович|Ф. П. Филин]]|страницы=305|ссылка=https://etymolog.ruslang.ru/doc/xi-xvii_8.pdf|тираж=14000|access-date=2024-02-04|archive-date=2024-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240128145521/https://etymolog.ruslang.ru/doc/xi-xvii_8.pdf|url-status=live}}</ref>
Аурыс ажәа "Луна" х- slav < х- ie. louksnā́ “илашоу” аҟынтәи(аҟазшьарба аҳәса рыкласс*''louksnós''), убри индоевропатәи аформа иазхьаԥшуеит lat. lūna «луна».<ref>{{книга|автор=Фасмер М.|заглавие=Этимологический словарь русского языка|том=2|ссылка=http://etymolog.ruslang.ru/vasmer.php?id=533&vol=2|место=М.|издание=Прогресс|год=1964—1973|страницы=533|archive-date=2014-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140307110521/http://etymolog.ruslang.ru/vasmer.php?id=533&vol=2}}</ref>
[[Абырзенцәа|Аеллинцәа]] Адгьыл амҩаныза ''[[Селена|Селена]]'' (ажәытә бырз. бызшәала Σελήνη) ҳәа иашьҭан, [[древние египтяне|ажәытәтәи мысраа]] — [[Ях|Иах]] (''Ииах''), [[вавилоняне|вавилонаа]] - ''[[Син (мифология)|Син]]''; [[Иапониа|Иапониа]] Амза «Цуки» ҳәа иашьҭоуп, уи иашьашәало анцәахәы — «[[Цукиёми|Цукиоми]]».<ref>{{книга
| автор = Коростовцев, Михаил Александрович
| заглавие = Религия древнего Египта
| место = М.
| издательство = Наука
| год = 1976
| том = 3
| страниц = 336
}}</ref><ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Син, божество}}</ref><ref name="enryo">{{cite web|url=http://www.enryo.ro/carti/Japanese%20mythology%20A%20to%20Z.pdf|title=Japanese Mythology A to Z|publisher=|author=Jeremy Roberts|access-date=|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120907071914/http://www.enryo.ro/carti/Japanese%20mythology%20A%20to%20Z.pdf|archive-date=2012-09-07|url-status=live}}</ref>
== Амза ажәҩантә цәеижьк аҳасабала ==
=== Аорбита ===
{{main|Амза аорбита}}
[[Файл:Moon before sunset.jpg|мини|слева|Амза амра ҭашәаанӡа]]
Жәытәнатә аахыс ауаа Амза аныҟәара аарԥшреи аилыркаареи рҽазыршәон. Аамҭа цацыԥхьаӡа, еиҳа-еиҳа ииашоу атеориақәа цәырҵуан.
Иахьатәи аҳасабрақәа шьаҭас ирымоу [[Браун, Эрнест Уильям|Браун]] итеориа ауп. [[XIX век|19]]-[[XX век|20]]-тәи ашәышықәсақәа реилысымҭазы иаԥҵаз уи аамҭазы иҟаз ашәага-загақәа рыла ииашаны Амза аныҟәара аанарԥшуан. Убри аан 1400 инареиҳаны атерминқәа (атригонометриатә функциақәа рзы [[коэффициент|акоеффициент]]қәеи аргументқәеи) аҳасабрақәа рҿы ахархәара роууан.
Ҳаамҭазтәи [[Аҭҵаарадырра|аҭҵаарадырра]] иалшоит Амза аныҟәара ҳасаб азура, насгьы уи аҳасабрақәа еиҳагьы икылкааны ргәаҭара. Алазертә диапазон аметодқәа рыла Амза аҟынӡа абжьаӡара сантиметрқәак рыла агха ҟаҵаны иршәоит. Ашәарақәа рымацара ракәымкәа, Амза ахьыҟоу атеориатә зԥхьагәаҭарақәагьы абас еиԥш икылкааны ииашоуп; арҭ реиԥш аҳасабрақәа рзы рхы иадырхәоит жәа-нызқьла атерминқәа змоу арбагақәа, насгьы иҵегьы ииашаны иаарԥштәызар, ахархәара зҭазар алшо атерминқәа рхыԥхьаӡара ҳәаа амаӡам.<ref>''В. Е. Жаров'', 2002. [http://www.astronet.ru/db/msg/1190817/node35.html Сферическая астрономия. 5.6. Пульсарная шкала времени] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20121005071856/http://www.astronet.ru/db/msg/1190817/node35.html |date=2012-10-05 }}.</ref>
Актәи азааигәара, ҳара ҳҳәар ҳалшоит Амза [[эллипс|аеллиптикатә]] орбитала [[эксцентриситет|ексцентриситет]] 0.0549 аманы иныҟәоит ҳәа ҳҳәар ҳалшоит , насгьы агеоцентртә орбита [[большая полуось|аҵәҩанбжа ду]] 384,399 км аманы (аҵәҩанбжа ду асистема «Адгьыл — Амза» акапан агәҭахьы иазааигәаны 379,730 км ауп). Амза аныҟәараҵәҟьа кырӡа иуадаҩуп, уи аԥхьаӡараан еиуеиԥшым аганқәа рацәаӡаны хшыҩзышьҭра рыҭалатәуп, иаҳҳәап, Адгьыл аилацалара, насгьы Амза Адгьыл аасҭа 2,2-нтә рыла еиҳаны амч аманы изыдзырхало Амра анырра ӷәӷәа<ref group="комм.">[[Солнечная масса|Амра акапан]] 333 нызқь цыра Адгьыл акапан ауп, насгьы [[Астрономическая единица|Адгьыл аҟынтәи Амра аҟынӡа абжьаӡара]] 150 миллион км / 384 нызқь км ≈ 390 нтә еиҳауп Адгьыл аҟынтәи Амза аҟынӡа абжьаӡара аасҭа. Уи инақәыршәаны, Амза ианыруа Амреи Адгьыли рыгравитациатә мчқәа реизыҟазаашьа 333 000 / 390<sup>2</sup> ≈ 2,2 нтә раҟара ҟалоит.</ref>. Амза Адгьыл иакәшаны аныҟәара еиҳа ииашаны иазхәыцзар ауеит аныҟәарақәа рацәаны реицылара аҳасабала:<ref>{{Акьыԥхьра|книга |автор=[[Дагаев, Михаил Михайлович|Дагаев М. М.]] |заглавие=Солнечные и лунные затмения |место=М. |издательство=[[Наука (издательство)|Наука]] |год=1978 |страницы=50—54}}</ref>
* 27,32166 мши-ҵхи рыла [[эллипс|еллиптикатә]] орбитала [[Адгьыл|Адгьыл]] акәшара — «[[месяц#Сидерический (звёздный) месяц|асидертә мза]]» ҳәа изышьҭоу ауп (даҽакала иуҳәозар, аныҟәара аеҵәақәа ирҿырԥшны ишәоуп);
* амза аорбита аҟьаҟьара агьежьра: уи аиқәҳәалақәа (орбитеи аеклиптикеи ахьеиқәшәо аҭыԥқәа) мраҭашәараҟа инаскьоит, 18,6 шықәса рыла аикәшара наӡа ҟаҵаны. Ари аныҟәара [[Прецессия|прецессионтәуп]];
* амзатә орбита аҵәҩан ду агьежьра ([[Линия апсид|апсид цәаҳәақәа]]) 8,8 шықәса апериод аманы (хыхь зыӡбахә ҳәаз аиқәҳәалақәа рныҟәара ахырхарҭа иаҿагыло аган ала имҩаԥысуеит, даҽакала иуҳәозар, аперигеи аурара еизҳауеит);
* амза аорбита [[эклиптика|аеклиптика]] ахь 4°59′ инаркны 5°19′ рҟынӡа анаара аамҭа-аамҭала аҽыԥсахра;
* амза аорбита ашәага-загақәа аамҭа-аамҭала рҽыԥсахра: аперигеи - 356,41 инаркны 369,96 нызқь км рҟынӡа, апогеи - 404,18 нызқь км рҟынӡа;
* [[Приливное ускорение|Ацәқәырԥааиратә ццакыра]] амзыз ала Амза ԥеиҳа-еиҳа Адгьыл аҟынтәи ахарахара (шықәсык ахь 38 мм), убас ала уи аорбита ашьшьыҳәа атлара иаҿу [[спираль|спиральуп]].<ref>{{cite web|url=http://curious.astro.cornell.edu/about-us/37-our-solar-system/the-moon/the-moon-and-the-earth/111-is-the-moon-moving-away-from-the-earth-when-was-this-discovered-intermediate|title=Is the Moon moving away from the Earth?|publisher=Ask the Astronomer ([[Корнелльский университет|Cornell University]])|date=2015-07-18|access-date=2015-10-16|lang=en|archive-date=2015-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20151004171433/http://curious.astro.cornell.edu/about-us/37-our-solar-system/the-moon/the-moon-and-the-earth/111-is-the-moon-moving-away-from-the-earth-when-was-this-discovered-intermediate|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.seeker.com/when-the-moon-becomes-earths-nemesis-1767675191.html|title=When the Moon Becomes Earth's Nemesis|publisher=Discovery.com|date=2013-07-26|quote=In the case of the moon, it is moving away from us at a rate of 3.78 centimeters (1.5 inches) per year|access-date=2015-10-16|lang=en|archive-date=2017-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170306200103/http://www.seeker.com/when-the-moon-becomes-earths-nemesis-1767675191.html|url-status=live}}</ref><ref>''Алексей Левин''. [https://elementy.ru/nauchno-populyarnaya_biblioteka/430606/Prekrasnaya_Selena Прекрасная Селена] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20180305063653/https://elementy.ru/nauchno-populyarnaya_biblioteka/430606/Prekrasnaya_Selena |date=2018-03-05 }} // Популярная механика, № 5, 2008.</ref>
Амза еснагь азганк ала Адгьыл иаҿаԥшуеит; Амза егьи аган Адгьыл аҟынтәи иубарҭаӡам. Амза Адгьыл иахьынӡакәшо аамҭаҵәҟьа иҭагӡаны иара аҵәҩангьы знык иакәшоит, уи машәыршәа еиқәшәаз акы акәым, аха Амза ахәҭак Адгьыл ахь ахырхарҭа шьақәзыргыло [[Синхронное вращение|ацәқәырԥааиратә шьҭкаара]] иаҿыҵгоуп, уи алагьы Адгьыл акәшареи агьежьреи еиқәнаршәоит. Убасҵәҟьа, [[кордовая авиамодель|ашьаҳага змоу аҳаирплан амодел]] аԥырсал агәҭа иаакәыршаны иԥыруеит, насгьы егьи амҵәыжәҩа ахаангьы уахь иархаӡом.<ref name="scientificamerican">{{cite web|last=Murtagh|first=Jack|title=The SAT Problem That Everybody Got Wrong|url=https://www.scientificamerican.com/article/the-sat-problem-that-everybody-got-wrong/|website=[[Scientific American]]|date=2023-06-20|access-date=2024-02-02|lang=en|archive-date=2024-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123120607/https://www.scientificamerican.com/article/the-sat-problem-that-everybody-got-wrong/|url-status=live}}</ref>
Ҵабыргны, Амза Адгьыл акәшара аеллиптикатә орбита абзоурала еиҟарамкәа иахьымҩаԥысуа азы, [[либрация|алибрациа]] иахҟьаны, Адгьыл аҟынтәи амза ахҟьа абжа маҷк еиҳаны иубарҭоуп.<ref>{{Cite web|title=In Depth {{!}} Earth's Moon|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/earths-moon/in-depth|website=NASA Solar System Exploration|access-date=2022-09-05|archive-date=2022-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220829124336/https://solarsystem.nasa.gov/moons/earths-moon/in-depth/|url-status=live}}</ref>
=== Азеиԥш еиҿкаара ===
1609 шықәсазы Галилео Галилеи ателескоп ахархәарала раԥхьаӡа акәны Амзаҿы агагақәа аниба, ашьхақәеи акратерқәеи ыҟоуп ҳәа алкаа ҟаиҵеит. Ихылаԥшрақәа шьаҭас иҟаҵаны, Галилеи агәра ганы дыҟан Амза Адгьыл еиԥшу ихаҳәырку жәҩантә цәеижьуп ҳәа.
Иахьатәи аконцепциақәа рыла, Амза, ацәеи амантиеи (астеносфера) рыла ишьақәгылоуп, урҭ рҟазшьақәа еиԥшым, ԥшьы-хкҟьак шьақәдыргылоит, иара убас Амза злашьақәгылоу хәҭақәоуп амантиеи агәыцәи рыбжьара аиасратә зона, насгьы агәыцә ахаҭа, адәахьала иҟьатоуи ҩнуҵҟала икьакьои ахәҭақәа змоу. [[Атмосфера Луны|Атмосфереи]] [[Гидросфера Луны|агидросфереи]] шамахамзар иҟаӡам. Амза ахҟьа [[реголит|реголит]]ла ихҟьоуп — аметеоритқәа амза аҿықә ианаҿасуа иҟало асаба ҵаӷеи ахаҳәтә ԥҽыхақәеи реилаӡҩа. Аметеоритқәа ркаҳара иахылҿиаауа аиҿасра-тҟәацратә процессқәа анышә арпыпреи аиларҩынтреи иацхраауеит, убри аамҭазы анышә ахәҭақәа еилаӡуа, еиларӷәӷәо. Ареголит ахҟьа ажәпара метрак инаркны жәабала аметрақәа рҟынӡа иҟоуп.<ref name="автоссылка1">{{Статья |ссылка=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2000JE001396 |автор=James G. Williams, Dale H. Boggs, Charles F. Yoder, J. Todd Ratcliff, Jean O. Dickey |заглавие=Lunar rotational dissipation in solid body and molten core |год=2001 |язык=en |издание=Journal of Geophysical Research: Planets |том=106 |выпуск=E11 |страницы=27933—27968 |issn=2156-2202 |doi=10.1029/2000JE001396 |archive-date=2021-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205103515/https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2000JE001396 |url-status=live }}</ref><ref name=":0">{{Статья |ссылка=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/2013JE004559 |автор=James G. Williams, Alexander S. Konopliv, Dale H. Boggs, Ryan S. Park, Dah-Ning Yuan |заглавие=Lunar interior properties from the GRAIL mission |год=2014 |язык=en |издание=Journal of Geophysical Research: Planets |том=119 |выпуск=7 |страницы=1546—1578 |issn=2169-9100 |doi=10.1002/2013JE004559}}</ref><ref>{{книга
| автор = Галкин И. Н., Шварев В. В.
| заглавие = Строение Луны
| издательство = Знание
| место = М.
| год = 1977
| isbn = ?; ББК 526 Г16
| страниц = 64
| серия = Новое в жизни, науке, технике. Серия «Космонавтика, астрономия», 2. Издается ежемесячно с 1971 г.
}}</ref>
{| class="wikitable"
|+ GRAIL адыррақәа рыла Амза агеологиатә хҟьақәа<ref name=":0" />
|-
| Аҩныҵҟатәи агәыцә кьакьа
|style="text-align:right"| 0-230 км
|-
| Адәахьтәи агәыцә ҟьата
|style="text-align:right"| 230-325 км
|-
| Аиасратә зона
|style="text-align:right"| 325-534 км
|-
| Амантиа
|style="text-align:right"| 534-1697 км
|-
| Ацәа
|style="text-align:right"| 1697-1737 км
|}
Иубарҭоу аган бжьаратәла 3,2 км рыла акапан агәы иазааигәоуп, наҟтәи аган аасҭа, акапан агәы афигура агәахьы анаскьара инықәырԥшшәа 1,68–1,93 км ҟалоит. Иубарҭоу агьежьбжаҿы ахҟьа абжьаратәи ажәпара 8–12 км рыла еиҵоуп. Аекватортә хҟьа бжьаратәла 9,5 км рыла еиҳауп аполиусқәа рҟны аасҭа.<ref>{{Статья |автор=D. E. Loper, C. L. Werner |заглавие=On lunar asymmetries 1. Tilted convection and crustal asymmetry |ссылка=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2000JE001441 |язык=en |год=2002 |том=107 |выпуск=E6 |doi=10.1029/2000je001441 |издание=Journal of Geophysical Research |archive-date=2021-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814143030/https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2000JE001441 |url-status=live }}</ref>
<!-- <u>Ядро</u>
20:26 29 июля 2014 BFM.ru
Учёные: ядро Луны окружено горячей жидкостью
Постоянные изменения в гравитационном поле спутника, в ходе которых ядро как бы скользит внутри Луны, возможны именно благодаря этому слою, который выступает в качестве смазки.
19:04 29 июля 2014 Новости УрФО
Учёные: Ядро Луны окружено жидким слоем
Учёные составили компьютерную модель Луны Группа учёных — геофизиков, в которую вошли китайские, японские и американские эксперты, провели исследование, в результате которого пришли к выводу, что ядро Луны окружено жидким
12:20 29 июля 2014 Lenta.ru
В недрах Луны нашли жидкость
Жидкий слой представляет собой тонкую вязкую среду между астеносферой — нижней мантией спутника Земли — и ядром Луны, который покрывает ядро неравномерным образом<ref>{{cite web|url = http://news.yandex.ru/yandsearch?cl4url=www.naurfo.ru%2Fnews%2F20101&lr=5&rpt=story|title = Учёные: Ядро Луны окружено жидким слоем|author = BFM.ru, Новости УрФО, Lenta.ru|date=2014-07-29|publisher = }}</ref>.-->
==== Ахҟьаҿы аҭагылазаашьа ====
[[Файл:STS-107 Shuttle Mission Imagery STS107-E-05695 STS107-E-05697.gif|мини|Акосмостә ӷба “[[Колумбия (шаттл)|Колумбиа]]” ацифратә камерала 2003 шықәса ажьырныҳәа 26 рзы иҭнахыз Амза аԥштәы змоу асахьақәа.<ref>{{cite web |url=https://spaceflight.nasa.gov/gallery/images/shuttle/sts-107/html/s107e05695.html |title=STS-107 Shuttle Mission Imagery: STS107-E-05695 |author=NASA |access-date=2017-10-18 |archive-date=2016-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160530001831/http://spaceflight.nasa.gov/gallery/images/shuttle/sts-107/html/s107e05695.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=https://spaceflight.nasa.gov/gallery/images/shuttle/sts-107/html/s107e05697.html |title=STS-107 Shuttle Mission Imagery: STS107-E-05697 |author=NASA |access-date=2017-10-19 |archive-date=2016-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160530014043/http://spaceflight.nasa.gov/gallery/images/shuttle/sts-107/html/s107e05697.html |url-status=dead}}</ref>]]
[[Атмосфера Луны|Амза атмосфера]] кырӡа иҵаӷоуп. Хыхь Амра ианамырлашо, уа иҟоу арчқәа рыхәҭаа 25 хәҭак/см3 еиҳахом (Адгьыл азы ари ахыԥарбага 2,7·10<sup>19</sup> хәҭак/см<sup>3</sup> ауп), амра ангылалакь ашьҭахь ҩ-еишьҭагылак рыла еизҳауеит агрунт арчы ацәыӡра инамаданы. Атмосфера аԥсыҽхара Амза ахҟьаҿы аҳауаҟәандара аиҭаԥара дуқәа ҟанаҵоит ([[Лунная ночь (время суток)|уахынла]] −173°C инаркны амраҵаҟатәи аҭыԥ аҿы +127°C рҟынӡа), заҟа ирлашоу еиԥш; абри аҭагылазаашьаҿы метрак аҵаулараҿы иҟоу ахрақәа рҟәандара еиҭакрада иҟоуп, −35°C. Атмосфера шамахамзар иахьыҟам инамаданы, Амзаҿы ажәҩан еснагь еиқәаҵәоуп, еҵәала иҭәуп, Амра алаԥшҳәаа аханы ианыҟоугьы. Аха ҽынлатәи афотоҭыхымҭақәа рҿы аеҵәақәа убарҭаӡам, избанзар урҭ раарԥшразы Амра иарлашо амаҭәарқәа мыцхәы ирлашаны иҟазҵо [[экспозиция (фото)|аекспозициа]] аҭаххон.<ref>Шевченко, 1990, ад. 614.</ref>
3,5 миллиардҟа шықәса раԥхьа, алава ахыҵра дуқәа аныҟаз аамҭазы, амза атмосфера еиҳа еилацалан. Аҳасабрақәа иаадырԥшуеит алава иалҵуа иԥыруа амаҭәашьарқәа ([[монооксид углерода|CO]], [[сера|S]], [[Аӡы|H<sub>2</sub>O]]) адгьыл аҿы иҟоу [[Атмосфера (единица измерения)|ақәыӷәӷәара]] аҟынтәи 1% змоу атмосфера шьақәдыргылар шрылшоз. Уи алаӡҩахара аамҭа 70 миллион шықәса раҟара аҭахын ҳәа агәаанагара ыҟоуп.<ref name="Needham_2017"/>
[[Файл:1967 CPA 3546.jpg|мини|right|"Амзаҿы. Адгьыл шьҭыҵуеит" СССР аԥошьҭатә марка, 1967 шықәса<ref>{{книга
|автор = Маковецкий П. В.
|заглавие = Смотри в корень! Задача № 36 — Детективно-астрономо-филателистический сюжет
|ссылка = http://n-t.ru/ri/mk/sk036.htm
|ответственный =
|место = М.
|издательство = Наука
|год = 1976
|страниц =
|страницы =
|isbn =
|ref =
|archive-date = 2010-12-08
|archive-url = https://web.archive.org/web/20101208073201/http://n-t.ru/ri/mk/sk036.htm
}}</ref>]]
Адгьылтә дырган Амза ажәҩан аҿы шамахак имҵысӡакәа икнаҳауп. Адгьыл амза алаԥшҳәаа ахыхьтәи аҩадареи азимути рыла (7° ҟынӡа) есымзатәи аҽеиҭакра маҷқәа рҿыҵга [[Либрация|алибрациақәа]] рҿыҵга еиԥшуп. Адгьыл акәакьтә шәагаа Амза аҟынтәи уанахәаԥшуа амза ашәагаа Адгьыл аҟынтәи уанахәаԥшуа аасҭа 3,7-нтә рылаеиҳауп, насгьы [[Адгьыл|Адгьыл]] ихнаҩо ажәҩантә сфера [[Стерадиан|аҭбаара]] 13,5-тә рыла еиҳауп Амза иаҵанакуа аҭыԥҭаӡара аасҭа. Амза аҟынтәи иубарҭоу Адгьыл арлашара аҩаӡара, Адгьыл аҿы иубарҭоу [[Фазы Луны|амзатә фазақәа]] рырбагақәа ирҿагылоуп: [[полнолуние|амза анҭәу]], Адгьыл алашара змам ахәҭа Амза аҟынтәи иубарҭоуп, иара убасгьы Амза алашара змам ахәҭа Адгьыл аҟынтәи иубарҭоуп. Адгьыл ианыҷҷаало алашара ала арлашара закәанла 41-нтә еиҳаны иӷәӷәазароуп, Амза [[Лунный свет (астрономия)|алашарала]] Адгьыл арлашара аасҭа, аха аус аҟны уи 15-нтә рыла мацара еиҳауп; Адгьыл аҿы реиҳа иубарҭоу [[звёздная величина|аеҵәатә ҳаракыра]] Амзаҿы инықәырԥшшәа −16<sup>м</sup> ауп.<ref>Средний радиус Земли — 6371,0 км, а средний радиус Луны — 1737,1 км; соотношение равно ≈ 3,678.</ref><ref>{{nobr|(6371,0 / 1737,1)<sup>2</sup> ≈ 13,54}}.</ref><ref>Геометрическое альбедо Земли равно 0,367, а Луны — 0,12. Соотношение альбедо умножаем на соотношение площадей видимых дисков Земли и Луны: {{nobr|(0,367 / 0,12) ⋅ (6371,0 / 1737,1)<sup>2</sup> ≈ 41,12}}.</ref><ref>«Фотометрические измерения („[[Луноход-2|Лунохода-2]]“) привели к несколько неожиданным результатам относительно яркости лунного неба. В частности, было показано, что в дневное время лунное небо загрязнено определённым количеством пыли, и что при свете Земли в [[Лунная ночь (время суток)|ночное время]] лунное небо в 15 раз ярче, чем небо на Земле при полной Луне» — ''[[Маров, Михаил Яковлевич|М. Я. Маров]], У. Т. Хантресс'' Советские роботы в Солнечной системе: технологии и открытия. — {{М.}}: Физматлит. — 2017. — С. 263.</ref><ref>Соотношение яркости 41,12 соответствует разности видимых звёздных величин {{nobr|−2,5 ⋅ lg(41,12) ≈ −4,035}}; если звёздная величина Луны при наибольшей яркости равна −12,7, то звёздная величина Земли при наибольшей яркости составит −16,7</ref>
Амза ахҟьа амра ашәахәа 5-18% мацара ауп ианыԥшуа (ажәытә асфальт еиԥш). Амзаҿы аԥштәқәа реиԥшымзаарақәа даара имаҷуп; уи ахҟьа акаҳуа-цәыш мамзаргьы аиқәаҵәа-каҳуажә аԥштәхәқәа амоуп (1970 шықәсазтәи арбагақәа).<ref>Первые итоги определения физико-механических свойств грунтов Луны / под ред. проф. д-ра техн. наук [[Булычёв, Василий Георгиевич|В. Г. Булычёва]]. — {{М.}}: Госстрой СССР. — 1970. — С. 8.</ref>
2017 шықәсазы амза ахҟьа иреиӷьу аколориметриатә сахьақәа ҟаҵахеит акосмостә ныҟәага [[LRO]] зкәакьҭа ҭбаау амультиспектралтә камера WAC ала, иубарҭоуи аультрафиолеттәи аҟәшақәа рҿы аспектр адиапозонқәа быжьба рҟны иҭызхуа(ахсаала ахҳәаа). Аԥштәқәа реиҟәшаратә сахьақәа рҿы, Аилгара Амшын агәҭантәи ахәҭа, Ақәа Амшын мрагыларатәи ахәҭа, Ахьҭа Амшын, Аристарх ишьхеибаркыра рыԥштәы цәыҟаԥшьуп. Аҭынчра Амшын, Ацқьара Амшын аперифериатә хәҭа, Арацәара Амшын аҩадатәи ахәҭа, Ақәа Амшын мраҭашәаратәи ахәҭа, Аԥшацәгьақәа Рымшын амраҭашәаратәи аладатәи ахәҭақәа ажәҩангәыԥштәы рымоуп. Амза хазы игоу ахәҭақәа рыԥштәы аҷыдарақәа зегьы аԥхьаҟа ишьақәырӷәӷәахеит. Хазы игоу ахҟьа ахәҭақәа рыԥшшәқәа рҷыдарақәа абла шамахамзар еилнаргаӡом. Иаабац аԥштәызхоу афотоҭыхра ахархәарагьы иаҭаху алҵшәа ҟанаҵаӡом – амза ахҟьа тонк мацара аманы иааԥшуеит.<ref>[http://target.lroc.asu.edu/q3/# Интерактивная, масштабируемая карта Луны. Активировать слой «WAC Hapke-Normalized Color» или «WAC Color test»] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20170624010105/http://target.lroc.asu.edu/q3/ |date=2017-06-24 }}.</ref><ref>{{статья |автор=H. Sato et al. |заглавие=Resolved Hapke parametermaps of the Moon |ссылка= |язык=en |издание=Journal of Geophysical Research: Planets |тип=журнал |год=2014 |месяц= |число= |том=119 |номер= |страницы=1775—1805 |doi=10.1002/2013JE004580 |issn=}}</ref><ref>Шкуратов, 2006, ад. 173.</ref><ref>Шевченко, 1983, ад. 93.</ref>
Аспектр аҟны ацәқәырԥа кьаҿқәа рыхәҭаҿы ахҟьатәи [[альбедо|альбедо]] аиҵахара иахҟьаны Амза маҷк ицәҩеижьны иааԥшуеит.<ref>Шкуратов, 2006, ад. 165.</ref>
<gallery mode="packed" heights="140px">
ISS-42 Moon on the Earth's atmosphere.jpg|Амза МКС аҟынтәи 2015 шықәса хәажәкыра 8
Moon on earth horizon.jpg|Амза МКС аҟынтәи 2005 шықәса, жәабран 24
Full moon partially obscured by atmosphere.jpg|Амза акосмостә ӷба “[[Спейс шаттл|Спеис шаттл]]” аҟынтәи 1999 шықәса ԥхынҷкәынмза 21
</gallery>
=== Агравитациатә ҭыԥҭаӡара ===
==== Ахьанҭара амч ====
{{Main|Амза агравитациа}}
Амза ахҟьаҿы иҟоу [[Сила тяжести|ахьанҭара амч]] Адгьыл аҿы иҟоу аҟнытә 16.5% шьақәнаргылоит (6-нтә еиҳа иԥсыҽуп).
==== Агравитациатә мчы-лшара ====
{| class="standard" align="right"
|+ Асектортәи атессералтәи агармоникатә коеффициентқәа<ref>[http://vadimchazov.narod.ru/text_htm/xsru08.htm Орбитальные эфемериды Солнца, Луны и планет. 8. Начальные условия] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20110205212911/http://vadimchazov.narod.ru/text_htm/xsru08.htm |date=2011-02-05 }}.</ref>
| ''C''<sub>3,1</sub> = −0,000030803810
| ''S''<sub>3,1</sub> = −0,000004259329
|-
| ''C''<sub>3,2</sub> = −0,000004879807
| ''S''<sub>3,2</sub> = −0,000001695516
|-
| ''C''<sub>3,3</sub> = −0,000001770176
| ''S''<sub>3,3</sub> = −0,000000270970
|-
| ''C''<sub>4,1</sub> = −0,000007177801
| ''S''<sub>4,1</sub> = −0,000002947434
|-
| ''C''<sub>4,2</sub> = −0,000001439518
| ''S''<sub>4,2</sub> = −0,000002884372
|-
| ''C''<sub>4,3</sub> = −0,000000085479
| ''S''<sub>4,3</sub> = −0,000000718967
|-
| ''C''<sub>4,4</sub> = −0,000000154904
| ''S''<sub>4,4</sub> = −0,000000053404
|}
Амза [[Гравитационный потенциал|агравитациатә мчы-лшара]] ишаԥу ала аицҵақәа хԥа реицҵалыҵ еиԥш ианырҵоит:<ref>[http://www.astronet.ru/db/msg/1169697/node33.html Астронет: 7.3 Гравитационное поле Луны] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20080514194340/http://www.astronet.ru/db/msg/1169697/node33.html |date=2008-05-14 }}.</ref>
: <math>W = V + Q + \delta W,</math>
Уаҟа — ацәқәырԥааиратә мчы-лшара, —ацентрифугатә мчы-лшара, — адхаларатә мчы-лшара. Адхаларатә мчы-лшара абжьааԥны еиҟәшоит азоналтә, асектортә, атессералтә гармоникақәа рыла:
: <math>\begin{align}
V &= \frac{GM}{r} \left[1 - \sum_{n=2}^{\infty} J_n\left(\frac{R}{r}\right)^n P_n(\sin\vartheta)\right. + \\
&\qquad{} + \left.\sum_{n=2}^{\infty} \sum_{m=1}^n \left(\frac{R}{r}\right)^n (C_{nm} \cos m\lambda + S_{nm} \sin m\lambda) P_n^m(\sin\vartheta)\right],
\end{align}</math>
уаҟа — иаԥшьу [[Многочлены Лежандра|Лежандр иполином]], — [[гравитационная постоянная|агравитациатә константа]], Амза акапан, —[[долгота|ахарареи]] [[широта|аҭбаараареи]].
==== Адгьыл аҿы аӡхалареи аӡылаҟәреи ====
{{Main|Аӡхалареи аӡылбаареи|Аӡхаларатә мчқәа}}
Амза [[Гравитация|агравитациатә]] нырра Адгьыл аҿы азҿлымҳара зҵоу цәырҵрақәак арҿиоит. Урҭ рахьтә реиҳа еицырдыруа — [[Прилив и отлив|амшынтә ӡхаларақәеи, аӡылаҟәрақәеи]]. Адгьыл еиҿаԥшуа аганқәа рҿы ҩ-кылчаарак ҟалоит (актәи азааигәара) — Амза иаҿаԥшуа аганахь ала, насгьы уи иаҿаԥшуа аганахь ала. [[Мировой океан|Адунеи аокеанқәа]] рҿы ари аеффект еиҳа иалкааны иубарҭоуп, ацәа кьакьа аҟны аасҭа (аӡы акылчаара еиҳауп). Аӡхалара [[Амплитуда|амплитуда]] (аӡхалареи аӡылаҟәреи рыҩаӡарақәа реиҟарамра) иаарту аокеантә ҭыԥҭаӡарақәа рҟны ирацәаӡам, 30–40 см ыҟоуп. Аха аԥшаҳәақәа рзааигәара, аҵа ӷәӷәа анырра амзыз ала, аӡхыҵратә цәқәырԥа аҳаракра еизнарҳауеит, иаабац аԥша ацәқәырԥақәа реиԥш. Амза Адгьыл акәшара ахырхарҭа ҳасаб азуны, аокеан аҟны аӡхаларатә цәқәырԥа ацашьа асахьа ҭыхзар ауеит. Аӡхалара ӷәӷәақәа еиҳа аҭыԥ рымоуп аматерикқәа мрагыларахьтәи рыԥшаҳәақәа рҟны . Адгьыл аҿы иреиҳау аӡхаларатә цәқәырԥақәа рамплитуда Канадатәи аӡхықәчаԥа [[Фанди|Фанди]] иубарҭоуп, урҭ 18 метра иҟоуп.
Аглобус азы [[Амра|Амра]] адхаларатә мчы амҽхак Амза адхаларатә мчы аасҭа 200-нтә ишеиҳаугьы, Амза иаԥнаҵо [[приливные силы|аӡхаларатә мчқәа]] Амра иаԥнаҵо амчқәа раасҭа ҩынтә еиҳауп. Ари зыхҟьо аӡхаларатә мчқәа зхьыԥшу [[гравитационное поле|агравитациатә ҭыԥҭаӡара]] амҽхак мацара ахьакәым, уи аилазаара аиуеиԥшымрагьы иахьахьыԥшу ауп. Аҭыԥҭаӡара ахыҵхырҭа аҟынтәи абжьаӡара еизҳацыԥхьаӡа, аиԥшымра еиҳа ирласны еиҵахоит, аҭыԥҭаӡара ахаҭа амҽхак аасҭа. Амра Амза аасҭа 400-нтә Адгьыл иацәыхараны иахьыҟоу азы, амра агравитациа иахылҿиаауа аӡхаларатә мчқәа еиҳа иԥсыҽуп.<ref>{{cite web|url=http://fiz.1september.ru/articlef.php?ID=200601015|title=Морские приливы|author=Проф. [[Некрасов, Алексей Всеволодович|А. В. Некрасов]]|archive-url=https://www.webcitation.org/68ughMJ9C?url=http://fiz.1september.ru/articlef.php?ID=200601015|archive-date=2012-07-04|access-date=2009-07-17|url-status=dead}}</ref>
=== Амҳалдызтә мҽхакы ===
Иҟоуп агәаанагара, апланетақәа [[магнитное поле планет|рымҳалдызтә мҽхакы]] ахыҵхырҭа [[Тектоника|атектоникатә усура]] ауп ҳәа. Иаҳҳәап, Адгьыл аҿы амҽхак ҟанаҵоит агәыцә аҟны ирҭәоу [[металл|аметалл]] [[магнитное динамо|аныҟәара]]; [[Марс (планета)|Марс]] аҟны — [[Марс (планета)#Магнитное поле|аԥхьантәи аусура]] ахылҟьа-ҿылҟьақәа.
1959 шықәсазы «Луна-1» иаанарԥшит Амзаҿы еилазаашьак змоу амҳалдызтә мҽхакы шыҟамыз. [[Массачусетский технологический институт|Массачусетстәи атехнологиатә институт]] аҿы аҵарауаа имҩаԥыргаз аҭҵаарақәа рылҵшәақәа ишьақәдырӷәӷәоит уи иҟьатоу агәыцә шамаз агипотеза. Ари Амза ахылҵшьҭра иазку зегь реиҳа еицырдыруа агипотеза аҳәаақәа ирҭаӡоит: 4,5 миллиардҟа шықәса раԥхьа Адгьыли [[Марс|Марс]] иаҟараз акосмостә цәеижьи реиҿасра Адгьыл аҟынтәи ирҭәаз аматериа дуӡӡа ахәҭа «ҭнаҟьеит», анаҩс уи Амза алҵит. Експериментла ашьақәырӷәӷәара алыршахеит Амза аҟазаара раԥхьатәи аамҭацыԥҵәахазы Адгьыл амҳалдызтә мҽхакы еиԥшыз амҳалдызтә мҽхакы шамаз.<ref name="Vn"/><ref>{{Cite web |url=https://lenta.ru/news/2009/01/16/moon/ |title=Учёные раскрыли тайну магнитного поля Луны |access-date=2020-06-23|lang=ru|archive-date=2021-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210622232203/https://lenta.ru/news/2009/01/16/moon/ |url-status=live }}</ref>{{rp|24}}
Амза [[Гравитационное поле|агравитациатә ҭыԥҭаӡареи]] аҩныҵҟатәи аиҿкаареи рыҭҵааразы, иара убасгьы уи аԥхарратә ҭоурых аиҭашьақәыргыларазы апрограмма [[Gravity Recovery and Interior Laboratory|GRAIL]] иаанарԥшит Амза аҩныҵҟатәи икьакьоуи адәахьтәи аихатәи агәыцә ахәҭақәа шамоу (аихатәи асидерофилтәи ахәҭаҷқәа рыла ишьақәгылоу). Амза даара иԥсыҽу амҳалдызтә мҽхакы шьақәгылоит амзатә породақәа рҿы иаанхаз амагнитизм, иара убас агәыцә ианыруа аӡхаларатә мчқәа рыбзоурала.<ref name="автоссылка1" />
=== Ахылаԥшра ===
{{Main|Амза афазақәа|Алибрациа|Арлашьцара|Астрономиатә рефракциа|Асупермза}}
[[Файл:Moon phases internal ab.svg|мини|центр|700пкс|Амза афазақәеи, Амреи Адгьыли ирҿырԥшны иахьыҟоу аҭыԥи реимадара, Адгьыл [[Северное полушарие|Аҩадатәи ахәҭак]] аҟынтәи уахәаԥшуазар. Амза “[[Сидерический период|асидералтә мза]]” анҵцәамҭа инаркны “асинодатә мза” анҵәамҭанӡа иахьынӡаҵәиуа акәакь иаҵәа ԥштәылаа иалкаауп.]]
[[Файл:Blue Moon over Perth 31DEC2009.jpg|мини|Австралиатәи ари аҭыхымҭаҿы Амза 180 градус рҟынӡа иргьежьуеит, уи [[южное полушарие|Аҩадатәи агьежьбжа]] аҷыдаҟазшьа ауп. Амза [[Угловой размер#В астрономии|акәакьтә диаметр]] Амра адиаметр даара иазааигәоуп, [[Градус (геометрия)|градусбжак]] аҟара шьақәнаргылоит]]
Амза ахаҭа илашаӡом, амра алашара аныҷҷаалоит аҟароуп аҟнытә, убри аҟнытә, Адгьыл аҟынтәи иубарҭоуп Амра иарлашо амза ахҟьа ахәҭа мацара (амзаҿа иазааигәоу Амза афазақәа рҿы, даҽакала иуҳәозар, актәи аԥшьбарак алагамҭеи аҵыхәтәантәи аԥшьбарак анҵәамҭеи рҟны, даара иҭшәоу амагана аан «[[пепельный свет Луны|Амза ацәыцә лашара]]» ҳбар ауеит — Адгьыл ианыҷҷаалаз Амра ашәахәақәа рыла уи арлашара маҷ). Амза Адгьыл иакәыршоу [[Орбита|аорбита]] иқәланы еикәшоит, убри аҟнытә Адгьыл—Амзеи Адгьыл—Амреи ахырхарҭақәа рыбжьара иҟоу акәакь аҽаԥсахуеит, ҳаргьы [[фазы Луны|амза афазақәа]] рыԥсахра ҳбоит. Амза ҿа агыларақәа рыбжьара иҟоу аамҭацыԥҵәаха бжьаратәла 29,5 мшы (сааҭ 709) ыҟоуп, уи ''[[Месяц#Синодический (лунный) месяц|асинодикатә мза]]'' ҳәа иашьҭоуп. Асинодикатә мза аамҭа асидералтә мза аасҭа иахьеиҳау Адгьыл Амра иакәшаны аныҟәара иҳаилнаркаауеит: Амза аеҵәақәа ирҿырпшны Адгьыл инагӡаны ианакәшо, уи аамҭазы Адгьыл ахатә орбита 1/13 ахәҭа иахысуеит, Амза дырҩеигь Адгьыли Амреи рыбжьара иҟаларазы , уи даҽа ҩ-ҵхыки ҩахаки аҭаххоит.
[[Файл:Lunation animation April 2007.gif|мини|слева|Амзатә [[либрация|либрациақәа]]]]
Амза ахатә ҵәҩан ишакәшогьы, еснагь Адгьыл ахь ганкы мацарала иԥшуеит, даҽакала иуҳәозар, Амза Адгьыл акәшареи иара ахатә ҵәҩан акәшареи [[Синхронный спутник|еиқәшәоит]]. Ари асинхронизациа зыхҟьо Адгьыл Амза ахҩаҿы иҟанаҵоз [[прилив|аӡхаларақәа]] реиқәыӷәӷәара ауп. Амеханика азакәанқәа рыла, Амза Адгьыл агравитациатә ҭыԥҭаӡараҿы убас ала иҭагӡоуп, амзатә [[эллипсоид|еллипсоид]] аҵәҩанбжа ду Адгьыл ахь ирхазартә еиԥш.<ref>Э. В. Кононович и В. И. Мороз. ''Общий курс астрономии'' — {{М.}}: УРСС. — 2001 г. — С. 119.</ref>
1635 шықәсазы [[Галилей, Галилео|Галилео Галилеи]] иааиртыз [[Либрация|алибрациа]] афеномен абзоурала амза ахҟьа 59% аҟынӡа ацклаԥшразы алшара ыҟоуп. Амза аорбита [[эксцентриситет|аексцентриситет]] иахҟьаны Адгьыл иакәшоит еиҭасуа акәакьтә ццакыра аманы ([[Перигей|перигеи]] азааигәара еиҳа иццакны иныҟәоит, [[Апогей|апогеи]] азааигәара еиҳа ԥшьаала), аха амҩаныза ахатә ҵәҩан иакәшаны агьежьра ҭышәынтәалоуп. Уи абзоурала Адгьыл аҟынтәи Амза [[Обратная сторона Луны|егьфрахьтәи аган]] мраҭашәаратәии мрагыларатәии аҵкарқәа убарҭоуп (аоптикатә либрациа ҳаракырарала). Уи адагьы, Амза агьежьра аҵәҩан аорбита аҟьаҟьарахь анаара иахҟьаны, Амза наҟтәи аган аладатәии аҩадатәии аҵкарқәа Адгьыл аҟынтәи иубарҭоуп (аоптикатә либрациа [[Широта|аҭбаарарала]]).
Уахыки-ҽнакитәи, мамзаргьы [[параллакс|апараллактикатә]] либрациа 1° аҟынӡа ҟалоит амш аҩныҵҟа еиуеиԥшым аамҭақәа рзы адгьыл аҿы иалкаау ҭыԥк аҿы Амза аҭеиҭыԥш ахьеиԥшым азы. Иаҳҳәап, Адгьыл аекватор аҿы, Амза анҭәу, уи аҟьаҟьара аԥхьатәи аҵкар анаҩс иҟоу ахәҭа хәыҷы убарҭоуп, ианҭашәо акәзар — ашьҭахьтәи аҵкар анаҩс иҟоу ацҵаратә хәҭа хәыҷы.<ref>{{книга|часть=§4.11. Вращение и либрации Луны|издание=7-е изд|ответственный=Под ред. [[Иванов, Всеволод Владимирович|В. В. Иванова]]|заглавие=[[Кононович, Эдвард Владимирович|Кононович Э. В.]], [[Мороз, Василий Иванович|Мороз В. И.]] Общий курс астрономии: Учебное пособие|издательство=ЛЕНАНД|год=2019|место=М.|серия=Классический университетский учебник|страницы=123, 124|isbn=978-5-9710-6081-9}}</ref>
Иҟоуп иара убасгьы афизикатә либрациа, амҩаныза аиҟаратәратә ҭыԥ иакәшаны аҵысра иахҟьаны, [[Центр тяжести|агравитациатә гәыцә]] аиҭаҵрала, иара убасгьы Адгьыл аҟынтәи [[Приливные силы|аӡхаларатә мчқәа]] русура иахҟьаны. Ари афизикатә либрациа амҽхак харарала шықәсык ала 0.02° амоуп, иара убас ҭбаарарала фышықәса аамҭатә цыԥҵәахала 0.04° амоуп.
[[Рефракция астрономическая|Адгьыл атмосфераҿы аԥҽра]] иахҟьаны, Амза [[горизонт|алаԥшҳәаа]] ахаҿы илаҟәны уанахәаԥшуа, уи адиск еидҟьаԥсланы иааԥшуеит.
[[Файл:Speed of light from Earth to Moon.gif|мини|820пкс|центр|Адгьыл аҟынтәи ишьҭу алашара Амза аҟынӡа анаӡаразы иаҭаху аамҭа (1.255 секунд). Асахьа ҟаҵоуп амасштаб ала]]
Амза ахҟьаҿы иҟоу адгьыл еиҟарам азы, [[чётки Бейли|Беили иҭеисԥыҳә]] [[Солнечное затмение|амра атыҩкраан]] иубарҭоуп. Ус акәымкәа, [[Лунное затмение|Амза Адгьыл агага ианақәшәо]], даҽа оптикатә еффектк ҳбар ҳалшоит: уи ҟаԥшьхоит, Адгьыл атмосфера иалаԥсоу алашара ала иахьырлашахо иахҟьаны.
“[[Суперлуние|Асупермза]]” – астрономиатә цәырҵроуп, Амза [[Перигей|аперигеи]] ианахысуа аамҭеи уи афаза анҭәуи еиқәшәоит — амза аҭәра Адгьыл ԥсыхәа ахьынӡамоу ала азааигәахара иақәшәоит, уи иахҟьаны Адгьыл аҿы Амза адиск акәакьтә шәагааи уи алашара ашәахәеи абжьааԥны аасҭа еиҳауп. Еиҳа имаҷны иуԥылоит атермин «амикромза», Амза [[Апогей|апогеи]] аҿы ианыҟоу, даҽакала иуҳәозар, Адгьыл зегь раасҭа иацәыхараны ианыҟоу. Адгьыл аҟынтәи иԥшуа изы, «асупермза» аамҭазы Амза адиск акәакьтә шәагаа 14% рыла еиҳауп «амикромза» аамҭазы аасҭа, насгьы ашәахәа алашарагьы еиҳауп 30% рыла.<ref>{{Cite news|url=https://www.space.com/34515-supermoon-guide.html|title=Supermoon 2018: When and How to See January's Two Full Moons|work=[[Space.com]]|access-date=2018-01-10|archive-date=2019-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530223812/https://www.space.com/34515-supermoon-guide.html|url-status=live}}</ref><ref name="PhillipsNASA2011">{{cite web
|url=https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2011/16mar_supermoon/
|title=Super Full Moon
|last=Phillips
|first=Tony
|date=2011-03-16
|work=Science@NASA Headline News
|publisher=NASA
|access-date=2013-06-22
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507035348/https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2011/16mar_supermoon/
|archive-date=2012-05-07}}</ref>
== Аселенологиа ==
{{Main|Аселенологиа}}
{{See also|Амза аминералогиа}}
[[Файл:MoonLP150Q grav 150-ru.jpg|мини|300пкс|Амза аҿықәаҿ иҟоу арадиалтә [[гравитационная аномалия|гравитациатә аномалиа]]]]
Ашәагааи аилазаашьеи рыбзоурала, Амза зны-зынла [[Меркурий (планета)|Меркури]], [[Венера (планета)|Венера]], [[Земля (планета)|Адгьыл]], [[Марс (планета)|Марс]] реиԥш адгьылтә планетақәа ргәыԥ иахырыԥхьаӡалоит. Амза агеологиатә еиҿкаара ҭҵаауа, Адгьыл аиҿкаареи аҿиареи ирызкны акыр ирацәаны еилукаар улшоит.
Амза ацәа ажәпара бжьаратәла 68 км ыҟоуп, амзатә Акризисқәа рымшын аҵаҟа 0 км инаркны [[Королёв (лунный кратер)|Королиов икратер]] аҩадатәи ахәҭаҿы егьирахьтәи аган аҟны 107 км рҟынӡа аҽыԥсахуа. Ацәа аҵаҟа иҟоуп амантиа, насгьы, иҟалап аихаӡа асульфидтә гәыцә хәыҷгьы ыҟазар (радиусла 340 км раҟара, насгьы Амза акапан аҟынтәи 2% акапан аманы). Уамашәа иубаша, Амза акапанқәа ргәыцә агеометриатә гәыцә аҟынтәи Адгьыл аганахь ахырхарҭала 2 км раҟара абжьаӡара аманы иҟоуп. [[Кагуя|Кагуиа]] амиссиа алҵшәақәа рыла ишьақәыргылан, [[Море Москвы|Москватәи Амшын]] Амза зегьы азы зегь реиҳа иԥсыҽу ацәа шамоу – 600 метра ажәпара змоу абазальттә лава ахҟьа ҵаҟа 0 метра аҟара.<ref>{{статья|заглавие=Crustal thickness of the Moon: Implications for farside basin structures|том=36|doi=10.1029/2009GL039708|язык=en|тип=journal|автор=Ishihara, ''et al''|месяц=10|год=2009|издание=Geophysical Research Letters}}</ref><ref>{{статья|заглавие=The Kaguya Mission Overview|язык=en|doi=10.1007/s11214-010-9678-3|автор=Manabu Kato, ''et al''|число=25|месяц=8|год=2010|издательство=[[Springer Science+Business Media|Springer]]|издание=[[Space Science Reviews]]}}</ref>
«[[Лунар орбитер (программа)|Лунар Орбитер]]» амҩанызақәа рыццакра ашәарақәа ирыбзоураны Амза агравитациатә хсаала аԥҵара алыршахеит. Уи ацхыраарала, зеиԥшыҟам амзатә обиектқәа аарԥшын, [[маскон|амасконқәа]] ҳәа хьӡыс изҭаз (англыз быз. mass concentration аҟынтәи) — урҭ зеилацалара ҳараку аматериа акапанқәа роуп.
Амза [[Магнитное поле планет|амҳалдызтә мҽхакы]] амаӡам, уи ахҟьаҿы иҟоу ашьхатә породақәак амагнитизм ацәынхақәа шрымоугьы, Амза аҿиара зааӡатәи ашьаҿақәа раан амҳалдызтә мҽхакы амазар шалшоз узырбо.
Атмосферагьы амҳалдызтә мҽхакгьы амамкәа, Амза ахҟьа ишиашоу [[солнечный ветер|амратә ԥша]] анырра иақәшәоит. 4 миллиард шықәса рыҩныҵҟа амратә ԥша аҟынтәи аӡритә ионқәа амзатә реголит иалалон. Абасала, «Аполлон» амиссиақәа рыла иаагаз ареголит аҿырԥштәқәа амратә ԥша аҭҵааразы даара акры зҵазкуа материалны иҟалеит.
=== Аҳаԥқәа ===
[[Файл:Marius hills pit.png|thumb|Мариус ихәқәа рҭыԥаҿы аилаҳара]]
2009 азы, Иапониатәи [[Кагуя|Кагуиа]] азонд амза ахҟьаҿы [[холмы Мариуса|Мариус]] ҳәа изышьҭоу авулкантә шьхеибаркыра азааигәара иҟоу акылҳара аԥшааит, ахҟьа аҵаҟа иҟоу атоннел ахь уназго ҳәа иԥхьаӡоу. Аҭыҩра адиаметр 65 метра раҟара иҟоуп, аҵауларагьы 80 метра инарзынаԥшуа.<ref name="Лента, тоннель">[https://lenta.ru/news/2009/10/23/moon «На Луне нашли вход в подземный тоннель»] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20200809142713/https://lenta.ru/news/2009/10/23/moon |date=2020-08-09 }} — [[Лента.ру]] (26.10.2009)</ref>
Аҵарауаа ргәы ишаанаго ала, арҭ реиԥш иҟоу атоннелқәа Амзаҿы авулканқәа аныҟаз аамҭазы иҟалаз [[лавовая трубка|алаватә ҭҳәаақәа]] ракәзар алшоит. Ари ахшыҩзышьҭра шьақәнарӷәӷәоит амҩаныза аҿықәан еикәаҵәиуа аԥҟарсҭақәа рыҟазаара — алаватә ӡиасқәа злалхәашьуаз рцарҭақәа. Ас еиԥш иҟоу атоннелқәа аколонизациазы хархәара рыҭазар ауеит, амра ашәахәақәеи иарку аҭыԥҭаӡарақәеи рҟынтәи рыхьчара абзоурала, уаҟа аԥсҭазааразы ихымԥадатәу аҭагылазаашьақәа реиқәырхара еиҳа имариоуп. [[Марс (планета)|Марс]] аҿгьы ас еиԥш иҟоу акылҳарақәа ыҟоуп.<ref name="Лента, тоннель"/><ref name="Лента, тоннель"/>
=== Асеисмологиа ===
{{Main|Амзаҵысра}}
«[[Аполлон-12|Аполлон 12]]», «[[Аполлон-14|Аполлон 14]]», «[[Аполлон-15|Аполлон 15]]», «[[Аполлон-16|Аполлон 16]]» рекспедициақәа Амзаҿы иаанрыжьыз ԥшь-[[сейсмограф|сеисмограф]]к [[Сейсмическая активность|асеисмикатә усура]] шыҟоу аадырԥшит. Аҵарауаа иҟарҵаз аҵыхәтәантәи аҳасабрақәа рыла, амза агәыцә еиҳарак аихарҭәала ишьақәгылоуп. [[Аӡы|Аӡы]] ахьыҟам иахҟьаны, амза ахҟьа аиҭаԥарақәа акыраамҭа имҩаԥысуеит, сааҭк еиҳаны ицалар алшоит.<ref>{{статья |автор=Г. Латем, И. Накамура, Дж. Дорман, Ф. Дьюнебье, М. Юинг, Д. Ламлейн |заглавие=Результаты пассивного сейсмического эксперимента по программе «Аполлон» |lang=ru|издание=Космохимия Луны и планет. Труды Советско-Американской конференции по космохимии Луны и планет в Москве (4—8 июня 1974 года) |ответственный=Академия наук СССР, Национальное управление по аэронавтике и исследованию космического пространства США |место={{М.}} |издательство=[[Наука (издательство)|Наука]] |год=1975 |страницы=299—310}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rian.ru/science/20110108/318863206.html |title=В недрах Луны есть раскаленное металлическое ядро, считают учёные |date=2011-01-08 |publisher=[[РИА Новости]]|lang=ru|access-date=2011-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20110112012631/http://www.rian.ru/science/20110108/318863206.html|archive-date=2011-01-12|url-status=live}}</ref>
Амзаҵысрақәа ԥшь-гәыԥк рыла еихшазар ҟалоит:
* Аӡхаларатәқәа, мызкахьы ҩынтә ицәырҵуа, [[Амра|Амреи]] [[Адгьыл|Адгьыли]] [[Приливные силы|рыӡхаларатә мчқәа]] ирыхҟьо;
* атектоникатә — аамҭа-аамҭала иҟам, Амза [[грунт|адгьыл]] аҿы аныҟәарақәа ирыхҟьо;
* аметеориттә — [[метеорит|аметеоритқәа]] ркаҳара иахҟьо;
* аԥхарратә - урҭ зыхҟьо [[Амра|амра]] агылараан амза ахҟьа иаразнак ӷәӷәала аԥхароуп.
Ауаа ахьынхо астанциақәа рзы зегь реиҳа ашәарҭара зҵоу атектоникатә амзаҵысрақәа роуп. НАСА асеисмографқәа 5 шықәса ирылагӡаны амзаҵысрақәа 28 ҭарҩит. Урҭ рахьтә џьоукы-џьоукы 5,5 [[Магнитуда землетрясения|амагнитуда]] аҟынӡа инаӡоит, насгьы 10 минуҭк инареиҳаны имҩаԥысуеит. Аиҿырԥшразы: Адгьыл аҿы, арҭ реиԥш иҟоу адгьылҵысрақәа 2 минуҭк еиҳамкәа имҩаԥысуеит.<ref>[https://livescience.ru/content/view/920/143/ Лунотрясения] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20200806110531/https://livescience.ru/content/view/920/143/ |date=2020-08-06 }}.</ref><ref>[https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2006/15mar_moonquakes/ Moonquakes] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20180223071855/https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2006/15mar_moonquakes/ |date=2018-02-23 }}{{In lang|en}}.</ref>
=== Аӡы аҟазаара ===
Амзаҿы аӡы аҟазаара иазку адыррақәа раԥхьаӡа акәны [[1978|1978 ашықәс]] азы асовет ҭҵааҩцәа ажурнал «[[Геохимия (журнал)|Геохимиа]]» аҿы иркьыԥхьит. Ари афакт шьақәыргылахеит 1976 шықәсазы «[[Луна-24]]» азонд ала иаагаз аҿырԥштәқәа ранализ ала. Аӡаҿы иԥшааз ахыԥхьаӡара 0,1% шьақәнаргылеит.<ref>{{статья|автор=Ахманова М. В., Дементьев Б. В., Марков М. Н.|заглавие=Вода в реголите Моря Кризисов («Луна-24»)?|язык=ru|издание=Геохимия|год=1978|номер=2|страницы=285—288|nodot=1}}</ref><ref>{{cite web|url=https://lenta.ru/news/2012/05/30/lunarwater/|title=Американский учёный признал приоритет СССР в обнаружении воды на Луне|date=2012-05-30|publisher=[[Lenta.ru]]|access-date=2012-05-31|url-status=live|archive-date=2012-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20120531203858/http://lenta.ru/news/2012/05/30/lunarwater/}}</ref>
2008 шықәсазы, [[Институт Карнеги|Карнеги иинститути]] [[Брауновский университет|Браунтәи Ауниверситети]] рҟынтәи америкатәи агеологцәа ргәыԥ Амза агрунт аҿырԥштәқәа рҿы амҩаныза аҟазаара раԥхьатәи астадиақәа рзы ирацәаны иҭыҵыз [[Аӡы|аӡы]] ашьҭақәа рыԥшааит. Анаҩс, уи аӡы аиҳарак ифақьны акосмос ахь ицеит.<ref>{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/hi/russian/sci/tech/newsid_7500000/7500902.stm |title=Би-би-си {{!}} На Луне была и есть вода |access-date=2008-07-11 |archive-date=2014-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140420042601/http://news.bbc.co.uk/hi/russian/sci/tech/newsid_7500000/7500902.stm |url-status=live }}</ref>
Урыстәылатәи аҵарауаа иаԥырҵаз, LRO азонд аҿы иқәдыргылаз [[LRO]] LEND ҳәа изышьҭоу амыруга рхы иархәаны, Амзаҿы еиҳарак аӡри ахьырацәоу аҭыԥқәа рыԥшааит. Абарҭ адыррақәа шьаҭас иҟаҵаны, НАСА, [[LCROSS]] азонд ала Амза аихсразы аҭыԥ алнахит. Аԥышәара ашьҭахь, [[НАСА|НАСА]] аԥышәара ашьҭахь, 2009 шықәса абҵара 13 рзы, НАСА [[Южный полюс Луны|аладатәи аполиус]] азааигәара иҟоу [[Кабео (кратер)|Кабео]] акратер аҿы аҵаа еиԥшу аӡы аартра азы адырра ҟанаҵеит.<ref>{{Cite web |url=http://www.bbc.co.uk/russian/science/2009/11/091113_water_moon.shtml |title=Джонатан Эймос. Научный отдел Би-Би-Си. «На Луне нашли „значительное количество“ воды» |lang=ru|access-date=2009-11-14 |archive-date=2011-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719174331/http://www.bbc.co.uk/russian/science/2009/11/091113_water_moon.shtml |url-status=live }}</ref>
Индиатәи амзатә ӷба [[Чандраян-1|Чандраиан-1]] аҿы иқәыргылоу Mini-SAR арадар иаанацҳаз адыррақәа рыла, аҩадатәи аполиус арегион аҿы зынӡа 600 млн тонна аӡы аарԥшын, урҭ реиҳарак амзатә акратерқәа ирыҵаҵәаху аҵаа ԥҟақәа роуп. Иааидкыланы 40- кратер раҟара рҿы аӡы рыԥшааит, урҭ рдиаметр 2-15 км рҟынӡа аҽаԥсахуеит. Уажәазы аҵарауаа ирыԥшааз аҵаа аӡы шакәу лакҩакра рымаӡам.<ref>{{cite web |url=http://cybersecurity.ru/space/88564.html |title=«На Луне найдены более 40 водных ледяных кратеров» |lang=ru|access-date=2010-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501003338/http://cybersecurity.ru/space/88564.html |archive-date=2011-05-01 |url-status=dead }}</ref>
== Апородақәа рхимиа ==
Амза агрунт аилазаара Амза амшынтәи аматериктә раионқәа рҟны акырӡа еиԥшым. Амзатә породақәа рҿы аӡы маҷуп. Амза иара убас аихеи иԥыруа ахәҭаҷқәеи рыла иӷаруп. Амза агрунт иблыз [[Пистон (оружие)|ахәшә]] афҩы амоуп.<ref>{{статья|автор=[[Галимов, Эрик Михайлович|Э. Галимов]]|заглавие=Научная мысль как планетное явление|издание=[[Наука и жизнь]]|год=2018|номер=1|страницы=19|язык=ru}}</ref>
[[Файл:Lunar Thorium concentrations.jpg|мини|300px|Амза аҿықәан [[Торий|аториум]] аконцентрациа ахсаала ''[[Lunar Prospector]]''адыррақәа рыла.]]
{| class="wikitable sortable"
|+Амзатә [[реголит|реголит]] ахимиатә еилазаашьа [[процент|наӡынла]].<ref name="Kosm">{{статья|автор=А.Цимбальникова, М.Паливцова, И.Франа, А.Машталка|заглавие=Химический состав фрагментов кристаллических пород и образцов реголита «Луны-16» и «Луны-20»|издание=Космохимия Луны и планет. Труды Советско-Американской конференции по космохимии Луны и планет в Москве (4—8 июня 1974 года)|ответственный=Академия наук СССР, Национальное управление по аэронавтике и исследованию космического пространства США.|место={{М.}}|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|год=1975|страницы=156—166}}</ref>
|-
!Ахәҭаҷқәа ||“Луна-20” инанагеит||“Луна-16” инанагеит
|-
|[[Кремний|Si]] ||20,0 ||20,0
|-
|[[Титан (элемент)|Ti]]||0,28||1,9
|-
|[[Алюминий|Al]]||12,5 ||8,7
|-
|[[Хром|Cr]]||0,11||0,20
|-
|[[Железо|Fe]]||5,1||13,7
|-
|[[Магний|Mg]]||5,7||5,3
|-
|[[Кальций|Ca]]||10,3||9,2
|-
|[[Натрий|Na]]||0,26||0,32
|-
|[[Калий|K]]||0,05||0,12
|}
Амзатә реголит аҟны иара убас аоксидқәа ирылоу аҵәыҵәригьы рацәоуп, аоксидқәа зегь раасҭа иаларҵәоу рыхкы [[диоксид кремния|ашьанҵа адиоксид]] ауп — 42,8%. АМС «[[Луна-20]]» аматериктә раион аҟынтәи агрунт аанагеит, «[[Луна-16]]» амшынтә аҟынтәи.<ref name="Kosm"/><ref>{{Cite web |url=http://www.astronet.ru/db/msg/1188396/text#hFTB2erIbhNfmP0cRPJozw |title=Геофизические и геохимические особенности Луны. |lang=ru|access-date=2008-07-22 |archive-date=2008-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012010759/http://www.astronet.ru/db/msg/1188396/text#hFTB2erIbhNfmP0cRPJozw |url-status=live }}</ref>
== Аселенографиа ==
{{Main|Аселенографиа}}
[[Файл:Moondisk main visible details.png|мини|слева|300px|Амзатә диск аҿы ихадоу адетальқәа, блала иубарҭоу: Z — «[[лунный заяц|амзатә жьа]]», A — [[Тихо (лунный кратер)|акратер Тихо]], B — [[Коперник (лунный кратер)|акратер Коперник]], C — [[Кеплер (лунный кратер)|акратер Кеплер]], 1 — [[Океан Бурь|Аԥшацәгьақәа рокеан]], 2 — [[Море Дождей|Ақәақәа Рымшын]], 3 — [[Море Спокойствия|Аҭынчра Амшын]], 4 — [[Море Ясности|Аилгара Амшын]], 5 — [[Море Облаков|Аԥҭақәа Рымшын]], 6 — [[Море Изобилия|Амшхәыбзазара Амшын]], 7 — [[Море Кризисов|Акризисқәа Рымшын]], 8 — [[Море Влажности|Ацәаакра Амшын]]]]
[[Файл:MoonTopoGeoidUSGS-ru.jpg|мини|300px|Амза атопографиа, амзатә [[геоид|геоид]] иаҿырԥшны ахҟьа аҳаракра, Адгьыл аҟнытә иубарҭоу аган — арымарахьала]]
Амза ахҟьа ҩ-хкык рыла еихшазар алшоит:
# Ижәытәӡоу ашьхатә ҵакыра («амзатә материкқәа»),
# еиҳа еиҟароу, еиҳа иқәыԥшу [[лунные моря|амзатә мшынқәа]].
Амзатә «мшынқәа», Амза ахҟьа 16% рҟынӡа зҵазкуа, ажәҩантә цәеижьхәҭақәа рынҟьара иахҟьаны иҟалаз акратер дуӡӡақәа роуп, анаҩс урҭ алава ӡыҭы иҵаанарҟәрылеит. Ахҟьа аиҳарак реголитла ихҩоуп. Амза уи «амшын» ашьақәыргылараан агравитациатә момент анырра абзоурала , амзатә зондқәа зыҵаҟа еиҳа еилацалоу, ихьанҭоу апородақәа рыԥшааз, Адгьыл иаҿаԥшуа амҩаныза аганахьала еизгоуп.
Адгьыл ахь иаарԥшу аганаҿ иҟоу акратерқәа реиҳарак аҭҵаарадырра аҭоурых аҿы еицырдыруа ауаа рыхьӡқәа рыхҵоуп, иаҳҳәап [[Тихо Браге|Тихо Браге]], [[Коперник|Коперник]], [[Птолемей|Птолемеи]]. Ашьҭахьтәи аган аҿы иҟоу арелиефтә детальқәа еиҳа ҳаамҭазтәи ахьӡқәа рымоуп, иаҳҳәап, [[Аполлон (лунный кратер)|Аполлон]], [[Гагарин (лунный кратер)|Гагарин]], [[Королёв (лунный кратер)|Королиов]]. Амза анҭыҵтәи аган аҟны иҟоуп аҭаҳара ду [[Бассейн Южный полюс — Эйткен|Аӡҭачы Аладатәи аполиус — Еиткен]], 2,250 км адиаметри, 12 км аҵаулареи змоу —ари Амратә системаҿы иреиҳау ӡҭачуп, аидыслара иахылҿиааз. Иубарҭоу аган амраҭашәаратәи ахәҭаҿы иҟоу [[Море Восточное|Мрагыларатәи Амшын]] (Адгьыл аҟынтәи иубарҭоу) амацәазрацәа змоу акратер иаҿырԥштәы бзиоуп.
Иара убас, амзатә рельеф ихадам адеталь хәыҷқәагьы алыркаауеит – акуполқәа, абахәқәа, [[Список борозд на Луне|аҭаԥҟарсҭақәа]] — еикәаҵәиуа адәҳәыԥш еиԥшу арелиеф лбаага ҭшәақәа.
{{Main|Амза арелиеф ахәҭаҷқәа рсиа}}
=== Акратерқәа рхыҵхырҭа ===
[[Файл:Кратер2.jpg|мини|300пкс|[[Ударный кратер|Аиҿасратә кратер]] — акосмостә цәеижь аҿы даҽа еиҵоу цәеижьк акаҳара иахҟьаны ицәырҵуа аҭаҽылара ауп.]]
Амза аҟны [[Лунный кратер|акратерқәа]] ахьынтәиаанагаз аилкаара аҽазышәарақәа 1780-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭа инаркны иалагеит. Иҟан ҩ-гипотеза хадак – [[вулкан|авулкантәи]] [[метеорит|аметеориттәи]]. Аҩ-гипотезак аазыртыз ҳәа дыԥхьаӡатәуп [[Гук, Роберт|Роберт Гук]], 1667 шықәсазы амоделтә ԥышәарақәа мҩаԥызгоз. Урҭ руак аҟны иара арыц анышәаԥшь ҟьата ианиршәлон, егьи аҟны ахәша еиларшны ахҟьа дахәаԥшуан.<ref>''Бронштэн В. А.'' Метеоры, метеориты, метеороиды.</ref><ref>{{Книга |автор= |заглавие=Лунариум |ответственный=Е. Парнов, Л. Самсоненко |год=1976 |издание=2-е |место=М. |издательство=Молодая гвардия |страницы=297—298 |страниц=304 |isbn=}}</ref>
1780-тәи ашықәсқәа рзы анемец астроном [[Шрётер, Иоганн Иероним|Иоханн Шриотер]] иқәиргылаз [[вулкан|авулкантә]] теориа инақәыршәаны, амза акратерқәа ахыҵра ӷәӷәақәа ишьақәдыргылеит. Аха 1824 шықәсазы даҽа немец астрономк, [[Груйтуйзен, Франц фон|Франц фон Груитхуизен]], [[метеорит|аметеоритқәа]] ртеориа шьақәиргылеит, уи инақәыршәаны, ажәҩантә цәеижь Амза ианаҿасуа, амҩаныза ахҟьа ҭаҽылоит, убри алагьы акратер ҟалоит.
1920-тәи ашықәсқәа рҟынӡа, аметеоритқәа ргипотеза иаҿагылон акратерқәа рформа гьежь, избанзар аиҿасра кьаҳәқәа ииашоу ахҟьа аахарақәа раасҭа еиҳазар ауп, ус анакәха , акратерқәа аметеоритқәа ирхылҿиаазҭгьы урҭ [[эллипс|аеллипс]] аформа рымазар акәын. 1924 шықәсазы Зеландиа Ҿыцтәи аҵарауаҩ Чарльз Џьиффорд [[космическая скорость|акосмостә ццакырала]] иныҟәо аметеорит апланета ахҟьа аахара раԥхьаӡакәны иҵоуроу ахҳәаа азыҟаиҵеит. Алҵшәақәа рыла, ас еиԥш иҟоу аҿасраан, аметеорит аиҳарак аҿасра аҭыԥ аҿы иҟоу апорода иацны [[испарение|ифақьхоит]], насгьы акратер аформа акаҳара акәакь иадҳәалам. Иара убасгьы аметеориттә гипотеза иадгылоит амза акратерқәа рхыԥхьаӡара рдиаметр иахьахьыԥшу, иара убас [[метеорные тела|аметеортә цәеижьқәа]] рхыԥхьаӡара ршәага-загақәа иахьырхьыԥшу. 1937 шықәсазы ари атеориа азеиԥш ҭҵаарадырратә ԥшра аиҭеит асовет студент [[Станюкович, Кирилл Петрович|Кирилл Станиукович]], анаҩс аҭҵаарадыррақәа ирдокторхаз, ипрофессорхаз. «Аԥжәаратә теориа» иара ихаҭеи аҵарауаа ргәыԥи 1947 шықәса инаркны 1960 шықәсанӡа аԥҵара иаҿын, анаҩс уи аус адулара егьырҭ аҵарауаагьы иацырҵеит.
1964 шықәса инаркны америкатәи акосмостә ӷбақәа Рейнџер имҩаԥыргаз Адгьыл амҩанызахь аԥыррақәа, иара убасгьы [[Солнечная система|Амратә система]] егьырҭ апланетақәа рҟны акратерқәа раартра ([[Марс|Марс]], [[Меркурий|Меркури]], [[Венера|Венера]]), Амзаҿы акратерқәа ахьынтәаанагаз иазкны шәышықәсатәи аимак-аиҿак еилдыргеит. Иҟоу убри ауп, иаарту авулкантә кратерқәа (иаҳҳәап, Венера) амзатә кратерқәа даараӡа иреиԥшым, Меркури акратерқәа иреиԥшуп, урҭгьы ажәҩантә цәеижьқәа реидысларақәа ирхылҿиааит. Убри аҟнытә, [[метеорит|аметеоритқәа]] ртеориа уажәы зегьы ирыдыркылаз акәны иԥхьаӡоуп.
=== "Амшынқәа" ===
{{Main|Амза Амшын}}
Амзатә мшынқәа зны [[базальт|абазальттә]] [[лава|лавала]] иҭәыз алаҟәыра ҟьаҟьақәа роуп. Аханатә арҭ аформациақәа иаабац мшынқәаны иԥхьаӡан. Анаҩс, уи агәаанагара анхырбгалаха, ахьӡ шыҟаз иаанхеит, ирмыԥсахӡеит. Амзатә мшынқәа амза иубаратәы иҟоу аҭыԥҭаӡара 40% ааныркылоит.
[[Файл:Moon nearside LRO color mosaic.png|мини|300px|Амза иубарҭоу аган (КА «[[Lunar Reconnaissance Orbiter]] аҭыхымҭақәа рмозаика)]]
[[Файл:Moon farside LRO color mosaic.png|мини|right|300px|LRO адыррақәа рыла [[Обратная сторона Луны|Амза егьирахьтәи аган]]]]
{| class="wikitable sortable"
!
! Аурыс хьӡы || Жәларбжьаратәи ахьӡ<ref>{{книга
| автор = [[Дагаев, Михаил Михайлович|Дагаев М. М.]]
| часть = Введение
| заглавие = Лабораторный практикум по курсу общей астрономии
| издание = 2-е изд
| место = М.
| издательство = Высшая школа
| год = 1972
| страницы = 309
| страниц = 424
}}</ref>
! Амза аган
|-
| 1
| [[Океан Бурь|Аԥшацәгьақәа Рокеан]] || Oceanus Procellarum
| Иубарҭоу
|-
| 2
| [[Залив Зноя|Ашоурацәгьа Аӡҭагала (аҭынчымра)]] || Sinus Aestuum
| Иубарҭоу
|-
| 3
| [[Залив Радуги|Ацәаҟәа Аӡҭагала]] || Sinus Iridum
| Иубарҭоу
|-
| 4
| [[Залив Росы|Аӡаӡа Аӡҭагала]] || Sinus Roris
| Иубарҭоу
|-
| 5
| [[Залив Центральный|Агәҭантәи Аӡҭагала]] || Sinus Medium
| Иубарҭоу
|-
| 6
| [[Море Влажности|Ацәаакыра Аӡҭагала]] || Mare Humorum
| Иубарҭоу
|-
| 7
| [[Море Восточное|Мрагыларатәи Амшын]] || Mare Orientalis
| Иубарҭоу
|-
| 8
| [[Море Дождей|Ақәаршҩқәа Рымшын]] || Mare Imbrium
| Иубарҭоу
|-
| 9
| [[Море Изобилия|Абзаҳәра Амшын]] || Mare Foecunditatis
| Иубарҭоу
|-
| 10
| [[Море Краевое|Аҵкартә Мшын]] || Mare Marginis
| Иубарҭоу
|-
| 11
| [[Море Кризисов|Акризисқәа Рымшын (Ашәарҭарақәа)]] || Mare Crisium
| Иубарҭоу
|-
| 12
| [[Море Мечты|Агәыхәтәы Амшын]] || Mare Ingenii
| егьирахьтәи
|-
| 13
| [[Море Москвы|Москватәи Амшын]] || Mare Mosquae
| егьирахьтәи
|-
| 14
| [[Море Нектара|Анектар Амшын]] || Mare Nectaris
| Иубарҭоу
|-
| 15
| [[Море Облаков|Аԥҭақәа Рымшын]] || Mare Nubium
| Иубарҭоу
|-
| 16
| [[Море Паров|Афақьқәа Рымшын]] || Mare Vaporum
| Иубарҭоу
|-
| 17
| [[Море Пены|Ашәах Амшын]] || Mare Spumans
| Иубарҭоу
|-
| 18
| [[Море Смита|Смит Амшын]] || Mare Smythii
| Иубарҭоу
|-
| 19
| [[Море Спокойствия|Аҭынчра Амшын]] || Mare Tranquillitatis
| Иубарҭоу
|-
| 20
| [[Море Холода|Ахьҭа Амшын]] || Mare Frigorum
| Иубарҭоу
|-
| 21
| [[Море Южное (Луна)|Аладатәи Амшын]] || Mare Australe
| Иубарҭоу
|-
| 22
| [[Море Ясности|Аилгара Амшын]] || Mare Serenitatis
| Иубарҭоу
|}
=== Аҩныҵҟатәи аиҿартәышьа ===
[[Файл:Mainlunarcorerus.jpg|мини|слева|300px|Амза аҩныҵҟатәи аиҿартәышьа]]
Амза — хкырацәалатәи цәеижьуп, насгьы геохимиала еиԥшым ацәа, амантиа, агәыцә амоуп. Аҩныҵҟатәи агәыцә ахҩа еихала ибеиоуп, арадиус 240 км амоуп, адәахьтәи агәыцә ҟьата еиҳарак аихаӡа ҟьатала ишьақәгылоуп, арадиус 300–330 км рҟынӡа амоуп. Агәыцә иаакәыршаны 480-500 километра раҟара арадиус змоу хәҭа-хәҭала ирҭәоу аҳәаатә хҟьа ыҟоуп. Ари аилазаашьа 4,5 миллиард шықәса раԥхьа Амза ашьақәгылара ашьҭахь адунеизегьтәи амагматә океан аҟынтәи афракциатә кристаллизациа иахылҿиааит ҳәа агәаанагара ыҟоуп. Амза ацәа бжьаратәла 50 км аҟынӡа ашәпара амоуп.<ref>[http://www.nasa.gov/topics/moonmars/features/lunar_core.html Лунное ядро (NASA)] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20120111112210/http://www.nasa.gov/topics/moonmars/features/lunar_core.html |date=2012-01-11 }}{{In lang|en}}.</ref><ref>[http://www.nature.com/ngeo/journal/v2/n2/full/ngeo417.html Кристаллизация лунного океана магмы] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20110412152036/http://www.nature.com/ngeo/journal/v2/n2/full/ngeo417.html |date=2011-04-12 }}{{In lang|en}}.</ref>
Амза — [[Ио (спутник)|Ио]] ашьҭахь [[Солнечная система|Амратә системаҿы]] зегь реиҳа еилацалоу мҩанызоуп. Аха, Амза аҩныҵҟатәи агәыцә хәыҷуп, уи арадиус 350 км рҟынӡа иҟоуп; ари Амза арадиус аҟнытә ~20% мацара ауп, егьырҭ Адгьыл еиԥшу ацәеижьқәа рҟны ~50% еиԥшымкәа.
{{-}}
[[Файл:Terrestial Planets internal ab.svg|мини|center|920пкс|Амза аиҿкаашьеи [[Планеты земной группы|адгьылтә планетақәеи]] реиҿырԥшра]]
== Ахсаала ==
Амзатә ландшафт ахатәала иҷыдоуп, егьырҭ иреиԥым. Амза еиуеиԥшым ашәагаа змоу акратерқәа рыла ихҩоуп —здиаметр маҷӡоу инадыркны шә-километрак инаӡоу рҟынӡа. Аҵарауаа краамҭаӡа Амза харатәи аган иазку адыррақәа роууамызт. Уи алыршахеит [[космический аппарат|акосмостә ӷбақәа]] анцәырҵ инаркны мацара. Уажәшьҭа амҩаныза аҩ-гемисферак рзы даара инарҭбаау ахсаалақәа ҟаҵоуп. Инарҭбааны амзатә хсаалақәа ҟаҵоуп ҳаԥхьаҟа ауаҩы Амзаҿы итәареи аколонизациеи рҽазыҟаҵаразы – амзатә базақәа, ателескопқәа, атранспорт иманшәаланы рыргыларазы, аминералқәа рыԥшааразы, уҳәа убас иҵегьы.
== Ахылҵшьҭра ==
{{Main|Амза ахыҵхырҭа}}
[[Файл:Evolution of the lunar orbit.svg|мини|Иҳаҩсыз 4,5 миллиард шықәса ирылагӡаны амза аорбита аеволиуциа<ref>Ross M. N., Schubert G. Evolution of the lunar orbit with temperature- and frequency-dependent dissipation // J. Geophys. Res. — 1989. — Vol. 94, № B7. — P. 9533—9544. — doi:10.1029/JB094iB07p09533.</ref>]]
Амза ашьақәгылара иазку раԥхьатәи аҭҵаарадырратә теориа 1878 шықәсазы иқәиргылеит Британиатәи астроном [[Дарвин, Джордж Говард|Џьорџь Хоуард Дарвин]]. Ари атеориа инақәыршәаны, Амза Адгьыл иацрыҵит [[магма|амагматә]] еилаӡҩа асахьа аманы, [[центробежная сила|ацентрифугатә мчқәа]] рныррала. Уи зыԥсахуа "ампыҵхалара атеориа" излаҳәоз ала Амза хазы игоу [[Планетезималь|планетезималк]] аҳасабала иҟан, Адгьыл агравитациатә мҽхакы иагәылахаланы. Аицшьақәгыларатә теориа ишҳанаҳәо ала, Адгьыли Амзеи аамҭаказы еицышьақәгылеит апородақәа рыԥҽыха хәыҷқәа рыла. Аполлон амиссиа иаанагаз агрунт анализ иаанарԥшит амзатә дгьыл аилазаара Адгьыл аилазаара акырӡа ишеиԥшым. Уи адагьы, ҳаамҭазтәи акомпиутертә модельқәа иаадырԥшит ацентрифугатә мчқәа рныррала амассивтә цәеижь Адгьыл аҟынтәи аҟәыҭхахара ҟалашьа шамамыз. Абасала, аханатәтәи ах-теориак рҟынтә акгьы зышьақәырӷәӷәамхеит.<ref name="h49" /><ref name="h49" /><ref name="h56" /><ref name="h49">Хейзен, 2017, ад. 49.</ref><ref name="h56">Хейзен, 2017, ад. 56.</ref>
1984 азы, Гаваитәи апланетартә ҭҵаарадырратә конференциаҿы зегьы еицҿакны Амза ашьақәгыларазы атеориа шьҭырхит, [[теория Гигантского столкновения|Аидыслара Дуӡӡа атеориа]] ҳәа хьӡыс изауз. Атеориа излаҳәо ала, Амза шьақәгылеит 4,6 миллиард шықәса раԥхьа, Адгьыл [[Тейя (гипотетическая планета)|Теиа]] ҳәа хьӡыс изҭаз ажәҩантә цәеижь ианаҿас ашьҭахь. Аиҿасра ишиашоу агәҭаны акәымкәа, кәакьла (иацәхасны) иҟалеит. Уи иахҟьаны, иақәҳаз аобиект амаҭәашьарқәа рӷьырак, насгьы адгьыл амантиа амаҭәашьарқәа рыхәҭак Адгьыл азааигәаратәи аорбитахь иаршәит. Абарҭ аԥҽыхақәа рҟынтәи, апрото-Мза аҽеизнаган, 60,000 км арадиус аманы (уажәы ~384 нызқь км) аорбита иақәланы аикәшара иалагеит. Ааха иахҟьаны Адгьыл аҵәира аццакра иаразнак ӷәӷәала иазҳаит (5 сааҭк рыҩнуҵҟа зныктәи аҵәира) иара убасгьы иубарҭоу аҵәира аҵәҩан анаара аиуит. Ари атеориагьы [[Происхождение Луны#Гипотеза столкновения|агхақәа]] шамоугьы, иахьазы ихадоу ҳәа иԥхьаӡоуп.<ref name="возраст луны">{{cite web |url=https://lenta.ru/news/2011/08/18/moon/ |title=Астрономы определили точный возраст Луны |lang=ru|date=2011-08-18 |publisher=Лента.ру |access-date=2011-08-19 |archive-date=2011-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110918072801/http://lenta.ru/news/2011/08/18/moon/ |url-status=live }}</ref><ref>[http://selfire.com/2008/09/1535/ Рождение Луны] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20090909155142/http://selfire.com/2008/09/1535/ |date=2009-09-09 }}. selfire.com.</ref><ref>[https://rg.ru/2014/06/06/luna-site-anons.html Германские учёные о составе лунных пород] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20200808142308/https://rg.ru/2014/06/06/luna-site-anons.html |date=2020-08-08 }}.</ref><ref>Хейзен, 2017, ад. 62.</ref>
Апланетақәа еидцәысларала реиҿасра атеориа ашьақәырӷәӷәара аарԥшра алшоит:
* Амза амантиа адиаметр азеиԥш адиаметр аҟынтәи 80% шьақәнаргылоит. Абжьааԥны ас еиԥш иҟоу акосмостә цәеижьқәа рҟны уи 50% шьақәнаргылоит;
* мантия Луны преимущественно содержит каменные породы.
Амза агрунт агәаҭақәа рҿы иҟоу иҭышәынтәалоу арадиогентә изотоп [[Вольфрам-182|вольфрам-182]] (аамҭа кьаҿк аҩнуҵҟа зыԥсы ҭоу [[Гафний-182|агафни-182]] аилабгара иахылҿиаауеит), 2005 шықәсазы Германиатәи Британиадутәи аҵарауаа-аминералогцәа ишьақәдыргылеит асиликаттәи аметаллтәи ахҩақәа рыла аиҟәшара ақәра 4 миллиардки 527 миллиони шықәса (± 10 миллион шықәса), 2011 шықәсазы уи ақәра 4.36 млрд шықәса ыҟан (±3 млн) ҳәа иԥхьаӡан, 2015 —шықәсазы 4.47 млрд шықәса, 2017 ашықәсазы — 4.51 млрд шықәса.<ref>[http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/310/5754/1671 Hf-W Chronometry of Lunar Metals and the Age and Early Differentiation of the Moon] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20070927223249/http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/310/5754/1671 |date=2007-09-27 }} // Science.</ref><ref name="возраст луны" /><ref>[http://www.oreanda.ru/other/Uchenye_uznali_tochnyy_vozrast_Luny_po_meteoritam/article896136/ Учёные узнали точный возраст Луны по метеоритам] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20150419052009/http://www.oreanda.ru/other/Uchenye_uznali_tochnyy_vozrast_Luny_po_meteoritam/article896136/ |date=2015-04-19 }}. Ореанда-Новости.</ref><ref>[https://tass.ru/kosmos/3934349 Ученые оценили возраст Луны в 4,51 млрд лет] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20201025115859/https://tass.ru/kosmos/3934349 |date=2020-10-25 }}.</ref>
2020 шықәсазы, аҵарауаа Амза ақәра 4.425 миллиард шықәса ±25 миллион шықәса ҳәа ахә ршьеит. [[циркон|Ациркон]] хазы игоу арыцқәа рықәрақәа ирыхәаԥшуа, мамзаргьы апородақәа шеибгоу рықәрақәа ирыхәаԥшуа иахьыԥшуп аҵарауаа ргәаанагарақәагьы реиԥшымзаара, 4,35 инаркны 4,51 миллиард шықәса уажәаԥхьанӡа. 2024 шықәса ԥхынҷкәын мзазы икьыԥхьыз аҭҵаараҿы 4,43-4,53 миллиард шықәса ирыҵаркыз аамҭатә цыԥҵәаха аанарԥшит.<ref>{{Cite web |url=https://rg.ru/2020/07/14/vozrast-luny.html |title=Астрономы скорректировали возраст Луны — Российская газета|lang=ru|access-date=2021-11-25 |archive-date=2021-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125125301/https://rg.ru/2020/07/14/vozrast-luny.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/science/news/2024/12/19/24662450.shtml|title=Луна оказалась гораздо старше, чем считалось ранее|lang=ru|website=Газета.Ru|date=2024-12-20|access-date=|archive-date=2024-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241227134008/https://www.gazeta.ru/science/news/2024/12/19/24662450.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{Статья|ссылка=https://www.nature.com/articles/s41586-024-08231-0|автор=Francis Nimmo, Thorsten Kleine, Alessandro Morbidelli|заглавие=Tidally driven remelting around 4.35 billion years ago indicates the Moon is old|год=2024|язык=en|издание=[[Nature]]|том=636|выпуск=8043|страницы=598–602|issn=1476-4687|doi=10.1038/s41586-024-08231-0|archive-date=2024-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20241220175021/https://www.nature.com/articles/s41586-024-08231-0}}</ref>
== Аҭҵаара ==
{{Main|Амза аҭҵаара}}
[[Файл:Moon Dedal crater.jpg|мини|слева|200px|[[Дедал (лунный кратер)|Дедал акратер]], [[диаметр|адиаметр]]: 93 км, аҵаулара: 3 км (NASA афото)]]
Амза жәытәнатә аахыс ауаа азҿлымҳара рызцәырнагон. Ҳера ҟалаанӡа [[II век до н. э.|II ашәышықәсазы]] [[Гиппарх|Гиппарх]] аеҵәатә жәҩан аҿы Амза аныҟәара ҭиҵааит, [[Эклиптика|аеклиптика]] иаҿырԥшны амза аорбита анаара, Амза ашәагааи Адгьыл аҟынӡа абжьаӡареи шьақәиргылеит, иара убасгьы аныҟәара аҷыдарақәа жәпакы алиԥшааит. Ҳера ҟалаанӡа III ашәышықәсазы [[Аристарх Самосский|Самостәи Аристарх]] Амза адиаметр аилкааразы амза атыҩкра аамҭа ихы иаирхәеит. Иара иҳасабрақәа рыла, Амза адиаметр Адгьыл адиаметр аԥшьбатәи ахәҭа иаҟароуп — даҽакала иуҳәозар, иааизакны 3700 км, уи ииашоу аҵакы иақәшәоит.<ref>{{статья |автор=Трифонов Е. Д. |заглавие=Как измерили Солнечную систему |издание=[[Природа (журнал)|Природа]] |номер=7 |год=2008 |страницы=18—24 |ссылка=http://www.ras.ru/FStorage/Download.aspx?id=9e94d047-3346-443c-91fa-d3fb1049edae |archive-url=https://web.archive.org/web/20130422150733/http://www.ras.ru/FStorage/Download.aspx?id=9e94d047-3346-443c-91fa-d3fb1049edae |archive-date=2013-04-22 |язык=ru |издательство=[[Наука (издательство)|Наука]] |url-status=live }}</ref><ref>Асфог, 2021, ад. 113.</ref>
[[телескоп|Ателескопқәа]] рыӡбара иалнаршеит амза арелиеф еиҳа исссоу ахәҭақәа реиҩдыраара. Раԥхьатәи амзатә хсаалақәа руак ҟаиҵеит [[Джованни Риччиоли|Џьованни Риччиоли]] 1651 шықәсазы, иара ахьӡқәагьы риҭеит аҭыԥ лашьца дуқәа, «амшынқәа» ҳәа рыхьӡҵаны, иахьа уажәраанӡагьы ҳхы иаҳархәо. Арҭ [[топоним|аҭыԥхьӡқәа]] ирныԥшуан акыр зхыҵуа агәаанагара, Амзаҿы амш аҭагылазаашьа Адгьыл аҿы иҟоу еиԥшуп ҳәа, насгьы аҭыԥ лашьцақәа амзатә ӡыла иҭәуп ҳәа, аҭыԥ лашақәа бахҵәароуп ҳәа иԥхьаӡан. Иага ус иҟазаргьы 1753 шықәсазы Хорватиатәи астроном [[Руджер Бошкович|Руџьер Бошкович]] Амза атмосфера шамам шьақәирӷәӷәеит. Аус злоу убри ауп, аеҵәақәа Амза ианырҵәахлак, урҭ иаразнак иӡуеит, аха Амза атмосфера амазҭгьы, усҟан аеҵәақәа хәыҷы-хәыҷла иҭаалон, атмосфера ыҟамзар, Амза ахҟьаҿы аӡгьы зыҟалаӡом, избан акәзар уи иаразнак ифақьхон.
Уи Џьованни Риччоли инапы лас ала, [[Ударный кратер|акратерқәа]] еицырдыруа аҵарауаа рыхьӡқәа [[планетная номенклатура|рыҭара]] иалагеит: [[Платон|Платон]], [[Аристотель|Аристотель]], [[Архимед|Архимед]] инадыркны [[Вернадский, Владимир Иванович|Вернадски]], [[Циолковский, Константин Эдуардович|Циолковски]], [[Павлов, Иван Петрович|Павлов]] рҟынӡа.
Амза аҭҵаараҿы етап ҿыцны иҟалеит астрономиатә хылаԥшрақәа рҿы афотоҭыхра ахархәара, [[XIX век|19-тәи ашәышықәса]] азбжа инаркны. Уи абзоурала Амза аҿықә еиҳа инҭыршәшәааны аҭҵааразы алшара ҟалеит, еилыкка иҟоу афотосахьақәа рыла. Урҭ реиԥш иҟоу афотосахьақәа ҭырхит [[Рю, Уоррен де ла|Уоррен де ла Риу]] (1852) иара убас [[Резерфорд, Льюис Моррис|Лиуис Резерфорд]] (1865). 1896-1904 шықәсқәа рыбжьара, [[Леви, Морис (астроном)|Морис Леви]], [[Пюизё, Пьер Анри|Пьер Пиуизио]], [[Ле Морван, Шарль|Шарль Ле Морван]] иҭрыжьит еилыкка иҟоу «Амза афотосахьатә атлас».<ref>{{cite web |url=https://www.cairn.info/revue-de-la-bibliotheque-nationale-de-france-2013-2-page-36.htm |title=L’Atlas photographique de la Lune, de MM. Loewy et Puiseux |lang=fr |website=Cairn.info |url-status=dead |access-date=2017-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107004546/https://www.cairn.info/revue-de-la-bibliotheque-nationale-de-france-2013-2-page-36.htm |archive-date=2017-11-07 }}</ref>
=== Акосмостә ӷбақәа рыла аҭҵаара ===
{{See also|Автоматтә планетабжьаратә станциа|Апланетабжьаратәи акосмостә ныҟәагақәа рсиа#Амза|20-тәи ашәышықәсазы Амзахь идәықәҵаз рсиа|21-тәи ашәышықәсазы Амзахь идәықәҵаз рсиа}}
Акосмостә аамҭа аналагаз аахы Амза иазку ҳдыррақәа иаагәоуҭаратәы ирызҳаит. Амза агрунт злаҟоу еилкаахеит, аҵарауаа уи аҿырԥштәқәа роуит, насгьы ашьҭахьтәи аган ахсаалагьы еиқәыршәахеит.
Асоветтә планетабжьаратә станциа «[[Луна-2]]» раԥхьаӡакәны Амза аҟынӡа инаӡеит [[1959|1959 шықәсазы]] [[Цәыббрамза 13|цәыббрамза 13]] аҽны.
Раԥхьаӡакәны Амза иаарҳәу аган бахеит 1959 шықәсазы, Асовет станциа «[[Луна-3]]» ианахыԥраауаз Адгьыл аҟынтәи иубарҭам уи аҿықә ахәҭа ҭнахит.
Раԥхьаӡа акәны Амза аҿықәан атәара тата мҩаԥнагеит 1966 шықәса жәабранмза 3 азы Асовет планетабжьаратә станциа «[[Луна-9]]».
Амза раԥхьатәи иԥсабараатәым амҩаныза акәны 1966 шықәсазы иҟалеит асовет станциа «[[Луна-10]]».
Раԥхьаӡакәны Амза иакәшаны Адгьыл ахь ахынҳәра мҩаԥнагеит 1968 шықәсазы асовет космостә ӷба «[[Зонд-5]]». Аӷбаҿы иҟан акәуақәеи ахәаҷа-маҷақәеи, урҭ Амзахь апланетабжьаратәи аԥырра ҟаҵаны қәҿиарала Адгьыл ахь ихынҳәыз раԥхьаӡатәи ԥсы зхоу ԥстәқәаны иҟалеит.
==== Ауаҩы дызлахәу аԥыррақәа ====
[[Файл:Youtubeastronautsonmoonot3.gif|мини|Аполлон 16 Амзаҿы]]
{{See also|Амзатә еиԥхныҩлара}}
1960-тәи ашықәсқәа ралагамҭазы еилкаан [[США|Еиду Америкатәи аштатқәа]] акосмос анапахьы аагараҿы [[СССР|Асовет Еидгыла]] ашьҭахь ишыҟаз. [[Кеннеди, Джон Фицджеральд|Џь.Кеннеди]] алаҳәара ҟаиҵеит 1970 шықәсанӡа Амзаҿы ауаҩы дтәоит ҳәа. Ауаҩы дызҭоу аԥырра аҽазыҟаҵаразы [[НАСА]] акосмостә программақәа жәпакы нанагӡеит: «[[Рейнджер (программа)|Рейнџьер]]» (1961—1965) — аҿықә афотоҭыхра, «[[Сервейер (программа)|Сервеиер]]» (1966—1968) — атәара татеи аҭыԥ афотоҭыхреи, «[[Лунар орбитер (программа)|Лунар орбитер]]» (1966—1967) — Амза аҿықә икылыршәшәаны аарԥшра. 1965-1966 шықәсақәа рзы иҟан НАСА апроект [[Проект MOON-BLINK|MOON-BLINK]], Амза аҿықәан иаабац еиԥшым ацәырҵрақәа (аномалияқәа) рыҭҵааразы. Аусура нанагӡеит Trident Engineering Associates ([[Аннаполис (Мэриленд)|Аннаполис]], [[Мэриленд|Мериленд]] аштат),1965 шықәса рашәарамза 1 азы Goddard Space Flight Center ([[Гринбелт (Мэриленд)|Гринбелт]], [[Мэриленд|Мериленд]] аштат) акомпаниеи дареи напызҵарҩыз аконтракт NAS 5-9613 аҳәаақәа ирҭагӡаны.<ref>[http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19660030253_1966030253.pdf Проект в архиве] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20110627005810/http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19660030253_1966030253.pdf |date=2011-06-27 }}.</ref><ref>[http://www.nasa.gov/ Официальный веб-сайт] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20070714191601/http://www.nasa.gov/ |date=2007-07-14 }}{{In lang|en}}.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nasaimages.org/ |url-status=dead |title=База фото- и видеоматериалов NASA |access-date=2012-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113061127/http://www.nasaimages.org/ |archive-date=2012-11-13}}</ref>
Ауаҩы дызлахәыз [[Пилотируемый космический полёт|Амзахь аԥырразы]] Америкатәи апрограмма «[[Аполлон (программа)|Аполлон]]» ҳәа хьӡыс иаман. Раԥхьатәи атәара ҟалеит 1969 шықәса ԥхынгәымза 20 рзы; аҵыхәтәантәи - 1972 шықәса ԥхынҷкәынмзазы, 1969 шықәса ԥхынгәымза 21 азы Амза аҿы раԥхьаӡа зшьапы ықәзыргылаз уаҩхеит америкауаҩ [[Армстронг, Нил|Нил Армстронг]], аҩбатәи [[Олдрин, Эдвин|Едвин Олдрин]]; агәыԥ ахԥатәи ахаҭарнак [[Коллинз, Майкл (астронавт)|Майкл Коллинз]] аорбиталтә модуль аҿы даанхеит.
1972 шықәса ԥхынҷкәынмзазы, «Аполлон 17» астронавтцәа акапитан [[Сернан, Юджин|Джин Сернани]] адоктор [[Шмитт, Харрисон|Харрисон Шмитти]] аҵыхәтәан Амзаҿы итәаз (иахьа уажәраанӡа) ауаа ракәхеит.
Абасала, Амза заҵәык ауп ауаҩы дызҭаахьоу ажәҩантә цәеижь; насгьы раԥхьатәи жәҩантә цәеижьуп, зҿырԥштәқәа Адгьыл ахь иааргаз (Америка 380 килограм, СССР - 324 грамм Амза [[реголит|агрунт]]).<ref>{{cite web |url = http://anomalniy-mir.ru/luna/moskva-skolko-stoit-gramm-luny.html |url-status=dead |title = Москва: сколько стоит грамм Луны?|lang=ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20130925115028/http://anomalniy-mir.ru/luna/moskva-skolko-stoit-gramm-luny.html |archive-date = 2013-09-25 |website = anomalniy-mir.ru}}</ref>
==== Амзаныҟәақәа ====
СССР Амза ахҟьаҿы аҭҵаарақәа мҩаԥнагон арадиомҩақәҵара змаз ахаҭаныҟәаратә аппаратқәа ҩба рыла: «[[Луноход-1]]», 1970 шықәса лаҵарамзазы Амзахь идәықәҵаз, «[[Луноход-2]]» — 1973 шықәса ажьырныҳәазы. «Луноход-1» 10,5 дгьылтә мза аус ауан, «Луноход-2» — 4,5 дгьылтә мза (даҽакала иуҳәозар, хә-мзатә мши ԥшьы-[[Лунная ночь (время суток)|мзатә ҵхи]]), уи аамҭа иалагӡаны 42,1 км иахысит (2014 шықәса ԥхынгәымза 28-нӡа, ари абжьаӡара адгьыл анҭыҵтәи (ауаҩы иҟаиҵаз) аппаратқәа рзы рекордны иаанхеит, 45,16 км ирхысыз марсныҟәаҩ «[[Оппортьюнити|Оппортиунити]]» ари арекорд иаԥнагаанӡа). Аҩ-мыругакгьы еизыргеит, Адгьыл ахь иагьаарышьҭит хыԥхьаӡара рацәала амзатә грунт иазку адыррақәа, насгьы амзатә рельеф ахәҭаҷқәеи апанорамақәеи рфотосахьақәагьы.<ref>{{cite web |url=http://www.planetary.org/blogs/emily-lakdawalla/2013/06211627-opportunity-lunokhod-record.html |title=Is Opportunity near Lunokhod's distance record? Not as close as we used to think! |publisher=The Planetary Society |author=[[Emily Lakdawalla]] |date=2013-06-21 |access-date=2013-06-26 |lang=en |archive-date=2013-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130625004519/http://www.planetary.org/blogs/emily-lakdawalla/2013/06211627-opportunity-lunokhod-record.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nature.com/news/space-rovers-in-record-race-1.13229 |last=Witze |first=Alexandra |title=Space rovers in record race |publisher=Nature News |date=2013-06-19 |access-date=2013-06-26 |lang=en |archive-date=2013-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130627060417/http://www.nature.com/news/space-rovers-in-record-race-1.13229 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/mission/status.html |title=Update: Spirit and Opportunity |date=2014-06-24 |lang=en |access-date=2014-07-03 |archive-date=2014-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140704050225/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/mission/status.html |url-status=dead}}</ref><ref name="Vn">{{книга |автор=И. Н. Галкин |заглавие=Внеземная сейсмология |место={{М.}} |издательство=[[Наука (издательство)|Наука]] |год=1988 |серия=[[Планета Земля и Вселенная]] |страниц=195 |isbn=502005951X |страница=26}}</ref>
==== Анаҩстәи аҭҵаара ====
{{Main|Аҩбатәи амзатә еиԥхныҩлара}}
Асоветтә станциа «[[Луна-24]]», 1976 шықәса нанҳәамзазы амзатә грунт аҿырԥштәқәа Адгьыл ахь ианаанага ашьҭахь, анаҩстәи амашьына — Иапониатәи амҩаныза «[[Hiten|Хитен]]» — Амзахь иԥрит 1990 шықәсазы мацара. Анаҩс идәықәҵан америкатәи космостә ныҟәагақәа ҩба — [[Клементина (космический аппарат)|Clementine]], 1994 шықәсазы, нас [[Lunar Prospector]], 1998 шықәсазы.
[[Европейское космическое агентство|Европатәи акосмостә агентра]] раԥхьатәи ахатәы [[автоматическая межпланетная станция|автоматтә планетабжьаратә станциа]] (АМС) «[[Смарт-1]]» 2003 шықәса цәыббрамза 28 азы идәықәнаҵеит. 2007 шықәса цәыббрамза 14 рзы [[Иапониа|Иапониа]] Амза аҭҵааразы аҩбатәи АМС «[[Кагуя|Кагуиа]]» дәықәнаҵеит. 2007 шықәса жьҭаарамза 24 рзы [[КНР|Китаи]] амзатә еицлабра иалалеит – раԥхьатәи Китаитәи амзатә мҩаныза «[[Чанъэ-1|Чан'е-1]]» ажәҩанахь ишьҭыхын. Ари, насгьы анаҩстәи астанциақәеи рыцхыраарала, аҵарауаа амза аҿықә игәылҭәаау ахсаала ҟарҵоит, уи ԥхьаҟа [[Колонизация Луны|Амза аколонизациа]] апроект ду анагӡараҿы ҵәатәы шьаҟахар алшоит. [[2008|2008 шықәса]] [[Жьҭаарамза 22|Жьҭаарамза 22]] рзы Индиа раԥхьатәи акосмостә ӷба «[[Чандраян-1|Чандраиан-1]]» рышьҭит. 2010 шықәсазы Китаи аҩбатәи акосмостә ӷба «[[Чанъэ-2|Чан,е-2]]» харгалеит.<ref>[http://www.membrana.ru/lenta/?7777 Китай запустил свой первый лунный спутник] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20090318065620/http://www.membrana.ru/lenta/?7777 |date=2009-03-18 }}. MEMBRANA, 24 октября 2007.</ref>
[[Файл:584392main M168000580LR ap17 area.jpg|мини|“Аполлон 17” аекспедициа ахьтәаз аҭыԥ. Иубарҭоуп албааратә модуль, аҭҵааратә еиқәыршәагақәа [[ALSEP]], [[Лунный автомобиль|амашьына]] абарбалқәа рышьҭақәа, астронавтцәа ршьапышьҭақәа. Акосмостә ӷба [[Lunar Reconnaissance Orbiter|LRO]] аҟынтәи асахьа, 2011ш.]]
[[2009|2009 шықәса]] [[Рашәарамза 18|рашәара 18]] рзы, NASA амзатә орбитатә зондқәа, [[Lunar Reconnaissance Orbiter]] (LRO) иара убас [[Lunar Crater Observation and Sensing Satellite]] (LCROSS)дәықәырҵеит. Амҩаныза рхы иадырхәоит амза аҿықә иазку адыррақәа реизгареи, аӡи, ԥхьаҟатәи амза аекспедициақәа рымҩаԥгара ианаалоу аҭыԥқәеи рыԥшааразы. [[Аполлон-11]] аԥырра ҩынҩажәа шықәса ахыҵра иазкны, [[автоматическая межпланетная станция|автоматтә планетабжьаратәи астанциа]] LRO иҷыдоу адҵа нанагӡеит – адгьылтә экспедициақәа мзатә модульқәа ахьтәо аҭыԥқәа рфотоҭыхра мҩаԥнагеит. Ԥхынгәы 11-и 15-и рыбжьара, LRO раԥхьаӡакәны амзатә модульқәа рорбитатә сахьақәа, атәаратә ҭыԥқәа, аекспедициақәа иаанрыжьыз аиқәыршәагақәа, уимоу агәаргәалеи, аровер, адгьылтә ԥстәқәа рышьҭақәа уҳәа, иҭыхны Адгьыл ахь иаанашьҭит. Ари аамҭа иалагӡаны, атәарҭатә ҭыԥқәа фба рҟынтәи хәба рфотоҭыхымҭақәа ҟаҵан: аекспедициақәа “[[Аполлон-11|Аполлон-11]]”, “[[Аполлон-14|-14]]”, “[[Аполлон-15|-15]]”, “[[Аполлон-16|-16]]”, “[[Аполлон-17|-17]]”. Анаҩсшәа КА LRO акосмостә ӷба еиҳагьы инарҭбааны афотосахьақәа ҭнахит, уаҟа [[Лунный автомобиль|амзатә машьына]] ашьҭақәа зну атәарҭатә модульқәеи аиқәыршәагақәеи рымацара ракәымкәа, астронавтцәа рхаҭақәа ршьапышьҭақәагьы еилыкка иубарҭоуп. 2009 шықәса жьҭаарамза 9 рзы, LCROSS ҳәа изышьҭоу акосмостә аппарати аццакратә блок “[[Центавр (разгонный блок)|Центаври]]” амза аҿықәан [[Кабеус (кратер)|Кабеус акратер]] ахь рҽықәрыжьит, уанӡа амза [[Южный полюс Луны|аладатәи аполиус]] аҟынтәи 100 км раҟара абжьоуп, убри аҟнытә иааиԥмырҟьаӡакәа ашәшьыраҿы иҟан. Абҵарамза 13 азы, НАСА иаанацҳаит ари аԥышәара абзоурала Амзаҿы [[Аӡы|аӡы]] шыԥшаахаз.<ref>{{cite web |url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2004/dec/HQ_04407_lunar_orbiter.html |lang=en|first=Donald |last=Savage |author2=Gretchen Cook-Anderson |date=2004-12-22 |title=NASA Selects Investigations for Lunar Reconnaissance Orbiter |publisher=NASA News |archive-url=https://web.archive.org/web/20041223224041/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2004/dec/HQ_04407_lunar_orbiter.html|archive-date=2004-12-23|access-date=2006-05-18 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web
| url = http://www.nasa.gov/mission_pages/LRO/multimedia/lroimages/lroc_20091028_apollo.html
| title = Apollo 17 Lunar Module Landing Site
| publisher = NASA
| access-date = 2023-04-23
| lang = en
| archive-url = https://web.archive.org/web/20091114154837/http://www.nasa.gov/mission_pages/LRO/multimedia/lroimages/lroc_20091028_apollo.html
| archive-date= 2009-11-14
| url-status = live
}}</ref><ref name="NK_LRO_1stResults">''Соболев И.'' LRO: первые итоги // [http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/ Новости космонавтики] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20120124175803/http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/ |date=2012-01-24 }}. — 2009. — Т. 19. — № 10 (321). — С. 36—38. — ISSN 17260345.</ref><ref name="Moon_Detail">[http://www.newsru.com/world/07sep2011/fotomoon.html NASA опубликовало ФОТО Луны высокой четкости, на которых видны следы астронавтов и места посадки «Аполлонов»] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20130925123105/http://www.newsru.com/world/07sep2011/fotomoon.html |date=2013-09-25 }}. NEWSru.com.</ref><ref>{{cite web
| author = Jonas Dino
| date = 2009-11-13
| url = http://www.nasa.gov/mission_pages/LCROSS/main/prelim_water_results.html
| title = LCROSS Impact Data Indicates Water on Moon
| publisher = NASA
| access-date = 2023-04-23
| lang = en
| archive-url = https://web.archive.org/web/20091115103735/http://www.nasa.gov/mission_pages/LCROSS/main/prelim_water_results.html
| archive-date= 2009-11-15
| url-status = live
}}</ref><ref>{{cite web |author= |date = 2009-11-13 |url=https://www.interfax.ru/russia/109975|title=НАСА обнаружило воду в кратере Луны |publisher=Интерфакс |access-date=2009-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306172010/https://www.interfax.ru/russia/109975|archive-date=2016-03-06|url-status=live}}</ref>
2013 шықәса ԥхынҷкәынмзазы [[Китаи|Китаитәи]] амзарныҟәа “[[Юйту]]” амзаҿы ақәтәара 1976 раахыс раԥхьаӡа акәны Амзаҿы [[Мягкая посадка|итатаз]] тәарахеит, Асоветеидгылатәи “[[Луна-24]]” ашьҭахь. Уи адагьы, ари 40 шықәса инареиҳаны раахыс Амзаҿы аус зуаз раԥхьаӡатәи планетаныҟәаҩын, насгьы Китаитәи жәлар рреспублика Амза ақәтәара тата зылшаз ахԥатәи ҳәынҭқаррахеит, Асоветеидгылеи Еиду Америкатәи аштатқәеи рышьҭахь. 5 шықәса рышьҭахь, 2019 шықәса ажьырныҳәамза 3 рзы, аҩбатәи Китаитәи амзаныҟәа “[[Юйту-2|Иуту-2]]” злахәыз атәарҭатә модуль “[[Чанъэ-4|Чанге-4]]” раԥхьаӡа акәны [[Обратная сторона Луны|Амза харатәи аган]] аҿы итәеит. Атәарҭатә модуль аҿы иҷыдоу абиологиатә ԥышәа мҩаԥган [[Акартош|акартофель]], [[Резуховидка|арабидопсис]], [[рапс|арапс]], [[хлопчатник|аласа]] (аласа мацара ауп иҿиаз) раарыхразы, [[Дрозофилы|ашәыртә мчыбжьқәа]] рааӡараҿы, иара убасгьы [[дрожжи|аӡаӡамҵқәа]] рырҿиаразы.<ref>{{cite web |url=https://tass.ru/kosmos/5998694 |title=СМИ: аппарат «Чанъэ-4» завершил первый биологический эксперимент на Луне |website=ТАСС |date=2019-01-15 |access-date=2019-02-06 |archive-date=2019-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190203110945/https://tass.ru/kosmos/5998694 |url-status=live }}</ref>
==== Хаҭалатәи апроектқәа ====
Уажәтәи аамҭазы хаҭалатәи анаплакқәагьы Амза аҭҵаара рҽазыркуеит. [[Google Lunar X PRIZE|Google Lunar X PRISE]] амзарныҟәа хәыҷы аԥҵаразы адунеизегьтәи аицлабра алаҳәара ҟанаҵеит, уи атәылақәа 11 рҟынтәи агәыԥқәа 16 рҽаладырхәит, Урыстәылатәи [[Селеноход]]гьы уахь иналаҵаны. 2010 шықәсазы иалагаз, уи 2017 шықәсазы ихыркәшахараны иҟан, аха 2018 шықәсанӡа ишацҵазгьы, аиаиааиз деилкаамкәа иаанҵәеит: аицлабра аҳәаақәа ирҭагӡаны аппараткгьы Амзахь уаҳагьы идәықәҵамызт.
Урыстәылатәи аӷбақәа рыла Амза акәша-мыкәша аԥыррақәа рыла [[космический туризм|акосмостә туризм]] аиҿкаара азԥхьагәаҭоуп — раԥхьаӡа иргыланы ирҿыцыз “[[Союз (космический корабль)|Соиуз]]” ала, анаҩс аԥҵара иаҿу “[[Орёл (космический корабль)|Орел]]” ҳәа изышьҭоу асериа иаҵанакуа акосмостә ӷбақәа рылагьы.
== Анапахьы аагара ==
[[Файл:Aldrin Apollo 11 original.jpg|мини|300px|[[Эдвин Олдрин|Едвин Олдрин]] Амзаҿы, ԥхынгәымза 1969 шықәса (НАСА афото)]]
=== Жәларбжьаратәи азинтә статус ===
Амза анапахьы аагара иадҳәалоу азинтә зҵаарақәа реиҳарак ӡбахеит 1967 шықәсазы Амзеи егьырҭ ажәҩантә цәеижьқәеи уахь иналаҵаны, аҳәынҭқаррақәа акосмос аҭҵаареи аҵакыра ахархәареи аганахьала русура еиҿызкаауа [[Договор о космосе|апринципқәа рзы Аиқәшаҳаҭра]] ала. 1979 шықәсазтәи [[Соглашение о деятельности государств на Луне и других небесных телах|Амза иазку Аиқәшаҳаҭра]] Амза азакәантә статус аанарԥшуеит.<ref name="Outer Space Treaty">[[s:Договор о принципах деятельности государств по исследованию и использованию космического пространства|Текст договора]] в Викитеке.</ref>
=== Аколонизациа ===
{{Main|Амза аколонизациа}}
Амза зегь реиҳа иааигәоу, еиӷьынгьы иҭҵаау жәҩантә цәеижьуп, насгьы ауаҩытәыҩсатә колониа аԥҵаразы иманшәалоу ҭыԥны иԥхьаӡоуп. [[НАСА]] акосмостә программа “[[Созвездие (космическая программа)|Еҵәаџьаа]]” аԥҵара иаҿын, уи аҳәаақәа ирҭагӡаны акосмостә техника ҿыцқәа аԥҵалахоит, иара убас еиқәыршәалахоит иахәҭоу аинфраструктурагьы, [[МКС]] ахь акосмостә ӷба ҿыц аԥырразы, иара убасгьы Амзахь аԥыррақәа, Амзаҿы иаамҭалатәым абаза аԥҵара, ҳаԥхьаҟа [[Пилотируемый полёт на Марс|Марсҟа аԥыррақәа]]. Аха, Еиду Америкатәи аштатқәа рыпрезидент [[Обама, Барак|Барак Обама]] [[2010|2010 шықәса]] [[Жәабранмза 1|жәабранмза 1]] азы иҟаиҵаз аӡбарала 2011 шықәсазы апрограмма афинанстә цхыраара аанкылан.<ref>[http://www.nasa.gov/mission_pages/constellation/main/index.html Официальная страница проекта «Созвездие»] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20100412052653/http://www.nasa.gov/mission_pages/constellation/main/index.html |date=2010-04-12 }}{{In lang|en}}.</ref><ref>[http://www.rian.ru/economy/20100202/207286880.html НАСА свернёт полёты шаттлов и лунную программу] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20100204205058/http://www.rian.ru/economy/20100202/207286880.html |date=2010-02-04 }} // rian.ru.</ref>
2017 шықәсазы апрограмма “[[Артемида (космическая программа)|Артемида]]” шьақәырӷәӷәахеит. Аплан инақәыршәаны, агәыԥ 2026 шықәсазы Амзахь ицароуп, 2027 шықәсазы — Амза иқәтәароуп. Уи ашьҭахь, 2028 шықәса инаркны амҩанызахь аԥыррақәа есышықәсатәихараны иҟоуп.
Урыстәылатәи аҵарауаа амзаҿы атәара ахьалшо аҭыԥқәа 14 алыркааит. Атәарҭа ҭыԥқәа рыцыԥхьаӡа ашәагаа 30х60 км рымоуп. Иҟалараны иҟоу амзатә базақәа аексперименттә етап аҿы иҟоуп, ҷыдала, аметеоритқәа анраахалак акосмостә ныҟәагақәа рхала рҽышьақәыргыларазы раԥхьатәи аԥышәара маншәалақәа мҩаԥган. Ҳаԥхьаҟа, Урыстәыла Амза аполиусқәа рҿы акриогентә (аҳауаҟәандаралаҟәра) хылҵәара ахархәара азԥхьагәанаҭоит, иԥыруа [[Органические вещества|аорганикатә хәҭаҷқәа]] злоу агрунт Адгьыл ахь аагаразы. Ари аметод [[реголит|ареголит]] аҟны ирҵаау аорганикатә еицыларақәа рфақьхара аԥхьырҟәҟәаара алнаршоит.<ref>{{cite web |url=https://utro.ru/news/2010/11/22/938837.shtml |title=Россия определилась с местом строительства межпланетных станций на Луне |author=РСН |date=2010-11-22 |publisher=Ytro.Ru |lang=ru |access-date=2010-11-22 |url-status=live |archive-date=2010-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125135842/http://www.utro.ru/news/2010/11/22/938837.shtml }}</ref><ref>{{cite web |url=http://top.rbc.ru/society/25/11/2010/505157.shtml |title=Учёные придумали затыкать дыры на Луне пробками |date=2010-11-25 |publisher=РБК |lang=ru |access-date=2010-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620015802/http://top.rbc.ru/society/25/11/2010/505157.shtml |archive-date=2013-06-20 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.interfax.ru/society/news.asp?id=168116 |url-status=dead |title=Россия будет искать на Луне водяной лед и летучие вещества на глубине полметра |date=2010-12-07 |publisher=Интерфакс |lang=ru |access-date=2010-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101210021637/http://www.interfax.ru/society/news.asp?id=168116 |archive-date=2010-12-10}}</ref>
=== Агәҩара зҵоу аиқәшаҳаҭрақәа ===
{{Main|Амзатәи Ацҳаражәҳәарҭа}}
Иҟоуп Амзаҿы адгьылқәа зҭиуа акомпаниақәа. Аԥара азы, аахәаҩ Амза аҿықәан ҭыԥк «шитәу» зҳәо асертификат иоуеит. Иҟоуп агәаанагара, ас еиԥш иҟоу асертификатқәа уажәы азинтә мчы рымам ҳәа, избан акәзар 1967 шықәсазы напызҵаҩыз [[Договор о принципах деятельности государств по исследованию и использованию космического пространства|аҳәынҭқаррақәа акосмос аҭҵаареи ахархәареи рзы русура еиҿызкаауа апринципқәа рзы Аиқәшаҳаҭра]] аԥҟарақәа еиларгоит (Аиқәшаҳаҭра II ахәҭа инақәыршәаны, Амзагьы уахь иналаҵаны, акосмос “амилаҭтә хатәра” аӡәгьы дақәиҭым). Ари Аиқәшаҳаҭраҿы аҳәынҭқаррақәа русура мацара ауп иарбоу, хаҭалатәи ауаа русура иаламкьысӡакәа, убри ауп аиҿкаарақәа ари аҭагылазаашьаҿы рхы иадырхәаз.
== Амза алаԥшхырԥага ==
[[Файл:Grua y Luna.jpg|мини|]]
[[Файл:Luna saliendo del Mar.jpg|мини|слева]]
{{main|Амза алаԥшхырԥага}}
Амза алаԥшхырԥага – [[Оптическая иллюзия|абла ажьароуп]], аус злоу Амза ажәҩан аҿы иҳаракны ианыҟоу аасҭа алаԥшҳәааҿы [[горизонт|илаҟәны]] ианыҟоу еиҳа идуны иахьубо ауп. Аиашазы, Амза акәакьтә шәагаа алаԥшҳәаа ахыхь ицацыԥхьаӡа аҽаԥсахӡом (мамзаргьы, маҷк егьи аганахь аҽеиҭанакуеит: алаԥшҳәаа азааигәара азенит аҿы иҟоу аасҭа маҷк «еиҵоуп», избан акәзар, абри аҭагылазаашьаҿы избо иҟынтәи Амза аҟынӡа абжьаӡара Адгьыл арадиус аҵкыс еиҳауп’). Иахьазы, ари [[Зрительное восприятие|аблабаратә гха]] еиуеиԥшым аҿыҵгақәа рыла иҳаилзыркаауа агипотезақәа ыҟоуп.
Анаԥшҩы Адгьыл ахҟьаҟынтәи [[Невооружённый глаз|ибла акгьы амҭаӡакәа иибо]] ҳәа игәы иаанаго Амза адиск ашәагаақәа рҽыԥсахра адагьы, Амза алаԥшҳәаа ахыхь акәакь маҷ ала аҟазаараан , уахынла Амза иубарҭоу адиск ҩежьушәа иааԥшуеит, амра агылареи аҭашәареи раан — агәилԥшшәы амоушәа.
== Аамҭакьаҿлатәи амзатә цәырҵрақәа ==
{{main|Аамҭакьаҿлатәи амзатә цәырҵрақәа}}
Аамҭакьаҿлатәи амзатә цәырҵрақәа ҳәа изышьҭоу еиуеиԥшым аамҭа кьаҿлатәи аҭыԥантәи аномалияқәа роуп, амза аҭеиҭыԥши уи акәша-мыкәшеи, амза аҿы аанҿасра змам зҽызыԥсахуа апроцессқәа ирыхҟьаны.
== Анавигациаҿы ==
1766 шықәса инаркны [[Гринвичская обсерватория|Гринвичтәи Аҳратә Обсерваториа]] есышықәсатәи “Амшынтә альманах” ҭнажьуеит. Альманах аҿы анавигациазы зегь реиҳа апрактикатә ҵакы рыманы иҟан амзатә диск агәы инаркны иалху азодиактә дискқәа рҟынӡа акәакьтә бжьаӡарақәа реихшанҵақәа.
аеҵәақәа ма амратә диск агәҭанӡа (ҽынлатәи ашәарақәа рзы), хԥа-хԥа сааҭ рыбжьаҵаны ашықәс зегьы азы ишьақәыргылоу. Урҭ аихшанҵақәа амшынуаа ирылнаршон 20-тәи ашәышықәса алагамҭанӡа ахарара акәакьтә минуҭк аҟынӡа икылкааны ашьақәыргылара (амзатә бжьаӡарақәа рметод).<ref>{{книга |автор=Шевченко М. Ю. |заглавие=Луна. Наблюдая за самым знакомым и невероятным небесным объектом|язык=ru|ответственный= |ссылка= |место=М. |издательство=АСТ |год=2020 |том= |страниц=192 |страницы=115 |isbn=978-5-17-119739-1 |ref=Шевченко }}</ref>
== Акультураҿы ==
[[Файл:Nuremberg chronicles f 76r 3.png|мини|200px|Амреи Амзеи. («[[Нюрнбергская хроника|Нирнбергтәи ахроника]]» [[Шедель, Хартман|Хартман Шедел]] иҩымҭа, 1493)]]
[[Плутарх|Плутарх]] идиалог «Амзатә диск аҿы иубарҭоу ахаҿы» (1-2-тәи ашәышықәсақәа) усҟантәи аамҭазы Амза аԥсабареи аҟазшьақәеи ирызкны еиуеиԥшым атеориақәа аанарԥшуеит; аҵыхәтәаны Плутарх [[Платоновская Академия|Платон иакадемиеи]] [[Ксенократ Халкидонский|Ксенократи]] ирыдыркылаз атеориахь дхьаԥшуеит, Амзаҿы [[Демон|ашьамдгьыл]] ԥшаауа.<ref>Другое название «Беседа о лице, видимом на диске луны» («[[Филологическое обозрение]]» т. VI, кн. 2; 1894)</ref><ref>Плутарх / Античные писатели. Словарь. — СПб.: Издательство «Лань», 1999.</ref>
=== Амифологиаҿы ===
{{See also|Амза анцәахәы|Амза (анцәаԥҳәыс)}}
=== Аҟазараҿы ===
{{main|Амза аҟазараҿы}}
[[Файл:Albert_Aublet_-_Selene.jpg|мини|200px|[[Обле, Альбер|Альберт Обле]]. Селена (1880)]]
Амза изныкымкәа апоетцәеи ашәҟәыҩҩцәеи, асахьаҭыхҩцәеи амузыкантцәеи, арежиссиорцәеи асценаристҩцәеи ргәазҭанаҵахьеит Адгьыл аԥсабаратә мҩаныза заҵә иадҳәалоу аусумҭақәа раԥҵаразы.
Амза амаӡа, уззымнеиуа аԥшӡара, абзиабара ирсимволны иаарԥшызар ауеит.
Амза аҿырԥшра ажәытәтәи алитератураҿы ахархәара аманы иҟан: [[Песнь песней Соломона|Соломон Иашәаҿы]] ([[1-е тысячелетие до н. э.|ҳера ҟалаанӡа 1-тәи азқьышықәса]]) иануп (Песн. 6:10):
{{Ацитата алагара}}
Дызусҭада абри, ашамҭа еиԥш илашо, амза еиԥш иблахкыгоу, амра еиԥш илашоу, абираҟқәа зку архәҭақәа реиԥш иџьбароу?
{{Ацитата алгара}}
Амза иазку раԥхьатәи [[Луна в научной фантастике|афантастикатә усумҭа]] (жәеинраалала), ажәытәӡатәи аамҭақәа раахыс еицырдыруа, ажәытә берзен шәаҳәаҩы [[Орфей|Орфеи]] иоуп изтәу ҳәа иԥхьаӡоуп:
{{Ацитата алагара}}
Иара (Зевс) даҽа дгьылкгьы ҟаиҵеит, ҳәаа змам, имԥсуа ауаа [[Селена|Селена]] ҳәа изышьҭоу, адгьылтә уаа Амза ҳәа изышьҭоу. Уаҟа ашьхақәа рацәоуп, ақалақьқәа рацәоуп, анхарҭақәа рацәоуп.
{{oq|grc|Μήσατο δ' ἄλλην γαῖαν ἀπείριτον, ἥν τε σελήνην Άθάνατοι κλῄζουσιν, ἐπιχθόνιοι δέ τε μήνην, Ἣ πόλλ' οὔρε ἔχει, πόλλ' ἄστεα, πολλά μέλαθρα.}}
{{Ацитата алгара|источник=[[Прокл Диадох|Апрокл]]. Платон иҩымҭа Тимеи ахҳәаа.<ref>{{книга|автор=Proclus|ответственный=Carl Ernst Christoph Schneider|заглавие=Procli commentarius in Platonis Timaeum graece|место=[[Вроцлав|Vratislaviae]]|издательство=Eduardus Trewendt|год=1847|ссылка=https://books.google.com/books?id=ckhCAQAAMAAJ&pg=PA363|pages=363,685||}}</ref>}}
Уажәтәи аамҭазы арҭ ацәаҳәақәа Пифагор ишьҭанеиҩы Керкопс ҳера ҟалаанӡа 5-тәи ашәыш. иҩит ҳәа иԥхьаӡоуп.<ref name="BZL">''А. И. Первушин'' «Битва за Луну: Правда и ложь о „лунной гонке“», — СПб: Амфора, 2007, С. 14—29. ISBN 978-5-367-00543-1.</ref>
Амзахь аныҟәара атема афольклори аклассикатә литературеи рҿы аларҵәара аман, ахықәкы азнеиразы мыруганы ицәырҵуеит инашанатәу (аҟәыд ахәҵәы), аԥша ӷәӷәа, ақьаадтә [[монгольфьер|монгольфиер]]. Амзахь аԥырразы раԥхьаӡатәи атехникатә шьақәырӷәӷәара змоу апроект, [[Жюль Верн|Жиуль Верн]] ироманқәа «[[С Земли на Луну прямым путём за 97 часов 20 минут|Адгьыл аҟынтәи Амзахь ушиашоу 97 сааҭи 20 минуҭи рыла]]» (1865) , «[[Вокруг Луны|Амза акәшара]]» (1870) рҟны далацәажәеит.
Амза атема 20-тәи ашәышықәса зегьы иалагӡаны афантастцәеи афутурологцәеи рзы ихадаз атемақәа иреиуан. Ареволиуциа ҟалаанӡатәи аурыс литератураҿы Амза акаршәрақәеи ахаҳә бахәрақәеи змоу жәҩантә цәеижьк аҳасабала иаарԥшын, уи жәҩангәыԥшәы зхыз ашьаци ашәҭ шкәакәа дуқәеи рыла ихҟьоуп.<ref>''Первушин А.'' [http://epizodsspace.airbase.ru/bibl/pervushin/filmogr-luna/01.html Лунные хроники] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20171104121605/http://epizodsspace.airbase.ru/bibl/pervushin/filmogr-luna/01.html |date=2017-11-04 }} // Если. № 7 (161), 2006. С. 126.</ref><ref>''[[Маслов, Алексей Николаевич|Маслов А. Н.]]'' Музей восковых фигур. — 1914.</ref>
==Шәахә. иара уб.==
* [[Солнечное затмение|Амраҭашәара]]
* [[Лунный заяц|Амзатә жьа]]
== Азгәаҭақәа ==
'''Комментарии'''
{{Reflist|2|group=комм.}}
'''Источники'''
{{Reflist|2|refs=
<ref name="Needham_2017">{{статья
| заглавие = Lunar volcanism produced a transient atmosphere around the ancient Moon
| том = 478
| страницы = 175—178
| doi = 10.1016/j.epsl.2017.09.002
| bibcode = 2017E&PSL.478..175N
| язык = en
| тип = journal
| автор = Needham D. H., Kring D. A.
| год = 2017
| издательство = [[Elsevier]]
| издание = Earth and Planetary Science Letters
| url = https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012821X17304971
| archive-url = https://web.archive.org/web/20171006045733/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012821X17304971
| archive-date = 2017-10-06
| url-status = live
}}</ref>
}}
== Алитература ==
{{refbegin|2}}
;Ашәҟәқәа
* {{Акьыԥхьра|книга|автор=Болдуин Р.|заглавие=Что мы знаем о Луне? Пер. с англ. К. А. Любарского; Послесл. А. А. Гурштейна.|место=М.|издательство=[[Мир (издательство)|Мир]]|год=1967|страниц=173}}
* {{Акьыԥхьра|книга|автор=Жарков В.Н., Паньков В.Л., Калачников А.А., Оснач А.И.|заглавие=Введение в физику Луны|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|год=1969|страниц=312}}
* {{Акьыԥхьра|книга|автор=|заглавие=Физика и астрономия Луны. Под. ред. Копала З., Лейкина Г. А. Пер. с англ.|место=М.|издательство=[[Мир (издательство)|Мир]]|год=1973|страниц=318}}
* {{Акьыԥхьра|книга|автор=Петров В.П|ответственный=Петров В.П., Юревич П.П|заглавие=Здравствуй, Луна!|язык=ru|место=Л.|издательство=[[Лениздат]]|тираж=24500|год=1967|страниц=191|nodot=1}}
* {{Акьыԥхьра|книга |автор=Шевченко В.В. |заглавие=Луна и её наблюдение|язык=ru|место=М. |издательство=[[Наука (издательство)|Наука]] |год=1983 |серия=Библиотека любителя астрономии |тираж=100000 |страниц=192 |isbn2= |ref=Шевченко}}
* {{Акьыԥхьра|книга|автор=Уманский С.П.|заглавие=Луна — седьмой континент|язык=ru|место=М.|издательство=[[Знание (издательство, Москва)|Знание]]|тираж=45000|год=1989|страниц=117|isbn=5-07-000408-5}}
* {{Акьыԥхьра|книга
|автор =Шингарёва К. Б., Бурба Г. А.
|ответственный =Отв. ред. [[Гурштейн, Александр Аронович|А. А. Гурштейн]] и Ю. И. Ефремов
|заглавие =Лунная номенклатура: Обратная сторона Луны, 1961—1973 гг.
|ссылка =
|место =М.
|издательство =Наука
|год =1977
|страниц =54
|ref =
}}
* {{Акьыԥхьра|книга
|автор =Шингарёва К. Б., Краснопевцева Б. В.
|ответственный =отв. ред. Т. И. Мартынова
|заглавие =Солнечная система. Луна
|вид=атлас
|ссылка =
|место =М.
|издательство =ДИК
|год =2011
|страниц =48
|страниц б/н=1
|иллюстрации=цв., карты, текст, табл., диагр., профили, ил.
|серия=Солнечная система
|isbn=978-5-8213-0573-2
|ref =
}}
* {{Акьыԥхьра|книга |автор=Шкуратов Ю. Г. |заглавие=Луна далёкая и близкая |ответственный= |ссылка=http://dspace.univer.kharkov.ua/bitstream/123456789/4667/2/...Shkuratov_Moon_near_far_2.pdf |место=Харьков |издательство=Харьковский нац. университет им. В. Н. Каразина |год=2006 |том= |страниц=182 |страницы= |isbn= 966-623-370-3 |ref=Шкуратов}}
* {{Акьыԥхьра|книга| автор = [[Хейзен, Роберт Миллер|Роберт Хейзен]] | заглавие = История Земли: От звёздной пыли — к живой планете: Первые 4 500 000 000 лет | оригинал = Robert Hazen. The Story of Earth. The First 4.5 Billion Years, from Stardust to Living Planet | место = М. | издательство = Альпина Нон-фикшн | год = 2017 | allpages = 364 | isbn = 978-5-91671-706-8 | тираж = | ref = Хейзен}}
* {{Акьыԥхьра|книга|автор=[[Асфог, Эрик|Эрик Асфог]]|заглавие=Когда у Земли было две Луны. Планеты-каннибалы, ледяные гиганты, грязевые кометы и другие светила ночного неба. |язык=ru|оригинал=Erik Ian Asphaug. When the Earth Had Two Moons: Cannibal Planets, Icy Giants, Dirty Comets, Dreadful Orbits, and the Origins of the Night Sky |издательство= Альпина нон-фикшн |год= 2021|место = М. |страниц= 474 |isbn= 978-5-00139-262-0 |ref= Асфог}}
* {{Акьыԥхьра|книга |автор= [[Эйлер, Леонард|Эйлер Л.]] |заглавие=Новая теория движения Луны. Пер. с латинского акад. [[Крылов, Алексей Николаевич|Крылова А.Н.]] |издательство= Изд-во АН СССР|место = М.-Л.|год= 1937 |страниц= 248}}
* {{Акьыԥхьра|книга |автор=Heiken G. H., Vaniman D. T., French B. M. |заглавие=Lunar Sourcebook. A User's Guide to the Moon |nodot= |язык=en |ответственный= |ссылка=https://www.lpi.usra.edu/publications/books/lunar_sourcebook/ |место=New York, USA |издательство= Cambridge University Press |год=1991 |том= |страниц=739 |isbn= 0-521--33444-6 |ref=Heiken }}
;Астатиақәа
* {{Акьыԥхьра|книга|часть=Луна|часть ответственный=[[Михайлов, Александр Александрович (астроном)|Михайлов А. А.]], [[Виноградов, Александр Павлович|Виноградов А. П.]]|заглавие=[[Большая Советская Энциклопедия]]|издание=3-е изд|год=1974|том=15 : Ломбард — Мезитол|ответственный=гл. ред. [[Прохоров, Александр Михайлович|А. М. Прохоров]]|место=М.|издательство=[[Советская Энциклопедия]]|страницы=60—63|тираж=629000|ref=Михайлов, Виноградов}}
* Шевченко В. В. Луна // [http://femto.com.ua/articles/part_1/1995.html Физическая энциклопедия]. — Т. 2. — С. 613—615.
{{refend}}
;Акиносахьақәа
* [https://www.youtube.com/watch?v=taZ_2yKchuU Фильм ИКИ РАН о лунной пыли, 2019 год]
* [https://www.youtube.com/watch?v=G6hAxty22kU Что не так с Луной на самом деле?] // Космос Просто
== Шәахә. иара уб. ==
* [[Кассини, Джованни Доменико|Кассини]] изакәанқәа
== Азхьарԥшқәа ==
* [http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/astronomiya/LUNA.html Луна] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20110220054226/http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/astronomiya/LUNA.html |date=2011-02-20 }} — статья из энциклопедии «Кругосвет»
* [http://astrotourist.info/fazy-luny-v-2011-godu Фазы Луны, перигеи и апогеи, покрытия звёзд и затмения]{{In lang|en}}
* [http://selena.sai.msu.ru/Home/SolarSystem/moon/moon.htm Данные о Луне] ([[ГАИШ]])
* ''[[Бурба, Георгий Александрович|Бурба Г.]]'' [http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/549/ Большая одиссея]
* [http://planetarium-kharkov.org/?q=color-moon Цветная фотография Луны]{{In lang|en}}
* [http://www.shvedun.ru/fotomoon.htm Фотографии Луны, сделанные с наземных телескопов]
* [http://sourceforge.net/projects/virtualmoon Virtual Moon Atlas Software (GPL)]{{In lang|en}}
{{Авторитет змоу адыррақәа}}
{{DEFAULTSORT:мза}}
[[Акатегориа:Амза| ]]
[[Акатегориа:Апланетақәа рымҩанызақәа]]
[[Акатегориа:Апланетатә мҩанызатә системақәа]]
[[Акатегориа:Акосмос]]
[[Акатегориа:Амратә система]]
[[Акатегориа:Ажәҩантә цәеижьқәа, акосмостә аппаратқәа зҭааз]]
pzisxj8ooa4yn24qkqqmzc1pvgnhonp
Акатегориа:Арра
14
27000
168375
105695
2026-06-20T13:16:56Z
Fraxinus.cs
8381
168375
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Military}}
[[Акатегориа:Арбџьармчқәа]]
mbmmtufgr6dsg83ysdhfv2rh0br89cv
Акатегориа:Арбџьармчқәа
14
27001
168372
139498
2026-06-20T13:15:19Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аҳәынҭқарра]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа ахкқәа рыла]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168372
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Military}}
{{cat main}}
{{DEFAULTSORT:рбџьармчқәа}}
[[Акатегориа:Ахьчара]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа ахкқәа рыла]]
[[Акатегориа:Ашәарҭадара]]
[[Акатегориа:Ажәларбжьаратә шәарҭадара]]
ja5964u7hm7i3suo053ny3tefzsv30p
168373
168372
2026-06-20T13:16:14Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Ахьчара]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә аппарат]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168373
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Military}}
{{cat main}}
{{DEFAULTSORT:рбџьармчқәа}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә аппарат]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа ахкқәа рыла]]
[[Акатегориа:Ашәарҭадара]]
[[Акатегориа:Ажәларбжьаратә шәарҭадара]]
ms5xjcm6qfvwz7bcjfsvnzly4jtvzg7
168374
168373
2026-06-20T13:16:40Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Ашәарҭадара]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә шәарҭадара]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168374
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Military}}
{{cat main}}
{{DEFAULTSORT:рбџьармчқәа}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә аппарат]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа ахкқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә шәарҭадара]]
[[Акатегориа:Ажәларбжьаратә шәарҭадара]]
n2wicaob7r1thhc2jsoox3wh2oseamu
Акатегориа:Кавказ
14
27814
168588
132835
2026-06-21T08:47:02Z
Fraxinus.cs
8381
нoвый ключ copтиpoвки для [[Акатегориа:Мраҭашәаратәи Азиа]]: "*" [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168588
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Caucasus}}
[[Акатегориа:Европатәи арегионқәа]]
[[Акатегориа:Азиатәи арегионқәа]]
[[Акатегориа:Евразиатәи арегионқәа]]
[[Акатегориа:Мрагыларатәи Европа]]
[[Акатегориа:Мраҭашәаратәи Азиа|*]]
[[Акатегориа:Мраҭашәаратәи Азиа агеографиа]]
1ya3kbxx5l9rdmhc74ikp1fwsqpqmcn
168589
168588
2026-06-21T08:47:15Z
Fraxinus.cs
8381
нoвый ключ copтиpoвки для [[Акатегориа:Мраҭашәаратәи Азиа]]: "+" [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168589
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Caucasus}}
[[Акатегориа:Европатәи арегионқәа]]
[[Акатегориа:Азиатәи арегионқәа]]
[[Акатегориа:Евразиатәи арегионқәа]]
[[Акатегориа:Мрагыларатәи Европа]]
[[Акатегориа:Мраҭашәаратәи Азиа|+]]
[[Акатегориа:Мраҭашәаратәи Азиа агеографиа]]
368momhtmmk4vbgu9tz3drrmk631e7l
Акатегориа:Азиатәи арегионқәа
14
27816
168586
132271
2026-06-21T08:45:22Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Адунеи арегионқәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168586
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Азиа]]
[[Акатегориа:Арегионқәа аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Евразиатәи арегионқәа]]
346pn84d6rpgqjdsdkz529dr22f3idt
168587
168586
2026-06-21T08:45:32Z
Fraxinus.cs
8381
Отменена версия [[Special:Diff/168586|168586]], сделанная [[Special:Contributions/Fraxinus.cs|Fraxinus.cs]] ([[User talk:Fraxinus.cs|обсуждение]])
168587
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Азиа]]
[[Акатегориа:Адунеи арегионқәа]]
[[Акатегориа:Арегионқәа аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Евразиатәи арегионқәа]]
az0xiw178q589f1wjy8seecogdk8aaz
Акатегориа:Таиланд
14
28522
168594
120283
2026-06-21T08:59:34Z
Fraxinus.cs
8381
+[[Акатегориа:Акралрақәа]]; +[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168594
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Thailand}}
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа]]
[[Акатегориа:Акралрақәа]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]]
7lukwmu3am8hgp550lct02ox6pdspx2
Акатегориа:Филиппин
14
28701
168603
120303
2026-06-21T09:02:02Z
Fraxinus.cs
8381
Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168603
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Philippines}}
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа]]
[[Акатегориа:Ареспубликақәа]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]]
2zzntao6rlqee590qjgutuyye4nv6sg
Брунеи
0
30212
168591
163211
2026-06-21T08:58:16Z
Fraxinus.cs
8381
Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168591
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка Аҳәынҭқарра
|абираҟ = {{#property:p41}}
|абираҟ ирызку адаҟьа = Брунеи абираҟ
|агерб = {{#property:p94}}
|агерб ирызку адаҟьа = Брунеи агерб
|агимн=United States Navy Band - Allah Peliharakan Sultan.oga
|агимн ирызку адаҟьа = Брунеи агимн
|амаҵураҭыԥ1=Асулҭан
|амаҵурауаҩ1=
|амаҵураҭыԥ2=Аԥыза-министр
|амаҵурауаҩ2=
|zoom1=7}}
'''Брунеи''', аофициалтә хьӡы: '''Брунеи-Даруссалам Аҳәынҭқарра'''<ref>{{Ашәҟәы |Ажәла = Чрыгба |Ахьӡ = Виачеслав Андреи-иԥа |Ахәҭа = |Астатиа ахьӡ = Аԥсни егьырҭ атәылақәеи ргеографиатә хьыӡқәа ржәар |Аоригинал = |Азхьарԥш = |Аҭыжьра = |Аҭакзыԥхықәу = |Аҭыԥ = Москва |Аҭыжьырҭа = Митра |Ашықәс = 2022 |Атом = |Адаҟьақәа = 233 |Адаҟьақәа1 = 437 |isbn = 978-5-6047056-8-1}}</ref> ({{lang-ms|Negara Brunei Darussalam}}, [[Џьави алфавит]]: نڬارا بروني دارالسلام) — Алада-мрагыларатәи [[Азиа]]тәи [[асулҭанра]] [[Калимантан]] адгьылбжьахаҟны иҟоуп.
== Административтә шара ==
Брунеи 4 аокругқәа ({{lang-ms|daerah}}) рыла ишоит.
{| class="wikitable"
!
!Аокруг
!Аокругтә<br />ҳҭнықалақь
!Аҵакыра<br />км²
!Ауааԥсыра<br />(2016)<ref>''Department of Economic Planning and Statistics - Population''. {{date|4|8|2021}} [http://www.deps.gov.bn/SitePages/Population.aspx онлаин] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20220129192000/http://www.deps.gov.bn/SitePages/Population.aspx |date=2022-01-29 }}.</ref>
![[Ауааԥсыра рыжәпара|Ауааԥсыра<br/>рыжәпара]] (2016)
!Ахсаала
|- align="right"
|1.
| align="left" |[[Белаит]]
| align="left" |[[Куала Белаит]]
| 2 727
| 69 062
| 25
| rowspan="5" | [[Афаил:Brunei districts numbered.png|350px]]
|- align="right"
|2.
| align="left" |[[Брунеи-Муара]]
| align="left" |[[Бандар-Сери-Бегаван]]
| 571
| 289 630
| 507
|- align="right"
|3.
| align="left" |[[Тембуронг]]
| align="left" |[[Бангар]]
| 1 306
| 10 251
| 8
|- align="right"
| 4
| align="left" |[[Тутонг]]
| align="left" |[[Пекан Тутонг]]
| 1 166
| 48 313
| 41
|- class="sortbottom" style="font-weight:bold; border-top:2px solid black"; align="right"
|
| align="left"; colspan="2" | Зегь
| 5 765
| 417 256
| 72
|}
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
{{авторитет змоу адыррақәа}}
[[Акатегориа:Брунеи| ]]
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа]]
[[Акатегориа:Асулҭанрақәа]]
[[Акатегориа:1984 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи]]
[[Акатегориа:Акоммонвелт амонархиақәа]]
[[Акатегориа:Акоммонвелт иалахәу атәылақәа]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]]
3h7txok1i98oop9tojwzcd25dh52m2l
Акатегориа:Брунеи
14
30213
168590
120195
2026-06-21T08:58:07Z
Fraxinus.cs
8381
Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168590
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Brunei}}
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа]]
[[Акатегориа:Асулҭанрақәа]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]]
9ml9wmo4qo6o62uee8ov7ataqrs94wo
Виетнам
0
30229
168610
161142
2026-06-21T09:04:20Z
Fraxinus.cs
8381
Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168610
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка Аҳәынҭқарра
|абираҟ = {{#property:p41}}
|абираҟ ирызку адаҟьа = Виетнам абираҟ
|агерб = {{#property:p94}}
|агерб ирызку адаҟьа = Виетнам агерб
|агимн=National Anthem of Vietnam.ogg
|агимн ирызку адаҟьа = Виетнам агимн
|амаҵураҭыԥ1=Апрезидент
|амаҵурауаҩ1=
|амаҵураҭыԥ2=Аԥыза-министр
|амаҵурауаҩ2=
|zoom1=4}}
'''Виетнам''' ({{lang-vi|Việt Nam}}), аофициалтә хьӡы: '''Социалисттә Республика Виетнам'''<ref>{{Ашәҟәы |Ажәла = Чрыгба |Ахьӡ = Виачеслав Андреи-иԥа |Ахәҭа = |Астатиа ахьӡ = Аԥсни егьырҭ атәылақәеи ргеографиатә хьыӡқәа ржәар |Аоригинал = |Азхьарԥш = |Аҭыжьра = |Аҭакзыԥхықәу = |Аҭыԥ = Москва |Аҭыжьырҭа = Митра |Ашықәс = 2022 |Атом = |Адаҟьақәа = 237 |Адаҟьақәа1 = 437 |isbn = 978-5-6047056-8-1}}</ref> ({{lang-vi|Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam}}) — [[Азиа]]ҟны атәыла.
== Административтә шара ==
[[Афаил:Map-of-Vietnam-Divisions-Russian.svg|thumb|upright=1.6|Виетнам ахсаала]]
Виетнам еиду аҳәыҭқарроуп, 58 [[апровинциа]]қәеи ({{lang-vi|Tỉnh Việt Nam}}) 5 ихьыԥшу ақалақь хадақәеи ({{lang-vi|thành phố trực thuộc trung ương}}) рыла ишоит.
* '''Ақалақьқәа'''
# [[Ханои]]
# [[Хошимин]]
# [[Кантхо]]
# [[Дананг]]
# [[Хаифон]]
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
{{авторитет змоу адыррақәа}}
[[Акатегориа:Виетнам| ]]
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа]]
[[Акатегориа:Акоммунисттә тәылақәа]]
[[Акатегориа:1976 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]]
kz9rsnixuaurgyj7fb56yww0x5g5vre
Акатегориа:Виетнам
14
30230
168609
120201
2026-06-21T09:04:12Z
Fraxinus.cs
8381
Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168609
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Vietnam}}
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа]]
[[Акатегориа:Акоммунисттә тәылақәа]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]]
ts8n55ta8zyx1zn884kk7ly68dx6jt5
Аԥсны ахьыԥшымра жәларбжьаратәи азхаҵара
0
30306
168565
157656
2026-06-20T20:21:30Z
InternetArchiveBot
15973
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
168565
wikitext
text/x-wiki
'''Аԥсны ахьыԥшымра жәларбжьаратәи азхаҵара''' ({{lang-ru|Международное признание независимости Абхазии}}) — [[Аԥсны Аҳәынҭқарра]] жәларбжьара-азинтә статус.
* Атәылақәа [[Аԥсны Аҳәынҭқарра]] азхаҵара иарҭаз:
#{{абираҟдырга|Урыстәыла}} ({{date|26|8|2008}});
#{{абираҟдырга|Никарагуа}} ({{date|5|9|2008}});
#{{абираҟдырга|Венесуела}} ({{date|10|9|2008}});
#{{абираҟдырга|Науру}} ({{date|15|12|2008}});
#{{абираҟдырга|Шьамтәыла}} ({{date|29|5|2018}});
Аԥсны ахьыԥшымра азхаҵара аанызкылаз ООН иҟоу атәылақәа:
#{{абираҟдырга|Вануату}} ({{date|23|5|2011}} — {{date|20|5|2013}}<ref>{{Cite web |url=https://regnum.ru/news/polit/1660611.html |title=Вануату отказалось от признания независимости Абхазии - администрация президента Грузии |access-date=2021-12-22 |archive-date=2020-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811224005/https://regnum.ru/news/polit/1660611.html |url-status=dead }}</ref><ref>[https://eadaily.com/ru/news/2019/03/15/glava-mid-vanuatu-podtverdil-territorialnuyu-celostnost-gruzii Глава МИД Вануату подтвердил «территориальную целостность» Грузии]</ref>);
#{{абираҟдырга|Тувалу}} ({{date|18|9|2011}} — {{date|31|3|2014}}<ref>{{Cite web |url=https://old.civil.ge/rus/article.php?id=25821/ |title=Тувалу отозвала признание Абхазии и Южной Осетии |access-date=2021-12-22 |archive-date=2021-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211222063534/https://old.civil.ge/rus/article.php?id=25821/ |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.rnz.co.nz/international/programmes/datelinepacific/audio/2593103/tuvalu-re-establishes-ties-with-georgia Tuvalu re-establishes ties with Georgia]</ref>).
* Иофициалым [[Аԥсны Аҳәынҭқарра]] адипломатиатә зыҟазаашьақәа змоу атәылақәа: {{абираҟдырга|Ҭырқәтәыла}}, {{абираҟдырга|Китаи}}, {{абираҟдырга|Бурунди}}, {{абираҟдырга|Иорданиа}}, {{абираҟдырга|Оман}}, {{абираҟдырга|Сомали}}, {{абираҟдырга|Судан}}. (???)
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
[[Акатегориа:Аԥсны аполитика]]
cf82eu5yyvvm9h5st31qu1qsyy7uuqz
Акатегориа:Амаҵзура ҷыдақәа атәылақәа рыла
14
32900
168365
125340
2026-06-20T13:07:45Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә еиҿкаарақәа атәылақәа рыла]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа атәылақәа рыла]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168365
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Intelligence agencies by country}}
{{DEFAULTSORT:М}}
[[Акатегориа:Амаҵзура ҷыдақәа| ]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа атәылақәа рыла| ]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә шәарҭадара атәылақәа рыла]]
jbdft46zohtinobak50gejtrq8kudzf
Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа атәылақәа рыла
14
32905
168367
135417
2026-06-20T13:08:15Z
Fraxinus.cs
8381
Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә еиҿкаарақәа атәылақәа рыла]] в [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа атәылақәа рыла]] без оставления перенаправления
135417
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Government agencies by country}}
{{DEFAULTSORT:Ҳә}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә аппарат| ]]
[[Акатегориа:Аиҳабырақәа атәылақәа рыла| ]]
[[Акатегориа:Аиҿкаарақәа асубиектқәа рылеи атәылақәа рылеи]]
h6mjt8qihj8cmjb17v1e13yt472ygpp
Акатегориа:Урыстәыла амаҵзура ҷыдақәа
14
32916
168369
125365
2026-06-20T13:10:59Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Урыстәыла аҳәынҭқарратә еиҿкаарақәа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Урыстәыла аҳәынҭқарратә усбарҭақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168369
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Special forces of Russia}}
{{DEFAULTSORT:У}}
[[Акатегориа:Амаҵзура ҷыдақәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Урыстәыла аҳәынҭқарратә усбарҭақәа]]
lptkya768cj3sf1ge0shxt8eezks9oj
Акатегориа:Урыстәыла аҳәынҭқарратә усбарҭақәа
14
32917
168366
125366
2026-06-20T13:08:00Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә еиҿкаарақәа атәылақәа рыла]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа атәылақәа рыла]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168366
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Government agencies of Russia}}
{{DEFAULTSORT:У}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Урыстәыла аиҳабыра|А]]
[[Акатегориа:Урыстәыла аиҿкаарақәа|А]]
ft9vvkexpg54fxzmt3j2yvdnj2dy21x
168370
168366
2026-06-20T13:11:09Z
Fraxinus.cs
8381
Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Урыстәыла аҳәынҭқарратә еиҿкаарақәа]] в [[Акатегориа:Урыстәыла аҳәынҭқарратә усбарҭақәа]] без оставления перенаправления
168366
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Government agencies of Russia}}
{{DEFAULTSORT:У}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Урыстәыла аиҳабыра|А]]
[[Акатегориа:Урыстәыла аиҿкаарақәа|А]]
ft9vvkexpg54fxzmt3j2yvdnj2dy21x
Индонезиа
0
33705
168596
161188
2026-06-21T09:00:15Z
Fraxinus.cs
8381
Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168596
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка Аҳәынҭқарра
|абираҟ = {{#property:p41}}
|абираҟ ирызку адаҟьа = Индонезиа абираҟ
|агерб = {{#property:p94}}
|агерб ирызку адаҟьа = Индонезиа агерб
|агимн=
|агимн ирызку адаҟьа = Индонезиа агимн
|амаҵураҭыԥ1=Апрезидент
|амаҵурауаҩ1=
|амаҵураҭыԥ2=
|амаҵурауаҩ2=
|zoom1=2}}
'''Индонезиа''' ({{lang-id|Indonesia}}), аофициалтә хьӡы: '''Индонезиа Ареспублика'''<ref>{{Ашәҟәы |Ажәла = Чрыгба |Ахьӡ = Виачеслав Андреи-иԥа |Ахәҭа = |Астатиа ахьӡ = Аԥсни егьырҭ атәылақәеи ргеографиатә хьыӡқәа ржәар |Аоригинал = |Азхьарԥш = |Аҭыжьра = |Аҭакзыԥхықәу = |Аҭыԥ = Москва |Аҭыжьырҭа = Митра |Ашықәс = 2022 |Атом = |Адаҟьақәа = 247 |Адаҟьақәа1 = 437 |isbn = 978-5-6047056-8-1}}</ref> ({{lang-id|Republik Indonesia}}) — Аҩадамрагылара-[[азиа]]тәи [[адгьылбжьаха]]тә тәыла, 17000 адгьылбжьахак рзы иреиҳаны ишьақәгылоуп. Еиҳаӡоу хәҭақәа: [[Суматра]], [[Иава]], [[Сулавеси]], хәҭаҷла [[Борнео]]и [[Гвинеиа ҿыц]]и.
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
{{авторитет змоу адыррақәа}}
[[Акатегориа:Индонезиа| ]]
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа]]
[[Акатегориа:Ареспубликақәа]]
[[Акатегориа:1945 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]]
jkkdsmefhyncmc8ll6z2p7b9v2lnn6s
Акатегориа:Индонезиа
14
33706
168595
128004
2026-06-21T09:00:00Z
Fraxinus.cs
8381
Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168595
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Indonesia}}
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа]]
[[Акатегориа:Ареспубликақәа]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]]
nlhhbq83st7kbdcdln85bxn88byk9tc
Филиппин
0
33713
168604
161495
2026-06-21T09:02:09Z
Fraxinus.cs
8381
Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168604
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка Аҳәынҭқарра
|абираҟ = {{#property:p41}}
|абираҟ ирызку адаҟьа = Филиппин абираҟ
|агерб = {{#property:p94}}
|агерб ирызку адаҟьа = Филиппин агерб
|агимн=Philippine National Anthem, the Lupang Hinirang, Himno Nacional Filipino Unknown Artist.ogg
|агимн ирызку адаҟьа = Филиппин агимн
|амаҵураҭыԥ1=Апрезидент
|амаҵурауаҩ1=
|амаҵураҭыԥ2=
|амаҵурауаҩ2=
|zoom1=4}}
'''Филиппин''' ({{lang-fil|Pilipinas}}, {{lang-en|Philippines}}), аофициалтә хьӡы: '''Филиппин Ареспублика'''<ref>{{Ашәҟәы |Ажәла = Чрыгба |Ахьӡ = Виачеслав Андреи-иԥа |Ахәҭа = |Астатиа ахьӡ = Аԥсни егьырҭ атәылақәеи ргеографиатә хьыӡқәа ржәар |Аоригинал = |Азхьарԥш = |Аҭыжьра = |Аҭакзыԥхықәу = |Аҭыԥ = Москва |Аҭыжьырҭа = Митра |Ашықәс = 2022 |Атом = |Адаҟьақәа = 298 |Адаҟьақәа1 = 437 |isbn = 978-5-6047056-8-1}}</ref> ({{lang-fil|Republika ng Pilipinas}}, {{lang-en|Republic of the Philippines}}) — Аҩадамрагылара-[[азиа]]тәи [[адгьылбжьаха]]тә тәыла, 7641 адгьылбжьахак рзы ишьақәгылоуп. Еиҳаӡоу х-хәҭак: [[Лусон]], [[Висаи адгьылбжьахақәа|Висаиас]], [[Минданао]].
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
{{авторитет змоу адыррақәа}}
[[Акатегориа:Филиппин| ]]
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа]]
[[Акатегориа:Ареспубликақәа]]
[[Акатегориа:1565 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи]]
[[Акатегориа:1898 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи]]
[[Акатегориа:1946 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]]
eew3cwnn74rhycbhidh1yztfvjh0jye
Камбоџа
0
33989
168593
161210
2026-06-21T08:58:42Z
Fraxinus.cs
8381
Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168593
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка Аҳәынҭқарра
|абираҟ = {{#property:p41}}
|абираҟ ирызку адаҟьа = Камбоџа абираҟ
|агерб = {{#property:p94}}
|агерб ирызку адаҟьа = Камбоџа агерб
|агимн=United States Navy Band - Nokoreach.ogg
|агимн ирызку адаҟьа = Камбоџа агимн
|амаҵураҭыԥ1=Акрал
|амаҵурауаҩ1=
|амаҵураҭыԥ2=Аԥыза-министр
|амаҵурауаҩ2=
|zoom1=5}}
'''Камбоџа''' ({{lang-km|កម្ពុជា, [Кампучиа]}}), аофициалтә хьӡы: '''Камбоџа Акралра'''<ref>{{Ашәҟәы |Ажәла = Чрыгба |Ахьӡ = Виачеслав Андреи-иԥа |Ахәҭа = |Астатиа ахьӡ = Аԥсни егьырҭ атәылақәеи ргеографиатә хьыӡқәа ржәар |Аоригинал = |Азхьарԥш = |Аҭыжьра = |Аҭакзыԥхықәу = |Аҭыԥ = Москва |Аҭыжьырҭа = Митра |Ашықәс = 2022 |Атом = |Адаҟьақәа = 250 |Адаҟьақәа1 = 437 |isbn = 978-5-6047056-8-1}}</ref> ({{lang-km|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា, [Приаҳ Реачеаначакр Кампучиа]}}) — атәыла алада-мрагыларатәи [[Азиа]]ҿы, алада [[Индокитаи]] [[адгьылбжьахабжа]].
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
{{авторитет змоу адыррақәа}}
[[Акатегориа:Камбоџа| ]]
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа]]
[[Акатегориа:Амонархиақәа]]
[[Акатегориа:1953 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи]]
[[Акатегориа:1993 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]]
doobix56dw4z4zox71lk3foey9wjqti
Акатегориа:Камбоџа
14
33990
168592
128515
2026-06-21T08:58:34Z
Fraxinus.cs
8381
Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168592
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Cambodia}}
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа]]
[[Акатегориа:Амонархиақәа]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]]
dvl7xn5ldbkvy66o4hyluloeg8nj8z8
Акатегориа:Европа иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи ахкқәа рыла
14
35429
168446
148784
2026-06-20T16:07:46Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Европатәи атәылақәа рҿы иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Европа иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168446
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Европа иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи| хк]]
[[Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыларақәеи аконтинентқәеи егьырҭ ахкқәеи рыла]]
9rh31p9nl60lvtkjlrs3qdbcm2rvihm
Акатегориа:Европа иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи
14
35430
168447
130395
2026-06-20T16:08:04Z
Fraxinus.cs
8381
Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Европатәи атәылақәа рҿы иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи]] в [[Акатегориа:Европа иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи]] без оставления перенаправления
130395
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category multi|Buildings in Europe|Structures in Europe}}
[[Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыларақәеи аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Европатәи архитектура| ]]
[[Акатегориа:Европа]]
pxskq3ubgwd60z97iuws8vwqcqe480y
Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи Европатәи атәылақәа рыла
14
35438
168445
153564
2026-06-20T16:07:31Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Европатәи атәылақәа рҿы иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Европа иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168445
wikitext
text/x-wiki
{{аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи аконтинентқәа рылеи атәылақәа рылеи|Европа]]
[[Акатегориа:Европа иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи| ]]
[[Акатегориа:Европатәи атәылақәа| хыбрақәеи]]
[[Акатегориа:Европатәи архитектура атәылақәа рыла| хыбрақәеи]]
d9vyd5a81cm0undkxy7j66r4wdv162i
Акатегориа:Қырҭтәыла иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа
14
35916
168486
149037
2026-06-20T17:16:48Z
Fraxinus.cs
8381
± 2 категориақәа [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168486
wikitext
text/x-wiki
{{CatAutoTOC}}
[[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа азиатәи атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа европатәи атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Қырҭтәыла аҭоурых|ҭоурыхтә]]
[[Акатегориа:Қырҭтәылаҿы иҟоу абаҟақәа|ҭоурыхтә]]
39gptn8r74owp3fr0cxg2fspfng3au5
Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа азиатәи атәылақәа рыла
14
35917
168484
152431
2026-06-20T17:16:09Z
Fraxinus.cs
8381
Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа Азиатәи атәылақәа рыла]] в [[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа азиатәи атәылақәа рыла]] без оставления перенаправления
152431
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{CatAutoTOC}}
[[Акатегориа:Азиа иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа| тәылақәа]]
[[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа Азиатәи атәылақәа рыла| ҭоурыхтә]]
[[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа атәылақәа рыла|-]]
tcv5t0b0rgz3pjk8b0ity7rvx9syfvq
168494
168484
2026-06-20T17:22:37Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа Азиатәи атәылақәа рыла]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа азиатәи атәылақәа рыла]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168494
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{CatAutoTOC}}
[[Акатегориа:Азиа иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа| тәылақәа]]
[[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа азиатәи атәылақәа рыла| ҭоурыхтә]]
[[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа атәылақәа рыла|-]]
fg47ugzk23w69tniyvjkptfqpew8vp8
Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа азиатәи атәылақәа рыла
14
35929
168492
131149
2026-06-20T17:22:12Z
Fraxinus.cs
8381
Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа Азиатәи атәылақәа рыла]] в [[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа азиатәи атәылақәа рыла]] без оставления перенаправления
131149
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{CatAutoTOC}}
{{DEFAULTSORT:ҳәырԥсаррақәа}}
[[Акатегориа:Азиа аблахкыгарҭақәа атәылақәа рыла| ҳәырԥсаррақәа]]
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа рҳәырԥсаррақәа| тәылақәа]]
[[Акатегориа:Алагылазаара Азиатәи атәылақәа рыла| ҳәырԥсаррақәа]]
[[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа атәылақәа рыла|+Азиа]]
sedz99czssw0ophav9ywxqh2lzx6hoh
Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа европатәи атәылақәа рыла
14
35948
168488
152429
2026-06-20T17:17:23Z
Fraxinus.cs
8381
Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа Европатәи атәылақәа рыла]] в [[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа европатәи атәылақәа рыла]] без оставления перенаправления
152429
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{CatAutoTOC}}
[[Акатегориа:Европа иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа| тәылақәа]]
[[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа Европатәи атәылақәа рыла| ҭоурыхтә]]
[[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа атәылақәа рыла|-]]
s827gnn7wcsocvs58jclhxg0yfccfyg
168499
168488
2026-06-20T17:24:07Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа Европатәи атәылақәа рыла]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа европатәи атәылақәа рыла]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168499
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{CatAutoTOC}}
[[Акатегориа:Европа иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа| тәылақәа]]
[[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа европатәи атәылақәа рыла| ҭоурыхтә]]
[[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа атәылақәа рыла|-]]
ic22w4p84zd4wld1h2tdb6os1ac6job
Акатегориа:Апаркқәа Азиатәи атәылақәа рыла
14
36062
168493
131377
2026-06-20T17:22:28Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа Азиатәи атәылақәа рыла]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа азиатәи атәылақәа рыла]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168493
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{CatAutoTOC}}
[[Акатегориа:Азиа аблахкыгарҭақәа атәылақәа рыла| паркқәа]]
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа рпаркқәа| тәылақәа]]
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа ргеографиа| паркқәа]]
[[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа азиатәи атәылақәа рыла| паркқәа]]
i2sxg90kpxdjm9sqeh92g4683n18bnt
Акатегориа:Апаркқәа Европатәи атәылақәа рыла
14
36065
168498
131380
2026-06-20T17:23:59Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа Европатәи атәылақәа рыла]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа европатәи атәылақәа рыла]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168498
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{CatAutoTOC}}
[[Акатегориа:Европа аблахкыгарҭақәа атәылақәа рыла| паркқәа]]
[[Акатегориа:Европатәи атәылақәа рпаркқәа| тәылақәа]]
[[Акатегориа:Европатәи атәылақәа ргеографиа| паркқәа]]
[[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа европатәи атәылақәа рыла| паркқәа]]
6bcxuc061lje1x8dtppge05wj28seye
Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа европатәи атәылақәа рыла
14
36067
168497
131383
2026-06-20T17:23:49Z
Fraxinus.cs
8381
Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа Европатәи атәылақәа рыла]] в [[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа европатәи атәылақәа рыла]] без оставления перенаправления
131383
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{CatAutoTOC}}
{{DEFAULTSORT:ҳәырԥсаррақәа}}
[[Акатегориа:Европа аблахкыгарҭақәа атәылақәа рыла| ҳәырԥсаррақәа]]
[[Акатегориа:Европатәи атәылақәа рҳәырԥсаррақәа| тәылақәа]]
[[Акатегориа:Алагылазаара Европатәи атәылақәа рыла| ҳәырԥсаррақәа]]
[[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа атәылақәа рыла|+Европа]]
dzlbkwgwj6spli9arstu838y94y74ts
Акатегориа:Қырҭтәылаҿы иҟоу аҳәырԥсаррақәа
14
36069
168496
148707
2026-06-20T17:23:17Z
Fraxinus.cs
8381
± 2 категориақәа [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168496
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Protected areas in Georgia}}
{{CatAutoTOC}}
[[Акатегориа:Қырҭтәылаҿы иҟоу аԥсабарахьчара|ҳәырԥсаррақәа]]
[[Акатегориа:Қырҭтәыла агеографиа|ҳәырԥсаррақәа]]
[[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа азиатәи атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа европатәи атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Қырҭтәыла иҟоу аблахкыгарҭақәа|ҳәырԥсаррақәа]]
b7v27lrvfkhqsg1ggzgwae09ttl1ej4
Акатегориа:Арабаа
14
36667
168334
132242
2026-06-20T12:23:50Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аҩадатәи Африкаҿы иҟоу амилаҭқәа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҩадатәи Африка иҟоу ажәларқәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168334
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Arabs}}
[[Акатегориа:Араб дунеи аҿы иҟоу амилаҭқәа| ]]
[[Акатегориа:Абжьаратәи Мрагылара аҿы иҟоу амилаҭқәа]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Африка иҟоу ажәларқәа]]
lnnbtcsuk5bxlbuc6w6cwu6ilkosy6i
168335
168334
2026-06-20T12:24:30Z
Fraxinus.cs
8381
−[[Акатегориа:Араб дунеи аҿы иҟоу амилаҭқәа]]; ±[[Акатегориа:Аҩадатәи Африка иҟоу ажәларқәа]]→[[Акатегориа:Асемиттә жәларқәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168335
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Arabs}}
[[Акатегориа:Абжьаратәи Мрагылара аҿы иҟоу амилаҭқәа]]
[[Акатегориа:Асемиттә жәларқәа]]
4xq1aq4y24rl4u9uwv2nb84giim1lwm
Акатегориа:Аҩадатәи Африка иҟоу ажәларқәа
14
36668
168331
138076
2026-06-20T12:22:57Z
Fraxinus.cs
8381
Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Аҩадатәи Африкаҿы иҟоу амилаҭқәа]] в [[Акатегориа:Аҩадатәи Африка иҟоу ажәларқәа]] без оставления перенаправления
138076
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Ethnic groups in North Africa}}
{{DEFAULTSORT:ҩадатәи}}
[[Акатегориа:Африкатәи ажәларқәа| ҩадатәи Африка]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Африка]]
nh3tkgr9krnv6tyf3rz8syzqn335bs0
168332
168331
2026-06-20T12:23:17Z
Fraxinus.cs
8381
168332
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Ethnic groups in North Africa}}
{{DEFAULTSORT:ҩадатәи Африка иҟоу ажәларқәа}}
[[Акатегориа:Африкатәи ажәларқәа| ҩадатәи Африка]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Африка|жәларқәа]]
sn6w2qlrz3n4ay9sgmxtgj2xo9yrdz7
Акатегориа:Аберберцәа
14
36712
168336
132314
2026-06-20T12:24:57Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Араб дунеи аҿы иҟоу амилаҭқәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168336
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Berber people}}
{{Cat main}}
{{DEFAULTSORT:берберцәа}}
[[Акатегориа:Ауаа ажәларқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩада-африкауаа]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Африка ашьагәыҭуаа]]
[[Акатегориа:Маӷриб]]
rx0a93ovvzmzxu8ifqhhub3esalb7ay
Акатегориа:Аҩадатәи Африка ашьагәыҭуаа
14
36713
168333
132315
2026-06-20T12:23:34Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аҩадатәи Африкаҿы иҟоу амилаҭқәа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҩадатәи Африка иҟоу ажәларқәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168333
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main|Ашьагәыҭуаҩ}}
{{DEFAULTSORT:ҩадатәи Африка}}
[[Акатегориа:Африка ашьагәыҭуаа| ҩадатәи]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Африка иҟоу ажәларқәа| ]]
[[Акатегориа:Аҩада-африкауаа| ]]
ht9dp0s2x56w4buug4bsuvdr1n7286j
Акатегориа:Алжираа
14
37077
168328
132914
2026-06-20T12:20:05Z
Fraxinus.cs
8381
+[[Акатегориа:Африкауаа атәылақәа рыла]]; +[[Акатегориа:Аҩада-африкауаа]]; +[[Акатегориа:Арабцәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168328
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Algerian people}}
[[Акатегориа:Алжир]]
[[Акатегориа:Ауаа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Африкауаа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩада-африкауаа]]
[[Акатегориа:Арабцәа]]
oaeq6av2qjir6z26vnxnqy7w5k0a0dc
Акатегориа:Арабцәа рзанааҭ ҳасабала
14
37156
168327
168294
2026-06-20T12:18:44Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Арабаа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Арабцәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168327
wikitext
text/x-wiki
{{category see also|Абжьарашәышықәсатә аԥсылмантә дунеи ауаа рзанааҭ ҳасабала}}
[[Акатегориа:Арабцәа| занааҭ]]
[[Акатегориа:Ауаа ажәларқәа рылеи рзанааҭ алеи]]
tl0oce4oobyq4glj5d4caths4d7xpps
Лаос
0
37252
168598
161278
2026-06-21T09:00:40Z
Fraxinus.cs
8381
Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168598
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка Аҳәынҭқарра
|абираҟ = {{#property:p41}}
|абираҟ ирызку адаҟьа = Лаос абираҟ
|агерб = {{#property:p94}}
|агерб ирызку адаҟьа = Лаос агерб
|агимн=National Anthem of Laos.ogg
|агимн ирызку адаҟьа = Лаос агимн
|амаҵураҭыԥ1=Апрезидент
|амаҵурауаҩ1=
|амаҵураҭыԥ2=Аԥыза-министр
|амаҵурауаҩ2=
|zoom1=5}}
'''Лаос''' ({{lang-lo|ລາວ [Лао]}}), аофициалтә хьӡы: '''Лаостәи Жәлартә-Демократиатә Республика'''<ref>{{Ашәҟәы |Ажәла = Чрыгба |Ахьӡ = Виачеслав Андреи-иԥа |Ахәҭа = |Астатиа ахьӡ = Аԥсни егьырҭ атәылақәеи ргеографиатә хьыӡқәа ржәар |Аоригинал = |Азхьарԥш = |Аҭыжьра = |Аҭакзыԥхықәу = |Аҭыԥ = Москва |Аҭыжьырҭа = Митра |Ашықәс = 2022 |Атом = |Адаҟьақәа = 257 |Адаҟьақәа1 = 437 |isbn = 978-5-6047056-8-1}}</ref> ({{lang-lo|ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ [Саҭаланалат Пахаҭипатаи Паххуон Лао]}}) — алада-мрагыларатәи [[Азиа]]ҿы иҟоу атәыла.
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
{{авторитет змоу адыррақәа}}
[[Акатегориа:Лаос| ]]
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа]]
[[Акатегориа:Ареспубликақәа]]
[[Акатегориа:Акоммунисттә тәылақәа]]
[[Акатегориа:1947 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи]]
[[Акатегориа:1949 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи]]
[[Акатегориа:1953 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи]]
[[Акатегориа:1975 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]]
facoz6mfzbpvlackvpkpxj6gtjabpyk
Акатегориа:Лаос
14
37253
168597
133459
2026-06-21T09:00:30Z
Fraxinus.cs
8381
Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168597
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Laos}}
{{Cat main}}
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа]]
[[Акатегориа:Ареспубликақәа]]
[[Акатегориа:Акоммунисттә тәылақәа]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]]
6hlmekiii2nccswgl5nt1hjq59hog4r
Малаизиа
0
37254
168600
163229
2026-06-21T09:01:15Z
Fraxinus.cs
8381
Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168600
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка Аҳәынҭқарра
|абираҟ = {{#property:p41}}
|абираҟ ирызку адаҟьа = Малаизиа абираҟ
|агерб = {{#property:p94}}
|агерб ирызку адаҟьа = Малаизиа агерб
|агимн=Negaraku instrumental.ogg
|агимн ирызку адаҟьа = Малаизиа агимн
|амаҵураҭыԥ1=Ианг ди-Пертуан Агонг
|амаҵурауаҩ1=
|амаҵураҭыԥ2=Аԥыза-министр
|амаҵурауаҩ2=
|zoom1=3}}
'''Малаизиа''' ({{lang-ms|Malaysia}})<ref>{{Ашәҟәы |Ажәла = Чрыгба |Ахьӡ = Виачеслав Андреи-иԥа |Ахәҭа = |Астатиа ахьӡ = Аԥсни егьырҭ атәылақәеи ргеографиатә хьыӡқәа ржәар |Аоригинал = |Азхьарԥш = |Аҭыжьра = |Аҭакзыԥхықәу = |Аҭыԥ = Москва |Аҭыжьырҭа = Митра |Ашықәс = 2022 |Атом = |Адаҟьақәа = 262 |Адаҟьақәа1 = 437 |isbn = 978-5-6047056-8-1}}</ref> — алада-мрагыларатәи [[Азиа]]ҿы иҟоу афедеративтә ҳәынҭқарра, аконституциатә монархиа.
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
{{авторитет змоу адыррақәа}}
[[Акатегориа:Малаизиа| ]]
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа]]
[[Акатегориа:Афедеративтә монархиақәа]]
[[Акатегориа:1957 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи]]
[[Акатегориа:1963 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи]]
[[Акатегориа:Акоммонвелт амонархиақәа]]
[[Акатегориа:Акоммонвелт иалахәу атәылақәа]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]]
6dmct8p3gbzattnet10dl7lq3ams7db
Акатегориа:Малаизиа
14
37255
168599
133462
2026-06-21T09:01:08Z
Fraxinus.cs
8381
Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168599
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Malaysia}}
{{Cat main}}
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа]]
[[Акатегориа:Афедеративтә монархиақәа]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]]
3w7f1d5p44iq7ei05dtludnj8nnvllw
Мианма
0
37258
168602
161334
2026-06-21T09:01:35Z
Fraxinus.cs
8381
Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168602
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка Аҳәынҭқарра
|абираҟ = {{#property:p41}}
|абираҟ ирызку адаҟьа = Мианма абираҟ
|агерб = {{#property:p94}}
|агерб ирызку адаҟьа = Мианма агерб
|агимн=National Anthem of Laos.ogg
|агимн ирызку адаҟьа = Мианма агимн
|амаҵураҭыԥ1=Апрезидент
|амаҵурауаҩ1=
|амаҵураҭыԥ2=Аԥыза-министр
|амаҵурауаҩ2=
|zoom1=3}}
'''Мианма''' ({{lang-my|မြန်မာ}}), аофициалтә хьӡы: '''Аидгыла Мианма Ареспублика'''<ref>{{Ашәҟәы |Ажәла = Чрыгба |Ахьӡ = Виачеслав Андреи-иԥа |Ахәҭа = |Астатиа ахьӡ = Аԥсни егьырҭ атәылақәеи ргеографиатә хьыӡқәа ржәар |Аоригинал = |Азхьарԥш = |Аҭыжьра = |Аҭакзыԥхықәу = |Аҭыԥ = Москва |Аҭыжьырҭа = Митра |Ашықәс = 2022 |Атом = |Адаҟьақәа = 268 |Адаҟьақәа1 = 437 |isbn = 978-5-6047056-8-1}}</ref> ({{lang-my|ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် [Пьидаунӡу Ҭанмада Миама Наиннганда]}}), ма '''Бурма''' (аофициалтә хьӡы [[1989]] шықәса рҟынӡа) — алада-мрагыларатәи [[Азиа]]ҿы иҟоу атәыла.
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
{{авторитет змоу адыррақәа}}
[[Акатегориа:Мианма| ]]
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа]]
[[Акатегориа:Ареспубликақәа]]
[[Акатегориа:Адиктатура]]
[[Акатегориа:1948 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]]
sn6p9y4rdge4q6wbz3ki1gux6mh6jd5
Акатегориа:Мианма
14
37260
168601
133475
2026-06-21T09:01:28Z
Fraxinus.cs
8381
Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168601
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Myanmar}}
{{Cat main}}
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа]]
[[Акатегориа:Ареспубликақәа]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]]
9o8sxypo8bgf7m7eikx9bz4d3enes02
Акатегориа:Аԥсны арбџьармчқәа
14
37322
168351
134204
2026-06-20T13:02:22Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аԥсны иҟоу аҳәынҭқарратә еиҿкаарақәа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аԥсны иҟоу аҳәынҭқарратә усбарҭақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168351
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Military of Abkhazia}}
{{Cat main}}
[[Акатегориа:Аԥсны иҟоу аҳәынҭқарратә усбарҭақәа|арбџьармчқәа]]
[[Акатегориа:Арбџьармчқәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа рҿы иҟоу арбџьармчқәа]]
[[Акатегориа:Европатәи атәылақәа рҿы иҟоу арбџьармчқәа]]
mqunw3brjqr2z1eiau29fokbdtzjpil
Мрагыларатәи Тимор
0
37324
168608
161349
2026-06-21T09:03:51Z
Fraxinus.cs
8381
Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168608
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка Аҳәынҭқарра
|абираҟ = {{#property:p41}}
|абираҟ ирызку адаҟьа = Мрагыларатәи Тимор абираҟ
|агерб = {{#property:p94}}
|агерб ирызку адаҟьа = Мрагыларатәи Тимор агерб
|агимн=East Timorese national anthem.wav
|агимн ирызку адаҟьа = Мрагыларатәи Тимор агимн
|амаҵураҭыԥ1=Апрезидент
|амаҵурауаҩ1=
|амаҵураҭыԥ2=Аԥыза-министр
|амаҵурауаҩ2=
|zoom1=6}}
'''Мрагыларатәи Тимор''' ({{lang-pt|Timor-Leste}}), аофициалтә хьӡы: '''Мрагыларатәи Тимор Адемократиатә Республика'''<ref>{{Ашәҟәы |Ажәла = Чрыгба |Ахьӡ = Виачеслав Андреи-иԥа |Ахәҭа = |Астатиа ахьӡ = Аԥсни егьырҭ атәылақәеи ргеографиатә хьыӡқәа ржәар |Аоригинал = |Азхьарԥш = |Аҭыжьра = |Аҭакзыԥхықәу = |Аҭыԥ = Москва |Аҭыжьырҭа = Митра |Ашықәс = 2022 |Атом = |Адаҟьақәа = 237 |Адаҟьақәа1 = 437 |isbn = 978-5-6047056-8-1}}</ref> ({{lang-pt|República Democrática de Timor-Leste}}, {{lang-tdt|Repúblika Demokrátika de Timór-Leste}}) — Аҩадамрагылара-[[азиа]]тәи [[адгьылбжьаха]]тә тәыла. Атәыла хәҭақәа иҟоуп: [[Тимор]] адгьылбжьахабжа амрагыларатәи хәҭа, [[Окуси-Амбено]] амуниципалитет аексклав, [[Атауро]]и [[Жаку]]и адгьылбжьаха маҷқәа.
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
{{авторитет змоу адыррақәа}}
[[Акатегориа:Мрагыларатәи Тимор| ]]
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа]]
[[Акатегориа:Ареспубликақәа]]
[[Акатегориа:1975 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]]
9ov5msuh3xxm8gqejzlejrrp5nceocj
Акатегориа:Мрагыларатәи Тимор
14
37326
168607
133768
2026-06-21T09:03:43Z
Fraxinus.cs
8381
Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168607
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|East Timor}}
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа]]
[[Акатегориа:Ареспубликақәа]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]]
102bqh4aftejsf2xku8a3a85dldekll
Акатегориа:Аԥсны иҟоу аҳәынҭқарратә усбарҭақәа
14
37494
168350
134203
2026-06-20T13:01:58Z
Fraxinus.cs
8381
± 3 категориақәа [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168350
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Аԥсны Аҳәынҭқарра аиҳабыра|ҳәынҭқарратә]]
[[Акатегориа:Аԥсны иҟоу аиҿкаарақәа|ҳәынҭқарратә]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа азиатәи атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа европатәи атәылақәа рыла]]
pq9xl6w0i7ivsj5hz3oymds4cim2uzu
168352
168350
2026-06-20T13:02:47Z
Fraxinus.cs
8381
Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Аԥсны иҟоу аҳәынҭқарратә еиҿкаарақәа]] в [[Акатегориа:Аԥсны иҟоу аҳәынҭқарратә усбарҭақәа]] без оставления перенаправления
168350
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Аԥсны Аҳәынҭқарра аиҳабыра|ҳәынҭқарратә]]
[[Акатегориа:Аԥсны иҟоу аиҿкаарақәа|ҳәынҭқарратә]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа азиатәи атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа европатәи атәылақәа рыла]]
pq9xl6w0i7ivsj5hz3oymds4cim2uzu
Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа азиатәи атәылақәа рыла
14
37495
168349
134205
2026-06-20T13:01:11Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә еиҿкаарақәа аконтинентқәа рыла]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа аконтинентқәа рыла]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168349
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа аконтинентқәа рыла|Азиа]]
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа рҿы иҟоу аиҿкаарақәа асубиектқәа рыла|ҳәынҭқарратә]]
tu47fjlsy228j09pggaykw86uif3j5q
168353
168349
2026-06-20T13:03:18Z
Fraxinus.cs
8381
Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә еиҿкаарақәа Азиатәи атәылақәа рыла]] в [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа азиатәи атәылақәа рыла]] без оставления перенаправления
168349
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа аконтинентқәа рыла|Азиа]]
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа рҿы иҟоу аиҿкаарақәа асубиектқәа рыла|ҳәынҭқарратә]]
tu47fjlsy228j09pggaykw86uif3j5q
168363
168353
2026-06-20T13:06:33Z
Fraxinus.cs
8381
168363
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә усбарҭақәа азиатәи атәылақәа рыла}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа аконтинентқәа рыла|Азиа]]
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа рҿы иҟоу аиҿкаарақәа асубиектқәа рыла|ҳәынҭқарратә]]
2qluzxq48nvpfip0hl7bsn7kp2qipou
Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа аконтинентқәа рыла
14
37497
168348
134212
2026-06-20T13:00:58Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә еиҿкаарақәа арегионқәа рыла]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа арегионқәа рыла]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168348
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{Category see also|Аҳәынҭқарратә еиҿкаарақәа атәылақәа рыла}}
{{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа арегионқәа рыла|континентқәа]]
[[Акатегориа:Аиҳабырақәа аконтинентқәа рыла| ҳәынҭқарратә]]
[[Акатегориа:Аиҿкаарақәа асубиектқәа рылеи аконтинентқәа рылеи]]
9z7gaab5kn6xbvb9s0gb9skwx42q3jf
168355
168348
2026-06-20T13:04:02Z
Fraxinus.cs
8381
168355
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{Category see also|Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа атәылақәа рыла}}
{{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа арегионқәа рыла|континентқәа]]
[[Акатегориа:Аиҳабырақәа аконтинентқәа рыла| ҳәынҭқарратә]]
[[Акатегориа:Аиҿкаарақәа асубиектқәа рылеи аконтинентқәа рылеи]]
1q4tqitung57blbned8spnlmesp7f6q
168356
168355
2026-06-20T13:04:15Z
Fraxinus.cs
8381
Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә еиҿкаарақәа аконтинентқәа рыла]] в [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа аконтинентқәа рыла]] без оставления перенаправления
168355
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{Category see also|Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа атәылақәа рыла}}
{{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа арегионқәа рыла|континентқәа]]
[[Акатегориа:Аиҳабырақәа аконтинентқәа рыла| ҳәынҭқарратә]]
[[Акатегориа:Аиҿкаарақәа асубиектқәа рылеи аконтинентқәа рылеи]]
1q4tqitung57blbned8spnlmesp7f6q
168362
168356
2026-06-20T13:06:11Z
Fraxinus.cs
8381
168362
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{Category see also|Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа атәылақәа рыла}}
{{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә усбарҭақәа аконтинентқәа рыла}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа арегионқәа рыла|континентқәа]]
[[Акатегориа:Аиҳабырақәа аконтинентқәа рыла| ҳәынҭқарратә]]
[[Акатегориа:Аиҿкаарақәа асубиектқәа рылеи аконтинентқәа рылеи]]
1ykp8bkdky3v42hoealew7g255kbeoh
Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа арегионқәа рыла
14
37498
168347
134216
2026-06-20T13:00:24Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә еиҿкаарақәа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168347
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа| ҳәынҭқарратә]]
[[Акатегориа:Аиҳабырақәа арегионқәа рыла| ҳәынҭқарратә]]
1fgvogaktjn6l8jxuray5tpf0986014
168358
168347
2026-06-20T13:04:45Z
Fraxinus.cs
8381
Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә еиҿкаарақәа арегионқәа рыла]] в [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа арегионқәа рыла]] без оставления перенаправления
168347
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа| ҳәынҭқарратә]]
[[Акатегориа:Аиҳабырақәа арегионқәа рыла| ҳәынҭқарратә]]
1fgvogaktjn6l8jxuray5tpf0986014
168361
168358
2026-06-20T13:05:51Z
Fraxinus.cs
8381
168361
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә усбарҭақәа арегионқәа рыла}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа| ҳәынҭқарратә]]
[[Акатегориа:Аиҳабырақәа арегионқәа рыла| ҳәынҭқарратә]]
qkvqw9ifpzboxlscrw64xwi6o9zggck
Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа
14
37501
168359
134220
2026-06-20T13:04:59Z
Fraxinus.cs
8381
Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә еиҿкаарақәа]] в [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа]] без оставления перенаправления
134220
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Government agencies}}
{{Cat main|Аҳәынҭқарратә еиҿкаара}}
{{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә еиҿкаарақәа}}
[[Акатегориа:Аиҳабыра]]
[[Акатегориа:Аиҳабыра иаҵанакуа аиҿкаарақәа]]
[[Акатегориа:Акоммуналтә нхамҩа]]
c33chspp7sod1vv61msnnr3q061ofyd
168360
168359
2026-06-20T13:05:16Z
Fraxinus.cs
8381
168360
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Government agencies}}
{{Cat main|Аҳәынҭқарратә еиҿкаара}}
{{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә усбарҭақәа}}
[[Акатегориа:Аиҳабыра]]
[[Акатегориа:Аиҳабыра иаҵанакуа аиҿкаарақәа]]
[[Акатегориа:Акоммуналтә нхамҩа]]
22m9rcca8b8ctbqhuxd5vmq0um1gy0r
168371
168360
2026-06-20T13:12:31Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аиҳабыра]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә аппарат]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168371
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Government agencies}}
{{Cat main|Аҳәынҭқарратә еиҿкаара}}
{{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә усбарҭақәа}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә аппарат]]
[[Акатегориа:Аиҳабыра иаҵанакуа аиҿкаарақәа]]
[[Акатегориа:Акоммуналтә нхамҩа]]
iolulwmf1ijxkmxb93an6ar919ypqsq
Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа европатәи атәылақәа рыла
14
37503
168354
134223
2026-06-20T13:03:49Z
Fraxinus.cs
8381
Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә еиҿкаарақәа Европатәи атәылақәа рыла]] в [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа европатәи атәылақәа рыла]] без оставления перенаправления
134223
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә еиҿкаарақәа аконтинентқәа рыла|Европа]]
[[Акатегориа:Европатәи атәылақәа рҿы иҟоу аиҿкаарақәа асубиектқәа рыла|ҳәынҭқарратә]]
p11htj5ez7p43pqcc3y0l4qdftd3by1
168357
168354
2026-06-20T13:04:32Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә еиҿкаарақәа аконтинентқәа рыла]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа аконтинентқәа рыла]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168357
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа аконтинентқәа рыла|Европа]]
[[Акатегориа:Европатәи атәылақәа рҿы иҟоу аиҿкаарақәа асубиектқәа рыла|ҳәынҭқарратә]]
5ccdgxbsh0wjk0mgpbmtfgkgnde1lip
168364
168357
2026-06-20T13:06:53Z
Fraxinus.cs
8381
168364
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә усбарҭақәа европатәи атәылақәа рыла}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа аконтинентқәа рыла|Европа]]
[[Акатегориа:Европатәи атәылақәа рҿы иҟоу аиҿкаарақәа асубиектқәа рыла|ҳәынҭқарратә]]
0ja0puwfvk84ztuff6pxvix3tksrygk
Политковскаиа, Анна Степан-иԥҳа
0
37734
168566
151798
2026-06-20T22:21:35Z
InternetArchiveBot
15973
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
168566
wikitext
text/x-wiki
[[Афаил:Anna_Politkovskaja_im_Gespräch_mit_Christhard_Läpple.jpg|мини|Анна Степан-иԥҳа Политковскаиа]]
'''Анна Степан-иԥҳа Политковскаиа''' ({{lang-ru|Анна Степановна Политковская}}; {{date|30|8|1958}}, [[Ниу-Иорк]] – {{date|7|11|2006}}, [[Москва]]) – урыстәылатәи ажурналист, азинхьчаҩ. Нхыҵ Кавказ ирацәаны аус лухьан. Дыршьит 2006 шықәсазы. 2019 шықәсанӡа Анна Политковскаиа лҭархара иадҳәалаз аус аарԥшымызт, ацәгьаура ҟазҵаз ҳәа ирыԥхьаӡоз 2014 шықәсазы рус шырыӡбазгьы.<ref>http://politkovskaya.novayagazeta.ru/bio.shtml</ref>
== Анысмҩа ==
Анна Политковскаиа диит август 30, 1958 шықәсазы Ниу-Иорк, хылҵшьҭрала иукраинатәыз асоветтә ҭаацәараҿы. (Даҽа хыҵхырҭақәак рыла, Анна Политковскаиа диит Украина, Черниговтәи аобласт аҿы.) Анна Политковскаиа лыжәлаҵәҟьа Мазепа ауп. 1980 шықәсазы далгеит Ломоносов ихьӡ зху Москватәи Аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет.
1982–1993 шықәсқәа рзы аус луан агазеҭқәа «Известиа», «Воздушныи транспорт», арҿиаратә еилазаара «Ескарт», аҭыжьырҭа «Паритет», агазеҭ «Мегаполис-Експресс» ахҳәааҟаҵаҩыс.<ref>https://knigogid.ru/authors/5752-anna-politkovskaya</ref>
1994–1999 шықәсқәа рзы Анна Политковскаиа – «Обшьаиа газета» аҭагылазаашьа ҷыдақәа рыҟәша аредакторс дыҟан. [[1999]] шықәса ииун мза инаркны Политковскаиа журналистк лаҳасабала акырынтә дцахьан Даӷьсҭан аибашьра ахьцоз аҭыԥқәа рахь, дырҭаахьан ахҵәацәа рлагерқәа, анаҩс Ингәыштәыла, Чечентәыла.
Лус хада инаҷыданы, Анна Политковскаиа убасгьы лнапы рылакын азинхьчаратә усқәа: аӡбарҭаҿы иҭахаз аруаа ранацәа дрыцхраауан, Чечентәыла иҟаз афедералтә архәҭақәа еидҵоу ргәыԥ акомандаҟаҵареи Атәылахьчара аминистрреи рҟны акоррупциа аҭҵаарақәа мҩаԥылгон. 1999 шықәса, декабр мзазы Анна Политковскаиа еиҿылкааит грозныитәи абыргцәа рыҩнаҿы инхоз ԥшьынҩажәи жәҩык ревакуациа, лара лыбзоурала урҭ зегьы Урыстәыла инырхан. Аха аԥхын 2000 шықәсазы, абыргцәа ҩажәи ҩыџьаҩык Грозныиҟа ирхынҳәын, «адунеи зегь иадырбарц Грозныи аԥсҭазаара шышьақәгылаз». Ауаа ирымамызт аӡы, ахәшәқәа, афатә, амаҭәа. 2000 шықәса август мзазы Анна Политковскаиа лаԥшьгарала «Новаиа газета» имҩаԥнагеит агәыҳалалратә акциа «Грозныи. Абыргцәа рыҩны» – еизган хә-нызқьи хәышә тонна аидареи хә-нызқь доллари.<ref>https://24smi.org/celebrity/3290-anna-politkovskaia.html</ref>
[[2002]] шықәса, октиабр мзазы Анна Политковскаиа далахәын Москва Атеатралтә центр Дубровка иақәлаз «Риад ус-Салихин» абригада аҟынтәи ачечен еибашьцәа рыбжьацәажәара. Атеррористцәа зацәажәарц ирҭахыз ауаа рхыԥхьаӡараҿы лара лыхьӡгьы ҳәан. Октиабр 25, 2002 шықәсазы Политковскаиа днеит шасыс иргаз рхақәиҭтәразы еиҿкааз аштаб ахь, аибашьцәа ҭелла драцәажәеит, анаҩс адоктор Леонид Рошали лареи Атеатралтә центр ахыбрахь иҩналеит, атеррористцәа иаанкылан ирымаз аӡыржәтә рызналгеит.
2001 шықәса, февраль мзазы Афедералтә шәарҭадаратә маҵзура аусзуҩцәа Политковскаиа ахара лыдырҵеит акомандаҟаҵаҩ Шамиль Басаев ицхраараз ашпионаж мҩаԥылгон ҳәа, хымш фатәыда, ӡырыжәтәда дҭакны дрыман.
2001 шықәса, сентиабр мзазы Анна Политковскаиа «Новаиагазета» аҿы илкьыԥхьит астатиа «Ибжьаӡуа ауаа», уаҟа еиҭалҳәоит Чечентәыла Ханты-Мансиисктәи ОМОН 2001 шықәса алагамҭазы идырбаандаҩыз, анаҩс хабарда ибжьаӡыз ачечен Зелимхан Мурдалов илахьынҵа атәы. Уи ашьҭахь лара лелектронтә почтахь аара иалагеит ақәмақарра зныԥшуаз ашәҟәқәа, Ханты-Мансиисктәи ОМОН аусзуҩы Сергеи Лапин иҟынтәи. Иара хаҭала Мурдалов даанкыланы иҿахәы иҿызхуаз иакәын. Лапин ахарадҵаидрыԥхьаӡалеит «ӷәӷәалаапҟареиимаҵуратәнапынҵақәархыҳәҳәареи» рзы астатиа ала, аха ԥыҭрак ашьҭахь урҭ зегьы ихыхын.<ref>https://regnum.ru/news/polit/717889.html{{Анеишьа_амам_азхьарԥш|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Иазгәаҭатәуп Анна Политковскаиа лҿы еихаркырц азы аҽазышәарақәа шыҟарҵахьаз уаанӡагьы. Сентиабр 1, 2004 шықәса, Беслан ауаа шасыс ианыргаз раԥхьатәи амш, Политковскаиа Нхыҵ Уаԥстәылаҟа иԥыруаз аҳаирплан дҭан, уаҟа илжәыз ачаи ашьҭахь лгәабзиара аҭагылазаашьа уадаҩхеит. Ас еиԥш аинцидент ажурналист лколлегацәа, иара убас Беслан, ауааԥсыра ахәшьара арҭеит заа иӡбаны лыԥсҭазаара ашәарҭа аҭаргылара иазкын ҳәа. Бесланҟа лара лцара хықәкыс иаман, ачечен жәлар рыҩныҵҟа илықәыз аҳаҭыр лхы иархәаны, Аслан Масхадови, Ахмед Закаеви, ашкол №1 аанызкылаз атеррористцәеи реицәажәара аиҿкаара. Аҳаирплан аҟынтәи Политковскаиа лхы лзымдыруа днаган Ростовтәи аобласттә хәышәтәырҭахь. Ари, ихьыԥшым ажурналистка лҭархаразы раԥхьатәи ҽазышәаран.
Анна Политковскаиа «аурыс жәлари урыстәылатәи аҳәынҭқарреи раӷацәа» рсиа дахыԥхьаӡалан, уи аҩыза асиа шыҟаз аҳәамҭа ҟаиҵеит ЛДПР аҟынтәи адепутат Николаи Курианович 2006 шықәса, март мзазы.<ref>http://politkovskaya.novayagazeta.ru/bio.shtml</ref>
== А. Политковскаиа лҭархара ==
Октиабр 7, 2006 шықәсазы Анна Политковскаиа дҭахоит Москва, дахьынхоз аҩны аҵаларҭаҿы, ацәгьауаҩы инапала.
А. Политковскаиа «Новаиа газета» аҿы аҵыхәтәантәи лкьыԥхьымҭа «Карательныи сговор» - азкын афедералтә мчқәа ирыдгылан еибашьуаз ачечен отриадқәа реилазаареи русуреи. «Новаиа газета» анаҩстәи аҭыжьымҭаҿы ианыларан иҟан лыстатиа Чечентәыла ауаа рыргәаҟра иазкыз. Аматериал аҿы иарбан Чечентәыла аԥыза-министр Рамзан Кадыров ауаа рӷьычра далахәын ҳәа.<ref>https://www.gazeta.ru/2006/10/07/last219131.shtml</ref>
Анна Политковскаиа аҵыхәтәантәи линтервиу илҭеит «Кавказски узел» ахатәы корреспондент, лҭахара сааҭки бжаки шагыз. Уи хьӡыс иаман «Кадыров Чечентәыла ахадас дҟамлароуп» ҳәа.
Октиабр 15, 2008 шықәса инаркны февраль 19, 2009 шықәсанӡа ицоз раԥхьатәи аӡбаратә процесс аҟны аӡбаҩцәа ариашаратә вердикт алыркааит, аха авердикт ԥсахын, аус ҿыц ахәаԥшрахь идәықәҵан.
Аҩбатәи апроцесс иалагеит ииуль мза 2013 шықәсазы, 2012 шықәса октиабр мзазы, ԥасатәи амилициа аусзуҩы, ауаҩшьра алахәразы зҿы зқәыԥҽыз Дмитри Павлиученков 11 шықәса аниқәырҵа ашьҭахь.<ref>https://lenta.ru/news/2006/10/07/kill/</ref>
Маи мза 20, 2014 шықәсазы аӡбаҩцәа рколлегиа Анна Политковскаиа лҭархаразы зус рыӡбоз рыхәҩыкгьы ахара рыдуп ҳәа азырыԥхьаӡеит. Дара ишырхароу ала рҿы рықәшаҳаҭымхеит.
Ииун 9, 2014 шықәсазы Москватәи ақалақьтә усӡбарҭа Анна Политковскаиа лышьра аус ала азыӡба аднакылеит. Зус рыӡбоз Лом-Али Гаитукаеви Рустам Мухамедови рыԥсы ҭанаҵы аҭакра рықәҵан. Аишьцәа Ибрагими Џьабраили Махмудоваа жәаҩа, жәиԥшь шықәса аҭакра рықәҵан, Хаџьикурбанов иакәзар, ҩажәа шықәса иџьбароу арежим ала аколониахь дышьҭын.
2014–2015 шықәсқәа ирҭагӡаны ауаҩшьрзы аусҭҵаара шамахамзар имҩаԥыргомызт, Урыстәыла Иреиҳаӡоу аӡбарҭаҿы акәзар, зус ӡбаз рапеллиациазы аилатәарақәа цон.
2015 шықәса, март мзазы азинхьчаратә усбарҭақәа рҟны ахыҵхырҭақәа иаарыцҳаит аусҭҵаара иофициалтәым арбагақәа, урҭ ирықәыршәаны, Борис Немцови ажурналистка Анна Политковскаиеи рҭахашьа аҭагылазаашьақәа ахьеиԥшу рацәоуп.<ref>https://www.kommersant.ru/doc/711307</ref>
2014 шықәса, октиабр мзазы ажурналистка А. Политковскаиа лышьра еиҿызкааз рышьақәыргылараз адҵа ҟарҵеит, Москва аредакциа «Новаиа газета» ахыбра аҿаԥхьа имҩаԥгаз агәаларшәаратә церемониа иалахәыз.
2015 шықәсазы иҭахаз ажурналистка лколлегацәеи илзааигәази агәынамӡара аадырԥшит аусҭҵаара амҩаԥысшьазы. «Новаиа газета» ажурналистцәа агәрагара аадырԥшит, Анна Политковскаиа лышьра еиҿызкааз рыԥшаара шалшо азы.
Азинхьчаҩцәа Олег Орлови Валери Боршьиови аҳәамҭа ҟарҵеит, Урыстәыла амчрақәа, абар жәышықәса Анна Политковскаиа лышьра еиҿызкааз рыԥшаара шырҭахым аадырԥшуеит ҳәа. «Амчратә усбарҭақәа рхаҭарнакцәа рыцәгьаурақәа ирызкыз аҵыхәтәантәи лкьыԥхьымҭақәа ҳасаб рзуны, Политковскаиа лышьра еиҿызкааз Чечентәылатәзар алшоит ҳәа агәаанагара роуит. Аха аусҭҵаарақәа рымҩаԥгараан Чечентәылаҟа уназгоз арахәыцқәа ԥыҵәҵәан. Ацәгьаура еиҿызкаазгьы деилкаамхеит», – ҳәа ациҵоит Олег Орлов.
2019 шықәсанӡа А. Политковскаиа лышьра иадҳәалоу ауаа аарԥшымкәа иаанхоит. Ауаҩшьра ҟазҵаз рус анырыӡба инаркны, ацәгьаура еиҿызкааз ишьақәыргыларазы аусҭҵаара шьаҿакгьы ԥхьаҟа имцеит.<ref>https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/103964/</ref>
== ПАСЕ ==
2007 шықәса ианар 25 рзы Страсбург имҩаԥысуаз ПАСЕ асессиаҿы иазыӡырҩын британиатәи адепутат Ендриу Макинтош иажәахә «Ажурналистцәа ргәаанагара аарԥшра рыԥсҭазаареи рхақәиҭреи ашәарҭара иҭанаргылоит». Ажәахә аҿы иҳәан ПАСЕ агәҭынчымра шаанарԥшуа «Европа ажурналистцәа рыԥсҭазаареи ражәа ахақәиҭреи иахьақәмақаруа» 2006 шықәсазы, иара убас ианармза 2007 шықәсазы, убри аан хазы иргәаладыршәеит Ҭырқәтәылан аерман журналист Грант Динк ишьреи Анна Политковскаиа лышьреи. Ажәалагала ҟаҵан арезолиуциа апроект аҿы иарбазарц апункт, уи аҟны ПАСЕ урыстәылатәи апарламентари рахь ааԥхьара ҟанаҵеит «Анна Политковскаиа лышьразы ихьыԥшым апарламенттә ҭҵаарақәа мҩаԥгазарц».<ref>https://www.newsru.com/world/24jan2007/pase_politkowskaya.html</ref>
== Ахәшьарақәа ==
Анемец газеҭ Die Welt агәаанагарала, Политковскаиа «агәра улыргон акьыԥхь ажәа амчра ду шамоу».
Арегионалтә еиҿкаара «Амилаҭтә еиқәырхара чечентәи аилак»:
Нхыҵ Кавказ иаанхеит ирацәаҩны Анна Политковскаиа гәыкала илзыҟоу ауаа, лыԥсра зхатә хьаа еиԥш издызкылаз. Лара лыбзоурала ирацәаҩын згәы зҟажоз. Лара лыбзоурала анацәа, аеҳәшьцәа ргәырҩа атәы заҳаз маҷҩым. Анна Политковскаиа лыхьӡ ажурналисттә гәымшәареи аиашареи иадыркылоит.
Москватәи Хьельсинктәи агәыԥ анапхгаҩы Лиудмила Алексеева лгәаанагарала, Политковскаиа даҿагылан азиндара, ақәымчра, амц. Лара ишьақәлырӷәӷәеит аӡәы ихалагьы аибашьра адәаҿы илшо шырацәоу.
Иасен Засурски, МГУ ажурналистика афакультет адекан, Анна Политковскаиа рҵаҩыс илымаз, аҳәамҭа ҟалҵеит: «Лара лыԥсра – ааха ӷәӷәоуп ҳжурналистиказы, избанзар лара ҳжурналистика аламыс дахаҭарнакын. Сгәы иаанагоит, Анна Политковскаиа ҳара ҳгәалашәараҿы даанхоит зыламыс цқьоу, акоррупциеи ауаҩы изинқәа реилагареи ирҿагылаз аӡәы лакәны».<ref>http://politkovskaya.novayagazeta.ru/letters/letters-001.shtml</ref>
== Ашәҟәқәа, афильмқәа, арепортажқәа ==
Анна Политковскаиа дравторуп Чечентәылеи Урыстәылеи аҭагылазаашьақәа ирызку адокументал-публицистикатә шәҟәқәа жәпакы. Урҭ рахьтә ирацәоуп аҳәаанырцәтәи абызшәақәа рахь еиҭагоу. Убарҭ рхыԥхьаӡараҿы: «Путешествие в ад. Чеченски дневник», «Втораиа чеченскаиа», «Путинскаиа Россиа» уҳәа убас егьырҭгьы.
Ирацәоуп Анна Политковскаиа илызку адокументалтә фильмқәеи арепортажқәеи:
Анна Политковскаиа. Убить журналиста. Адокументалтә фильм РенТВ
Совершенно секретно: Политковскаиа.
Совершенно секретно: Муратов Политковскаиа лзы.<ref>https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/103964/</ref>
== Аҳамҭақәа ==
Анна Политковскаиа – дырлауреатуп урыстәылатәи жәларбжьаратәи ажурналисттә премиақәа. Чечентәылантәи арепортажқәа рсериазы 2000 шықәса, ианар мзазы лара иланашьан апремиа «Золотое перо России». Анна Политковскаиа иланашьан егьырҭ апремиақәагьы:
Адиплом «Золотои гонг-2000» Чечентәылантәи аматериалқәа рсериазы.
Урыстәыла ажурналистцәа Реидгыла апремиа «Добрый поступок – доброе сердце».
Урыстәыла ажурналистцәа Реидгыла апремиа, акоррупциа иаҿагыланы ақәԥара иазку аматериалқәа рзы:
Вальтер Гамниус ипремиа (Берлин) – «Аграждантә фырхаҵаразы»,
ОБСЕ есышықәсатәи апремиа «Ажурналистикеи адемократиеи рзы» – «Чечентәыла ауаҩы изинқәа рҭагылазаашьазы апубликациақәа рзы».<ref>https://naviny.media/rubrics/abroad/2007/09/20/ic_news_118_277235{{Анеишьа_амам_азхьарԥш|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Аҭаацәара ==
Анна Политковскаиа дҭаацәаран 1978 инаркны 2000 шықәсанӡа. Лара лыԥшәма – атележурналист Александр Политковски. Анна илҭынхеит ҩыџьа ахәыҷқәа: лыҷкәын Илиа, лыԥҳа Вера.<ref>http://politkovskaya.novayagazeta.ru/bio.shtml</ref>
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
[[Акатегориа:Нанҳәамза 30 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1958 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 7 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:2006 шықәсазы иԥсыз]]
ibcazd539df2qnfns8qhray09bnmm6q
Акатегориа:Архәҭақәа
14
38370
168380
137259
2026-06-20T13:17:51Z
Fraxinus.cs
8381
168380
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Military units and formations}}
[[Акатегориа:Арбџьармчқәа]]
[[Акатегориа:Арратә еиҿкаарақәа| ]]
[[Акатегориа:Аиҿкаарақәа асубиектқәа рыла]]
5y97uas54kj943b74kp3y8f37bqchl2
Акатегориа:Аԥсны иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа
14
38388
168485
137290
2026-06-20T17:16:28Z
Fraxinus.cs
8381
± 2 категориақәа [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168485
wikitext
text/x-wiki
{{CatAutoTOC}}
[[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа азиатәи атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа европатәи атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аԥсны аҭоурых|ҭоурыхтә]]
[[Акатегориа:Аԥсны иҟоу абаҟақәа|ҭоурыхтә]]
r9wws6mh18mis80g1dco40dfys3zfvn
Акатегориа:Аԥсны иҟоу аҳәырԥсаррақәа
14
38395
168495
137302
2026-06-20T17:22:54Z
Fraxinus.cs
8381
± 2 категориақәа [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168495
wikitext
text/x-wiki
{{CatAutoTOC}}
[[Акатегориа:Аԥсны иҟоу аԥсабарахьчара|ҳәырԥсаррақәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны агеографиа|ҳәырԥсаррақәа]]
[[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа азиатәи атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа европатәи атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аԥсны иҟоу аблахкыгарҭақәа|ҳәырԥсаррақәа]]
trnjowjejzg906bbx54wruql8norou7
Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи аҩада-америкатәи атәылақәа рыла
14
38935
168448
160433
2026-06-20T16:08:32Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168448
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:хыбрақәеи аргыларақәеи аҩада-америкатәи атәылақәа рыла}}
[[Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыларақәеи Америкатәи атәылақәа рыла| ҩада]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи| ]]
[[Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи аконтинентқәа рылеи атәылақәа рылеи|ҩада]]
[[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа| хыбрақәеи аргыларақәеи]]
damo2nlv3jix9yev6erldtcab4nh5hf
Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи
14
38938
168449
160510
2026-06-20T16:08:51Z
Fraxinus.cs
8381
Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи]] в [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи]] без оставления перенаправления
160510
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category-multi|Buildings in North America|Structures in North America}}
{{DEFAULTSORT:ҩада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи}}
[[Акатегориа:Америкаҿы иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи| ҩада]]
[[Акатегориа:Аҩада-америкатәи архитектура|хыбрақәеи аргыларақәеи]]
[[Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыларақәеи аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка|хыбрақәеи аргыларақәеи]]
ezcerslbvo1se0xx480ty6hoz98fmb1
168450
168449
2026-06-20T16:09:18Z
Fraxinus.cs
8381
168450
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category-multi|Buildings in North America|Structures in North America}}
{{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи}}
[[Акатегориа:Америка иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи| ҩада]]
[[Акатегориа:Аҩада-америкатәи архитектура|хыбрақәеи аргыларақәеи]]
[[Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыларақәеи аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка|хыбрақәеи аргыларақәеи]]
5eof1jwg8eysokn7tte8fuevc0qojfn
Акатегориа:Америка иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи
14
38943
168452
138633
2026-06-20T16:09:51Z
Fraxinus.cs
8381
Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Америкаҿы иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи]] в [[Акатегориа:Америка иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи]] без оставления перенаправления
138633
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Америка]]
[[Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыларақәеи аконтинентқәа рыла|/Америка]]
nc8mawkkyjbje3njpa4az4itbrwhi5l
Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыларақәеи Америкатәи атәылақәа рыла
14
38944
168451
153562
2026-06-20T16:09:35Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Америкаҿы иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Америка иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168451
wikitext
text/x-wiki
{{CatAutoTOC}}
[[Акатегориа:Америка иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи|*тәылақәа]]
[[Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи аконтинентқәа рылеи атәылақәа рылеи|/Америка]]
[[Акатегориа:Америкатәи атәылақәа|+хыбрақәеи аргыларақәеи]]
fq15borzt0n2cx4j5662eawrfbclztf
Акатегориа:Арратә тактика
14
39145
168379
139499
2026-06-20T13:17:43Z
Fraxinus.cs
8381
168379
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Military tactics}}
{{Cat main}}
{{Category see also|Арратә доктрина|Арратә стратегиа}}
{{CatAutoTOC}}
[[Акатегориа:Арратә ҭҵаарадырра|тактика]]
[[Акатегориа:Атактика]]
[[Акатегориа:Арратә стратегиа|тактика]]
[[Акатегориа:Арбџьармчқәа]]
iwknslih7zak7zfcxplt1tgslcif7ll
Акатегориа:Арратә стратегиа
14
39148
168378
139503
2026-06-20T13:17:34Z
Fraxinus.cs
8381
168378
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main}}
{{CatAutoTOC}}
[[Акатегориа:Арратә ҭҵаарадырра|стратегиа]]
[[Акатегориа:Астратегиа]]
[[Акатегориа:Арбџьармчқәа]]
jtkhsqhobx7pyunwtz1ki1kqqtrdu2e
Акатегориа:Китаи аекономика
14
39467
168578
165446
2026-06-21T08:42:33Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аҩада-мрагыларатәи Азиа аекономика]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҩада-Мрагыларатәи Азиа аекономика]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168578
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Economy of China}}
{{Cat main}}
[[Акатегориа:{{Title country}}|економика]]
[[Акатегориа:Аекономикақәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аекономикақәа {{lc:{{Country2continental|{{Title country}}}}}} атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩада-Мрагыларатәи Азиа аекономика]]
[[Акатегориа:Мрагыларатәи Азиа аекономика]]
h64k4vtxxysw4oengy7gdinnvl7heoa
Акатегориа:Аҩада-Мрагыларатәи Азиа аекономика
14
39469
168576
140265
2026-06-21T08:41:28Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аҩада-мрагыларатәи Азиа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҩада-Мрагыларатәи Азиа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168576
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ҩада-мрагыларатәи Азиа аекономика}}
[[Акатегориа:Аҩада-Мрагыларатәи Азиа|економика]]
[[Акатегориа:Азиа аекономикақәа арегионқәа рыла]]
hk1ih3nprm6ukx2yapijvtp2du98q81
168577
168576
2026-06-21T08:42:17Z
Fraxinus.cs
8381
168577
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ҩада-Мрагыларатәи Азиа аекономика}}
[[Акатегориа:Аҩада-Мрагыларатәи Азиа|економика]]
[[Акатегориа:Азиа аекономикақәа арегионқәа рыла]]
amnwkxc28gt78jvnxoepxgnefbq67j6
168579
168577
2026-06-21T08:42:44Z
Fraxinus.cs
8381
Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Аҩада-мрагыларатәи Азиа аекономика]] в [[Акатегориа:Аҩада-Мрагыларатәи Азиа аекономика]] без оставления перенаправления
168577
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ҩада-Мрагыларатәи Азиа аекономика}}
[[Акатегориа:Аҩада-Мрагыларатәи Азиа|економика]]
[[Акатегориа:Азиа аекономикақәа арегионқәа рыла]]
amnwkxc28gt78jvnxoepxgnefbq67j6
Акатегориа:Аҩада-Мрагыларатәи Азиа
14
39470
168572
140266
2026-06-21T08:40:23Z
Fraxinus.cs
8381
168572
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Northeast Asia}}
{{cat main}}
{{DEFAULTSORT:ҩада-мрагыларатәи Азиа}}
[[Акатегориа:Мрагыларатәи Азиа| ҩада-мрагыларатәи Азиа]]
[[Акатегориа:Азиатәи арегионқәа|*ҩада-мрагыларатәи Азиа]]
699ai9umgubb233qjsvrs52pags0eef
168573
168572
2026-06-21T08:40:41Z
Fraxinus.cs
8381
168573
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Northeast Asia}}
{{cat main}}
{{DEFAULTSORT:ҩада-Мрагыларатәи Азиа}}
[[Акатегориа:Мрагыларатәи Азиа| ҩада-Мрагыларатәи Азиа]]
[[Акатегориа:Азиатәи арегионқәа|*ҩада-Мрагыларатәи Азиа]]
mqdrqiip1fen2zd0p894awqhgeh3pxz
168574
168573
2026-06-21T08:40:56Z
Fraxinus.cs
8381
Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Аҩада-мрагыларатәи Азиа]] в [[Акатегориа:Аҩада-Мрагыларатәи Азиа]] без оставления перенаправления
168573
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Northeast Asia}}
{{cat main}}
{{DEFAULTSORT:ҩада-Мрагыларатәи Азиа}}
[[Акатегориа:Мрагыларатәи Азиа| ҩада-Мрагыларатәи Азиа]]
[[Акатегориа:Азиатәи арегионқәа|*ҩада-Мрагыларатәи Азиа]]
mqdrqiip1fen2zd0p894awqhgeh3pxz
Акатегориа:Урыстәыла иҟоу анапхгаратә усбарҭақәа
14
42846
168368
144903
2026-06-20T13:10:49Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Урыстәыла аҳәынҭқарратә еиҿкаарақәа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Урыстәыла аҳәынҭқарратә усбарҭақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168368
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Урыстәыла аҳәынҭқарратә усбарҭақәа| напхгаратә усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Урыстәыла аиҳабыра|напхгаратә усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Урыстәыла аполитика|напхгаратә усбарҭақәа]]
lxg6b38xlkksl1nkpf11uat5q32hdri
Ашаблон:Births in century
10
43106
168435
145495
2026-06-20T15:35:10Z
Fraxinus.cs
8381
168435
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{| id="toc" class="toc" style="margin-left:auto; margin-right:auto;"
| style="text-align:center; background: #e0ffe0" | '''[[:Акатегориа:{{#ifexpr: {{{1|5}}}<1 |Ҳ. ҟ. {{Ordinal|{{#ifeq: {{{1|5}}}|0|{{#expr:{{{1|5}}}+1}}|{{#expr:abs({{{1|5}}}-1)}}}}}} ашәышықәса|{{Ordinal|{{{1|5}}}}} ашәышықәса}}зы ииз|<<<]] <big>[[{{#ifexpr: {{{1|5}}}<0 |Ҳ. ҟ. {{Ordinal|{{#expr:abs({{{1|5}}})}}}} ашәышықәсазы| {{Ordinal|{{#expr:{{{1|5}}}+1}}}} ашәышықәса}}]]зы ииз</big> [[:Акатегориа:{{#ifexpr: {{{1|5}}}<-1 |Ҳ. ҟ. {{Ordinal|{{#expr:abs({{{1|5}}})-1}}}} ашәышықәса| {{Ordinal|{{#expr:{{{1|5}}}+2}}}} ашәышықәса}}зы ииз|>>>]]'''
|-
| style="background: #e0e0e0" |
|-
{{#ifexpr:{{{1|5}}}<0|{{Ашаблон:Births in century/bc-core|{{#expr:abs({{{1|5}}})-1}}}}|{{Ашаблон:Births in century/ad-core|{{{1|5}}}}}}}
|-
| style="background: #e0e0e0" |
|-
| style="text-align:center; background: #c0c0c0" |''Шәахәаԥш иара убас:'' [[:Акатегориа:{{#ifexpr: {{{1|5}}}<0 |Ҳ. ҟ. {{Ordinal|{{#expr:abs({{{1|5}}})}}}} ашәышықәса| {{Ordinal|{{#expr:{{{1|5}}}+1}}}} ашәышықәса}}зы иԥсыз]]
|}{{#ifeq:{{yesno-no|{{{nocat}}}}}|yes||{{#ifeq:{{{1|}}}|||
{{CatAutoTOC}}
[[Акатегориа:{{#ifexpr: {{{1|5}}}<0 |Ҳ. ҟ. {{Ordinal|{{#expr:abs({{{1|5}}})}}}} ашәышықәсазы| {{Ordinal|{{#expr:{{{1|5}}}+1}}}} ашәышықәсазы}} инхоз ауаа|Ииз]]
[[Акатегориа:Аирақәа ашәышықәсақәа рыла|{{PAGENAME}}]]
[[Акатегориа:{{#ifexpr: {{{1|5}}}<0 |Ҳ. ҟ. {{Ordinal|{{Roman|{{#expr:abs(floor({{{1|5}}}/10))}}}}}} азқьышықәсазы| {{Ordinal|{{Roman|{{#expr:ceil(({{{1|5}}}+1)/10)}}}}}} азқьышықәсазы}} ииз]]
[[Акатегориа:{{#ifexpr: {{{1|5}}}<0 |Ҳ. ҟ. {{Ordinal|{{#expr:abs({{{1|5}}})}}}} ашәышықәсазтәи| {{Ordinal|{{#expr:{{{1|5}}}+1}}}} ашәышықәсазтәи}} алагамҭақәа|Ииз]]
}}}}</includeonly>
<noinclude>{{Documentation}}</noinclude>
9132wmi3p5icenx00in82h70rjbgyf7
Ашаблон:Births in century/ad-core
10
43107
168436
145488
2026-06-20T15:37:52Z
Fraxinus.cs
8381
168436
wikitext
text/x-wiki
|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0| |}}{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0| |}}[[:Акатегориа:{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||0}}0-тәи ашықәсқәа раан ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||0}}0-тәи ашықәсқәа раан ииз]] — {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0| |{{{1|5}}}}}{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||0}}1 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||0}}1}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0| |{{{1|5}}}}}{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||0}}2 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||0}}2}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0| |{{{1|5}}}}}{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||0}}3 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||0}}3}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0| |{{{1|5}}}}}{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||0}}4 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||0}}4}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0| |{{{1|5}}}}}{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||0}}5 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||0}}5}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0| |{{{1|5}}}}}{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||0}}6 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||0}}6}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0| |{{{1|5}}}}}{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||0}}7 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||0}}7}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0| |{{{1|5}}}}}{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||0}}8 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||0}}8}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0| |{{{1|5}}}}}{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||0}}9 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||0}}9}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0| |{{{1|5}}}}}10 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}10}}
|-
|{{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}10-тәи ашықәсқәа раан ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}10-тәи ашықәсқәа раан ииз}} — {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}11 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}11}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}12 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}12}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}13 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}13}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}14 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}14}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}15 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}15}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}16 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}16}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}17 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}17}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}18 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}18}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}19 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}19}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}20 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}20}}
|-
|{{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}20-тәи ашықәсқәа раан ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}20-тәи ашықәсқәа раан ииз}} — {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}21 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}21}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}22 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}22}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}23 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}23}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}24 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}24}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}25 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}25}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}26 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}26}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}27 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}27}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}28 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}28}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}29 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}29}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}30 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}30}}
|-
|{{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}30-тәи ашықәсқәа раан ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}30-тәи ашықәсқәа раан ииз}} — {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}31 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}31}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}32 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}32}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}33 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}33}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}34 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}34}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}35 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}35}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}36 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}36}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}37 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}37}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}38 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}38}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}39 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}39}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}40 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}40}}
|-
|{{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}40-тәи ашықәсқәа раан ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}40-тәи ашықәсқәа раан ииз}} — {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}41 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}41}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}42 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}42}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}43 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}43}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}44 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}44}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}45 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}45}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}46 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}46}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}47 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}47}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}48 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}48}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}49 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}49}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}50 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}50}}
|-
|{{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}50-тәи ашықәсқәа раан ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}50-тәи ашықәсқәа раан ииз}} — {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}51 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}51}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}52 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}52}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}53 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}53}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}54 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}54}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}55 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}55}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}56 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}56}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}57 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}57}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}58 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}58}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}59 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}59}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}60 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}60}}
|-
|{{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}60-тәи ашықәсқәа раан ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}60-тәи ашықәсқәа раан ииз}} — {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}61 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}61}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}62 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}62}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}63 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}63}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}64 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}64}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}65 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}65}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}66 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}66}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}67 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}67}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}68 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}68}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}69 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}69}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}70 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}70}}
|-
|{{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}70-тәи ашықәсқәа раан ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}70-тәи ашықәсқәа раан ииз}} — {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}71 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}71}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}72 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}72}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}73 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}73}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}74 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}74}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}75 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}75}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}76 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}76}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}77 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}77}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}78 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}78}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}79 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}79}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}80 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}80}}
|-
|{{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}80-тәи ашықәсқәа раан ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}80-тәи ашықәсқәа раан ииз}} — {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}81 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}81}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}82 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}82}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}83 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}83}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}84 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}84}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}85 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}85}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}86 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}86}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}87 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}87}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}88 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}88}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}89 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}89}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}90 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}90}}
|-
|{{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}90-тәи ашықәсқәа раан ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}90-тәи ашықәсқәа раан ииз}} — {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}91 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}91}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}92 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}92}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}93 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}93}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}94 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}94}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}95 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}95}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}96 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}96}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}97 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}97}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}98 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}98}} • {{LinkCatIfExists2|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}99 шықәсазы ииз|{{#ifexpr:{{{1|5}}}=0||{{{1|5}}}}}99}} • {{LinkCatIfExists2|{{#expr:{{{1|5}}}+1}}00 шықәсазы ииз|{{#expr:{{{1|5}}}+1}}00}}
3hl60hc2r6yzwplnfa5axorz3flpkiu
Акатегориа:Арратә зин
14
43427
168376
146418
2026-06-20T13:17:17Z
Fraxinus.cs
8381
168376
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Military law}}
{{cat main}}
{{Category see also|Атәылахьчаратә политика|Аибашьра азин}}
[[Акатегориа:Атәылахьчаратә политика]]
[[Акатегориа:Азин афорум ала]]
[[Акатегориа:Азин азҵаатәыла]]
[[Акатегориа:Азин ахкқәа рыла]]
[[Акатегориа:Арбџьармчқәа]]
hlcgoneq7pynq7s39fli946g0rd8qsw
Акатегориа:Арктика агеографиа
14
44099
168582
147941
2026-06-21T08:43:50Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аҩада-мрагыларахьтәи Азиа агеографиа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҩада-Мрагыларатәи Азиа агеографиа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168582
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Geography of the Arctic}}
[[Арктика]] [[агеографиа]].
[[Акатегориа:Арктика|географиа]]
[[Акатегориа:Агеографиа арегионқәа рыла]]
[[Акатегориа:Азиа агеографиа арегионқәа рыла]]
[[Акатегориа:Европа агеографиа арегионқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка агеографиа арегионқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩада-Мрагыларатәи Азиа агеографиа|+]]
ni91gvzt0wvfi77jd96t5sjn1cq90vn
Акатегориа:Асубарктика
14
44105
168584
147947
2026-06-21T08:44:38Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аҩада-мрагыларахьтәи Азиа агеографиа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҩада-Мрагыларатәи Азиа агеографиа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168584
wikitext
text/x-wiki
{{Category see also|Арктика}}
{{DEFAULTSORT:субарктика}}
[[Акатегориа:Аҩадатәи адгьылкәымпылбжа]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка агеографиа]]
[[Акатегориа:Европа агеографиа]]
[[Акатегориа:Аҩада-Мрагыларатәи Азиа агеографиа]]
3g1r9hl5pbnput5p2k51fmizit5kdzu
Акатегориа:Аҩада-Мрагыларатәи Азиа агеографиа
14
44106
168575
147949
2026-06-21T08:41:14Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аҩада-мрагыларатәи Азиа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҩада-Мрагыларатәи Азиа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168575
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ҩада-мрагыларахьтәи Азиа агеографиа}}
[[Акатегориа:Аҩада-Мрагыларатәи Азиа|географиа]]
[[Акатегориа:Азиа агеографиа арегионқәа рыла]]
nd2dp9abrykijkfgkm9maffe15ctrdu
168580
168575
2026-06-21T08:43:19Z
Fraxinus.cs
8381
168580
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ҩада-Мрагыларахьтәи Азиа агеографиа}}
[[Акатегориа:Аҩада-Мрагыларатәи Азиа|географиа]]
[[Акатегориа:Азиа агеографиа арегионқәа рыла]]
2yt7apoy1zorx7e0jyxomszc61fg8r6
168581
168580
2026-06-21T08:43:31Z
Fraxinus.cs
8381
Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Аҩада-мрагыларахьтәи Азиа агеографиа]] в [[Акатегориа:Аҩада-Мрагыларатәи Азиа агеографиа]] без оставления перенаправления
168580
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ҩада-Мрагыларахьтәи Азиа агеографиа}}
[[Акатегориа:Аҩада-Мрагыларатәи Азиа|географиа]]
[[Акатегориа:Азиа агеографиа арегионқәа рыла]]
2yt7apoy1zorx7e0jyxomszc61fg8r6
168585
168581
2026-06-21T08:45:00Z
Fraxinus.cs
8381
168585
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ҩада-Мрагыларатәи Азиа агеографиа}}
[[Акатегориа:Аҩада-Мрагыларатәи Азиа|географиа]]
[[Акатегориа:Азиа агеографиа арегионқәа рыла]]
thdamruxwwfed1h7k3rfd35cgzaoive
Акатегориа:Италиа аҭоурыхҿиарадырра
14
44968
168510
150284
2026-06-20T17:35:22Z
Fraxinus.cs
8381
168510
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main}}
[[Акатегориа:Аҭоурыхҿиарадырра атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:{{Title country}} рҭоурых|ҭоурыхҿиарадырра]]
[[Акатегориа:{{Country2continent|{{Title country}}}} аҭоурыхҿиарадырра]]
fip8wgbj8e00q5dnd918ukzkfvz8nm1
168511
168510
2026-06-20T17:35:29Z
Fraxinus.cs
8381
168511
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main}}
[[Акатегориа:Аҭоурыхҿиарадырра атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:{{Title country}} аҭоурых|ҭоурыхҿиарадырра]]
[[Акатегориа:{{Country2continent|{{Title country}}}} аҭоурыхҿиарадырра]]
iujklh97m6n8ync8oluy39qx2nmeqrr
Ашаблон:EstcatContinent2ndMillennium
10
45236
168620
159552
2026-06-21T09:15:54Z
Fraxinus.cs
8381
168620
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>
{| id="toc" class="toc" style="margin-left:auto; margin-right:auto;"
| style="text-align:center;" | {{LinkCatIfExists2|Ицәырҵит I-тәи азқьышықәса {{{1}}}|I-тәи азқьышықәса ←}} '''Ицәырҵит [[II-тәи азқьышықәса]] [[{{{1}}}]]''' {{LinkCatIfExists2|Ицәырҵит III-тәи азқьышықәса {{{1}}}|→ III-тәи азқьышықәса}}
|-
|{{LinkCatIfExists2|Ицәырҵит 11-тәи ашәышықәса {{{1}}}|11-тәи ашәышықәса {{{1}}}}} — {{LinkCatIfExists2|1000-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1000-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1010-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1010-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1020-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1020-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1030-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1030-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1040-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1040-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1050-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1050-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1060-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1060-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1070-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1070-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1080-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1080-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1090-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1090-тәи шш.}}
|-
|{{LinkCatIfExists2|Ицәырҵит 12-тәи ашәышықәса {{{1}}}|12-тәи ашәышықәса {{{1}}}}} — {{space|hair}}{{LinkCatIfExists2|1100-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1100-тәи шш.}} • {{space|thin}}{{LinkCatIfExists2|1110-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1110-тәи шш.}} • {{space|hair}}{{LinkCatIfExists2|1120-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1120-тәи шш.}} • {{space|hair}}{{LinkCatIfExists2|1130-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1130-тәи шш.}} • {{space|hair}}{{LinkCatIfExists2|1140-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1140-тәи шш.}} • {{space|hair}}{{LinkCatIfExists2|1150-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1150-тәи шш.}} • {{space|hair}}{{LinkCatIfExists2|1160-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1160-тәи шш.}} • {{space|hair}}{{LinkCatIfExists2|1170-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1170-тәи шш.}} • {{space|hair}}{{LinkCatIfExists2|1180-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1180-тәи шш.}} • {{space|hair}}{{LinkCatIfExists2|1190-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1190-тәи шш.}}
|-
|{{LinkCatIfExists2|Ицәырҵит 13-тәи ашәышықәса {{{1}}}|13-тәи ашәышықәса {{{1}}}}} — {{LinkCatIfExists2|1200-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1200-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1210-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1210-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1220-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1220-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1230-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1230-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1240-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1240-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1250-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1250-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1260-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1260-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1270-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1270-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1280-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1280-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1290-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1290-тәи шш.}}
|-
|{{LinkCatIfExists2|Ицәырҵит 14-тәи ашәышықәса {{{1}}}|14-тәи ашәышықәса {{{1}}}}} — {{LinkCatIfExists2|1300-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1300-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1310-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1310-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1320-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1320-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1330-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1330-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1340-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1340-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1350-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1350-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1360-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1360-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1370-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1370-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1380-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1380-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1390-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1390-тәи шш.}}
|-
|{{LinkCatIfExists2|Ицәырҵит 15-тәи ашәышықәса {{{1}}}|15-тәи ашәышықәса {{{1}}}}} — {{LinkCatIfExists2|1400-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1400-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1410-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1410-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1420-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1420-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1430-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1430-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1440-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1440-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1450-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1450-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1460-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1460-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1470-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1470-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1480-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1480-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1490-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1490-тәи шш.}}
|-
|{{LinkCatIfExists2|Ицәырҵит 16-тәи ашәышықәса {{{1}}}|16-тәи ашәышықәса {{{1}}}}} — {{LinkCatIfExists2|1500-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1500-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1510-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1510-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1520-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1520-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1530-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1530-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1540-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1540-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1550-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1550-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1560-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1560-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1570-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1570-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1580-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1580-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1590-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1590-тәи шш.}}
|-
|{{LinkCatIfExists2|Ицәырҵит 17-тәи ашәышықәса {{{1}}}|17-тәи ашәышықәса {{{1}}}}} — {{LinkCatIfExists2|1600-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1600-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1610-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1610-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1620-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1620-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1630-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1630-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1640-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1640-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1650-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1650-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1660-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1660-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1670-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1670-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1680-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1680-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1690-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1690-тәи шш.}}
|-
|{{LinkCatIfExists2|Ицәырҵит 18-тәи ашәышықәса {{{1}}}|18-тәи ашәышықәса {{{1}}}}} — {{LinkCatIfExists2|1700-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1700-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1710-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1710-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1720-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1720-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1730-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1730-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1740-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1740-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1750-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1750-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1760-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1760-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1770-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1770-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1780-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1780-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1790-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1790-тәи шш.}}
|-
|{{LinkCatIfExists2|Ицәырҵит 19-тәи ашәышықәса {{{1}}}|19-тәи ашәышықәса {{{1}}}}} — {{LinkCatIfExists2|1800-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1800-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1810-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1810-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1820-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1820-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1830-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1830-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1840-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1840-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1850-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1850-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1860-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1860-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1870-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1870-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1880-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1880-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1890-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1890-тәи шш.}}
|-
|{{LinkCatIfExists2|Ицәырҵит 20-тәи ашәышықәса {{{1}}}|20-тәи ашәышықәса {{{1}}}}} — {{LinkCatIfExists2|1900-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1900-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1910-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1910-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1920-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1920-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1930-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1930-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1940-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1940-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1950-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1950-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1960-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1960-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1970-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1970-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1980-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1980-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|1990-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|1990-тәи шш.}}
|-
|{{LinkCatIfExists2|Ицәырҵит 21-тәи ашәышықәса {{{1}}}|21-тәи ашәышықәса {{{1}}}}} — {{LinkCatIfExists2|2000-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|2000-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|2010-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|2010-тәи шш.}} • {{LinkCatIfExists2|2020-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз {{{1}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа|2020-тәи шш.}}
|}
{{category see also if exists|Иӡыт II-тәи азқьышықәса {{{1}}}}}
[[Акатегориа:Ицәырҵыз II-тәи азқьышықәсазтәи аобиектқәа аконтинентқәа рыла|{{{2|{{{1}}}}}}]]
[[Акатегориа:{{{1}}} ицәырҵыз азқьышықәсақәа рыла аобиектқәа|2]]
[[Акатегориа:{{{1}}} II-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|/]]
</includeonly><noinclude>{{Documentation|content=
== Ахархәара ==
<code><nowiki>{{EstcatContinent2ndMillennium}}</nowiki></code>
Апараметрқәа аҭахӡам.
[[Акатегориа:Ашаблонқәа:Адгьылхылҵ]]
[[Акатегориа:Ашаблонқәа:Ицәырҵит аобиектқәа азқьышықәсақәа рыла]]
[[Акатегориа:Ашаблонқәа:Аҩымҭақәа азқьышықәсақәа рыла]]
}}
</noinclude>
drb4xnwm8kc33jxyc1bhylu319s37ya
Акатегориа:Италиа иҟоу аҳәырԥсаррақәа
14
45970
168500
152414
2026-06-20T17:24:15Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа Европатәи атәылақәа рыла]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа европатәи атәылақәа рыла]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168500
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Protected areas of Italy}}
:*'''''[[Италиа]] иҟоу '''[[аҳәырԥсарра]]қәа'''.''
[[Акатегориа:{{Title country}} иҟоу аԥсабарахьчара|ҳәырԥсаррақәа]]
[[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа европатәи атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:{{Title country}} аԥсабаратә ҭоурых|ҳәырԥсаррақәа]]
[[Акатегориа:{{Title country}} агеографиа|ҳәырԥсаррақәа]]
[[Акатегориа:{{Title country}} иҟоу аблахкыгарҭақәа|ҳәырԥсаррақәа]]
qvl2ascjluexifn01jbmi0cq3cscpxn
Акатегориа:Италиа иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа
14
45986
168487
152427
2026-06-20T17:17:11Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа Европатәи атәылақәа рыла]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа европатәи атәылақәа рыла]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168487
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа европатәи атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:{{Title country}} аҭоурых|ҭыԥқәа]]
[[Акатегориа:{{Title country}} иҟоу абаҟақәа|ҭоурыхтә ҭыԥқәа]]
6kepanq2ejwiidrtbz2hy26i9try8v2
Акатегориа:Арратә символқәа
14
46238
168377
152820
2026-06-20T13:17:25Z
Fraxinus.cs
8381
168377
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Military symbols}}
[[Акатегориа:Арбџьармчқәа]]
[[Акатегориа:Асимволқәа атематикала]]
a6wdiqnjvfnvzudvui9iyh956x5h1ub
Ашаблон:Orgestcatdecade/core
10
48295
168558
155975
2026-06-20T19:24:54Z
Fraxinus.cs
8381
168558
wikitext
text/x-wiki
<!--
; Diagnostics
* action = [{{{action}}}]
* decade = [{{{decade}}}]
----
--><includeonly>
{{Category explanation|[[{{Decade link|{{{decade}}}}}]] раан''' {{{action}}} '''[[аиҿкаара]]қәа''' рзы ауп.}}<!--
## Navigation
-->{{Decades navigation by parameter||раан {{{action}}}}}<!--
## See also link: to the decade cat if it exists, otherwise to the century category
-->{{Category see also if exists 2<!--
-->|{{{decade}}}-тәи ашықәсқәа раан <!--
-->{{#switch: {{{action}}}<!--
-->|иаԥҵаз=иаԥыхыз<!--
-->|иаԥыхыз=иаԥҵаз<!--
-->}}<!-- 1940-тәи ашықәсқәа раан иаԥҵаз аиҿкаарақәа
--> аиҿкаарақәа<!--
-->|Organizations <!--
-->{{#switch: {{{action}}}<!--
-->|иаԥҵаз=иаԥыхыз<!--
-->|иаԥыхыз=иаԥҵаз<!--
-->}}<!--
--> in the {{Century name from decade or year|{{{decade}}}s}}<!--
-->}}<!--
## Parent categories
-->
[[Акатегориа:{{Century name from decade or year|{{{decade}}}}}зы {{{action}}} аиҿкаарақәа]]
[[Акатегориа:Аиҿкаарақәа {{#switch: {{{action}}}|иаԥҵаз=рцәырҵра|иаԥыхыз=рыӡра}} ажәашықәсақәа рыла|{{{decade}}}]]
[[Акатегориа:{{{decade}}}-тәи ашықәсқәа раан {{#switch: {{{action}}}|иаԥҵаз=ицәырҵит|иаԥыхыз=иӡыз}}|Аиҿкаарақәа]]<!--
--></includeonly><!--
--><noinclude><!--
-->{{Documentation|content=Ари [[Ашаблон:{{ROOTPAGENAME}}]] аҵаҟатәи ашаблон ауп}}<!--
--></noinclude><!--
f23ah57npv47dvzh12jxfijs45vvlqk
168559
168558
2026-06-20T19:25:36Z
Fraxinus.cs
8381
168559
wikitext
text/x-wiki
<!--
; Diagnostics
* action = [{{{action}}}]
* decade = [{{{decade}}}]
----
--><includeonly>
{{Category explanation|[[{{Decade link|{{{decade}}}}}]] раан''' {{{action}}} '''[[аиҿкаара]]қәа''' рзы ауп.}}<!--
## Navigation
-->{{Decades navigation by parameter||раан {{{action}}} аиҿкаарақәа}}<!--
## See also link: to the decade cat if it exists, otherwise to the century category
-->{{Category see also if exists 2<!--
-->|{{{decade}}}-тәи ашықәсқәа раан <!--
-->{{#switch: {{{action}}}<!--
-->|иаԥҵаз=иаԥыхыз<!--
-->|иаԥыхыз=иаԥҵаз<!--
-->}}<!-- 1940-тәи ашықәсқәа раан иаԥҵаз аиҿкаарақәа
--> аиҿкаарақәа<!--
-->|Organizations <!--
-->{{#switch: {{{action}}}<!--
-->|иаԥҵаз=иаԥыхыз<!--
-->|иаԥыхыз=иаԥҵаз<!--
-->}}<!--
--> in the {{Century name from decade or year|{{{decade}}}s}}<!--
-->}}<!--
## Parent categories
-->
[[Акатегориа:{{Century name from decade or year|{{{decade}}}}}зы {{{action}}} аиҿкаарақәа]]
[[Акатегориа:Аиҿкаарақәа {{#switch: {{{action}}}|иаԥҵаз=рцәырҵра|иаԥыхыз=рыӡра}} ажәашықәсақәа рыла|{{{decade}}}]]
[[Акатегориа:{{{decade}}}-тәи ашықәсқәа раан {{#switch: {{{action}}}|иаԥҵаз=ицәырҵит|иаԥыхыз=иӡыз}}|Аиҿкаарақәа]]<!--
--></includeonly><!--
--><noinclude><!--
-->{{Documentation|content=Ари [[Ашаблон:{{ROOTPAGENAME}}]] аҵаҟатәи ашаблон ауп}}<!--
--></noinclude><!--
gmaxyoekh13iuk8y44bw4dgvpax5d59
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рҭоурых
14
48495
168504
156368
2026-06-20T17:30:22Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рҭоурых аҭыԥқәа рыла]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҭоурых аҭыԥқәа рыла]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168504
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|History of the United States by state}}
{{Category see also|Еиду Америкатәи Аштатқәа рықалақьқәа рҭоурых|Еиду Америкатәи Аштатқәа адгьылбжьахатә ҭыԥқәа рҭоурых|Еиду Америкатәи Аштатқәа ркатегориақәа аштатқәа рыла}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ркатегориақәа аштатқәа рыла|ҭоурых]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҭоурых аҭыԥқәа рыла| State]]
[[Акатегориа:Аҭоурых 1-тәи аҩаӡара административтә шаразы атәылақәа рыла]]
de6tio8eapjmopucf3pgyfqgx62m3th
168505
168504
2026-06-20T17:30:39Z
Fraxinus.cs
8381
168505
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|History of the United States by state}}
{{Category see also|Еиду Америкатәи Аштатқәа рықалақьқәа рҭоурых|Еиду Америкатәи Аштатқәа адгьылбжьахатә ҭыԥқәа рҭоурых|Еиду Америкатәи Аштатқәа ркатегориақәа аштатқәа рыла}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ркатегориақәа аштатқәа рыла|ҭоурых]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҭоурых аҭыԥқәа рыла| штатқәа]]
[[Акатегориа:Аҭоурых 1-тәи аҩаӡара административтә шаразы атәылақәа рыла]]
951b0oe8wic9gy54fhrrm4ui1tz3zyc
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҭоурых аҭыԥқәа рыла
14
48496
168503
156369
2026-06-20T17:29:50Z
Fraxinus.cs
8381
Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рҭоурых аҭыԥқәа рыла]] в [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҭоурых аҭыԥқәа рыла]] без оставления перенаправления
156369
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|History of the United States by location}}
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Аҭоурых аҭыԥқәа рыла]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҭоурых| ҭыԥқәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ргеографиатә ҭоурых| штатқәа]]
bp1lqrhqp02wtpg6ns5196onixqpgyv
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ррегионқәа рҭоурых
14
48507
168507
156380
2026-06-20T17:31:07Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рҭоурых аҭыԥқәа рыла]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҭоурых аҭыԥқәа рыла]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168507
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|History of regions of the United States}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ррегионқәа|ҭоурых]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҭоурых аҭыԥқәа рыла|регионқәа]]
[[Акатегориа:Аҭоурых арегионқәа рыла|-]]
9p27xcag3lbq6iraa8yh89rkzlq3crv
Акатегориа:Урыстәылатәи аимпериа агеографиа
14
51492
168583
162270
2026-06-21T08:44:21Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аҩада-мрагыларахьтәи Азиа агеографиа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҩада-Мрагыларатәи Азиа агеографиа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168583
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Урыстәылатәи аимпериа|географиа]]
[[Акатегориа:Агеографиа аҭоурыхтә тәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Азиа агеографиа аҭоурыхтә тәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Европа агеографиа аҭоурыхтә тәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка агеографиа аҭоурыхтә тәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка агеографиа|+]]
[[Акатегориа:Агәҭантәи Азиа агеографиа|+]]
[[Акатегориа:Аҩада-Мрагыларатәи Азиа агеографиа|+]]
[[Акатегориа:Мраҭашәаратәи Азиа агеографиа|+]]
l1x1vs505zu5kr7iw0leomjsgji1jay
Сингапур
0
52905
168606
165639
2026-06-21T09:03:25Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Алада-Мраҭашәаратәи Азиа атәылақәа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168606
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка Аҳәынҭқарра
|абираҟ = {{#property:p41}}
|абираҟ ирызку адаҟьа = Сингапур абираҟ
|агерб = {{#property:p94}}
|агерб ирызку адаҟьа = Сингапур агерб
|агимн = Majulah Singapura.ogg
|агимн ирызку адаҟьа = Сингапур агимн
|амаҵураҭыԥ1=Апрезидент
|амаҵурауаҩ1=
|амаҵураҭыԥ2=Аԥыза-министр
|амаҵурауаҩ2=
|zoom1=8}}
'''Сингапур''' ({{lang-en|Singapore}}, {{lang-ms|Singapura}}, {{lang-cmn|新加坡}}, {{lang-ta|சிங்கப்பூர்}}), аофициалтә хьӡы: '''Сингапур Ареспублика'''<ref>{{Ашәҟәы |Ажәла = Чрыгба |Ахьӡ = Виачеслав Андреи-иԥа |Ахәҭа = |Астатиа ахьӡ = Аԥсни егьырҭ атәылақәеи ргеографиатә хьыӡқәа ржәар |Аоригинал = |Азхьарԥш = |Аҭыжьра = |Аҭакзыԥхықәу = |Аҭыԥ = Москва |Аҭыжьырҭа = Митра |Ашықәс = 2022 |Атом = |Адаҟьақәа = 286 |Адаҟьақәа1 = 437 |isbn = 978-5-6047056-8-1}}</ref> ({{lang-en|Republic of Singapore}}, {{lang-ms|Republik Singapura}}, {{lang-cmn|新加坡共和国}}, {{lang-ta|சிங்கப்பூர் குடியரசு}}) — [[Алада-Мрагыларатәи Азиа]] иҟоу [[Адгьылбжьахатә тәыла|адгьылбжьахатә тәылоуп]], [[Ақалақь-ҳәынҭқарра|ақалақь-ҳәынҭқарроуп]].
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
{{авторитет змоу адыррақәа}}
[[Акатегориа:Сингапур| ]]
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа]]
[[Акатегориа:Азиа аҳҭнықалақьқәа]]
[[Акатегориа:Ақалақь-ҳәынҭқаррақәа]]
[[Акатегориа:Акоммонвелт иалахәу ареспубликақәа]]
[[Акатегориа:Адгьылбжьахатә тәылақәа]]
[[Акатегориа:Акоммонвелт иалахәу атәылақәа]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]]
[[Акатегориа:1965 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи]]
[[Акатегориа:Ицәырҵит 1965 шықәсазы Азиа]]
[[Акатегориа:Ареспубликақәа]]
g8hzipt87o5qc408p2eilow4q0r0v02
Акатегориа:Сингапур
14
52906
168605
165636
2026-06-21T09:02:28Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Алада-Мраҭашәаратәи Азиа атәылақәа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168605
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Singapore}}
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа]]
[[Акатегориа:Азиа аҳҭнықалақьқәа]]
[[Акатегориа:Ақалақь-ҳәынҭқаррақәа]]
[[Акатегориа:Ареспубликақәа]]
[[Акатегориа:Адгьылбжьахатә тәылақәа]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]]
1iqgc43iduw2gl58xugmtp99ggxafam
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рықалақьқәа рҭоурых
14
53571
168506
167155
2026-06-20T17:30:56Z
Fraxinus.cs
8381
168506
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|History of the United States by city}}
{{category see also|Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рҭоурых|Еиду Америкатәи Аштатқәа адгьылбжьахатә ҭыԥқәа рҭоурых}}
[[Акатегориа:{{Title country}} рықалақьқәа ркатегориақәа|ҭоурых]]
[[Акатегориа:{{Country2continental|{{Title country}}}} ақалақьқәа рҭоурыхқәа]]
[[Акатегориа:Аҭоурых атәылақәа рылеи ақалақьқәа рылеи]]
[[Акатегориа:{{Title country}} рҭоурых аҭыԥқәа рыла|қалақьқәа]]
98t711thswi89fidcxz9md1s6h0bzga
Аматематика
0
53880
168560
168096
2026-06-20T19:39:19Z
InternetArchiveBot
15973
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
168560
wikitext
text/x-wiki
{{Аҵакырацәара|Аматематика|Аматематика (аҵакы)}}
{{Комплексная наука}}
[[Файл:Euclid.jpg|right|thumb|280px|<center>[[Евклид|Евклид]]. [[Рафаэль Санти|Рафаель]] и- "[[Афинская школа|Афинатәи ашкол]]" аҟәырҷаха</center>]]
'''Аматематика''' (ажәытә бырз.: μᾰθημᾰτικά < μάθημα “аҵара; аҭҵаарадырра”) — [[Точные науки|ииашоу]] [[Формальные науки|формалтә ҭҵаарадырра]]оуп<ref>{{Cite web|url=http://www.classes.ru/all-greek/dictionary-greek-russian-old-term-39609.htm|title=μαθηματικα, μαθηματικα перевод|publisher=www.classes.ru|access-date=2017-09-20|archive-date=2018-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809211846/http://www.classes.ru/all-greek/dictionary-greek-russian-old-term-39609.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=mathematics {{!}} Definition, History, & Importance {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/science/mathematics|website=www.britannica.com|access-date=2022-01-13|lang=en|archive-date=2018-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20180103013933/https://www.britannica.com/topic/mathematics|url-status=live}}</ref><ref>{{БРЭ |статья=Математика |ссылка=https://old.bigenc.ru/mathematics/text/2192138|архив=https://web.archive.org/web/20230103215648/https://bigenc.ru/mathematics/text/2192138|архив дата=2023-01-03}}</ref>, аханатә [[Арифметика|ахыԥхьаӡаратә еизыҟазаашьақәа]]еи (аԥхьаӡацқәа) [[Геометрия|аҭыԥтә формақәа]]еи (агеометриатә фигурақәа) ҭызҵаауа. Еиҳа иҿыцу аилкаараҿы, ари [[Математический объект|аобиектқәа]] рыбжьара аизыҟазаашьақәа ирызку ҭҵаарадырроуп, зыӡбахә ала акгьы дырым, ҷыдарақәак рыда – [[Аксиома|аксиомақәа]] раҳасабала еиуеиԥшым аматематикатә [[теории|теориа]] шьаҭас иамоу<ref name="burbakiDef"/>.
Аматематика ҭоурыхла ишьақәгылеит аԥхьаӡаратә операциақәа— аобиектқәа рформақәа ршәареи рыхцәажәареи шьаҭас ишьҭыхны<ref>{{Cite news|title=mathematics {{!}} Definition & History|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/369194/mathematics|work=Encyclopedia Britannica|access-date=2017-09-20|lang=en|archive-date=2008-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080703212210/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/369194/mathematics}}</ref>. [[Математические объекты|Аматематикатә обиектқәа]] ҟалоит ииашоу ма даҽа математикатә обиектқәак рҟазшьақәа [[Идеализация|армариара]]ла, насгьы урҭ ацәаҩақәа [[Формальный язык|формалтә бызшәа]]ла рҭаҩра абзоурала.
Аматематика [[Естественные науки|аԥсабаратә ҭҵаарадыррақәа]] рахь иаҵанакӡом, аха урҭ рҿы инарҭбааны ахархәара амоуп рҵакы ииашаны аарԥшра азы еиԥш, алҵшәа ҿыцқәа раиуразгьы. Уи егьырҭ аҭҵаарадыррақәа (азеиԥш) абызшәатә хархәагақәа рызҭо [[фундаментальная наука|шьаҭанкылатәи ҭҵаарадырра]]оуп; убриалагьы, урҭ рыструктуратә еиҿцаара аанарԥшуеит, аԥсабара азеиԥш закәанқәа рыԥшаарагьы иацхраауеит<ref>{{cite web
|url = http://ou.tsu.ru/hischool/filmatem/42.htm
|title = Глава 2. Математика как язык науки
|publisher = Сибирский открытый университет
|access-date = 2010-10-05
|url-status = dead
|archive-url = https://web.archive.org/web/20120124064125/http://ou.tsu.ru/hischool/filmatem/42.htm
|archive-date = 2012-01-24
}}</ref>.
== Адырра хадақәа ==
Иҭҵаахо аобиектқәа иреиӷьӡоу рҟазшьақәа ма [[аксиома|аксиомақәа]] раҳасабала ишьақәгылоит, мамзаргьы урҭ ирышьашәало аматематикатә обиектқәа рыӡбахә аҿы иарбоуп<ref>{{книга|автор=Панов В. Ф. |заглавие=Математика древняя и юная |издание=Изд. 2-е, исправленное |место=М. |издательство=[[МГТУ им. Баумана]] |год=2006 |страниц=648 |страницы=581—582 |isbn=5-7038-2890-2 }}</ref>. Анаҩс, алогикатә лкаа аԥҟара џьбарақәа инарықәыршәаны, арҭ аҷыдаҟазшьақәа рҟынтәи иҵабыргу егьырҭ аҷыдаҟазшьақәа ([[теоремы|атеоремақәа]]) шьақәгылоит. Ари [[теория|атеориа]] зеиԥшла иҭҵаахо аобиект [[Математическая модель|аматематикатә модель]] шьақәнаргылоит. Абасала, аханатә аҭыԥтәи ахыԥхьаӡаратәи еизыҟазаашьақәа ҵаҵӷәыс иҟаҵаны, аматематика еиҳа уаҩы ихаҿы иааиго аизыҟазаашьақәа аиуеит, урҭ рыҭҵаарагьы ҳаамҭазтәи аматематика маҭәарс иамоуп.
Традициала, аматематика еиҟәшоуп атеориатә — аматематикаҩнуҵҟатәи аилазаашьақәа иҵауланы анализ рзызуеи, насгьы [[прикладная математика|ахархәаратә]] —змодельқәа егьырҭ аҭҵаарақәеи анџьныртә маҭәарқәеи ирымаздои рыла, урҭ рҟынтәи акы-ҩба аматематика аҳәааҿы аҭыԥ ааныркылоит. Аиашазы, [[формальная логика|аформалтә логика]] [[философия|афилософиатә ҭҵаарадыррақәа]] рыхәҭак аҳасабалагьы, аматематикатә ҭҵаарадыррақәа рыхәҭак аҳасабалагьы уахәаԥшыр ауеит; [[механика|амеханика]] — [[физика|афизика]]гьы аматематикагьы; [[информатика|аинформатика]], акомпьютертә технологиақәа, [[алгоритм|алгоритмика]] [[Инженерное дело|анџьнырра]]хь еиԥш, аматематикатә ҭҵаарадыррақәа рахьгьы иаҵанакуеит, уб . иҵ.
== Аетимологиа ==
Ажәа «аматематика» ажәытә бырз. бызшәа аҟынтәи μάθημα, иаанагоит «аҵара, адырра, аҭҵаарадырра», ажә. бырз. μαθηματικός, аханатә «игәнызкыло, еихьӡоу» аҵакы аман, ԥыҭрак ашьҭахь — «аҵара иаҵанакуа», анаҩс «аматематика иаҵанакуа» ҳәа иҟалеит<ref>{{Cite web|url=http://slovarus.info/grk.php|title=Большой древнегреческий словарь (αω)|publisher=slovarus.info|access-date=2017-09-20|archive-url=https://www.webcitation.org/6EMogIDHB?url=http://slovarus.info/grk.php|archive-date=2013-02-12|url-status=dead}}</ref>. Ажәа аҟнытә, [[Алаҭын бызшәа|лаҭын бызшәа]]ла, ''ars mathematica'' иаанагоит "аматематика аҟазара" ({{polytonic|μαθηματικὴ τέχνη}}). Ажәытә бырзен бызшәа атермин μᾰθημᾰτικά ажәа «аматематика» иахьатәи аҵакала [[Аристотель|Аристотель]] иусумҭақәа рҿы иҟоуп (ҳера ҟалаанӡа 4-тәи ашәыш.). [[Фасмер, Макс|Фасмер]] игәаанагарала, ари ажәа аурыс бызшәахьма аполиак бызшәа matematyka аҟынтәи иааит, мамзаргьы алаҭ. Mathematica аҟынтәи<ref>{{Cite web|url=http://www.classes.ru/all-russian/russian-dictionary-Vasmer-term-7485.htm|publisher=classes.ru|access-date=2017-09-20|title=Математика|archive-date=2017-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170915065225/http://www.classes.ru/all-russian/russian-dictionary-Vasmer-term-7485.htm|url-status=live}}</ref>.
Урысшәала иҟоу атекстқәа рҿы ажәа «математика», мамзаргьы ''маѳематика'' ҳԥылоит, иаҳҳәап, 17-тәи ашәышықәса инаркны - ҿырԥштәыс иаагозар, [[Спафарий, Николай Гаврилович|Николаи Спафариа]] иҩымҭаҿы «Книга избранной вкратце о девяти мусах и о седмих свободных художествах» (1672 ш)<ref>{{книга|ответственный=Гл. ред. [[Филин, Федот Петрович|Ф. П. Филин]]|заглавие=Словарь русского языка XI—XVII вв. Выпуск 9|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|год=1982|страницы=41}}</ref>.
== Ашьақәырӷәӷәагақәа ==
<!-- на этот заголовок есть ссылка из текста статьи -->
[[Аристотель|Аристотель]] аматематика «ахыԥхьаӡара иазку аҭҵаарадырра» ҳәа иаликаауан, уи аилкаара ԥыжәара аман 18-тәи ашәышықәсанӡа.
Аматематика амаҭәар раԥхьаӡатәи ашьақәырӷәӷәагақәа руак [[Декарт, Рене|Декарт]] иҟеиҵеит<ref>''Декарт Р.'' Правила для руководства ума. М.-Л.: Соцэкгиз, 1936.</ref>:
{{Ацитата алагара}}
Аматематика аҳәаақәа рахь иаҵанакуеит еишьҭагылашьак ма еизшәарак ахьыҟоу аҭҵаарадыррақәа мацара, насгьы зынӡа аҵакы амаӡам урҭ ԥхьаӡацқәоума, фигурақәоума, еҵәақәоума, бжьқәоума, мамзаргьы даҽакума ари ашәагаа ахьыԥшаахо. Абасала, иҟазароуп зеиԥш ҭҵаарадыррак, аиҿкаареи ашәага-загеи ирыҵанакуа зегьы ҭзыршәшәаауа, иалкаау маҭәарк аҭҵаара аҽаламгалакәа, насгьы уи аҭҵаарадырра атәым ажәала ахьӡ аҭаны акәымкәа, ижәытәу, ахархәара иаланагалахьоу Азеиԥш матиматика ҳәа ахьӡ амазароуп.
{{oq|la|…illa omnia tantum, in quibus ordo vel mensura examinatur, ad Mathesim referri, nec interesse utrum in numeris, vel figuris, vel astris, vel sonis, aliove quovis obiecto talis mensura quaerenda sit; ac proinde generalem quamdam esse debere scientiam, quae id omne explicet, quod circa ordinem et mensuram nulli speciali materiae addicta quaeri potest, eamdemque, non ascititio vocabulo, sed iam inveterato atque usu recepto, Mathesim universalim nominari<ref>{{книга|заглавие=René Descartes' Regulae ad directionem ingenii. Nach der Original-Ausgabe von 1701 herausgegeben von Artur Buchenau|место=[[Лейпциг|Leipzig]]|год=1907|ссылка=https://archive.org/details/regulaeaddirecti00desc/page/12|pages=13}}</ref>.}}
{{Ацитата алгара}}
Асовет аамҭазы, [[Большая советская энциклопедия|БСЕ]] аҟынтәи [[Колмогоров Андрей Николаевич|А. Н. Колмогоров]] иҟаиҵаз ашьақәырӷәӷәага ихаданы иԥхьаӡан<ref name="Kolm">{{Акьыԥхьра|книга|часть=Математика|часть ответственный=[[Колмогоров, Андрей Николаевич|А. Н. Колмогоров]]|заглавие=[[Большая Советская Энциклопедия]]|издание=2-е изд|год=1954|том=26 : Магнитка — Медуза|ответственный=гл. ред. [[Введенский, Борис Алексеевич|Б. А. Введенский]]|место=М.|издательство=Государственное научное издательство «Большая Советская Энциклопедия»|страницы=464—483|тираж=300000}}</ref>{{rp|464}}:
{{Ацитата алагара}}
Аматематика... иҵабыргу адунеи ахыԥхьаӡаратә шьақәгылашьақәеи аҭыԥтә формақәеи ирызку ҭҵаарадырроуп.
{{Ацитата алгара}}
[[Энгельс, Фридрих|Ф. Енгельс]] абасала ишьақәирӷәӷәоит<ref>«Чистая математика имеет своим объектом пространственные формы и количественные отношения действительного мира» в источнике: {{книга|автор=Маркс К., Энгельс Ф.|заглавие=Сочинения|часть=Анти-Дюринг|том=20|издание=2-е изд|год=1961|издательство=Государственное издательство политической литературы|место=М.|тираж=130000|страницы=37}}<br>Оригинал цитаты (нем.) — «Die reine Mathematik hat zum Gegenstand die Raumformen und Quantitätsverhältnisse der wirklichen Welt» — в источнике: {{книга|1=|автор=Friedrich Engels|заглавие=Herrn Eugen Dühring's Umwälzung der Wissenschaft|место=[[Лейпциг|Leipzig]]|год=1878|ссылка=http://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ihd/content/pageview/2573294|pages=20|archive-date=2019-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190516223944/http://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ihd/content/pageview/2573294}}</ref>; аиашаз, Колмогоров анаҩс иҳаилиркаауеит ахархәара змоу атерминқәа зегьы еиҳа инарҭбааны, абстракттә ҵакыла еилкаалатәуп ҳәа<ref name="Kolm"/>{{rp|476,477}}.
[[Николя Бурбаки|Бурбаки]] иҳәашьа<ref name="burbakiDef">''Бурбаки Н.'' Архитектура математики. Очерки по истории математики / Перевод И. Г. Башмаковой под ред. К. А. Рыбникова. М.: ИЛ, 1963. С. 32, 258.</ref>:
{{Ацитата алагара}}
Аматематика аҵакы... уажәы иаарԥшуп урҭ аазырԥшуа ҟазшьақәак ирҷыдахаз уаҳа џьаргьы зыӡбахә ыҟам аобиектқәа реизыҟазаашьақәа ирызку аҵарадырра аҳасабала, — аксиомақәа реиԥш атеориа ашьаҭаҿы ишьҭоу рхаҭа-ԥсаҭа... Аматематика абстракттә формақәа – аматематикатә структурақәа иреизгоуп.
{{Ацитата алгара}}
[[Герман Вейль|Герман Веиль]] аматематика амаҭәар зегьы еицырзеиԥшу шьақәырӷәӷәагак аҭара алшара рацәак угәы шьҭызхша ахәшьара изамҭеит:
{{Ацитата алагара}}
Аматематика ашьаҭа акреи уи аҵыхәтәанӡа изакәыҵәҟьои ирызку азҵаара иаартны иаанхоит. Ҳара иҳаздырӡом ари азҵаара аҵыхәтәанӡа аҭак аԥшаара алзыршо хырхарҭак, насгьы ҳазыԥшызар ҳалшоу иҳалымшоу ас еиԥш иҟоу «аҵыхәтәантәи» аҭак знымзар зны иҳауны аматематикцәа зегьы ирыдыркылап ҳәа.
“Аматематизациа” ауаҩы иҟазаратә ԥсҭазаара ацәырҵрақәа иреиуаны иаанхар алшоит, амузыка арҳәара, мамзаргьы алитературатә рҿиара реиԥш, илашаны, ихьыԥшымкәа, аха уи аҭоурыхтә ԥеиԥшқәа заатәи азԥхьагәаҭара иаднакылаӡом, ииашангьы изыҟалом<ref>''Герман Вейль'' // {{книга|автор=Клайн М.|заглавие=Математика. Утрата определённости|издательство=Мир|место=М.|год=1984|ссылка=http://djvu.504.com1.ru:8019/WWW/673fd31efac2253c4781be62fb9ba2fc.djvu|страницы=16|архив=https://web.archive.org/web/20070212044129/http://djvu.504.com1.ru:8019/WWW/673fd31efac2253c4781be62fb9ba2fc.djvu|архив дата=2007-02-12|url-status=dead|archive-date=2007-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20070212044129/http://djvu.504.com1.ru:8019/WWW/673fd31efac2253c4781be62fb9ba2fc.djvu}} {{Cite web |url=http://djvu.504.com1.ru:8019/WWW/673fd31efac2253c4781be62fb9ba2fc.djvu |title=Архивированная копия |access-date=2009-01-12 |archive-date=2007-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070212044129/http://djvu.504.com1.ru:8019/WWW/673fd31efac2253c4781be62fb9ba2fc.djvu |url-status=dead }}</ref>.
{{Ацитата алгара}}
== Аматематика аҟәшақәа ==
{{main|Аматематика аҟәшақәа}}
1. Аматематика арҵагатә дисциплина'' аҳасабала [[Урыстәыла|Урыстәылатәи Афедерациа]]ҿы еиҟәшоуп абжьаратәи ашкол аҿы ирҵо [[элементарная математика|алагарҭатә математике]]и, еиҿкаау адисциплинақәа рыла:
* [[Арифметика]]
* [[элементарная алгебра|алагарҭатә алгебра]]
* [[евклидова геометрия|алагарҭатә геометриа]]: [[планиметрия|апланиметрие]]и [[стереометрия|астереометрие]]и
* алагарҭатә функциақәа ртеориеи анализ аелементқәеи
[[высшая математика|иреиҳау аматематике]]и, аҵараиурҭақәа рҿы аматематика иатәым азанааҭқәа рҟны ирҵо. Иреиҳау аматематика иаҵанакуа адисциплинақәа азанааҭ зеиԥшроу еиԥш рҽырыԥсахуеит.
Аматематика азанааҭ ала аҵаратә программа шьақәгылоуп анаҩстәи арҵагатә дисциплинақәа рыла<ref>Государственный образовательный стандарт высшего профессионального образования. Специальность 01.01.00. «Математика». Квалификация — Математик. Москва, 2000 (Составлено под руководством [[Лупанов, Олег Борисович|О. Б. Лупанова]])</ref>:
* [[Математический анализ|Аматематикатә анализ]]
* [[Алгебра]]
* [[Аналитическая геометрия|Аналитикатә геометриа]]
* [[Линейная алгебра|Ацәаҳәатә алгебре]]и [[геометрия|агеометрие]]и
* [[Дискретная математика|Адискреттә математика]]
* [[Математическая логика|Аматематикатә логика]]
* [[Дифференциальные уравнения|Адифференциалтә еиҟаратәрақәа]]
* [[Дифференциальная геометрия|Адифференциалтә геометриа]]
* [[Топология|Атопологиа]]
* [[Функциональный анализ|Афункционалтә анализ]]и [[интегральные уравнения|аинтегралтә еиҟаратәрақәа]]еи
* [[Теория функций комплексного переменного|Акомплекстә ҽеиҭак афункциақәа ртеориа]]
* [[Уравнения в частных производных|Хаҭалатәи алыҵқәа реиҟаратәра]] (ари акурс аҭыԥан, афизикцәа [[математическая физика|аматематикатә физика]] аметодқәа ирзаԥхьоит)
* [[Теория вероятностей|Иалшар ауқәо ртеориа]]
* [[Математическая статистика|Аматематикатә статистика]]
* [[Теория случайных процессов|Машәырлатәи апроцессқәа ртеориа]]
* [[Вариационное исчисление|Аицааирақәа рыԥхьаӡаре]]и [[методы оптимизации|аоптимизациа аметодқәа]]еи
* [[численные методы|Аԥхьаӡаратә методқәа]], даҽакала иуҳәозар, ахыԥхьаӡаратә методқәа
* [[Теория чисел|Ахыԥхьаӡарақәа ртеориа]]
2. Урыстәылатәи Афедерациа аҵареи аҭҵаарадырреи Рминистрра ала аматематика ''аҵарауаа рзанааҭ'' аҳасабала ахырхарҭаақәа рыла еиҟәшоуп<ref>[https://web.archive.org/web/20111127142124/http://vak.ed.gov.ru/common/img/uploaded/files/vak/norm_doc/2010/Prilozhenie_k_prikazu_N59_ot_25.02.2009.doc Номенклатура специальностей научных работников], утверждённая приказом Минобрнауки России от 25.02.2009 № 59</ref>:
* [[Вещественный анализ|амаҭәартә]], [[комплексный анализ|акомплекстә]], [[функциональный анализ|афункционалтә анализ]]
* [[Дифференциальные уравнения|Адифференциалтә еиҟаратәрақәа]], [[динамические системы|лассы еиҭашәо асистемақәа]]еи [[оптимальное управление|бжьаратәла амҩақәҵаре]]и
* [[Математическая физика|Аматематикатә физика]]
* [[Геометрия|Агеометрие]]и [[топология|атопологие]]и
* [[Теория вероятностей|Иҟалаша атеорие]]и [[математическая статистика|аматематикатә статистике]]и
* [[Математическая логика|Аматематикатә логика]], [[алгебра|алгебра]], [[теория чисел|ахыԥхьаӡарақәа ртеориа]]
* [[Вычислительная математика|Аҳасабратә математика]]
* [[Дискретная математика|Адискреттә математике]]и [[кибернетика|аматематикатә кибернетике]]и
3. «Аҭҵаарадырратә усумҭақәа асистема рыҭаразы» ахархәара аиуеит [[Универсальная десятичная классификация|иуниверсалтәу ажәабактәи аихшара]] аҟәша "Аматематика"<ref>{{Cite web |url=http://www.teacode.com/online/udc/51/51.html |title=УДК 51 Математика<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2009-09-07 |archive-date=2009-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090826035648/http://teacode.com/online/udc/51/51.html |url-status=live }}</ref>.
4. Америкатәи аматематикатә еилазаара аматематика аҟәшақәа реихшаразы ахатә ԥҟара аԥнаҵеит. Уи иахьӡуп. Ари аԥҟара лассы-лассы аҽарҿыцуеит. Уажәтәи аверсиа абри ауп. Аԥхьатәи аверсиа -.
== Арбагатә дыргақәа ==
{{main|Аматематикатә дырга}}
Аматематика даара еиуеиԥшым, насгьы даара иуадаҩу аструктурақәа аус рыднаулоит аҟнытә, уи арбагатә дыргақәа рсистемагьы кырӡа иуадаҩуп. Иахьатәи [[математическая формула|аформулақәа]] рҩыратә система шьақәгылеит европатәи алгебратә традициа ашьаҭала, иара убасгьы аматематика аҟәшақәа рнаҩс ицәырҵыз аҭахрақәа рышьаҭала - [[Математический анализ|аматематикатә анализ]], [[Математическая логика|аматематикатә логика]], [[Теория множеств|арацәақәа ртеориа]], уҳәа убас иҵегьы. Агеометриа шәышықәсала лабҿабатәи аҿырԥштәы ахы ианархәон. Ҳаамҭазтәи аматематикаҿы иара убас аларҵәара рымоуп иуадаҩу аграфикатә анҵамҭатә системақәа (иаҳҳәап, [[коммутативная диаграмма|акоммутативтә диаграммақәа]]), [[граф (математика)|аграфқәа]] шьаҭас измоу арбагатә дыргақәагьы лассы-лассы ахархәара роууеит.
== Аҭоурых кьаҿ ==
{{main|Аматематика аҭоурых}}
[[Файл:Cyr8.gif|справа|мини|[[Кирик Новгородец|Кирик Новгородец]]. «Ауаҩы ашықәсқәа рхыԥхьаӡара злеидырша амҩақәҵарақәа». Анапылаҩыра. Абӷьыц 345 (иаарҳәны). Иаҵанакуеит [[Кириллическая система счисления|ажәытә урыс хыԥхьаӡарақәа]] ]]
[[Файл:Quipu MKL Bd. 13 1890 (128905524).jpg|thumb|[[Кипу|Кипу]], [[Инки|инкаа]] ахыԥхьаӡарақәа рҭаҩразы рхы иадырхәоз]]
Академик [[Колмогоров, Андрей Николаевич|А. Н. Колмогоров]] аматематика аҭоурых азы абри аҩыза аструктура аԥшьигеит:
# Аматематика аира апериод, уи цонаҵы имаҷымкәа афакттә материал еизган;
# Ҳара ҳера ҟалаанӡа [[VI век до н. э.|6]]-[[V век до н. э.|5]]-тәи ашәышықәсақәа рзы иалагаз, [[XVI век|16-тәи ашәышықәса]] анҵәамҭан ихыркәшахаз алагамҭатә математика апериод («[[XVII век|17-тәи ашәышықәса]] алагаанӡа аматематика зыҟны аус амаз аилкаарақәа рҭаҵәах, иахьатәи аамҭазгьы алагарҭатәи абжьаратәи ашколқәа рҟны изхысуа «имариоу аматематика» шьаҭас иамоуп»);
# Аҽеиҭакқәа рматематика апериод, [[XVII век|17]]-[[XVIII век|18]]-тәи ашәышықәсақәа зҵазкуа, ««иреиҳау аматематика» аамҭа ҳәагьы ахьӡ аҟынтәи иазаҳҳәар ауеит»»;
# Ҳаамҭазтәи аматематика апериод —[[XIX век|19]]-тәии [[XX век|20]]-тәии ашәышықәсақәа рзтәи аматематика, аматематикцәа “аматематикатә ҭҵаарақәа рзанааҭ арҭбаара апроцесс хдыррала иазнеит, зеиԥш знеишьала ахыԥхьаӡаратә еизыҟазаашьақәеи аҭыԥҭаӡаратә формақәеи систематикала рыҭҵаара адҵа рҿаԥхьа иқәдыргылар акәхеит».
[[Файл:maya.svg|thumb|слева|Маиаа рхыԥхьаӡарақәа]]
Ауаҩы иарбанзаалак ҩаӡара ҳаракык змоу [[Абстракция|абстракциақәа]] рхархәара даналага инаркны аматематика аҿиара иалагеит. Имариоу абстракциа — [[Число|аԥхьаӡацқәа]] роуп; ҩ-ҵәаки ҩ-патырқалки, аиԥшымзаарақәа шрымоугьы, еицырзеиԥшу акы шрымоу аилкаара, ҷыдала, урҭ рыҩбагьы уаҩык инапқәа рыҩбагьы ишырну ахаҿы аагара — ауаҩытәыҩса ихәыцразы еихьӡара нагоуп. Ажәытәуаа хазы игоу амаҭәарқәа рыԥхьаӡашьа ахьырҵаз адагьы, урҭ иара убасгьы рыхшыҩ азцеит бла иамбо ахыԥхьаӡарақәагьы реилкаашьа, иаҳҳәап: [[Аамҭа|аамҭа]], [[Амш|амшқәа]], [[Времена года|ашықәс аамҭақәа]], [[Ашықәс|ашықәсқәа]]. Имариоу аԥхьаӡара инаркны [[Арифметика|аритметика]] ԥсабарала аҿиара иалагеит: [[сложение|аицҵара]], [[вычитание|аигырхара]], [[умножение|ашьҭыхра]], [[Деление (математика)|ашара]].
Аматематика аҿиара [[письменность|аҩыре]]и ахыԥхьаӡарақәа рынҵашьа адырреи иабзоуроуп. Иҟалап ажәытәуаа аханатә анышә аҿы ацәаҳәақәа ҭыхны, мамзаргьы амҿы ианҵаны ахыԥхьаӡара аадырԥшуазҭгьы. Ажәытәтәи [[инки|инкцәа]], даҽа ҩышьатә системак рымаӡамкәа, ахыԥхаӡаратә рбагақәа гәаныла рхаҿы иааганы игәныркылон, [[кипу|кипу]] ҳәа хьӡыс измаз иуадаҩу ашаха еиқәҳәалақәа рсистема ахархәарала. Иҟан еиуеиԥшым [[Система счисления|аԥхьаӡаратә системақәа]] рацәаны. Раԥхьаӡа идыру аԥхьаӡацқәа рҭаҩрақәа рыԥшааит [[Папирус Ахмеса|Аҳмес ипапирус]] аҟны, Абжьаратәи [[Среднее царство (Древний Египет)|Аҳра]] [[Древний Египет|мысраа]] иаԥырҵаз. [[Индская цивилизация|Индтәи ацивилизациа]] иаԥнаҵеит ҳаамҭазтәи [[Десятичная система счисления|ажәабацтәи ахыԥхьаӡаратә система]], уи [[0 (число)|ноль]] аконцепциагьы аҵанакуан.
Ҭоурыхла хадаразлоу математикатә дисциплинақәа цәырҵит амалырҳара ахырхарҭаҿы, адгьыл ашәараҿы, [[Астрономия|астрономиатә]] цәырҵрақәа разԥхьагәаҭараҿы, анаҩс, афизикатә дҵа ҿыцқәа рыӡбараҿы аҳасабрақәа рымҩаԥгаразы иҟалаз аҭахрақәа инарықәыршәаны. Абарҭ ахырхарҭақәа зегьы рыцыԥхьаӡа аматематика мҽхакыҭбаала аҿиараҿы аус ду нарыгӡоит, [[Математическая структура|аструктурақәеи]], [[Пространство (математика)|аҭыԥҭаӡарақәеи]] аиҭакрақәеи рыҭҵаараҿы ихымԥадатәуп.
== Аматематика афилософиа ==
{{main|Аматематика афилософиа}}
=== Ахықәкқәеи аметодқәеи ===
Аматематика формалтә бызшәала иҭнаҵаауеит ахаҿы иаагоу, иидеалтәу аобиектқәеи урҭ дара-дара реиҿцаареи. Азеиԥш ҳәаақәа ирҭагӡаны, аматематикатә еилкаарақәеи атеоремақәеи ацәеижьтә дунеи аҟны изакәызаалакгьы акы иашьашәалалар ауп ҳәа хымԥадатәи ааԥҟара ыҟам . Аматематика ахархәаратә ҟәша ихадоу адҵа – изҵо аобиект иазыманшәалоу [[Математическая модель|аматематикатә модель]] аԥҵара ауп. Аматематик-теоретик идҵа – уи ахықәкы анагӡаразы иахьынӡауала иманшәалоу ахархәагақәа реизгала аиқәыршәара ауп.
Аматематика ҵакыс иамоуп ҳәа ҳҳәар ҳалшоит аматематикатә модельқәеи урҭ раԥҵаразы амыругақәеи рсистема. Аобиект [[Модель|амодель]] уи ацәаҩақәа зегьы хшыҩзышьҭра рынаҭаӡом, аҵара ахықәказы еиҳа ихымԥадатәу (иидеалу) мацара роуп изызхәыцуа. Иаҳҳәап, апырпыл афизикатә ҟазшьарбақәа анҭаҳҵаауа, уи аԥштәи агьамеи ҳхаршҭны ампыл еиԥш ҳазхәыцыр ҳалшоит (зынӡа ишыҟаҵәҟьоу акәымзаргьы). Апатырқалқәа ҩбеи хԥеи еицаҳҵар, шаҟа патырқал ҳаууа еилаҳкаарц ҳҭахызар — усҟан аҭеиҭыԥш азхәыцра ҳхаршҭны, амодел аҟазшьа — ахыԥхьаӡара заҵәык азныжьны ҳхаҿы иааҳгоит. Азеиԥш формала [[Абстракция|абстракциеи]] аобиектқәа рыбжьара аимадара ашьақәыргылареи —аматематикатә ҟазара ахырхарҭа хадақәа иреиуоуп.
Иҟоуп абстракциа иацу даҽа хырхарҭакгьы —[[обобщение|азеиԥшеизгара]]. Иаҳҳәап, n-еизшәага змоу [[Пространство (математика)|аҭыԥ]] аҳәааҭаӡара аҟынӡа «аҳәааҭаӡара» аилкаара азеиԥшеизгара. "Аҳәааҭаӡара математикатә хыҭҳәаауп. Иазгәаҭатәуп, уи ахыҭҳәаа уамашәа иубартә иссируп, иуадаҩу ацәырҵрақәа математикала реилыргаразы алшара унаҭоит»<ref>Я. С. Бугров, С. М. Никольский. Элементы линейной алгебры и аналитической геометрии. М.: Наука, 1988. С. 44.</ref>.
Аматиматикаҩнуҵҟатәи ацәеижьқәа рыҭҵаара, ԥҟарак аҳасабала, имҩаԥысуеит [[аксиоматический метод|аксиоматикатә метод]] ахархәарала: аханатә иҭырҵаауа аобиектқәа рзы шьаҭанкылатәи аилкаарақәеи [[аксиома|аксиомақәеи]] рсиа шьақәдыргылоит, анаҩс ,аксиомақәа рыҟнытә, [[Дедуктивная теория|алкаа аԥҟарақәа]] рыцхыраарала ҵакы змоу [[теорема|атеоремақәа]] роууеит, еицыланы аматематикатә модель шьақәзыргыло.
=== Аҵаҵӷәқәа ===
{{main|Аматематика ашьаҭақәа}}
[[Основания математики|Аматематика аҵакыи ашьаҭақәеи]] рызҵаара [[платонизм|Платон]] ихаан аахыс алацәажәарақәа цон. [[XX век|20-тәи ашәышықәса]] инаркны, [[математическое доказательство|аматематикатә шьақәырӷәӷәара]] иашаҵәҟьа ҳәа иԥхьаӡоу иазкны еиқәшаҳаҭрак аҳасабала иԥхьаӡазар алшо зеиԥш гәаанагарак ҟалеит, аха аматематикаҿы аханатә ииашоуп ҳәа иԥхьаӡатәу аганахьала аилибакаареи аиқәшаҳаҭреи зыҟамлаӡеит. Абраантәи рҿаархеит аҳәоуеиқәымшәарақәагьы, [[аксиома|аксиоматике]]и аматематика аҟәшақәа реимадареи рызҵаарақәа рҟны еиԥш, ашьақәырӷәгӷәараан хархәара зҭатәу [[формальная логика|алогикатә системақәа]] ралхра азҵаараҿгьы.
Агәҩара зҵоу адагьы, ари азҵаара аганахьала анаҩстәи азнеишьақәагьы алкаауп.
==== Арацәа-теориатә знеишьа ====
{{main|Арацәақәа ртеориа}}
Аматиматикатә обиектқәа зегьы арацәақәа ртеориа аҳәаақәа ирҭагӡаны рыхәаԥшра иазкуп, еиҳа лассы-лассы [[Аксиоматика теории множеств|Цермелои — Френкели раксиоматика]] иацны (иҟоуп уи еиԥшу аксиомақәа рацәаны)
Ари азнеишьа 20-тәи ашәышықәса азбжа инаркны еиҳа аԥыжәара аман ҳәа иԥхьаӡан, аха ишыҟаҵәҟьоу ала, аматематикатә усумҭақәа реиҳарак ргәаанагарақәа арацәақәа ртеориа абызшәахьы аиҭагара хыдҵас ирымаӡам, аха аматематика аҟәшақәак рҟны ишьақәыргылоу аилкаарақәеи аҵабыргқәеи рыла аус руеит. Абасала, аизгақәа ртеориаҿы еиқәымшәарак ԥшаахаӡаргьы, уи алҵшәақәа реиҳарак рхәыдатәра аанагаӡом.
==== Алогицизм ====
{{main|Алогицизм}}
Ари азнеишьаҿы [[теория типов|аматематикатә обиектқәа реихшанҵа]] џьбара хадара ауеит. Апарадоксқәа жәпакы, арацәақәа ртеориаҿы иҷыдоу амаанақәа рхархәара мацарала узыцәцо, зынӡагьы ҟалашьа рымамкәа иаақәгылоит.
==== Аформализм ====
{{main|Аформализм (аматематика)}}
Ари азнеишьа [[классическая логика|аклассикатә логика]] шьаҭас иҟаҵаны аформалтә системақәа рыҭҵаара иазкуп.
==== Агәынхәҵысҭара ====
{{main|Аинтуиционизм}}
Аинтуиционизм агәынхәҵысҭара) аматематика ашьаҭаҿы иамоуп [[интуиционистское исчисление высказываний|аинтуиционисттә логика]], ашьақәырӷәӷәаратә хархәагақәа рыла еиҳа аԥкрақәа змоу (аха, ишыԥхьаӡоу ала, еиҳа игәрагоу ). Аинтуиционизм [[доказательство от противного|аиҿагылара аганахьала ашьақәырӷәӷәара]] мап ацәнакуеит, иӡбашьаԥшааратәым ашьақәырӷәӷәарақәа рацәаны ҟалашьа рымамкәа иҟалоит, арацәақәа ртеориа апроблемақәа рацәаны — ҵакыдахоит (аформализациа зымуа).
==== Аконструктивтә математика ====
<!-- на этот заголовок есть ссылка из текста статьи. Но зачем? -->
{{main|Аконструктивтә математика}}
Аконструктивтә математика – аинтуиционизм иазааигәоу, аконструктивтә ргыларақәа ҭызҵаауа аматематика иахырхарҭоуп. Аргылара аизшәара инақәыршәаны, “‘аҟазаара — аргылазаара аҵанакуеит.” Аконструктивра аизшәара еиҳа иӷәӷәоу дҵоуп, ажәаҳәаҿамԥара аизшәара аасҭа<ref>Н. И. Кондаков. Логический словарь-справочник. М.: Наука, 1975. С. 259.</ref><ref>{{Книга|автор=Г. И. Рузавин|заглавие=О природе математического знания|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=1968|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>.
== Ихадоу атемақәа ==
=== Аԥхьаӡац (ахыԥхьаӡара) ===
{{main|Ахыԥхьаӡара}}
Ахыԥхьаӡара абстракциа хшыҩзышьҭра азҭо атема хада [[алгебра|алгебра]] ауп. Аилкаара “аԥхьаӡац” аханатә [[Арифметика|арифметикатә]] дунеихәаԥшрақәа рҟынтәи иааит, насгьы [[натуральные числа|аԥсабаратә ԥхьаӡацқәа]] ирыҵанакуан. Анаҩс, алгебра ацхыраарала, уи [[целые числа|хәыҷы-хәыҷла еизаку]], [[рациональные числа|ирационалтәу]], [[действительные числа|ииашаҵәҟьоу]], [[комплексные числа|еизаку]] уҳәа егьырҭ аԥхьаӡацқәа рҟынгьы хархәара аиуит.
{| class="simple" style="border:1px solid #999; text-align:center;" cellspacing="20" width="70%"
| colspan="2" |
{| class="simple" style="border:1px solid #999; text-align:center;" cellspacing="20" width="100%"
| colspan="2" |
{| class="simple" style="border:1px solid #999; text-align:center;" cellspacing="20" width="100%"
| colspan="2" |
{| class="simple" style="border:1px solid #999; text-align:center;" cellspacing="20" width="100%"
| colspan="2" |
{| class="simple" style="border:1px solid #999; text-align:center;" cellspacing="20" width="100%"
| width="50%" | <math>1,\;2,\;\ldots</math> || width="50%" | [[Иԥсабаратәу ахыԥхьаӡара|Иԥсабаратәу ахыԥхьаӡарақәа]]
|}
|-
| width="50%" | <math>0,\;1,\;-1,\;\ldots</math> || width="50%" | [[Целое число|Еилоу ахыԥхьаӡарақәа]]
|}
|-
| width="50%" | <math>1,\;-1,\;\frac{1}{2},\;\frac{2}{3},\;0{,}12,\;\ldots</math> || width="50%" | [[Рациональное число|Арационалтә хыԥхьаӡарақәа]]
|}
|-
| width="50%" | <math>1,\;-1,\;\frac{1}{2},\;0{,}12,\;\pi,\;\sqrt{2},\;\ldots</math> || width="50%" | [[Вещественное число|Ахыԥхьаӡараҵәҟьақәа]]
|}
|-
| width="50%" | <math>-1,\;\frac{1}{2},\;0{,}12,\;\pi,\;3i+2,\;e^{i\pi/3},\;\ldots</math> || width="50%" | <math>1,\;i,\;j,\;k,\;\pi j-\frac{1}{2}k,\;\dots</math>
|-
| width="50%" | [[Комплексное число|Акомплекстә хыԥхьаӡарақәа]] || width="50%" | [[Кватернион|Акватернионқәа]]
|}
[[Число|Ахыԥхьаӡарақәа]] - [[Иԥсабаратәу ахыԥхьаӡара|Аԥсабаратә хыԥхьаӡарақәа]] – [[Целое число|Еибгоу ахыԥхьаӡарақәа]] - [[Рациональное число|Арационалтә хыԥхьаӡарақәа]] - [[Иррациональное число|Аиррационалтә хыԥхьаӡарақәа]] - [[Алгебраическое число|Алгебратә хыԥхьаӡарақәа]] - [[Трансцендентное число|Атрансценденттә хыԥхьаӡарақәа]] – [[Вещественное число|Алыҵтә хыԥхьаӡарақәа]] - [[Комплексное число|Акомплекстә хыԥхьаӡарақәа]] - [[гиперкомплексное число|Агиперкомплекстә хыԥхьаӡарақәа]] - [[Кватернион|Акватернионқәа]] - [[Октонион|Аоктонионқәа]] - [[Седенион|Аседенионқәа]] - [[Гиперреальное число|Агиперреалтә хыԥхьаӡарақәа]] - [[Сюрреальные числа|Асурреалтә хыԥхьаӡарақәа]] – [[p-адическое число|Апериодикатә хыԥхьаӡарақәа]](?) — [[Математическая константа|Аматематикатә ҭышәынтәалақәа]] — [[Названия чисел|Аԥхьаӡацқәа рыхьӡқәа]] — [[Бесконечность|Нҵәаразқәым]] — [[База (математическая)|Ашьаҭақәа]]
{{Числа|state=collapsed}}
=== Аиҭакрақәа ===
{{main|Аиҭакра (аматематика)}}
[[Анализ (раздел математики)|Анализ]] аиҭакрақәеи аԥсахрақәеи рцәырҵра еизадоу хаҿрала иахәаԥшуеит.
{| style="border:1px solid #999; text-align:center;" cellspacing="20"
| <math>36 \div 9 = 4</math> || [[Файл:Integral as region under curve.svg|96px]] || [[Файл:Vector field.svg|96px]] || <math>\int 1_S\,d\mu=\mu(S)</math>
|-
| [[Арифметика]] || [[Дифференциальное исчисление|Адифференциалтәи]] [[интегральное исчисление|аинтегралтәи ԥхьаӡара]] || [[Векторный анализ|Авектортә анализ]] || [[Математический анализ|Анализ]]
|-
| <math>\frac{d^2}{dx^2} y = \frac{d}{dx} y + c</math> || [[Файл:Limitcycle.svg|96px]] || [[Файл:LorenzAttractor.png|96px]]
|-
| [[Дифференциальное уравнение|Адифференциалтә еиҟаратәрақәа]] || [[Динамическая система|Адинамикатә системақәа]] || [[Теория хаоса|Ахаос атеориа]]
|}
[[Арифметика|Аритметика]] — [[Векторный анализ|Авектортә анализ]] — [[Математический анализ|Анализ]] — [[Теория меры|Ашәагаатә теориа]] — [[Дифференциальное уравнение|Адифференциалтә еиҟаратәрақәа]] — [[Динамическая система|Адинамикатә системақәа]] — [[Теория хаоса|Ахаос атеориа]]
=== Аиҿартәышьақәа ===
{{main|Аматематикатә еилазаашьа}}
[[Теория множеств|Арацәақәа ртеориа]] — [[Линейная алгебра|Ацәаҳәатә алгебра]] — [[Общая алгебра|Азеиԥш алгебра]] (уи ахыԥхьаӡараҿы [[Теория групп|агәыԥтә теориа]], [[Универсальная алгебра|ахырхарҭазегьтәи алгебра]], [[Теория категорий|акатегориақәа ртеориа]]) — [[Алгебраическая геометрия|Алгебратә геометриа]] — [[Теория чисел|Аԥхьаӡацқәа ртеориа]] — [[Топология|Атопологиа]].
=== Аҭыԥҭаӡаратә еизыҟазаашьақәа ===
[[геометрия|Агеометриа]] аҭыԥҭаӡаратә еизыҟазаашьақәа рышьаҭақәа ҭнаҵаауеит. [[Тригонометрия|Атригонометриа]] [[Тригонометрические функции|атригонометриатә функциақәа]] рҟазшьақәа ҭнаҵаауеит. [[Дифференциальная геометрия и топология|Адифференциалтә геометриа]] — [[Анализ (раздел математики)|аматематикатә анализ]] ахархәарала агеометриатә цәеижьқәа рыҭҵаара иазкуп. Адеформациақәа раан имеиҭашәо аҭыԥҭаӡарақәа рҟазшьақәеи аиԥымҟьара ацәырҵра ахаҭеи [[топология|атопологиа]] иҭнаҵаауеит.
{| style="border:1px solid #999; text-align:center;" cellspacing="15"
| [[Файл:Pythagorean.svg|128px]] || [[Файл:Sinusvåg 400px.png|100px]] || [[Файл:Hyperbolic triangle.svg|128px]] || [[Файл:Torus.jpg|128px]] || [[Файл:Mandel zoom 07 satellite.jpg|128px]] || [[Файл:Measure illustration.png|80px]]
|-
| [[Геометрия|Агеометриа]] || [[Тригонометрия|Атригонометриа]] || [[Дифференциальная геометрия|Адифференциалтә геометриа]] || [[Топология|Атопологиа]] || [[Фрактал|Афракталқәа]] || [[Теория меры|Ашәагатә теориа]]
|}
[[Геометрия|Агеометриа]] — [[Тригонометрия|Атригонометриа]] — [[Алгебраическая геометрия|Алгебратә геометриа]] — [[Топология|Атопологиа]] — [[Дифференциальная геометрия|Адифференциалтә геометриа]] — [[Алгебраическая топология|Алгебратә топологиа]] — [[Линейная алгебра|Ацәаҳәатә алгебра]] — [[Фрактал|Афракталқәа]] — [[Теория меры|Ашәагатә теориа]].
=== Адискреттә математика ===
{{main|Адискреттә математика}}
Адискреттә математика иаҵанакуеит хазы игоу (адискреттә) аҵакқәа мацара (даҽакала иуҳәозар, маҷ-маҷ аҽыԥсахра злымшо ацәеижьқәа) зҵазкуа аобектқәа рыҭҵааратә хархәагақәа<ref>{{MathWorld |title=Discrete Mathematics |urlname=DiscreteMathematics|author=Renze, John; Weisstein, Eric W.}}</ref>.
{| style="border:1px solid #999; text-align:center;" cellspacing="15"
| <math>\forall x (P(x) \Rightarrow P(x'))</math> || [[Файл:DFAexample.svg|128px]] || [[Файл:Caesar3.svg|128px]] || [[Файл:6n-graf.svg|128px]]
|-
| [[Математическая логика|Аматематикатә логика]] || [[Теория вычислимости|Аҳасабрахара атеориа]] || [[Криптография|Акриптографиа]] || [[Теория графов|Аграфқәа ртеориа]]
|}
[[Комбинаторика|Акомбинаторика]] — [[Теория множеств|Арацәақәа ртеориа]] — [[Решётка (теория множеств)|Аихацқәа ртеориа]] — [[Математическая логика|Аматематикатә логика]] — [[Теория вычислимости|Аҳасабрахара атеориа]] — [[Криптография|Акриптографиа]] — [[Теория функциональных систем (дискретная математика)|Афункционалтә системақәа ртеориа]] — [[Теория графов|Аграфқәа ртеориа]] — [[Теория алгоритмов|Алгоритмқәа ртеориа]] — [[Логическое исчисление|Алогикатә хыԥхьаӡаара]]
— [[Информатика|Аинформатика]]
== Аԥхьахәқәа ==
Аматематика ахырхарҭаҿы аихьӡарақәа рзы иранаршьо рахьынтә зегь реиҳа пату зқәу аԥхьахә, зны-зынла «Нобель ипремиа аматематикцәа рзы» ҳәа изышьҭоу, 1924 шықәсазы иаԥҵаз, ԥшьышықәса рахь знык {{Ахыԥхьаӡара|15000}} [[Канадский доллар|Канадатәи адолларқәа]] рыла аԥаратә ҳамҭа ацҵаны ирырҭо [[Филдсовская премия|Филдс ипремиа]] ауп. [[Международный конгресс математиков|Жәларбжьаратәи аматематикцәа Рконгресс]] аартра ацеремониаҿы изанашьахаз рыхьӡқәа рыларҳәоит аматематикаҿы аихьӡарақәа рзы апремиақәа ԥшьба:
* Филдс ипремиа.
* [[Премия Неванлинны|Неванлинна ипремиа]], 1982 шықәса инаркны.
* [[Премия Гаусса|Гаусс ипремиа]], 2006 шықәса инаркны.
* [[Премия Черна|Черна ипремиа]], 2010 шықәса инаркны.
Уи адагьы, 2010 шықәса инаркны аконгресс ахыркәшараан аматематика аларҵәаразы [[премия Лилавати|Лилавати ихьӡ зху апремиа]] ранаршьоит.
2000 шықәсазы [[Математический институт Клэя|Клеи ихьӡ зху Аматематикатә Институт]] [[Задачи тысячелетия|аматематикатә дҵақәа быжьба рсиа]] рыланаҳәеит, доус зыӡбаразы аҳамҭа [[Америкатәи адоллар|долларла]] 1млн ақәу <ref>{{Cite web|url=http://mathworld.wolfram.com/MathematicsPrizes.html|title=Mathematics Prizes|website=Wolfram MathWorld|access-date=2019-07-07|archive-date=2019-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190602202333/http://mathworld.wolfram.com/MathematicsPrizes.html|url-status=live}}</ref>.
== Адыррақәа реихшанҵа асистемақәа рҿы иҟоу ахыԥхьаӡарамаӡақәа ==
* [[Универсальная десятичная классификация|УДК]] 51
* [[Государственный рубрикатор научно-технической информации|Аҭҵаарадырра-техникатә жәабыжь аҳәынҭқарратә рубрикаҟаҵага]](ГРНТИ) (2001 шықәсанӡатәи аҭагылазаашьала): 27<ref>{{Cite web|url=http://www.gsnti-norms.ru/norms/common/doc.asp?0&/norms/grnti/gr27.htm|title=Электронная библиотека LibOk.Net - читать онлайн и скачать книги бесплатно|publisher=www.gsnti-norms.ru|access-date=2017-09-20|url-status=dead}}</ref>
* [[Библиотечно-библиографическая классификация|ББК]] В1 мамзаргьы 22.1
* [[Математическая предметная классификация|Аматематикатә маҭәартә еихшеиҿартәара]]
== Апрограмматә еиқәыршәара ==
Аматематикатә программтә еиқәыршәара ганрацәалатәиуп:
* Аматематикатә текстқәа рылхреи анаҩс урҭ авиорстка рзыҟаҵареи ирызку апакетқәа ([[TeX|TeX]])
* Аматематикатә дҵақәа рыӡбара, ахыԥхьаӡаратә модельшьақәыргылара, агрифқәа рыргылара ирызку апакетқәа ([[GNU Octave|GNU Octave]], [[Maple|Maple]], [[Mathcad|Mathcad]], [[MATLAB|MATLAB]], [[Scilab|Scilab]]).
* [[Электронные таблицы|Аелектронтә еиҵаҩрақәа]].
* Аматематикатә методқәа зхы иазырхәо хазы игоу апрограммақәа ма апрограмматә пакетқәа ([[калькулятор|аҳасабга]], архивеизгага, ашифрркра/ашифрҭыхра апротоколқәа, аҭеиԥш аилкааратә системақәа, аудио-видео хыԥхьаӡарамаӡаркра).
{{Математическое ПО}}
{{Системы компьютерной алгебры}}
== Шәахә. иара уб. ==
* [[Международный конгресс математиков|Аматематикцәа жәларбжьаратәи рконгресс]]
* [[Открытые математические проблемы|Иаарту аматематикатә проблемақәа]]
* [[Философия математики|Аматематика афилософиа]]
* [[(454) Матезида|(454) Матезида]] — аматематика иазку ахьӡ зху астероид.
; Аҭҵаарадырра аларҵәаҩцәа
* [[Перельман, Яков Исидорович|Перельман, Иаков Исидор-иԥа]]
* [[Гарднер, Мартин]]
== Азгәаҭақәа ==
{{Reflist}}
== Алитература ==
{{refbegin|2}}
;Аенциклопедиақәа
* {{ВТ-ЭСБЕ|Математика}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Россия/Русская наука/Математика}}
* Математическая энциклопедия : в 5 т. / гл. ред. И. М. Виноградов. — {{М.}} : Советская энциклопедия, 1977—85. — (Энциклопедии. Словари. Справочники).
* {{Книга|автор=Кондаков Н. И.|заглавие=Логический словарь-справочник|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=Наука|год=1975|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}
* [http://dz-srv1.sub.uni-goettingen.de/sub/digbib/loader?did=D183743 Энциклопедия математических наук и их приложений]{{Анеишьа амам азхьарԥш|date=Октябрь 2018 |bot=InternetArchiveBot }}{{In lang|de}} 1899—1934 гг. (крупнейший обзор литературы XIX века)
;Анапхгаратә шәҟәқәа
* {{Книга|автор=А. А. Адамов, А. П. Вилижанин, Н. М. Гюнтер, А. Н. Захаров, В. М. Мелиоранский, В. Ф. Точинский, Я. В. Успенский|заглавие=Сборник задач по высшей математике преподавателей Института Инженеров Путей Сообщения|ответственный=|издание=|место=СПб.|издательство=|год=1912|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}
* {{Книга|автор=[[Шахно, Константин Устинович|Шахно К. У.]]|заглавие=Справочник по элементарной математике|ответственный=|издание=|место=Л.|издательство=|год=1955|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}
* {{Книга|автор=Г. Корн, Т. Корн|заглавие=Справочник по математике для научных работников и инженеров|ссылка=http://eqworld.ipmnet.ru/ru/library/books/Korn1973ru.djvu|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=1973|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}
;Ашәҟәқәа
* {{книга|автор=[[Клайн, Морис|Клайн М.]]|заглавие=Математика. Утрата определённости|ссылка=http://djvu.504.com1.ru:8019/WWW/673fd31efac2253c4781be62fb9ba2fc.djvu|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=Мир|год=1984|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=|архив=https://web.archive.org/web/20070212044129/http://djvu.504.com1.ru:8019/WWW/673fd31efac2253c4781be62fb9ba2fc.djvu|архив дата=2007-02-12|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070212044129/http://djvu.504.com1.ru:8019/WWW/673fd31efac2253c4781be62fb9ba2fc.djvu|archive-date=2007-02-12}}
* {{книга |автор=[[Клайн, Морис|Клайн М.]] |заглавие=Математика. Поиск истины |ссылка=http://www.117.mhost.ru/books/science/matem_poisk_istini.zip |издательство=Мир |место=М. |год=1988 |страниц=295 |ref=Клайн М. Математика. Поиск истины }}{{Анеишьа_амам_азхьарԥш|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Анеишьа амам азхьарԥш|date=Июль 2018 |bot=InternetArchiveBot }}
* {{Книга|автор=Клейн Ф.|заглавие=Элементарная математика с точки зрения высшей|ответственный=|издание=|место=|издательство=|год=|страницы=|страниц=|isbn=}}
* {{Книга|автор=[[Курант, Рихард|Р. Курант]], Г. Роббинс|заглавие=Что такое математика?|ссылка=http://www.mccme.ru/free-books/pdf/kurant.htm|ответственный=|издание=3-e изд., испр. и доп.|место=М.|издательство=|год=2001|страницы=|страниц=568|isbn=}}
* {{книга |автор= Писаревский Б. М., Харин В. Т. |заглавие = О математике, математиках и не только |место= М. |издательство = Бином. Лаборатория знаний |год= 2012 |страниц = 302 }}
* {{Книга|автор=[[Пуанкаре, Анри|Пуанкаре А.]]|заглавие=Наука и метод|оригинал=Science et methode|ссылка=http://sokolwlad.narod.ru/france/texts/philosophy/poin00.html|ответственный=|издание=|место=|издательство=|год=|страницы=|страниц=|isbn=}}{{In lang|ru}}{{In lang|fr}}
* [https://nzdr.ru/data/media/biblio/kolxoz/M/MPop/Pokornyj%20Yu.V.%20Unizhenie%20matematikoj%20(Voronezh,%202006)(ru)(336s)_MPop_.pdf Унижение математикой?] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20251126013032/https://nzdr.ru/data/media/biblio/kolxoz/M/MPop/Pokornyj%20Yu.V.%20Unizhenie%20matematikoj%20%28Voronezh%2C%202006%29%28ru%29%28336s%29_MPop_.pdf |date=2025-11-26 }} / ''[[Покорный, Юлий Витальевич|Ю. В. Покорный]]''. — Воронеж : Центр.-Чернозем. кн. изд-во, 2006. — 335 с.
;[[Популяризация науки#Математика|Арлахҿыхга аматематика]]
* {{Книга|автор=Бобров С. П.|заглавие=Волшебный двурог|ссылка=http://www.math.ru/lib/book/djvu/dvurog.djvu|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=Детская литература|год=1967|страницы=|страниц=496|isbn=|isbn2=}}
* {{Книга|автор=Дьюдени Г. Э.|заглавие=Кентерберийские головоломки; 200 знаменитых головоломок мира; Пятьсот двадцать головоломок|ответственный=|издание=|место=|издательство=|год=|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}
* {{Книга|автор=[[Льюис Кэрролл|Кэррол Л.]]|заглавие=История с узелками; Логическая игра|ответственный=|издание=|место=|издательство=|год=|страницы=|страниц=|isbn=}}
* {{Книга|автор=Таунсенд Чарлз Барри|заглавие=Звёздные головоломки; Самые весёлые головоломки; Самые трудные головоломки из старинных журналов |ответственный=|издание=|место=|издательство=|год=|страницы=|страниц=|isbn=}}
* {{Книга|автор=Перельман Я. И.|заглавие=Занимательная математика|ответственный=|издание=|место=|издательство=|год=|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}
{{refend}}
== Азхьарԥшқәа ==
* [http://www.univertv.ru/video/matematika/istoriya_matematiki/istoriya_matematiki/?mark=all История математики]
* [http://www.mccme.ru/ МЦНМО]
* [[Успенский, Владимир Андреевич|В. А. Успенский]]: [http://magazines.gorky.media/novyi_mi/2007/11/us10.html Апология математики] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20160605133749/http://magazines.russ.ru/novyi_mi/2007/11/us10.html |date=2016-06-05 }} (+[http://magazines.gorky.media/novyi_mi/2007/12/us9.html окончание] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20160605133751/http://magazines.russ.ru/novyi_mi/2007/12/us9.html |date=2016-06-05 }}).
* [http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/matematika/MATEMATIKI_ISTORIYA.html МАТЕМАТИКИ ИСТОРИЯ]
{{Авторитет змоу адыррақәа}}
{{Наука}}
{{Разделы математики}}
[[Акатегориа:Аматематика| ]]
[[Акатегориа:Аформалтә ҭҵаарадыррақәа]]
fq87lipmu35jnctvympfdyy9bwtlym1
Афольклор
0
53924
168563
168042
2026-06-20T19:59:45Z
InternetArchiveBot
15973
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
168563
wikitext
text/x-wiki
[[Афаил:Максимов Бабушкины сказки 1867.jpg|мини|360пкс|[[Максимов, Василий Максимович|В. М. Максимов]] «[[Бабушкины сказки (картина)|Анду лажәабжьқәа]]» (1867)]]
'''Афольклор''' (англ. folk-lore – «ажәлар рдырра») – [[Устная традиция|ҿырҳәалатәи]] ажәалатәи ([[миф|амифқәа]], [[Легенда|алегендақәа]], [[Сказка|алакәқәа]] уҳәа уб. иҵ.) иара убас ажәлар [[Народная музыка|рмузыкатә ҟазара]], [[Народная песня|ажәалатәи-амузыкатәи]] [[Народный танец|амузыка-хореографиатәи]] жәлар рырҿиамҭақәа роуп.<ref>[https://glosum.ru/Значение-слова-Фольклор-в-словаре-Ожегова Фольклор] в [[Словарь Ожегова]]</ref><ref name="БРЭ">{{Cite web |url = https://old.bigenc.ru/music/text/4716709 |title = Большая российская энциклопедия 2004–2017 // «ФОЛЬКЛО́Р» |publisher = [[Большая российская энциклопедия]] |access-date = 2023-05-20 |archive-date = 2023-05-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230510182542/https://old.bigenc.ru/music/text/4716709 |url-status = live }}</ref>
Инарҭбааны иуҳәозар, ажәалатәи ажанрқәа рыдагьы, уахь иаҵанакуеит «'''ажәлар рҟазара'''» зегьы, ажәлар рдоуҳатә (зны-зынлагьы [[Материальная культура|рматериалтә]]) культура ацәырҵрақәа – рбызшәа, [[верования|рыгәрагарақәа]], [[обряд|рҵасқәа]], [[Ремесло|рнапҟазара]].<ref>{{Cite web|url=http://interpretive.ru/termin/folklor.html|title=Фольклор // Национальная историческая энциклопедия|publisher=interpretive.ru|access-date=2019-09-21|archive-date=2019-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190911193853/http://interpretive.ru/termin/folklor.html|url-status=live}}</ref><ref name="клэ">''[[Гусев, Виктор Евгеньевич|Гусев В. Е.]]'' [http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke8/ke8-0321.htm Фольклор] // Краткая литературная энциклопедия. — Т. 8. — Стб. 32.</ref>
Афольклор ҭызҵаауа маҭәароуп [[Фольклористика|афольклордырреи]] [[Этнология|аетнологиеи]].
== Аилкаара ==
Атермин «фольклор» (англ. folk-lore - «ажәлар рҟәыӷара») раԥхьаӡа акәны иалеигалеит англыз ҵарауаҩ [[Томс, Уильям|Уильям Џь. Томс]] 1846ш. азы, асахьаркыратәи (аҳәамҭақәа, акәашарақәа, амузыка уҳәа егь.) аматериалтәи (анхарҭа, [[утварь|амаҭәахәқәа]], амаҭәа) культура арбаразы. Ҭҵаарадырратә терминк аҳасабала, аофициалла [[Фольклорное общество|Британиатәи афольклортә еилазаара]] (The Folklore Society) иаднакылеит.<ref name="клэ" /><ref>{{БСЭ3 |статья= Фольклор|автор= |том= 27|страницы= 516|ref= }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/FOLKLOR.html|title=ФОЛЬКЛОР|author=|website=Энциклопедия Кругосвет|date=|publisher=krugosvet.ru|lang=ru|access-date=2018-05-11|archive-date=2018-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507012732/http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/FOLKLOR.html|url-status=live}}</ref><ref>''Еникеева А. Р.'' [https://books.google.com.ua/books?id=jYVlDwAAQBAJ&pg=PA120&dq=%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F+%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D1%84%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj-6M7D5bTsAhXJwosKHadpAbsQ6AEwBHoECAQQAg#v=onepage&q=%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D1%84%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80&f=false Этнопедагогический потенциал музыкального фольклора в системе народной художественной культуры] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20201016231837/https://books.google.com.ua/books?id=jYVlDwAAQBAJ&pg=PA120&dq=%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F+%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D1%84%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj-6M7D5bTsAhXJwosKHadpAbsQ6AEwBHoECAQQAg#v=onepage&q=%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D1%84%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80&f=false |date=2020-10-16 }}. — М.; Берлин: Директ Медиа, 2017. — С. 120.</ref><ref>{{Cite web|url=http://interpretive.ru/termin/folklor.html|title=ФОЛЬКЛОР это что такое ФОЛЬКЛОР: определение — История.НЭС|publisher=interpretive.ru|lang=ru|access-date=2018-05-11|archive-date=2018-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180521021915/http://interpretive.ru/termin/folklor.html|url-status=live}}</ref>
Аамҭа цацыԥхьаӡа, еиуеиԥшым атәылақәа рҿы афольклор иаҵанакуеит ҳәа ирыԥхьаӡон ажәлар рҟазара ацәырҵрақәа зегьы, уи аҵакы еиҳа иҭшәаны иуҳәозар - «[[устная словесность|ҿырҳәалатәи]]», «ажәалатәи апоетикатә ҟазара»; атермин ахархәараҿы акзаара ыҟаӡам.<ref name="клэ"/> Аларҵәара змоу гәаанагароуп афольклор афеодалтә еилазаараҿы атрадициатә нхаҩыжәлар ркультура ахәҭак аҳасабала ишьақәгылеит, анаҩстәи аамҭақәа зегьы рзы анхаҩцәа ркультура иахәҭакны иаанхеит ҳәа; уи аамҭазы, иарбанзаалак ахаԥшьгаратә ҟазара (ҳаамҭазтәи [[городской фольклор|ақалақьтә фольклор]]) афольклор ҳәа иахәаԥшыр алшоит, азҿлымҳара ҷыда цәырнагоит асубкультуратә гәыԥқәа рҟазара, урҭ еицырзеиԥшу уск еиднакылоит (ашьхаусзуҩцәа, асолдаҭцәа, атуристцәа, астудентцәа рфольклор) мамзаргьы даҽа мзызқәак.<ref>''Гусев В. Е.'' [http://anthropology.ru/ru/text/gusev-ve/folklor-kak-universalnyy-tip-subkultury Фольклор как универсальный тип субкультуры] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20171224042329/http://anthropology.ru/ru/text/gusev-ve/folklor-kak-universalnyy-tip-subkultury |date=2017-12-24 }}</ref>
Ҿырҳәалатәи ҳәа еилкаатәуп [[народ|ажәлар]] рсахьаркыратә рколлективтә ҟазара, уи ианыԥшуеит рыԥсҭазаара, рдунеихәаԥшышьа, ридеалқәа, рпринципқәа; ажәлар иаԥырҵо, ауаа рацәа [[поэзия|рпоезиа]] иалоу ([[предание|ажәытәжәабжьқәа]], [[песни|ашәақәа]], [[Частушка|ахьӡыртәрақәа]], [[анекдот|анекдотқәа]], [[сказка|алакәқәа]], [[эпос|аепосқәа]]), [[народная музыка|ажәлар рмузыка]] ([[народная песня|ашәақәа]], [[наигрыш|аинструменталтә ашәақәеи]] аспектакльқәеи), [[театр|атеатр]] ([[Драма (жанр)|адрамақәа]], [[пьеса (театр)|асатиратә спектакльқәа]], [[театр кукол|акьанџьақәа ртеатр]]), [[танец|акәашара]]. Афольклор атрадиционализм аныԥшуеит, аинформациа ҿырҳәала еиқәнархоит, убри алагьы еиԥшым алитературеи иахьатәи ашәҟәытә культуреи. Ақыҭа уааԥсыра ([[Крестьянин|анхацәа]]) ракәын еиҳарак арҭ арҿиамҭақәа ныҟәызгоз.
== Аҷыдарақәа ==
[[Афаил:BovaChest.jpg|мини|[[Бова Королевич]]. Ашәындыҟәра ахҩа иану асахьа. [[Великий Устюг|Велики Устиуг]], XVII ашәышықәса.]]
[[Древний мир|Ажәытәӡатәи аамҭақәа]] раан ицәырҵыз [[Народное творчество|жәлар рҟазара]], — [[МХК|адунеизегьтәи асахьаркыратә культура]] зегьы азы аҭоурыхтә шьаҭа амоуп, амилаҭтә сахьаркыратә [[традиция|традициақәа]] ирхыҵхырҭоуп, амилаҭтә хдырра аазырԥшуа мыругоуп.
Иҟоуп азнеишьа, уи инақәыршәаны системак аҳасабала фольклортә жанырқәаны иԥхьаӡоу ашәақәа, амифқәа, акәашарақәа ракәым, афольклортә ҟазара иалкаау «[[Произведение искусства|аусумҭақәа]]» ракәым, иаку афольклортә актқәеи, афольклортә рҿиареи роуп ([[ритуал|аритуалқәа]], [[обряд|ақьабзқәа]] ҵакы ҭбаала ҳазнеиуазар). Иаҳҳәап, иарбанзаалак ашәа «баша» шәаны акәым, уи структуралеи функциалеи акы иадҳәалоуп. Убасҵәҟьа акәашарагьы, амузыкагьы, амаҭәагьы, жәлар ртеатргьы.<ref>{{Книга|автор=Алексеев Э. Е.|заглавие=Фольклор в контексте современной культуры: рассуждения о судьбах народной песни|ссылка=https://vk.com/doc6752525_453689982?hash=960bfe1a7bb47a83cd&dl=5e9b9861bc5477a58f|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=Советский композитор|год=1988|страницы=33—35|страниц=237|isbn=|isbn2=|archive-date=2021-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20211230090932/https://vk.com/doc6752525_453689982?hash=960bfe1a7bb47a83cd&dl=5e9b9861bc5477a58f}}</ref>
[[Первобытное общество|Аҭоурыхԥхьатә аамҭа иаҵанакуа]] [[Бесписьменные языки|аҵара змам ауаажәларра]] рфольклор шьаҭас иамоуп [[Мифология|амифологиеи]] [[Адин|адинтә]] системеи; еиҳарак акыр зҵазкуа аҭыԥ ааныркылоит ақьабзтә формақәа.
Ижәытәӡатәиу аҩыратә жанрқәа афольклортә традициақәа ирыцырҵоит, ақьабзтә поезиа (амзартә, ачаратә), амиф, аҭоурыхтә легендақәа; убри аан, алитература афольклор иазааигәоу астилистикатә ҟазшьақәа еиқәнархоит: еиԥшуп аиҭаҳәашьа асистемақәа, аметафорақәа, ажәахәмаррақәа уҳәа уб. иҵ. Убри аан, ижәытәӡатәиу аҩырақәагьы рфункциа ажәалатәи афольклор ала анагӡара залыршахом (иаҳҳәап, ажәытә Мысратәи аамсҭацәа «равтобиографиатә» ҩырақәеи еиуеиԥшым аԥсыжратә текстқәеи).
Ашәҟәыҩреи алитературеи анцәырҵ ашьҭахь, аҳәынҭқарратә еиҿкаарақәа анышьақәгылеи еиҳа иуадаҩу адинтәи амифологиатәи системақәа аныҿио аамҭази, афольклор еиқәханы иҟоуп, аха ас еиԥш иҟоу атрадициатә, мамзаргьы «аклассикатә» афольклор ҟалеит архаикатә фольклор ӷәӷәала еиԥшымкәа.
Ижәытәӡоу асиужеттә фонд [[Сакрализация|адесакрализациа]] ахҭысит, ҿырҳәалатәи атрадициа [[Книга|аҩыра]] анцәырҵ ганрацәала анырра анаҭеит: абас ала, ҿырҳәалатәи ажәа аҩыратә бызшәа анормақәа иреиԥшхар алшоит (еиҳарак аныҳәатә ҟазшьа змоу аритмтә ажәаҳәара иазҷыдоуп), уи аамҭазы ашәҟәытә хыҵхырҭақәа афольклоризациеи архаизациеи рыхҭысуеит. Алитература иҟанаҵо анырра адагьы, абри аҩыза аеффект аанарԥшыр алшоит еиҳа иҿиахьоу ааигәа инхо ажәларқәа рфольклор анырра иахҟьаны (иаҳҳәап, аурыс фольклор СССР егьырҭ ажәларқәа рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа рҿы иҟанаҵаз анырра).<ref>{{Книга|автор=[[Мелетинский, Елеазар Моисеевич|Мелетинский Е. М.]], Неклюдов С. Ю., Новик Е. С.|заглавие=Статус слова и понятие жанра в фольклоре|ссылка=http://www.ruthenia.ru/folklore/meletneklgrinc.htm|ответственный=П. А. Гринцер|издание=Историческая поэтика. Литературные эпохи и типы художественного сознания|место=М.|издательство=Наследие|год=1994|страницы=39—104|страниц=|isbn=|isbn2=|archive-date=2010-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20101128170033/http://www.ruthenia.ru/folklore/meletneklgrinc.htm}}</ref>
Афольклор азнеишьа иахнагаз аеволиуциа иахҟьеит ауаажәларраҿы уи афункциа [[Литературоведение|алитературадырра]] аганахьала мацара акәымкәа, [[Антропология|антропологиеи]] [[Социология|асоциологиеи]] рганахьалагьы иахьахәаԥшуа.<ref>{{книга|часть=[[Богданов, Константин Анатольевич|Константин Богданов]]|заглавие=Беседы на рубеже тысячелетий|страницы=778—780}}</ref>
Иофициалтәым, иканонтәым афольклор ажанрқәеи ахкқәеи жәпакы иаразнак аспециалистцәа рылаԥш иҵашәом. Иаҳҳәап, [[Рукописный девичий рассказ|аӡӷабцәа рыбзиабаратә ҭоурыхқәа]] афольклореизгаҩцәа рылаԥш иҵашәеит 1980-тәи ашықәсқәа рзы, абзазаратәқәа ракәзар, урҭ еиҳа иҭбаау аҭоурых рымоуп.
== Аурыс фольклор ==
: ''Астатиа хада: [[Русский фольклор|Аурыс фольклор]].''
: ''Уахә. иара уб.: [[Культура СССР|СССР акультура]].''
СССР-аҿы [[цензура в СССР|ацензура]] иахҟьаны, аполитикатә, мамзаргьы асексуалтә ҵакы змаз [[Частушка|ахьӡыртәрақәеи]] [[анекдот|анекдотқәеи]] ԥсахын (уахә. [[Сатира в СССР|СССР аҿы асатира]]).
== Иара уб. уахә. ==
* [[Устная традиция|Аҿаԥыцтә традициа]]
* [[Народная песня|Ажәлар рашәа]]
* [[Народная музыка|Ажәлар рмузыка]]
* [[Этническая музыка|Аетникатә музыка]]
* [[Народная архитектура|Ажәлар рархитектура]]
* [[Малые жанры фольклора|Афольклор ажанр маҷқәа]]
* [[Городской фольклор|Ақалақьтә фольклор]]
* [[Детский фольклор|Ахәыҷтәы фольклор]]
* [[Фольклорные формулы|Афольклортә формулақәа]]
* [[Фейклор|Афеиклор]]
== Азгәаҭақәа ==
{{Reflist}}
== Алитература ==
* {{Книга
|заглавие = Большая российская энциклопедия. Том 33
|часть = Фольклор
|ссылка часть = https://old.bigenc.ru/music/text/4716709
|место = М.
|год = 2017
|страницы = 457
|ref = Большая российская энциклопедия
}}
* {{Из БСЭ|Народное творчество}}
* ''Соколов Ю.'' [http://feb-web.ru/feb/litenc/encyclop/leb/leb-7751.htm Фольклор] // Литературная энциклопедия. — Т. 11.
* [https://archive.org/details/B-001-026-938-15 Фольклор] // Советская историческая энциклопедия. — Т. 15. — Стб. 231.
* {{ВТ-ЭСБЕ|Фолклор|[[Аничков, Евгений Васильевич|Аничков Е. В.]]}}
* {{книга|автор=Адоньева С. Б.|заглавие=Прагматика фольклора|издание=|ответственный=|место=СПб.|издательство=Изд-во С.-Петерб. ун-та|год=2004|страниц=312|страницы=|isbn=5-288-03428-1|том=|ссылка=http://www.folk.ru/Monogr/pragmatics.pdf}}
* {{книга|автор=[[Берёзкин, Юрий Евгеньевич|Берёзкин Ю. Е.]]|заглавие=Тематическая классификация и распределение фольклорно-мифологических мотивов по ареалам|издание=|ответственный=|место=|издательство=|год=|страниц=|страницы=|isbn=|том=|ссылка=http://ruthenia.ru/folklore/berezkin/}}
* {{книга|автор=[[Борев, Юрий Борисович|Борев Ю. Б.]]|заглавие=История государства советского в преданиях и анекдотах|издание=|ответственный=|место=М.|издательство=Рипол|год=1995|страниц=|страницы=|isbn=5-87907-056-5|том=|ссылка=https://archive.org/details/istoriiagosudars0000bore}}
* {{книга|автор=[[Жирмунский, Виктор Максимович|Жирмунский В. М.]]|заглавие=Фольклор Запад и Восток. Сравнительно-исторические очерки|издание=|ответственный=|место=М.|издательство= ОГИ (Объединенное Гуманитарное Издательство)|год=2004|страниц=464 |страницы=|isbn=5-94282-179-8|ссылка=}}
* {{книга|автор=Зуева Т. В., Кирдан Б. П.|заглавие=Русский фольклор. Учебник для высших учебных заведений|издание=|ответственный=|место=|издательство=Флинта: Наука|год=2002|страниц=400 |страницы=|isbn=5-89349-115-7|том=|ссылка=http://refdb.ru/look/1459905-p7.html}}
* {{книга|автор=Калугин В. И.|заглавие=Струны рокотаху…: Очерки о русском фольклоре|издание=|ответственный=|место=|издательство=|год=|страниц=|страницы=|isbn=|том=|ссылка=http://www.razumei.ru/lastlib/otherbooks/792}}
* {{статья|автор= Костина А. В.|заглавие= Молодёжная культура и фольклор|ссылка= http://www.zpu-journal.ru/e-zpu/2009/4/Kostina_Youth_Culture/|издательство = [[МосГУ]]| издание= Электронный журнал «[[Знание. Понимание. Умение]]»|место = М.|год = 2009|номер = 4 - [[Культурология]]|страницы=}}
* {{статья|автор=[[Михневич, Владимир Осипович|Михневич В. О.]]|заглавие=Извращение народного песнетворчества|издание=|ответственный=|место=|издательство=[[Исторический вестник]]|год=1880|страницы=749—779|номер=12|том=III|ссылка=http://www.memoirs.ru/rarhtml/1377Mihnevic.htm|archive-date=2016-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019125824/http://www.memoirs.ru/rarhtml/1377Mihnevic.htm|url-status=dead}}
* {{книга|автор=Никитченков А.|заглавие=Вопросы истории методики преподавания фольклора в российской начальной школе|ссылка=https://books.google.com/books?id=7wOHCwAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PT3|место=М.|издательство=Прометей|год=2012}}
* {{книга|автор=Румянцева С.|заглавие=Нравственность в русской народной премудрости и иносказательности|издание=|ответственный=|место=|издательство=[[LAP Lambert Academic Publishing]]|год=2012|страниц=|страницы=|isbn=978-3-659-21493-6|том=|ссылка=}}
* {{книга|автор=Стефанов П.|заглавие=Мытарства души после смерти в болгарском фольклоре и культуре|издание=|ответственный=|место=|издательство=|год=|страниц=|страницы=|isbn=|том=|ссылка=http://manefon.org/show.php?t=2&txt=11|archive-date=2016-10-07|access-date=2026-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007053130/http://manefon.org/show.php?t=2&txt=11|url-status=dead}}
* ''[[Берёзкин, Юрий Евгеньевич|Берёзкин Ю. Е.]], Дувакин Е. Н.'' [http://ruthenia.ru/folklore/berezkin/ Тематическая классификация и распределение фольклорно-мифологических мотивов по ареалам. Аналитический каталог].
== Азхьарԥшқәа ==
* [http://www.ruthenia.ru/folklore/ Фольклор и постфольклор. Структура, типология, семиотика]
** [http://www.ruthenia.ru/folklore/publications.htm Фольклор и постфольклор — Публикации]
** [http://www.ruthenia.ru/folklore/folkloristlibrary.htm Фольклор и постфольклор — Библиотека фольклориста]
* [http://www2.rsuh.ru/article.html?id=73289 Терминология и понятия современной фольклористики] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20240910011714/http://www2.rsuh.ru/article.html?id=73289 |date=2024-09-10 }}. Институт высших гуманитарных исследований им. Е. М. Мелетинского. [[Российский государственный гуманитарный университет|РГГУ]].
{{Авторитет змоу адыррақәа}}
{{DEFAULTSORT:фольклор}}
[[Акатегориа:Афольклор| ]]
[[Акатегориа:Амилаҭтә культура]]
[[Акатегориа:1840-тәи ашықәсқәа раан алагамҭақәа]]
amt3qessziolcchoeacg3ohofz30146
Акатегориа:Саудтәи арабцәа
14
54031
168325
168165
2026-06-20T12:17:42Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Арабаа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Арабцәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168325
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|People of Saudi Arabia}}
[[Акатегориа:Саудтәи Арабсҭан]]
[[Акатегориа:Ауаа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Арабцәа|*]]
[[Акатегориа:Саудтәи Арабсҭан ауаажәларра]]
[[Акатегориа:Азиауаа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Мраҭашәара-азиауаа]]
6htor93tycpchoeff18ehks1b6zrbqb
168326
168325
2026-06-20T12:18:23Z
Fraxinus.cs
8381
168326
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|People of Saudi Arabia}}
[[Акатегориа:Саудтәи Арабсҭан]]
[[Акатегориа:Ауаа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Арабцәа]]
[[Акатегориа:Саудтәи Арабсҭан ауаажәларра]]
[[Акатегориа:Азиауаа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Мраҭашәара-азиауаа]]
eps4baddft8yok87g43i9e0u3ydsreh
Акатегориа:Иеменаа
14
54037
168329
168170
2026-06-20T12:21:01Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Арабаа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Арабцәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168329
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|People of Yemen}}
[[Акатегориа:Иемен]]
[[Акатегориа:Ауаа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Арабцәа|*]]
[[Акатегориа:Иемен ауаажәларра]]
[[Акатегориа:Азиауаа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Мраҭашәара-азиауаа]]
ec15e4d3893bfa0ear2v15iboss13is
168330
168329
2026-06-20T12:21:09Z
Fraxinus.cs
8381
168330
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|People of Yemen}}
[[Акатегориа:Иемен]]
[[Акатегориа:Ауаа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Арабцәа]]
[[Акатегориа:Иемен ауаажәларра]]
[[Акатегориа:Азиауаа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Мраҭашәара-азиауаа]]
0a5brqyg38nentnakbkiqiqrdnkqn8t
Аҩыра
0
54052
168564
168206
2026-06-20T20:07:48Z
InternetArchiveBot
15973
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
168564
wikitext
text/x-wiki
{{Аҵакырацәара|Аҩыра|Аҩыра (аҵакы)}}
[[Файл:Medieval writing desk.jpg|thumb|250px|Аҳәынҭқар ихаан, ақьырсиантә [[писец|хҩылааҩ]] иусураан|альт=]]
«Аҩыра»– ари иааизакны аҩыратә текстқәа раԥҵара апроцесс ауп.<ref>J. Derrida ''Of Grammatology'', p.9{{In lang|en}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://filosof.historic.ru/books/item/f00/s00/z0000204/index.shtml |title=Жак Деррида и грамматология |access-date=2010-03-25 |archive-date=2010-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100329122312/http://filosof.historic.ru/books/item/f00/s00/z0000204/index.shtml |url-status=live }}</ref> Мраҭашәаратәи акультураҿы аҩыра иаҵанакуеит адыргақәа, ма асимволқәа рхархәарала [[текст|текстла]] иаарԥшу [[язык|абызшәа]] ([[письменность|аҩыра]] ҳәа еицырдыруа).
Аҩыраҿы ахархәара рымазар алшоит ацәажәара афонетикатә елементқәа зныԥшуа абстракттә символқәа, иаҳҳәап, индоевропатәи абызшәақәа рыҟны еиԥш, мамзаргьы ахархәара рымазар алшоит аобиектқәа ирмариоу рсахьақәеи аилкаарақәеи, иаҳҳәап, Амрагыларатәи Азиеи Ажәытәтәи Мысреи рпиктографиатә ҩыратә формақәа рыҟны еиԥш. Ус шакәугьы, урҭ [[Пещерная живопись|ацаҟьа иануи аҿыханҵеи рсахьақәа]] иреиԥшым, иара убас итекстәым аинформациа еиқәзырхо исимволтәым азнеишьақәа, иаҳҳәап аудиокассетақәа.
Иҷыдоу адыргатә система аҳасабала аҩыра ҭырҵаауеит [[грамматология|аграмматологиа]], [[эпиграфика|аепиграфика]], [[палеография|апалеографиа]] реиԥш иҟоу адисциплинақәа.
Аҩыра аамҭеи ақәыԥшылареи рҿы ауаҩы ибызшәа арҭбаара иазкуп. Еиҳарак аҩыра цәырҵит ажәытәтәи акультурақәа рполитика арҭбаара иабзоураны. Урҭ ирҭахын игәрагоу амҩақәа аинформациа аиҭагаразы, афинанстә ҳасабырба аиқәырхаразы, аҭоурыхтә гәалашәарақәа реиқәырхаразы уҳәа.<ref name="Robinson, 2003, p. 36">Robinson, 2003, p. 36{{In lang|en}}</ref> Ҳера ҟалаанӡа IV азқьышықәсазы, ахәаахәҭратә еизыҟазаашьақәеи административтә напхгареи рҭахрақәа ауаҩы игәынкыларатә лшарақәа иреиҳахеит, убас, аҩыра аҳасаббареи аинырреи рзы еиҳа игәрагоу мҩаны иҟалеит. [[Древний Египет|Ажәытәтәи Мысра]] аҟны, [[Месоамерика]] аҟны еиԥш, амзарқәеи аполитикатә ҭахрақәа инарықәыршәаны ауаажәларратәи аԥсабаратәи хҭысқәа ранҵареи рзы аҩыра аҿиара аиуит.
== Аинформациа анҵашьа ==
Уеллс иҳәоит, аҩыра иалшоит «аиқәшаҳаҭрақәа, азакәанқәа, ауасиаҭқәа адокументқәа раҳасабала реиқәырхара. Уи ижәытәу ақалақь-ҳәынҭқаррақәа рҟынтәи, шәагаала аҳәынҭқаррақәа рҟынӡа реизҳара алнаршоит. Аԥшьаҩы ма аҳ иажәеи, уи ихәдықәҵарақәеи, илаԥши ибжьи рҳәаақәа хараӡа ирҭыҵыр рылшоит, насгьы иԥсра ашьҭахь анырра ҟанаҵар алшоит».<ref>Wells in Robinson, 2003, p.35{{In lang|en}}</ref>
=== Аҩыра ахкқәа ===
Ихадоу [[Письменность|аҩыра]] ахкқәа (ажәаҳәа аҭаҩра аметодқәа) ԥшь-категориак рыла еихшоуп: алогографтә, ацыратә, анбантә, аҷыдаҟазшьатә. Иҟоуп ахәбатәи акатегориагьы – [[идеографическое письмо|аидеографиатә ҩыра]] (агәҭакқәа рсимволқәа), ахаангьы абызшәа аарԥшра аҩаӡара аҟынӡа аҿиара змамыз. Афбатәи акатегориа – [[пиктографическое письмо|апиктографиатә ҩыра]], ахала абызшәа азаарԥшуам, аха лассы-лассы алогографтә системақәа рышьаҭа шьақәнаргылоит.
==== Алогограммақәа ====
[[Логографическое письмо|Алогограмма]] – хазы иҟоу ажәақәа ма [[Морфема|аморфемақәа]] зныԥшуа адыргақәа ранҵара иазкуп. Ацәажәара анҵаразы хыԥхьаӡара рацәала алогограммақәа аҭахуп, урҭ рҵаразы – акыр шықәса. Ари, алфавиттә ҩыра иаҿырԥшны уахәаԥшуазар, алогографтә ҩыра иамоу зегь реиҳа ихадоу гхоуп. Аха, ас еиԥш иҟоу абызшәа анырҵалак ашьҭахь, уи ихадоу ахархәара ааԥшуеит - ирццакны аԥхьара. Иарбанзаалак аҩыратә система инагӡаны илогографтәым: урҭ зегьы алогограммақәа инарымаданы, афонетикатә компонентқәагьы рымоуп («алогосиллабтә» компонентқәа [[Китайское письмо|акитаи ҩыраҟны]] еиԥш, [[Клинопись|асалҩыра]], [[Майя (письмо)|маиа рҩырақәа]] рҿы адырга аморфема, ацыра ма рыҩбагьы аанарԥшыр алшоит; «алогоконсонанттә» компонентқәа аиероглифқәа рҿы). Урҭ рӷьырак аидеографиатә компонентқәа рыла ишьақәгылоуп (акитаитә «радикалқәа», аиероглифтә «аарпшыгақәа»). Иаҳҳәап, маиа рҩыраҿы адырга “арӡысага” азы “ка” рҳәоит, насгьы уи ахархәара аиуеит ацыра "ка" аарԥшразы, иаҭахума алогограмма аҳәашьа арбара, мамзаргьы иара алогограмма ыҟамзар. Акитаи ҩыраҟны, 90% раҟара асимволқәа, “радикал» ҳәа изышьҭоу, асемантикатә (аҵакытә) елементқәа рыла еидҳәалоуп, уи иацуп аҳәашьа аазырԥшуа асимвол «афонетикатә» ҳәа изышьҭоу. Аха афонетикатә елементқәа алогографиатә елементқәа хадырҭәаауеит.<ref>Smith, Frank. ''Writing and the writer.'' Routledge, 1994, p. 142{{In lang|en}}</ref>
Иахьатәи аамҭазы ахархәара змоу алогографтә система хадас иҟоу акитаитә иероглифқәа, ԥсахрақәак алагаланы Китаи, Иапониа, еиҳа имаҷны Аладатәи Кореиа акореиатәи абызшәаҿы ахархәара рымоуп. Даҽа ҿырԥштәык – аклассикатә “[[письмо и|ҩыра и]].”
==== Ацыратә (асиллабикатә) ҩыра ====
[[Слоговое письмо|Ацыратә (асиллабикатә) ҩыра]] – [[слог|ацырақәа]] рыла ишьақәгыло аҩыратә дыргақәа реизгоуп. Ацыратә (асиллабикатә) ҩыраҿы адырга еиҳарак иаарԥшуп абжьыҟеи ацыбжьыҟеи реицааирала, мамзаргьы бжьыҟа мацарак ала. Аха зны-зынла адыргақәа иаадырԥшуеит еиҳа иуадаҩны еилоу ацырақәа (иаҳҳәап, ацыбжьыҟа-абжьыҟа-ацыбжьыҟа ма ацыбжьыҟа-ацыбжьыҟа-абжьыҟа). Ацырақәа рфонетикатә еимадара алфавит ианыԥшӡом. Иаҳҳәап, ацыра «ка» зынӡа еиԥшхаӡом ацыра «ки», насгьы алфавит аҿы урҭ абжьыҟақәа злоу еиԥшу ацырақәа арбаӡам.
Ацыратә (асиллабикатә) ҩыра ацыра имариоу аилазаашьа змоу абызшәақәа еиҳа ирнаалоит, иаагозар аиапон бызшәа. Ацыратә (асиллабикатә) ҩыра зхы иазырхәо егьырҭ абызшәақәа рахьынтә рыӡбахә ҳәазар ҟалоит [[микенский язык|микентәи]] [[линейное письмо Б|ацәаҳәатә ҩыра Б]], [[чероки|черокаа]]и [[ндюка|ндиукаа]]и рҩыра, англыз бызшәа шьаҭас измоу [[Суринам|Суринама]] иҟоу [[Креольские языки|акреол бызшәа]], иара убас [[Либериа|Либериа]] иҟоу [[Ваи (язык)|аваи бызшәа]]. Алогографиатә системақәа реиҳарак иӷәӷәоу ацыратә компонентқәа рымоуп. [[Эфиопское письмо|Аефиоптә ҩыра]], алфавит шьаҭас ишамоугьы, еилоу ацыбжьыҟақәеи абжьыҟақәеи рыла ишьақәгылоуп, убри аҟнытә ари аҩыра ацыратә (асиллабикатә) ҩыра аҳасабала иҭҵаауп.
==== Алфавитқәа ====
{{See also|Алфавит аҭоурых}}
[[Файл:Bolorgir.jpg|thumb|right|300px|XIV ашәышықәсазтәи аерман напылаҩыра]]
[[Алфавит]] – ари абызшәа афонемақәа аазырԥшуа, мамзаргьы ҭоурыхла иаазырԥшуаз, адыргақәа реидкыла ауп. [[Фонология|Афонологиатә]] алфавит аҿы афонемақәеи анбанқәеи аҩганкгьы рыла ибзианы еиқәшәоит: изыҩуа ажәа аҳәашьа идыруазар, ажәа аҩышьагьы идыруеит, изҳәо ажәа аҩышьа идыруазар, ажәа аҳәашьагьы идыруеит.
Абызшәақәа, рҩышьатә системақәа ирхьыԥшымкәа, лассы-лассы аҿиара роуеит. Аханатә дара ирнымаалоз егьырҭ абызшәақәа рҟынтәи аҩырақәа рыдыркылоит, убри аҟнытә алфавит аҿы иарбоу анбанқәа афонемақәа иахьынӡарықәшәо азгәаҭаны бызшәак аҟынтәи даҽа бызшәак ахь рҽырыԥсахуеит.
===== Ацыбжьыҟатә (аконсонанттә) ҩыра =====
Мрагылара-ааигәатәи алфавитқәа реиҳарак ацыбжьыҟақәа рымацара рыла ишьақәгылоуп, зны-зынла абжьыҟақәа адиакритикатә дыргақәа рыла иаарԥшызар ауеит. Ари аҷыдара цәырҵит Мысратәи аиероглифқәа рнырра иахҟьаны. Ас еиԥш иҟоу асистемақәа «[[абджад|абџьадқәа]]» ҳәа ирышьҭоуп, араб бызшәала иаанагоит «алфавит».
===== Ацыбжьыҟа-цыратә (аконсонант-силлабикатә) ҩыра =====
Индиа, Алада-Мрагыларатәи Азиа ралфавитқәа реиҳарак рҿы абжьыҟақәа адиакритикатә дыргақәа рыла, мамзаргьы ацыбжьыҟа аформа ԥсахны иаарԥшуп. Ас еиԥш иҟоу аҩыра «[[абугида]]» ҳәа иашьҭоуп. Иҟоуп абугидқәак, иаҳҳәап, [[геэз|геез]], [[Канадское слоговое письмо|кри]], ахәыҷқәа ацыратә (асиллабикатә) аҳасабала ирҵо, убри аҟнытә урҭ лассы-лассы ацыратә (асиллабикатә) ҩыра иахырыԥхьаӡалоит. Аха, ацыратә (асиллабикатә) ҩыра хаҭа еиԥш, урҭ цырацыԥхьаӡа хаз-хазы адыргақәа рымаӡам.
Зны-зынла атермин «алфавит» иаҵанакуеит абжьыҟақәеи ацыбжьыҟақәеи азырбо хазы иҟоу анбанқәа рсистема, иаҳҳәап, [[Алаҭын алфавит|алаҭын алфавит]], абугидқәагьы абџьадқәагьы алфавитқәа рахь иаҵанакыр рылшоит. Убри аҟнытә [[греческий алфавит|абырзен алфавит]] лассы-лассы адунеи аҿы раԥхьатәи алфавитны ирыԥхьаӡоит.
==== Аҷыдаҟазшьатә алфавит ====
Аҷыдаҟазшьатә алфавит абызшәа шьақәзыргыло афонемақәа ирыхәаԥшуеит. Иаҳҳәап, ақьышәқәа рыла ишьақәгыло ашьҭыбжьқәа зегьы ("ақьышәтә" шьҭыбжьқәа) еицырзеиԥшу елементк рымазар ауеит. Алаҭын алфавит аҿы уи убарҭоуп «b», «p» реиԥш иҟоу анбанқәа рыҟны. Аха ақьышәтә «m» зынӡа даҽа хкуп, насгьы уи еиԥшу «q» иқьышәтәым. Кореиатәи аҩыра [[хангыль]] аҿы ақьышәтә цыбжьыҟақәа рыԥшьбагьы еиԥшны ишьақәгылоуп. Аха апрактикаҿы акореиатәи абызшәа ахәыҷы ирҵахоит еицырдыруа алфавит шьаҭас иаманы, уи иамоу аҷыдаҟазшьатә елементқәа ракәзар, уаҩы изгәамҭо иаанхоит.
Аҷыдаҟазшьатә алфавит даҽа ҿырԥштәык аҳасабала иаагазар ҟалоит, [[Жестовые языки|анапырхахаратә бызшәақәа]] жәпакы рзы еицырдыруа анапырхахаратә ҩыра, анапқәеи ахаҿи рыҵасра аиконографиатә дыргақәа рыла иаарԥшуп. Аҷыдаҟазшьатә алфавитқәа ахархәара рымоуп афантастикатә ма иаԥҵоу асистемақәа рҿгьы, иаҳҳәап, [[Толкин, Джон Рональд Руэл|Џь.Р.Р. Толкин]] иаԥиҵаз [[тенгвар]].
==== Аҩырақәа рсистема аҭоурыхтә нырра ====
[[Файл:Olin-Warner-LoC-tympanum-Highsmith.jpeg|thumb|300px|Олин Уорнер, аҩыра аазырԥшуа [[Тимпан (архитектура)|атимпан]]. Томас Џьефферсон ихан, аҩналарҭа хада хыхьтәи аԥшра, Вашингтон, 1896]]
Аҭоурыхҭҵааҩцәа аҭоурых иаԥхьааиуа ахҭыси, аҭоурыхи реиԥшымзаара иазааҭгылоит: аҭоурых шьақәыргылахоит аҩыра ацәырҵрала. Ажәытәӡатәи ажәларқәа ацаҟьа иану рҩырақәеи апетроглифқәеи аҩыра аԥхьа иҟаз аҳасабала иԥхьаӡазар ҟалоит, урҭ ҩырахаҭаны иԥхьаӡатәым, избанзар абызшәа шьақәдыргылаӡом.
Аҩыра асистема уи зхы иазырхәоз ауаа рҭахрақәа инарықәыршәаны, есымша аҽаԥсахуан, иҿион. Зны-зынла аамҭа цацыԥхьаӡа адыргақәа рформа, рҭыԥ, рҵакы рҽырыԥсахуан. Аҩыратә дыргақәа рыҿиара гәаҭауа, еилкаахар алшоит урҭ зхы иазырхәоз ауаа рҭахрақәа, насгьы аамҭа цацыԥхьаӡа урҭ аҭахрақәа рыҽшырыԥсахуаз.
=== Аҩыратә маҭәахәқәеи амыругақәеи ===
Ауаатәыҩса рҭоурых ахьынӡанаӡааӡо аҩыразы рхы иадырхәон еиуеиԥшым амаҭәахәқәеи амыругақәеи, урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟан [[Скрижали Завета|ахаҳәтә ҩыраӷәқәа]], [[Глиняная табличка|анышәаԥшьтә ҭаӡҩырақәа]], [[Восковая табличка|ацәатә ҭаӡҩырақәа]], [[пергамент|апергамент]], [[бумага|ақьаад]], абҩатә бӷьыцқәа, [[Грифель|агрифельқәа]], аҵысхәқәа, амарқьаф, ашәыгахьшьыгақәа, [[карандаш|акарандашьқәа]], [[Ручка (канцелярия)|аҩыгақәа]] уҳәа еиуеиԥшым [[Литография|алитографиатә]] хкқәа. Иҟоуп агәаанагара аҩыра аҳасабала, аинкқәа арахәыцқәа реиқәҳәаларҭақәа, кипу ҳәа изышьҭоу, рхы иадырхәон ҳәа.<ref>[http://khipukamayuq.fas.harvard.edu/index.html The Khipu Database Project] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20110722135315/http://khipukamayuq.fas.harvard.edu/index.html |date=2011-07-22 }}{{In lang|en}}</ref>
Анаҩс, аҩыратә мыруга аҳасабала, инарҭбааны ирылаҵәо иалагеит акьыԥхьга машьынақәеи еиуеиԥшым атексттә процессорқәа рформақәеи, иара убас ҳаамҭазтәи аҩыратә мыругақәеи ажәытә ҩыгақәеи акарандашьқәеи ахьеиҿдырԥшуа аҭҵаарақәа мҩаԥысуеит.<ref>Daniel Chandler: Do the write thing?, Electric Word, v.17, 1990, pp. 27-30{{In lang|en}}</ref><ref>Daniel Chandler: The phenomenology of writing by hand, Intelligent Tutoring Media, v.3(2/3), 1992, pp. 65-74{{In lang|en}}</ref><ref>Daniel Chandler: Writing strategies and writers' tools, English Today: The International Review of the English Language, v.9(2), 1993, pp. 32-80{{In lang|en}}</ref><ref>Daniel Chandler: Who needs suspended inscription?, Computers and Composition, v.11(3), 1994, pp. 191—201{{In lang|en}}</ref><ref>Daniel Chandler: The Act of Writing: A Media Theory Approach, Prifysgol Cymru, Aberystwyth, 1995{{In lang|en}}</ref>
== Шәахә. иара убас ==
{{col-begin}}
{{col-3}}
* [[Автор]]
* [[Асемическое письмо|Асемиатә ҩыра]]
* [[Белая книга|Ашәҟәы шкәакәа]]
* [[Бустрофедон|Абустрофедон]]
* [[Гетерография|Агетерографиа]]
* [[Грамматика|Аграмматика]]
* [[Грамотность|Аҩра-аԥхьара]]
* [[Дешифровка|Ашифраартра]]
* [[Дислексия|Адислексиа]]
* [[Журналистика|Ажурналистика]]
{{col-3}}
* [[Издательское дело|Аҭыжьратә ус]]
* [[Interactive fiction]]
* [[Каллиграфия|Акаллиграфиа]]
* [[Карандаш|Акарандашь]]
* [[Книгопечатание|Ашәҟәкьыԥхьра]]
* [[Лингвистика|Абызшәадырра]]
* [[Алитература|Алитература]]
* [[Литературная критика|Алитературатә критика]]
* [[Литературная премия|Алитературатә премиа]]
{{col-3}}
* [[Рукопись|Анапылаҩыра]]
* [[Общение|Аиҿцаара]]
* [[Орфография|Аҩышьаԥҟара]]
* [[Писатель|Ашәҟәыҩҩы]]
* [[Письменность|Аҩыра]]
* [[Письменная история|Аҩыратә ҭоурых]]
* [[Речь|Ацәажәара]]
* [[Скрипторий|Аскриптории]]
* [[Соавторство|Ацавторра]]
* [[Типографика|Атипографика]]
* [[Устная традиция|Аҿаԥыцтә традициа]]
* [[Чистописание|Ацқьаҩыра]]
{{col-end}}
== Азгәаҭақәа ==
{{Reflist}}
== Азхьарԥшқәа ==
* ''Robinson, Andrew'' The Origins of Writing // David Crowley and Paul Heyer (eds) ''Communication in History: Technology, Culture, Society'' (Allyn and Bacon, 2003).
{{DEFAULTSORT:ҩыра}}
[[Акатегориа:Аҩыра| ]]
[[Акатегориа:Ахымҩаԥгашьа]]
[[Акатегориа:Ауаҩытәыҩсатә еимадара]]
[[Акатегориа:Абызшәа]]
[[Акатегориа:Аҩыратә еимадара]]
fghomkig8f4qyo9j5186e6f18l4swri
Акатегориа:Аԥсылманцәа ажәларқәа рыла
14
54135
168317
2026-06-20T12:04:10Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ԥсылманцәа ажәларқәа рыла}} [[Акатегориа:Аԥсылманцәа| жәларқәа]] [[Акатегориа:Ауаа ажәларқәа рылеи адинқәа рылеи| ԥсылманцәа]]»
168317
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:ԥсылманцәа ажәларқәа рыла}}
[[Акатегориа:Аԥсылманцәа| жәларқәа]]
[[Акатегориа:Ауаа ажәларқәа рылеи адинқәа рылеи| ԥсылманцәа]]
31i1gznp24b2tvhj3ihfeqsza48gm2z
Акатегориа:Ауаа ажәларқәа рылеи адинқәа рылеи
14
54136
168318
2026-06-20T12:05:32Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:уаа ажәларқәа рылеи адинқәа рылеи}} [[Акатегориа:Ауаа ажәларқәа рыла|+динқәа]] [[Акатегориа:Ауаа адинқәа рыла| жәларқәа]]»
168318
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:уаа ажәларқәа рылеи адинқәа рылеи}}
[[Акатегориа:Ауаа ажәларқәа рыла|+динқәа]]
[[Акатегориа:Ауаа адинқәа рыла| жәларқәа]]
evic06pusg0n4fc5rk6r25n226456gf
Акатегориа:Арабцәа адинқәа рыла
14
54137
168319
2026-06-20T12:07:23Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Арабцәа| динқәа]] [[Акатегориа:Ауаа ажәларқәа рылеи адинқәа рылеи]]»
168319
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Арабцәа| динқәа]]
[[Акатегориа:Ауаа ажәларқәа рылеи адинқәа рылеи]]
fdytmedq0x6lpi4x4w81k554juz6evq
Акатегориа:Арабцәа
14
54138
168320
2026-06-20T12:10:56Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Arab people}} {{cat main}} [[Акатегориа:Арабаа]] [[Акатегориа:Африкауаа ажәларқәа рыла]] [[Акатегориа:Азиауаа ажәларқәа рыла]] [[Акатегориа:Асемиттә жәларқәа]] [[Акатегориа:Мрагылара Ааигәа инхо ауаа]] [[Акатегориа:Аҩада-африкауаа]] Акатегориа:Мраҭашәара-аз...»
168320
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Arab people}}
{{cat main}}
[[Акатегориа:Арабаа]]
[[Акатегориа:Африкауаа ажәларқәа рыла]]
[[Акатегориа:Азиауаа ажәларқәа рыла]]
[[Акатегориа:Асемиттә жәларқәа]]
[[Акатегориа:Мрагылара Ааигәа инхо ауаа]]
[[Акатегориа:Аҩада-африкауаа]]
[[Акатегориа:Мраҭашәара-азиауаа]]
35w3gj7j4e3tz08f7equjndpfbtscg9
Акатегориа:Африкауаа ажәларқәа рыла
14
54139
168321
2026-06-20T12:11:59Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Африкауаа| жәларқәа]] [[Акатегориа:Ауаа ажәларқәа рыла|.]] [[Акатегориа:Африкатәи ажәларқәа|*]]»
168321
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Африкауаа| жәларқәа]]
[[Акатегориа:Ауаа ажәларқәа рыла|.]]
[[Акатегориа:Африкатәи ажәларқәа|*]]
fz20xvb6bn99n9a782pankkw0iuefuk
Акатегориа:Азиауаа ажәларқәа рыла
14
54140
168322
2026-06-20T12:12:31Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Азиауаа| жәларқәа]] [[Акатегориа:Ауаа ажәларқәа рыла|.]] [[Акатегориа:Азиатәи ажәларқәа|*]]»
168322
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Азиауаа| жәларқәа]]
[[Акатегориа:Ауаа ажәларқәа рыла|.]]
[[Акатегориа:Азиатәи ажәларқәа|*]]
r4alc0ha6d3kudeyjteh6ifzu1e73hz
Акатегориа:Асемиттә жәларқәа
14
54141
168323
2026-06-20T12:15:18Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commonscat|Semitic peoples}} {{DEFAULTSORT:семиттә жәларқәа}} [[Акатегориа:Афразиатәи амилаҭқәа]] [[Акатегориа:Абжьаратәи Мрагылара аҿы иҟоу амилаҭқәа]] [[Акатегориа:Асемитҭҵаара|жәларқәа]] [[Акатегориа:Мрагыларатәи Африка иҟоу ажәларқәа]]»
168323
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Semitic peoples}}
{{DEFAULTSORT:семиттә жәларқәа}}
[[Акатегориа:Афразиатәи амилаҭқәа]]
[[Акатегориа:Абжьаратәи Мрагылара аҿы иҟоу амилаҭқәа]]
[[Акатегориа:Асемитҭҵаара|жәларқәа]]
[[Акатегориа:Мрагыларатәи Африка иҟоу ажәларқәа]]
6kk3c70kzwdylhb0x9n3ohu21b5sv4t
Акатегориа:Мрагыларатәи Африка иҟоу ажәларқәа
14
54142
168324
2026-06-20T12:16:51Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «[[Акатегориа:Мрагыларатәи Африка|жәларқәа]] [[Акатегориа:Африкатәи ажәларқәа| ]] [[Акатегориа:Мрагыларатәи Африка инхо ауаа|жәларқәа]] [[Акатегориа:Амилаҭқәа арегионқәа рыла]]»
168324
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Мрагыларатәи Африка|жәларқәа]]
[[Акатегориа:Африкатәи ажәларқәа| ]]
[[Акатегориа:Мрагыларатәи Африка инхо ауаа|жәларқәа]]
[[Акатегориа:Амилаҭқәа арегионқәа рыла]]
4px1qhmtwyytzapkzizim3vv636t0ho
Акатегориа:Мраҭашәара-азиатәи аԥсылманцәа
14
54143
168337
2026-06-20T12:27:11Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Мраҭашәаратәи Азиа иҟоу аԥсылманра| ԥсылманцәа]] [[Акатегориа:Мраҭашәара-азиауаа рдинхаҵарала|ԥсылманцәа]] [[Акатегориа:Азиатәи аԥсылманцәа|*]]»
168337
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Мраҭашәаратәи Азиа иҟоу аԥсылманра| ԥсылманцәа]]
[[Акатегориа:Мраҭашәара-азиауаа рдинхаҵарала|ԥсылманцәа]]
[[Акатегориа:Азиатәи аԥсылманцәа|*]]
7nbs5pad8r60up9uwnpv5vpp7u90q0h
Акатегориа:Мраҭашәара-азиауаа рдинхаҵарала
14
54144
168338
2026-06-20T12:28:30Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Мраҭашәара-азиауаа| динхаҵарала]] [[Акатегориа:Азиауаа рдинхаҵарала|*]] [[Акатегориа:Мраҭашәаратәи Азиа иҟоу адин| ]]»
168338
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Мраҭашәара-азиауаа| динхаҵарала]]
[[Акатегориа:Азиауаа рдинхаҵарала|*]]
[[Акатегориа:Мраҭашәаратәи Азиа иҟоу адин| ]]
smfazz2e2cs35vk90bpnh7gmvg6dc12
Акатегориа:Саудтәи Арабсҭан инхо ауаа адинхаҵарақәа рыла
14
54145
168339
2026-06-20T12:30:54Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commonscat|People of Saudi Arabia by religion}} {{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Азиауаа рдинхаҵарала]] [[Акатегориа:Ауаа атәылақәа рылеи адинхаҵарақәа рылеи]] [[Акатегориа:Арабцәа адинқәа рыла]] [[Акатегориа:Мрагылара Ааигәа инхо ауаа адинқәа рыла]] Акатегориа:{{Title coun...»
168339
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|People of Saudi Arabia by religion}}
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Азиауаа рдинхаҵарала]]
[[Акатегориа:Ауаа атәылақәа рылеи адинхаҵарақәа рылеи]]
[[Акатегориа:Арабцәа адинқәа рыла]]
[[Акатегориа:Мрагылара Ааигәа инхо ауаа адинқәа рыла]]
[[Акатегориа:{{Title country}} иҟоу адин]]
[[Акатегориа:Саудтәи арабцәа| динхаҵарақәа]]
9ej2wbycmsw1zxx0iuzjcszst4wlb0n
Акатегориа:FBI зегь еиҳа ирҭахыз ибналаз жәаҩык
14
54146
168340
2026-06-20T12:39:22Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|FBI Ten Most Wanted Fugitives}} {{Cat main}} {{CatAutoTOC}} [[Акатегориа:Аусеилыргара афедералтә биуро]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ирышьҭоу ибналаз ауаа]]»
168340
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|FBI Ten Most Wanted Fugitives}}
{{Cat main}}
{{CatAutoTOC}}
[[Акатегориа:Аусеилыргара афедералтә биуро]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ирышьҭоу ибналаз ауаа]]
4zciuaclqhxsnt2zgpksxwlel6bz0jl
Акатегориа:Аусеилыргара афедералтә биуро
14
54147
168341
2026-06-20T12:50:25Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commonscat|Federal Bureau of Investigation}} '''[[Аусеилыргара афедералтә биуро]]''' {{lang-en|Federal Bureau of Investigation}} (FBI) {{Cat main}} {{DEFAULTSORT:усеилыргара афедералтә биуро}} [[Акатегориа:Аҳәынҭқарра аҩныҵҟатәи аԥшыхәратә усбарҭақәа]] Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә азакә...»
168341
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Federal Bureau of Investigation}}
'''[[Аусеилыргара афедералтә биуро]]''' {{lang-en|Federal Bureau of Investigation}} (FBI)
{{Cat main}}
{{DEFAULTSORT:усеилыргара афедералтә биуро}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарра аҩныҵҟатәи аԥшыхәратә усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә азакәанхьчаратә усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Азакәанхьчаратә ԥшыхәратә усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа Риустициа Адепартамент аусбарҭақәа]]
hhtrnqmsgvmrht0o7q4d9tcrbhb05k7
168342
168341
2026-06-20T12:50:40Z
Fraxinus.cs
8381
168342
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Federal Bureau of Investigation}}
'''[[Аусеилыргара афедералтә биуро]]''' — {{lang-en|Federal Bureau of Investigation}} (FBI)
{{Cat main}}
{{DEFAULTSORT:усеилыргара афедералтә биуро}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарра аҩныҵҟатәи аԥшыхәратә усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә азакәанхьчаратә усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Азакәанхьчаратә ԥшыхәратә усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа Риустициа Адепартамент аусбарҭақәа]]
5979sxc85ks5ebimjfcq1w5g36ufy04
168382
168342
2026-06-20T13:22:58Z
Fraxinus.cs
8381
± 2 категориақәа [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168382
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Federal Bureau of Investigation}}
'''[[Аусеилыргара афедералтә биуро]]''' — {{lang-en|Federal Bureau of Investigation}} (FBI)
{{Cat main}}
{{DEFAULTSORT:усеилыргара афедералтә биуро}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарра аҩныҵҟатәи аԥшыхәратә усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә азинхьчаратә усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Азинхьчаратә ԥшыхәратә усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа Риустициа Адепартамент аусбарҭақәа]]
nlhjfqtctbc3hf8r7752o0fpoypyrh8
168383
168382
2026-06-20T13:23:18Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә азинхьчаратә усбарҭақәа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә зинхьчаратә усбарҭақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168383
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Federal Bureau of Investigation}}
'''[[Аусеилыргара афедералтә биуро]]''' — {{lang-en|Federal Bureau of Investigation}} (FBI)
{{Cat main}}
{{DEFAULTSORT:усеилыргара афедералтә биуро}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарра аҩныҵҟатәи аԥшыхәратә усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә зинхьчаратә усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Азинхьчаратә ԥшыхәратә усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа Риустициа Адепартамент аусбарҭақәа]]
8kjl5o2v8yaw1ma9j32nw8hjizpqyrn
Акатегориа:Аҳәынҭқарра аҩныҵҟатәи аԥшыхәратә усбарҭақәа
14
54148
168343
2026-06-20T12:52:45Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарра аҩныҵҟатәи аԥшыхәратә усбарҭақәа}} [[Акатегориа:Аԥшыхәратә усбарҭақәа ахкқәа рыла]] [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә шәарҭадара аусбарҭақәа|ҩныҵҟатәи]]»
168343
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарра аҩныҵҟатәи аԥшыхәратә усбарҭақәа}}
[[Акатегориа:Аԥшыхәратә усбарҭақәа ахкқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә шәарҭадара аусбарҭақәа|ҩныҵҟатәи]]
pncu182zwold6g4vugc854eonyn5xuq
168344
168343
2026-06-20T12:55:18Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аԥшыхәратә усбарҭақәа ахкқәа рыла]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Амаҵзура ҷыдақәа ахкқәа рыла]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168344
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарра аҩныҵҟатәи аԥшыхәратә усбарҭақәа}}
[[Акатегориа:Амаҵзура ҷыдақәа ахкқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә шәарҭадара аусбарҭақәа|ҩныҵҟатәи]]
iv1fhnnclkdk7gz9dntwk42n3r096xc
Акатегориа:Амаҵзура ҷыдақәа ахкқәа рыла
14
54149
168345
2026-06-20T12:57:57Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:маҵзура ҷыдақәа ахкқәа рыла}} [[Акатегориа:Амаҵзура ҷыдақәа| хкқәа]] [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа ахкқәа рыла|-маҵзура ҷыдақәа]]»
168345
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:маҵзура ҷыдақәа ахкқәа рыла}}
[[Акатегориа:Амаҵзура ҷыдақәа| хкқәа]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа ахкқәа рыла|-маҵзура ҷыдақәа]]
0kzl763maac8fzospggwq45p908lgq7
Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа ахкқәа рыла
14
54150
168346
2026-06-20T12:59:19Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә усбарҭақәа ахкқәа рыла}} [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа| хкқәа]] [[Акатегориа:Аиҿкаарақәа ахкқәа рыла| ҳәынҭқарратә усбарҭақәа]]»
168346
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә усбарҭақәа ахкқәа рыла}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа| хкқәа]]
[[Акатегориа:Аиҿкаарақәа ахкқәа рыла| ҳәынҭқарратә усбарҭақәа]]
fcvf0j1iafsouye8th995djdx624a3b
Акатегориа:Аҳәынҭқарратә шәарҭадара аусбарҭақәа
14
54151
168381
2026-06-20T13:18:24Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|National security institutions}} {{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә шәарҭадара аусбарҭақәа}} [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә шәарҭадара|усбарҭақәа]] [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа ахкқәа рыла|шәарҭадара]]»
168381
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|National security institutions}}
{{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә шәарҭадара аусбарҭақәа}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә шәарҭадара|усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа ахкқәа рыла|шәарҭадара]]
4gdgqffole8996ps8v85v4n2ao66kn8
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә зинхьчаратә усбарҭақәа
14
54152
168384
2026-06-20T13:25:40Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Federal police of the United States}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҳәынҭқарратә аусбарҭақәа|зинхьчаратә]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу афедералтә зинхьчаратә усура|усбарҭақәа]] [[Акатегориа:Афедералтә зинхьчаратә усбарҭақәа]] А...»
168384
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Federal police of the United States}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҳәынҭқарратә аусбарҭақәа|зинхьчаратә]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу афедералтә зинхьчаратә усура|усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Афедералтә зинхьчаратә усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу азинхьчаратә усбарҭақәа|федералтә]]
isuuwoohmu42ofvgl9maammr1d06iek
168385
168384
2026-06-20T13:27:39Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҳәынҭқарратә аусбарҭақәа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҳәынҭқарратә усбарҭақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168385
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Federal police of the United States}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҳәынҭқарратә усбарҭақәа|зинхьчаратә]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу афедералтә зинхьчаратә усура|усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Афедералтә зинхьчаратә усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу азинхьчаратә усбарҭақәа|федералтә]]
5u9nc58k96j8d3jeytw874uz529h6b6
168386
168385
2026-06-20T13:28:18Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҳәынҭқарратә усбарҭақәа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа реиҳабыра аусбарҭақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168386
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Federal police of the United States}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа реиҳабыра аусбарҭақәа|зинхьчаратә]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу афедералтә зинхьчаратә усура|усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Афедералтә зинхьчаратә усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу азинхьчаратә усбарҭақәа|федералтә]]
nds05vqhxm2ry5n85jvwd7yuf1wxgvm
168391
168386
2026-06-20T13:35:29Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу афедералтә зинхьчаратә усура]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә зинхьчаратә усура]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168391
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Federal police of the United States}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа реиҳабыра аусбарҭақәа|зинхьчаратә]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә зинхьчаратә усура|усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Афедералтә зинхьчаратә усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу азинхьчаратә усбарҭақәа|федералтә]]
bqd3rtifyu5f8u4zr89cs7t9dehkb1w
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа реиҳабыра аусбарҭақәа
14
54153
168387
2026-06-20T13:29:26Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Agencies of the United States government}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа реиҳабыра анагӡаратә мчрақәа|усбарҭақәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҳәынҭқарратә усбарҭақәа|.]]»
168387
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Agencies of the United States government}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа реиҳабыра анагӡаратә мчрақәа|усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҳәынҭқарратә усбарҭақәа|.]]
0lkhwoo9a783fruhl9a1s5ongg35xat
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа реиҳабыра анагӡаратә мчрақәа
14
54154
168388
2026-06-20T13:31:28Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Executive branch of the United States government}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә еиҳабыра| нагӡаратә мчрақәа]] [[Акатегориа:Аҳәынҭқарра анагӡаратә мчрақәа]] [[Акатегориа:Акоммуналтә нхамҩа атәылақәа рыла]]»
168388
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Executive branch of the United States government}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә еиҳабыра| нагӡаратә мчрақәа]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарра анагӡаратә мчрақәа]]
[[Акатегориа:Акоммуналтә нхамҩа атәылақәа рыла]]
7rafqazh5zfykyvm3twp18rhekcw2li
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҳәынҭқарратә усбарҭақәа
14
54155
168389
2026-06-20T13:33:29Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Government agencies of the United States}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа реиҳабыра|ҳәынҭқарратә усбарҭақәа]] [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аҳәынҭқарратә усбарҭақәа]] [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа атәылақәа рыла]] Акатегориа:Еиду Америка...»
168389
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Government agencies of the United States}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа реиҳабыра|ҳәынҭқарратә усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аҳәынҭқарратә усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аиҿкаарақәа асубиектқәа рыла|ҳәынҭқарратә усбарҭақәа]]
r5qpp5lpd2ie037pxvajbdu0ce1kcp3
Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аҳәынҭқарратә усбарҭақәа
14
54156
168390
2026-06-20T13:34:37Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу аҳәынҭқарратә усбарҭақәа}} [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа аконтинентқәа рыла]] [[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу аиҿкаарақәа асубиектқәа рыла|ҳәынҭқарратә усбарҭақәа]]»
168390
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу аҳәынҭқарратә усбарҭақәа}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу аиҿкаарақәа асубиектқәа рыла|ҳәынҭқарратә усбарҭақәа]]
ienmkncq74zfbxve9ssqxfe5gva07cc
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә зинхьчаратә усура
14
54157
168392
2026-06-20T13:37:21Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу азинхьчаратә усура|федералтә]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу афедерализм|зинхьчаратә усура]]»
168392
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу азинхьчаратә усура|федералтә]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу афедерализм|зинхьчаратә усура]]
7b1foqjggbo7qyu907g4cbuxyip2iue
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу азинхьчаратә усура
14
54158
168393
2026-06-20T13:44:45Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Law enforcement in the United States}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу амашәыр-ԥсеиқәырхаратә маҵзурақәа|зинхьчаратә усура]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа реиҳабыра|зинхьчаратә усура]] [[Акатегориа:Азинхьчаратә усура атәылақәа рыла]] ...»
168393
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Law enforcement in the United States}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу амашәыр-ԥсеиқәырхаратә маҵзурақәа|зинхьчаратә усура]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа реиҳабыра|зинхьчаратә усура]]
[[Акатегориа:Азинхьчаратә усура атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу азинхьчаратә усура]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рзинтә ҭоурых|зинхьчаратә усура]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҳәынҭқарратә шәарҭадара|зинхьчаратә усура]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҳәынҭқарратә маҵзурақәа|зинхьчаратә усура]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рзин|зинхьчаратә усура]]
4cwcm9ezoic4tthq6hgh46h67ife7pq
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҳәынҭқарратә маҵзурақәа
14
54159
168394
2026-06-20T13:47:53Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{commonscat|Public services of the United States}} *'''[[Еиду Америкатәи Аштатқәа]]''' рҳәынҭқарратә маҵзурақәа. [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа реиҳабыра|ҳәынҭқарратә маҵзурақәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ринфраструктура|ҳәынҭқарратә маҵзурақәа]] Акатего...»
168394
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Public services of the United States}}
*'''[[Еиду Америкатәи Аштатқәа]]''' рҳәынҭқарратә маҵзурақәа.
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа реиҳабыра|ҳәынҭқарратә маҵзурақәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ринфраструктура|ҳәынҭқарратә маҵзурақәа]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә маҵзурақәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аҳәынҭқарратә сектор|ҳәынҭқарратә маҵзурақәа]]
rcxlbh8x8igwg2otf4l2lt0tpjag7nr
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аҳәынҭқарратә сектор
14
54160
168395
2026-06-20T13:49:10Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә сектор атәылақәа рыла]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә еиҳабыра|ҳәынҭқарратә сектор]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика|ҳәынҭқарратә сектор]]»
168395
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә сектор атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә еиҳабыра|ҳәынҭқарратә сектор]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика|ҳәынҭқарратә сектор]]
fb0sso9ax2sa82s27cva3oljlgcoxor
Акатегориа:Аҳәынҭқарратә сектор атәылақәа рыла
14
54161
168396
2026-06-20T13:50:32Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә сектор атәылақәа рыла}} [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә сектор| тәылақәа]] [[Акатегориа:Аекономикақәа атәылақәа рыла| ҳәынҭқарратә сектор]] [[Акатегориа:Аиҳабырақәа атәылақәа рыла| ҳәынҭқарратә сектор]]»
168396
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә сектор атәылақәа рыла}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә сектор| тәылақәа]]
[[Акатегориа:Аекономикақәа атәылақәа рыла| ҳәынҭқарратә сектор]]
[[Акатегориа:Аиҳабырақәа атәылақәа рыла| ҳәынҭқарратә сектор]]
6digicc3kr2f85k817pwx33746xxxtn
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ринфраструктура
14
54162
168397
2026-06-20T13:52:36Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons cat|Infrastructure in the United States}} [[Акатегориа:Аинфраструктура атәылақәа рыла]] [[Акатегориа:{{Title country}} рекономика|инфраструктура]] [[Акатегориа:Аинфраструктура {{lc:{{Country2continental|{{Title country}}}}}} атәылақәа рыла]]»
168397
wikitext
text/x-wiki
{{Commons cat|Infrastructure in the United States}}
[[Акатегориа:Аинфраструктура атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:{{Title country}} рекономика|инфраструктура]]
[[Акатегориа:Аинфраструктура {{lc:{{Country2continental|{{Title country}}}}}} атәылақәа рыла]]
lzv5fs32xo3gljopbtp8mz8mh10xcql
Акатегориа:Аинфраструктура аҩада-америкатәи атәылақәа рыла
14
54163
168398
2026-06-20T13:54:52Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:инфраструктура аҩада-америкатәи атәылақәа рыла}} [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аинфраструктура| тәылақәа]] [[Акатегориа:Аекономикақәа аҩада-америкатәи атәылақәа рыла| инфраструктура]] Акатегориа:Аинфраструктура...»
168398
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:инфраструктура аҩада-америкатәи атәылақәа рыла}}
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аинфраструктура| тәылақәа]]
[[Акатегориа:Аекономикақәа аҩада-америкатәи атәылақәа рыла| инфраструктура]]
[[Акатегориа:Аинфраструктура атәылақәа рыла|.ҩадатәи Америка]]
bi3gdv7j721fnp9wesjifbj2b3vuk18
Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аинфраструктура
14
54164
168399
2026-06-20T13:56:06Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу аинфраструктура}} [[Акатегориа:Аинфраструктура аконтинентқәа рыла]] [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка аекономика|инфраструктура]]»
168399
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу аинфраструктура}}
[[Акатегориа:Аинфраструктура аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка аекономика|инфраструктура]]
7j634oilevszbpc9we6ill5qfnjvp7b
Акатегориа:Аинфраструктура аконтинентқәа рыла
14
54165
168400
2026-06-20T13:58:11Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} * '''{{C|Аинфраструктура}}''' {{C|Ахыбрақәеи аргыларақәеи аконтинентқәа рыла|Ахыбрақәеи аргыларақәеи '''аконтинентқәа рыла'''}}. {{DEFAULTSORT:инфраструктура аконтинентқәа рыла}} [[Акатегориа:Аинфраструктура аҭыԥқәа рыла| континентқәа]] Ак...»
168400
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
* '''{{C|Аинфраструктура}}''' {{C|Ахыбрақәеи аргыларақәеи аконтинентқәа рыла|Ахыбрақәеи аргыларақәеи '''аконтинентқәа рыла'''}}.
{{DEFAULTSORT:инфраструктура аконтинентқәа рыла}}
[[Акатегориа:Аинфраструктура аҭыԥқәа рыла| континентқәа]]
[[Акатегориа:Аекономикақәа аконтинентқәа рыла| инфраструктура]]
6jn10tvwmst1mwx298oie84ii9kp1mf
168403
168400
2026-06-20T14:00:22Z
Fraxinus.cs
8381
168403
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
* '''{{C|Аинфраструктура}}''' {{C|Ахыбрақәеи аргыларақәеи аконтинентқәа рыла|ахыбрақәеи аргыларақәеи '''аконтинентқәа рыла'''}}.
{{DEFAULTSORT:инфраструктура аконтинентқәа рыла}}
[[Акатегориа:Аинфраструктура аҭыԥқәа рыла| континентқәа]]
[[Акатегориа:Аекономикақәа аконтинентқәа рыла| инфраструктура]]
qswn1gn52phy8rfqesntn0p7ctrzhy5
Акатегориа:Аинфраструктура аҭыԥқәа рыла
14
54166
168401
2026-06-20T13:59:40Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} * '''{{C|Аинфраструктура}}''' {{C|Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи аҭыԥқәа рыла|Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи '''аҭыԥқәа рыла'''}}. {{DEFAULTSORT:инфраструктура аҭыԥқәа рыла}} [[Акатегориа:Аинфраструктура| ҭыԥқәа]] Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи а...»
168401
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
* '''{{C|Аинфраструктура}}''' {{C|Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи аҭыԥқәа рыла|Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи '''аҭыԥқәа рыла'''}}.
{{DEFAULTSORT:инфраструктура аҭыԥқәа рыла}}
[[Акатегориа:Аинфраструктура| ҭыԥқәа]]
[[Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи аҭыԥқәа рыла]]
or5uvwmwsx54vn461l8600ed9alocmw
168402
168401
2026-06-20T14:00:09Z
Fraxinus.cs
8381
168402
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
* '''{{C|Аинфраструктура}}''' {{C|Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи аҭыԥқәа рыла|ахыбрақәеи аргыламҭақәеи '''аҭыԥқәа рыла'''}}.
{{DEFAULTSORT:инфраструктура аҭыԥқәа рыла}}
[[Акатегориа:Аинфраструктура| ҭыԥқәа]]
[[Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи аҭыԥқәа рыла]]
qnsz9t8t6pvvnmrnirt4ov4i0g39cmj
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рзинтә ҭоурых
14
54167
168404
2026-06-20T14:03:11Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Legal history of the United States}} {{category see also|Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә еиҳабыра аҭоурых|Еиду Америкатәи Аштатқәа рполитикатә ҭоурых}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҭоурых атематикала|зинтә ҭоурых]] Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқ...»
168404
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Legal history of the United States}}
{{category see also|Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә еиҳабыра аҭоурых|Еиду Америкатәи Аштатқәа рполитикатә ҭоурых}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҭоурых атематикала|зинтә ҭоурых]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рзин|ҭоурых]]
[[Акатегориа:Азинтә ҭоурых атәылақәа рыла]]
nua3f8egp8ujvcima8jg1tzw4sm13yv
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу амашәыр-ԥсеиқәырхаратә маҵзурақәа
14
54168
168405
2026-06-20T14:06:26Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Emergency services in the United States}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу амашәыр зхылҿиааша аменеџьмент|маҵзурақәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҳәынҭқарратә маҵзурақәа|машәыр-ԥсеиқәырхаратә]] Акатегориа:Амашәыр-ԥсеиқәырхаратә м...»
168405
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Emergency services in the United States}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу амашәыр зхылҿиааша аменеџьмент|маҵзурақәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҳәынҭқарратә маҵзурақәа|машәыр-ԥсеиқәырхаратә]]
[[Акатегориа:Амашәыр-ԥсеиқәырхаратә маҵзурақәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу амашәыр-ԥсеиқәырхаратә маҵзурақәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аиҿкаарақәа асубиектқәа рыла| машәыр-ԥсеиқәырхаратә]]
thmtz9aep01yve2oa0r29fhtfpil6l1
Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу амашәыр-ԥсеиқәырхаратә маҵзурақәа
14
54169
168406
2026-06-20T14:08:40Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу амашәыр-ԥсеиқәырхаратә маҵзурақәа}} [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу амашәыртә менеџьмент| маҵзурақәа]] [[Акатегориа:Хырԥашьа змам амаҵзурақәа аконтинентқәа рыла]] Акатегориа:Аҩада-америкатәи а...»
168406
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу амашәыр-ԥсеиқәырхаратә маҵзурақәа}}
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу амашәыртә менеџьмент| маҵзурақәа]]
[[Акатегориа:Хырԥашьа змам амаҵзурақәа аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу аиҿкаарақәа асубиектқәа рыла|машәыр-ԥсеиқәырхаратә маҵзурақәа]]
k4b3dsmaz35seypa05qjvzujnplmo8f
Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу амашәыртә менеџьмент
14
54170
168407
2026-06-20T14:11:11Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу амашәыртә менеџьмент}} [[Акатегориа:Амашәыртә менеџьмент аконтинентқәа рыла]] [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟалаз амашәырцәгьақәа|машәыртә менеџьмент]]»
168407
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу амашәыртә менеџьмент}}
[[Акатегориа:Амашәыртә менеџьмент аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟалаз амашәырцәгьақәа|машәыртә менеџьмент]]
4mnpkoivmkcrda8n8z0ioq4y522kifu
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу амашәыр зхылҿиааша аменеџьмент
14
54171
168408
2026-06-20T14:13:24Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « [[Акатегориа:Амашәыр зхылҿиааша аменеџьмент атәылақәа рыла]]»
168408
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Амашәыр зхылҿиааша аменеџьмент атәылақәа рыла]]
7zltywdukh6kjb69aylw7f6ptw8jr6z
Акатегориа:Афедералтә зинхьчаратә усбарҭақәа
14
54172
168409
2026-06-20T14:16:10Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Federal police by country}} {{Category see also|Амилаҭтә зинхьчаратә усбарҭақәа}} {{DEFAULTSORT:федералтә зинхьчаратә усбарҭақәа}} [[Акатегориа:Аиҳабыра иаҵанакуа аиҿкаарақәа]] [[Акатегориа:Амилаҭтә зинхьчаратә усбарҭақәа| федералтә]] Акатегориа:Афедерализм|зинхьчар...»
168409
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Federal police by country}}
{{Category see also|Амилаҭтә зинхьчаратә усбарҭақәа}}
{{DEFAULTSORT:федералтә зинхьчаратә усбарҭақәа}}
[[Акатегориа:Аиҳабыра иаҵанакуа аиҿкаарақәа]]
[[Акатегориа:Амилаҭтә зинхьчаратә усбарҭақәа| федералтә]]
[[Акатегориа:Афедерализм|зинхьчаратә усбарҭақәа]]
9dabws2cco3k5djcgzvtcby8ha7vs0i
Акатегориа:Амилаҭтә зинхьчаратә усбарҭақәа
14
54173
168410
2026-06-20T14:17:52Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Category see also|Афедералтә зинхьчаратә усбарҭақәа}} {{DEFAULTSORT:милаҭтә зинхьчаратә усбарҭақәа}} [[Акатегориа:Аиҳабыра иаҵанакуа аиҿкаарақәа]] [[Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа атәылақәа рыла| милаҭтә]] [[Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа ахкқәа рыла]]»
168410
wikitext
text/x-wiki
{{Category see also|Афедералтә зинхьчаратә усбарҭақәа}}
{{DEFAULTSORT:милаҭтә зинхьчаратә усбарҭақәа}}
[[Акатегориа:Аиҳабыра иаҵанакуа аиҿкаарақәа]]
[[Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа атәылақәа рыла| милаҭтә]]
[[Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа ахкқәа рыла]]
bz0zpudb66o0ch8wdy0jtvxdh6exjcy
Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа атәылақәа рыла
14
54174
168411
2026-06-20T14:19:13Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commonscat|Law enforcement agencies by country}} {{DEFAULTSORT:зинхьчаратә усбарҭақәа атәылақәа рыла}} [[Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа| тәылақәа]] [[Акатегориа:Азинхьчаратә усура атәылақәа рыла| зинхьчаратә усбарҭақәа]] Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа атәылақәа рыла|...»
168411
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Law enforcement agencies by country}}
{{DEFAULTSORT:зинхьчаратә усбарҭақәа атәылақәа рыла}}
[[Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа| тәылақәа]]
[[Акатегориа:Азинхьчаратә усура атәылақәа рыла| зинхьчаратә усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа атәылақәа рыла| зинхьчаратә усбарҭақәа]]
1b24jfanxipz6420lhopsgn127bw8t7
Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа
14
54175
168412
2026-06-20T14:20:40Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commonscat|Law enforcement agencies}} {{Cat main|Азинхьчаратә усбарҭа}} {{DEFAULTSORT:зинхьчаратә усбарҭақәа}} [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа ахкқәа рыла]] [[Акатегориа:Азинхьчаратә еиҿкаарақәа|усбарҭақәа]] [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә маҵзурақәа]]»
168412
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Law enforcement agencies}}
{{Cat main|Азинхьчаратә усбарҭа}}
{{DEFAULTSORT:зинхьчаратә усбарҭақәа}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа ахкқәа рыла]]
[[Акатегориа:Азинхьчаратә еиҿкаарақәа|усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә маҵзурақәа]]
phy1hewqqbvxo8kxnzsgpqdc9knacwg
Акатегориа:Азинхьчаратә еиҿкаарақәа
14
54176
168413
2026-06-20T14:22:18Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Cat main|Азинхьчаратә еиҿкаара}} {{DEFAULTSORT:зинхьчаратә еиҿкаарақәа}} [[Акатегориа:Азинхьчаратә усура|аиҿкаарақәа]] [[Акатегориа:Азинтә еиҿкаарақәа]]»
168413
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main|Азинхьчаратә еиҿкаара}}
{{DEFAULTSORT:зинхьчаратә еиҿкаарақәа}}
[[Акатегориа:Азинхьчаратә усура|аиҿкаарақәа]]
[[Акатегориа:Азинтә еиҿкаарақәа]]
ac2xuhniaht3m4g4txlr7gjrth39dig
Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа ахкқәа рыла
14
54177
168414
2026-06-20T14:23:48Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:зинхьчаратә усбарҭақәа ахкқәа рыла}} [[Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа| хкқәа]] [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа ахкқәа рыла|-зинхьчаратә]]»
168414
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:зинхьчаратә усбарҭақәа ахкқәа рыла}}
[[Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа| хкқәа]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа ахкқәа рыла|-зинхьчаратә]]
ea76ukw9rlkar0qdu2puizacmby8b0q
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу азинхьчаратә усбарҭақәа
14
54178
168415
2026-06-20T14:27:40Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа атәылақәа рыла]] [[Акатегориа:{{Title country}} рҿы иҟоу азинхьчаратә усура|усбарҭақәа]] [[Акатегориа:{{Title country}} рҿы иҟоу азинтә еиҿкаарақәа|зинхьчаратә усбарҭақәа]] Акатегориа:{{Title country}} рҳәынҭқарр...»
168415
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:{{Title country}} рҿы иҟоу азинхьчаратә усура|усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:{{Title country}} рҿы иҟоу азинтә еиҿкаарақәа|зинхьчаратә усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:{{Title country}} рҳәынҭқарратә усбарҭақәа|зинхьчаратә усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа {{lc:{{Country2continental|{{Title country}}}}}} атәылақәа рыла]]
nbukcecm6vy5y0ss1vh3ovb66qd3lqe
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу азинтә еиҿкаарақәа
14
54179
168416
2026-06-20T14:29:35Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Legal organizations based in the United States}} [[Акатегориа:{{Title country}} рҿы иҟоу аиҿкаарақәа асубиектқәа рыла]] [[Акатегориа:Азинтә еиҿкаарақәа атәылақәа рыла]] [[Акатегориа:{{Title country}} рзин|аиҿкаарақәа]]»
168416
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Legal organizations based in the United States}}
[[Акатегориа:{{Title country}} рҿы иҟоу аиҿкаарақәа асубиектқәа рыла]]
[[Акатегориа:Азинтә еиҿкаарақәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:{{Title country}} рзин|аиҿкаарақәа]]
epgtkd7sqavmh74asrm09t26a13jyui
Акатегориа:Азинтә еиҿкаарақәа атәылақәа рыла
14
54180
168417
2026-06-20T14:31:10Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Legal organizations by country}} {{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:зинтә еиҿкаарақәа атәылақәа рыла}} [[Акатегориа:Азин атәылақәа рыла| аиҿкаарақәа]] [[Акатегориа:Азинтә еиҿкаарақәа| тәылақәа]] [[Акатегориа:Аиҿкаарақәа асубиектқәа рылеи атәылақәа рылеи]]»
168417
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Legal organizations by country}}
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:зинтә еиҿкаарақәа атәылақәа рыла}}
[[Акатегориа:Азин атәылақәа рыла| аиҿкаарақәа]]
[[Акатегориа:Азинтә еиҿкаарақәа| тәылақәа]]
[[Акатегориа:Аиҿкаарақәа асубиектқәа рылеи атәылақәа рылеи]]
foahne6rzy5hgo2qrc882n29britd9d
Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа аҩада-америкатәи атәылақәа рыла
14
54181
168418
2026-06-20T14:33:58Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:зинхьчаратә усбарҭақәа аҩада-америкатәи атәылақәа рыла}} [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу азинхьчаратә усбарҭақәа| тәылақәа]] [[Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа аконтинетқәа рылеи атәылақәа рылеи|ҩада]] Акатегор...»
168418
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:зинхьчаратә усбарҭақәа аҩада-америкатәи атәылақәа рыла}}
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу азинхьчаратә усбарҭақәа| тәылақәа]]
[[Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа аконтинетқәа рылеи атәылақәа рылеи|ҩада]]
[[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу аиҿкаарақәа асубиектқәа рылеи атәылақәа рылеи]]
8krif458wl7j4opzxtuppp8zpjuht0y
Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу азинхьчаратә усбарҭақәа
14
54182
168419
2026-06-20T14:35:36Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу азинхьчаратә усбарҭақәа}} [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу азинхьчаратә усура| усбарҭақәа]] [[Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа аконтинентқәа рыла]] Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аҳәынҭқарратә усбарҭақәа| зинхьчар...»
168419
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу азинхьчаратә усбарҭақәа}}
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу азинхьчаратә усура| усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аҳәынҭқарратә усбарҭақәа| зинхьчаратә усбарҭақәа]]
aifkg7myz37rsz4rblgfr93vo37pm35
Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа аконтинентқәа рыла
14
54183
168420
2026-06-20T14:37:10Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:зинхьчаратә усбарҭақәа аконтинентқәа рыла}} [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа аконтинентқәа рыла| зинхьчаратә]] [[Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа| континентқәа]] Акатегориа:Азинхьчаратә усура аконтинентқәа р...»
168420
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:зинхьчаратә усбарҭақәа аконтинентқәа рыла}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа аконтинентқәа рыла| зинхьчаратә]]
[[Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа| континентқәа]]
[[Акатегориа:Азинхьчаратә усура аконтинентқәа рыла| усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Аиҿкаарақәа асубиектқәа рылеи аконтинентқәа рылеи]]
iu7zpm4koc3hm80gfep6r3sz8c9vdom
Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа аконтинетқәа рылеи атәылақәа рылеи
14
54184
168421
2026-06-20T14:38:35Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:зинхьчаратә усбарҭақәа аконтинетқәа рылеи атәылақәа рылеи}} [[Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа аконтинентқәа рыла| тәылақәа]] [[Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа атәылақәа рыла| континентқәа]]»
168421
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:зинхьчаратә усбарҭақәа аконтинетқәа рылеи атәылақәа рылеи}}
[[Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа аконтинентқәа рыла| тәылақәа]]
[[Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа атәылақәа рыла| континентқәа]]
ose50ikvdzgh49rdur6v0yckjxvo6xo
Акатегориа:Азинхьчаратә ԥшыхәратә усбарҭақәа
14
54185
168422
2026-06-20T14:40:40Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{DEFAULTSORT:зинхьчаратә ԥшыхәратә усбарҭақәа}} [[Акатегориа:Аҳәынҭқарра аҩныҵҟатәи аԥшыхәратә усбарҭақәа| зинхьчаратә ԥшыхәратә усбарҭақәа]] [[Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа ахкқәа рыла|ԥшыхәратә]] [[Акатегориа:Амаҵзура ҷыдақәа ахкқәа рыла]]»
168422
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:зинхьчаратә ԥшыхәратә усбарҭақәа}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарра аҩныҵҟатәи аԥшыхәратә усбарҭақәа| зинхьчаратә ԥшыхәратә усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Азинхьчаратә усбарҭақәа ахкқәа рыла|ԥшыхәратә]]
[[Акатегориа:Амаҵзура ҷыдақәа ахкқәа рыла]]
rkmalk6cx0bf2irvqk1n6123ykeerqy
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа Риустициа Адепартамент аусбарҭақәа
14
54186
168423
2026-06-20T14:48:50Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа Риустициа Адепартамент|усбарҭақәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә нагӡаратә департаментқәа русбарҭақәа|иустициа Адепартамент]]»
168423
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа Риустициа Адепартамент|усбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә нагӡаратә департаментқәа русбарҭақәа|иустициа Адепартамент]]
p5ast654dm54vd8ma60t3ngmd164w8c
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа Риустициа Адепартамент
14
54187
168424
2026-06-20T14:50:45Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|United States Department of Justice}} {{Cat main}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә нагӡаратә департаментқәа|иустициа]] [[Акатегориа:Аиустициа аминистррақәа]]»
168424
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|United States Department of Justice}}
{{Cat main}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә нагӡаратә департаментқәа|иустициа]]
[[Акатегориа:Аиустициа аминистррақәа]]
b2mgev2y1l33vwpqof08pd7heo1jtef
Акатегориа:Аиустициа аминистррақәа
14
54188
168425
2026-06-20T14:52:55Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Justice ministries}} {{Cat main|Аиустициа аминистрра}} {{CatAutoTOC}} {{DEFAULTSORT:иустициа аминистррақәа}} [[Акатегориа:Аминистррақәа аус адыррақәа рыла]] [[Акатегориа:Азинтә еиҿкаарақәа]] [[Акатегориа:Аиашаӡбара]]»
168425
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Justice ministries}}
{{Cat main|Аиустициа аминистрра}}
{{CatAutoTOC}}
{{DEFAULTSORT:иустициа аминистррақәа}}
[[Акатегориа:Аминистррақәа аус адыррақәа рыла]]
[[Акатегориа:Азинтә еиҿкаарақәа]]
[[Акатегориа:Аиашаӡбара]]
dfn80fkbqzukc4m8nbr264i8ngkihhw
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә нагӡаратә департаментқәа
14
54189
168426
2026-06-20T14:54:50Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commonscat|Executive Departments of the United States}} {{cat main}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа реиҳабыра аусбарҭақәа|*федералтә нагӡаратә департаментқәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа реиҳабыра анагӡаратә мчрақәа|департаментқәа]] Акатегориа:Аминистррақәа а...»
168426
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Executive Departments of the United States}}
{{cat main}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа реиҳабыра аусбарҭақәа|*федералтә нагӡаратә департаментқәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа реиҳабыра анагӡаратә мчрақәа|департаментқәа]]
[[Акатегориа:Аминистррақәа атәылақәа рыла]]
dxyzzo5u7yaexi67upbjqsfujq6d7uy
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә нагӡаратә департаментқәа русбарҭақәа
14
54190
168427
2026-06-20T14:56:42Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа реиҳабыра аусбарҭақәа|федералтә нагӡаратә департаментқәа русбарҭақәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә нагӡаратә департаментқәа|усбарҭақәа]]»
168427
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа реиҳабыра аусбарҭақәа|федералтә нагӡаратә департаментқәа русбарҭақәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә нагӡаратә департаментқәа|усбарҭақәа]]
brgfom2x91q638l41ya25c414luxdhc
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ирышьҭоу ибналаз ауаа
14
54191
168428
2026-06-20T15:17:43Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Fugitives wanted by the United States}} {{CatAutoTOC}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу ацәгьаура|,ирышьҭоу ибналаз ауаа]] [[Акатегориа:Ибналаз ауаа атәылақәа рыла]]»
168428
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Fugitives wanted by the United States}}
{{CatAutoTOC}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу ацәгьаура|,ирышьҭоу ибналаз ауаа]]
[[Акатегориа:Ибналаз ауаа атәылақәа рыла]]
t339jt1banaflf56je8rtdqg6dp4sy4
Акатегориа:Ибналаз ауаа атәылақәа рыла
14
54192
168429
2026-06-20T15:18:59Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Fugitives by country}} {{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Ибналаз ауаа| тәылақәа]] [[Акатегориа:Ацәгьаура атәылақәа рыла| ]] [[Акатегориа:Ауаа атәылақәа рыла| ]]»
168429
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Fugitives by country}}
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Ибналаз ауаа| тәылақәа]]
[[Акатегориа:Ацәгьаура атәылақәа рыла| ]]
[[Акатегориа:Ауаа атәылақәа рыла| ]]
3ub08vwvof68wsm5bo0nw3klhs2y5m0
Акатегориа:Ибналаз ауаа
14
54193
168430
2026-06-20T15:20:55Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Fugitives}} {{cat main|Ибналаз ауаҩ}} {{CatAutoTOC}} [[Акатегориа:Ауаа азинтә статусқәа рыла]] [[Акатегориа:Ацәгьоурақәа рзы ахара здырҵо ауаа]]»
168430
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Fugitives}}
{{cat main|Ибналаз ауаҩ}}
{{CatAutoTOC}}
[[Акатегориа:Ауаа азинтә статусқәа рыла]]
[[Акатегориа:Ацәгьоурақәа рзы ахара здырҵо ауаа]]
juqzltud5beg6esx8oaj38076f80jyp
168431
168430
2026-06-20T15:21:01Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Ацәгьоурақәа рзы ахара здырҵо ауаа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Ацәгьаурақәа рзы ахара здырҵо ауаа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168431
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Fugitives}}
{{cat main|Ибналаз ауаҩ}}
{{CatAutoTOC}}
[[Акатегориа:Ауаа азинтә статусқәа рыла]]
[[Акатегориа:Ацәгьаурақәа рзы ахара здырҵо ауаа]]
h7go77lalxcan4mquvhyu384uj8431q
Акатегориа:Ацәгьаурақәа рзы ахара здырҵо ауаа
14
54194
168432
2026-06-20T15:29:41Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:цәгьаурақәа рзы ахара здырҵо ауаа}} [[Акатегориа:Ацәгьаура иадҳәалоу ауаа| ]]»
168432
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:цәгьаурақәа рзы ахара здырҵо ауаа}}
[[Акатегориа:Ацәгьаура иадҳәалоу ауаа| ]]
e0ua7zs9ctth00f9vq72ajtrruoqx24
Акатегориа:Цәыббрамза 11, 2001 шықәсазы атеррористтә актқәа ирыдҳәалоу ауаа
14
54195
168433
2026-06-20T15:31:40Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «[[Акатегориа:Цәыббрамза 11, 2001 шықәсазы атеррористтә актқәа|уаа]] [[Акатегориа:21-тәи ашәышықәсазтәи ахҭысқәа ирыдҳәалаз ауаа]]»
168433
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Цәыббрамза 11, 2001 шықәсазы атеррористтә актқәа|уаа]]
[[Акатегориа:21-тәи ашәышықәсазтәи ахҭысқәа ирыдҳәалаз ауаа]]
obpr8kisevzz9kt9x5jjs9gwbjrq4st
Акатегориа:21-тәи ашәышықәсазтәи ахҭысқәа ирыдҳәалаз ауаа
14
54196
168434
2026-06-20T15:32:21Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Navseasoncats}} {{CatAutoTOC}} [[Акатегориа:{{Title century}}-тәи ашәышықәсазы инхоз ауаа| хҭысқәа]] [[Акатегориа:Ауаа аҭоурыхтә хҭысқәа рыла]]»
168434
wikitext
text/x-wiki
{{Navseasoncats}}
{{CatAutoTOC}}
[[Акатегориа:{{Title century}}-тәи ашәышықәсазы инхоз ауаа| хҭысқәа]]
[[Акатегориа:Ауаа аҭоурыхтә хҭысқәа рыла]]
tkbimmky45uqy8wsa60mndd4refusly
Акатегориа:21-тәи ашәышықәсазы инхоз ауаа
14
54197
168437
2026-06-20T15:39:58Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Navseasoncats}} {{CatAutoTOC}} [[Акатегориа:{{Title century}}-тәи ашәышықәсазы инхоз ауаа| хҭысқәа]] [[Акатегориа:Ауаа аҭоурыхтә хҭысқәа рыла]]»
168437
wikitext
text/x-wiki
{{Navseasoncats}}
{{CatAutoTOC}}
[[Акатегориа:{{Title century}}-тәи ашәышықәсазы инхоз ауаа| хҭысқәа]]
[[Акатегориа:Ауаа аҭоурыхтә хҭысқәа рыла]]
tkbimmky45uqy8wsa60mndd4refusly
168438
168437
2026-06-20T15:40:58Z
Fraxinus.cs
8381
168438
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|People in the {{Title century}}st century}}
{{Акатегориа ашықәсазы инхоз ауаа}}
[[Акатегориа:Аҿатәуаа]]
8neaa44oa5e9j1l8uude3b2r8hams4e
Акатегориа:Пентагон
14
54198
168439
2026-06-20T15:53:54Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|The Pentagon}} {{cat main}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа реиҳабыра ахыбрақәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу арратә базақәа]] [[Акатегориа:Виргиниа иҟоу абаҟақәа]] [[Акатегориа:Виргиниа иҟоу амилаҭтә ҭоурыхтә баҟақәа]] Акатегори...»
168439
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|The Pentagon}}
{{cat main}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа реиҳабыра ахыбрақәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу арратә базақәа]]
[[Акатегориа:Виргиниа иҟоу абаҟақәа]]
[[Акатегориа:Виргиниа иҟоу амилаҭтә ҭоурыхтә баҟақәа]]
[[Акатегориа:Арлингтонтәи араион (Виргиниа) иҟоу ахыбрақәеи аргыламҭақәеи]]
[[Акатегориа:Арлингтонтәи араион (Виргиниа) иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа рмилаҭтә регистр]]
p6bmh068h21gn7t3j1ti2nlg2slu9co
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа реиҳабыра ахыбрақәа
14
54199
168440
2026-06-20T15:56:18Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аҳәынҭқарратә хыбрақәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә еиҳабыра|хыбрақәа]]»
168440
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аҳәынҭқарратә хыбрақәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә еиҳабыра|хыбрақәа]]
1i0ra610xws0huskcgdieoeumd3o568
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аҳәынҭқарратә хыбрақәа
14
54200
168441
2026-06-20T15:59:52Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Government buildings in the United States}} [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә хыбрақәа атәылақәа рыла]] [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә хыбрақәа {{lc:{{Country2continental|{{Title country}}}}}} атәылақәа рыла]] [[Акатегориа:{{Title country}} реиҳабыра|хыбрақәа]] Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы...»
168441
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Government buildings in the United States}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә хыбрақәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә хыбрақәа {{lc:{{Country2continental|{{Title country}}}}}} атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:{{Title country}} реиҳабыра|хыбрақәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу ахыбрақәеи аргыламҭақәеи ахкқәа рыла|ҳәынҭқарратә хыбрақәа]]
3wy18skkvgcer8zkh512t0y3p8il16f
Акатегориа:Аҳәынҭқарратә хыбрақәа атәылақәа рыла
14
54201
168442
2026-06-20T16:02:01Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Government buildings by country}} {{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә хыбрақәа атәылақәа рыла}} [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә хыбрақәа| тәылақәа]] [[Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи рыхкқәа атәылақәа рыла]] Акатегориа:Аиҳабырақәа атәылақәа рыла...»
168442
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Government buildings by country}}
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә хыбрақәа атәылақәа рыла}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә хыбрақәа| тәылақәа]]
[[Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи рыхкқәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аиҳабырақәа атәылақәа рыла| ҳәынҭқарратә хыбрақәа]]
k64ru7okw72j5jhc8pkil8m6vrkdoje
Акатегориа:Аҳәынҭқарратә хыбрақәа
14
54202
168443
2026-06-20T16:03:50Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commonscat|Government buildings}} {{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә хыбрақәа}} [[Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи аиҿкаарақәа рыла]] [[Акатегориа:Аиҳабыра]] [[Акатегориа:Аинфраструктура]]»
168443
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Government buildings}}
{{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә хыбрақәа}}
[[Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи аиҿкаарақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аиҳабыра]]
[[Акатегориа:Аинфраструктура]]
jcq70x6d2y9rg1xcuvtvfj27ue0opya
Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи аиҿкаарақәа рыла
14
54203
168444
2026-06-20T16:05:01Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:хыбрақәеи аргыламҭақәеи аиҿкаарақәа рыла}} [[Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи| аиҿкаарақәа]] [[Акатегориа:Акатегориақәа аиҿкаарақәа рыла]]»
168444
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:хыбрақәеи аргыламҭақәеи аиҿкаарақәа рыла}}
[[Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи| аиҿкаарақәа]]
[[Акатегориа:Акатегориақәа аиҿкаарақәа рыла]]
tkfcpu2b32xxupnctmvzg36uui0knh1
Акатегориа:Аҳәынҭқарратә хыбрақәа аҩада-америкатәи атәылақәа рыла
14
54204
168453
2026-06-20T16:11:52Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә хыбрақәа аҩада-америкатәи атәылақәа рыла}} [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аҳәынҭқарратә хыбрақәа| тәылақәа]] [[Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи аҩада-америкатәи атәылақәа рыла| ҳәынҭқарратә]] Акат...»
168453
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә хыбрақәа аҩада-америкатәи атәылақәа рыла}}
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аҳәынҭқарратә хыбрақәа| тәылақәа]]
[[Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи аҩада-америкатәи атәылақәа рыла| ҳәынҭқарратә]]
[[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу аиҳабырақәа| хыбрақәа]]
6lhh685h5o525w8dxfhfm59hambred5
Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аҳәынҭқарратә хыбрақәа
14
54205
168454
2026-06-20T16:13:46Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу аҳәынҭқарратә хыбрақәа}} [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи ахкқәа рыла]] [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә хыбрақәа аконтинентқәа рыла]] Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа реиҳабырақәа|ҳәынҭқарратә...»
168454
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу аҳәынҭқарратә хыбрақәа}}
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи ахкқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә хыбрақәа аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа реиҳабырақәа|ҳәынҭқарратә хыбрақәа]]
id4pz9tr7v8nge6mn33ie94265mpjrx
Акатегориа:Аҳәынҭқарратә хыбрақәа аконтинентқәа рыла
14
54206
168455
2026-06-20T16:15:15Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә хыбрақәа аконтинентқәа рыла}} [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә хыбрақәа| континентқәа]] [[Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыларақәеи рыхкқәа аконтинентқәа рыла]] Акатегориа:Аиҳабырақәа аконтинентқәа рыла| ҳәынҭқарра...»
168455
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә хыбрақәа аконтинентқәа рыла}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә хыбрақәа| континентқәа]]
[[Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыларақәеи рыхкқәа аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аиҳабырақәа аконтинентқәа рыла| ҳәынҭқарратә хыбрақәа]]
d6ic1vsuuyf2ya2xzml8jlflw3hiual
Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи ахкқәа рыла
14
54207
168456
2026-06-20T16:16:37Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи ахкқәа рыла}} [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи| хкқәа]] [[Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыларақәеи аконтинентқәеи егьырҭ ахкқәеи рыла]]»
168456
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи ахкқәа рыла}}
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу ахыбрақәеи аргыларақәеи| хкқәа]]
[[Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыларақәеи аконтинентқәеи егьырҭ ахкқәеи рыла]]
q50bal3ff92060e5umyyq683z8tswfq
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу арратә базақәа
14
54208
168457
2026-06-20T16:20:03Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commonscat|Military facilities of the United States}} [[Акатегориа:{{Title country}} рҿы иҟоу ахыбрақәеи аргыламҭақәеи ахкқәа рыла]] [[Акатегориа:Арратә базақәа атәылақәа рыла]] [[Акатегориа:{{Title country}} рырбџьармчқәа|базақәа]]»
168457
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Military facilities of the United States}}
[[Акатегориа:{{Title country}} рҿы иҟоу ахыбрақәеи аргыламҭақәеи ахкқәа рыла]]
[[Акатегориа:Арратә базақәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:{{Title country}} рырбџьармчқәа|базақәа]]
3iwmbdnh82vy99yv9g7rhc5ppjuu9rp
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рырбџьармчқәа
14
54209
168458
2026-06-20T16:23:59Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Military of the United States}} {{Cat main}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа реиҳабыра аусбарҭақәа|арбџьармчқәа]] [[Акатегориа:Арбџьармчқәа атәылақәа рыла]] [[Акатегориа:{{Country2continental|{{Title country}}}} атәылақәа рҿы иҟоу арбџьармчқәа]] Акатегориа:Еиду Америкатәи...»
168458
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Military of the United States}}
{{Cat main}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа реиҳабыра аусбарҭақәа|арбџьармчқәа]]
[[Акатегориа:Арбџьармчқәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:{{Country2continental|{{Title country}}}} атәылақәа рҿы иҟоу арбџьармчқәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҳәынҭқарратә шәарҭадара|арбџьармчқәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рфедералтә нагӡаратә департаментқәа русбарҭақәа|арбџьармчқәа]]
emo4ltp5rnj6clgi5aklb4wsc1yc4px
Акатегориа:Виргиниа иҟоу абаҟақәа
14
54210
168459
2026-06-20T16:27:02Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Landmarks in Virginia}} [[Акатегориа:Виргиниа агеографиа|баҟақәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рҿы иҟоу абаҟақәа]] [[Акатегориа:Виргиниа иҟоу аблахкыгарҭақәа|баҟақәа]]»
168459
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Landmarks in Virginia}}
[[Акатегориа:Виргиниа агеографиа|баҟақәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рҿы иҟоу абаҟақәа]]
[[Акатегориа:Виргиниа иҟоу аблахкыгарҭақәа|баҟақәа]]
7ty1sknrkxladmno2cn7p12x0vmoao4
Акатегориа:Виргиниа агеографиа
14
54211
168460
2026-06-20T16:28:16Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commonscat|Geography of Virginia}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ргеографиа аштатқәа рыла]] [[Акатегориа:Виргиниа|географиа]] [[Акатегориа:Атлантикагәҭантәи аштатқәа ргеографиа]]»
168460
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Geography of Virginia}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ргеографиа аштатқәа рыла]]
[[Акатегориа:Виргиниа|географиа]]
[[Акатегориа:Атлантикагәҭантәи аштатқәа ргеографиа]]
75hrcxvx0qw5mlo5sy3dpupok3l6ca3
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рҿы иҟоу абаҟақәа
14
54212
168461
2026-06-20T16:30:48Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:{{Title country}} рҿы иҟоу абаҟақәа| штатқәа]] [[Акатегориа:{{Title country}} ргеографиа аштатқәа рыла| баҟақәа]] [[Акатегориа:{{Title country}} ркатегориақәа аштатқәа рыла|баҟақәа]] Акатегориа:{{Title country}} рҿы иҟоу аблахкыгарҭақәа аштатқәа...»
168461
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:{{Title country}} рҿы иҟоу абаҟақәа| штатқәа]]
[[Акатегориа:{{Title country}} ргеографиа аштатқәа рыла| баҟақәа]]
[[Акатегориа:{{Title country}} ркатегориақәа аштатқәа рыла|баҟақәа]]
[[Акатегориа:{{Title country}} рҿы иҟоу аблахкыгарҭақәа аштатқәа рыла| баҟақәа]]
nudl9z6a6bv0p0569c8o7ynht2971l6
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу абаҟақәа
14
54213
168462
2026-06-20T16:34:32Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « [[Акатегориа:{{Title country}} ргеографиа]] [[Акатегориа:Абаҟақәа атәылақәа рыла]] [[Акатегориа:Абаҟақәа {{lc:{{Country2continental|{{Title country}}}}}} атәылақәа рыла]] [[Акатегориа:{{Title country}} рҿы иҟоу аблахкыгарҭақәа|баҟақәа]]»
168462
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:{{Title country}} ргеографиа]]
[[Акатегориа:Абаҟақәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Абаҟақәа {{lc:{{Country2continental|{{Title country}}}}}} атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:{{Title country}} рҿы иҟоу аблахкыгарҭақәа|баҟақәа]]
8bhpu5dffyfp1f875o1gq2u82xznspz
Акатегориа:Абаҟақәа аҩада-америкатәи атәылақәа рыла
14
54214
168463
2026-06-20T16:37:33Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:баҟақәа аҩада-америкатәи атәылақәа рыла}} [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу абаҟақәа| тәылақәа]] [[Акатегориа:Аблахкыгарҭақәа аҩада-америкатәи атәылақәа рыла| баҟақәа]] Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа ргеограф...»
168463
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:баҟақәа аҩада-америкатәи атәылақәа рыла}}
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу абаҟақәа| тәылақәа]]
[[Акатегориа:Аблахкыгарҭақәа аҩада-америкатәи атәылақәа рыла| баҟақәа]]
[[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа ргеографиа| баҟақәа]]
6qk0f6gors8gvclo7w7hykm3og48mzr
Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу абаҟақәа
14
54215
168464
2026-06-20T16:38:55Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу абаҟақәа}} [[Акатегориа:Абаҟақәа аконтинентқәа рыла]] [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка аблахкыгарҭақәа|баҟақәа]] [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка агеографиа|баҟақәа]]»
168464
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу абаҟақәа}}
[[Акатегориа:Абаҟақәа аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка аблахкыгарҭақәа|баҟақәа]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка агеографиа|баҟақәа]]
g0q6tggh0thrsefn3r0f6nol321otht
Акатегориа:Виргиниа иҟоу аблахкыгарҭақәа
14
54216
168465
2026-06-20T16:41:02Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Visitor attractions in Virginia}} {{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аблахкыгарҭақәа аштатқәа рыла]] [[Акатегориа:Виргиниа иҟоу атуризм|блахкыгарҭақәа]]»
168465
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Visitor attractions in Virginia}}
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аблахкыгарҭақәа аштатқәа рыла]]
[[Акатегориа:Виргиниа иҟоу атуризм|блахкыгарҭақәа]]
moc7z2yj2qnvpm5ietsp1so70lamq5m
Акатегориа:Виргиниа иҟоу атуризм
14
54217
168466
2026-06-20T16:42:18Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Tourism in Virginia}} [[Акатегориа:Виргиниа аекономика|туризм]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу атуризм аштатқәа рыла]]»
168466
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Tourism in Virginia}}
[[Акатегориа:Виргиниа аекономика|туризм]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу атуризм аштатқәа рыла]]
95vq9005e9x9dxltd26io4g2a4zrctd
Акатегориа:Виргиниа аекономика
14
54218
168467
2026-06-20T16:46:36Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commonscat|Economy of Virginia}} {{Cat main}} [[Акатегориа:Виргиниа|економика]] [[Акатегориа:Аҩада-мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика аштатқәа рыла]] [[Акатегориа:Алада-мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика аштатқәа рыла]] Акатегориа:Еиду Амери...»
168467
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Economy of Virginia}}
{{Cat main}}
[[Акатегориа:Виргиниа|економика]]
[[Акатегориа:Аҩада-мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика аштатқәа рыла]]
[[Акатегориа:Алада-мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика аштатқәа рыла]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика аштатқәа рыла]]
bwj65yk3bt4j1or6j75xre68kjbbwr4
Акатегориа:Аҩада-мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика аштатқәа рыла
14
54219
168468
2026-06-20T16:48:24Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ҩада-мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика аштатқәа рыла}} [[Акатегориа:Аҩада-мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика| штатқәа]] Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика арегионқәа рылеи а...»
168468
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:ҩада-мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика аштатқәа рыла}}
[[Акатегориа:Аҩада-мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика| штатқәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика арегионқәа рылеи аштатқәа рылеи]]
f860doc01chdn1bavyr3j2efgazk9in
Акатегориа:Аҩада-мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика
14
54220
168469
2026-06-20T16:50:24Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:ҩада-мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика}} [[Акатегориа:Аҩада-мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа|економика]] [[Акатегориа:Мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика| ҩада]] Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономик...»
168469
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ҩада-мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика}}
[[Акатегориа:Аҩада-мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа|економика]]
[[Акатегориа:Мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика| ҩада]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика арегионқәа рыла| ҩада-мрагыларатәи]]
7fd7y4iu7qtcn3qp4ws55xmyjnscjwq
Акатегориа:Мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика
14
54221
168470
2026-06-20T16:52:10Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «[[Акатегориа:Мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа|економика]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика арегионқәа рыла| ]]»
168470
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа|економика]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика арегионқәа рыла| ]]
h50cyej02hy0y7l54rk7z1n3afaqzzt
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика арегионқәа рыла
14
54222
168471
2026-06-20T16:53:22Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика| регионқәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ррегионқәа|.економика]] [[Акатегориа:Аекономикақәа арегионқәа рыла]]»
168471
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика| регионқәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ррегионқәа|.економика]]
[[Акатегориа:Аекономикақәа арегионқәа рыла]]
o42wpx5zfkjl3wuqoscrger5bic5v7n
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика арегионқәа рылеи аштатқәа рылеи
14
54223
168472
2026-06-20T16:55:26Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика арегионқәа рыла|*штатқәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика аштатқәа рыла|*регионқәа]]»
168472
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика арегионқәа рыла|*штатқәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика аштатқәа рыла|*регионқәа]]
i9cp6sm6apazsfo7e9nxl0b1cop5peg
Акатегориа:Алада-мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика аштатқәа рыла
14
54224
168473
2026-06-20T16:56:16Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:лада-мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика аштатқәа рыла}} [[Акатегориа:Алада-мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика| штатқәа]] Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика арегионқәа рылеи а...»
168473
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:лада-мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика аштатқәа рыла}}
[[Акатегориа:Алада-мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика| штатқәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика арегионқәа рылеи аштатқәа рылеи]]
ijrea3es6mwxbuhlaklblkkexq8q7yw
Акатегориа:Алада-мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика
14
54225
168474
2026-06-20T16:58:35Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:лада-мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика}} [[Акатегориа:Алада-мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа|економика]] [[Акатегориа:Мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика| лада]] Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономик...»
168474
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:лада-мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика}}
[[Акатегориа:Алада-мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа|економика]]
[[Акатегориа:Мрагыларатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика| лада]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика арегионқәа рыла| лада-мрагыларатәи]]
[[Акатегориа:Аладатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика| ]]
6xs4mbfw4lks8hgpb41qq3rk2555jme
Акатегориа:Аладатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика
14
54226
168475
2026-06-20T16:59:44Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{DEFAULTSORT:ладатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика}} [[Акатегориа:Аладатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа|економика]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика арегионқәа рыла| ладатәи]]»
168475
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ладатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика}}
[[Акатегориа:Аладатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа|економика]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рекономика арегионқәа рыла| ладатәи]]
g4qigtbkerdsebyrvzi43n3whkdegdh
Акатегориа:Виргиниа иҟоу амилаҭтә ҭоурыхтә баҟақәа
14
54227
168476
2026-06-20T17:03:55Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|National Historic Landmarks in Virginia}} {{cat main|Виргиниа иҟоу амилаҭтә ҭоурыхтә баҟақәа рсиа}} [[Акатегориа:Виргиниа иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа рмилаҭтә регистр]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рмилаҭтә ҭоурыхтә ҭыԥқәа]]»
168476
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|National Historic Landmarks in Virginia}}
{{cat main|Виргиниа иҟоу амилаҭтә ҭоурыхтә баҟақәа рсиа}}
[[Акатегориа:Виргиниа иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа рмилаҭтә регистр]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рмилаҭтә ҭоурыхтә ҭыԥқәа]]
tc4ettnlybbeecvcn5ahzhowd22nlh8
Акатегориа:Виргиниа иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа рмилаҭтә регистр
14
54228
168477
2026-06-20T17:06:46Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|National Register of Historic Places in Virginia}} <categorytree>National Register of Historic Places in Virginia</categorytree> [[Акатегориа:Виргиниа иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа|милаҭтә регистр]] [[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа рмилаҭтә регистр аштатқәа рыла]]»
168477
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|National Register of Historic Places in Virginia}}
<categorytree>National Register of Historic Places in Virginia</categorytree>
[[Акатегориа:Виргиниа иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа|милаҭтә регистр]]
[[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа рмилаҭтә регистр аштатқәа рыла]]
6hghzw3etczh4l0jgfju1f4ihjytoxd
168478
168477
2026-06-20T17:07:06Z
Fraxinus.cs
8381
168478
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|National Register of Historic Places in Virginia}}
<categorytree>Виргиниа иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа рмилаҭтә регистр</categorytree>
[[Акатегориа:Виргиниа иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа|милаҭтә регистр]]
[[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа рмилаҭтә регистр аштатқәа рыла]]
e9etkxq20e3xcchl2tyr647kophuwy8
Акатегориа:Виргиниа иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа
14
54229
168479
2026-06-20T17:08:48Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа аштатқәа рыла]] [[Акатегориа:Виргиниа аҭоурых|ҭоурыхтә ҭыԥқәа]] [[Акатегориа:Виргиниа иҟоу абаҟақәа|ҭоурыхтә ҭыԥқәа]]»
168479
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа аштатқәа рыла]]
[[Акатегориа:Виргиниа аҭоурых|ҭоурыхтә ҭыԥқәа]]
[[Акатегориа:Виргиниа иҟоу абаҟақәа|ҭоурыхтә ҭыԥқәа]]
2p4lqrp0zdu1ybmx8fwt1o6qkfau2lc
168480
168479
2026-06-20T17:10:24Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа аштатқәа рыла]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рҿы иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168480
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рҿы иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа]]
[[Акатегориа:Виргиниа аҭоурых|ҭоурыхтә ҭыԥқәа]]
[[Акатегориа:Виргиниа иҟоу абаҟақәа|ҭоурыхтә ҭыԥқәа]]
r25ic5xzbl7a0dn8s5ysr46d13ci6ha
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рҿы иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа
14
54230
168481
2026-06-20T17:10:29Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа| штатқәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рҭоурых|*ҭоурыхтә ҭыԥқәа]] Акатегориа:иду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рҿы иҟоу абаҟақәа| ҭоурыхтә ҭы...»
168481
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа| штатқәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рҭоурых|*ҭоурыхтә ҭыԥқәа]]
[[Акатегориа:иду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рҿы иҟоу абаҟақәа| ҭоурыхтә ҭыԥқәа]]
inmn9f7wpvk3t1thiw2m5gzyt7k9fzn
168482
168481
2026-06-20T17:10:39Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Иду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рҿы иҟоу абаҟақәа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рҿы иҟоу абаҟақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168482
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа| штатқәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рҭоурых|*ҭоурыхтә ҭыԥқәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рҿы иҟоу абаҟақәа| ҭоурыхтә ҭыԥқәа]]
4nhm185iuntf8eama8j3x7dk0yvcikl
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа
14
54231
168483
2026-06-20T17:15:13Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Historic sites in the United States}} [[Акатегориа:{{Title country}} рҿы иҟоу абаҟақәа|ҭоурыхтә ҭыԥқәа]] [[Акатегориа:{{Title country}} рҭоурых аҭыԥқәа рыла|ҭоурыхтә ҭыԥқәа]] [[Акатегориа:{{Title country}} рҿы иҟоу абаҟақәа рыхьчара|ҭоурыхтә ҭыԥқәа]] Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа атәы...»
168483
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Historic sites in the United States}}
[[Акатегориа:{{Title country}} рҿы иҟоу абаҟақәа|ҭоурыхтә ҭыԥқәа]]
[[Акатегориа:{{Title country}} рҭоурых аҭыԥқәа рыла|ҭоурыхтә ҭыԥқәа]]
[[Акатегориа:{{Title country}} рҿы иҟоу абаҟақәа рыхьчара|ҭоурыхтә ҭыԥқәа]]
[[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа {{lc:{{Country2continental|{{Title country}}}}}} атәылақәа рыла]]
6za4mqzkf1zdxwwfbezhl1fl756uyz9
Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа аҩада-америкатәи атәылақәа рыла
14
54232
168489
2026-06-20T17:18:24Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{CatAutoTOC}} {{DEFAULTSORT:ҭоурыхтә ҭыԥқәа аҩада-америкатәи атәылақәа рыла}} [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа| тәылақәа]] [[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа аҩада-америкатәи атәылақәа рыла| ҭоурыхтә]] Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭы...»
168489
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{CatAutoTOC}}
{{DEFAULTSORT:ҭоурыхтә ҭыԥқәа аҩада-америкатәи атәылақәа рыла}}
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа| тәылақәа]]
[[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа аҩада-америкатәи атәылақәа рыла| ҭоурыхтә]]
[[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа атәылақәа рыла|-ҩада]]
hzf9saacf3rp7yccinrqsc506dcfs2n
Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа
14
54233
168490
2026-06-20T17:19:57Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа}} [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка аҭоурых|ҭоурыхтә ҭыԥқәа]] [[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҳәырԥсаррақәа|ҭоурыхтә ҭыԥқәа]] [[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа аконтинентқәа рыла]]»
168490
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа}}
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка аҭоурых|ҭоурыхтә ҭыԥқәа]]
[[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҳәырԥсаррақәа|ҭоурыхтә ҭыԥқәа]]
[[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа аконтинентқәа рыла]]
5z25a0wybwhmiwvb48wuks4253uujnh
Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҳәырԥсаррақәа
14
54234
168491
2026-06-20T17:21:15Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:ҩада-америкатәи атәылақәа рҳәырԥсаррақәа}} [[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рылагылазаара|ҳәырԥсаррақәа]] [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка аблахкыгарҭақәа|ҳәырԥсаррақәа]] [[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа аконтинентқәа рыла]]»
168491
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ҩада-америкатәи атәылақәа рҳәырԥсаррақәа}}
[[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рылагылазаара|ҳәырԥсаррақәа]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка аблахкыгарҭақәа|ҳәырԥсаррақәа]]
[[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа аконтинентқәа рыла]]
oqpu4lvcos0imfy6wij8ujk1mneionh
Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа аҩада-америкатәи атәылақәа рыла
14
54235
168501
2026-06-20T17:25:21Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{CatAutoTOC}} {{DEFAULTSORT:ҳәырԥсаррақәа аҩада-америкатәи атәылақәа рыла}} [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка аблахкыгарҭақәа атәылақәа рыла| ҳәырԥсаррақәа]] [[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҳәырԥсаррақәа| тәылақәа]] Акатегориа:Ала...»
168501
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{CatAutoTOC}}
{{DEFAULTSORT:ҳәырԥсаррақәа аҩада-америкатәи атәылақәа рыла}}
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка аблахкыгарҭақәа атәылақәа рыла| ҳәырԥсаррақәа]]
[[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҳәырԥсаррақәа| тәылақәа]]
[[Акатегориа:Алагылазаара аҩада-америкатәи атәылақәа рыла| ҳәырԥсаррақәа]]
[[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа атәылақәа рыла|+ҩада-америкатәи]]
jlha77agd6qc1l69j91nc5hw1iwvl9e
168502
168501
2026-06-20T17:27:21Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка аблахкыгарҭақәа атәылақәа рыла]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аблахкыгарҭақәа аҩада-америкатәи атәылақәа рыла]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168502
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{CatAutoTOC}}
{{DEFAULTSORT:ҳәырԥсаррақәа аҩада-америкатәи атәылақәа рыла}}
[[Акатегориа:Аблахкыгарҭақәа аҩада-америкатәи атәылақәа рыла| ҳәырԥсаррақәа]]
[[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҳәырԥсаррақәа| тәылақәа]]
[[Акатегориа:Алагылазаара аҩада-америкатәи атәылақәа рыла| ҳәырԥсаррақәа]]
[[Акатегориа:Аҳәырԥсаррақәа атәылақәа рыла|+ҩада-америкатәи]]
ssgv7cljr7vl6vfngyewde3s6n3x8ky
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу абаҟақәа рыхьчара
14
54236
168508
2026-06-20T17:33:13Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «[[Акатегориа:{{Title country}} ркультура|баҟақәа рыхьчара]] [[Акатегориа:Абаҟақәа рыхьчара атәылақәа рыла]] [[Акатегориа:{{Title country}} рҭоурыхҿиарадырра|баҟақәа рыхьчара]]»
168508
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:{{Title country}} ркультура|баҟақәа рыхьчара]]
[[Акатегориа:Абаҟақәа рыхьчара атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:{{Title country}} рҭоурыхҿиарадырра|баҟақәа рыхьчара]]
nxd8gkll6lyq8s9vlqga92pgd3bn4d2
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҭоурыхҿиарадырра
14
54237
168509
2026-06-20T17:34:46Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Cat main}} [[Акатегориа:Аҭоурыхҿиарадырра атәылақәа рыла]] [[Акатегориа:{{Title country}} рҭоурых|*ҭоурыхҿиарадырра]] [[Акатегориа:{{Country2continent|{{Title country}}}} аҭоурыхҿиарадырра]]»
168509
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main}}
[[Акатегориа:Аҭоурыхҿиарадырра атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:{{Title country}} рҭоурых|*ҭоурыхҿиарадырра]]
[[Акатегориа:{{Country2continent|{{Title country}}}} аҭоурыхҿиарадырра]]
30qwdnwrtxaztb5qvulnxcrpnv8c7mu
Акатегориа:Аҩадатәи Америка аҭоурыхҿиарадырра
14
54238
168512
2026-06-20T17:37:03Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка аҭоурыхҿиарадырра}} [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка аҭоурых|ҭоурыхҿиарадырра]] [[Акатегориа:Америка аҭоурыхҿиарадырра]]»
168512
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка аҭоурыхҿиарадырра}}
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка аҭоурых|ҭоурыхҿиарадырра]]
[[Акатегориа:Америка аҭоурыхҿиарадырра]]
th6b6imfr45exrqpcb7qpim8ixw3rva
Акатегориа:Америка аҭоурыхҿиарадырра
14
54239
168513
2026-06-20T17:38:25Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «[[Акатегориа:Аҭоурыхҿиарадыррақәа ртематикала]] [[Акатегориа:Америка аҭоурых|ҭоурыхҿиарадырра]]»
168513
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Аҭоурыхҿиарадыррақәа ртематикала]]
[[Акатегориа:Америка аҭоурых|ҭоурыхҿиарадырра]]
oev4869bpu1jzcm900b7teieuu0g857
Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа рмилаҭтә регистр аштатқәа рыла
14
54240
168514
2026-06-20T17:40:46Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|National Register of Historic Places by state}} {{Аконтеинер акатегориа}} {{cat main|Аҭоурыхтә ҭыԥқәа рмилаҭтә регистр}} {{DEFAULTSORT:ҭоурыхтә ҭыԥқәа рмилаҭтә регистр аштатқәа рыла}} [[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа рмилаҭтә регистр| 01]] Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ры...»
168514
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|National Register of Historic Places by state}}
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{cat main|Аҭоурыхтә ҭыԥқәа рмилаҭтә регистр}}
{{DEFAULTSORT:ҭоурыхтә ҭыԥқәа рмилаҭтә регистр аштатқәа рыла}}
[[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа рмилаҭтә регистр| 01]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рҿы иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа| ҭоурыхтә ҭыԥқәа]]
nv5l9jjcbwcqh487vvq6nckwfo9el8f
Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа рмилаҭтә регистр
14
54241
168515
2026-06-20T17:42:46Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|National Register of Historic Places}} {{DEFAULTSORT:ҭоурыхтә ҭыԥқәа рмилаҭтә регистр}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аҭынхақәа рыхьӡынҵақәа]]»
168515
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|National Register of Historic Places}}
{{DEFAULTSORT:ҭоурыхтә ҭыԥқәа рмилаҭтә регистр}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аҭынхақәа рыхьӡынҵақәа]]
ntu5xe0lzgqeg2vej96b1af329w1ni1
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аҭынхақәа рыхьӡынҵақәа
14
54242
168516
2026-06-20T17:45:20Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « [[Акатегориа:Аҭынхақәа рыхьӡынҵақәа атәылақәа рыла]] [[Акатегориа:{{Title country}} рҭоурыхҿиарадырра|ҭынхақәа рыхьӡынҵақәа]] [[Акатегориа:{{Title country}} рҿы иҟоу абаҟақәа рыхьчара|ҭынхақәа рыхьӡынҵақәа]]»
168516
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Аҭынхақәа рыхьӡынҵақәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:{{Title country}} рҭоурыхҿиарадырра|ҭынхақәа рыхьӡынҵақәа]]
[[Акатегориа:{{Title country}} рҿы иҟоу абаҟақәа рыхьчара|ҭынхақәа рыхьӡынҵақәа]]
89tj1h1i2w1j1aq3oa2enkootatx9et
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рмилаҭтә ҭоурыхтә ҭыԥқәа
14
54243
168517
2026-06-20T17:47:19Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа рмилаҭтә регистр аштатқәа рыла| милаҭтә ҭоурыхтә ҭыԥқәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рмилаҭтә ҭоурыхтә ҭыԥқәа| штатқәа]]»
168517
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Аҭоурыхтә ҭыԥқәа рмилаҭтә регистр аштатқәа рыла| милаҭтә ҭоурыхтә ҭыԥқәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рмилаҭтә ҭоурыхтә ҭыԥқәа| штатқәа]]
tvw3aw1a11vp7xdkxpi9zaoy8nu1kl1
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рмилаҭтә ҭоурыхтә ҭыԥқәа
14
54244
168518
2026-06-20T17:49:43Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|National Historic Landmarks of the United States}} {{Cat main|Амилаҭтә ҭоурыхтә ҭыԥ}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа]] [[Акатегориа:Амилаҭтә парк Амаҵзура аҭыԥқәа|ҭоурыхтә ҭыԥқәа]]»
168518
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|National Historic Landmarks of the United States}}
{{Cat main|Амилаҭтә ҭоурыхтә ҭыԥ}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа]]
[[Акатегориа:Амилаҭтә парк Амаҵзура аҭыԥқәа|ҭоурыхтә ҭыԥқәа]]
kao0yqzctn02pgx5tgni8ybsezdeto9
168519
168518
2026-06-20T17:50:06Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Амилаҭтә парк Амаҵзура аҭыԥқәа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Амилаҭтә парк амаҵзура аҭыԥқәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168519
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|National Historic Landmarks of the United States}}
{{Cat main|Амилаҭтә ҭоурыхтә ҭыԥ}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аҭоурыхтә ҭыԥқәа]]
[[Акатегориа:Амилаҭтә парк амаҵзура аҭыԥқәа|ҭоурыхтә ҭыԥқәа]]
02b18c0x3t999urzly46tdccach97nl
Акатегориа:Аҽшьратә жәыларақәа
14
54245
168520
2026-06-20T17:52:20Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:ҽшьратә жәыларақәа}} [[Акатегориа:Ауаҩшьрақәа]] [[Акатегориа:Аҽшьра]] [[Акатегориа:Атерроризм]]»
168520
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ҽшьратә жәыларақәа}}
[[Акатегориа:Ауаҩшьрақәа]]
[[Акатегориа:Аҽшьра]]
[[Акатегориа:Атерроризм]]
1fx09emd9a7uiyz3owezgshkkwfyb50
Акатегориа:Адунеизегьтәи ахәаахәҭратә центр
14
54246
168521
2026-06-20T18:03:36Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|World Trade Center (New York City)}} {{Cat main|Адунеизегьтәи ахәаахәҭратә центр (1973–2001)|Адунеизегьтәи ахәаахәҭратә центр (2001 ш. инарҟны)}} {{Category see also|Цәыббрамза 11, 2001 шықәсазы атеррористтә актқәа}} Акатегориа:Манҳеттан иҟоу аҩнеихагыла ду ажәҩан хыхьтәи аофист...»
168521
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|World Trade Center (New York City)}}
{{Cat main|Адунеизегьтәи ахәаахәҭратә центр (1973–2001)|Адунеизегьтәи ахәаахәҭратә центр (2001 ш. инарҟны)}}
{{Category see also|Цәыббрамза 11, 2001 шықәсазы атеррористтә актқәа}}
[[Акатегориа:Манҳеттан иҟоу аҩнеихагыла ду ажәҩан хыхьтәи аофистә хыбрақәа]]
[[Акатегориа:Адунеизегьтәи ахәаахәҭратә центрқәа]]
[[Акатегориа:Афинансттә раион, Манҳеттан]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорки Ниу-Џерсии рбаӷәазақәа рнапхгара]]
[[Акатегориа:Манҳеттан иҟоу анеиборҳудқәа]]
gbqdueebmrnjujk9bcm8j0u1pvl6fzb
168523
168521
2026-06-20T18:05:18Z
Fraxinus.cs
8381
168523
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|World Trade Center (New York City)}}
{{Cat main|Адунеизегьтәи ахәаахәҭратә центр (1973–2001)|Адунеизегьтәи ахәаахәҭратә центр (2001 ш. инарҟны)}}
{{Category see also|Цәыббрамза 11, 2001 шықәсазы атеррористтә актқәа}}
{{DEFAULTSORT:дунеизегьтәи ахәаахәҭратә центр}}
[[Акатегориа:Манҳеттан иҟоу аҩнеихагыла ду ажәҩан хыхьтәи аофистә хыбрақәа]]
[[Акатегориа:Адунеизегьтәи ахәаахәҭратә центрқәа]]
[[Акатегориа:Афинансттә раион, Манҳеттан]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорки Ниу-Џерсии рбаӷәазақәа рнапхгара]]
[[Акатегориа:Манҳеттан иҟоу анеиборҳудқәа]]
jwlf3oxedd2ytzr8znj21bnzu0au383
168526
168523
2026-06-20T18:09:50Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Манҳеттан иҟоу аҩнеихагыла ду ажәҩан хыхьтәи аофистә хыбрақәа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Манҳеттан иҟоу аҩнеихагыла дутәи аофистә хыбрақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168526
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|World Trade Center (New York City)}}
{{Cat main|Адунеизегьтәи ахәаахәҭратә центр (1973–2001)|Адунеизегьтәи ахәаахәҭратә центр (2001 ш. инарҟны)}}
{{Category see also|Цәыббрамза 11, 2001 шықәсазы атеррористтә актқәа}}
{{DEFAULTSORT:дунеизегьтәи ахәаахәҭратә центр}}
[[Акатегориа:Манҳеттан иҟоу аҩнеихагыла дутәи аофистә хыбрақәа]]
[[Акатегориа:Адунеизегьтәи ахәаахәҭратә центрқәа]]
[[Акатегориа:Афинансттә раион, Манҳеттан]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорки Ниу-Џерсии рбаӷәазақәа рнапхгара]]
[[Акатегориа:Манҳеттан иҟоу анеиборҳудқәа]]
nrxgzemv5o7rfq6e8p01k15jwg7t1hf
168557
168526
2026-06-20T19:12:56Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Ниу-Иорки Ниу-Џерсии рбаӷәазақәа рнапхгара]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Ниу-Иорки Ниу-Џьерсии рбаӷәазақәа рнапхгара]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168557
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|World Trade Center (New York City)}}
{{Cat main|Адунеизегьтәи ахәаахәҭратә центр (1973–2001)|Адунеизегьтәи ахәаахәҭратә центр (2001 ш. инарҟны)}}
{{Category see also|Цәыббрамза 11, 2001 шықәсазы атеррористтә актқәа}}
{{DEFAULTSORT:дунеизегьтәи ахәаахәҭратә центр}}
[[Акатегориа:Манҳеттан иҟоу аҩнеихагыла дутәи аофистә хыбрақәа]]
[[Акатегориа:Адунеизегьтәи ахәаахәҭратә центрқәа]]
[[Акатегориа:Афинансттә раион, Манҳеттан]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорки Ниу-Џьерсии рбаӷәазақәа рнапхгара]]
[[Акатегориа:Манҳеттан иҟоу анеиборҳудқәа]]
jhdh3t49rijxo029lxm4kncme7qgljx
168567
168557
2026-06-21T01:16:34Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Афинансттә раион, Манҳеттан]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Афинанстә раион, Манҳеттан]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168567
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|World Trade Center (New York City)}}
{{Cat main|Адунеизегьтәи ахәаахәҭратә центр (1973–2001)|Адунеизегьтәи ахәаахәҭратә центр (2001 ш. инарҟны)}}
{{Category see also|Цәыббрамза 11, 2001 шықәсазы атеррористтә актқәа}}
{{DEFAULTSORT:дунеизегьтәи ахәаахәҭратә центр}}
[[Акатегориа:Манҳеттан иҟоу аҩнеихагыла дутәи аофистә хыбрақәа]]
[[Акатегориа:Адунеизегьтәи ахәаахәҭратә центрқәа]]
[[Акатегориа:Афинанстә раион, Манҳеттан]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорки Ниу-Џьерсии рбаӷәазақәа рнапхгара]]
[[Акатегориа:Манҳеттан иҟоу анеиборҳудқәа]]
f8ll3u39t79z6ako7yqpju23a6wtk73
Акатегориа:Адунеизегьтәи ахәаахәҭратә центрқәа
14
54247
168522
2026-06-20T18:04:48Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|World Trade Centers}} {{DEFAULTSORT:дунеизегьтәи ахәаахәҭратә центрқәа}} [[Акатегориа:Акоммерциатә хыбрақәа]]»
168522
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|World Trade Centers}}
{{DEFAULTSORT:дунеизегьтәи ахәаахәҭратә центрқәа}}
[[Акатегориа:Акоммерциатә хыбрақәа]]
99ljcf75ilzy61ynn3da3rx6j5xhi8j
Акатегориа:Акоммерциатә хыбрақәа
14
54248
168524
2026-06-20T18:08:05Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commonscat|Commercial buildings}} {{DEFAULTSORT:коммерциатә хыбрақәа}} [[Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи ахкқәа рыла]] [[Акатегориа:Акоммерциатә еиҭамҵуа амал|хыбрақәа]]»
168524
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Commercial buildings}}
{{DEFAULTSORT:коммерциатә хыбрақәа}}
[[Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыламҭақәеи ахкқәа рыла]]
[[Акатегориа:Акоммерциатә еиҭамҵуа амал|хыбрақәа]]
7v47cndlaxvcx31xp21whnp3v9c14um
Акатегориа:Акоммерциатә еиҭамҵуа амал
14
54249
168525
2026-06-20T18:08:58Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Commercial real estate}} {{DEFAULTSORT:коммерциатә еиҭамҵуа амал}} [[Акатегориа:Еиҭамҵуа амал]]»
168525
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Commercial real estate}}
{{DEFAULTSORT:коммерциатә еиҭамҵуа амал}}
[[Акатегориа:Еиҭамҵуа амал]]
afswi7wtqweiz6ljjhsgtmx9ezzobks
Акатегориа:Манҳеттан иҟоу аҩнеихагыла дутәи аофистә хыбрақәа
14
54250
168527
2026-06-20T18:12:28Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{CatAutoTOC}} [[Акатегориа:Манҳеттан иҟоу аҩнеихагыла дуқәа|офис]] [[Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь иҟоу аҩнеихагыла дутәи аофистә хыбрақәа]] [[Акатегориа:Манҳеттан иҟоу аофистә хыбрақәа|ҩнеихагыла ду]]»
168527
wikitext
text/x-wiki
{{CatAutoTOC}}
[[Акатегориа:Манҳеттан иҟоу аҩнеихагыла дуқәа|офис]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь иҟоу аҩнеихагыла дутәи аофистә хыбрақәа]]
[[Акатегориа:Манҳеттан иҟоу аофистә хыбрақәа|ҩнеихагыла ду]]
6fx6l6smv9xm82rbbeqfr0a2u1pztie
Акатегориа:Манҳеттан иҟоу аҩнеихагыла дуқәа
14
54251
168528
2026-06-20T18:16:37Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{commons category|Skyscrapers in Manhattan}} [[Акатегориа:Манҳеттан иҟоу ахыбрақәеи аргыламҭақәеи|ҩнеихагыла дуқәа]] [[Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь иҟоу аҩнеихагыла дуқәа| ]] [[Акатегориа:Манҳеттан иҟоу абаҟақәа|ҩнеихагыла дуқәа]]»
168528
wikitext
text/x-wiki
{{commons category|Skyscrapers in Manhattan}}
[[Акатегориа:Манҳеттан иҟоу ахыбрақәеи аргыламҭақәеи|ҩнеихагыла дуқәа]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь иҟоу аҩнеихагыла дуқәа| ]]
[[Акатегориа:Манҳеттан иҟоу абаҟақәа|ҩнеихагыла дуқәа]]
0wknas8f03697ownmo5us6ms7j5khsp
Акатегориа:Манҳеттан иҟоу абаҟақәа
14
54252
168529
2026-06-20T18:19:08Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|New York City landmarks in Manhattan}} [[Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь иҟоу абаҟақәа| ]] [[Акатегориа:Манҳеттан агеографиа|баҟақәа]] [[Акатегориа:Манҳеттан иҟоу аблахкыгарҭақәа|баҟақәа]]»
168529
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|New York City landmarks in Manhattan}}
[[Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь иҟоу абаҟақәа| ]]
[[Акатегориа:Манҳеттан агеографиа|баҟақәа]]
[[Акатегориа:Манҳеттан иҟоу аблахкыгарҭақәа|баҟақәа]]
f7km4wbkdednb6d96onk0e2qcqoyk2w
Акатегориа:Манҳеттан агеографиа
14
54253
168530
2026-06-20T18:20:46Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «[[Акатегориа:Манҳеттан|географиа]] [[Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь агеографиа| ]] [[Акатегориа:Агеографиа адгьылбжьахақәа рыла]]»
168530
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Манҳеттан|географиа]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь агеографиа| ]]
[[Акатегориа:Агеографиа адгьылбжьахақәа рыла]]
t0mz4ahxtzvd26vmjszxy9ajfsb7f72
Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь агеографиа
14
54254
168531
2026-06-20T18:24:18Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commonscat|Geography of New York City}} [[Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь|географиа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ргеографиа анхарҭаҭыԥқәа рыла]] [[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат агеографиа анхарҭаҭыԥқәа рыла]] [[Акатегориа:Ниу-Иорктәи аметрополиатә ҭыԥ агеографиа]] А...»
168531
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Geography of New York City}}
[[Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь|географиа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ргеографиа анхарҭаҭыԥқәа рыла]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат агеографиа анхарҭаҭыԥқәа рыла]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорктәи аметрополиатә ҭыԥ агеографиа]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь алагылазаара|географиа]]
rcu7dtm6otf0375h597iy6jkne0ztg3
168532
168531
2026-06-20T18:25:06Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Ниу-Иорк]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168532
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Geography of New York City}}
[[Акатегориа:Ниу-Иорк|географиа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ргеографиа анхарҭаҭыԥқәа рыла]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат агеографиа анхарҭаҭыԥқәа рыла]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорктәи аметрополиатә ҭыԥ агеографиа]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь алагылазаара|географиа]]
osd9jxfno60yfi4y7w64awfsdbt1om1
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ргеографиа анхарҭаҭыԥқәа рыла
14
54255
168533
2026-06-20T18:26:44Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ргеографиа| нхарҭаҭыԥқәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рынхарҭаҭыԥқәа ркатегориақәа]] [[Акатегориа:Агеографиа атәылақәа рылеи ақалақьқәа рылеи]]»
168533
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ргеографиа| нхарҭаҭыԥқәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рынхарҭаҭыԥқәа ркатегориақәа]]
[[Акатегориа:Агеографиа атәылақәа рылеи ақалақьқәа рылеи]]
mhw0hldobrjk6wwhfhcry5kcf3z411q
Акатегориа:Ниу-Иорк аштат агеографиа анхарҭаҭыԥқәа рыла
14
54256
168534
2026-06-20T18:29:16Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат агеографиа| нхарҭаҭыԥқәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ргеографиа аштатқәа рылеи анхарҭаҭыԥқәа рылеи]] [[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат анхарҭаҭыԥқәа ркатегориақәа]]»
168534
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат агеографиа| нхарҭаҭыԥқәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ргеографиа аштатқәа рылеи анхарҭаҭыԥқәа рылеи]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат анхарҭаҭыԥқәа ркатегориақәа]]
ss1h9qxa28l3f1ekctj63o8s09c0x3v
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ргеографиа аштатқәа рылеи анхарҭаҭыԥқәа рылеи
14
54257
168535
2026-06-20T18:31:06Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ргеографиа анхарҭаҭыԥқәа рыла| штатқәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ргеографиа аштатқәа рыла| нхарҭаҭыԥқәа]] Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рынхарҭаҭыԥқәа рка...»
168535
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ргеографиа анхарҭаҭыԥқәа рыла| штатқәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ргеографиа аштатқәа рыла| нхарҭаҭыԥқәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рынхарҭаҭыԥқәа ркатегориақәа| географиа]]
kz5u0zighxtk3rr9l3kchwii8ppr980
Акатегориа:Ниу-Иорктәи аметрополиатә ҭыԥ агеографиа
14
54258
168536
2026-06-20T18:32:33Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «[[Акатегориа:Ниу-Иорктәи аметрополиатә ҭыԥ|географиа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рметрополиатә ҭыԥқәа ргеографиа]]»
168536
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Ниу-Иорктәи аметрополиатә ҭыԥ|географиа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рметрополиатә ҭыԥқәа ргеографиа]]
nf6bmdoywetrn1m9scks3qtdpppanxu
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рметрополиатә ҭыԥқәа ргеографиа
14
54259
168537
2026-06-20T18:34:15Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ргеографиа анхарҭаҭыԥқәа рыла| метрополиатә ҭыԥқәа]] [[Акатегориа:Аметрополиатә ҭыԥқәа ргеографиа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рметрополиатә ҭыԥқәа| географиа]]»
168537
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ргеографиа анхарҭаҭыԥқәа рыла| метрополиатә ҭыԥқәа]]
[[Акатегориа:Аметрополиатә ҭыԥқәа ргеографиа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рметрополиатә ҭыԥқәа| географиа]]
8ur2k9jumdtqb2e4p04kzrfg6qfbpdd
Акатегориа:Аметрополиатә ҭыԥқәа ргеографиа
14
54260
168538
2026-06-20T18:35:51Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:метрополиатә ҭыԥқәа ргеографи}} [[Акатегориа:Агеографиа аҭыԥқәа рыла| метрополиатә ҭыԥқәа]] [[Акатегориа:Акатегориақәа аметрополиатә ҭыԥқәа рыла|географиа]]»
168538
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:метрополиатә ҭыԥқәа ргеографи}}
[[Акатегориа:Агеографиа аҭыԥқәа рыла| метрополиатә ҭыԥқәа]]
[[Акатегориа:Акатегориақәа аметрополиатә ҭыԥқәа рыла|географиа]]
a70vacq9e0cuf7ofz22d1yrjhantdmb
Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь алагылазаара
14
54261
168539
2026-06-20T18:37:51Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «[[Акатегориа:Ниу-Иорк|лагылазаара]] [[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат алагылазаара| ]] [[Акатегориа:Алагылазаара ақалақьқәа рыла]]»
168539
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Ниу-Иорк|лагылазаара]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат алагылазаара| ]]
[[Акатегориа:Алагылазаара ақалақьқәа рыла]]
i3dwxr7cmksn0hkqcmps72t325z43bl
Акатегориа:Алагылазаара ақалақьқәа рыла
14
54262
168540
2026-06-20T18:39:10Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:лагылазаара ақалақьқәа рыла}} [[Акатегориа:Алагылазаара аҭыԥқәа рыла| қалақьқәа]] [[Акатегориа:Акатегориақәа ақалақьқәа рыла]]»
168540
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:лагылазаара ақалақьқәа рыла}}
[[Акатегориа:Алагылазаара аҭыԥқәа рыла| қалақьқәа]]
[[Акатегориа:Акатегориақәа ақалақьқәа рыла]]
jfc7e3aj0hi3lq2e88p37tsevqnlh0o
Акатегориа:Ниу-Иорк аштат алагылазаара
14
54263
168541
2026-06-20T18:41:21Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Nature of New York (state)}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рылагылазаара]] [[Акатегориа:Ниу-Иорк (аштат)|лагылазаара]]»
168541
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Nature of New York (state)}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рылагылазаара]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорк (аштат)|лагылазаара]]
klfcfg6oiyhefyjeeuwrx2t8ygyklo5
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рылагылазаара
14
54264
168542
2026-06-20T18:42:40Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рылагылазаара| штатқәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ркатегориақәа аштатқәа рыла|лагылазаара]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ргеографиа аштатқәа рыла| лагылазаара]]»
168542
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рылагылазаара| штатқәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ркатегориақәа аштатқәа рыла|лагылазаара]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа ргеографиа аштатқәа рыла| лагылазаара]]
0zy7h8eoo5t0y4kpi00ynv23o9rhuy4
Акатегориа:Манҳеттан
14
54265
168543
2026-06-20T18:46:29Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Manhattan, New York City}} {{Cat main}} [[Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь абороқәа]] [[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат агьежьырақәа]] [[Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь адгьылбжьахақәа]]»
168543
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Manhattan, New York City}}
{{Cat main}}
[[Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь абороқәа]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат агьежьырақәа]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь адгьылбжьахақәа]]
2qgr600a7c03y9sbd38zw4mn6orsrvc
Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь абороқәа
14
54266
168544
2026-06-20T18:49:05Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Boroughs of New York City}} {{Cat main}} [[Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь агеографиа|бороқәа]] [[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат абороқәа]] [[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат агьежьырақәа|.]] [[Акатегориа:Ниу-Иорк|бороқәа]]»
168544
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Boroughs of New York City}}
{{Cat main}}
[[Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь агеографиа|бороқәа]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат абороқәа]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат агьежьырақәа|.]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорк|бороқәа]]
hz23b4r8bhgbizdgmlt149s9x42k3eu
Акатегориа:Ниу-Иорк аштат абороқәа
14
54267
168545
2026-06-20T18:54:25Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Boroughs in New York (state)}} {{Cat main|Ниу-Иорк ақалақь абороқәа)}} [[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат анхарҭаҭыԥқәа|бороқәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатӡәа рбороқәа]]»
168545
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Boroughs in New York (state)}}
{{Cat main|Ниу-Иорк ақалақь абороқәа)}}
[[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат анхарҭаҭыԥқәа|бороқәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатӡәа рбороқәа]]
inaufkhdkfza3zyo73z3kppwcc8km9v
168546
168545
2026-06-20T18:55:19Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатӡәа рбороқәа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рбороқәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168546
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Boroughs in New York (state)}}
{{Cat main|Ниу-Иорк ақалақь абороқәа)}}
[[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат анхарҭаҭыԥқәа|бороқәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рбороқәа]]
hjxtvj7ldnmre75eeg2bns45pm2px3v
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рбороқәа
14
54268
168547
2026-06-20T18:55:58Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Boroughs in the United States by state}} {{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рбороқәа| штатқәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рынхарҭаҭыԥқәа аштатқәа рыла| бороқәа]]»
168547
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Boroughs in the United States by state}}
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рбороқәа| штатқәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рынхарҭаҭыԥқәа аштатқәа рыла| бороқәа]]
8um3g6h0x46py33g7okyixcs9iv9o2z
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рбороқәа
14
54269
168548
2026-06-20T18:57:29Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Boroughs in the United States}} {{Cat main|Аборо (Еиду Америкатәи Аштатқәа)}} [[Акатегориа:Абороқәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рынхарҭаҭыԥқәа ахкқәа рыла|бороқәа]]»
168548
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Boroughs in the United States}}
{{Cat main|Аборо (Еиду Америкатәи Аштатқәа)}}
[[Акатегориа:Абороқәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рынхарҭаҭыԥқәа ахкқәа рыла|бороқәа]]
i2kqr3138gbnr8dg6ppuchlv4p22jek
Акатегориа:Абороқәа
14
54270
168549
2026-06-20T18:59:11Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Boroughs}} {{Иадҳәалоу акатегориа|Ақалақьқәа рраионқәа}} {{DEFAULTSORT:бороқәа}} [[Акатегориа:Административтә еихшара ахкқәа]]»
168549
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Boroughs}}
{{Иадҳәалоу акатегориа|Ақалақьқәа рраионқәа}}
{{DEFAULTSORT:бороқәа}}
[[Акатегориа:Административтә еихшара ахкқәа]]
2iuauv1u2i2x00gp83mwdtlohte7xva
Акатегориа:Ниу-Иорк аштат агьежьырақәа
14
54271
168550
2026-06-20T19:02:32Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commonscat|Counties of New York (state)}} * [[Ниу-Иорк]] 62 агьежьырак амоуп. [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рыгьежьырақәа]] [[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат агеографиа|гьежьырақәа]]»
168550
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Counties of New York (state)}}
* [[Ниу-Иорк]] 62 агьежьырак амоуп.
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рыгьежьырақәа]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат агеографиа|гьежьырақәа]]
sjhz681ijdo1l3xi3077wy0uqwm8a8f
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыштатқәа рыгьежьырақәа
14
54272
168551
2026-06-20T19:04:23Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Counties of the United States by state}} {{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыгьежьырақәа| штатқәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа радминистративтә шара аштатқәа рылеи аҵакырадгьылқәа рылеи|гьежьырақәа]]»
168551
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Counties of the United States by state}}
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыгьежьырақәа| штатқәа]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа радминистративтә шара аштатқәа рылеи аҵакырадгьылқәа рылеи|гьежьырақәа]]
048ro5ybc655y512z1oo7gw8vuagwn5
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыгьежьырақәа
14
54273
168552
2026-06-20T19:07:04Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Counties of the United States}} [[Акатегориа:{{Title country}} радминистративтә шара|гьежьырақәа]] [[Акатегориа:2-тәи аҩаӡара административтә еихшара атәылақәа рыла]] [[Акатегориа:Агьежьырақәа]]»
168552
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Counties of the United States}}
[[Акатегориа:{{Title country}} радминистративтә шара|гьежьырақәа]]
[[Акатегориа:2-тәи аҩаӡара административтә еихшара атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Агьежьырақәа]]
fudicoqbmkkxov1pyj0ba27isrgj92n
Акатегориа:Агьежьырақәа
14
54274
168553
2026-06-20T19:07:56Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:гьежьырақәа}} [[Акатегориа:Административтә еихшара ахкқәа]]»
168553
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:гьежьырақәа}}
[[Акатегориа:Административтә еихшара ахкқәа]]
edt4bqo7g4aj317i6x3qhlubwvxxxaj
Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь адгьылбжьахақәа
14
54275
168554
2026-06-20T19:11:02Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « [[Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь арелиефқәа рформақәа|дгьылбжьахақәа]] [[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат адгьылбжьахақәа)| ]] [[Акатегориа:Ниу-Иорки Ниу-Џерсии рбаӷәазақәа|дгьылбжьахақәа]]»
168554
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь арелиефқәа рформақәа|дгьылбжьахақәа]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат адгьылбжьахақәа)| ]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорки Ниу-Џерсии рбаӷәазақәа|дгьылбжьахақәа]]
a9bgx3f8h7dy0z42gibb52072kevpp9
168555
168554
2026-06-20T19:11:25Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат адгьылбжьахақәа)]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат адгьылбжьахақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168555
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь арелиефқәа рформақәа|дгьылбжьахақәа]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат адгьылбжьахақәа| ]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорки Ниу-Џерсии рбаӷәазақәа|дгьылбжьахақәа]]
jmnvqw90li2btmf3z66iq6tfa37we4w
168556
168555
2026-06-20T19:12:37Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Ниу-Иорки Ниу-Џерсии рбаӷәазақәа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Ниу-Иорки Ниу-Џьерсии рбаӷәазақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168556
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь арелиефқәа рформақәа|дгьылбжьахақәа]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорк аштат адгьылбжьахақәа| ]]
[[Акатегориа:Ниу-Иорки Ниу-Џьерсии рбаӷәазақәа|дгьылбжьахақәа]]
sadk3vjarctiqufmx99lye85r162fyp
Таиланд
0
54276
168561
2026-06-20T19:40:45Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Акарточка Аҳәынҭқарра |абираҟ = {{#property:p41}} |абираҟ ирызку адаҟьа = Таиланд абираҟ |агерб = {{#property:p94}} |агерб ирызку адаҟьа = Таиланд агерб |агимн = Thai National Anthem - US Navy Band.ogg |агимн ирызку адаҟьа = Таиланд агимн |амаҵураҭыԥ1=Акрал |амаҵурауаҩ1= |амаҵураҭыԥ2=Аԥыза-ми...»
168561
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка Аҳәынҭқарра
|абираҟ = {{#property:p41}}
|абираҟ ирызку адаҟьа = Таиланд абираҟ
|агерб = {{#property:p94}}
|агерб ирызку адаҟьа = Таиланд агерб
|агимн = Thai National Anthem - US Navy Band.ogg
|агимн ирызку адаҟьа = Таиланд агимн
|амаҵураҭыԥ1=Акрал
|амаҵурауаҩ1=
|амаҵураҭыԥ2=Аԥыза-министр
|амаҵурауаҩ2=
|zoom1=4}}
'''Таиланд ''' ({{lang-th|ประเทศไทย}}), аофициалла '''Таиланд акралра'''<ref>{{Ашәҟәы |Ажәла = Чрыгба |Ахьӡ = Виачеслав Андреи-иԥа |Ахәҭа = |Астатиа ахьӡ = Аԥсни егьырҭ атәылақәеи ргеографиатә хьыӡқәа ржәар |Аоригинал = |Азхьарԥш = |Аҭыжьра = |Аҭакзыԥхықәу = |Аҭыԥ = Москва |Аҭыжьырҭа = Митра |Ашықәс = 2022 |Атом = |Адаҟьақәа = 290 |Адаҟьақәа1 = 437 |isbn = 978-5-6047056-8-1}}</ref> ({{lang-th|ราชอาณาจักรไทย}} [Рача-аначак Таи]) — [[Алада-мрагыларатәи Азиа]] иҟоу атәыла. 1939 шықәсанӡа уаанӡа '''Сиам''' ҳәа иԥхьаӡан.
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
{{авторитет змоу адыррақәа}}
[[Акатегориа:Таиланд| ]]
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа]]
[[Акатегориа:Акралрақәа]]
[[Акатегориа:Алада-мрагыларатәи Азиа атәылақәа]]
[[Акатегориа:1932 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи]]
[[Акатегориа:Ицәырҵит 1932 шықәсазы Сиам]]
[[Акатегориа:Ицәырҵит 1932 шықәсазы Алада-мрагыларатәи Азиа]]
[[Акатегориа:1238 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи]]
[[Акатегориа:1230-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз азиатәи атәылақәа рыла аобиектқәа]]
otjbhras0gqw7r775eq4czir17rcval
168569
168561
2026-06-21T08:35:54Z
Fraxinus.cs
8381
± 2 категориақәа [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
168569
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка Аҳәынҭқарра
|абираҟ = {{#property:p41}}
|абираҟ ирызку адаҟьа = Таиланд абираҟ
|агерб = {{#property:p94}}
|агерб ирызку адаҟьа = Таиланд агерб
|агимн = Thai National Anthem - US Navy Band.ogg
|агимн ирызку адаҟьа = Таиланд агимн
|амаҵураҭыԥ1=Акрал
|амаҵурауаҩ1=
|амаҵураҭыԥ2=Аԥыза-министр
|амаҵурауаҩ2=
|zoom1=4}}
'''Таиланд ''' ({{lang-th|ประเทศไทย}}), аофициалла '''Таиланд акралра'''<ref>{{Ашәҟәы |Ажәла = Чрыгба |Ахьӡ = Виачеслав Андреи-иԥа |Ахәҭа = |Астатиа ахьӡ = Аԥсни егьырҭ атәылақәеи ргеографиатә хьыӡқәа ржәар |Аоригинал = |Азхьарԥш = |Аҭыжьра = |Аҭакзыԥхықәу = |Аҭыԥ = Москва |Аҭыжьырҭа = Митра |Ашықәс = 2022 |Атом = |Адаҟьақәа = 290 |Адаҟьақәа1 = 437 |isbn = 978-5-6047056-8-1}}</ref> ({{lang-th|ราชอาณาจักรไทย}} [Рача-аначак Таи]) — [[Алада-мрагыларатәи Азиа]] иҟоу атәыла. 1939 шықәсанӡа уаанӡа '''Сиам''' ҳәа иԥхьаӡан.
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
{{авторитет змоу адыррақәа}}
[[Акатегориа:Таиланд| ]]
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа]]
[[Акатегориа:Акралрақәа]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа]]
[[Акатегориа:1932 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи]]
[[Акатегориа:Ицәырҵит 1932 шықәсазы Сиам]]
[[Акатегориа:Ицәырҵит 1932 шықәсазы Алада-Мрагыларатәи Азиа]]
[[Акатегориа:1238 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи]]
[[Акатегориа:1230-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз азиатәи атәылақәа рыла аобиектқәа]]
ssy4ntbayaslo9umxwzxp0b8wkcqzed
Акатегориа:Афинанстә раион, Манҳеттан
14
54277
168568
2026-06-21T01:22:06Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Financial District, Manhattan}} {{CatAutoTOC}} {{DEFAULTSORT:финанстә раион, Манҳеттан}} [[Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь аҿы Агәҭантәи абизнес-дистрикт]] [[Акатегориа:Ҵаҟатәи Манҳеттан]] [[Акатегориа:Манҳеттан иҟоу анеиборҳудқәа]] [[Акатегориа:Манҳеттан аекономика]] Акате...»
168568
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Financial District, Manhattan}}
{{CatAutoTOC}}
{{DEFAULTSORT:финанстә раион, Манҳеттан}}
[[Акатегориа:Ниу-Иорк ақалақь аҿы Агәҭантәи абизнес-дистрикт]]
[[Акатегориа:Ҵаҟатәи Манҳеттан]]
[[Акатегориа:Манҳеттан иҟоу анеиборҳудқәа]]
[[Акатегориа:Манҳеттан аекономика]]
[[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу Афинанстә раионқәа]]
4kzlrp0y2s9q0itovydcqxdlrcwciol
Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа
14
54278
168570
2026-06-21T08:36:52Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Countries of Southeast Asia}} {{see also|Алада-Мрагыларатәи Азиа}} {{DEFAULTSORT:лада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа}} [[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа арегионқәа рыла]] [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа| тәылақәа]]»
168570
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Countries of Southeast Asia}}
{{see also|Алада-Мрагыларатәи Азиа}}
{{DEFAULTSORT:лада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа}}
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа арегионқәа рыла]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа| тәылақәа]]
7sbk30dx4cdp113qqod0rz1ysx2fq2a
Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа
14
54279
168571
2026-06-21T08:38:21Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Southeast Asia}} {{Cat main}} {{DEFAULTSORT:лада-Мрагыларатәи Азиа}} [[Акатегориа:Азиатәи арегионқәа|*лада-Мрагыларатәи Азиа]]»
168571
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Southeast Asia}}
{{Cat main}}
{{DEFAULTSORT:лада-Мрагыларатәи Азиа}}
[[Акатегориа:Азиатәи арегионқәа|*лада-Мрагыларатәи Азиа]]
o2pjzr5cjt7a4s1rl08y05jpnmq6ftq
Акатегориа:1230-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз азиатәи атәылақәа рыла аобиектқәа
14
54280
168611
2026-06-21T09:05:19Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{EstcatContinentDecade|Азиа}}»
168611
wikitext
text/x-wiki
{{EstcatContinentDecade|Азиа}}
45i8xj4z9eyx6k01hc7kypwwju3o2kv
Акатегориа:1230-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз аконтинентқәа рыла аобиектқәа
14
54281
168612
2026-06-21T09:05:57Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Decade (dis)establishments by continent category header}}»
168612
wikitext
text/x-wiki
{{Decade (dis)establishments by continent category header}}
6pzl3wzp6wjjaxzp4jrfl3g2p8t4ocu
Акатегориа:1230-тәи ашықәсқәа раан иҟалаз ахҭысқәа аконтинентқәа рыла
14
54282
168613
2026-06-21T09:06:32Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|{{Title year}}s by continent}} {{Decade by continent category header}}»
168613
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|{{Title year}}s by continent}}
{{Decade by continent category header}}
93cswfwiaddrmfv8fk36ak855xg0yyr
Акатегориа:1230-тәи ашықәсқәа
14
54283
168614
2026-06-21T09:07:17Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Year category header}}»
168614
wikitext
text/x-wiki
{{Year category header}}
kkogn1lxp297vvb2yim4kffrwm2p17p
Акатегориа:13-тәи ашәышықәса аконтинентқәа рыла
14
54284
168615
2026-06-21T09:07:58Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|{{Title century}}th century by continent}} {{Аконтеинер акатегориа}} {{Navseasoncats}} [[Акатегориа:Ашәышықәсақәа аконтинентқәа рыла]] [[Акатегориа:{{Title century}}-тәи ашәышықәса| континентқәа]] [[Акатегориа:{{MILLENNIUM|{{Title century}}00}} аконтинентқәа рыла]]»
168615
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|{{Title century}}th century by continent}}
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{Navseasoncats}}
[[Акатегориа:Ашәышықәсақәа аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:{{Title century}}-тәи ашәышықәса| континентқәа]]
[[Акатегориа:{{MILLENNIUM|{{Title century}}00}} аконтинентқәа рыла]]
0c77xtvczqomv8mfvn81ie5trxy0466
Акатегориа:1230-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵит
14
54285
168616
2026-06-21T09:09:23Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|{{Title year}}s establishments}} {{(Dis)establishments in decade category header}}»
168616
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|{{Title year}}s establishments}}
{{(Dis)establishments in decade category header}}
h3zhzyjg94fif2e1uo6pt9if7rg1gq9
Акатегориа:1230-тәи ашықәсқәа раан алагамҭақәа
14
54286
168617
2026-06-21T09:10:10Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{beginnings by decade}}»
168617
wikitext
text/x-wiki
{{beginnings by decade}}
ox95gpapeqoltci8lcwcahatrq15xsk
Акатегориа:Ицәырҵыз 13-тәи ашәышықәсазтәи аобиектқәа аконтинентқәа рыла
14
54287
168618
2026-06-21T09:12:10Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{EstablishmentsbycontinentInCentury}}»
168618
wikitext
text/x-wiki
{{EstablishmentsbycontinentInCentury}}
5tn7afg98u627q9epuqrwjk4covmocx
Акатегориа:Ицәырҵит 13-тәи ашәышықәса Азиа
14
54288
168619
2026-06-21T09:13:46Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{EstcatContinentCentury|Азиа}}»
168619
wikitext
text/x-wiki
{{EstcatContinentCentury|Азиа}}
7atuxu476lrxf66b1mkavv1qc0cbte0
Акатегориа:Азиа 13-тәи ашәышықәсазтәи аҭоурых
14
54289
168621
2026-06-21T09:16:39Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Asia in the {{Title century}}th century}} {{Navseasoncats}} [[Акатегориа:Азиа аҭоурых ашәышықәсақәа рыла|{{Title century}}]] [[Акатегориа:{{Title century}}-тәи ашәышықәса аконтинентқәа рыла]] [[Акатегориа:Азиа {{MILLENNIUM|{{Title century}}00}}зтәи аҭоурых|{{Title century}}]]»
168621
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Asia in the {{Title century}}th century}}
{{Navseasoncats}}
[[Акатегориа:Азиа аҭоурых ашәышықәсақәа рыла|{{Title century}}]]
[[Акатегориа:{{Title century}}-тәи ашәышықәса аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Азиа {{MILLENNIUM|{{Title century}}00}}зтәи аҭоурых|{{Title century}}]]
846f6j9agcdrsjacn3u9zjzh6hhx7kx
Акатегориа:Азиа 1230-тәи ашықәсқәа раан аҭоурых
14
54290
168622
2026-06-21T09:17:38Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Asia in the {{Title year}}s}} {{Decades navigation by parameter|Азиа|раан аҭоурых}} {{CatAutoTOC}} [[Акатегориа:{{Title decade}}-тәи ашықәсқәа раан иҟалаз ахҭысқәа аконтинентқәа рыла]] [[Акатегориа:Азиа аҭоурых ажәашықәсақәа рыла|{{title year}}]] Акатегориа:Азиа {{CENTURY|{{Title year}}}}-тәи ашәышықәс...»
168622
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Asia in the {{Title year}}s}}
{{Decades navigation by parameter|Азиа|раан аҭоурых}}
{{CatAutoTOC}}
[[Акатегориа:{{Title decade}}-тәи ашықәсқәа раан иҟалаз ахҭысқәа аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Азиа аҭоурых ажәашықәсақәа рыла|{{title year}}]]
[[Акатегориа:Азиа {{CENTURY|{{Title year}}}}-тәи ашәышықәсазтәи аҭоурых|{{title year}}]]
099nuuup7qm0ixajt4ol132odm4m3l9
Акатегориа:1238 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
14
54291
168623
2026-06-21T09:18:33Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|States and territories established in {{Title year}}}} {{state est cat|{{Title year}}}}»
168623
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|States and territories established in {{Title year}}}}
{{state est cat|{{Title year}}}}
cc6yflbm4ylkacvqfwo4gu2yo24rba1
Акатегориа:1230-тәи ашықәсқәа раан ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи
14
54292
168624
2026-06-21T09:19:07Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|States and territories established in the {{Title year}}s}} {{Stateestdecade|{{CENTURY|{{title year}}}}}}»
168624
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|States and territories established in the {{Title year}}s}}
{{Stateestdecade|{{CENTURY|{{title year}}}}}}
joogoqw2jwv80baks24htb4xqr0dtrb
Акатегориа:1238 шықәсазы ицәырҵит
14
54293
168625
2026-06-21T09:19:42Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commonscat|{{Title year}} establishments}} {{(Dis)establishments in year category header}}»
168625
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|{{Title year}} establishments}}
{{(Dis)establishments in year category header}}
i2x72or1qym0z2tjw21ald4xylp842r
Акатегориа:1238 шықәсазы алагамҭақәа
14
54294
168626
2026-06-21T09:20:46Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Beginnings by year}}»
168626
wikitext
text/x-wiki
{{Beginnings by year}}
oascrbh6217ox6rbm3bcecngy2322z4
Акатегориа:1270 шықәсазы алагамҭақәа
14
54295
168627
2026-06-21T09:21:52Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Beginnings by year}}»
168627
wikitext
text/x-wiki
{{Beginnings by year}}
oascrbh6217ox6rbm3bcecngy2322z4
Акатегориа:1270-тәи ашықәсқәа раан алагамҭақәа
14
54296
168628
2026-06-21T09:22:45Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{beginnings by decade}}»
168628
wikitext
text/x-wiki
{{beginnings by decade}}
ox95gpapeqoltci8lcwcahatrq15xsk
Акатегориа:Ицәырҵит 1932 шықәсазы Алада-Мрагыларатәи Азиа
14
54297
168629
2026-06-21T09:24:48Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Estcatsubcountry|Алада-Мрагыларатәи Азиа|Азиа}}»
168629
wikitext
text/x-wiki
{{Estcatsubcountry|Алада-Мрагыларатәи Азиа|Азиа}}
sumhlvjs3in61863fuzc10fk2btfu6r
Ашаблон:Estcatsubcountry
10
54298
168630
2026-06-21T09:25:31Z
Fraxinus.cs
8381
Перенаправление на [[Ашаблон:Establishment category in sub-country]]
168630
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Ашаблон:Establishment category in sub-country]]
1npbdopw16wosgm3hppucvldimppkya
Ашаблон:Establishment category in sub-country
10
54299
168631
2026-06-21T09:44:27Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «<includeonly> {{Category explanation|'''[[{{Title year}}]]''' ашықәсазы '''[[{{{1}}}]]''' иаԥҵаз аиҿкаарақәа, аҭыԥқәа, мамзаргьы егьырҭ амаҭәахәқәа рзы ауп}}<!-- -->{{Category series navigation|skip-gaps=yes}}<!-- -->{{category see also if exists 2|Иӡит {{Title year}} шықәсазы {{{1}}}|{{DECADE|{{Title year}}}} раан иӡыз {{lc:{{Country2continental|{{{2}}}}}}} атәылақә...»
168631
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>
{{Category explanation|'''[[{{Title year}}]]''' ашықәсазы '''[[{{{1}}}]]''' иаԥҵаз аиҿкаарақәа, аҭыԥқәа, мамзаргьы егьырҭ амаҭәахәқәа рзы ауп}}<!--
-->{{Category series navigation|skip-gaps=yes}}<!--
-->{{category see also if exists 2|Иӡит {{Title year}} шықәсазы {{{1}}}|{{DECADE|{{Title year}}}} раан иӡыз {{lc:{{Country2continental|{{{2}}}}}}} атәылақәа рыла аобиектқәа}}<!--
-->
[[Акатегориа:{{DECADE|{{Title year}}}} раан ицәырҵыз {{{1}}} атәылақәа рыла аобиектқәа]]
{{#ifexpr: {{Title year}} < 1000<!--
-->|[[Акатегориа:{{resolve category redirect|{{{1}}} ицәырҵыз ашықәсқәа рыла аобиектқәа}}{{!}}0{{Title year}}]]<!--
-->|[[Акатегориа:{{resolve category redirect|{{{1}}} ицәырҵыз ашықәсқәа рыла аобиектқәа}}{{!}}{{Title year}}]]<!--
-->}}
[[Акатегориа:{{Title year}} шықәсазы {{{1}}} иҟалаз ахҭысқәа|ицәырҵыз]]
[[Акатегориа:{{Title year}} шықәсазы {{{2}}} иҟалаз ахҭысқәа|-{{{1}}}]]
{{#if:{{{3|}}}<!--
-->|[[Акатегориа:{{Title year}} шықәсазы {{{3}}}|-{{{1}}}]<!--
-->}}
</includeonly><noinclude>
<!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, please, not here! -->
{{Documentation}}
</noinclude>
s2wpv6k7svhxqwnkjun2q20v2sdemwy
168632
168631
2026-06-21T09:47:03Z
Fraxinus.cs
8381
168632
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>
{{Category explanation|'''[[{{Title year}}]]''' ашықәсазы '''[[{{{1}}}]]''' иаԥҵаз аиҿкаарақәа, аҭыԥқәа, мамзаргьы егьырҭ амаҭәахәқәа рзы ауп}}<!--
-->{{Category series navigation|skip-gaps=yes}}<!--
-->{{category see also if exists 2|Иӡит {{Title year}} шықәсазы {{{1}}}|{{DECADE|{{Title year}}}} раан иӡыз {{lc:{{Country2continental|{{{2}}}}}}} атәылақәа рыла аобиектқәа}}<!--
-->
[[Акатегориа:{{DECADE|{{Title year}}}} раан ицәырҵыз {{{1}}} атәылақәа рыла аобиектқәа]]
{{#ifexpr: {{Title year}} < 1000<!--
-->|[[Акатегориа:{{resolve category redirect|{{{1}}} ицәырҵыз ашықәсқәа рыла аобиектқәа}}{{!}}0{{Title year}}]]<!--
-->|[[Акатегориа:{{resolve category redirect|{{{1}}} ицәырҵыз ашықәсқәа рыла аобиектқәа}}{{!}}{{Title year}}]]<!--
-->}}
[[Акатегориа:{{Title year}} шықәсазы {{{1}}} иҟалаз ахҭысқәа|ицәырҵыз]]
[[Акатегориа:{{Title year}} шықәсазы {{{2}}} иҟалаз ахҭысқәа|-{{{1}}}]]
{{#if:{{{3|}}}<!--
-->|[[Акатегориа:{{Title year}} шықәсазы {{{3}}}|-{{{1}}}]]<!--
-->}}
</includeonly><noinclude>
<!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, please, not here! -->
{{Documentation}}
</noinclude>
79qehuu4oikwd6pl1myiz1wj6ngy3zt
Ашаблон:Documentation subpage
10
54300
168633
2026-06-21T09:48:43Z
Fraxinus.cs
8381
Перенаправление на [[Ашаблон:Docpage]]
168633
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Ашаблон:Docpage]]
cro18lcxj8w2fsghc878fny6gcwptpq
Ашаблон:Establishment category in sub-country/doc
10
54301
168634
2026-06-21T09:56:22Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Documentation subpage}} {{tsh|Estcatsubcountry}} Ари ашаблон [[Ашаблон:EstcatCountry]] иԥсаху версиоуп, атәыла ма аконтинент арегион ахәҭақәа зегьы рҿы ахархәара аиурц азы. == Ахархәара == '''<nowiki>{{</nowiki>Estcatsubcountry|'''''Ахьӡ (аштат, апровинциа, адепартамент...)|Аконтинент ма атәыла|optional sort ke...»
168634
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
{{tsh|Estcatsubcountry}}
Ари ашаблон [[Ашаблон:EstcatCountry]] иԥсаху версиоуп, атәыла ма аконтинент арегион ахәҭақәа зегьы рҿы ахархәара аиурц азы.
== Ахархәара ==
'''<nowiki>{{</nowiki>Estcatsubcountry|'''''Ахьӡ (аштат, апровинциа, адепартамент...)|Аконтинент ма атәыла|optional sort key''}}
'''Аҿырԥштәқәа:'''
'''<nowiki>{{</nowiki>Estcatsubcountry|Альберта|Канада<nowiki>}}</nowiki>'''
Иопциону аилыԥшааратә цаԥха ала
'''<nowiki>{{Estcatsubcountry|Валенциа акоммуна|Испаниа|коммуна}}</nowiki>'''
==Шәахә. иара убас==
* [[Ашаблон:EstcatCountry]]
* [[Ашаблон:Disestcatsubcountry]]
<includeonly>
[[Ашаблонқәа:Ицәырҵит ашықәсқәа рыла]]
</includeonly>
386q0qo4j1j7x4oikhkw2g9oy81anqq
Акатегориа:1930-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа рыла аобиектқәа
14
54302
168635
2026-06-21T10:01:22Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{Decades navigation by parameter||раан ицәырҵыз Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа рыла аобиектқәа}} [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа {{Title year}}-тәи ашықәсқәа раан аҭоурых| ицәырҵыз]] Акатегориа:{{Title year}}-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз азиатәи...»
168635
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{Decades navigation by parameter||раан ицәырҵыз Алада-Мрагыларатәи Азиа атәылақәа рыла аобиектқәа}}
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа {{Title year}}-тәи ашықәсқәа раан аҭоурых| ицәырҵыз]]
[[Акатегориа:{{Title year}}-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз азиатәи атәылақәа рыла аобиектқәа| лада-Мрагыларатәи Азиа]]
[[Акатегориа:Ицәырҵит {{CENTURY|{{Title year}}}}-тәи ашәышықәса Алада-Мрагыларатәи Азиа|{{Title year}}]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа ицәырҵыз ажәашықәсақәа рыла аобиектқәа]]
ktuffk4ptkmudmo8uqqljlgf5k4cre9
Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа 1930-тәи ашықәсқәа раан аҭоурых
14
54303
168636
2026-06-21T10:04:59Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{Decades navigation by parameter|Алада-Мрагыларатәи Азиа|раан аҭоурых}} {{DEFAULTSORT:лада-Мрагыларатәи Азиа {{Title year}}-тәи ашықәсқәа раан аҭоурых}} [[Акатегориа:Азиа {{Title year}}-тәи ашықәсқәа раан аҭоурых|.лада-Мрагыларатәи Азиа]] Акатегориа:Алада-Мраг...»
168636
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{Decades navigation by parameter|Алада-Мрагыларатәи Азиа|раан аҭоурых}}
{{DEFAULTSORT:лада-Мрагыларатәи Азиа {{Title year}}-тәи ашықәсқәа раан аҭоурых}}
[[Акатегориа:Азиа {{Title year}}-тәи ашықәсқәа раан аҭоурых|.лада-Мрагыларатәи Азиа]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых ажәашықәсақәа рыла|{{Title year}}]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа {{CENTURY|{{Title year}}}}-тәи ашәышықәсазтәи аҭоурых|{{Title year}}]]
cpr5485g196lgrsoxnlulk9rzsnnmxz
Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых ажәашықәсақәа рыла
14
54304
168637
2026-06-21T10:06:39Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{cat more|Алада-Мрагыларатәи Азиа}} {{DEFAULTSORT:лада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых ажәашықәсақәа рыла}} [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых аамҭақәа рыла| жәашықәсақәа]] [[Акатегориа:Азиа аҭоурых ажәашықәсақәа рыла| лада-Мрагыларатәи Азиа]]»
168637
wikitext
text/x-wiki
{{cat more|Алада-Мрагыларатәи Азиа}}
{{DEFAULTSORT:лада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых ажәашықәсақәа рыла}}
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых аамҭақәа рыла| жәашықәсақәа]]
[[Акатегориа:Азиа аҭоурых ажәашықәсақәа рыла| лада-Мрагыларатәи Азиа]]
r0bgy80issqdg665rueiy5w1tfjd6bv
Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых аамҭақәа рыла
14
54305
168638
2026-06-21T10:07:58Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:лада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых аамҭақәа рыла}} [[Акатегориа:Азиа аҭоурых аамҭақәа рыла]] [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых| аамҭақәа]] [[Акатегориа:Аҭоурых арегионқәа рылеи аамҭақәа рылеи]]»
168638
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:лада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых аамҭақәа рыла}}
[[Акатегориа:Азиа аҭоурых аамҭақәа рыла]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых| аамҭақәа]]
[[Акатегориа:Аҭоурых арегионқәа рылеи аамҭақәа рылеи]]
d1opwf5jwtiet6i7bcb1kuasrfekedj
Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых
14
54306
168639
2026-06-21T10:09:44Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|History of Southeast Asia}} {{Cat main}} {{DEFAULTSORT:лада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых}} [[Акатегориа:Азиа аҭоурых арегионқәа рыла| лада-Мрагыларатәи Азиа]] [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа|ҭоурых]]»
168639
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|History of Southeast Asia}}
{{Cat main}}
{{DEFAULTSORT:лада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых}}
[[Акатегориа:Азиа аҭоурых арегионқәа рыла| лада-Мрагыларатәи Азиа]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа|ҭоурых]]
hb8okhes9y45nrsqyesg0htd6bg643x
Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа 20-тәи ашәышықәсазтәи аҭоурых
14
54307
168640
2026-06-21T10:12:07Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{navseasoncats}} {{DEFAULTSORT:лада-Мрагыларатәи Азиа {{Title century}}-тәи ашәышықәсазтәи аҭоурых}} [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых ашәышықәсақәа рыла|{{Title century}}]] [[Акатегориа:Азиа {{Title century}}-тәи ашәышықәсазтәи аҭоурых|*лада-Мрагыларатәи]] Акатегориа:Алада-Мр...»
168640
wikitext
text/x-wiki
{{navseasoncats}}
{{DEFAULTSORT:лада-Мрагыларатәи Азиа {{Title century}}-тәи ашәышықәсазтәи аҭоурых}}
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых ашәышықәсақәа рыла|{{Title century}}]]
[[Акатегориа:Азиа {{Title century}}-тәи ашәышықәсазтәи аҭоурых|*лада-Мрагыларатәи]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа II-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|{{Title century}}]]
tjqamuneno0mum8nwuhrja7cn58jvi0
Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых ашәышықәсақәа рыла
14
54308
168641
2026-06-21T10:15:32Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:лада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых ашәышықәсақәа рыла}} [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых аамҭақәа рыла| шәышықәсақәа]] [[Акатегориа:Азиа аҭоурых ашәышықәсақәа рыла]] [[Акатегориа:Ашәышықәсақәа арегионқәа рыла]]»
168641
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:лада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых ашәышықәсақәа рыла}}
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых аамҭақәа рыла| шәышықәсақәа]]
[[Акатегориа:Азиа аҭоурых ашәышықәсақәа рыла]]
[[Акатегориа:Ашәышықәсақәа арегионқәа рыла]]
kfhngwgmv68p5gyiyv8rwauu5o724db
Аедыгьтәыла
0
54309
168642
2026-06-21T10:18:58Z
Flamme-Bleue
10257
Новая страница: «{{Акарточка арегион | астатус = Урыстәылатәи Афедерациаҿы ареспублика | абираҟ = Flag of Adygea.svg | абираҟ2 = | абираҟ ирызку адаҟьа = Аедыгьтәыла абираҟ | абираҟ аилыркаа = | агерб = Coat of arms of Adygea.svg | агерб ирызку адаҟьа = Аедыгь...»
168642
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка арегион
| астатус = Урыстәылатәи Афедерациаҿы ареспублика
| абираҟ = Flag of Adygea.svg
| абираҟ2 =
| абираҟ ирызку адаҟьа = Аедыгьтәыла абираҟ
| абираҟ аилыркаа =
| агерб = Coat of arms of Adygea.svg
| агерб ирызку адаҟьа = Аедыгьтәыла агерб
| агерб аилыркаа =
|zoom1=4}}
'''Аедыгьтәыла Ареспублика''' ({{lang-ru|Республика Адыгея}}) — [[Урыстәыла|Урыстәылатәи Афедерациаҿы]] иҟоу атәылаҿацә ауп.
Атәылаҿацә шьақәыргылан 1922 шықәсазы. Уи аҳәаақәа иавакуп [[Краснодартәи атәылаҿацә]].
Улиановсктәи атәылаҿацә аҵакыра — 7792 км² ауп. Ауааԥсыра рнымра — 500 731-ҩык, ауааԥсыра рыжәпара — 64,26-ҩык/км².
Атәылаҿацә ацентр — [[Маикоп]] ақалақь ауп.
== Аҳәынҭқарратә административтә шара ==
'''Аиҳабыратә унашвахра еилазаара:'''
* 7 районк
* 2 тәылаҿацәтә зҵаскәа змоу ақалақьқәа
{{Урыстәылатәи Афедерациа асубиектқәа}}
[[Акатегориа:Урыстәылатәи Афедерациа ареспубликақәа]]
[[Акатегориа:1922 шықәсазы ишьақәгылаз атәылақәеи атерриториақәеи]]
9qzbqd05a0t42n753dsflmu0xn5b27t
Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа II-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых
14
54310
168643
2026-06-21T10:19:26Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «[[Category:2nd millennium in Asia]] [[Category:2nd millennium by region|Southeast Asia]] [[Category:Millennia in Southeast Asia]] {{Аконтеинер акатегориа}} {{ombox|image=none| text = <div style="text-align:center;"> [[:Акатегориа:Азиа Ҳ. ҟ. IV-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|{{small|ҳ. ҟ.}} IV-тәи азқьышықәса]] {{*}} :Акатегориа:Азиа Ҳ. ҟ. III-тәи азқьышық...»
168643
wikitext
text/x-wiki
[[Category:2nd millennium in Asia]]
[[Category:2nd millennium by region|Southeast Asia]]
[[Category:Millennia in Southeast Asia]]
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{ombox|image=none| text = <div style="text-align:center;">
[[:Акатегориа:Азиа Ҳ. ҟ. IV-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|{{small|ҳ. ҟ.}} IV-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Азиа Ҳ. ҟ. III-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|{{small|ҳ. ҟ.}} III-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Азиа Ҳ. ҟ. II-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|{{small|ҳ. ҟ.}} II-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Азиа Ҳ. ҟ. I-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|{{small|ҳ. ҟ.}} I-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Азиа I-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|I-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Азиа II-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|II-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Азиа III-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|III-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Азиа IV-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|IV-тәи азқьышықәса]]
}}
{{DEFAULTSORT:лада-Мрагыларатәи Азиа II-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых}}
[[Акатегориа:Азиа II-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых]]
[[Акатегориа:II-тәи азқьышықәса арегионқәа рыла]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых азқьышықәсақәа рыла|2]]
q8e4cv7gh4tf56jfhf37x9px1ztdwly
168644
168643
2026-06-21T10:19:33Z
Fraxinus.cs
8381
168644
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{ombox|image=none| text = <div style="text-align:center;">
[[:Акатегориа:Азиа Ҳ. ҟ. IV-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|{{small|ҳ. ҟ.}} IV-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Азиа Ҳ. ҟ. III-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|{{small|ҳ. ҟ.}} III-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Азиа Ҳ. ҟ. II-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|{{small|ҳ. ҟ.}} II-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Азиа Ҳ. ҟ. I-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|{{small|ҳ. ҟ.}} I-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Азиа I-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|I-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Азиа II-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|II-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Азиа III-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|III-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Азиа IV-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|IV-тәи азқьышықәса]]
}}
{{DEFAULTSORT:лада-Мрагыларатәи Азиа II-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых}}
[[Акатегориа:Азиа II-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых]]
[[Акатегориа:II-тәи азқьышықәса арегионқәа рыла]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых азқьышықәсақәа рыла|2]]
quw1nedzs7crixk4nk3v6j2rbg0z5ks
168645
168644
2026-06-21T10:20:16Z
Fraxinus.cs
8381
168645
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{ombox|image=none| text = <div style="text-align:center;">
[[:Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа Ҳ. ҟ. IV-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|{{small|ҳ. ҟ.}} IV-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа Ҳ. ҟ. III-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|{{small|ҳ. ҟ.}} III-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа Ҳ. ҟ. II-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|{{small|ҳ. ҟ.}} II-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа Ҳ. ҟ. I-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|{{small|ҳ. ҟ.}} I-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа I-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|I-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа II-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|II-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа III-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|III-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа IV-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|IV-тәи азқьышықәса]]
}}
{{DEFAULTSORT:лада-Мрагыларатәи Азиа II-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых}}
[[Акатегориа:Азиа II-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых]]
[[Акатегориа:II-тәи азқьышықәса арегионқәа рыла]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых азқьышықәсақәа рыла|2]]
o7s7b5yypwsz6ltfbkd9v56kqtbeg5y
168646
168645
2026-06-21T10:21:06Z
Fraxinus.cs
8381
168646
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{ombox|image=none| text = <div style="text-align:center;">
[[:Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа Ҳ. ҟ. IV-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|{{small|ҳ. ҟ.}} IV-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа Ҳ. ҟ. III-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|{{small|ҳ. ҟ.}} III-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа Ҳ. ҟ. II-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|{{small|ҳ. ҟ.}} II-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа Ҳ. ҟ. I-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|{{small|ҳ. ҟ.}} I-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа I-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|I-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа II-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|II-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа III-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|III-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа IV-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|IV-тәи азқьышықәса]]
}}
{{DEFAULTSORT:лада-Мрагыларатәи Азиа II-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых}}
[[Акатегориа:Азиа II-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|*]]
[[Акатегориа:II-тәи азқьышықәса арегионқәа рыла]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых азқьышықәсақәа рыла|2]]
kg1it2up7a9owzckvyilv1z4xlmhzer
Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых азқьышықәсақәа рыла
14
54311
168647
2026-06-21T10:23:59Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:лада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых азқьышықәсақәа рыла}} [[Акатегориа:Азиа аҭоурых азқьышықәсақәа рыла| лада-Мрагыларатәи]] [[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых аамҭақәа рыла| зқьышықәсақәа]] [[Акатегориа:Азқьышықәсақәа арегионқәа рыла]]»
168647
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:лада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых азқьышықәсақәа рыла}}
[[Акатегориа:Азиа аҭоурых азқьышықәсақәа рыла| лада-Мрагыларатәи]]
[[Акатегориа:Алада-Мрагыларатәи Азиа аҭоурых аамҭақәа рыла| зқьышықәсақәа]]
[[Акатегориа:Азқьышықәсақәа арегионқәа рыла]]
j9alko5qbwqoz47nlllz36wl36j4lqz